حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ الْعَبْدُ بَيْنَ اثْنَيْنِ فَأَعْتَقَ أَحَدُهُمَا نَصِيبَهُ فَإِنْ كَانَ مُوسِرًا يُقَوَّمُ عَلَيْهِ قِيمَةً لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ ثُمَّ يُعْتَقُ " .
Ahmad ibn Hanbal bizga rivoyat qildi: Sufyon bizga Amr ibn Dinordan, u Solimdan, u otasidan, u buni Nabiy ﷺga yetkazib rivoyat qildi: «Agar qul ikki kishi oʻrtasida (umumiy) boʻlsa, ulardan biri oʻz ulushini ozod qilsa, u boy boʻlgan taqdirda qulga na kam, na ortiq — adolatli baho belgilanadi, soʻng (qul) ozod qilinadi».Аҳмад ибн Ҳанбал бизга ривоят қилди: Суфён бизга Амр ибн Динордан, у Солимдан, у отасидан, у буни Набий ﷺга етказиб ривоят қилди: «Агар қул икки киши ўртасида (умумий) бўлса, улардан бири ўз улушини озод қилса, у бой бўлган тақдирда қулга на кам, на ортиқ — адолатли баҳо белгиланади, сўнг (қул) озод қилинади».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَعْتَقَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُ الْعَبْدِ لَهُ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَهُ السَّيِّدُ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ: «Kim moli bor bir qulni ozod qilsa, qulning moli oʻzinikidir, faqat xoʻjayin uni (oʻziga) shart qilib qoʻygan boʻlsagina (boshqacha)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким моли бор бир қулни озод қилса, қулнинг моли ўзиникидир, фақат хўжайин уни (ўзига) шарт қилиб қўйган бўлсагина (бошқача)», дедилар.
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ مَرْزُوقٍ، عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ سَعْدٍ الْعَوْفِيِّ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ { اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ } فَقَالَ { مِنْ ضُعْفٍ } قَرَأْتُهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَمَا قَرَأْتَهَا عَلَىَّ فَأَخَذَ عَلَىَّ كَمَا أَخَذْتُ عَلَيْكَ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. Atiyya ibn Saʼd al-Avfiy aytdi: «Men Abdulloh ibn Umarga {Sizlarni zaiflikdan (min daʼfin) yaratgan Allohdir} ((Sura) Rum 54) deb oʻqib berdim. U: ‹(min duʼfin deb oʻqi)›, dedi va: ‹Men buni Rasululloh ﷺ ga xuddi sen menga oʻqib berganingdek oʻqib bergan edim, shunda u zot mendan, men sendan tuzatib olganimdek, tuzatib oldilar›, dedi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. Атийя ибн Саъд ал-Авфий айтди: «Мен Абдуллоҳ ибн Умарга {Сизларни заифликдан (мин даъфин) яратган Аллоҳдир} ((Сура) Рум 54) деб ўқиб бердим. У: ‹(мин дуъфин деб ўқи)›, деди ва: ‹Мен буни Расулуллоҳ ﷺ га худди сен менга ўқиб берганингдек ўқиб берган эдим, шунда у зот мендан, мен сендан тузатиб олганимдек, тузатиб олдилар›, деди».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ عِيسَى - عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي زُرْعَةَ، عَنِ الْمُهَاجِرِ الشَّامِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، - قَالَ فِي حَدِيثِ شَرِيكٍ يَرْفَعُهُ - قَالَ " مَنْ لَبِسَ ثَوْبَ شُهْرَةٍ أَلْبَسَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَوْبًا مِثْلَهُ " . زَادَ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ " ثُمَّ تُلَهَّبُ فِيهِ النَّارُ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u zot ﷺ shunday dedilar: «Kim shuhrat kiyimini kiysa, Alloh unga qiyomat kunida xuddi shunday kiyimni kiydiradi». Abu Avonadan (kelgan rivoyatda): «Soʻngra unda olov alangalanadi», degan ziyoda bor.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у зот ﷺ шундай дедилар: «Ким шуҳрат кийимини кийса, Аллоҳ унга қиёмат кунида худди шундай кийимни кийдиради». Абу Авонадан (келган ривоятда): «Сўнгра унда олов алангаланади», деган зиёда бор.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا حَسَّانُ بْنُ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي مُنِيبٍ الْجُرَشِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ فَهُوَ مِنْهُمْ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim bir qavmga oʻxshasa, u oʻshalardandir».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким бир қавмга ўхшаса, у ўшалардандир».
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ أَحَدَ جَانِبَىْ إِزَارِي يَسْتَرْخِي إِنِّي لأَتَعَاهَدُ ذَلِكَ مِنْهُ . قَالَ " لَسْتَ مِمَّنْ يَفْعَلُهُ خُيَلاَءَ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u otasidan rivoyat qilib aytadi: Rasululloh ﷺ: «Kim kiyimini kibr bilan sudrab yursa, Alloh Qiyomat kuni unga (rahmat nazari bilan) nazar solmaydi», dedilar. Shunda Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Mening izorimning bir yoni osilib tushadi, men uni doimo poylab, koʻtarib turaman», dedi. U zot: «Sen buni kibr bilan qiladiganlardan emassan», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у отасидан ривоят қилиб айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кийимини кибр билан судраб юрса, Аллоҳ Қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) назар солмайди», дедилар. Шунда Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Менинг изоримнинг бир ёни осилиб тушади, мен уни доимо пойлаб, кўтариб тураман», деди. У зот: «Сен буни кибр билан қиладиганлардан эмассан», дедилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الإِسْبَالُ فِي الإِزَارِ وَالْقَمِيصِ وَالْعِمَامَةِ مَنْ جَرَّ مِنْهَا شَيْئًا خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot shunday dedilar: «Isbol (kiyimni yerga sudralguday tushirish) izorda, koʻylakda va salla(chalma)da boʻladi. Kim ulardan birortasini takabburlik bilan sudrab yursa, Alloh qiyomat kuni unga nazar solmaydi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилади. У зот шундай дедилар: «Исбол (кийимни ерга судралгудай тушириш) изорда, кўйлакда ва салла(чалма)да бўлади. Ким улардан бирортасини такаббурлик билан судраб юрса, Аллоҳ қиёмат куни унга назар солмайди».
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي سُمَيَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الإِزَارِ فَهُوَ فِي الْقَمِيصِ .
Yazid ibn Abu Sumayya (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganlarini eshitdim: «Rasululloh ﷺ izor haqida nimaiki aytgan boʻlsalar, u koʻylak haqida ham (oʻrinlidir)».Язид ибн Абу Сумайя (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганларини эшитдим: «Расулуллоҳ ﷺ изор ҳақида нимаики айтган бўлсалар, у кўйлак ҳақида ҳам (ўринлидир)».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، أَخْبَرَنِي زَيْدٌ الْعَمِّيُّ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ فِي الذَّيْلِ شِبْرًا ثُمَّ اسْتَزَدْنَهُ فَزَادَهُنَّ شِبْرًا فَكُنَّ يُرْسِلْنَ إِلَيْنَا فَنَذْرَعُ لَهُنَّ ذِرَاعًا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ moʼminlarning onalariga (Paygʻambar ﷺning ayollariga) etaklarini bir qarich osiltirishga ruxsat berdilar. Soʼng ular ziyoda qilishni soʼrashganida, ularga yana bir qarich qoʼshib berdilar. Shunda ular bizga (matoni) yuborar edilar, biz esa ularga bir tirsak oʼlchab berar edik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ мўминларнинг оналарига (Пайғамбар ﷺнинг аёлларига) этакларини бир қарич осилтиришга рухсат бердилар. Сўнг улар зиёда қилишни сўрашганида, уларга яна бир қарич қўшиб бердилар. Шунда улар бизга (матони) юборар эдилар, биз эса уларга бир тирсак ўлчаб берар эдик.