ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْقِدَاحُ . ح وثنا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ الْمَسْرُوقِيُّ ، ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَائِدَةَ . ح وثنا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، ثنا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ . ح وثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ ، عَنْ سُفْيَانَ ، كُلُّهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ ، عَنِ الْقَاسِمِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّمَا جُعِلَ رَمْيُ الْجِمَارِ ، وَالطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ، لإِقَامَةِ ذِكْرِ اللَّهِ لَيْسَ لِغَيْرِهِ " ، انْتَهَى حَدِيثُ بُنْدَارٍ ، وَزَادَ الآخَرُونَ فِي الْحَدِيثِ : وَالسَّعْيُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ
Oisha (roziyallohu anho) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Jamralarni otish va Baytni tavof qilish faqat Allohning zikrini barpo qilish uchun joriy qilingan, boshqasi uchun emas», dedilar. Bundorning hadisi shu yerda tugadi. Boshqalar hadisda: «va Safo bilan Marva orasidagi saʼy», deb qoʻshdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Жамраларни отиш ва Байтни тавоф қилиш фақат Аллоҳнинг зикрини барпо қилиш учун жорий қилинган, бошқаси учун эмас», дедилар. Бундорнинг ҳадиси шу ерда тугади. Бошқалар ҳадисда: «ва Сафо билан Марва орасидаги саъй», деб қўшдилар.
ثنا الْفَضْلُ بنُ يَعْقُوبَ الْجَزَرِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابنُ بَكْرٍ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ . حَ وثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، وَالْوَلِيدَ بْنَ عَطَاءٍ ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ ، قَالَ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدٍ : وَفَدَ الْحَارِثُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَلَى عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرَوَانَ فِي خِلافَتِهِ ، فَقَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ : مَا أَظُنُّ أَبَا خُبَيْبٍ يَعْنِي ابْنَ الزُّبَيْرِ سَمِعَ مِنْ عَائِشَةَ مَا كَانَ يَزْعُمُ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْهَا ، قَالَ الْحَارِثُ : بَلَى ، أَنَا سَمِعْتُهُ مِنْهَا ، قَالَ : سَمِعْتَهَا تَقُولُ مَاذَا ؟ قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ قَوْمَكِ اسْتَقْصَرُوا مِنْ بُنْيَانِ الْبَيْتِ ، وَإِنِّي لَوْلا حَدَاثَةُ عَهْدِهِمْ بِالشِّرْكِ أَعَدْتُ مَا تَرَكُوا مِنْهُ ، فَإِنْ بَدَا لِقَوْمِكِ مِنْ بَعْدِي أَنْ يَبْنُوهُ فَهَلُمِّي ، فَلأُرِيكِ مَا تَرَكُوا مِنْهُ " ، فَأَرَاهَا قَرِيبًا مِنْ سَبْعَةِ أَذْرُعٍ هَذَا حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدٍ ، وَزَادَ عَلَيْهِ الْوَلِيدُ بْنُ عَطَاءٍ ، قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَجَعَلْتُ لَهُ بَابَيْنِ مَوْضُوعَيْنِ فِي الأَرْضِ شَرْقِيًّا وَغَرْبِيًّا ، وَهَلْ تَدْرِينَ لِمَ كَانَ قَوْمُكِ رَفَعُوا بَابَهَا " ؟ قُلْتُ : لا ، قَالَ : " تَعَزُّزًا أَلا يَدْخُلَهَا إِلا مَنْ أَرَادُوا ، فَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا كَرِهُوا أَنْ يَدْخُلَهَا دَعُوهُ يَرْتَقِي حَتَّى إِذَا كَادَ أَنْ يَدْخُلَ دَفَعُوهُ فَسَقَطَ " ، قَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ لِلْحَارِثِ : أَأَنْتَ سَمِعْتَهَا تَقُولُ هَذَا ؟ قَالَ : نَعَمْ ، فَنَكَتَ سَاعَةً بِعَصَاهُ ، ثُمَّ قَالَ : وَدِدْتُ أَنِّي تَرَكْتُهُ ، وَمَا تَحَمَّلَ ، جَمِيعًا لَفْظًا وَاحِدًا غَيْرَ أَنَّ مُحَمَّدًا ، قَالَ الْوَلِيدُ بْنُ عَطَاءِ بْنِ جَنَابٍ ، وَقَالَ : قَالَ الْحَارِثِ : أَنَا سَمِعْتُهُ مِنْهَا ، قَالَ : فَكَانَ الْحَارِثُ مُصَدَّقًا لا يُكَذَّبُ ، قَالَ : سَمِعْتَهَا تَقُولُ مَاذَا ؟ قَالَ : سَمِعْتُهَا تَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَقَالَ : " لَجَعَلْتُ لَهَا بَابَيْنِ " ، وَقَالَ : " يَدَعُونَهُ يَرْتَقِي "
Abdulloh ibn Ubayd (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Horis ibn Abdulloh Abdulmalik ibn Marvonning xalifaligi davrida uning huzuriga (elchi boʻlib) keldi. Abdulmalik dedi: «Men Abu Xubaybning — yaʼni Ibn Zubayrning — Oishadan eshitdim deb daʼvo qilayotgan (gapni) undan eshitganiga ishonmayman», dedi. Horis dedi: «Yoʻq, men uni undan (oʻzim) eshitganman», dedi. (Abdulmalik) dedi: «Sen uning nima deganini eshitdingmi?» Horis dedi: (Oisha) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Sening qavming Baytni qurishni qisqartirib qoʻyishgan. Agar ularning shirkdan (chiqqaniga) yaqin (boʻlmagani) boʻlmaganida, men ular tashlab qoldirgan (qism)ni qaytadan tiklagan boʻlardim. Agar mendan keyin sening qavmingga uni qaytadan qurish (fikri) tugʻilsa, kel, men senga ular nimani tashlab qoldirganini koʻrsatay», — dedilar. Soʻng (Nabiy ﷺ) unga yetti tirsakka yaqin (joyni) koʻrsatdilar. Bu Abdulloh ibn Ubaydning hadisi. Valid ibn Ato unga (quyidagini) qoʻshdi: Nabiy ﷺ: «Men albatta unga yerga teng qilib qoʻyilgan ikkita eshik — sharqiy va gʻarbiy (eshik) qilgan boʻlardim. Bilasanmi, sening qavming nima uchun uning eshigini koʻtarib qoʻyishgan?» — dedilar. (Oisha) dedi: «Men: ‹Yoʻq›, dedim». (Nabiy ﷺ): «Ular faqat oʻzlari xohlagan kishigina (Kaʼbaga) kirishi uchun (boshqalarga) takabburlik qilib (shunday qilishgan). Bir kishi unga kirmoqchi boʻlsa, uni (zinaga) chiqishga qoʻyib berishardi, qachonki u kirishga yaqinlashganda, uni itarib yuborishardi va u (yerga) yiqilardi», — dedilar. Abdulmalik Horisga: «Sen uni shunday deyayotganini (oʻzing) eshitdingmi?» dedi. (Horis): «Ha», dedi. (Horis) dedi: Shunda (Abdulmalik) bir oz hassasi bilan yerni chizib turdi, soʻng: «Men uni (oʻz holicha) tark etganimda va u koʻtargan (mashaqqatni boshimga olmaganimda) yaxshi boʻlardi», dedi. Ikkovlari (buni) bir xil lafzda (rivoyat qildilar); faqat Muhammad: «Valid ibn Ato ibn Janob», dedi va: Horis: «Men uni undan (oʻzim) eshitganman», dedi, deb aytdi. U dedi: Horis tasdiqlanadigan, yolgʻonga chiqarilmaydigan kishi edi. (Abdulmalik): «Sen uning nima deganini eshitding?» dedi. U: «Men uning: Rasululloh ﷺ shunday dedilar, deganini eshitdim», dedi. Va u: «Men albatta unga ikkita eshik qilardim», dedi hamda: «Uni chiqishga qoʻyib berishardi», dedi.Абдуллоҳ ибн Убайд (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ҳорис ибн Абдуллоҳ Абдулмалик ибн Марвоннинг халифалиги даврида унинг ҳузурига (элчи бўлиб) келди. Абдулмалик деди: «Мен Абу Хубайбнинг — яъни Ибн Зубайрнинг — Оишадан эшитдим деб даъво қилаётган (гапни) ундан эшитганига ишонмайман», деди. Ҳорис деди: «Йўқ, мен уни ундан (ўзим) эшитганман», деди. (Абдулмалик) деди: «Сен унинг нима деганини эшитдингми?» Ҳорис деди: (Оиша) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сенинг қавминг Байтни қуришни қисқартириб қўйишган. Агар уларнинг ширкдан (чиққанига) яқин (бўлмагани) бўлмаганида, мен улар ташлаб қолдирган (қисм)ни қайтадан тиклаган бўлардим. Агар мендан кейин сенинг қавмингга уни қайтадан қуриш (фикри) туғилса, кел, мен сенга улар нимани ташлаб қолдирганини кўрсатай», — дедилар. Сўнг (Набий ﷺ) унга етти тирсакка яқин (жойни) кўрсатдилар. Бу Абдуллоҳ ибн Убайднинг ҳадиси. Валид ибн Ато унга (қуйидагини) қўшди: Набий ﷺ: «Мен албатта унга ерга тенг қилиб қўйилган иккита эшик — шарқий ва ғарбий (эшик) қилган бўлардим. Биласанми, сенинг қавминг нима учун унинг эшигини кўтариб қўйишган?» — дедилар. (Оиша) деди: «Мен: ‹Йўқ›, дедим». (Набий ﷺ): «Улар фақат ўзлари хоҳлаган кишигина (Каъбага) кириши учун (бошқаларга) такаббурлик қилиб (шундай қилишган). Бир киши унга кирмоқчи бўлса, уни (зинага) чиқишга қўйиб беришарди, қачонки у киришга яқинлашганда, уни итариб юборишарди ва у (ерга) йиқиларди», — дедилар. Абдулмалик Ҳорисга: «Сен уни шундай деяётганини (ўзинг) эшитдингми?» деди. (Ҳорис): «Ҳа», деди. (Ҳорис) деди: Шунда (Абдулмалик) бир оз ҳассаси билан ерни чизиб турди, сўнг: «Мен уни (ўз ҳолича) тарк этганимда ва у кўтарган (машаққатни бошимга олмаганимда) яхши бўларди», деди. Икковлари (буни) бир хил лафзда (ривоят қилдилар); фақат Муҳаммад: «Валид ибн Ато ибн Жаноб», деди ва: Ҳорис: «Мен уни ундан (ўзим) эшитганман», деди, деб айтди. У деди: Ҳорис тасдиқланадиган, ёлғонга чиқарилмайдиган киши эди. (Абдулмалик): «Сен унинг нима деганини эшитдинг?» деди. У: «Мен унинг: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар, деганини эшитдим», деди. Ва у: «Мен албатта унга иккита эшик қилардим», деди ҳамда: «Уни чиқишга қўйиб беришарди», деди.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، ثنا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْلا حَدَاثَةُ عَهْدِ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ لَنَقَضْتُ الْبَيْتَ ، فَبَنَيْتُهُ عَلَى أَسَاسِ إِبْرَاهِيمَ ، فَإِنَّ قُرَيْشًا اسْتَقْصَرَتْ فِي بِنَائِهِ ، وَجَعَلَتْ لَهُ خَلْفًا " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : يَعْنِي بَابًا آخَرَ فِي خَلْفٍ ، ثَنَاهُ سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ هِشَامٍ ، بِهَذَا مِثْلَهُ ، وَلَمْ يَقُلْ : لِي
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Qavmingning kufrdan (chiqqani) yaqindaligi boʻlmaganida, men albatta Baytni buzib, uni Ibrohim poydevori ustiga qurar edim. Chunki Quraysh uni qurishda qisqartirib qoʻygan va unga orqa (tomon) qilgan», dedilar. Abu Bakr aytdi: Yaʼni orqa tomonda boshqa bir eshik (qilgan). Buni bizga Salm ibn Junoda ham Abu Muoviyadan, u Hishomdan shuning oʻxshashini rivoyat qildi va «menga» demadi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Қавмингнинг куфрдан (чиққани) яқиндалиги бўлмаганида, мен албатта Байтни бузиб, уни Иброҳим пойдевори устига қурар эдим. Чунки Қурайш уни қуришда қисқартириб қўйган ва унга орқа (томон) қилган», дедилар. Абу Бакр айтди: Яъни орқа томонда бошқа бир эшик (қилган). Буни бизга Салм ибн Жунода ҳам Абу Муовиядан, у Ҳишомдан шунинг ўхшашини ривоят қилди ва «менга» демади.
ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ ، وَيَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، قَالا : ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ ، ثنا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، " أَنَّ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِينَ قَرَنُوا طَافُوا طَوَافًا وَاحِدًا "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺning ashoblaridan qiron qilganlar bitta tavof qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺнинг ашобларидан қирон қилганлар битта тавоф қилдилар.
ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، قَالَ : قَرَأْتُ عِنْدَ عَائِشَةَ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ، قُلْتُ : مَا أَرَى عَلَى مَنْ لَمْ يَطُفْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ، قَالَتْ : بِئْسَ مَا قُلْتَ يَا ابْنَ أُخْتِي ، إِنَّمَا كَانَ مَنْ أَهَلَّ لِمَنَاةَ الطَّاغِيَةِ الَّتِي بِالْمُشَلَّلِ يَطُوفُونَ مِنْ بَيْنِ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، فَلَمَّا كَانَ الإِسْلامُ ، قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّ طَوَافَنَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْحَجَرَيْنِ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ ، قَالَتْ : فَنَزَلَتْ : إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ، قَالَتْ : فَطَافَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَكَانَتْ سُنَّةً ، وَقَالَ غَيْرُهَا ، قَالَ اللَّهُ : " فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا ، فَتَطَوَّعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَطَافَ " ، قَالَ الزُّهْرِيُّ : فَحَدَّثْتُ بِهِ أَبَا بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، فَقَالَ : إِنَّ هَذَا لَعِلْمٌ ، وَلَقَدْ سَمِعْتُ رِجَالا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَقُولُونَ : سَأَلَ النَّاسُ الَّذِينَ كَانُوا يَطُوفُونَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّا أُمِرْنَا أَنْ نَطُوفَ بِالْبَيْتِ ، وَلَمْ نُؤْمَرْ أَنْ نَطُوفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ، فَأَرَاهَا نَزَلَتْ فِي هَؤُلاءِ وَفِي هَؤُلاءِ ، ثَنَاهُ الْمَخْزُومِيُّ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، بِنَحْوِهِ دُونَ قِصَّةِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ
Urva aytdi: Men Oishaning huzurida: {Albatta, Safo va Marva Alloh shiorlaridandir}ni oʻqidim va: «Men u ikkovi orasida tavof qilmagan kishiga biror narsa (lozim) deb bilmayman», dedim. U: «Sen yomon (gap) aytding, ey jiyanim! Mushallaldagi Manot degan togʻut uchun ehromga kirganlar Safo bilan Marva orasidan tavof qilar edilar. Islom kelganida ular: ‹Yo Rasululloh, bizning mana shu ikki tosh orasidagi tavofimiz johiliyat ishidandir›, dedilar», dedi. U aytdi: Shunda {Albatta, Safo va Marva Alloh shiorlaridandir} (oyati) nozil boʻldi. U aytdi: Bas, Rasululloh ﷺ tavof qildilar va bu sunnat boʻldi. Boshqa (roviy) esa dedi: Alloh: {Bas, kim ixtiyoriy yaxshilik qilsa}, dedi; shunda Rasululloh ﷺ ixtiyoriy (yaxshilik) qildilar va tavof qildilar. Zuhriy aytdi: Men buni Abu Bakr ibn Abdurrahmonga aytdim. U: «Albatta, bu — ilmdir. Men ilm ahlidan boʻlgan kishilarning: Safo bilan Marva orasida tavof qilib yuradigan odamlar Nabiy ﷺdan soʻrab: ‹Yo Rasululloh, bizga Baytni tavof qilish buyurilgan, Safo bilan Marva orasini tavof qilish buyurilmagan›, dedilar; shunda Alloh azza va jalla: {Albatta, Safo va Marva Alloh shiorlaridandir}ni nozil qildi, deyayotganlarini eshitganman», dedi. Men uni ana ularga ham, bularga ham (nisbatan) nozil boʻlgan deb bilaman. Buni bizga Maxzumiy ham Sufyondan, u Zuhriydan, u Urvadan shunga oʻxshash — Abu Bakr ibn Abdurrahmon qissasisiz — rivoyat qildi.Урва айтди: Мен Оишанинг ҳузурида: {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳ шиорларидандир}ни ўқидим ва: «Мен у иккови орасида тавоф қилмаган кишига бирор нарса (лозим) деб билмайман», дедим. У: «Сен ёмон (гап) айтдинг, эй жияним! Мушаллалдаги Манот деган тоғут учун эҳромга кирганлар Сафо билан Марва орасидан тавоф қилар эдилар. Ислом келганида улар: ‹Ё Расулуллоҳ, бизнинг мана шу икки тош орасидаги тавофимиз жоҳилият ишидандир›, дедилар», деди. У айтди: Шунда {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳ шиорларидандир} (ояти) нозил бўлди. У айтди: Бас, Расулуллоҳ ﷺ тавоф қилдилар ва бу суннат бўлди. Бошқа (ровий) эса деди: Аллоҳ: {Бас, ким ихтиёрий яхшилик қилса}, деди; шунда Расулуллоҳ ﷺ ихтиёрий (яхшилик) қилдилар ва тавоф қилдилар. Зуҳрий айтди: Мен буни Абу Бакр ибн Абдурраҳмонга айтдим. У: «Албатта, бу — илмдир. Мен илм аҳлидан бўлган кишиларнинг: Сафо билан Марва орасида тавоф қилиб юрадиган одамлар Набий ﷺдан сўраб: ‹Ё Расулуллоҳ, бизга Байтни тавоф қилиш буюрилган, Сафо билан Марва орасини тавоф қилиш буюрилмаган›, дедилар; шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳ шиорларидандир}ни нозил қилди, деяётганларини эшитганман», деди. Мен уни ана уларга ҳам, буларга ҳам (нисбатан) нозил бўлган деб биламан. Буни бизга Махзумий ҳам Суфёндан, у Зуҳрийдан, у Урвадан шунга ўхшаш — Абу Бакр ибн Абдурраҳмон қиссасисиз — ривоят қилди.
ثنا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، عَنْ يُونُسَ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ ، أَنَّ عَائِشَةَ ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ الأَنْصَارَ كَانُوا قَبْلَ أَنْ يُسْلِمُوا هُمْ ، وَغَسَّانُ يُهِلُّونَ لِمَنَاةَ ، فَتَحَرَّجُوا أَنْ يَطَّوَّفُوا بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، وَكَانَ ذَلِكَ سُنَّةً فِي أَيَّامِهِمْ مَنْ أَحْرَمَ لِمَنَاةَ لَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، وَأَنَّهُمْ حِينَ أَسْلَمُوا سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ إِلَى قَوْلِهِ شَاكِرٌ عَلِيمٌ ، قَالَ عُرْوَةُ : قَالَتْ عَائِشَةُ : هِيَ سُنَّةٌ سَنَّهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : الصَّحِيحُ مَا رَوَاهُ يُونُسُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، أَنَّ مَنْ كَانَ يُهِلُّ لِمَنَاةَ ، وَكَانُوا يَتَحَرَّجُونَ مِنَ الطَّوَافِ بَيْنَهُمَا ، لا أَنَّهُمُ كَانُوا يَطُوفُونَ بَيْنَهُمَا كَخَبَرِ ابْنِ عُيَيْنَةَ ، وَالدَّلِيلُ عَلَى صِحَّةِ رِوَايَةِ يُونُسَ ، وَمُتَابَعَةِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ إِيَّاهُ عَلَى هَذَا الْمَعْنَى سَأُخَرَّجُ خَبَرَ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ فِي الْبَابِ الَّذِي يَلِي هَذَا الْبَابَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ، وَخَبَرُ عَاصِمٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، دَالٌ أَيْضًا أَنَّ الأَنْصَارَ كَانُوا هُمُ الَّذِينَ يَتَحَرَّجُونَ مِنَ الطَّوَافِ بَيْنَهُمَا قَبْلَ نُزُولِ هَذِهِ الآيَةِ
Urva ibn Zubayrdan rivoyat qilinadiki, Oisha (roziyallohu anho) unga xabar berdi: Ansorlar Islomga kirishlaridan oldin oʻzlari ham, Gʻasson ham Manot uchun talbiya aytar edilar va Safo bilan Marva orasini tavof qilishdan tortinar edilar. Bu ularning kunlarida odat edi: kim Manot uchun ehromga kirsa, Safo bilan Marva orasini tavof qilmas edi. Ular Islomga kirganlarida Rasululloh ﷺdan (bu haqda) soʻradilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Albatta, Safo va Marva Alloh shiorlaridandir}dan to {shukr qilguvchi, biluvchi zotdir} degan soʻzigacha (oyatni) nozil qildi. Urva aytdi: Oisha: «U — Rasululloh ﷺ sunnat qilgan sunnatdir», dedi. Abu Bakr aytdi: Toʻgʻrisi — Yunus Zuhriydan rivoyat qilganidir: Manot uchun talbiya aytadiganlar u ikkovi orasida tavof qilishdan tortinar edilar; Ibn Uyaynaning xabaridagidek, ular u ikkovi orasida tavof qilar edilar (degani) emas. Yunus rivoyatining sahihligiga va Hishom ibn Urva bu maʼnoda unga mutobaat qilganiga dalil sifatida Hishom ibn Urvaning xabarini shu bobdan keyingi bobda keltiraman, inshaalloh. Osimning Anasdan (qilgan) xabari ham bu oyat nozil boʻlishidan oldin u ikkovi orasida tavof qilishdan tortinganlar ansorlar boʻlganiga dalolat qiladi.Урва ибн Зубайрдан ривоят қилинадики, Оиша (розияллоҳу анҳо) унга хабар берди: Ансорлар Исломга киришларидан олдин ўзлари ҳам, Ғассон ҳам Манот учун талбия айтар эдилар ва Сафо билан Марва орасини тавоф қилишдан тортинар эдилар. Бу уларнинг кунларида одат эди: ким Манот учун эҳромга кирса, Сафо билан Марва орасини тавоф қилмас эди. Улар Исломга кирганларида Расулуллоҳ ﷺдан (бу ҳақда) сўрадилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳ шиорларидандир}дан то {шукр қилгувчи, билувчи зотдир} деган сўзигача (оятни) нозил қилди. Урва айтди: Оиша: «У — Расулуллоҳ ﷺ суннат қилган суннатдир», деди. Абу Бакр айтди: Тўғриси — Юнус Зуҳрийдан ривоят қилганидир: Манот учун талбия айтадиганлар у иккови орасида тавоф қилишдан тортинар эдилар; Ибн Уяйнанинг хабаридагидек, улар у иккови орасида тавоф қилар эдилар (дегани) эмас. Юнус ривоятининг саҳиҳлигига ва Ҳишом ибн Урва бу маънода унга мутобаат қилганига далил сифатида Ҳишом ибн Урванинг хабарини шу бобдан кейинги бобда келтираман, иншааллоҳ. Осимнинг Анасдан (қилган) хабари ҳам бу оят нозил бўлишидан олдин у иккови орасида тавоф қилишдан тортинганлар ансорлар бўлганига далолат қилади.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، ثنا عَبْدُ الرَّحِيمِ يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ عُرْوَةَ ، قَالَ : قُلْتُ لِعَائِشَةَ : مَا أَرَى عَلَيَّ مِنْ جُنَاحٍ أَنْ لا أَتَطَوَّفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، قَالَتْ : وَلِمَ ؟ قُلْتُ : إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ : فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا ، فَقَالَتْ : لَوْ كَانَ كَمَا تَقُولُ لَكَانَ ، فَلا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ لا يَطَّوَّفَ بِهِمَا ، إِنَّمَا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي أُنَاسٍ مِنَ الأَنْصَارِ كَانُوا إِذَا أَهَلُّوا ، أَهَلُّوا لِمَنَاةَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ ، فَلا يَحِلُّ لَهُمْ أَنْ يَطَّوَّفُوا بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، فَلَمَّا قَدِمُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْحَجِّ ذَكَرُوا ذَلِكَ لَهُ ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ هَذِهِ الآيَةَ ، فَلَعَمْرِي مَا أَتَمَّ اللَّهُ حَجَّ مَنْ لَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، لأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ : إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ، فَهُمَا مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَوْلُهَا : فَلا يَحِلُّ لَهُمْ تُرِيدُ عِنْدَ أَنْفُسِهِمْ فِي دِينِهِمْ
