حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ , نَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ , نَا هَمَّامٌ , نَا عَبَّاسٌ الْجُرَيْرِيُّ , نَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَيُّمَا عَبْدٍ كَاتَبَ عَلَى مِائَةِ أُوقِيَّةٍ فَأَدَّاهَا إِلا عَشَرَةَ أَوَاقٍ فَهُوَ عَبْدٌ , وَأَيُّمَا عَبْدٍ كَاتَبَ عَلَى مِائَةِ دِينَارٍ فَأَدَّاهَا إِلا عَشَرَةَ دَنَانِيرَ فَهُوَ عَبْدٌ " ، وَقَالَ الْمُقْرِئُ , وَعَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ , عَنْ هَمَّامٍ , عَنْ عَبَّاسٍ الْجُرَيْرِيِّ

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qaysi bir qul yuz uqiyaga mukotaba tuzib, oʻn uqiyadan boshqasini toʻlasa, u qul boʻlib qolaveradi. Qaysi bir qul yuz dinorga mukotaba tuzib, oʻn dinordan boshqasini toʻlasa, u qul boʻlib qolaveradi». Al-Muqriʼ va Amr ibn Osim uni Hammomdan, u Abbos al-Jurayriydan (rivoyat qilib) aytdilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қайси бир қул юз уқияга мукотаба тузиб, ўн уқиядан бошқасини тўласа, у қул бўлиб қолаверади. Қайси бир қул юз динорга мукотаба тузиб, ўн динордан бошқасини тўласа, у қул бўлиб қолаверади». Ал-Муқриъ ва Амр ибн Осим уни Ҳаммомдан, у Аббос ал-Журайрийдан (ривоят қилиб) айтдилар.

نَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَحْيَى الْعَطَّارُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ أَبِي مَذْعُورٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا أَصَابَ الْمُكَاتَبُ حَدًّا أَوْ مِيرَاثًا ، وَرِثَ بِحِسَابِ مَا عُتِقَ مِنْهُ , وَأُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ بِحِسَابِ مَا عُتِقَ مِنْهُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Mukotabga bir had toʻgʻri kelsa yoki meros tegsa, u oʻzining ozod boʻlgan qismi hisobiga meros oladi va unga ozod boʻlgan qismi hisobiga had joriy qilinadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мукотабга бир ҳад тўғри келса ёки мерос тегса, у ўзининг озод бўлган қисми ҳисобига мерос олади ва унга озод бўлган қисми ҳисобига ҳад жорий қилинади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَبُو الزِّنْبَاعِ رَوْحُ بْنُ الْفَرَجِ , نَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ اللَّيْثِيُّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ , أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " اشْتَرَتْنِي امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي لَيْثٍ بِسُوقِ ذِي الْمَجَازِ بِسَبْعِمِائَةِ دِرْهَمٍ , ثُمَّ قَدِمْتُ فَكَاتَبَتْنِي عَلَى أَرْبَعِينَ أَلْفِ دِرْهَمٍ فَأَدَّيْتُ إِلَيْهَا عَامَّةَ الْمَالِ ، ثُمَّ حَمَلْتُ مَا بَقِيَ إِلَيْهَا , فَقُلْتُ : هَذَا مَالُكِ فَاقْبِضِيهِ , قَالَتْ : لا وَاللَّهِ حَتَّى أَجِدَهُ مِنْكَ شَهْرًا بِشَهْرٍ وَسَنَةً بِسَنَةٍ , فَخَرَجْتُ بِهِ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ , فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ : ارْفَعْهُ إِلَى بَيْتِ الْمَالِ ، ثُمَّ بَعَثَ إِلَيْهَا , فَقَالَ : هَذَا مَالُكِ فِي بَيْتِ الْمَالِ ، وَقَدْ عُتِقَ أَبُو سَعِيدٍ , فَإِنْ شِئْتِ فَخِذِي شَهْرًا بِشَهْرٍ ، أَوْ سَنَةً بِسَنَةٍ , قَالَ : فَأَرْسَلَتْ فَأَخَذَتْهُ "

Saʼid ibn Abu Saʼid al-Maqburiy otasidan rivoyat qiladi: u aytdi: Banu Laysdan bir ayol meni Zul-Majoz bozorida yetti yuz dirhamga sotib oldi. Soʻng men (Madinaga) keldim va u men bilan qirq ming dirhamga mukotaba tuzdi. Men unga molning koʻp qismini toʻladim, soʻng qolganini olib bordim va: «Mana bu sening moling, qabul qilib ol», dedim. U: «Yoʻq, vallohi, uni sendan oyma-oy, yilma-yil olmagunimcha (olmayman)», dedi. Shunda men uni olib Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning huzuriga chiqdim va bu haqda unga aytdim. Umar ibn al-Xattob: «Uni baytulmolga topshir», dedi. Soʻng ayolga odam yuborib: «Mana bu moling baytulmolda, Abu Saʼid esa ozod boʻldi. Xohlasang, oyma-oy yoki yilma-yil olaver», dedi. U esa odam yuborib, uni olib ketdi.Саъид ибн Абу Саъид ал-Мақбурий отасидан ривоят қилади: у айтди: Бану Лайсдан бир аёл мени Зул-Мажоз бозорида етти юз дирҳамга сотиб олди. Сўнг мен (Мадинага) келдим ва у мен билан қирқ минг дирҳамга мукотаба тузди. Мен унга молнинг кўп қисмини тўладим, сўнг қолганини олиб бордим ва: «Мана бу сенинг молинг, қабул қилиб ол», дедим. У: «Йўқ, валлоҳи, уни сендан ойма-ой, йилма-йил олмагунимча (олмайман)», деди. Шунда мен уни олиб Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига чиқдим ва бу ҳақда унга айтдим. Умар ибн ал-Хаттоб: «Уни байтулмолга топшир», деди. Сўнг аёлга одам юбориб: «Мана бу молинг байтулмолда, Абу Саъид эса озод бўлди. Хоҳласанг, ойма-ой ёки йилма-йил олавер», деди. У эса одам юбориб, уни олиб кетди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ , نَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ , حَدَّثَنِي أَبِي . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ زَاجٌ , نَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , نَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " يُودِي الْمُكَاتَبُ بِقَدْرِ مَا عُتِقَ مِنْهُ دِيَةَ الْحُرِّ , وَبِقَدْرِ مَا رُقَّ مِنْهُ دِيَةَ الْعَبْدِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mukotab qulga undan ozod boʻlgan qismi miqdorida hurning diyati, qul boʻlib qolgan qismi miqdorida esa qulning diyati toʻlanadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мукотаб қулга ундан озод бўлган қисми миқдорида ҳурнинг дияти, қул бўлиб қолган қисми миқдорида эса қулнинг дияти тўланади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الرَّبِيعِ ، نَا أَبُو فَرْوَةَ ، نَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ , نَا حَجَّاجٌ الصَّوَّافُ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمُكَاتَبِ يَقْتُلُ يُودِي مَا أَدَّى مِنْ مُكَاتَبَتِهِ دِيَةَ الْحُرِّ , وَمَا بَقِيَ دِيَةَ الْعَبْدِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ oʻldirilgan mukotab haqida shunday hukm qildilarki, u mukotabasidan toʻlagan miqdoricha hur kishi diyati, qolgani uchun esa qul diyati toʻlanadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ ўлдирилган мукотаб ҳақида шундай ҳукм қилдиларки, у мукотабасидан тўлаган миқдорича ҳур киши дияти, қолгани учун эса қул дияти тўланади.

نَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ أَبُو نَشِيطٍ , نَا أَبُو الْمُغِيرَةِ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ تَمِيمٍ , نَا الزُّهْرِيُّ ، عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ كَانَ لَهُ شَرِيكٌ فِي عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ فَأَعْتَقَ نَصِيبَهُ ، فَإِنَّ عَلَيْهِ عِتْقَ مَا بَقِيَ فِي الْعَبْدِ وَالأَمَةِ مِنْ حِصَصِ شُرَكَائِهِ , يُقَامُ قِيمَةُ عَدْلٍ , وَيُودِي إِلَى شُرَكَائِهِ قِيمَةَ حِصَصِهِمْ , وَيَعْتِقُ الْعَبْدَ وَالأَمَةَ إِنْ كَانَ فِي مَالِ الْمُعْتَقِ بِقِيمَةِ حِصَصِ شُرَكَائِهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning qul yoki choʻrida sherigi boʻlsa-yu, oʻz ulushini ozod qilsa, oʻsha qul va choʻrida sheriklarining ulushlaridan qolganini ham ozod qilish uning zimmasidadir: adolatli baho belgilanadi, u sheriklariga ularning ulushlari bahosini toʻlab beradi va agar ozod qiluvchining molida sheriklarining ulushlari bahosicha (mol) boʻlsa, qul ham, choʻri ham ozod boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг қул ёки чўрида шериги бўлса-ю, ўз улушини озод қилса, ўша қул ва чўрида шерикларининг улушларидан қолганини ҳам озод қилиш унинг зиммасидадир: адолатли баҳо белгиланади, у шерикларига уларнинг улушлари баҳосини тўлаб беради ва агар озод қилувчининг молида шерикларининг улушлари баҳосича (мол) бўлса, қул ҳам, чўри ҳам озод бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَرْزُوقٍ الْكَعْبِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ , وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ أُقِيمَ عَلَيْهِ قِيمَةُ عَدْلٍ فَأَعْطَى شُرَكَاءَهُ , وَعَتَقَ عَلَيْهِ الْعَبْدُ ، إِنْ كَانَ مُوسِرًا ، وَإِلا عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ ، وَرَقَّ مَا بَقِيَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim quldagi oʻz ulushini ozod qilsa, unga adolatli baho belgilanadi, u sheriklariga (ulushlari bahosini) beradi va agar boy boʻlsa, qul u tomonidan ozod boʻladi. Aks holda, undan ozod boʻlgani ozod boʻladi, qolgani esa qullikda qoladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қулдаги ўз улушини озод қилса, унга адолатли баҳо белгиланади, у шерикларига (улушлари баҳосини) беради ва агар бой бўлса, қул у томонидан озод бўлади. Акс ҳолда, ундан озод бўлгани озод бўлади, қолгани эса қулликда қолади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ , نَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ " فِي الْمَمْلُوكِ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ يُعْتِقُ أَحَدُهُمَا نَصِيبَهُ , قَالَ : يَضْمَنُ " ، وَافَقَهُ هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ فَلَمْ يَذْكُرِ الاسْتِسْعَاءَ , وَشُعْبَةُ وَهِشَامٌ أَحْفَظُ مَنْ رَوَاهُ ، عَنْ قَتَادَةَ . وَرَوَاهُ هَمَّامٌ فَجَعَلَ الاسْتِسْعَاءَ مِنْ قَوْلِ قَتَادَةَ , وَفَصَلَهُ مِنْ كَلامِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَرَوَاهُ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ , وَجَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ قَتَادَةَ , فَجَعَلَ الاسْتِسْعَاءَ مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَأَحْسَبُهُمَا وَهِمَا فِيهِ لِمُخَالَفَةِ شُعْبَةَ , وَهِشَامٍ , وَهَمَّامٍ إِيَّاهُمَا . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ , نَا أَبِي , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مثل قَوْلِ شُعْبَةَ , وَلَمْ يَذْكُرِ النَّضْرَ بْنَ أَنَسٍ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki kishi oʻrtasida (umumiy) boʻlgan qul haqida — ulardan biri oʻz ulushini ozod qilsa — : «(Qolganini) zimmasiga oladi», dedilar. Hishom ad-Dastavoiy ham unga muvofiq rivoyat qilib, ishlab topish (masalasi)ni zikr qilmagan. Shuʼba bilan Hishom Qatodadan rivoyat qilganlarning eng yod saqlaganlaridir. Hammom esa uni rivoyat qilib, ishlab topishni Qatodaning soʻzi qilgan va uni Nabiy ﷺning kalomlaridan ajratgan. Ibn Abu Aruba va Jarir ibn Hozim esa uni Qatodadan rivoyat qilib, ishlab topishni Nabiy ﷺning soʻzlari qilganlar. Men bu ikkovi bunda vahm qilgan deb hisoblayman, chunki Shuʼba, Hishom va Hammom ularga muxolif (rivoyat qilganlar). Abu Bakr ash-Shofiʼiy bizga aytdi: Ismaʼil ibn Ishoq bizga aytdi: Muhammad ibn al-Musanno bizga aytdi: Muoz ibn Hishom bizga aytdi: Otam bizga Qatodadan, u Bashir ibn Nahikdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan Shuʼbaning soʻzi kabi rivoyat qildi va an-Nazr ibn Anasni zikr qilmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки киши ўртасида (умумий) бўлган қул ҳақида — улардан бири ўз улушини озод қилса — : «(Қолганини) зиммасига олади», дедилар. Ҳишом ад-Даставоий ҳам унга мувофиқ ривоят қилиб, ишлаб топиш (масаласи)ни зикр қилмаган. Шуъба билан Ҳишом Қатодадан ривоят қилганларнинг энг ёд сақлаганларидир. Ҳаммом эса уни ривоят қилиб, ишлаб топишни Қатоданинг сўзи қилган ва уни Набий ﷺнинг каломларидан ажратган. Ибн Абу Аруба ва Жарир ибн Ҳозим эса уни Қатодадан ривоят қилиб, ишлаб топишни Набий ﷺнинг сўзлари қилганлар. Мен бу иккови бунда ваҳм қилган деб ҳисоблайман, чунки Шуъба, Ҳишом ва Ҳаммом уларга мухолиф (ривоят қилганлар). Абу Бакр аш-Шофиъий бизга айтди: Исмаъил ибн Ишоқ бизга айтди: Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга айтди: Муоз ибн Ҳишом бизга айтди: Отам бизга Қатодадан, у Башир ибн Наҳикдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан Шуъбанинг сўзи каби ривоят қилди ва ан-Назр ибн Анасни зикр қилмади.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي عِيسَى , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ , نَا هَمَّامٌ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , " أَنَّ رَجُلا أَعْتَقَ شِقْصًا مِنْ مَمْلُوكٍ ، فَأَجَازَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِتْقَهُ ، وَغَرَّمَهُ بَقِيَّةَ ثَمَنِهِ " ، قَالَ قَتَادَةُ : إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ اسْتَسْعَى الْعَبْدُ غَيْرَ مَشْقُوقٍ عَلَيْهِ . سَمِعْتُ النَّيْسَابُورِيَّ ، يَقُولُ : مَا أَحْسَنَ مَا رَوَاهُ هَمَّامٌ وَضَبَطَهُ ، وَفَصْلَ بَيْنَ قَوْلِ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَبَيْنَ قَوْلِ قَتَادَةَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi oʻziga tegishli qulning bir ulushini ozod qildi. Shunda Nabiy ﷺ uning ozod qilishini joriy etdilar va undan uning (qulning) qolgan bahosini toʻlashni talab qildilar. Qatoda aytdi: Agar uning moli boʻlmasa, qul qiynalmagan holda (qolganini) ishlab topishga qoʻyiladi. An-Naysoburiyning shunday deganini eshitdim: Hammom buni naqadar chiroyli rivoyat qilgan va yod saqlagan hamda Nabiy ﷺning soʻzlari bilan Qatodaning soʻzi orasini ajratgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши ўзига тегишли қулнинг бир улушини озод қилди. Шунда Набий ﷺ унинг озод қилишини жорий этдилар ва ундан унинг (қулнинг) қолган баҳосини тўлашни талаб қилдилар. Қатода айтди: Агар унинг моли бўлмаса, қул қийналмаган ҳолда (қолганини) ишлаб топишга қўйилади. Ан-Найсобурийнинг шундай деганини эшитдим: Ҳаммом буни нақадар чиройли ривоят қилган ва ёд сақлаган ҳамда Набий ﷺнинг сўзлари билан Қатоданинг сўзи орасини ажратган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْمُقْرِئُ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَارِثِ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ , نَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , قَالَ : سَمِعْتُ قَتَادَةَ , يَقُولُ : حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ أَنَسٍ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ , يَقُولُ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، سُئِلَ " عَنِ الْعَبْدِ يَكُونُ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ ، يُعْتِقُ أَحَدُهُمَا نَصِيبَهُ , قَالَ : قَدْ عُتِقَ الْعَبْدُ يُقَوَّمُ عَلَيْهِ فِي مَالِهِ قِيمَةَ عَدْلٍ ، فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ ، اسْتُسْعِيَ الْعَبْدُ غَيْرَ مَشْقُوقٍ عَلَيْهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺdan ikki kishi oʻrtasida (umumiy) boʻlgan qul haqida — ulardan biri oʻz ulushini ozod qilsa — soʻraldi. U zot: «Qul ozod boʻldi; unga uning molidan adolatli baho belgilanadi. Agar uning moli boʻlmasa, qul qiynalmagan holda (qolganini) ishlab topishga qoʻyiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺдан икки киши ўртасида (умумий) бўлган қул ҳақида — улардан бири ўз улушини озод қилса — сўралди. У зот: «Қул озод бўлди; унга унинг молидан адолатли баҳо белгиланади. Агар унинг моли бўлмаса, қул қийналмаган ҳолда (қолганини) ишлаб топишга қўйилади», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ قَحْطَبَةَ ، نَا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ , نَا ابْنُ عُلَيَّةَ , عَنْ سَعِيدٍ . ح وَنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ السَّهْمِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَعْتَقَ نَصِيبًا ، أَوْ شِقْصًا مِنْ مَمْلُوكِهِ ، فَخَلاصُ مَا بَقِيَ مِنْهُ عَلَيْهِ فِي مَالِهِ ، إِنْ كَانَ لَهُ مَالٌ , وَإِلا قُوِّمَ الْمَمْلُوكُ قِيمَةَ عَدْلٍ ، فَاسْتُسْعِيَ فِيهَا غَيْرَ مَشْقُوقٍ عَلَيْهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz qulidagi ulushini yoki bir boʻlagini ozod qilsa, undan qolganini xalos qilish, agar moli boʻlsa, uning oʻz molidan (boʻladi). Aks holda, qulga adolatli baho belgilanadi va u qiynalmagan holda oʻsha (baho)ni ishlab topishga qoʻyiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз қулидаги улушини ёки бир бўлагини озод қилса, ундан қолганини халос қилиш, агар моли бўлса, унинг ўз молидан (бўлади). Акс ҳолда, қулга адолатли баҳо белгиланади ва у қийналмаган ҳолда ўша (баҳо)ни ишлаб топишга қўйилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادِ بْنِ الرَّبِيعِ الزِّيَادِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ , عَنْ صَخْرِ بْنِ جُوَيْرِيَةَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّهُ قَالَ " فِي الْعَبْدِ وَالأَمَةِ : إِذَا كَانَا بَيْنَ شُرَكَاءَ فَأَعْتَقَ أَحَدُهُمْ نَصِيبَهُ مِنْهُ ، فَإِنَّهُ يَجِبُ عَلَى الَّذِي أَعْتَقَهُ عِتْقُ نَصِيبَهُ مِنْهُ , إِذَا كَانَ لَهُ مِنَ الْمَالِ مَا يَبْلُغُ ثَمَنَهُ دَفَعَ بَقِيَّةَ ثَمَنِهِ إِلَى شُرَكَائِهِ ، وَيُخَلَّى سَبِيلُ الْمُعْتَقِ " ، قَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : هَذَا فِي هَذَا الْحَدِيثِ , وَالأَمَةُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qul va choʻri haqida shunday dedilar: «Agar ular sheriklar oʻrtasida (umumiy) boʻlsa-yu, ulardan biri undagi oʻz ulushini ozod qilsa, ozod qilgan kishiga undagi ulushini ozod qilish vojib boʻladi. Agar uning molidan (qulning) bahosiga yetadigani boʻlsa, qolgan bahoni sheriklariga toʻlab beradi va ozod qilingan (qul)ning yoʻli boʻsh qoʻyiladi». Ibn Soid aytdi: Bu hadisda «va choʻri» (soʻzi) shu tarzda keladi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қул ва чўри ҳақида шундай дедилар: «Агар улар шериклар ўртасида (умумий) бўлса-ю, улардан бири ундаги ўз улушини озод қилса, озод қилган кишига ундаги улушини озод қилиш вожиб бўлади. Агар унинг молидан (қулнинг) баҳосига етадигани бўлса, қолган баҳони шерикларига тўлаб беради ва озод қилинган (қул)нинг йўли бўш қўйилади». Ибн Соид айтди: Бу ҳадисда «ва чўри» (сўзи) шу тарзда келади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْقَلانِسِيُّ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا ابْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي مَمْلُوكٍ ، فَقَدْ ضَمِنَ عِتْقَهُ ، يُقَوِّمُ عَلَيْهِ بِقِيمَةِ عَدْلٍ فَيَضْمَنُ لِشُرَكَائِهِ أَنْصِبَاءَهُمْ ، وَيَعْتِقُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim quldagi oʻziga tegishli ulushni ozod qilsa, uning ozodligini zimmasiga olibdi: unga adolatli baho belgilanadi, u sheriklariga ularning ulushlarini (toʻlashni) zimmasiga oladi va (qul) ozod boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким қулдаги ўзига тегишли улушни озод қилса, унинг озодлигини зиммасига олибди: унга адолатли баҳо белгиланади, у шерикларига уларнинг улушларини (тўлашни) зиммасига олади ва (қул) озод бўлади», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , نَا أَشْعَثُ بْنُ عَطَّافٍ , نَا الْعَرْزَمِيُّ ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ صَالِحٌ بِأَخِيهِ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُعْتِقَ أَخِي هَذَا , فَقَالَ : إِنَّ اللَّهَ أَعْتَقَهُ حِينَ مَلَكْتَهُ " ، الْعَرْزَمِيُّ تَرَكَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ , وَيَحْيَى الْقَطَّانُ , وَابْنُ مَهْدِيٍّ , وَأَبُو النَّضْرِ ، هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ الْكَلْبِيُّ الْمَتْرُوكُ , أَيْضًا هُوَ الْقَائِلُ : كُلَّمَا حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ كَذَبَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Solih deb ataladigan bir kishi akasini olib keldi va: «Yo Rasululloh, men mana shu akamni ozod qilmoqchiman», dedi. U zot: «Sen unga ega boʻlgan paytingda Alloh uni ozod qilgan», dedilar. Al-Arzamiyni Ibn al-Muborak, Yahyo al-Qatton va Ibn Mahdiy tark qilganlar. Abu an-Nazr esa Muhammad ibn as-Soib al-Kalbiy boʻlib, u ham matrukdir. Yana oʻsha (Kalbiy)ning oʻzi: «Abu Solihdan rivoyat qilgan narsalarimning har biri yolgʻondir», degan kishidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Солиҳ деб аталадиган бир киши акасини олиб келди ва: «Ё Расулуллоҳ, мен мана шу акамни озод қилмоқчиман», деди. У зот: «Сен унга эга бўлган пайтингда Аллоҳ уни озод қилган», дедилар. Ал-Арзамийни Ибн ал-Муборак, Яҳё ал-Қаттон ва Ибн Маҳдий тарк қилганлар. Абу ан-Назр эса Муҳаммад ибн ас-Соиб ал-Калбий бўлиб, у ҳам матрукдир. Яна ўша (Калбий)нинг ўзи: «Абу Солиҳдан ривоят қилган нарсаларимнинг ҳар бири ёлғондир», деган кишидир.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ , نَا وُهَيْبٌ , نَا أَبُو مَسْعُودٍ ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَسْرِيِّ , عَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ , قَالَ : " إِذَا اشْتَرَيْتُ مُحَرَّرًا فَلا تَشْتَرِطَنَّ لأَحَدٍ فِيهِ عِتْقًا فَإِنَّهَا عُقْدَةٌ مِنَ الرِّقِّ "