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى فَاطِمَةَ رضى الله عنها فَوَجَدَ عَلَى بَابِهَا سِتْرًا فَلَمْ يَدْخُلْ قَالَ وَقَلَّمَا كَانَ يَدْخُلُ إِلاَّ بَدَأَ بِهَا فَجَاءَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَرَآهَا مُهْتَمَّةً فَقَالَ مَا لَكِ قَالَتْ جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَىَّ فَلَمْ يَدْخُلْ فَأَتَاهُ عَلِيٌّ رضى الله عنه فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَاطِمَةَ اشْتَدَّ عَلَيْهَا أَنَّكَ جِئْتَهَا فَلَمْ تَدْخُلْ عَلَيْهَا . قَالَ " وَمَا أَنَا وَالدُّنْيَا وَمَا أَنَا وَالرَّقْمَ " . فَذَهَبَ إِلَى فَاطِمَةَ فَأَخْبَرَهَا بِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ قُلْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا يَأْمُرُنِي بِهِ . قَالَ " قُلْ لَهَا فَلْتُرْسِلْ بِهِ إِلَى بَنِي فُلاَنٍ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Fotima (roziyallohu anho)nikiga keldilar va uning eshigida osigʻliq parda koʻrdilar-da, kirmadilar. (Roviy) aytadi: U zot kamdan-kam hollardagina avval undan boshlamasdan (boshqa joyga) kirar edilar. Soʻng Ali (roziyallohu anhu) keldi va uni gʻamgin holda koʻrib: «Senga nima boʻldi?» dedi. U: «Nabiy ﷺ menikiga keldilar-u, kirmadilar», dedi. Shunda Ali (roziyallohu anhu) u zotning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, sizning Fotimanikiga kelib, uning oldiga kirmaganingiz unga ogʻir botdi», dedi. U zot: «Mening dunyo bilan nima ishim bor, mening naqshu-nigor bilan nima ishim bor?» dedilar. Shunda (Ali) Fotimaning oldiga borib, unga Rasululloh ﷺning soʻzlarini yetkazdi. U: «Rasululloh ﷺga ayting, menga nima qilishni buyuradilar?» dedi. U zot: «Unga ayt, uni falon (qabila) odamlariga yuborsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Фотима (розияллоҳу анҳо)никига келдилар ва унинг эшигида осиғлиқ парда кўрдилар-да, кирмадилар. (Ровий) айтади: У зот камдан-кам ҳоллардагина аввал ундан бошламасдан (бошқа жойга) кирар эдилар. Сўнг Али (розияллоҳу анҳу) келди ва уни ғамгин ҳолда кўриб: «Сенга нима бўлди?» деди. У: «Набий ﷺ меникига келдилар-у, кирмадилар», деди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) у зотнинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, сизнинг Фотиманикига келиб, унинг олдига кирмаганингиз унга оғир ботди», деди. У зот: «Менинг дунё билан нима ишим бор, менинг нақшу-нигор билан нима ишим бор?» дедилар. Шунда (Али) Фотиманинг олдига бориб, унга Расулуллоҳ ﷺнинг сўзларини етказди. У: «Расулуллоҳ ﷺга айтинг, менга нима қилишни буюрадилар?» деди. У зот: «Унга айт, уни фалон (қабила) одамларига юборсин», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُثْمَانَ، - قَالَ أَحْمَدُ كَانَ رَجُلاً صَالِحًا - قَالَ أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ نَافِعٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْقَزَعِ وَالْقَزَعُ أَنْ يُحْلَقَ رَأْسُ الصَّبِيِّ فَيُتْرَكَ بَعْضُ شَعْرِهِ .
Ahmad ibn Hanbal bizga Usmon ibn Usmondan — Ahmad: u solih kishi edi, dedi — u: Bizga Umar ibn Nofiʼ otasidan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan xabar berdi, deb aytdi: Rasululloh ﷺ «qazaʼ»dan qaytardilar. «Qazaʼ» bolaning boshini (qisman) qirib, sochining bir qismini qoldirib qoʻyishdir.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Усмон ибн Усмондан — Аҳмад: у солиҳ киши эди, деди — у: Бизга Умар ибн Нофиъ отасидан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан хабар берди, деб айтди: Расулуллоҳ ﷺ «қазаъ»дан қайтардилар. «Қазаъ» боланинг бошини (қисман) қириб, сочининг бир қисмини қолдириб қўйишдир.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْقَزَعِ وَهُوَ أَنْ يُحْلَقَ رَأْسُ الصَّبِيِّ فَتُتْرَكَ لَهُ ذُؤَابَةٌ .