Urva aytdi: Men Oishaga: «Safo bilan Marva orasini tavof qilmasligimda oʻzimga gunoh bor deb koʻrmayman», dedim. U: «Nega?» dedi. Men: «Chunki Alloh: {Bas, kim Baytni haj yoki umra qilsa, ularning ikkovini tavof qilishida unga gunoh yoʻq}, deydi», dedim. U: «Agar sen aytganingdek boʻlganida, ‹ularning ikkovini tavof qilmasligida unga gunoh yoʻq› deyilgan boʻlar edi. Alloh bu (oyat)ni faqat ansorlardan boʻlgan baʼzi kishilar haqida nozil qildi: ular johiliyatda ehromga kirganlarida Manot uchun ehromga kirar edilar, shu sababli ularga Safo bilan Marva orasini tavof qilish halol boʻlmas edi. Ular Rasululloh ﷺ bilan birga hajga kelganlarida, buni u zotga aytdilar. Bas, Alloh mana shu oyatni nozil qildi. Umrimga qasamki, Safo bilan Marva orasini tavof qilmagan kishining hajini Alloh komil qilmagan, chunki Alloh azza va jalla: {Albatta, Safo va Marva Alloh shiorlaridandir}, deydi; bas, u ikkovi Allohning shiorlaridandir», dedi. Abu Bakr aytdi: Uning «ularga halol boʻlmas edi» degan soʻzi bilan ularning oʻz nazdlarida, oʻz dinlarida (shunday boʻlganini) iroda qilgan.Урва айтди: Мен Оишага: «Сафо билан Марва орасини тавоф қилмаслигимда ўзимга гуноҳ бор деб кўрмайман», дедим. У: «Нега?» деди. Мен: «Чунки Аллоҳ: {Бас, ким Байтни ҳаж ёки умра қилса, уларнинг икковини тавоф қилишида унга гуноҳ йўқ}, дейди», дедим. У: «Агар сен айтганингдек бўлганида, ‹уларнинг икковини тавоф қилмаслигида унга гуноҳ йўқ› дейилган бўлар эди. Аллоҳ бу (оят)ни фақат ансорлардан бўлган баъзи кишилар ҳақида нозил қилди: улар жоҳилиятда эҳромга кирганларида Манот учун эҳромга кирар эдилар, шу сабабли уларга Сафо билан Марва орасини тавоф қилиш ҳалол бўлмас эди. Улар Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳажга келганларида, буни у зотга айтдилар. Бас, Аллоҳ мана шу оятни нозил қилди. Умримга қасамки, Сафо билан Марва орасини тавоф қилмаган кишининг ҳажини Аллоҳ комил қилмаган, чунки Аллоҳ азза ва жалла: {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳ шиорларидандир}, дейди; бас, у иккови Аллоҳнинг шиорларидандир», деди. Абу Бакр айтди: Унинг «уларга ҳалол бўлмас эди» деган сўзи билан уларнинг ўз наздларида, ўз динларида (шундай бўлганини) ирода қилган.
ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا ، أَخْبَرَهُ . ح وثنا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، ثنا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّهَا قَالَتْ : " خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَهْلَلْنَا بِالْعُمْرَةِ ، فَطَافَ الَّذِينَ أَهَلُّوا بِالْعُمْرَةِ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، ثُمَّ حَلُّوا "
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan (yoʻlga) chiqdik va umraga ehrom bogʻladik. Umraga ehrom bogʻlaganlar Baytni hamda Safo bilan Marva orasini tavof qildilar, soʻng ehromdan chiqdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан (йўлга) чиқдик ва умрага эҳром боғладик. Умрага эҳром боғлаганлар Байтни ҳамда Сафо билан Марва орасини тавоф қилдилар, сўнг эҳромдан чиқдилар.
ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ رَضِي اللَّهُ عَنْهَا ، قَالَتْ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ ، فَأَهْلَلْنَا بِعُمْرَةٍ ، قَالَتْ : فَقَدِمْتُ مَكَّةَ ، وَأَنَا حَائِضٌ ، وَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ ، وَلا بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، فَشَكَوْتُ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : " انْقُضِي رَأْسَكِ وَامْتَشِطِي ، وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ وَدَعِي الْعُمْرَةَ " ، قَالَتْ : فَفَعَلْتُ ، فَلَمَّا قَضَيْنَا الْحَجَّ أَرْسَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ إِلَى التَّنْعِيمِ فَاعْتَمَرْتُ ، قَالَ : هَذِهِ مَكَانُ عُمْرَتِكِ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ كُنْتُ زَمَانًا يَتَخَالَجُ فِي نَفْسِي مِنْ هَذِهِ اللَّفْظَةِ الَّتِي فِي خَبَرِ عَائِشَةَ ، وَقَوْلُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهَا انْقُضِي رَأْسَكِ ، وَامْتَشِطِي وَكُنْتُ أَفْرُقُ أَنْ يَكُونَ فِي أَمْرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهَا بِذَلِكَ دَلالَةٌ عَلَى صِحَّةِ مَذْهَبِ مَنْ خَالَفَنَا فِي هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ وَزَعَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ عَائِشَةَ بِرَفْضِ الْعُمْرَةِ ، ثُمَّ وَجَدْتُ الدَّلِيلَ عَلَى صِحَّةِ مَذْهَبِنَا ، وَذَلِكَ أَنَّ عَائِشَةَ كَانَتْ تَرَى أَنَّ الْمُعْتَمِرَ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ حَلَّ لَهُ جَمِيعُ مَا يَحِلُّ لِلْحَاجِّ إِذَا رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ ، وَكَانَ يَحِلُّ لِعَائِشَةَ بَعْدَ دُخُولِهَا الْحَرَمَ نَقْضُ رَأْسِهَا ، وَالامْتِشَاطِ ، حَدَّثَنَا بِالْخَبَرِ الَّذِي ذَكَرْتُ عَبْدُ الْجَبَّارِ ، ثنا سُفْيَانُ ، سَمِعَهُ ابْنُ جُرَيْجٍ ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَالِكٍ ، يُخْبِرُ عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ ، أَنَّ عَائِشَةَ أَمَرَتْهَا أَنْ تَنْقُضَ شَعَرَهَا وَتَغْسِلَهُ ، وَقَالَتْ : إِنَّ الْمُعْتَمِرَ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ ، فَهُوَ بِمَنْزِلَةِ الْحَاجِّ إِذَا رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَالَ الشَّافِعِيُّ : إِنَّمَا أَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تَتْرُكَ الْعَمَلَ بِعُمْرَةٍ مِنَ الطَّوَافِ وَالسَّعْيِ ، لا أَنْ تَرْفُضَ الْعُمْرَةَ ، وَأَمَرَهَا أَنْ تُهِلَّ بِالْحَجِّ ، فَتَصِيرُ قَارِنَةً ، وَهَذَا عِنْدَ الشَّافِعِيِّ كَفِعْلِ ابْنِ عُمَرَ حِينَ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ ، ثُمَّ قَالَ : مَا أَرَى سَبِيلَهُمَا إِلا وَاحِدًا ، أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجَّةً مَعَ عُمْرَتِي ، فَقَرَنَ الْحَجَّ إِلَى الْعُمْرَةِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ لِلْعُمْرَةِ وَيَسْعَى لَهَا فَصَارَ قَارِنًا ، وَمَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهَا : هَذِهِ مَكَانُ الْعُمْرَةِ الَّتِي لَمْ يُمْكِنْكِ الْعَمَلَ لَهَا ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ بَيَّنْتُ هَذَا الْخَبَرَ فِي الْمَسْأَلَةِ الطَّوِيلَةِ فِي تَأْلِيفِ أَخْبَارِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَاخْتِلافِ أَلْفَاظِهِمْ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Biz Vidoʼ hajida Rasululloh ﷺ bilan (yoʻlga) chiqdik va umraga niyat qilib talbiya aytdik. U aytdi: Men Makkaga hayzli holda keldim, shu sababli na Baytni tavof qildim, na Safo bilan Marva orasida (saʼy) qildim. Buni Rasululloh ﷺga shikoyat qildim. U zot: «Sochingni yech va tara, hajga niyat qilib talbiya ayt va umrani qoʻyib tur», dedilar. U aytdi: Men shunday qildim. Hajni ado etganimizdan soʻng, Rasululloh ﷺ meni Abdurrahmon ibn Abu Bakr bilan Tanʼimga joʻnatdilar, men umra qildim. U zot: «Bu sening umrang oʻrnida», dedilar. Abu Bakr aytdi: Bir muddat koʻnglimda Oishaning xabaridagi mana shu lafz — Nabiy ﷺning unga «Sochingni yech va tara» degan soʻzlari — ikkilanish tugʻdirib turardi va men Nabiy ﷺning unga shuni buyurishlarida bu masalada bizga xilof qilgan hamda Nabiy ﷺ Oishani umrani rad etishga buyurdilar deb daʼvo qilgan kishining mazhabi toʻgʻriligiga dalolat boʻlishidan xavfsirar edim. Soʻngra men oʻz mazhabimiz toʻgʻriligiga dalil topdim. U shuki, Oisha umra qilguvchi Haramga kirsa, hoji Aqaba jamrasiga tosh otganida unga halol boʻladigan barcha narsa unga ham halol boʻladi, degan qarashda edi. Demak, Oishaga Haramga kirganidan keyin sochini yechish va taramoq halol boʻlgan edi. Men zikr qilgan xabarni bizga Abdul-Jabbor soʻzlab berdi: Sufyon soʻzlab berdi — buni Ibn Jurayj Yusuf ibn Molikdan eshitgan, u Oisha binti Talhadan xabar berardi: Oisha unga sochini yechib yuvishni buyurdi va: «Umra qilguvchi Haramga kirsa, u Aqaba jamrasiga tosh otgan hoji maqomidadir», dedi. Abu Bakr aytdi: Shofeiy aytdi: Rasululloh ﷺ unga umra amali boʻlmish tavof va saʼyni tark etishni buyurdilar, umrani rad etishni emas; va unga hajga niyat qilib talbiya aytishni buyurdilar, shunda u qorina (haj bilan umrani jamlaguvchi) boʻldi. Bu Shofeiyning nazdida Ibn Umarning umraga niyat qilib talbiya aytgan, soʻng: «Men ikkovining yoʻlini bitta deb bilaman; sizlarni guvoh qilamanki, men umram bilan birga hajni ham oʻzimga vojib qildim», degan ishiga oʻxshaydi. U umra uchun tavof va saʼy qilishidan oldin hajni umraga qoʻshdi va qorin boʻldi. Nabiy ﷺning unga aytgan soʻzlarining maʼnosi esa: «Bu — sen amalini ado eta olmagan umrang oʻrnida», demakdir. Abu Bakr aytdi: Men bu xabarni Nabiy ﷺ sahobalarining xabarlari va ularning Vidoʼ hajidagi lafzlari ixtilofi haqidagi tasnifimda uzun masalada bayon qilganman.