حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُرَادِيُّ ، وَبَحْرُ بْنُ نَصْرٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ اللَّيْثِيُّ ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَهُ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ ، عَنْ صِيَامِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَتْ : " كَانَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ : لا يُفْطِرُ ، وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ : لا يَصُومُ ، وَكَانَ يَصُومُ شَعْبَانَ أَوْ عَامَّةَ شَعْبَانَ "
Abu Salama ibn Abdurrahmon Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺning roʻzalari haqida soʻradi. U: «U zot roʻza tutar edilarki, biz: ‹Endi iftor qilmaydilar›, der edik; iftor qilar edilarki, biz: ‹Endi roʻza tutmaydilar›, der edik. U zot Shaʼbonni — yoki Shaʼbonning koʻp qismini roʻza tutar edilar», dedi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг рўзалари ҳақида сўради. У: «У зот рўза тутар эдиларки, биз: ‹Энди ифтор қилмайдилар›, дер эдик; ифтор қилар эдиларки, биз: ‹Энди рўза тутмайдилар›, дер эдик. У зот Шаъбонни — ёки Шаъбоннинг кўп қисмини рўза тутар эдилар», деди.
أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبْدِ الْحَكَمِ ، أَنَّ ابْنَ وَهْبٍ أَخْبَرَهُمْ ، قَالَ : وَأَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّهَا قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ حَتَّى أَعْرِفَ عَنْهُ ، وَيُفْطِرُ حَتَّى أَقُولَ : مَا هُوَ بِصَائِمٍ ، وَكَانَ أَكْثَرُ صِيَامِهِ فِي شَعْبَانَ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ shu qadar roʻza tutardilarki, men buni u zotdan bilib olardim; yana shu qadar iftor qilardilarki, men: ‹U zot roʻzador emaslar›, deb aytardim. U zotning roʻzalarining koʻpi Shaʼbon oyida boʻlardi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ шу қадар рўза тутардиларки, мен буни у зотдан билиб олардим; яна шу қадар ифтор қилардиларки, мен: ‹У зот рўзадор эмаслар›, деб айтардим. У зотнинг рўзаларининг кўпи Шаъбон ойида бўларди».
2003 حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، وَأَبُو قِلابَةَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحِبُّ طَعَامَنَا ، فَجَاءَ يَوْمًا ، فَقَالَ : " هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ ذَلِكِ الطَّعَامِ ؟ " . فَقُلْتُ : لا . فَقَالَ : " إِنِّي صَائِمٌ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ ذَكَرْنَا أَخْبَارَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صِيَامِ عَاشُورَاءَ وَأَمْرِهِ بِالصَّوْمِ مَنْ لَمْ يَجْمَعْ صِيَامَهُ مِنَ اللَّيْلِ فِي أَبْوَابِ صَوْمِ عَاشُورَاءَ
Moʻminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ bizning taomimizni yaxshi koʻrardilar. Bir kuni kelib: «Sizlarda oʻsha taomdan bormi?» dedilar. Men: «Yoʻq», dedim. Shunda u zot: «Unday boʻlsa men roʻzadorman», dedilar. Abu Bakr aytdi: Nabiy ﷺning Ashuro roʻzasi haqidagi xabarlarini va kechadan roʻzaga niyat qilmagan kishini roʻza tutishga buyurganlarini Ashuro roʻzasi boblarida zikr qilganmiz.Мўминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг таомимизни яхши кўрардилар. Бир куни келиб: «Сизларда ўша таомдан борми?» дедилар. Мен: «Йўқ», дедим. Шунда у зот: «Ундай бўлса мен рўзадорман», дедилар. Абу Бакр айтди: Набий ﷺнинг Ашуро рўзаси ҳақидаги хабарларини ва кечадан рўзага ният қилмаган кишини рўза тутишга буюрганларини Ашуро рўзаси бобларида зикр қилганмиз.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا طَلْحَةُ بْنُ يَحْيَى ، قَالَ : قَالَ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ بِنْتُ طَلْحَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ . ح وَحَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى ، عَنْ عَمَّتِهِ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ، قَالَتْ : دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ ، فَقَالَ : " هَلْ عِنْدَكُمْ شَيْءٌ ؟ " ، قُلْنَا : لا . قَالَ : " فَإِنِّي إِذًا صَائِمٌ " . قَالَتْ : ثُمَّ جَاءَ يَوْمًا آخَرَ ، فَقُلْنَا : يَا رَسُولَ اللَّهِ أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ ، فَخَبَّأْنَا لَكَ ، فَقَالَ : " أَدْنِيهِ ، فَقَدْ أَصْبَحْتُ صَائِمًا " ، فَأَكَلَ . هَذَا حَدِيثُ وَكِيعٍ
Oisha — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Nabiy ﷺ huzurimga kirib: «Sizlarda biror narsa (yegulik) bormi?» — dedilar. Biz: «Yoʻq», — dedik. (U zot): «Unday boʻlsa men roʻzadorman», — dedilar. Soʻng boshqa bir kuni huzurimizga kelganlarida biz: «Yo Rasululloh, bizga hays hadya qilindi», — dedik. Shunda (u zot): «Uni menga koʻrsat, men roʻzador holda tong otkazgan edim», — dedilar va yedilar. Bu Vakiʼning hadisidir.Оиша — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни Набий ﷺ ҳузуримга кириб: «Сизларда бирор нарса (егулик) борми?» — дедилар. Биз: «Йўқ», — дедик. (У зот): «Ундай бўлса мен рўзадорман», — дедилар. Сўнг бошқа бир куни ҳузуримизга келганларида биз: «Ё Расулуллоҳ, бизга ҳайс ҳадя қилинди», — дедик. Шунда (у зот): «Уни менга кўрсат, мен рўзадор ҳолда тонг отказган эдим», — дедилар ва едилар. Бу Вакиънинг ҳадисидир.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، حَدَّثَنَا يُونُسُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ فَصَلَّى فِي الْمَسْجِدِ ، فَصَلَّى رِجَالٌ بِصَلاتِهِ ، فَأَصْبَحَ نَاسٌ يَتَحَدَّثُونَ بِذَلِكَ ، فَلَمَّا كَانَتِ اللَّيْلَةُ الثَّالِثَةُ كَثُرَ أَهْلُ الْمَسْجِدِ ، فَخَرَجَ فَصَلَّى فَصَلُّوا بِصَلاتِهِ ، فَلَمَّا كَانَتِ اللَّيْلَةُ الرَّابِعَةُ عَجَزَ الْمَسْجِدُ عَنْ أَهْلِهِ ، فَلَمْ يَخْرُجْ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَطَفِقَ رِجَالٌ مِنْهُمْ يُنَادُونَ : الصَّلاةَ ، فَلا يَخْرُجُ ، فَكَمُنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى خَرَجَ لِصَلاةِ الْفَجْرِ ، فَلَمَّا قَضَى الْفَجْرَ قَامَ فَأَقْبَلَ عَلَيْهِمْ بِوَجْهِهِ ، فَتَشَهَّدَ ، فَحَمِدَ اللَّهَ ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ ، ثُمَّ قَالَ : " أَمَّا بَعْدُ ؛ فَإِنَّهُ لَمْ يَخْفَ عَلَيَّ شَأْنُكُمْ ، وَلَكِنِّي خَشِيتُ أَنْ تُفْتَرَضَ عَلَيْكُمْ صَلاةُ اللَّيْلِ ، فَتَعْجِزُوا عَنْهَا " . وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرَغِّبُهُمْ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَأْمُرَ بِعَزِيمَةِ أَمْرٍ ، فَيَقُولُ : " مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " . فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَكَانَ الأَمْرُ كَذَلِكَ فِي خِلافَةِ أَبِي بَكْرٍ ، وَصَدْرًا مِنْ خِلافَةِ عُمَرَ ، حَتَّى جَمَعَهُمْ عُمَرُ عَلَى أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ ، وَصَلَّى بِهِمْ ، فَكَانَ ذَلِكَ أَوَّلَ مَا اجْتَمَعَ النَّاسُ عَلَى قِيَامِ رَمَضَانَ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tun yarmida chiqib, masjidda namoz oʻqidilar, shunda bir necha kishi u zotning namozlariga (ergashib) namoz oʻqidi. Tong otgach, odamlar bu haqda gaplasha boshlashdi. Uchinchi kecha boʻlganda masjid ahli koʻpaydi; u zot chiqib namoz oʻqidilar, shunda ular u zotning namozlariga (ergashib) namoz oʻqishdi. Toʻrtinchi kecha boʻlganda masjid ahlini sigʻdira olmadi, ammo Rasululloh ﷺ ularning oldiga chiqmadilar. Shunda ulardan baʼzi kishilar: «Namoz!» — deb nido qila boshladilar, u zot esa chiqmadilar. Rasululloh ﷺ bomdod namoziga chiqqunlaricha (uydan) chiqmadilar. Bomdodni ado qilgach, turib odamlarga yuzlandilar-da, tashahhud aytib, Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng: «Ammo baʼd; sizlarning ahvolingiz menga maxfiy emas edi, lekin men tun namozi sizlarga farz qilib qoʻyilishidan, soʻng sizlar undan ojiz qolishingizdan qoʻrqdim», dedilar. Rasululloh ﷺ ularni Ramazon qiyomiga qatʼiy buyruq bilan buyurmagan holda ragʻbatlantirar va: «Kim iymon bilan va ajrni umid qilib Ramazonda roʻza tutsa, oʻtgan gunohlari kechiriladi», der edilar. Soʻng Rasululloh ﷺ vafot etdilar va ish Abu Bakrning xilofatida hamda Umar xilofatining avvalida shu holda qoldi; nihoyat Umar ularni Ubay ibn Kaʼb (imomligi)ga jamladi va u ularga namoz oʻqib berdi. Bu odamlarning Ramazon qiyomiga jamlangan birinchi payti edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ тун ярмида чиқиб, масжидда намоз ўқидилар, шунда бир неча киши у зотнинг намозларига (эргашиб) намоз ўқиди. Тонг отгач, одамлар бу ҳақда гаплаша бошлашди. Учинчи кеча бўлганда масжид аҳли кўпайди; у зот чиқиб намоз ўқидилар, шунда улар у зотнинг намозларига (эргашиб) намоз ўқишди. Тўртинчи кеча бўлганда масжид аҳлини сиғдира олмади, аммо Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдига чиқмадилар. Шунда улардан баъзи кишилар: «Намоз!» — деб нидо қила бошладилар, у зот эса чиқмадилар. Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозига чиққунларича (уйдан) чиқмадилар. Бомдодни адо қилгач, туриб одамларга юзландилар-да, ташаҳҳуд айтиб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: «Аммо баъд; сизларнинг аҳволингиз менга махфий эмас эди, лекин мен тун намози сизларга фарз қилиб қўйилишидан, сўнг сизлар ундан ожиз қолишингиздан қўрқдим», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ уларни Рамазон қиёмига қатъий буйруқ билан буюрмаган ҳолда рағбатлантирар ва: «Ким иймон билан ва ажрни умид қилиб Рамазонда рўза тутса, ўтган гуноҳлари кечирилади», дер эдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар ва иш Абу Бакрнинг хилофатида ҳамда Умар хилофатининг аввалида шу ҳолда қолди; ниҳоят Умар уларни Убай ибн Каъб (имомлиги)га жамлади ва у уларга намоз ўқиб берди. Бу одамларнинг Рамазон қиёмига жамланган биринчи пайти эди.
حَدَّثَنَا أَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَبِيدٍ . ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي لَبِيدٍ ، سَمِعَ أَبَا سَلَمَةَ ، يَقُولُ : سَأَلْتُ عَائِشَةَ ، فَقُلْتُ : أَيْ أُمَّهْ ، أَخْبِرِينِي عَنْ صَلاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِاللَّيْلِ ، فَقَالَتْ : " كَانَتْ صَلاتُهُ بِاللَّيْلِ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَفِيمَا سِوَى ذَلِكَ ثَلاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً " . هَذَا حَدِيثُ عَبْدِ الْجَبَّارِ
Abu Salama aytdi: Men Oishadan soʻrab: «Ey ona, menga Rasululloh ﷺning kechasi (oʻqigan) namozlari haqida xabar bering», dedim. U: «U zotning kechasi Ramazon oyidagi va undan boshqa (paytdagi) namozlari oʻn uch rakʼat edi», dedi. Bu Abdul Jabborning hadisidir.Абу Салама айтди: Мен Оишадан сўраб: «Эй она, менга Расулуллоҳ ﷺнинг кечаси (ўқиган) намозлари ҳақида хабар беринг», дедим. У: «У зотнинг кечаси Рамазон ойидаги ва ундан бошқа (пайтдаги) намозлари ўн уч ракъат эди», деди. Бу Абдул Жабборнинг ҳадисидир.
وَقَالَ أَبُو هَاشِمٍ : أَتَيْتُ عَائِشَةَ فَسَأَلْتُهَا عَنْ صَلاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ ، فَقَالَتْ : " كَانَتْ صَلاتُهُ ثَلاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً ، مِنْهَا رَكْعَتَا الْفَجْرِ "
Abu Hoshim aytdi: Men Oishaning huzuriga keldim va undan Rasululloh ﷺning Ramazon oyidagi namozlari haqida soʻradim. U: «U zotning namozlari oʻn uch rakʼat boʻlib, ulardan ikkitasi bomdodning ikki rakʼati edi», dedi.Абу Ҳошим айтди: Мен Оишанинг ҳузурига келдим ва ундан Расулуллоҳ ﷺнинг Рамазон ойидаги намозлари ҳақида сўрадим. У: «У зотнинг намозлари ўн уч ракъат бўлиб, улардан иккитаси бомдоднинг икки ракъати эди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، قَالا : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ الْعَبْدِيِّ ، عَنْ مُسْلِمٍ وَهُوَ ابْنُ صُبَيْحٍ ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ شَدَّ الْمِئْزَرَ ، وَأَحْيَا اللَّيْلَ ، وَأَيْقَظَ أَهْلَهُ " . وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ : سَمِعْنَا عَائِشَةَ تَقُولُ
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Rasululloh ﷺ Ramazon oyining oxirgi oʻn (kunligi)ga kirganlarida, belbogʻlarini mahkam bogʻlar, tunni tirik oʻtkazar va ahlini uygʻotar edilar». Abdulloh ibn Muhammad az-Zuhriy esa: «Biz Oishaning shunday deganini eshitdik», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазон ойининг охирги ўн (кунлиги)га кирганларида, белбоғларини маҳкам боғлар, тунни тирик ўтказар ва аҳлини уйғотар эдилар». Абдуллоҳ ибн Муҳаммад аз-Зуҳрий эса: «Биз Оишанинг шундай деганини эшитдик», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ ، حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ ، عَنِ الأَسْوَدِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْتَهِدُ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مَا لا يَجْتَهِدُ فِي غَيْرِهِ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oxirgi oʻn kunda boshqa paytda qilmagan darajada ibodatga tirishar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ охирги ўн кунда бошқа пайтда қилмаган даражада ибодатга тиришар эдилар.
حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ وَهُوَ ابْنُ بِلالٍ ، حَدَّثَنِي عَمْرٌو وَهُوَ ابْنُ أَبِي عَمْرٍو ، عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّهَا قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ رَمَضَانَ شَدَّ مِئْزَرَهُ ، ثُمَّ لَمْ يَأْتِ فِرَاشَهُ حَتَّى يَنْسَلِخَ "
Nabiy ﷺning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ Ramazonga kirganlarida, belbogʻlarini mahkam bogʻlar va u (oy) chiqib ketmagunicha oʻrinlariga kelmas edilar».Набий ﷺнинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазонга кирганларида, белбоғларини маҳкам боғлар ва у (ой) чиқиб кетмагунича ўринларига келмас эдилар».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ عَمْرَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ صَلَّى الصُّبْحَ ، ثُمَّ دَخَلَ الْمَكَانَ الَّذِي يُرِيدُ أَنْ يَعْتَكِفَ فِيهِ . فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ فَضُرِبَ لَهُ خِبَاءٌ " ، وَأَمَرَتْ عَائِشَةُ ، فَضُرِبَ لَهَا خِبَاءٌ ، وَأَمَرَتْ حَفْصَةُ ، فَضُرِبَ لَهَا خِبَاءٌ ، فَلَمَّا رَأَتْ زَيْنَبُ خِبَاءَهَا أَمَرَتْ بِخِبَاءٍ ، فَضُرِبَ لَهَا ، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، لَمْ يَعْتَكِفْ فِي رَمَضَانَ ، فَاعْتَكَفَ فِي شَوَّالٍ
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Rasululloh ﷺ iʼtikof qilishni istasalar, bomdodni oʻqir, soʻng iʼtikof qilmoqchi boʻlgan joyga kirar edilar. Ramazonning oxirgi oʻn kunida iʼtikof qilishni istaganlarida esa, u zotga chodir tikilar edi». Oisha ham buyurdi, unga chodir tikildi; Hafsa ham buyurdi, unga chodir tikildi. Zaynab uning chodirini koʻrgach, chodirga buyurdi va unga ham chodir tikildi. Rasululloh ﷺ buni koʻrganlarida, Ramazonda iʼtikof qilmadilar, balki Shavvolda iʼtikof qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ иътикоф қилишни истасалар, бомдодни ўқир, сўнг иътикоф қилмоқчи бўлган жойга кирар эдилар. Рамазоннинг охирги ўн кунида иътикоф қилишни истаганларида эса, у зотга чодир тикилар эди». Оиша ҳам буюрди, унга чодир тикилди; Ҳафса ҳам буюрди, унга чодир тикилди. Зайнаб унинг чодирини кўргач, чодирга буюрди ва унга ҳам чодир тикилди. Расулуллоҳ ﷺ буни кўрганларида, Рамазонда иътикоф қилмадилар, балки Шавволда иътикоф қилдилар.
حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ عَمْرَةَ ، حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَادَ الاعْتِكَافَ ، فَاسْتَأْذَنَتْهُ عَائِشَةُ لِتَعْتَكِفَ مَعَهُ ، فَلَمَّا رَأَتْهُ زَيْنَبُ مَعَهُ ، فَأَذِنَتْ لَهَا ، فَضَرَبَتْ خِبَاءَهَا ، فَسَأَلَتْهَا حَفْصَةُ تَسْتَأْذِنُ لَهَا لِتَعْتَكِفَ مَعَهُ ، فَلَمَّا رَأَتْهُ زَيْنَبُ ضَرَبَتْ مَعَهُنَّ ، وَكَانَتِ امْرَأَةً غَيُورًا ، فَرَأَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبِيَتَهُنَّ . فَقَالَ : " مَا هَذَا ؟ الْبِرَّ يُرِدْنَ بِهَذَا ؟ " فَتَرَكَ الاعْتِكَافَ حَتَّى أَفْطَرَ مِنْ رَمَضَانَ ، ثُمَّ اعْتَكَفَ فِي عَشْرٍ مِنْ شَوَّالٍ
Amra aytdi: Menga Oisha soʻzlab berdiki, Nabiy ﷺ iʼtikof qilishni iroda qildilar. Oisha u zot bilan birga iʼtikof qilish uchun izn soʻradi va u zot unga izn berdilar; u chodirini tikdi. Hafsa esa undan oʻzi uchun izn soʻrab berishini, u zot bilan iʼtikof qilishini soʻradi. Zaynab buni koʻrgach, ular bilan birga (chodir) tikdi; u rashkchi ayol edi. Rasululloh ﷺ ularning chodirlarini koʻrib: «Bu nima? Ular shu bilan yaxshilikni istayaptilarmi?» dedilar. Bas, u zot iʼtikofni tark qildilar, toki Ramazondan chiqdilar; soʻng Shavvolning oʻn (kuni)da iʼtikof qildilar.Амра айтди: Менга Оиша сўзлаб бердики, Набий ﷺ иътикоф қилишни ирода қилдилар. Оиша у зот билан бирга иътикоф қилиш учун изн сўради ва у зот унга изн бердилар; у чодирини тикди. Ҳафса эса ундан ўзи учун изн сўраб беришини, у зот билан иътикоф қилишини сўради. Зайнаб буни кўргач, улар билан бирга (чодир) тикди; у рашкчи аёл эди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг чодирларини кўриб: «Бу нима? Улар шу билан яхшиликни истаяптиларми?» дедилар. Бас, у зот иътикофни тарк қилдилар, токи Рамазондан чиқдилар; сўнг Шавволнинг ўн (куни)да иътикоф қилдилар.
حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ ، وَعَمْرَةَ ، أَنَّ عَائِشَةَ ، كَانَتْ إِذَا اعْتَكَفَتْ فِي الْمَسْجِدِ ، فَدَخَلَتْ بَيْتَهَا لِحَاجَةٍ ، لَمْ تَسْأَلْ عَنِ الْمَرِيضِ ، إِلا وَهِيَ مَارَّةٌ ، قَالَتْ عَائِشَةُ : " وَإِنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَكُنْ يَدْخُلُ الْبَيْتَ إِلا لِحَاجَةِ الإِنْسَانِ ، وَكَانَ يُدْخِلُ عَلَيَّ رَأْسَهُ وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ فَأُرَجِّلُهُ "
Urva ibn Zubayr va Amra rivoyat qilishadiki, Oisha masjidda iʼtikofda boʻlganida, bir hojat uchun uyiga kirsa, oʻtib ketayotib soʻrashdan boshqa (holda) bemordan hol soʻramas edi. Oisha aytdi: «Rasululloh ﷺ uyga faqat inson hojati uchungina kirar edilar; u zot masjidda turib boshlarini menga kiritar, men esa uni tarar edim».Урва ибн Зубайр ва Амра ривоят қилишадики, Оиша масжидда иътикофда бўлганида, бир ҳожат учун уйига кирса, ўтиб кетаётиб сўрашдан бошқа (ҳолда) бемордан ҳол сўрамас эди. Оиша айтди: «Расулуллоҳ ﷺ уйга фақат инсон ҳожати учунгина кирар эдилар; у зот масжидда туриб бошларини менга киритар, мен эса уни тарар эдим».
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنَّهُ كَانَ مُعْتَكِفًا فِي الْمَسْجِدِ فَتَجِيءُ عَائِشَةُ فَيُخْرِجُ رَأْسَهُ ، فَتُرَجِّلُهُ ، وَهِيَ حَائِضٌ "
Oisha (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot masjidda iʼtikofda boʻlar, Oisha kelar, u zot boshlarini chiqarar, u esa hayzli holida uni tarar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот масжидда иътикофда бўлар, Оиша келар, у зот бошларини чиқарар, у эса ҳайзли ҳолида уни тарар эди.
حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ، حَدَّثَنَا الْمُعَلَّى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْوَاسِطِيُّ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كُنْتُ أَسْمُرُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُعْتَكِفٌ ، وَرُبَّمَا قَالَ : قَالَتْ : " كُنْتُ أَسْهَرُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا خَبَرٌ لَيْسَ لَهُ مِنَ الْقَلْبِ مَوْقِعٌ ، وَهُوَ خَبَرٌ مُنْكَرٌ ، لَوْلا مَا اسْتَدْلَلْتُ مِنْ خَبَرِ صَفِيَّةَ عَلَى إِبَاحَةِ السَّمَرِ لِلْمُعْتَكِفِ لَمْ يَجُزْ أَنْ يُجْعَلَ لِهَذَا الْخَبَرِ بَابٌ عَلَى أَصْلِنَا ؛ فَإِنَّ هَذَا الْخَبَرَ لَيْسَ مِنَ الأَخْبَارِ الَّتِي يَجُوزُ الاحْتِجَاجُ بِهَا ، إِلا أَنَّ فِي خَبَرِ صَفِيَّةَ غُنْيَةً فِي هَذَا . فَأَمَّا خَبَرُ صَفِيَّةَ ثَابِتٌ صَحِيحٌ ، وَفِيهِ مَا دَلَّ عَلَى أَنَّ مُحَادَثَةَ الزَّوْجَةِ زَوْجَهَا فِي اعْتِكَافِهِ لَيْلا جَائِزٌ ، وَهُوَ السَّمَرُ نَفْسُهُ
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Men Rasululloh ﷺ iʼtikofda boʻlganlarida, u zotning huzurlarida kechasi suhbatlashar edim»; baʼzida esa: «Men bedor boʻlar edim», dedi. Abu Bakr aytdi: Bu xabarning qalbda oʻrni yoʻq va u munkar xabardir. Agar Safiyyaning xabaridan iʼtikofdagi kishiga kechasi suhbatlashish mubohligini dalil qilib olmaganimda, bizning aslimizga koʻra bu xabarga bob ochish joiz boʻlmas edi; chunki bu xabar hujjat qilinishi joiz boʻlgan xabarlardan emas. Faqat bu haqda Safiyyaning xabarida yetarli (dalil) bor. Safiyyaning xabari esa sobit va sahihdir; unda ayolning iʼtikofdagi eri bilan kechasi suhbatlashishi joiz ekaniga dalolat qiladigan narsa bor; bu esa samarning oʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ иътикофда бўлганларида, у зотнинг ҳузурларида кечаси суҳбатлашар эдим»; баъзида эса: «Мен бедор бўлар эдим», деди. Абу Бакр айтди: Бу хабарнинг қалбда ўрни йўқ ва у мункар хабардир. Агар Сафийянинг хабаридан иътикофдаги кишига кечаси суҳбатлашиш мубоҳлигини далил қилиб олмаганимда, бизнинг аслимизга кўра бу хабарга боб очиш жоиз бўлмас эди; чунки бу хабар ҳужжат қилиниши жоиз бўлган хабарлардан эмас. Фақат бу ҳақда Сафийянинг хабарида етарли (далил) бор. Сафийянинг хабари эса собит ва саҳиҳдир; унда аёлнинг иътикофдаги эри билан кечаси суҳбатлашиши жоиз эканига далолат қиладиган нарса бор; бу эса самарнинг ўзидир.
أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ الأَيْلِي ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ ، وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَ اللَّهَ فَلا يَعْصِيهِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فِي خَبَرِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى أَبَا إِسْرَائِيلَ قَائِمًا فِي الشَّمْسِ ، فَقَالَ : " مَا لَهُ قَائِمٌ فِي الشَّمْسِ ؟ " قَالُوا : نَذَرَ أَنْ يَصُومَ ، وَأَنْ لا يَجْلِسَ وَلا يَسْتَظِلَّ ، قَالَ : " مُرُوهُ فَلْيَجْلِسْ ، وَلْيَسْتَظِلَّ ، وَلْيَصُمْ " . فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْوَفَاءِ بِالصَّوْمِ الَّذِي هُوَ طَاعَةٌ ، وَتَرْكِ الْقِيَامِ فِي الشَّمْسِ ، إِذْ لا طَاعَةَ فِي الْقِيَامِ فِي الشَّمْسِ . وَإِنْ كَانَ الْقِيَامُ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ بِمَعْصِيَةٍ ، إِلا أَنْ يَكُونَ فِيهِ تَعْذِيبٌ ، فَيَكُونُ حِينَئِذٍ مَعْصِيَةً . قَدْ خَرَّجْتُ هَذَا الْجِنْسَ عَلَى الاسْتِقْصَاءِ فِي كِتَابِ النُّذُورِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga toat qilishni nazr qilsa, Unga toat qilsin; kim Allohga maʼsiyat qilishni nazr qilsa, Unga maʼsiyat qilmasin», dedilar. Abu Bakr aytdi: Ibn Abbosning xabarida (keltiriladiki), Nabiy ﷺ Abu Isroilni quyoshda tik turgan holda koʻrdilar-da: «Unga nima boʻldi, quyoshda turibdi?» dedilar. Ular: «U roʻza tutishni, oʻtirmaslikni va soyalanmaslikni nazr qilgan», dedilar. U zot: «Unga buyuringlar, oʻtirsin, soyalansin va roʻzasini tutsin», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ unga toat boʻlgan roʻzani bajarishni va quyoshda turishni tark qilishni buyurdilar; chunki quyoshda turishda toat yoʻq. Garchi quyoshda turish maʼsiyat boʻlmasa ham, unda oʻzini azoblash boʻlsa, u holda maʼsiyat boʻladi. Men bu jinsni Nazrlar kitobida batafsil bayon qilganman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга тоат қилишни назр қилса, Унга тоат қилсин; ким Аллоҳга маъсият қилишни назр қилса, Унга маъсият қилмасин», дедилар. Абу Бакр айтди: Ибн Аббоснинг хабарида (келтириладики), Набий ﷺ Абу Исроилни қуёшда тик турган ҳолда кўрдилар-да: «Унга нима бўлди, қуёшда турибди?» дедилар. Улар: «У рўза тутишни, ўтирмасликни ва сояланмасликни назр қилган», дедилар. У зот: «Унга буюринглар, ўтирсин, соялансин ва рўзасини тутсин», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ унга тоат бўлган рўзани бажаришни ва қуёшда туришни тарк қилишни буюрдилар; чунки қуёшда туришда тоат йўқ. Гарчи қуёшда туриш маъсият бўлмаса ҳам, унда ўзини азоблаш бўлса, у ҳолда маъсият бўлади. Мен бу жинсни Назрлар китобида батафсил баён қилганман.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّهَا قَالَتْ وَهِيَ تَذْكُرُ شَأْنَ خَيْبَرَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَبْعَثُ ابْنَ رَوَاحَةَ ، فَيَخْرُصُ النَّخْلَ حِينَ يَطِيبُ أَوَّلُ الثَّمَرِ قَبْلَ أَنْ تُؤْكَلَ ، ثُمَّ يُخَيِّرُ الْيَهُودَ بِأَنْ يَأْخُذُوهَا بِذَلِكَ الْخَرْصِ ، أَمْ يَدْفَعُهُ الْيَهُودُ بِذَلِكَ ، وَإِنَّمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِالْخَرْصِ لِكَيْ تُحْصَى الزَّكَاةُ قَبْلَ أَنْ تُؤْكَلَ الثَّمَرَةُ وَتُفَرَّقَ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Xaybar ishini zikr qilib aytdi: «Rasululloh ﷺ Ibn Ravohani joʻnatar edilar, u esa meva birinchi pishgan chogʻda, u yeyilishidan oldin xurmoni chamalar edi. Soʻng yahudiylarni ixtiyorli qilar edi: uni oʻsha chama boʻyicha olsinlarmi yoki yahudiylar uni shu (chama) bilan topshirsinlarmi. Rasululloh ﷺ chamalashga buyurganlari — meva yeyilib, tarqatilishidan oldin zakot hisoblab olinishi uchun edi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Хайбар ишини зикр қилиб айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Ибн Равоҳани жўнатар эдилар, у эса мева биринчи пишган чоғда, у ейилишидан олдин хурмони чамалар эди. Сўнг яҳудийларни ихтиёрли қилар эди: уни ўша чама бўйича олсинларми ёки яҳудийлар уни шу (чама) билан топширсинларми. Расулуллоҳ ﷺ чамалашга буюрганлари — мева ейилиб, тарқатилишидан олдин закот ҳисоблаб олиниши учун эди».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : دَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَتَى بِطَعَامٍ لَيْسَ مَعَهُ لَحْمٌ ، فَقَالَ : " أَلَمْ أَرَ لَكُمْ بُرْمَةً ؟ " ، قُلْتُ : بَلَى ، ذَاكَ لَحْمٌ تَصَدَّقَ بِهِ عَلَيَّ بَرِيرَةُ ، فَقَالَ : " هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ ، وَهُوَ مِنْهَا هَدِيَّةٌ "
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ huzurimga kirdilar, u zotga goʻshtsiz taom keltirildi. U zot: «Men sizlarda bir qozon koʻrmadimmi?» dedilar. Men: «Ha, u Barira menga sadaqa qilgan goʻsht», dedim. U zot: «U unga sadaqa, bizga esa undan hadyadir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримга кирдилар, у зотга гўштсиз таом келтирилди. У зот: «Мен сизларда бир қозон кўрмадимми?» дедилар. Мен: «Ҳа, у Барира менга садақа қилган гўшт», дедим. У зот: «У унга садақа, бизга эса ундан ҳадядир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ . ح وَحَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ جَمِيعًا , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَالَ رَجُلٌ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّ أُمِّي افْتُلِتَتْ نَفْسُهَا ، وَإِنِّي أَظُنُّهَا لَوْ تَكَلَّمَتْ أَوْصَتْ بِصَدَقَةٍ ، فَهَلْ لَهَا أَجْرٌ إِنْ تَصَدَّقْتُ عَنْهَا ؟ قَالَ : " نَعَمْ " ، قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ : وَلَمْ تُوصِ وَإِنِّي لأَظُنُّهَا لَوْ تَكَلَّمَتْ لَتَصَدَّقَتْ
Oisha (roziyallohu anho) dedi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, onamning joni toʻsatdan olindi; men uni, agar gapira olganida, sadaqani vasiyat qilardi, deb oʻylayman. Men uning nomidan sadaqa qilsam, unga ajr boʻladimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Abu Kurayb: «...vasiyat qilmadi; men esa uni, agar gapira olganida, sadaqa qilardi, deb oʻylayman», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, онамнинг жони тўсатдан олинди; мен уни, агар гапира олганида, садақани васият қиларди, деб ўйлайман. Мен унинг номидан садақа қилсам, унга ажр бўладими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Абу Курайб: «...васият қилмади; мен эса уни, агар гапира олганида, садақа қиларди, деб ўйлайман», деди.
حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ ، قَالَ : قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : قَالَ عُرْوَةُ : قَالَتْ عَائِشَةُ : فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْنِي إِلَى بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ ، فَاسْتَأْذَنَ ، فَأَذِنَ لَهُ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَإِنَّهُ قَدْ أُذِنَ لِي فِي الْخُرُوجِ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : الصَّحَابَةَ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ، قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " نَعَمْ " ، قَالَتْ عَائِشَةُ : فَجَهَّزْتُهُمَا أَحَثَّ الْجِهَازِ فَصَنَعْتُ لَهُمَا سَفْرَةً فِي جِرَابٍ ، فَقَطَعَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ أَبِي بِكْرٍ قِطْعَةً مِنْ نِطَاقِهَا ، فَأَوْكَتْ بِهِ الْجِرَابَ ، فَبِذَلِكَ كَانَتْ تُسَمَّى ذَاتَ النِّطَاقِ "
Oisha (roziyallohu anho) dedi: Rasululloh ﷺ — yaʼni Abu Bakrning uyiga — kelib, izn soʻradilar, u zotga izn berildi. Rasululloh ﷺ: «Menga chiqishga izn berildi», dedilar. Abu Bakr: «Hamrohlik ham (boʻladimi)? Otam sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh», dedi. Nabiy ﷺ: «Ha», dedilar. Oisha dedi: Men ikkovlariga juda tez jihoz tayyorladim va ularga bir xaltada yoʻl ozigʻi qildim. Asmo bint Abu Bakr esa belbogʻidan bir parcha kesib, u bilan xaltaning ogʻzini bogʻladi. Shu sababli u «Zotun-nitoq» deb nomlanar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: Расулуллоҳ ﷺ — яъни Абу Бакрнинг уйига — келиб, изн сўрадилар, у зотга изн берилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Менга чиқишга изн берилди», дедилар. Абу Бакр: «Ҳамроҳлик ҳам (бўладими)? Отам сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ», деди. Набий ﷺ: «Ҳа», дедилар. Оиша деди: Мен икковларига жуда тез жиҳоз тайёрладим ва уларга бир халтада йўл озиғи қилдим. Асмо бинт Абу Бакр эса белбоғидан бир парча кесиб, у билан халтанинг оғзини боғлади. Шу сабабли у «Зотун-нитоқ» деб номланар эди.
ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ الْعَطَّارُ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، قَالا : ثنا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كُنْتُ أَفْتِلُ قَلائِدَ هَدْيِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِيَّ هَاتَيْنِ " ، لَمْ يَذْكُرِ الْمَخْزُومِيُّ هَاتَيْنِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺning hadiylarining qiladchoqlarini mana shu ikki qoʻlim bilan eshar edim», dedi. Maxzumiy oʻz rivoyatida «mana shu ikki» (soʻzini) zikr qilmadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳадийларининг қиладчоқларини мана шу икки қўлим билан эшар эдим», деди. Махзумий ўз ривоятида «мана шу икки» (сўзини) зикр қилмади.
ثنا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، ثنا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ ، عَنْ عَمْرَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ : " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَلَّدَ هَدْيَهُ وَأَشْعَرَهُ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oʻz hadiylariga qiladchoq taqdilar va ularga belgi qoʻydilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ўз ҳадийларига қиладчоқ тақдилар ва уларга белги қўйдилар.
ثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : رَأَيْتُ عَائِشَةَ ، تَقُولُ بِيَدَيْهَا : " طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحُرْمِهِ حِينَ أَحْرَمَ ، وَلِحِلِّهِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ "
al-Qosim aytdi: Men Oishani ikki qoʻli bilan ishora qilib turib: «Men Rasululloh ﷺga ehromga kirganlarida ehromlari uchun va Baytni tavof qilishlaridan oldin ehromdan chiqishlari uchun atir surdim», deyotganini koʻrdim.ал-Қосим айтди: Мен Оишани икки қўли билан ишора қилиб туриб: «Мен Расулуллоҳ ﷺга эҳромга кирганларида эҳромлари учун ва Байтни тавоф қилишларидан олдин эҳромдан чиқишлари учун атир сурдим», деётганини кўрдим.
وَحَدَّثَنَاهُ عَبْدُ الْجَبَّارِ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ ، عَنْ أَبِيهِ ، سَمِعَ عَائِشَةَ ، تَقُولُ وَبَسَطَتْ يَدَيْهَا : " إِنِّي طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِيَّ هَاتَيْنِ لِحُرْمِهِ حِينَ أَحْرَمَ ، وَلِحِلِّهِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ اللَّفْظَةُ حِينَ أَحْرَمَ مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي نَقُولُ : إِنَّ الْعَرَبَ تَقُولُ إِذَا فَعَلْتَ كَذَا تُرِيدُ إِذَا أَرَدْتَ فِعْلَهُ ، وَعَائِشَةُ إِنَّمَا أَرَادَتْ أَنَّهَا طَيَّبَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أَرَادَ الإِحْرَامَ لا بَعْدَ الإِحْرَامِ ، وَالدَّلِيلُ عَلَى صِحَّةِ مَا ذَكَرْتُ ، خَبَرُ مَنْصُورِ بْنِ زَاذَانَ الَّذِي ذَكَرْتُ فِي الْبَابِ الَّذِي يَلِي هَذَا مَعَ الأَخْبَارِ الَّتِي خَرَّجْتُهَا فِي الْكِتَابِ الْكَبِيرِ
al-Qosim Oishani ikki qoʻlini yozib turib: «Men Rasululloh ﷺga mana shu ikki qoʻlim bilan ehromga kirganlarida ehromlari uchun va Baytni tavof qilishlaridan oldin ehromdan chiqishlari uchun atir surdim», deyotganini eshitdi. Abu Bakr aytdi: Bu «ehromga kirganlarida» degan lafz biz aytadigan turdandir: arablar «shunday qilsang» deydilar, ammo «uni qilishni iroda qilsang» degan maʼnoni koʻzlaydilar. Oisha esa Nabiy ﷺga ehromni iroda qilganlarida atir surganini koʻzlagan, ehromga kirganlaridan keyin emas. Men zikr qilgan narsaning sahihligiga dalil — shu bobdan keyingi bobda zikr qilganim Mansur ibn Zozon xabari va Kitobul-kabirda chiqargan xabarlarimdir.ал-Қосим Оишани икки қўлини ёзиб туриб: «Мен Расулуллоҳ ﷺга мана шу икки қўлим билан эҳромга кирганларида эҳромлари учун ва Байтни тавоф қилишларидан олдин эҳромдан чиқишлари учун атир сурдим», деётганини эшитди. Абу Бакр айтди: Бу «эҳромга кирганларида» деган лафз биз айтадиган турдандир: араблар «шундай қилсанг» дейдилар, аммо «уни қилишни ирода қилсанг» деган маънони кўзлайдилар. Оиша эса Набий ﷺга эҳромни ирода қилганларида атир сурганини кўзлаган, эҳромга кирганларидан кейин эмас. Мен зикр қилган нарсанинг саҳиҳлигига далил — шу бобдан кейинги бобда зикр қилганим Мансур ибн Зозон хабари ва Китобул-кабирда чиқарган хабарларимдир.