Muso ibn Ismoil bizga Hammoddan, u Ayyubdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib aytdi: Paygʻambar ﷺ «qazaʼ»dan qaytardilar. U bolaning boshini qirib, unga bir kokil qoldirib qoʻyishdir.Мусо ибн Исмоил бизга Ҳаммоддан, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб айтди: Пайғамбар ﷺ «қазаъ»дан қайтардилар. У боланинг бошини қириб, унга бир кокил қолдириб қўйишдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى صَبِيًّا قَدْ حُلِقَ بَعْضُ شَعْرِهِ وَتُرِكَ بَعْضُهُ فَنَهَاهُمْ عَنْ ذَلِكَ وَقَالَ " احْلِقُوهُ كُلَّهُ أَوِ اتْرُكُوهُ كُلَّهُ " .
Ahmad ibn Hanbal bizga Abdurazzoqdan, u Maʼmardan, u Ayyubdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib aytdi: Paygʻambar ﷺ sochining bir qismi qirilgan-u, bir qismi qoldirilgan bir bolani koʻrdilar. Shunda ularni bundan qaytardilar va: «Uni butunlay qiringlar yoki butunlay qoldiringlar», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Абдураззоқдан, у Маъмардан, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб айтди: Пайғамбар ﷺ сочининг бир қисми қирилган-у, бир қисми қолдирилган бир болани кўрдилар. Шунда уларни бундан қайтардилар ва: «Уни бутунлай қиринглар ёки бутунлай қолдиринглар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِإِحْفَاءِ الشَّوَارِبِ وَإِعْفَاءِ اللِّحَى .
Abdulloh ibn Maslama al-Qaʼnabiy bizga Molikdan, u Abu Bakr ibn Nofiʼdan, u otasidan, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ moʻylovni qisqartirishga (kalta olishga) va soqolni uzun qoʻyishga buyurdilar.Абдуллоҳ ибн Маслама ал-Қаънабий бизга Моликдан, у Абу Бакр ибн Нофиъдан, у отасидан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ мўйловни қисқартиришга (калта олишга) ва соқолни узун қўйишга буюрдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ مُطَرِّفٍ أَبُو سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَلْبَسُ النِّعَالَ السِّبْتِيَّةَ وَيُصَفِّرُ لِحْيَتَهُ بِالْوَرْسِ وَالزَّعْفَرَانِ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُ ذَلِكَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ tukini olib oshlangan teridan (yasalgan) kavushlarni kiyar va soqollarini vars hamda zaʼfaron bilan sargʻish rangga boʻyar edilar. Ibn Umar ham shunday qilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ тукини олиб ошланган теридан (ясалган) кавушларни кияр ва соқолларини варс ҳамда заъфарон билан сарғиш рангга бўяр эдилар. Ибн Умар ҳам шундай қилар эди.
حَدَّثَنَا نُصَيْرُ بْنُ الْفَرَجِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ اتَّخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ وَجَعَلَ فَصَّهُ مِمَّا يَلِي بَطْنَ كَفِّهِ وَنَقَشَ فِيهِ " مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ " . فَاتَّخَذَ النَّاسُ خَوَاتِمَ الذَّهَبِ فَلَمَّا رَآهُمْ قَدِ اتَّخَذُوهَا رَمَى بِهِ وَقَالَ " لاَ أَلْبَسُهُ أَبَدًا " . ثُمَّ اتَّخَذَ خَاتَمًا مِنْ فِضَّةٍ نَقَشَ فِيهِ " مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ " . ثُمَّ لَبِسَ الْخَاتَمَ بَعْدَهُ أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ لَبِسَهُ بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ عُمَرُ ثُمَّ لَبِسَهُ بَعْدَهُ عُثْمَانُ حَتَّى وَقَعَ فِي بِئْرِ أَرِيسَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَمْ يَخْتَلِفِ النَّاسُ عَلَى عُثْمَانَ حَتَّى سَقَطَ الْخَاتَمُ مِنْ يَدِهِ .