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu) aytdi: «Agar ozod qilinishi lozim boʻlgan (qul)ni sotib olsang, unda hech kim uchun ozod qilish shartini qoʻyma, chunki bu qullik tugunlaridan biridir».Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу) айтди: «Агар озод қилиниши лозим бўлган (қул)ни сотиб олсанг, унда ҳеч ким учун озод қилиш шартини қўйма, чунки бу қуллик тугунларидан биридир».

نَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا شَرِيكٌ , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ وَلَدَتْ مِنْهُ أَمَةٌ فَهِيَ حُرَّةٌ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kimdan choʻrisi farzand tugʻsa, u (choʻri) oʻsha kishining oʻlimidan keyin ozoddir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кимдан чўриси фарзанд туғса, у (чўри) ўша кишининг ўлимидан кейин озоддир», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ الصَّيْدَلانِيُّ , نَا شُعَيْبٌ , نَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ ، نَا شَرِيكٌ , عَنْ حُسَيْنٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا وَلَدَتْ أَمَةُ الرَّجُلِ مِنْهُ ، فَهِيَ مُعْتَقَةٌ عَنْ دُبُرٍ مِنْهُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishining choʻrisi undan farzand tugʻsa, u (choʻri) oʻsha kishining vafotidan keyin ozod boʻluvchidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг чўриси ундан фарзанд туғса, у (чўри) ўша кишининг вафотидан кейин озод бўлувчидир», дедилар.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْبَغَوِيُّ , نَا أَبُو زَيْدِ بْنُ طَرِيفٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ الْحَضْرَمِيُّ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى الْحَنَفِيُّ , عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبَانَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُمُّ الْوَلَدِ حُرَّةٌ ، وَإِنْ كَانَ سَقْطًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummul valad ozoddir, agarchi (tugʻqani) chala tushgan homila boʻlsa ham», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уммул валад озоддир, агарчи (туғқани) чала тушган ҳомила бўлса ҳам», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ تَمِيمِ بْنِ عَبَّادٍ الْمَرْوَزِيُّ , نَا حَامِدُ بْنُ آدَمَ , نَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيُّمَا جَارِيَةٍ وَلَدَتْ لِسَيِّدِهَا ، فَهِيَ مُعْتَقَةٌ عَنْ دُبُرٍ مِنْهُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir joriya oʻz xoʻjayinidan farzand tugʻsa, u (xoʻjayinning) vafotidan keyin ozod boʻluvchidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир жория ўз хўжайинидан фарзанд туғса, у (хўжайиннинг) вафотидан кейин озод бўлувчидир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِدْرِيسَ الْقَافْلانِيُّ , نَا أَبُو يَحْيَى الْعَطَّارُ ، نَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَنْقَزِيُّ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي سَبْرَةَ ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : لَمَّا وَلَدَتْ أُمُّ إِبْرَاهِيمَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَعْتَقَهَا وَلَدُهَا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Ummu Ibrohim tugʻqanida, Rasululloh ﷺ: «Uni oʻz farzandi ozod qildi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Умму Иброҳим туғқанида, Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўз фарзанди озод қилди», дедилар.

نَا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ الْجَوْهَرِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْهَمْدَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْجَعْفَرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَمَةَ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُمُّ إِبْرَاهِيمَ أَعْتَقَهَا وَلَدُهَا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummu Ibrohimni oʻz farzandi ozod qildi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умму Иброҳимни ўз фарзанди озод қилди», дедилар.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا سَعِيدُ بْنُ زَكَرِيَّا الْمَدَايِنِيُّ , عَنِ ابْنِ أَبِي سَارَةَ , عَنِ ابْنِ أَبِي الْحُسَيْنِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : لَمَّا وَلَدَتْ مَارِيَةُ ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَعْتَقَهَا وَلَدُهَا " ، تَفَرَّدَ بِحَدِيثِ ابْنِ أَبِي حُسَيْنٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , وَزِيَادٌ ثِقَةٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Moriya tugʻqanida, Rasululloh ﷺ: «Uni oʻz farzandi ozod qildi», dedilar. Ibn Abu Husaynning hadisini rivoyat qilishda Ziyod ibn Ayyub yakka qolgan, Ziyod esa ishonchlidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Мория туғқанида, Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўз фарзанди озод қилди», дедилар. Ибн Абу Ҳусайннинг ҳадисини ривоят қилишда Зиёд ибн Айюб якка қолган, Зиёд эса ишончлидир.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى بْنِ السُّكَيْنِ الْبَلَدِيُّ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى الرَّهَاوِيُّ , وَأَبُو الْعَبَّاسِ الْمُخْتَارُ , نَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ , حَدَّثَنِي أَبِي أَبُو أُوَيْسٍ , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " أَيُّمَا أَمَةٍ وَلَدَتْ مِنْ سَيِّدُهَا ، فَإِنَّهَا إِذَا مَاتَ حُرَّةٌ إِلا أَنْ يُعْتِقَهَا قَبْلَ مَوْتِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qaysi bir choʻri oʻz xoʻjayinidan farzand tugʻsa, u (xoʻjayin) vafot etganida u (choʻri) ozoddir, magar (xoʻjayin) uni oʻlimidan avval ozod qilgan boʻlsa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қайси бир чўри ўз хўжайинидан фарзанд туғса, у (хўжайин) вафот этганида у (чўри) озоддир, магар (хўжайин) уни ўлимидан аввал озод қилган бўлса», дедилар.