ثنا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ ، قَالُوا : ثنا هُشَيْمٌ ، أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ وَهُوَ ابْنُ زَاذَانَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ ، عَنِ الْقَاسِمِ ، قَالَ : قَالَتْ عَائِشَةُ : " طَيَّبْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ ، وَيَوْمَ النَّحْرِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ بِطِيبٍ فِيهِ مَسْكٌ " ، قَالَ ابْنُ هِشَامٍ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، وَقَالَ أَحْمَدُ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " طَيَّبْتُ يَعْنِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " . وَفِي خَبَرِ أَبِي نَضْرَةَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنَّ أَطْيَبَ طِيبِكُمُ الْمِسْكُ " ، دَلالَةٌ وَاضِحَةٌ عَلَى ضِدِّ قَوْلِ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ نَجِسٌ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺga ehromga kirishlaridan oldin va nahr kuni Baytni tavof qilishlaridan oldin tarkibida mushk boʻlgan atir bilan atir surdim», dedi. Ibn Hishom Mansurdan (rivoyat qildi), Ahmad esa Oishadan (rivoyat qilib): «Men atir surdim, yaʼni Nabiy ﷺga», dedi. Abu Nazraning Abu Saiddan, uning Nabiy ﷺdan (qilgan) xabaridagi: «Atirlaringizning eng yaxshisi mushkdir», (degan soʻz) uni najis deb daʼvo qilgan kishining soʻzi aksiga ochiq dalildir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺга эҳромга киришларидан олдин ва наҳр куни Байтни тавоф қилишларидан олдин таркибида мушк бўлган атир билан атир сурдим», деди. Ибн Ҳишом Мансурдан (ривоят қилди), Аҳмад эса Оишадан (ривоят қилиб): «Мен атир сурдим, яъни Набий ﷺга», деди. Абу Назранинг Абу Саиддан, унинг Набий ﷺдан (қилган) хабаридаги: «Атирларингизнинг энг яхшиси мушкдир», (деган сўз) уни нажис деб даъво қилган кишининг сўзи аксига очиқ далилдир.
ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، ثنا جَرِيرٌ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنِ الأَسْوَدِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " لَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ الطِّيبِ فِي رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Goʻyo men Rasululloh ﷺning boshlaridagi atirning yaltirashiga qarab turgandayman, holbuki u zot ehromda edilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Гўё мен Расулуллоҳ ﷺнинг бошларидаги атирнинг ялтирашига қараб тургандайман, ҳолбуки у зот эҳромда эдилар», дедилар.
ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، ثنا جَرِيرٌ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنِ الأَسْوَدِ ، قَالَ : قَالَتْ عَائِشَةُ : " لَقَدْ رَأَيْتُ الطِّيبَ فِي مَفَارِقِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنَّهُ لَيُلَبِّي "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺning soch ajrab turgan joylarida atirni koʻrgan edim, holbuki u zot talbiya aytib turar edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг соч ажраб турган жойларида атирни кўрган эдим, ҳолбуки у зот талбия айтиб турар эдилар», деди.
ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ ، ثنا رَوْحٌ ، ثنا شُعْبَةُ ، ثنا الْحَكَمُ ، وَحَمَّادٌ ، وَمَنْصُورٌ ، وَسُلَيْمَانُ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنِ الأَسْوَدِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّهَا قَالَتْ : " كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ الطِّيبِ فِي مَفْرِقِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ " ، قَالَ سُلَيْمَانُ : فِي شَعْرٍ ، وَقَالَ مَنْصُورٌ : فِي أُصُولِ الشَّعَرِ ، وَقَالَ الْحَكَمُ ، وَحَمَّادٌ : فِي مَفْرِقِ رَأْسِهِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Goʻyo men Rasululloh ﷺning soch ajrab turgan joyidagi atirning yaltirashiga qarab turgandayman, holbuki u zot ehromda edilar», dedi. Sulaymon: «sochida», dedi; Mansur: «soch tublarida», dedi; Hakam bilan Hammod: «boshining soch ajrab turgan joyida», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Гўё мен Расулуллоҳ ﷺнинг соч ажраб турган жойидаги атирнинг ялтирашига қараб тургандайман, ҳолбуки у зот эҳромда эдилар», деди. Сулаймон: «сочида», деди; Мансур: «соч тубларида», деди; Ҳакам билан Ҳаммод: «бошининг соч ажраб турган жойида», дедилар.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُنْتَشِرِ ، عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ عُمَرَ عَنِ الطِّيبِ عِنْدَ الإِحْرَامِ ، فَقَالَ : لأَنْ أَتَطَيَّبَ بِقَطِرَانٍ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَفْعَلَ ذَلِكَ ، قَالَ : فَذَكَرْتُهُ لِعَائِشَةَ ، فَقَالَتْ : " يَرْحَمُ اللَّهُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَيَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ ، ثُمَّ يُصْبِحُ مُحْرِمًا يَنْضَحُ طِيبًا " ، سَمِعْتُ الرَّبِيعَ ، يَقُولُ : سُئِلَ الشَّافِعِيُّ عَنِ الذُّبَابَةِ تَقَعُ عَلَى النَّتْنِ ، ثُمَّ تَطِيرُ فَتَقَعُ عَلَى ثَوْبِ الْمَرْءِ ، فَقَالَ الشَّافِعِيُّ : يَجُوزُ أَنْ تَيْبَسَ أَرْجُلُهَا فِي طَيَرَانِهَا ، فَإِنْ كَانَ كَذَلِكَ ، وَإِلا فَالشَّيْءُ إِذَا ضَاقَ اتَّسَعَ
Ibrohim ibn al-Muntashir otasidan rivoyat qiladiki, u Ibn Umardan ehrom vaqtidagi atir haqida soʻradi. U: «Qatron surtishim, buni qilishimdan koʻra menga sevimliroqdir», dedi. (Roviy) dedi: Men buni Oishaga zikr qildim. U: «Alloh Abu Abdurahmonga rahm qilsin. Men Rasululloh ﷺga atir surar edim, u zot zavjalarini aylanar, soʻng ertalab atir hidi ufurib turgan holda ehromga kirar edilar», dedi. Men Rabiʼni shunday deganini eshitdim: Shofeiydan sassiq narsaga qoʻnib, soʻng uchib kishining kiyimiga qoʻnadigan pashsha haqida soʻralganida, Shofeiy: «Uchayotganida oyoqlari qurishi mumkin; agar shunday boʻlsa (masala oydin), boʻlmasa — narsa torayganda kengayadi», dedi.Иброҳим ибн ал-Мунташир отасидан ривоят қиладики, у Ибн Умардан эҳром вақтидаги атир ҳақида сўради. У: «Қатрон суртишим, буни қилишимдан кўра менга севимлироқдир», деди. (Ровий) деди: Мен буни Оишага зикр қилдим. У: «Аллоҳ Абу Абдураҳмонга раҳм қилсин. Мен Расулуллоҳ ﷺга атир сурар эдим, у зот завжаларини айланар, сўнг эрталаб атир ҳиди уфуриб турган ҳолда эҳромга кирар эдилар», деди. Мен Рабиъни шундай деганини эшитдим: Шофеийдан сассиқ нарсага қўниб, сўнг учиб кишининг кийимига қўнадиган пашша ҳақида сўралганида, Шофеий: «Учаётганида оёқлари қуриши мумкин; агар шундай бўлса (масала ойдин), бўлмаса — нарса торайганда кенгаяди», деди.
ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ . ح وثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ ، كِلاهُمَا عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ بِضُبَاعَةٍ ، وَهِيَ شَاكِيَةٌ ، فَقَالَ : " أَتُرِيدِينَ الْحَجَّ ؟ " فَقَالَتْ : نَعَمْ ، قَالَ : " فَحُجِّي وَاشْتَرِطِي ، وَقُولِي اللَّهُمَّ مَحِلِّي حَيْثُ تَحْبِسُنِي " ، هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ عَبْدِ الْجَبَّارِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Zuboaning yonidan oʻtdilar, u kasal edi. U zot: «Haj qilishni istaysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unda haj qil va shart qoʻy hamda: ‹Allohumma, mening ehromdan chiqadigan joyim Sen meni toʻxtatgan joydir›, degin», dedilar. Bu Abdul-Jabbor hadisining lafzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Зубоанинг ёнидан ўтдилар, у касал эди. У зот: «Ҳаж қилишни истайсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Унда ҳаж қил ва шарт қўй ҳамда: ‹Аллоҳумма, менинг эҳромдан чиқадиган жойим Сен мени тўхтатган жойдир›, дегин», дедилар. Бу Абдул-Жаббор ҳадисининг лафзидир.
ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّهَا قَالَتْ : خَرَجْنَا مُوَافِينَ هِلالَ ذِي الْحِجَّةِ ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ شَاءَ أَنْ يُهِلَّ بِحَجٍّ ، فَلْيُهِلَّ بِحَجٍّ ، وَمَنْ شَاءَ أَنْ يُهِلَّ بِعُمْرَةٍ ، فَلْيُهِلَّ بِعُمْرَةٍ " ، فَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجٍّ ، وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Biz zulhijja hilolini kutib (yoʻlga) chiqdik. Nabiy ﷺ: «Kim hajga ehrom bogʻlashni xohlasa, hajga ehrom bogʻlasin; kim umraga ehrom bogʻlashni xohlasa, umraga ehrom bogʻlasin», dedilar. Bizdan baʼzimiz hajga, baʼzimiz umraga ehrom bogʻladik.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биз зулҳижжа ҳилолини кутиб (йўлга) чиқдик. Набий ﷺ: «Ким ҳажга эҳром боғлашни хоҳласа, ҳажга эҳром боғласин; ким умрага эҳром боғлашни хоҳласа, умрага эҳром боғласин», дедилар. Биздан баъзимиз ҳажга, баъзимиз умрага эҳром боғладик.
ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، وَزِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْحَسَّانِيُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحَجِّ وَأَهَلَّ بِهِ نَاسٌ ، وَأَهَلَّ نَاسٌ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ ، وَأَهَلَّ نَاسٌ بِالْعُمْرَةِ " ، لَمْ يَقُلْ عَبْدُ الْجَبَّارِ : وَأَهَلَّ بِهِ نَاسٌ ، وَزَادَ قَالَتْ : فَكُنْتُ فِيمَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ hajga ehrom bogʻladilar, bir qavm ham u bilan (hajga) ehrom bogʻladi; baʼzi odamlar haj va umraga ehrom bogʻladilar, baʼzilari umraga ehrom bogʻladilar», dedi. Abdul-Jabbor: «bir qavm ham u bilan ehrom bogʻladi», demadi va: «Men haj bilan umraga ehrom bogʻlaganlardan edim», deb ziyoda qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ҳажга эҳром боғладилар, бир қавм ҳам у билан (ҳажга) эҳром боғлади; баъзи одамлар ҳаж ва умрага эҳром боғладилар, баъзилари умрага эҳром боғладилар», деди. Абдул-Жаббор: «бир қавм ҳам у билан эҳром боғлади», демади ва: «Мен ҳаж билан умрага эҳром боғлаганлардан эдим», деб зиёда қилди.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا مُحَمَّدُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنِ الْحَكَمِ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ ، عَنْ ذَكْوَانَ مَوْلَى عَائِشَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لأَرْبَعٍ مَضَيْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ أَوْ خَمْسٍ فَدَخَلَ عَلَيَّ وَهُوَ غَضْبَانُ ، فَقُلْتُ : مَنْ أَغْضَبَكَ ؟ فَقَالَ : " أَمَّا شَعَرْتِ إِنِّي أَمَرْتُ النَّاسَ بِأَمْرٍ فَإِذَا هُمْ يَتَرَدَّدُونَ " ، قَالَ الْحَكَمُ : يَتَرَدَّدُونَ أَحْسِبُ لَوِ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا سُقْتُ الْهَدْيَ مَعِي حَتَّى أَشْتَرِيَهُ ، ثُمَّ أَحِلُّ كَمَا حَلُّوا
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ zulhijjadan toʻrt yoki besh (kun) oʻtganda keldilar va gʻazablangan holda oldimga kirdilar. Men: «Sizni kim gʻazablantirdi?» dedim. U zot: «Bilmaysanmi, men odamlarga bir ishni buyurgan edim, ular esa ikkilanib turibdilar», dedilar. al-Hakam: «ikkilanib turibdilar», dedi — «Oʻylaymanki, agar men oldindan ishimning oxirida bilgan narsamni bilganimda, yonimda hadiy haydab kelmas edim, balki uni sotib olar, soʻng ular ehromdan chiqqanidek men ham chiqar edim».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ зулҳижжадан тўрт ёки беш (кун) ўтганда келдилар ва ғазабланган ҳолда олдимга кирдилар. Мен: «Сизни ким ғазаблантирди?» дедим. У зот: «Билмайсанми, мен одамларга бир ишни буюрган эдим, улар эса иккиланиб турибдилар», дедилар. ал-Ҳакам: «иккиланиб турибдилар», деди — «Ўйлайманки, агар мен олдиндан ишимнинг охирида билган нарсамни билганимда, ёнимда ҳадий ҳайдаб келмас эдим, балки уни сотиб олар, сўнг улар эҳромдан чиққанидек мен ҳам чиқар эдим».
ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا ، أَخْبَرَهُ . ح وَحَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجَزَرِيُّ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، ثنا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ ، فَأَهْلَلْنَا بِعُمْرَةٍ ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ ، فَلْيُهِلَّ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Vidoʼ haji yilida (yoʻlga) chiqdik va umraga ehrom bogʻladik. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Kimning yonida hadiy boʻlsa, haj va umraga ehrom bogʻlasin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Видў ҳажи йилида (йўлга) чиқдик ва умрага эҳром боғладик. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг ёнида ҳадий бўлса, ҳаж ва умрага эҳром боғласин», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ ، ثنا عَبْدَةُ يَعْنِي ابْنَ حُمَيْدٍ ، حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ ، وَحَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، ثنا جَرِيرٌ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنِ الأَسْوَدِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " لَقَدْ رَأَيْتُنِي أَفْتِلُ قَلائِدَ الْغَنَمِ لِهَدْيِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ثُمَّ يَمْكُثُ حَلالا " ، هَذَا حَدِيثُ الزَّعْفَرَانِيِّ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Men Rasululloh ﷺning qurbonligi uchun qoʻylarning qiladchoqlarini eshganimni koʻrgan edim, soʻng u zot ehromsiz holda turaverar edilar». Bu Zaʼfaroniy hadisidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг қурбонлиги учун қўйларнинг қиладчоқларини эшганимни кўрган эдим, сўнг у зот эҳромсиз ҳолда тураверар эдилар». Бу Заъфароний ҳадисидир.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، ثنا شُعْبَةُ قَالَ : سَمِعْتُ قَتَادَةَ ، يُحَدِّثُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " خَمْسٌ فَوَاسِقٌ يُقْتَلْنَ فِي الْحِلِّ وَالْحَرَمِ : الْحَيَّةُ ، وَالْغُرَابُ الأَبْقَعُ ، وَالْفَأْرَةُ ، وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ ، وَالْحِدْأَةُ "
Oisha (roziyallohu anho)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Besh fosiq (jonivor bor), ular Haramdan tashqarida ham, Haramda ham oʻldiriladi: ilon, oqli-qorali qargʻa, sichqon, qopagʻon it va kalxat», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Беш фосиқ (жонивор бор), улар Ҳарамдан ташқарида ҳам, Ҳарамда ҳам ўлдирилади: илон, оқли-қорали қарға, сичқон, қопағон ит ва калхат», дедилар.