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Биз Видў ҳажида Расулуллоҳ ﷺ билан (йўлга) чиқдик ва умрага ният қилиб талбия айтдик. У айтди: Мен Маккага ҳайзли ҳолда келдим, шу сабабли на Байтни тавоф қилдим, на Сафо билан Марва орасида (саъй) қилдим. Буни Расулуллоҳ ﷺга шикоят қилдим. У зот: «Сочингни еч ва тара, ҳажга ният қилиб талбия айт ва умрани қўйиб тур», дедилар. У айтди: Мен шундай қилдим. Ҳажни адо этганимиздан сўнг, Расулуллоҳ ﷺ мени Абдурраҳмон ибн Абу Бакр билан Танъимга жўнатдилар, мен умра қилдим. У зот: «Бу сенинг умранг ўрнида», дедилар. Абу Бакр айтди: Бир муддат кўнглимда Оишанинг хабаридаги мана шу лафз — Набий ﷺнинг унга «Сочингни еч ва тара» деган сўзлари — иккиланиш туғдириб турарди ва мен Набий ﷺнинг унга шуни буюришларида бу масалада бизга хилоф қилган ҳамда Набий ﷺ Оишани умрани рад этишга буюрдилар деб даъво қилган кишининг мазҳаби тўғрилигига далолат бўлишидан хавфсирар эдим. Сўнгра мен ўз мазҳабимиз тўғрилигига далил топдим. У шуки, Оиша умра қилгувчи Ҳарамга кирса, ҳожи Ақаба жамрасига тош отганида унга ҳалол бўладиган барча нарса унга ҳам ҳалол бўлади, деган қарашда эди. Демак, Оишага Ҳарамга кирганидан кейин сочини ечиш ва тарамоқ ҳалол бўлган эди. Мен зикр қилган хабарни бизга Абдул-Жаббор сўзлаб берди: Суфён сўзлаб берди — буни Ибн Журайж Юсуф ибн Моликдан эшитган, у Оиша бинти Талҳадан хабар берарди: Оиша унга сочини ечиб ювишни буюрди ва: «Умра қилгувчи Ҳарамга кирса, у Ақаба жамрасига тош отган ҳожи мақомидадир», деди. Абу Бакр айтди: Шофеий айтди: Расулуллоҳ ﷺ унга умра амали бўлмиш тавоф ва саъйни тарк этишни буюрдилар, умрани рад этишни эмас; ва унга ҳажга ният қилиб талбия айтишни буюрдилар, шунда у қорина (ҳаж билан умрани жамлагувчи) бўлди. Бу Шофеийнинг наздида Ибн Умарнинг умрага ният қилиб талбия айтган, сўнг: «Мен икковининг йўлини битта деб биламан; сизларни гувоҳ қиламанки, мен умрам билан бирга ҳажни ҳам ўзимга вожиб қилдим», деган ишига ўхшайди. У умра учун тавоф ва саъй қилишидан олдин ҳажни умрага қўшди ва қорин бўлди. Набий ﷺнинг унга айтган сўзларининг маъноси эса: «Бу — сен амалини адо эта олмаган умранг ўрнида», демакдир. Абу Бакр айтди: Мен бу хабарни Набий ﷺ саҳобаларининг хабарлари ва уларнинг Видў ҳажидаги лафзлари ихтилофи ҳақидаги таснифимда узун масалада баён қилганман.
ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا ، أَخْبَرَهُ . ح وثنا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، ثنا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّهَا قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيُهِلَّ بِالْحَجِّ مَعَ الْعُمْرَةِ ، ثُمَّ لا يَحِلُّ حَتَّى يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا "
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kimda qurbonlik (hadiy) boʻlsa, umra bilan birga hajga ham ehrom bogʻlasin, soʻng ikkovidan ham toʻla chiqquncha ehromdan chiqmasin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимда қурбонлик (ҳадий) бўлса, умра билан бирга ҳажга ҳам эҳром боғласин, сўнг икковидан ҳам тўла чиққунча эҳромдан чиқмасин», дедилар.
ثنا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ بِشْرٍ الْعَبْدِيَّ ، عَنْ مُحَمَّدٍ وَهُوَ ابْنُ عُمَرَ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْحَجِّ عَلَى أَنْوَاعٍ ثَلاثَةٍ : فَمِنَّا مَا أَحْرَمَ بِحَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ مَعًا ، وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِحَجَّةٍ مُفْرِدًا ، وَمِنَّا مَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ مُفْرَدَةٍ ، فَمَنْ كَانَ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ ، فَلا يَحِلُّ مِنْ شَيْءٍ قمِمَّا حُرِّمَ عَلَيْهِ حَتَّى يَقْضِيَ مَنَاسِكَ الْحَجِّ ، وَمَنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ مُفْرَدَةٍ ، فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، فَقَدْ قَضَى عُمْرَتَهُ حَتَّى يَسْتَقْبِلَ حَجًّا "
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan hajga uch xil (niyat) bilan chiqdik: bizdan baʼzilarimiz haj va umraga birga ehrom bogʻladi, baʼzilarimiz yolgʻiz hajga niyat qilib talbiya aytdi, baʼzilarimiz esa yolgʻiz umraga niyat qilib talbiya aytdi. Kim umra va hajga birga niyat qilgan boʻlsa, haj manosiklarini ado etmagunicha oʻziga harom qilingan hech narsadan halol boʻlmaydi. Kim yolgʻiz umraga niyat qilgan boʻlsa, Baytni tavof qilib, Safo bilan Marva orasida saʼy qilgach, hajni kutib olguniga qadar umrasini ado etgan boʻladi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ҳажга уч хил (ният) билан чиқдик: биздан баъзиларимиз ҳаж ва умрага бирга эҳром боғлади, баъзиларимиз ёлғиз ҳажга ният қилиб талбия айтди, баъзиларимиз эса ёлғиз умрага ният қилиб талбия айтди. Ким умра ва ҳажга бирга ният қилган бўлса, ҳаж маносикларини адо этмагунича ўзига ҳаром қилинган ҳеч нарсадан ҳалол бўлмайди. Ким ёлғиз умрага ният қилган бўлса, Байтни тавоф қилиб, Сафо билан Марва орасида саъй қилгач, ҳажни кутиб олгунига қадар умрасини адо этган бўлади.
ثنا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْغَافِقِيُّ ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي مَخْرَمَةُ . ح ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُنْقِدٍ ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ بُكَيْرٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : سَمِعْتُ يُونُسَ بْنَ يُوسُفَ ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَا مِنْ يَوْمٍ أَكْثَرُ أَنْ يُعْتِقَ اللَّهُ فِيهِ عَبْدًا مِنَ النَّارِ مِنْ يَوْمِ عَرَفَةَ ، وَأَنَّهُ لَيَدْنُو ، ثُمَّ يُبَاهِي الْمَلائِكَةَ ، وَيَقُولُ : مَا أَرَادَ هَؤُلاءِ ؟ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Arafa kunidan koʻra Alloh unda bandani doʻzaxdan koʻproq ozod qiladigan boshqa kun yoʻq. Albatta, U yaqinlashadi, soʻng farishtalarga (ular bilan) faxrlanib: ‹Bular nimani istadilar?› deydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Арафа кунидан кўра Аллоҳ унда бандани дўзахдан кўпроқ озод қиладиган бошқа кун йўқ. Албатта, У яқинлашади, сўнг фаришталарга (улар билан) фахрланиб: ‹Булар нимани истадилар?› дейди», дедилар.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ ، ثنا أَيُّوبُ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ ، عَنِ الْقَاسِمِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كَانَتْ سَوْدَةُ امْرَأَةً ضَخْمَةً ثَبْطَةً ، فَاسْتَأْذَنَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تُفِيضَ مِنْ جَمْعٍ بِاللَّيْلِ ، فَأَذِنَ لَهَا ، قَالَتْ عَائِشَةُ : فَلَيْتَنِي كُنْتُ اسْتَأْذَنَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا اسْتَأْذَنَتْ سَوْدَةُ ، فَكَانَتْ عَائِشَةُ لا تُفِيضُ ، إِلا مَعَ الإِمَامِ
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Savda toʻla, ogʻir-vazmin (sekin yuradigan) ayol edi. U Rasululloh ﷺdan Jamʼdan kechasi qaytib ketishga izn soʻradi, u zot esa unga izn berdilar. Oisha dedi: «Qaniydi, men ham Savda izn soʻraganidek Rasululloh ﷺdan izn soʻraganimda edi!» Oisha esa faqat imom bilan birga qaytar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Савда тўла, оғир-вазмин (секин юрадиган) аёл эди. У Расулуллоҳ ﷺдан Жамъдан кечаси қайтиб кетишга изн сўради, у зот эса унга изн бердилар. Оиша деди: «Қанийди, мен ҳам Савда изн сўраганидек Расулуллоҳ ﷺдан изн сўраганимда эди!» Оиша эса фақат имом билан бирга қайтар эди.
ثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، ثنا عِيسَى بْنُ يُونُسَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهُ وَهُوَ ابْنُ أَبِي زِيَادٍ ، ثنا الْقَاسِمُ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّمَا جُعِلَ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ، وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، وَرَمْيُ الْجِمَارِ لإِقَامَةِ ذِكْرِ اللَّهِ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Baytni tavof qilish, Safo va Marva orasini (saʼy qilish) hamda jamralarga tosh otish faqat Allohni zikr qilishni barpo etish uchun joriy qilingan», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Байтни тавоф қилиш, Сафо ва Марва орасини (саъй қилиш) ҳамда жамраларга тош отиш фақат Аллоҳни зикр қилишни барпо этиш учун жорий қилинган», дедилар.
ثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ ، عَنْ أُمِّهِ مُسَيْكَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَالَ تَعْنِي رَجُلا يَا نَبِيَّ اللَّهِ ، أَلا نَبْنِي بِمِنًى بِنَاءً فَيُظِلُّكَ ، قَالَ : " لا ، مِنًى مُنَاخُ مَنْ سَبَقَ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Ey Allohning Nabiysi, Minoda Sizga soya soladigan bir bino qurib bermaylikmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, Mino — avval yetib kelgan kishining tushadigan joyidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Набийси, Минода Сизга соя соладиган бир бино қуриб бермайликми?» деди. У зот: «Йўқ, Мино — аввал етиб келган кишининг тушадиган жойидир», дедилар.
ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، قَالَ : سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ عَمْرَةَ ، تَقُولُ : سَمِعْتُ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ، تَقُولُ : فَلَمَّا كُنَّا بِمِنًى أَتَيْتُ بِلَحْمِ بَقَرَةٍ ، فَقُلْتُ : مَا هَذَا ؟ قَالُوا : " هَذَا لَحْمُ بَقَرٍ ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ نِسَائِهِ بِالْبَقَرِ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Biz Minoda boʻlganimizda menga sigir goʻshti keltirildi. Men: «Bu nima?» dedim. Ular: «Bu — Rasululloh ﷺ oʻz ayollari nomidan sigir soʻyib qurbonlik qilganlarining goʻshtidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Биз Минода бўлганимизда менга сигир гўшти келтирилди. Мен: «Бу нима?» дедим. Улар: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ ўз аёллари номидан сигир сўйиб қурбонлик қилганларининг гўштидир», дедилар.
ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ . ح وثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ . ح وثنا أَبُو مُوسَى ، ثنا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، " أَضْحَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ نِسَائِهِ بِالْبَقَرَةِ " ، هَذَا لَفْظُ عَبْدِ الْجَبَّارِ ، وَعَلِيٌّ ، فَأَمَّا أَبُو مُوسَى ، فَإِنَّهُ قَالَ : إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهَا ، " وَحَاضَتْ بِسَرِفَ قَبْلَ أَنْ تَدْخُلَ مَكَّةَ ، فَقَالَ لَهَا : أَفْضِي مَا يُفْضِي الْحَاجُّ غَيْرَ أَنْ لا تَطُوفِي بِالْبَيْتِ " ، قَالَتْ : فَلَمَّا كُنَّا بِمِنًى أَتَيْتُ بِلَحْمِ بَقَرٍ ، فَقُلْتُ : مَا هَذَا ؟ قَالُوا : " ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَزْوَاجِهِ بِالْبَقَرِ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz ayollari nomidan sigirni qurbonlik qildilar. Bu — Abduljabbor bilan Alining lafzi. Abu Musoga kelsak, u shunday dedi: Nabiy ﷺ unga aytdilar — u Makkaga kirishdan oldin Sarifda hayz koʻrgan edi — u zot unga: «Hoji bajaradigan (amal)larni bajar, faqat Baytni tavof qilma», dedilar. U (Oisha) aytdi: Biz Minoda boʻlganimizda menga sigir goʻshti keltirildi. Men: «Bu nima?» dedim. Ular: «Rasululloh ﷺ oʻz zavjalari nomidan sigir soʻyib qurbonlik qildilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз аёллари номидан сигирни қурбонлик қилдилар. Бу — Абдулжаббор билан Алининг лафзи. Абу Мусога келсак, у шундай деди: Набий ﷺ унга айтдилар — у Маккага киришдан олдин Сарифда ҳайз кўрган эди — у зот унга: «Ҳожи бажарадиган (амал)ларни бажар, фақат Байтни тавоф қилма», дедилар. У (Оиша) айтди: Биз Минода бўлганимизда менга сигир гўшти келтирилди. Мен: «Бу нима?» дедим. Улар: «Расулуллоҳ ﷺ ўз завжалари номидан сигир сўйиб қурбонлик қилдилар», дедилар.
ثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّهَا سَاقَتْ بَدَنَتَيْنِ ، فَأَضَلَّتْهُمَا فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا ابْنُ الزُّبَيْرِ بَدَنَتَيْنِ فَنَحَرَتْهُمَا ، ثُمَّ وَجَدْتُ الْبَدَنَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ ، فَنَحَرَتْهُمَا أَيْضًا ، ثُمَّ قَالَتْ : " هَكَذَا السُّنَّةُ فِي الْبُدْنِ " ، ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، ثنا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، ثنا سَعِيدُ بْنُ سَعِيدٍ ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، قَالَ . . . عَائِشَةُ : بَدَنَتَيْنِ بِمِثْلِهِ سَوَاءً
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u ikkita qurbonlik tuyasini haydab ketgan edi, ularni yoʻqotib qoʻydi. Ibn Zubayr unga ikkita tuya yubordi, u ularni soʻydi. Soʻng avvalgi ikki tuyani topdi va ularni ham soʻydi. Keyin: «Qurbonlik tuyalari borasida sunnat ana shundaydir», dedi. Qosim ibn Muhammaddan ham Oishaning ikki tuya haqidagi aynan shunga oʻxshash (rivoyati keltirildi).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у иккита қурбонлик туясини ҳайдаб кетган эди, уларни йўқотиб қўйди. Ибн Зубайр унга иккита туя юборди, у уларни сўйди. Сўнг аввалги икки туяни топди ва уларни ҳам сўйди. Кейин: «Қурбонлик туялари борасида суннат ана шундайдир», деди. Қосим ибн Муҳаммаддан ҳам Оишанинг икки туя ҳақидаги айнан шунга ўхшаш (ривояти келтирилди).
ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ ، عَنْ أَبِيهِ ، سَمِعَ عَائِشَةَ ، تَقُولُ وَبَسَطَتْ يَدَهَا : " أَنَا طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِيَّ هَاتَيْنِ لِحُرْمِهِ حِينَ أَحْرَمَ ، وَلِحِلِّهِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ "
Qosim Oisha (roziyallohu anho)ning qoʻlini yozgan holda shunday deganini eshitdi: «Men Rasululloh ﷺni — ihromga kirganlarida ihromlari uchun, hamda Baytni tavof qilishlaridan oldin ihromdan chiqishlari uchun — mana shu ikki qoʻlim bilan xushbuyladim».Қосим Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг қўлини ёзган ҳолда шундай деганини эшитди: «Мен Расулуллоҳ ﷺни — иҳромга кирганларида иҳромлари учун, ҳамда Байтни тавоф қилишларидан олдин иҳромдан чиқишлари учун — мана шу икки қўлим билан хушбуйладим».
ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ . ح وثنا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ ، ثنا حَمَّادٌ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى قَبْلَ أَنْ يَزُورَ الْبَيْتَ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺni Baytni ziyorat qilishlaridan oldin Minoda xushbuyladim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни Байтни зиёрат қилишларидан олдин Минода хушбуйладим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ يُخْبِرُ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ : فَحِضْتُ فَدَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَبْكِي ، فَقَالَ : " مَالَكِ أَنَفَسْتِ ؟ " قُلْتُ : نَعَمْ ، قَالَ : " إِنَّ هَذَا أَمْرٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ ، فَاقْضِي مَا يَقْضِي الْحَاجُّ غَيْرَ أَنْ لا تَطُوفِي بِالْبَيْتِ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga yoʻlga chiqdik. U aytdi: Men hayz koʻrdim. Men yigʻlab turganimda Rasululloh ﷺ oldimga kirdilar va: «Senga nima boʻldi, hayz koʻrdingmi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Bu — Alloh Odam qizlariga yozib qoʻygan ishdir. Bas, Baytni tavof qilishdan boshqa, hoji bajaradigan (amal)larni bajaraver», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга йўлга чиқдик. У айтди: Мен ҳайз кўрдим. Мен йиғлаб турганимда Расулуллоҳ ﷺ олдимга кирдилар ва: «Сенга нима бўлди, ҳайз кўрдингми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Бу — Аллоҳ Одам қизларига ёзиб қўйган ишдир. Бас, Байтни тавоф қилишдан бошқа, ҳожи бажарадиган (амал)ларни бажаравер», дедилар.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَأَةَ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عَمْرَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا رَمَيْتُمْ وَحَلَقْتُمْ ، فَقَدْ حَلَّ لَكُمُ الطِّيبُ وَالثِّيَابُ ، إِلا النِّكَاحَ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَوْلُهُ : إِلا النِّكَاحَ يُرِيدُ النِّكَاحَ الَّذِي هُوَ الْوَطْءُ ، وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمْتُ فِي كِتَابِ مَعَانِي الْقُرْآنِ أَنَّ اسْمَ النِّكَاحِ عِنْدَ الْعَرَبِ يَقَعُ عَلَى الْعَقْدِ وَعَلَى الْوَطْءِ جَمِيعًا
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Tosh otib, sochingizni qirdirsangiz, sizlarga xushbuy va kiyim halol boʻldi — nikohdan boshqasi», dedilar. Abu Bakr aytdi: U zotning «nikohdan boshqasi» degan soʻzlari bilan jimoʼ boʻlgan nikohni koʻzlaganlar. Men Maʼonil-Qurʼon kitobida bayon qilgan edimki, arablar nazdida nikoh nomi ham aqdga, ham jimoʼga — ikkalasiga tushadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Тош отиб, сочингизни қирдирсангиз, сизларга хушбуй ва кийим ҳалол бўлди — никоҳдан бошқаси», дедилар. Абу Бакр айтди: У зотнинг «никоҳдан бошқаси» деган сўзлари билан жимў бўлган никоҳни кўзлаганлар. Мен Маъонил-Қуръон китобида баён қилган эдимки, араблар наздида никоҳ номи ҳам ақдга, ҳам жимўга — иккаласига тушади.
ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ عَمْرٍو ، قَالَ : سَمِعْتُ سَالِمًا ، يَقُولُ : قَالَتْ عَائِشَةُ : " أَنَا طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَسُنَّةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَقُّ أَنْ تُتَّبَعَ "
Solimning shunday deganini eshitdim: Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Men Rasululloh ﷺni xushbuyladim; Rasululloh ﷺning sunnatlari esa ergashilishga haqliroqdir».Солимнинг шундай деганини эшитдим: Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺни хушбуйладим; Расулуллоҳ ﷺнинг суннатлари эса эргашилишга ҳақлироқдир».
قَالَ سَالِمٌ : وَكَانَتْ عَائِشَةُ ، تَقُولُ : " قَدْ حَلَّ لَهُ كُلُّ شَيْءٍ ، إِلا النِّسَاءَ " ، وَقَالَتْ : " طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فِي إِخْبَارِ عَائِشَةَ : طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحِلِّهِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ ، دَلالَةٌ عَلَى أَنَّهُ إِذَا رَمَى الْجَمْرَةَ وَذَبَحَ وَحَلَقَ كَانَ حَلالا قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ ، خَلا مَا زُجِرَ عَنْهُ مِنْ وَطْءِ النِّسَاءِ الَّذِي لَمْ يَخْتَلِفِ الْعُلَمَاءُ فِيهِ أَنَّهُ مَمْنُوعٌ مِنْ وَطْءِ النِّسَاءِ حَتَّى يَطُوفَ طَوَافَ الزِّيَارَةِ
Solim aytdi: Oisha (roziyallohu anho): «Unga ayollardan boshqa har bir narsa halol boʻldi», der edi. Va u: «Men Rasululloh ﷺni xushbuyladim», dedi. Abu Bakr aytdi: Oishaning: «Men Rasululloh ﷺni Baytni tavof qilishlaridan oldin ihromdan chiqishlari uchun xushbuyladim», degan xabarida shunga dalolat bor: kishi jamraga tosh otib, (qurbonlik) soʻyib, sochini qirdirsa, Baytni tavof qilishidan oldin ham ihromdan chiqqan boʻladi — faqat qaytarilgan, ayollarga yaqinlik qilishdan boshqasi (halol boʻladi); bunda olimlar ixtilof qilmaganlar: u ziyorat tavofini qilmaguncha ayollarga yaqinlik qilishdan man etilgandir.Солим айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо): «Унга аёллардан бошқа ҳар бир нарса ҳалол бўлди», дер эди. Ва у: «Мен Расулуллоҳ ﷺни хушбуйладим», деди. Абу Бакр айтди: Оишанинг: «Мен Расулуллоҳ ﷺни Байтни тавоф қилишларидан олдин иҳромдан чиқишлари учун хушбуйладим», деган хабарида шунга далолат бор: киши жамрага тош отиб, (қурбонлик) сўйиб, сочини қирдирса, Байтни тавоф қилишидан олдин ҳам иҳромдан чиққан бўлади — фақат қайтарилган, аёлларга яқинлик қилишдан бошқаси (ҳалол бўлади); бунда олимлар ихтилоф қилмаганлар: у зиёрат тавофини қилмагунча аёлларга яқинлик қилишдан ман этилгандир.
ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ . وثنا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجَزَرِيُّ ، ثنا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ غُنْدَرٌ ، ثنا مَالِكٌ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّهَا قَالَتْ : " خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ " ، قَالَتْ : " فَطَافَ الَّذِينَ أَهَلُّوا بِالْعُمْرَةِ بِالْبَيْتِ ، وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، ثُمَّ حَلُّوا ، ثُمَّ طَافُوا طَوَافًا آخَرَ بَعْدَ أَنْ رَجَعُوا مِنْ مِنًى لِحَجِّهِمْ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Vidolashuv hajjida yoʻlga chiqdik. U aytdi: Umraga niyat qilib talbiya aytganlar Baytni hamda Safo bilan Marva orasini tavof qildilar, soʻng ihromdan chiqdilar. Soʻng hajlari uchun Minodan qaytganlaridan keyin boshqa bir tavof qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Видолашув ҳажжида йўлга чиқдик. У айтди: Умрага ният қилиб талбия айтганлар Байтни ҳамда Сафо билан Марва орасини тавоф қилдилар, сўнг иҳромдан чиқдилар. Сўнг ҳажлари учун Минодан қайтганларидан кейин бошқа бир тавоф қилдилар.
ثنا الرَّبِيعُ ، ثنا بِشْرُ بْنُ بَكْرٍ ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيُّ ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ ، حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ ، قَالَتْ : أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ثُمَّ أَرَادَ مِنْ صَفِيَّةَ مَا يُرِيدُ الرَّجُلُ مِنْ أَهْلِهِ ، فَقِيلَ : إِنَّهَا حَائِضٌ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَحَابِسَتُنَا هِيَ " ، فَقَالُوا : إِنَّهَا قَدْ أَفَاضَتْ ، فَنَفَرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ ifoza qildilar. Soʻng Safiyyadan kishi oʻz ahlidan istaydigan narsani istadilar. Shunda: «U hayzli», deyildi. Rasululloh ﷺ: «U bizni ushlab qoluvchimi?» dedilar. Ular: «U ifoza qilgan», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ u bilan birga yoʻlga chiqdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ ифоза қилдилар. Сўнг Сафийядан киши ўз аҳлидан истайдиган нарсани истадилар. Шунда: «У ҳайзли», дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «У бизни ушлаб қолувчими?» дедилар. Улар: «У ифоза қилган», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ у билан бирга йўлга чиқдилар.
ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ يَعْنِي سُلَيْمَانَ بْنَ حَسَّانَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ آخِرِ يَوْمِهِ حِينَ صَلَّى الظُّهْرَ ، ثُمَّ رَجَعَ فَمَكَثَ بِمِنًى لَيَالِيَ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ يَرْمِي الْجَمْرَةَ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ كُلَّ جَمْرَةٍ بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ ، وَيَقِفُ عِنْدَ الأُولَى وَعِنْدَ الثَّانِيَةِ ، فَيُطِيلُ الْقِيَامَ ، وَيَتَضَرَّعُ ، ثُمَّ يَرْمِي الثَّالِثَةَ وَلا يَقِفُ عِنْدَهَا " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ اللَّفْظَةُ : حِينَ صَلَّى الظُّهْرَ ، ظَاهِرُهَا خِلافُ خَبَرِ ابْنِ عُمَرَ الَّذِي ذَكَرْنَاهُ قَبْلُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاضَ يَوْمَ النَّحْرِ ، ثُمَّ رَجَعَ فَصَلَّى الظُّهْرَ بِمِنًى ، وَأَحْسَبُ أَنَّ مَعْنَى هَذِهِ اللَّفْظَةِ لا تُضَادُّ خَبَرَ ابْنِ عُمَرَ لَعَلَّ عَائِشَةَ أَرَادَتْ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ آخِرِ يَوْمِهِ حِينَ صَلَّى الظُّهْرَ بَعْدَ رُجُوعِهِ إِلَى مِنًى ، فَإِذَا حُمِلَ خَبَرُ عَائِشَةَ عَلَى هَذَا الْمَعْنَى لَمْ يَكُنْ مُخَالِفًا لِخَبَرِ ابْنِ عُمَرَ ، وَخَبَرُ ابْنِ عُمَرَ أَثْبَتُ إِسْنَادًا مِنْ هَذَا الْخَبَرِ ، وَخَبَرُ عَائِشَةَ مَا تَأَوَّلْتُ مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي نَقُولُ : إِنَّ الْكَلامَ مُقَدَّمٌ وَمُؤَخَّرٌ ، كَقَوْلِهِ : الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجَا ، وَمَثَلُ هَذَا فِي الْقُرْآنِ كَثِيرٌ ، قَدْ بَيَّنْتُ بَعْضَهُ فِي كِتَابِ مَعَانِي الْقُرْآنِ ، وَسَأُبَيِّنُ بَاقِيَهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ، وَهَذَا كَقَوْلِهِ : وَلَقَدْ خَلَقْنَاكُمْ ثُمَّ صَوَّرْنَاكُمْ ثُمَّ قُلْنَا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَمَ ، فَمَعْنَى قَوْلِ عَائِشَةَ عَلَى هَذَا التَّأْوِيلِ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ آخِرِ يَوْمِهِ ، ثُمَّ رَجَعَ حِينَ صَلَّى الظُّهْرَ فَقَدَّمَ حِينَ صَلَّى الظُّهْرَ قَبْلَ قَوْلِهِ ثُمَّ رَجَعَ ، كَمَا قَدَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ خَلَقْنَاكُمْ قَبْلَ قَوْلِهِ : ثُمَّ صَوَّرْنَاكُمْ ، وَالْمَعْنَى صَوَّرْنَاكُمْ ، ثُمَّ خَلَقْنَاكُمْ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ kunlarining oxirida, peshin namozini oʻqiganlarida ifoza qildilar. Soʻngra qaytdilar va Minoda tashriq kunlari kechalarida turdilar. Quyosh ogʻganida jamraga tosh otar, har bir jamraga yetti tosh otib, har bir tosh bilan takbir aytar edilar. Birinchi va ikkinchisining oldida toʻxtab, qiyomni uzaytirar va tazarru qilar edilar. Soʻng uchinchisiga tosh otar va uning oldida toʻxtamas edilar. Abu Bakr aytdi: «Peshin namozini oʻqiganlarida» degan bu lafzning zohiri biz avval zikr qilgan Ibn Umarning xabariga — Nabiy ﷺ Nahr kuni ifoza qilganlari, soʻng qaytib, Minoda peshinni oʻqiganlari haqidagi xabarga — xilofdir. Men bu lafzning maʼnosi Ibn Umarning xabariga zid emas deb hisoblayman: ehtimol Oisha, Rasululloh ﷺ kunlarining oxirida, Minoga qaytganlaridan keyin peshin namozini oʻqiganlarida ifoza qildilar, deyishni koʻzlagandir. Oishaning xabari shu maʼnoga haml qilinsa, Ibn Umarning xabariga muxolif boʻlmaydi; Ibn Umarning xabari esa isnodda bu xabardan mustahkamroqdir. Oishaning xabari — men taʼvil qilganidek — biz aytadigan jinsdandirki, kalomda muqaddam va muaxxar boʻladi. Bu Uning: «Bandasiga Kitobni nozil qilgan va unda egrilik qilmagan Allohga hamd boʻlsin», degan soʻziga oʻxshaydi. Bunga oʻxshashi Qurʼonda koʻpdir; baʼzisini Maʼonil-Qurʼon kitobida bayon qilganman, qolganini ham, inshaalloh, bayon qilaman. Bu Uning: «Darhaqiqat, Biz sizlarni yaratdik, soʻng sizlarga suvrat berdik, soʻng farishtalarga: ‹Odamga sajda qilinglar›, dedik», degan soʻziga ham oʻxshaydi. Bas, bu taʼvilga koʻra Oishaning soʻzining maʼnosi: Rasululloh ﷺ kunlarining oxirida ifoza qildilar, soʻng peshin namozini oʻqiganlarida qaytdilar (degani boʻladi); u «peshin namozini oʻqiganlarida»ni «soʻng qaytdilar» degan soʻzidan oldin keltirdi — xuddi Alloh azza va jalla «sizlarni yaratdik»ni «soʻng sizlarga suvrat berdik» degan soʻzidan oldin keltirgani kabi; maʼnosi esa: sizlarga suvrat berdik, soʻng sizlarni yaratdik (deganidir).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ кунларининг охирида, пешин намозини ўқиганларида ифоза қилдилар. Сўнгра қайтдилар ва Минода ташриқ кунлари кечаларида турдилар. Қуёш оғганида жамрага тош отар, ҳар бир жамрага етти тош отиб, ҳар бир тош билан такбир айтар эдилар. Биринчи ва иккинчисининг олдида тўхтаб, қиёмни узайтирар ва тазарру қилар эдилар. Сўнг учинчисига тош отар ва унинг олдида тўхтамас эдилар. Абу Бакр айтди: «Пешин намозини ўқиганларида» деган бу лафзнинг зоҳири биз аввал зикр қилган Ибн Умарнинг хабарига — Набий ﷺ Наҳр куни ифоза қилганлари, сўнг қайтиб, Минода пешинни ўқиганлари ҳақидаги хабарга — хилофдир. Мен бу лафзнинг маъноси Ибн Умарнинг хабарига зид эмас деб ҳисоблайман: эҳтимол Оиша, Расулуллоҳ ﷺ кунларининг охирида, Минога қайтганларидан кейин пешин намозини ўқиганларида ифоза қилдилар, дейишни кўзлагандир. Оишанинг хабари шу маънога ҳамл қилинса, Ибн Умарнинг хабарига мухолиф бўлмайди; Ибн Умарнинг хабари эса иснодда бу хабардан мустаҳкамроқдир. Оишанинг хабари — мен таъвил қилганидек — биз айтадиган жинсдандирки, каломда муқаддам ва муаххар бўлади. Бу Унинг: «Бандасига Китобни нозил қилган ва унда эгрилик қилмаган Аллоҳга ҳамд бўлсин», деган сўзига ўхшайди. Бунга ўхшаши Қуръонда кўпдир; баъзисини Маъонил-Қуръон китобида баён қилганман, қолганини ҳам, иншааллоҳ, баён қиламан. Бу Унинг: «Дарҳақиқат, Биз сизларни яратдик, сўнг сизларга суврат бердик, сўнг фаришталарга: ‹Одамга сажда қилинглар›, дедик», деган сўзига ҳам ўхшайди. Бас, бу таъвилга кўра Оишанинг сўзининг маъноси: Расулуллоҳ ﷺ кунларининг охирида ифоза қилдилар, сўнг пешин намозини ўқиганларида қайтдилар (дегани бўлади); у «пешин намозини ўқиганларида»ни «сўнг қайтдилар» деган сўзидан олдин келтирди — худди Аллоҳ азза ва жалла «сизларни яратдик»ни «сўнг сизларга суврат бердик» деган сўзидан олдин келтиргани каби; маъноси эса: сизларга суврат бердик, сўнг сизларни яратдик (деганидир).
ثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ وَهُوَ ابْنُ أَبِي زِيَادٍ ، ثنا الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّمَا جُعِلَ الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ ، وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، وَرَمْيُ الْجِمَارِ لإِقَامَةِ ذِكْرِ اللَّهِ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Baytni tavof qilish, Safo va Marva orasini (saʼy qilish) hamda jamralarga tosh otish faqat Allohni zikr qilishni barpo etish uchun joriy qilingan», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Байтни тавоф қилиш, Сафо ва Марва орасини (саъй қилиш) ҳамда жамраларга тош отиш фақат Аллоҳни зикр қилишни барпо этиш учун жорий қилинган», дедилар.
ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ وَهُوَ سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ آخِرِ يَوْمِهِ حِينَ صَلَّى صَلاةَ الظُّهْرِ ، ثُمَّ رَجَعَ فَمَكَثَ بِمِنًى لَيَالِيَ أَيَّامَ التَّشْرِيقِ يَرْمِي الْجَمْرَةَ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ ، كُلُّ جَمْرَةٍ بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ ، يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ ، وَيَقِفُ عِنْدَ الأُولَى ، وَعِنْدَ الثَّانِيَةِ ، فَيُطِيلُ الْقِيَامَ وَيَتَضَرَّعُ ، ثُمَّ يَرْمِي الثَّالِثَةَ ، وَلا يَقِفُ عِنْدَهَا "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ kunlarining oxirida, peshin namozini oʻqiganlarida ifoza qildilar. Soʻngra qaytdilar va Minoda tashriq kunlari kechalarida turdilar. Quyosh ogʻganida jamraga tosh otar, har bir jamraga yetti tosh otib, har bir tosh bilan takbir aytar edilar. Birinchi va ikkinchisining oldida toʻxtab, qiyomni uzaytirar va tazarru qilar edilar. Soʻng uchinchisiga tosh otar va uning oldida toʻxtamas edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ кунларининг охирида, пешин намозини ўқиганларида ифоза қилдилар. Сўнгра қайтдилар ва Минода ташриқ кунлари кечаларида турдилар. Қуёш оғганида жамрага тош отар, ҳар бир жамрага етти тош отиб, ҳар бир тош билан такбир айтар эдилар. Биринчи ва иккинчисининг олдида тўхтаб, қиёмни узайтирар ва тазарру қилар эдилар. Сўнг учинчисига тош отар ва унинг олдида тўхтамас эдилар.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا يَحْيَى ، ثنا هِشَامٌ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " إِنَّمَا نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُحَصَّبَ لِيَكُونَ أَسْمَحَ لِخُرُوجِهِ ، فَمَنْ شَاءَ نَزَلَهُ ، وَمَنْ شَاءَ تَرَكَهُ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ Muhassabga faqat chiqishlari qulayroq boʻlishi uchun tushdilar. Bas, kim xohlasa u yerga tushadi, kim xohlasa tushmaydi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Муҳассабга фақат чиқишлари қулайроқ бўлиши учун тушдилар. Бас, ким хоҳласа у ерга тушади, ким хоҳласа тушмайди.
ثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " نُزُولُ الْمُحَصَّبِ لَيْسَ مِنَ السُّنَّةِ ، إِنَّمَا نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَكُونَ أَسْمَحَ لِخُرُوجِهِ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَوْلُهَا : لَيْسَ مِنَ السُّنَّةِ تُرِيدُ لَيْسَ مِنَ السُّنَّةِ الَّتِي يَجِبُ عَلَى النَّاسِ الائْتِمَامُ بِفِعْلِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، إِذْ كُلُّ مَا فَعَلَهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَإِنْ كَانَ مِنْ فِعْلِ الْمُبَاحِ فَقَدْ يَقَعُ عَلَيْهِ اسْمُ السُّنَّةِ أَيْ أَنَّ لِلنَّاسِ الاسْتِنَانَ بِهِ إِذْ هُوَ مُبَاحٌ ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِمْ أَنْ يَفْعَلُوا ذَلِكَ الْفِعْلَ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Muhassabga tushish sunnatdan emas; Rasululloh ﷺ faqat chiqishlari qulayroq boʻlishi uchun tushganlar. Abu Bakr aytdi: Uning «sunnatdan emas» degan soʻzi bilan — u zot ﷺning feʼliga ergashish odamlarga vojib boʻladigan sunnatdan emas, deyishni koʻzlaydi. Zero, u zot ﷺ qilgan har bir ish, garchi muboh ishni qilish boʻlsa ham, unga sunnat nomi tushishi mumkin, yaʼni odamlar unga ergashsalar boʻladi, chunki u mubohdir; garchi ularga oʻsha ishni qilish (lozim) boʻlmasa ham.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Муҳассабга тушиш суннатдан эмас; Расулуллоҳ ﷺ фақат чиқишлари қулайроқ бўлиши учун тушганлар. Абу Бакр айтди: Унинг «суннатдан эмас» деган сўзи билан — у зот ﷺнинг феълига эргашиш одамларга вожиб бўладиган суннатдан эмас, дейишни кўзлайди. Зеро, у зот ﷺ қилган ҳар бир иш, гарчи мубоҳ ишни қилиш бўлса ҳам, унга суннат номи тушиши мумкин, яъни одамлар унга эргашсалар бўлади, чунки у мубоҳдир; гарчи уларга ўша ишни қилиш (лозим) бўлмаса ҳам.
ثنا أَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، ثنا زِيَادُ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ ، ثنا مَنْصُورٌ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : قَالَ الأَسْوَدُ : قَالَتْ عَائِشَةُ : " لَقِيتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُدْلِجًا مِنَ الأَبْطَحِ ، وَهُوَ يَصْعَدُ وَأَنَا أَنْزِلُ ، أَوْ يَنْزِلُ وَأَنَا أَصْعَدُ "
Oisha (roziyallohu anho) dedi: «Men Rasululloh ﷺni Abtahdan tunda joʻnab ketayotgan holda uchratdim; u zot koʻtarilib borar, men esa tushib kelardim, yoki u zot tushib kelar, men koʻtarilib borardim».Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺни Абтаҳдан тунда жўнаб кетаётган ҳолда учратдим; у зот кўтарилиб борар, мен эса тушиб келардим, ёки у зот тушиб келар, мен кўтарилиб борардим».
ثنا بُنْدَارٌ ، ثنا أَبُو بَكْرٍ يَعْنِي الْحَنَفِيَّ ، ثنا أَفْلَحٌ ، قَالَ : سَمِعْتُ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ ، وَقَالَ فِي الْخَبَرِ : " فَأَذِنَ بِالرَّحِيلِ فِي أَصْحَابِهِ يَعْنِي مِنَ الْمُحَصَّبِ ، فَارْتَحَلَ النَّاسُ ، فَمَرَّ بِالْبَيْتِ قَبْلَ صَلاةِ الصُّبْحِ ، فَطَافَ بِهِ ثُمَّ خَرَجَ ، فَرَكِبَ ثُمَّ انْصَرَفَ مُتَوَجِّهًا إِلَى الْمَدِينَةِ "
Qosim ibn Muhammad Oishadan (rivoyat qiladi): «Biz Rasululloh ﷺ bilan (yoʻlga) chiqdik», — soʻng hadisni toʻliq zikr qildi va xabarda dedi: «U zot sahobalari orasida — yaʼni Muhassabdan — koʻchishga ruxsat berdilar. Odamlar koʻchdi. U zot bomdod namozidan oldin Baytga oʻtib, uni tavof qildilar, soʻng chiqdilar va ulovga minib, Madina tomon yoʻlga tushdilar».Қосим ибн Муҳаммад Оишадан (ривоят қилади): «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан (йўлга) чиқдик», — сўнг ҳадисни тўлиқ зикр қилди ва хабарда деди: «У зот саҳобалари орасида — яъни Муҳассабдан — кўчишга рухсат бердилар. Одамлар кўчди. У зот бомдод намозидан олдин Байтга ўтиб, уни тавоф қилдилар, сўнг чиқдилар ва уловга миниб, Мадина томон йўлга тушдилар».
ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، إِنَّ صَفِيَّةَ حَاضَتْ ، فَذُكِرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " أَحَابِسَتُنَا هِيَ ؟ " فَقُلْتُ : إِنَّهَا حَاضَتْ بَعْدَمَا أَفَاضَتْ ، قَالَ : " فَلا إِذًا فَلْتَنْفِرْ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Safiyya hayz koʻrdi. Bu Rasululloh ﷺga aytildi. Shunda u zot: «U bizni ushlab qoladigan boʻldimi?» dedilar. Men: «U tavofi ifozani ado etganidan keyin hayz koʻrdi», dedim. U zot: «Unda yoʻq, jilaversin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Сафийя ҳайз кўрди. Бу Расулуллоҳ ﷺга айтилди. Шунда у зот: «У бизни ушлаб қоладиган бўлдими?» дедилар. Мен: «У тавофи ифозани адо этганидан кейин ҳайз кўрди», дедим. У зот: «Унда йўқ, жилаверсин», дедилар.
ثنا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ مَالِكٍ اللَّخْمِيُّ التِّنِّيسِيُّ ، ثنا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ ، ثنا مُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَكِّيُّ ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّ عَائِشَةَ ، كَانَتْ تَقُولُ : " عَجَبًا لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ إِذَا دَخَلَ الْكَعْبَةَ كَيْفَ يَرْفَعُ بَصَرَهُ قِبَلَ السَّقْفِ ، يَدَعُ ذَلِكَ إِجْلالا لِلَّهِ وَإِعْظَامًا ، دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْكَعْبَةَ مَا خَلَفَ بَصَرُهُ مَوْضِعَ سُجُودِهِ حَتَّى خَرَجَ مِنْهَا "
Solim ibn Abdulloh (rivoyat qiladi)ki, Oisha (roziyallohu anho) shunday der edi: «Musulmon kishiga hayronman: Kaʼbaga kirganida qanday qilib koʻzini shift tomon koʻtaradi? Allohni ulugʻlab va Uni buyuk bilib, buni tark etsin. Rasululloh ﷺ Kaʼbaga kirdilar va undan chiqquncha koʻzlari sajda qiladigan joydan boshqa yoqqa oʻtmadi».Солим ибн Абдуллоҳ (ривоят қилади)ки, Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай дер эди: «Мусулмон кишига ҳайронман: Каъбага кирганида қандай қилиб кўзини шифт томон кўтаради? Аллоҳни улуғлаб ва Уни буюк билиб, буни тарк этсин. Расулуллоҳ ﷺ Каъбага кирдилар ва ундан чиққунча кўзлари сажда қиладиган жойдан бошқа ёққа ўтмади».
ثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عِنْدِي وَهُوَ قَرِيرُ الْعَيْنِ ، طَيِّبُ النَّفْسِ ، ثُمَّ رَجَعَ إِلَيَّ وَهُوَ حَزِينٌ ، فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، خَرَجْتَ مِنْ عِنْدِي ، وَأَنْتَ كَذَا وَكَذَا ، قَالَ : " إِنِّي دَخَلْتُ الْكَعْبَةَ ، وَدِدْتُ أَنِّي لَمْ أَكُنْ فَعَلْتُ ، إِنِّي أَخَافُ أَنْ أَكُونَ قَدْ أَتْعَبْتُ أُمَّتِي مِنْ بَعْدِي "
Oisha (roziyallohu anho) dedi: Rasululloh ﷺ mening oldimdan koʻzlari quvongan, koʻngli xush holda chiqib ketdilar, soʻng gʻamgin holda oldimga qaytdilar. Men: «Yo Rasululloh, oldimdan shunday va shunday holda chiqib ketgan edingiz», dedim. U zot: «Men Kaʼbaga kirdim va buni qilmagan boʻlishimni orzu qildim. Chunki men bu bilan oʻzimdan keyin ummatimni mashaqqatga solib qoʻyishimdan qoʻrqaman», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: Расулуллоҳ ﷺ менинг олдимдан кўзлари қувонган, кўнгли хуш ҳолда чиқиб кетдилар, сўнг ғамгин ҳолда олдимга қайтдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, олдимдан шундай ва шундай ҳолда чиқиб кетган эдингиз», дедим. У зот: «Мен Каъбага кирдим ва буни қилмаган бўлишимни орзу қилдим. Чунки мен бу билан ўзимдан кейин умматимни машаққатга солиб қўйишимдан қўрқаман», дедилар.
ثنا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، وَبَحْرُ بْنُ نَصْرٍ ، قَالا : ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ عَلْقَمَةَ ، عَنْ أُمِّهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كُنْتُ أُحِبُّ أَنْ أَدْخُلَ الْبَيْتِ فَأُصَلِّي فِيهِ ، فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِي فَأَدْخَلَنِي الْحِجْرَ ، فَقَالَ : " يَا عَائِشَةُ ، إِنَّ قَوْمَكِ لَمَّا بَنُو الْكَعْبَةَ اسْتَقْصَرُوا فَأَخْرَجُوا الْحِجْرَ مِنَ الْبَيْتِ ، فَإِذَا أَرَدْتِ أَنْ تُصَلِّي فِي الْبَيْتِ فَصَلِّي فِي الْحِجْرِ ، فَإِنَّمَا هُوَ قِطْعَةٌ مِنَ الْبَيْتِ "
Oisha (roziyallohu anho) dedi: Men Baytga kirib, uning ichida namoz oʻqishni yaxshi koʻrar edim. Shunda Rasululloh ﷺ qoʻlimdan ushlab, meni Hijrga kiritdilar va: «Ey Oisha, qavming Kaʼbani qurganda uni qisqartirib, Hijrni Baytdan chiqarib qoʻyishgan. Bas, Baytda namoz oʻqimoqchi boʻlsang, Hijrda oʻqi, chunki u Baytning bir boʻlagidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: Мен Байтга кириб, унинг ичида намоз ўқишни яхши кўрар эдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлимдан ушлаб, мени Ҳижрга киритдилар ва: «Эй Оиша, қавминг Каъбани қурганда уни қисқартириб, Ҳижрни Байтдан чиқариб қўйишган. Бас, Байтда намоз ўқимоқчи бўлсанг, Ҳижрда ўқи, чунки у Байтнинг бир бўлагидир», дедилар.
وثنا الرَّبِيعُ ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، قَالَ : وَأَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، قَالَ لَنَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ فِي عَقِبِ حَدِيثِهِ : قَالَ ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ : وَحَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " لَوْلا حِدْثَانُ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ لأَدْخَلْتُ الْحِجْرَ فِي الْبَيْتِ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : خَرَّجْتُ مَا يُشْبِهُ هَذِهِ اللَّفْظَةَ الَّتِي هِيَ مِنْ لَفْظٍ عَامٍّ مُرَادُهُ خَاصٌّ فِي الْكِتَابِ الْكَبِيرِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qavmingning kufrdan yaqinda chiqqani boʻlmaganida, Hijrni Bayt ichiga kiritgan boʻlardim», dedilar. Abu Bakr dedi: Lafzi umumiy boʻlib, murodi xos boʻlgan bunga oʻxshash (soʻzlar)ni Kitobul-kabirda keltirganman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қавмингнинг куфрдан яқинда чиққани бўлмаганида, Ҳижрни Байт ичига киритган бўлардим», дедилар. Абу Бакр деди: Лафзи умумий бўлиб, муроди хос бўлган бунга ўхшаш (сўзлар)ни Китобул-кабирда келтирганман.
ثنا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجَزَرِيُّ ، ثنا ابْنُ بَكْرٍ يَعْنِي مُحَمَّدًا ، أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، وَالْوَلِيدَ بْنَ عَطَاءٍ , عَنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ ، قَالَ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ : وَفَدَ الْحَارِثُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَلَى عَبْدِ الْمَلَكِ بْنِ مَرْوَانَ فِي خِلافَتِهِ ، فَقَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ : مَا أَظُنُّ أَبَا خُبَيْبٍ يَعْنِي ابْنَ الزُّبَيْرِ سَمِعَ مِنْ عَائِشَةَ مَا كَانَ يَذْكُرُ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْهَا ، قَالَ الْحَارِثُ : بَلَى ، أَنَا سَمِعْتُهُ مِنْهَا ، قَالَ سَمِعْتَهَا تَقُولُ : مَاذَا قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ قَوْمَكِ اسْتَقْصَرُوا مِنْ بُنْيَانِ الْبَيْتِ ، وَإِنِّي لَوْلا حَدَاثَةُ عَهْدِهِمْ بِالشِّرْكِ أَعَدْتُ مَا تَرَكُوا مِنْهُ ، فَإِنْ بَدَا لِقَوْمُكِ مِنْ بَعْدِي أَنْ يَبْنُوهُ فَهَلُمِّي فَلأُرِيكِ مَا تَرَكُوا مِنْهُ ، فَأَرَاهَا قَرِيبًا مِنْ سَبْعَةَ أَذْرُعٍ " ، هَذَا حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدٍ ، وَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ
Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayr dedi: Horis ibn Abdulloh Abdulmalik ibn Marvonning xalifaligi davrida uning huzuriga (elchi boʻlib) keldi. Abdulmalik: «Men Abu Xubaybning — yaʼni Ibn Zubayrning — Oishadan eshitdim deb aytadigan (gapini) undan eshitgan deb oʻylamayman», dedi. Horis: «Yoʻq, men uni undan (oʻzim) eshitganman», dedi. (Abdulmalik): «Sen uning nima deganini eshitdingmi?» dedi. Horis dedi: (Oisha) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Sening qavming Baytning qurilishini qisqartirib qoʻyishgan. Agar ularning shirkdan yaqinda chiqqani boʻlmaganida, men ular tashlab qoldirgan (qism)ni qaytadan tiklagan boʻlardim. Agar mendan keyin sening qavmingga uni qurish (fikri) tugʻilsa, kel, men senga ular nimani tashlab qoldirganini koʻrsatay», — dedilar. Soʻng u zot unga yetti tirsakka yaqin (joyni) koʻrsatdilar. Bu Abdulloh ibn Ubaydning hadisi boʻlib, u hadisni toʻliq zikr qildi.Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайр деди: Ҳорис ибн Абдуллоҳ Абдулмалик ибн Марвоннинг халифалиги даврида унинг ҳузурига (элчи бўлиб) келди. Абдулмалик: «Мен Абу Хубайбнинг — яъни Ибн Зубайрнинг — Оишадан эшитдим деб айтадиган (гапини) ундан эшитган деб ўйламайман», деди. Ҳорис: «Йўқ, мен уни ундан (ўзим) эшитганман», деди. (Абдулмалик): «Сен унинг нима деганини эшитдингми?» деди. Ҳорис деди: (Оиша) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сенинг қавминг Байтнинг қурилишини қисқартириб қўйишган. Агар уларнинг ширкдан яқинда чиққани бўлмаганида, мен улар ташлаб қолдирган (қисм)ни қайтадан тиклаган бўлардим. Агар мендан кейин сенинг қавмингга уни қуриш (фикри) туғилса, кел, мен сенга улар нимани ташлаб қолдирганини кўрсатай», — дедилар. Сўнг у зот унга етти тирсакка яқин (жойни) кўрсатдилар. Бу Абдуллоҳ ибн Убайднинг ҳадиси бўлиб, у ҳадисни тўлиқ зикр қилди.
ثنا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، وَالْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ ، قَالا : ثنا حُسَيْنٌ ، قَالَ الزَّعْفَرَانِيُّ : ابْنُ الْحَسَنِ ، قَالَ : ثنا ابْنُ عَوْنٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، وَالْقَاسِمِ ، عَنْ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ . ح وثنا الدَّوْرَقِيُّ ، ثنا ابْنُ عُلَيَّةَ ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنِ الأَسْوَدِ ، عَنْ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ، وَعَنِ الْقَاسِمِ ، عَنْ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ، قَالتَ : قَالَتْ عَائِشَةُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، وَفِي حَدِيثِ الْحُسَيْنِ بْنِ الْحَسَنِ ، أَنَّهَا قَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَيَصْدُرُ النَّاسُ بِنُسُكَيْنِ وَأَصْدُرُ بِنُسُكٍ وَاحِدٍ ؟ قَالَ : " انْتَظِرِي فَإِذَا طَهُرْتِ ، فَاخْرُجِي إِلَى التَّنْعِيمِ ، فَأَهِلِّي مِنْهُ ، ثُمَّ الْقِنَا بِجَبَلِ كَذَا وَكَذَا " ، قَالَ : أَظُنُّهُ قَالَ : " كُدًى ، وَلَكِنَّهَا عَلَى قَدْرِ نَصَبِكِ أَوْ قَدْرِ نَفَقَتِكِ " ، أَوْ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَفِي خَبَرِ الْحُسَيْنِ بْنِ الْحَسَنِ : " وَلَكِنَّهُ عَلَى قَدْرِ نَفَقَتِكِ وَنَصَبِكِ " ، أَوْ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ummul moʻminin Oisha (roziyallohu anho) dedi: «Yo Rasululloh, odamlar ikki ibodat bilan qaytadilaru men bitta ibodat bilan qaytamanmi?» dedim. U zot: «Kutib tur; poklanganingda Tanʼimga chiq va u yerdan ihromga kir, soʻng bizga falon-falon togʻ oldida uchra», dedilar. (Roviy) dedi: Oʻylashimcha, u: «Kudo», dedi. «Lekin u (savob) chekkan mashaqqating» — yoki: «sarflagan xarajating» — «miqdoricha boʻladi», (dedilar), yoki Rasululloh ﷺ aytganlaridek. Husayn ibn Hasanning xabarida esa: «Lekin u sarflagan xarajating va chekkan mashaqqating miqdoricha boʻladi», (deyilgan), yoki Rasululloh ﷺ aytganlaridek.Уммул мўминин Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: «Ё Расулуллоҳ, одамлар икки ибодат билан қайтадилару мен битта ибодат билан қайтаманми?» дедим. У зот: «Кутиб тур; покланганингда Танъимга чиқ ва у ердан иҳромга кир, сўнг бизга фалон-фалон тоғ олдида учра», дедилар. (Ровий) деди: Ўйлашимча, у: «Кудо», деди. «Лекин у (савоб) чеккан машаққатинг» — ёки: «сарфлаган харажатинг» — «миқдорича бўлади», (дедилар), ёки Расулуллоҳ ﷺ айтганларидек. Ҳусайн ибн Ҳасаннинг хабарида эса: «Лекин у сарфлаган харажатинг ва чеккан машаққатинг миқдорича бўлади», (дейилган), ёки Расулуллоҳ ﷺ айтганларидек.