قَالَ : وَنا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ ، حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَبْرَةَ الْقُرَشِيُّ ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسِ , قَالَ : لَمَّا وَلَدَتْ مَارِيَةُ الْقِبْطِيَّةُ إِبْرَاهِيمَ بْنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَعْتَقَهَا وَلَدُهَا " ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ ، نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا أَبُو عَاصِمٍ الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي سَبْرَةَ ثنا ابْنُ مُبَشِّرٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا شَبَابَةُ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي سَبْرَةَ بِنَحْوِهِ . حَدَّثَنِي أَبِي , نَا أَحْمَدُ بْنُ زَنْجُوَيْهِ بْنِ مُوسَى , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَسْلَمَةَ الْقُرَشِيُّ , حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ ، حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , بِمِثْلِ حَدِيثِ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ أَبِي أُوَيْسٍ , عَنْ أَبِيهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Moriya al-Qibtiya Nabiy ﷺning oʻgʻillari Ibrohimni tugʻqanida, Rasululloh ﷺ: «Uni oʻz farzandi ozod qildi», dedilar. Buni Abu Osim ad-Dahhok ibn Maxlad ham Abu Bakr ibn Abu Sabradan rivoyat qildi. Shababa ham Abu Bakr ibn Abu Sabradan shunga oʻxshashini rivoyat qildi. Ibrohim ibn al-Valid ibn Maslama al-Qurashiy esa Abu Bakr ibn Abu Uvaysdan, u otasidan, u Husayn ibn Abdullohdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi: U dedi: Rasululloh ﷺ Abdulhamid ibn Abu Uvaysning otasidan (rivoyat qilgan) hadisi kabi (aytdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Мория ал-Қибтия Набий ﷺнинг ўғиллари Иброҳимни туғқанида, Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўз фарзанди озод қилди», дедилар. Буни Абу Осим ад-Даҳҳок ибн Махлад ҳам Абу Бакр ибн Абу Сабрадан ривоят қилди. Шабаба ҳам Абу Бакр ибн Абу Сабрадан шунга ўхшашини ривоят қилди. Иброҳим ибн ал-Валид ибн Маслама ал-Қураший эса Абу Бакр ибн Абу Увайсдан, у отасидан, у Ҳусайн ибн Абдуллоҳдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди: У деди: Расулуллоҳ ﷺ Абдулҳамид ибн Абу Увайснинг отасидан (ривоят қилган) ҳадиси каби (айтдилар).

نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَجَّاجِ بْنِ رِشْدِينَ , نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْعَسْقَلانِيُّ , قَالَ : وَسَمِعَهُ مِنِّي أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ , يُحَدِّثُنِي رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ الْمَهْرِيُّ , نَا طَلْحَةُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ الأَشَجُّ , عَنْ بِشْرِ بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ خَوَّاتِ بْنِ جُبَيْرٍ , أَنَّ رَجُلا أَوْصَى إِلَيْهِ وَكَانَ مِمَّا تَرَكَ أُمَّ وَلَدٍ لَهُ وَامْرَأَةً حُرَّةً فَوَقَعَ بَيْنَ الْمَرْأَةِ وبين أُمِّ الْوَلَدِ بَعْضُ الشَّيْءِ , فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهَا الْحُرَّةُ لَتُبَاعَنَّ رَقَبَتُكِ يَا لُكَعُ , فَرَفَعَ ذَلِكَ خَوَّاتُ بْنُ جُبَيْرٍ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " لا تُبَاعُ ، وَأَمَرَ بِهَا فَأُعْتِقَتْ " ، قَالَ : وَحَدَّثَنِي رِشْدِينُ , عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ الأَشَجِّ , عَنْ بِشْرِ بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ خَوَّاتِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ , نَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ . نَا أَحْمَدُ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ الْفَهْمِيُّ الْبَيْطَارِيُّ , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ , عَنْ بِشْرِ بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ خَوَّاتِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ ، كَذَا قَالَ بُكَيْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ

Xavvot ibn Jubayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi unga vasiyat qilgan edi. U qoldirgan narsalar orasida oʻzining ummul valadi va hur xotini ham bor edi. Hur ayol bilan ummul valad oʻrtasida bir narsa yuz berdi va hur ayol unga: «Sening boʻyning albatta sotiladi, ey past!», deb odam yubordi. Xavvot ibn Jubayr buni Nabiy ﷺga koʻtardi. U zot: «U sotilmaydi», dedilar va u haqida buyruq berdilar, shunda u ozod qilindi. U aytdi: Menga Rishdin ham Ibn Lahiʼadan, u Ubaydulloh ibn Abu Jaʼfardan, u Yaʼqub ibn al-Ashajjdan, u Bishr ibn Saiddan, u Xavvot ibn Jubayrdan, u Nabiy ﷺdan shuning mislini rivoyat qildi. Muhammad ibn Ahmad bizga aytdi: Said ibn Abu Maryam bizga aytdi: Ibn Lahiʼa bizga oʻz isnodi bilan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi). Ahmad bizga aytdi: Abdulloh ibn Muhammad ibn Ishoq al-Fahmiy al-Baytoriy bizga aytdi: Ibn Lahiʼa bizga Ubaydulloh ibn Abu Jaʼfardan, u Bukayr ibn Abdulloh ibn al-Ashajjdan, u Bishr ibn Saiddan, u Xavvot ibn Jubayrdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi) — u shunday qilib, Bukayr ibn Abdulloh ibn al-Ashajj dedi.Хаввот ибн Жубайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши унга васият қилган эди. У қолдирган нарсалар орасида ўзининг уммул валади ва ҳур хотини ҳам бор эди. Ҳур аёл билан уммул валад ўртасида бир нарса юз берди ва ҳур аёл унга: «Сенинг бўйнинг албатта сотилади, эй паст!», деб одам юборди. Хаввот ибн Жубайр буни Набий ﷺга кўтарди. У зот: «У сотилмайди», дедилар ва у ҳақида буйруқ бердилар, шунда у озод қилинди. У айтди: Менга Ришдин ҳам Ибн Лаҳиъадан, у Убайдуллоҳ ибн Абу Жаъфардан, у Яъқуб ибн ал-Ашажждан, у Бишр ибн Саиддан, у Хаввот ибн Жубайрдан, у Набий ﷺдан шунинг мислини ривоят қилди. Муҳаммад ибн Аҳмад бизга айтди: Саид ибн Абу Марям бизга айтди: Ибн Лаҳиъа бизга ўз исноди билан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Аҳмад бизга айтди: Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ишоқ ал-Фаҳмий ал-Байторий бизга айтди: Ибн Лаҳиъа бизга Убайдуллоҳ ибн Абу Жаъфардан, у Букайр ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажждан, у Бишр ибн Саиддан, у Хаввот ибн Жубайрдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилди) — у шундай қилиб, Букайр ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажж деди.

نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ الزُّبَيْرِيُّ , أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ , وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ لَهِيعَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَعْتَقَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لَهُ إِلا أَنْ يَسْتَثْنِيَهُ السَّيِّدُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim moli boʻlgan qulni ozod qilsa, uning moli oʻzinikidir, magar xoʻjayin uni istisno qilib olgan boʻlsa», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким моли бўлган қулни озод қилса, унинг моли ўзиникидир, магар хўжайин уни истисно қилиб олган бўлса», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ , ثنا أَبِي , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا أَعْتَقَ الرَّجُلُ الْعَبْدَ تَبِعَهُ مَالُهُ ، إِلا يَكُونَ شَرَطَهُ الْمُعْتِقُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi qulni ozod qilsa, uning moli unga ergashadi, magar ozod qiluvchi uni shart qilib olgan boʻlsa», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши қулни озод қилса, унинг моли унга эргашади, магар озод қилувчи уни шарт қилиб олган бўлса», дедилар.

نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْعَنْبَرِيُّ , نَا مُعْتَمِرٌ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , قَالَ : " قَضَى أَنَّ أُمَّ الْوَلَدِ لا تُبَاعُ ، وَلا تُوهَبُ ، وَلا تُورَثُ , يَسْتَمْتِعُ بِهَا صَاحِبُهَا مَا عَاشَ ، فَإِذَا مَاتَ فَهِيَ حُرَّةٌ "

Umar (roziyallohu anhu) ummul valad sotilmasligi, hadya qilinmasligi va meros qilinmasligi, egasi tirik ekan undan bahramand boʻlishi, vafot etsa esa uning ozod boʻlishi haqida hukm qildi.Умар (розияллоҳу анҳу) уммул валад сотилмаслиги, ҳадя қилинмаслиги ва мерос қилинмаслиги, эгаси тирик экан ундан баҳраманд бўлиши, вафот этса эса унинг озод бўлиши ҳақида ҳукм қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا قَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا الْمُقْرِئُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَخْرَمِيُّ الْقَاضِي , نَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ مِنْ أَصْلِ كِتَابِهِ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " نَهَى عَنْ بَيْعِ أُمَّهَاتِ الأَوْلادِ , وَقَالَ : لا يُبَعْنَ ، وَلا يُوهَبْنَ ، وَلا يُورَثْنَ , يَسْتَمْتِعُ بِهَا سَيِّدُهَا مَا دَامَ حَيًّا ، فَإِذَا مَاتَ فَهِيَ حُرَّةٌ " ، قَالَ : وَنا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ نَحْوَهُ غَيْرَ مَرْفُوعٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ummahotul avlodni sotishdan qaytardilar va: «Ular sotilmaydi, hadya qilinmaydi va meros qilinmaydi; xoʻjayini tirik ekan, undan bahramand boʻladi; vafot etsa, u ozod boʻladi», dedilar. U aytdi: Yahyo ibn Ishoq bizga aytdi: Abdulaziz ibn Muslim bizga Abdulloh ibn Dinordan, u Abdulloh ibn Umardan, u Umardan shunga oʻxshashini marfuʼ boʻlmagan holda (rivoyat qildi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уммаҳотул авлодни сотишдан қайтардилар ва: «Улар сотилмайди, ҳадя қилинмайди ва мерос қилинмайди; хўжайини тирик экан, ундан баҳраманд бўлади; вафот этса, у озод бўлади», дедилар. У айтди: Яҳё ибн Ишоқ бизга айтди: Абдулазиз ибн Муслим бизга Абдуллоҳ ибн Динордан, у Абдуллоҳ ибн Умардан, у Умардан шунга ўхшашини марфуъ бўлмаган ҳолда (ривоят қилди).

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارٍ , نَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ عُمَرَ , " أَنَّهُ نَهَى عَنْ بَيْعِ أُمَّهَاتِ الأَوْلادِ لا يُوهَبْنَ ، وَلا يُورَثْنَ , يَسْتَمْتِعُ بِهَا سَيِّدُهَا حَيَاتَهُ ، فَإِذَا مَاتَ فَهِيَ حُرَّةٌ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar (roziyallohu anhu) ummahotul avlodni sotishdan qaytardi: ular hadya qilinmaydi, meros qilinmaydi; egasi hayoti davomida undan bahramand boʻladi; vafot etsa, u ozod boʻladi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар (розияллоҳу анҳу) уммаҳотул авлодни сотишдан қайтарди: улар ҳадя қилинмайди, мерос қилинмайди; эгаси ҳаёти давомида ундан баҳраманд бўлади; вафот этса, у озод бўлади.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا الْهَيْثَمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَلَفٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُطِيعٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ هُوَ الْمُخَرِّمِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ أُمَّهَاتِ الأَوْلادِ , لا يُبَعْنَ ، وَلا يُوهَبْنَ ، وَلا يُورَثْنَ , يَسْتَمْتِعُ بِهَا سَيِّدُهَا مَا بَدَا لَهُ ، فَإِذَا مَاتَ فَهِيَ حُرَّةٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ ummahotul avlodni sotishdan qaytardilar: ular sotilmaydi, hadya qilinmaydi va meros qilinmaydi; xoʻjayini xohlaganicha undan bahramand boʻladi; vafot etsa, u ozod boʻladi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ уммаҳотул авлодни сотишдан қайтардилар: улар сотилмайди, ҳадя қилинмайди ва мерос қилинмайди; хўжайини хоҳлаганича ундан баҳраманд бўлади; вафот этса, у озод бўлади.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ , يَقُولُ : " كُنَّا نَبِيعُ سَرَارِيَّنَا أُمَّهَاتِ الأَوْلادِ , وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَيُّ لا يَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdi: «Biz Nabiy ﷺ hayot ekanlar, ummahotul avlod boʻlgan choʻrilarimizni sotar edik, u zot esa bunda bir bok koʻrmas edilar».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: «Биз Набий ﷺ ҳаёт эканлар, уммаҳотул авлод бўлган чўриларимизни сотар эдик, у зот эса бунда бир бок кўрмас эдилар».

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , نَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ , عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، أَنَّهُ قَالَ " فِي أُمَّهَاتِ الأَوْلادِ : كُنَّا نَبْتَاعَهُنَّ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u ummahotul avlod haqida: «Biz ularni Rasululloh ﷺ zamonlarida sotib olar edik», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у уммаҳотул авлод ҳақида: «Биз уларни Расулуллоҳ ﷺ замонларида сотиб олар эдик», деди.

وَنا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا بُنْدَارٌ ، نَا مُحَمَّدٌ , نَا شُعْبَةُ بِهَذَا , قَالَ : " كُنَّا نَبِيعُ أُمَّهَاتِ الأَوْلادِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Shuʼba shu (isnod) bilan (rivoyat qildi): U dedi: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida ummahotul avlodni sotar edik».Шуъба шу (иснод) билан (ривоят қилди): У деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида уммаҳотул авлодни сотар эдик».

نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ النَّقَّاشُ , ثنا الْحَسَنُ بْنُ سُفْيَانَ , نَا مُصَرِّفُ بْنُ عَمْرٍو , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَفْرِيقِيِّ , عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , أَنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، " أَعْتَقَ أُمَّهَاتِ الأَوْلادِ , وَقَالَ عُمَرُ : أَعْتَقَهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilinadiki, Umar (roziyallohu anhu) ummahotul avlodni ozod qildi va Umar: «Ularni Rasululloh ﷺ ozod qilganlar», dedi.Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилинадики, Умар (розияллоҳу анҳу) уммаҳотул авлодни озод қилди ва Умар: «Уларни Расулуллоҳ ﷺ озод қилганлар», деди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ السَّلُولِيُّ , نَا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ حَرْبٍ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّالانِيِّ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ , عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلامُ , " أَنَّهُ فَرَّقَ بَيْنَ جَارِيَةٍ وَوَلَدِهَا , فَنَهَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ فَرَدَّ الْبَيْعَ "

Ali (alayhissalom)dan rivoyat qilinadiki, u bir joriya bilan uning farzandini ajratib (sotgan) edi. Shunda Rasululloh ﷺ uni bundan qaytardilar va savdoni qaytardilar.Али (алайҳиссалом)дан ривоят қилинадики, у бир жория билан унинг фарзандини ажратиб (сотган) эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни бундан қайтардилар ва савдони қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ , نَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ , نَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ الأَنْصَارِيُّ , أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ , قَالَ : كُنْتُ عِنْدَ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ، فَأَتَاهُ فَتًى مِنَ الأَنْصَارِ , فَقَالَ : إِنَّ ابْنَةَ عَمٍّ لِي وَأَنَا وَلِيُّهَا أَعْتَقَتْ جَارِيَةً عَنْ دُبُرٍ لَيْسَ لَهَا مَالٌ غَيْرَهَا , قَالَ زَيْدٌ : " فَلْتَأْخُذْ مِنْ رَحِمِهَا مَا دَامَتْ حَيَّةً " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Sulaymon ibn Yasor aytdi: Men Zayd ibn Sobitning huzurida edim. Uning oldiga ansorlardan bir yigit keldi va: «Amakimning qizi — men uning valiysiman — bir joriyani (oʻlimidan keyin ozod boʻladigan qilib) mudabbara qildi, uning bundan boshqa moli yoʻq», dedi. Zayd: «U tirik ekan, uning rahmidan olsin», dedi. Abu Bakr aytdi: Bu gʻarib hadisdir.Сулаймон ибн Ясор айтди: Мен Зайд ибн Собитнинг ҳузурида эдим. Унинг олдига ансорлардан бир йигит келди ва: «Амакимнинг қизи — мен унинг валийсиман — бир жорияни (ўлимидан кейин озод бўладиган қилиб) мудаббара қилди, унинг бундан бошқа моли йўқ», деди. Зайд: «У тирик экан, унинг раҳмидан олсин», деди. Абу Бакр айтди: Бу ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , وَالْمَيْمُونِيُّ , قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " وَلَدُ الْمُدَبَّرَةِ يُعْتَقُونَ بِعِتْقِهَا , وَيُرَقُّونَ بِرِقِّهَا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Mudabbaraning bolalari u ozod boʻlishi bilan ozod boʻladilar va u qullikda qolishi bilan qul boʻlib qoladilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Мудаббаранинг болалари у озод бўлиши билан озод бўладилар ва у қулликда қолиши билан қул бўлиб қоладилар».