ثنا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجَزَرِيُّ بِخَبَرٍ غَرِيبٍ ، ثنا عَبْدُ الأَعْلَى ، قَالَ : قَالَ مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ سَالِمٍ ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ، قَدْ كَانَ صَنَعَ ذَلِكَ يَعْنِي قَطْعَ الْخُفَّيْنِ لِلنِّسَاءِ حَتَّى حَدَّثَتْهُ صَفِيَّةُ بِنْتُ أَبِي عُبَيْدٍ ، عَنْ عَائِشَةَ : " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ رَخَّصَ لِلنِّسَاءِ فِي الْخُفَّيْنِ "
Zuhriy Solimdan rivoyat qiladiki, Ibn Umar buni — yaʼni ayollar uchun mahsilarni kesishni — qilar edi, toki Safiyya bint Abu Ubayd unga Oishadan: Rasululloh ﷺ ayollarga mahsi (kiyish)da ruxsat berganlarini rivoyat qilgunicha.Зуҳрий Солимдан ривоят қиладики, Ибн Умар буни — яъни аёллар учун маҳсиларни кесишни — қилар эди, токи Сафийя бинт Абу Убайд унга Оишадан: Расулуллоҳ ﷺ аёлларга маҳси (кийиш)да рухсат берганларини ривоят қилгунича.
وَقَدْ رَوَى يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ ، وَفِي الْقَلْبِ مِنْهُ عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ مُحْرِمُونَ ، فَإِذَا مَرَّ بِنَا الرَّكْبُ سَدَلْنَا الثَّوْبَ عَلَى وَجْهِنَا " ، حَدَّثَنَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ ، قَالَ : سَمِعْتُ يَزِيدَ بْنَ أَبِي زِيَادٍ . ح وَحَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ . ح حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، جَمِيعًا عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ ، قَالَ فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ : فَإِذَا جَاوَزْنَا . . . . . ، وَفِي حَدِيثِ هُشَيْمٍ ، فَإِذَا جَاوَزْنَا كَشَفْنَاهُ
Yazid ibn Abu Ziyod — koʻngilda undan (shubha) bor — Mujohiddan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilgan. Oisha aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik, ehromda edik. Yonimizdan karvon oʻtsa, kiyimni yuzimizga tashlab olardik. Jarirning hadisida: «Biz (ulardan) oʻtib ketganimizda...» deyilgan; Hushaymning hadisida esa: «Biz oʻtib ketganimizda, uni ochardik», (deyilgan).Язид ибн Абу Зиёд — кўнгилда ундан (шубҳа) бор — Мужоҳиддан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилган. Оиша айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик, эҳромда эдик. Ёнимиздан карвон ўтса, кийимни юзимизга ташлаб олардик. Жарирнинг ҳадисида: «Биз (улардан) ўтиб кетганимизда...» дейилган; Ҳушаймнинг ҳадисида эса: «Биз ўтиб кетганимизда, уни очардик», (дейилган).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ ، حَدَّثَنَا عَمِّي ، أَخْبَرَنِي عُمَرُ وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَنَّ رَجُلا مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ , قَالَ لَهُ : سَلْ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ ، عَنْ رَجُلٍ يُهِلُّ بِالْحَجِّ فَسَأَلْتُهُ ، فَقَالَ : " قَدْ حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ أَنَّهُ أَوَّلُ شَيْءٍ بَدَأَ بِهِ حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ أَنَّهُ تَوَضَّأَ ، ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ " ، فَذَكَرَ حَدِيثًا فِيهِ بَعْضُ الطَّوْلِ
Abu Aswad Muhammad ibn Abdurrahmondan rivoyat qilinadiki, Iroq ahlidan bir kishi unga: «Urva ibn Zubayrdan hajga ehrom bogʻlagan kishi haqida soʻrab ber», dedi. Men undan soʻradim, u: «Rasululloh ﷺ haj qilganlar. Oisha menga xabar berdiki, u zot Makkaga kelganlarida birinchi boshlagan ishlari tahorat qilganlari, soʻng Baytni tavof qilganlaridir», dedi — va u biroz uzunroq hadisni zikr qildi.Абу Асwад Муҳаммад ибн Абдурраҳмондан ривоят қилинадики, Ироқ аҳлидан бир киши унга: «Урва ибн Зубайрдан ҳажга эҳром боғлаган киши ҳақида сўраб бер», деди. Мен ундан сўрадим, у: «Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилганлар. Оиша менга хабар бердики, у зот Маккага келганларида биринчи бошлаган ишлари таҳорат қилганлари, сўнг Байтни тавоф қилганларидир», деди — ва у бироз узунроқ ҳадисни зикр қилди.
حَدَّثَنَا يُونُسُ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ ، أَخْبَرَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " أَلَمْ تَرَيْ إِلَى قَوْمِكِ حِينَ بَنَوَا الْكَعْبَةَ ؟ اخْتَصَرُوا عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ " ، قَالَتْ : فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَفَلا تَرُدَّهَا عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " لَوْلا حِدْثَانُ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ " ، قَالَ : فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ : لَئِنْ كَانَتْ عَائِشَةُ سَمِعَتْ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَرَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَرَكَ اسْتِلامَ الرُّكْنَيْنِ الَّذَيْنِ يَلِيَانِ الْحَجَرَ ، إِلا أَنَّ الْبَيْتَ لَمْ يُصَمْ عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Koʻrmaysanmi, qavming Kaʼbani qurganida Ibrohim (qoʻygan) poydevorlardan qisqartirib qoldirgan». (Oisha) dedi: Men: «Yo Rasululloh! Uni Ibrohim poydevorlari ustiga qaytarmaysizmi?» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Qavmingning kufrdan (chiqqani) yaqindaligi boʻlmaganida, albatta shunday qilar edim», dedilar. Abdulloh ibn Umar dedi: Agar Oisha buni Rasululloh ﷺ dan eshitgan boʻlsa, men Rasululloh ﷺ Hijrga tutash boʻlgan ikki rukn (burchak)ni istilom qilmay (silamay) qoldirganlarining sababi Baytning Ibrohim poydevorlari ustiga toʻla qurib bitkazilmaganidan boshqa narsa deb oʻylamayman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кўрмайсанми, қавминг Каъбани қурганида Иброҳим (қўйган) пойдеворлардан қисқартириб қолдирган». (Оиша) деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ! Уни Иброҳим пойдеворлари устига қайтармайсизми?» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Қавмингнинг куфрдан (чиққани) яқиндалиги бўлмаганида, албатта шундай қилар эдим», дедилар. Абдуллоҳ ибн Умар деди: Агар Оиша буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бўлса, мен Расулуллоҳ ﷺ Ҳижрга туташ бўлган икки рукн (бурчак)ни истилом қилмай (силамай) қолдирганларининг сабаби Байтнинг Иброҳим пойдеворлари устига тўла қуриб битказилмаганидан бошқа нарса деб ўйламайман.