Nusayr ibn al-Faraj, unga Abu Usoma, unga Ubaydulloh, unga Nofeʼ, unga Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qilib aytdi: «Rasululloh ﷺ oltindan bir uzuk yasatib, uning koʻzini kaftlarining ichki tomoniga qaratdilar va unga ‹Muhammadun Rasululloh› deb naqsh oʻydirdilar. Bas, odamlar ham oltin uzuklar taqib oldilar. U zot ularning (uzuklar) taqib olganliklarini koʻrganlarida, uni (uzukni) uloqtirib tashladilar va: ‹Buni hech qachon taqmayman›, dedilar. Soʻngra kumushdan bir uzuk yasatib, unga ‹Muhammadun Rasululloh› deb naqsh oʻydirdilar. Soʻngra u zotdan keyin uni Abu Bakr taqdi, Abu Bakrdan keyin uni Umar taqdi, soʻngra undan keyin uni Usmon taqdi, toki u (uzuk) Aris qudugʻiga tushib ketgunga qadar». Abu Dovud aytdi: Odamlar Usmon haqida (uning xalifaligida) uzuk uning qoʻlidan tushib ketgunga qadar ixtilof qilmaganlar.Нусайр ибн ал-Фараж, унга Абу Усома, унга Убайдуллоҳ, унга Нофеъ, унга Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилиб айтди: «Расулуллоҳ ﷺ олтиндан бир узук ясатиб, унинг кўзини кафтларининг ички томонига қаратдилар ва унга ‹Муҳаммадун Расулуллоҳ› деб нақш ўйдирдилар. Бас, одамлар ҳам олтин узуклар тақиб олдилар. У зот уларнинг (узуклар) тақиб олганликларини кўрганларида, уни (узукни) улоқтириб ташладилар ва: ‹Буни ҳеч қачон тақмайман›, дедилар. Сўнгра кумушдан бир узук ясатиб, унга ‹Муҳаммадун Расулуллоҳ› деб нақш ўйдирдилар. Сўнгра у зотдан кейин уни Абу Бакр тақди, Абу Бакрдан кейин уни Умар тақди, сўнгра ундан кейин уни Усмон тақди, токи у (узук) Арис қудуғига тушиб кетгунга қадар». Абу Довуд айтди: Одамлар Усмон ҳақида (унинг халифалигида) узук унинг қўлидан тушиб кетгунга қадар ихтилоф қилмаганлар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَخَتَّمُ فِي يَسَارِهِ وَكَانَ فَصُّهُ فِي بَاطِنِ كَفِّهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ وَأُسَامَةَ - يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ - عَنْ نَافِعٍ بِإِسْنَادِهِ فِي يَمِينِهِ .
Nasr ibn Ali, unga otasi, unga Abdulaziz ibn Abu Ravvod, unga Nofeʼ, unga Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ chap qoʻllariga uzuk taqar va uning koʻzini kaftlarining ichki tomoniga qaratar edilar. Abu Dovud aytdi: Ibn Ishoq va Usoma — yaʼni ibn Zayd — Nofeʼdan oʻz isnodi bilan: «Oʻng qoʻllariga», deb rivoyat qildilar.Наср ибн Али, унга отаси, унга Абдулазиз ибн Абу Раввод, унга Нофеъ, унга Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, Набий ﷺ чап қўлларига узук тақар ва унинг кўзини кафтларининг ички томонига қаратар эдилар. Абу Довуд айтди: Ибн Ишоқ ва Усома — яъни ибн Зайд — Нофеъдан ўз исноди билан: «Ўнг қўлларига», деб ривоят қилдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَالِمٍ، حَدَّثَنِي الْعَلاَءُ بْنُ عُتْبَةَ، عَنْ عُمَيْرِ بْنِ هَانِئٍ الْعَنْسِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كُنَّا قُعُودًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْفِتَنَ فَأَكْثَرَ فِي ذِكْرِهَا حَتَّى ذَكَرَ فِتْنَةَ الأَحْلاَسِ فَقَالَ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا فِتْنَةُ الأَحْلاَسِ قَالَ " هِيَ هَرَبٌ وَحَرْبٌ ثُمَّ فِتْنَةُ السَّرَّاءِ دَخَنُهَا مِنْ تَحْتِ قَدَمَىْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يَزْعُمُ أَنَّهُ مِنِّي وَلَيْسَ مِنِّي وَإِنَّمَا أَوْلِيَائِيَ الْمُتَّقُونَ ثُمَّ يَصْطَلِحُ النَّاسُ عَلَى رَجُلٍ كَوَرِكٍ عَلَى ضِلَعٍ ثُمَّ فِتْنَةُ الدُّهَيْمَاءِ لاَ تَدَعُ أَحَدًا مِنْ هَذِهِ الأُمَّةِ إِلاَّ لَطَمَتْهُ لَطْمَةً فَإِذَا قِيلَ انْقَضَتْ تَمَادَتْ يُصْبِحُ الرَّجُلُ فِيهَا مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا حَتَّى يَصِيرَ النَّاسُ إِلَى فُسْطَاطَيْنِ فُسْطَاطِ إِيمَانٍ لاَ نِفَاقَ فِيهِ وَفُسْطَاطِ نِفَاقٍ لاَ إِيمَانَ فِيهِ فَإِذَا كَانَ ذَاكُمْ فَانْتَظِرُوا الدَّجَّالَ مِنْ يَوْمِهِ أَوْ مِنْ غَدِهِ " .