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا جَرِيرٌ , عَنْ عَبْدِ الْغَفَّارِ بْنِ الْقَاسِمِ , عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ، قَالَ : ذُكِرَ عِنْدَهُ أَنَّ عَطَاءً , وَطَاوُسًا يَقُولانِ عَنْ جَابِرٍ " فِي الَّذِي أَعْتَقَهُ مَوْلاهُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، كَانَ أَعْتَقَهُ عَنْ دُبُرٍ , فَأَمَرَهُ أَنْ يَبِيعَهُ وَيَقْضِي دَيْنَهُ ، فَبَاعَهُ بِثَمَانِمِائَةِ دِرْهَمٍ " ، قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ : شَهِدْتُ الْحَدِيثَ مِنْ جَابِرٍ : إِنَّمَا أَذِنَ فِي بَيْعِ خِدْمَتِهِ , عَبْدُ الْغَفَّارِ ، ضَعِيفٌ , وَرَوَاهُ غَيْرُهُ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ، مُرْسَلا

Abu Jaʼfardan rivoyat qilinadi: Uning huzurida Ato bilan Tovus Jobirdan rivoyat qilib aytishlari zikr qilindi: Rasululloh ﷺ zamonlarida xoʻjayini uni mudabbar qilib ozod qilgan (qul) haqida — u zot (xoʻjayinga) uni sotib, qarzini uzishni buyurdilar, u esa uni sakkiz yuz dirhamga sotdi. Abu Jaʼfar aytdi: Men Jobirdan (kelgan) hadisga guvoh boʻlganman: u zot faqat uning xizmatini sotishga izn berganlar. Abdulgʻaffor zaifdir; buni undan boshqalar Abu Jaʼfardan mursal qilib rivoyat qilganlar.Абу Жаъфардан ривоят қилинади: Унинг ҳузурида Ато билан Товус Жобирдан ривоят қилиб айтишлари зикр қилинди: Расулуллоҳ ﷺ замонларида хўжайини уни мудаббар қилиб озод қилган (қул) ҳақида — у зот (хўжайинга) уни сотиб, қарзини узишни буюрдилар, у эса уни саккиз юз дирҳамга сотди. Абу Жаъфар айтди: Мен Жобирдан (келган) ҳадисга гувоҳ бўлганман: у зот фақат унинг хизматини сотишга изн берганлар. Абдулғаффор заифдир; буни ундан бошқалар Абу Жаъфардан мурсал қилиб ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , نَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ , عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ , قَالَ : " بَاعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خِدْمَةَ الْمُدَبَّرَةِ "

Abu Jaʼfar aytdi: «Rasululloh ﷺ mudabbaraning xizmatini sotdilar».Абу Жаъфар айтди: «Расулуллоҳ ﷺ мудаббаранинг хизматини сотдилар».

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ , نَا حَجَّاجٌ , وَهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ , قَالا : نَا شَرِيكٌ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ , قَالَ : " إِنَّمَا بَاعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خِدْمَةَ الْمُدَبَّرَةِ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : لَمْ أَجِدْ فِيهِ حَدِيثًا غَيْرَ هَذَا , وَأَبُو جَعْفَرٍ وَإِنْ كَانَ مِنَ الثِّقَاتِ فَإِنَّ حَدِيثَهُ مُرْسَلٌ

Abu Jaʼfar aytdi: «Rasululloh ﷺ faqat mudabbaraning xizmatini sotdilar, xolos». Abu Bakr aytdi: Men bu haqda bundan boshqa hadis topmadim; Abu Jaʼfar ishonchlilardan boʻlsa ham, uning hadisi mursaldir.Абу Жаъфар айтди: «Расулуллоҳ ﷺ фақат мудаббаранинг хизматини сотдилар, холос». Абу Бакр айтди: Мен бу ҳақда бундан бошқа ҳадис топмадим; Абу Жаъфар ишончлилардан бўлса ҳам, унинг ҳадиси мурсалдир.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ الْقَطَّانُ , نَا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ , نَا ابْنُ فُضَيْلٍ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا بَأْسَ بِبَيْعِ خَدَمَةِ الْمُدَبَّرِ إِذَا احْتَاجَ " ، هَذَا خَطَأٌ مِنِ ابْنِ طَرِيفٍ , وَالصَّوَابُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ , عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ، مُرْسَلا وَقَدْ تَقَدَّمَ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Ehtiyoj tugʻilganda mudabbarning xizmatini sotishda bok yoʻq», dedilar. Bu Ibn Torifning xatosidir; toʻgʻrisi Abdulmalikdan, u Abu Jaʼfardan mursal qilib (rivoyat qilgani)dir, bu yuqorida oʻtdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳтиёж туғилганда мудаббарнинг хизматини сотишда бок йўқ», дедилар. Бу Ибн Торифнинг хатосидир; тўғриси Абдулмаликдан, у Абу Жаъфардан мурсал қилиб (ривоят қилгани)дир, бу юқорида ўтди.

نَا أَبُو عَمْرٍو يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْمُقَوِّمُ , ثنا سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ , نَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِبَيْعِ الْمُدَبَّرِ "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ mudabbarni sotishga buyurdilar».Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ мудаббарни сотишга буюрдилар».

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ ، قَالا : نَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا عَلِيُّ بْنُ ظَبْيَانَ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْمُدَبَّرُ مِنَ الثُّلُثِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mudabbar (molning) uchdan biridandir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мудаббар (молнинг) учдан биридандир», дедилар.

نَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَلاءِ الْكَاتِبُ , وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ , وَجَمَاعَةٌ ، قَالُوا : نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ أَبُو مُعَاوِيَةَ الْجَزَرِيُّ , عَنْ عَمِّهِ عُبَيْدَةَ بْنِ حَسَّانَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْمُدَبَّرُ لا يُبَاعُ ، وَلا يُوهَبُ ، وَهُوَ حُرٌّ مِنَ الثُّلُثِ " ، لَمْ يُسْنِدْهُ غَيْرُ عُبَيْدَةَ بْنِ حَسَّانَ ، وَهُوَ ضَعِيفٌ , وَإِنَّمَا هُوَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، مَوْقُوفٌ مِنْ قَوْلِهِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mudabbar sotilmaydi ham, hadya qilinmaydi ham; u (molning) uchdan biridan ozoddir», dedilar. Buni Ubayda ibn Hassondan boshqa hech kim musnad qilmagan, u esa zaifdir; aslida bu Ibn Umardan uning oʻz soʻzi sifatida mavqufdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мудаббар сотилмайди ҳам, ҳадя қилинмайди ҳам; у (молнинг) учдан биридан озоддир», дедилар. Буни Убайда ибн Ҳассондан бошқа ҳеч ким муснад қилмаган, у эса заифдир; аслида бу Ибн Умардан унинг ўз сўзи сифатида мавқуфдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا أَبُو النُّعْمَانِ ، نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، " أَنَّهُ كَرِهَ بَيْعَ الْمُدَبَّرِ " ، هَذَا هُوَ الصَّحِيحُ مَوْقُوفٌ , وَمَا قَبْلَهُ لا يُثْبَتُ مَرْفُوعًا , وَرُوَاتُهُ ضُعَفَاءُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u mudabbarni sotishni yoqtirmasdi. Toʻgʻrisi shu — mavquf (rivoyat)dir; undan oldingisi esa marfuʼ sifatida sobit boʻlmaydi, uning roviylari zaiflardir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у мудаббарни сотишни ёқтирмасди. Тўғриси шу — мавқуф (ривоят)дир; ундан олдингиси эса марфуъ сифатида собит бўлмайди, унинг ровийлари заифлардир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , وَالْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ هَانِئٍ , قَالُوا : نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، نَا شَرِيكٌ , عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ , عَنْ عَطَاءٍ , وَأَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , أَنَّ رَجُلا مَاتَ وَتَرَكَ مُدَبَّرًا وَدَيْنًا , " فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَبِيعُوهُ فِي دَيْنِهِ " , فَبَاعُوهُ بِثَمَانِمِائَةٍ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَوْلُ شَرِيكٍ : إِنَّ رَجُلا مَاتَ خَطَأٌ مِنْهُ ، لأَنَّ فِي حَدِيثِ الأَعْمَشِ , عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ : وَدَفَعَ ثَمَنَهُ إِلَيْهِ , وَقَالَ : اقْضِ دَيْنَكَ كَذَلِكَ رَوَاهُ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , وَأَبُو الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ ، أَنَّ سَيِّدًا لِمُدَبَّرٍ كَانَ حَيًّا يَوْمَ بَيْعِ الْمُدَبَّرِ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi vafot etdi va (oʻzidan) bir mudabbar hamda qarz qoldirdi. Rasululloh ﷺ ularga uni qarzi uchun sotishni buyurdilar, ular esa uni sakkiz yuzga sotdilar. Abu Bakr aytdi: Sharikning «bir kishi vafot etdi» degan soʻzi uning xatosidir, chunki al-Aʼmashning Salama ibn Kuhayldan (rivoyat qilgan) hadisida: «Uning bahosini unga berdi va: qarzingni uz, dedi», (deyilgan). Amr ibn Dinor va Abuz-Zubayr ham Jobirdan shunday rivoyat qilganlar: mudabbarning xoʻjayini mudabbar sotilgan kuni tirik edi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши вафот этди ва (ўзидан) бир мудаббар ҳамда қарз қолдирди. Расулуллоҳ ﷺ уларга уни қарзи учун сотишни буюрдилар, улар эса уни саккиз юзга сотдилар. Абу Бакр айтди: Шарикнинг «бир киши вафот этди» деган сўзи унинг хатосидир, чунки ал-Аъмашнинг Салама ибн Куҳайлдан (ривоят қилган) ҳадисида: «Унинг баҳосини унга берди ва: қарзингни уз, деди», (дейилган). Амр ибн Динор ва Абуз-Зубайр ҳам Жобирдан шундай ривоят қилганлар: мудаббарнинг хўжайини мудаббар сотилган куни тирик эди.

نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ , قَالَ : سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ ، يَقُولُ : أَخْبَرَنِي ابْنُ عَمْرَةَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَارِثَةَ وَهُوَ أَبُو الرِّجَالِ , عَنْ عَمْرَةَ , أَنَّ عَائِشَةَ أَصَابَهَا مَرَضٌ وَأَنَّ بَعْضَ بَنِي أَخِيهَا ذَكَرُوا شَكْوَاهَا لِرَجُلٍ مِنَ الزُّطِّ يَتَطَبَّبُ , وَأَنَّهُ قَالَ لَهُمْ : إِنَّكُمْ لَتَذْكُرُونَ امْرَأَةً مَسْحُورَةً سَحَرَتْهَا جَارِيَةٌ لَهَا فِي حِجْرِ الْجَارِيَةِ الآنَ صَبِيُّ قَدْ بَالَ فِي حِجْرِهَا , فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِعَائِشَةَ , فَقَالَتِ : " ادْعُوا لِي فُلانَةَ ، لَجَارِيَةٍ لَهَا , فَقَالُوا فِي حِجْرِهَا فُلانٌ صَبِيُّ لَهُمْ قَدْ بَالَ فِي حِجْرِهَا , فَقَالَتِ : ائْتُونِي بِهَا ، فَأُتِيَتْ بِهَا ، فَقَالَتْ : سَحَرْتِينِي ؟ ، قَالَتْ : نَعَمْ , قَالَتْ : لِمَهْ ؟ ، قَالَتْ : أَرَدْتُ أَنْ أُعْتَقَ , وَكَانَتْ عَائِشَةُ أَعْتَقَتْهَا عَنْ دُبُرٍ مِنْهَا , فَقَالَتْ : إِنَّ لِلَّهِ عَلَيَّ أَنْ لا تُعْتَقِي أَبَدًا , انْظُرُوا أَسْوَأَ الْعَرَبِ مَلَكَةً فَبِيعُوهَا مِنْهُمْ , وَاشْتَرَتْ بِثَمَنِهَا جَارِيَةً فَأَعْتَقَتْهَا "

Amradan rivoyat qilinadiki, Oisha (roziyallohu anho)ni kasal tutdi. Uning ukasining baʼzi oʻgʻillari uning dardini tabiblik qiladigan zutt kishilaridan biriga aytdilar. U ularga: «Sizlar sehrlangan bir ayolni gapiryapsizlar; uni oʻz joriyasi sehrlagan. Hozir oʻsha joriyaning quchogʻida bir bola bor, u uning quchogʻiga siygan», dedi. Buni Oishaga aytdilar. U: «Menga falonchini chaqiringlar», dedi — oʻzining joriyasini (nazarda tutdi). Ular: «Uning quchogʻida ularning falon bolasi bor, u uning quchogʻiga siyibdi», dedilar. U: «Uni menga olib kelinglar», dedi. Uni olib kelishdi. U: «Meni sehrladingmi?», dedi. U: «Ha», dedi. U: «Nega?», dedi. U: «Ozod boʻlishni istadim», dedi — Oisha uni mudabbara qilib ozod qilgan edi. Shunda u: «Alloh uchun mening zimmamda (ahd) boʻlsinki, sen hech qachon ozod boʻlmaysan. Arablarning xoʻjayinlikda eng yomonini qidiringlar va uni oʻshalarga sotinglar», dedi. Va uning bahosiga bir joriya sotib olib, uni ozod qildi.Амрадан ривоят қилинадики, Оиша (розияллоҳу анҳо)ни касал тутди. Унинг укасининг баъзи ўғиллари унинг дардини табиблик қиладиган зутт кишиларидан бирига айтдилар. У уларга: «Сизлар сеҳрланган бир аёлни гапиряпсизлар; уни ўз жорияси сеҳрлаган. Ҳозир ўша жориянинг қучоғида бир бола бор, у унинг қучоғига сийган», деди. Буни Оишага айтдилар. У: «Менга фалончини чақиринглар», деди — ўзининг жориясини (назарда тутди). Улар: «Унинг қучоғида уларнинг фалон боласи бор, у унинг қучоғига сийибди», дедилар. У: «Уни менга олиб келинглар», деди. Уни олиб келишди. У: «Мени сеҳрладингми?», деди. У: «Ҳа», деди. У: «Нега?», деди. У: «Озод бўлишни истадим», деди — Оиша уни мудаббара қилиб озод қилган эди. Шунда у: «Аллоҳ учун менинг зиммамда (аҳд) бўлсинки, сен ҳеч қачон озод бўлмайсан. Арабларнинг хўжайинликда энг ёмонини қидиринглар ва уни ўшаларга сотинглар», деди. Ва унинг баҳосига бир жория сотиб олиб, уни озод қилди.