Umayr ibn Honi al-Ansiy aytadi: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deyayotganini eshitdim: Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida oʻtirgan edik, u zot fitnalarni zikr qildilar va ularni koʻp zikr qildilar, hatto «ahlos» (uy fitnasi)ni ham zikr qildilar. Shunda bir kishi: «Ey Rasululloh, ahlos fitnasi nima?» dedi. U zot: «U qochish va urushdir. Soʻng saroʼ (farogʻat) fitnasi boʻladi, uning tutuni mening ahli baytimdan boʻlgan, oʻzini mendan deb daʼvo qiladigan, holbuki u mendan emas, — chunki mening doʻstlarim faqat taqvodorlardir, — bir kishining ikki tovoni ostidan (koʻtariladi). Soʻng odamlar bir kishi atrofida — son suyagi qovurgʻa ustida (turgani kabi nomuvofiq holda) — kelishadilar. Soʻng duhaymo (qora) fitna boʻladi: u bu ummatdan birortasini bir tarsaki urmay qoʻymaydi. ‹Tamom boʻldi› deyilganida, u yana davom etadi. Unda kishi ertalab moʻmin boʻlsa, kechqurun kofir boʻlib qoladi. Hatto odamlar ikki chodirga boʻlinadilar: bittasi — ichida nifoq boʻlmagan iymon chodiri, ikkinchisi — ichida iymon boʻlmagan nifoq chodiri. Bu boʻlganida, oʻsha kuni yoki ertasiga Dajjolni kuting», dedilar.Умайр ибн Ҳони ал-Ансий айтади: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деяётганини эшитдим: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдик, у зот фитналарни зикр қилдилар ва уларни кўп зикр қилдилар, ҳатто «аҳлос» (уй фитнаси)ни ҳам зикр қилдилар. Шунда бир киши: «Эй Расулуллоҳ, аҳлос фитнаси нима?» деди. У зот: «У қочиш ва урушдир. Сўнг сарў (фароғат) фитнаси бўлади, унинг тутуни менинг аҳли байтимдан бўлган, ўзини мендан деб даъво қиладиган, ҳолбуки у мендан эмас, — чунки менинг дўстларим фақат тақводорлардир, — бир кишининг икки товони остидан (кўтарилади). Сўнг одамлар бир киши атрофида — сон суяги қовурға устида (тургани каби номувофиқ ҳолда) — келишадилар. Сўнг дуҳаймо (қора) фитна бўлади: у бу умматдан бирортасини бир тарсаки урмай қўймайди. ‹Тамом бўлди› дейилганида, у яна давом этади. Унда киши эрталаб мўмин бўлса, кечқурун кофир бўлиб қолади. Ҳатто одамлар икки чодирга бўлинадилар: биттаси — ичида нифоқ бўлмаган иймон чодири, иккинчиси — ичида иймон бўлмаган нифоқ чодири. Бу бўлганида, ўша куни ёки эртасига Дажжолни кутинг», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ رَقَبَةَ بْنِ مَصْقَلَةَ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ سَمُرَةَ - قَالَ كُنْتُ آخِذًا بِيَدِ ابْنِ عُمَرَ فِي طَرِيقٍ مِنْ طُرُقِ الْمَدِينَةِ إِذْ أَتَى عَلَى رَأْسٍ مَنْصُوبٍ فَقَالَ شَقِيَ قَاتِلُ هَذَا . فَلَمَّا مَضَى قَالَ وَمَا أَرَى هَذَا إِلاَّ قَدْ شَقِيَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ مَشَى إِلَى رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي لِيَقْتُلَهُ فَلْيَقُلْ هَكَذَا فَالْقَاتِلُ فِي النَّارِ وَالْمَقْتُولُ فِي الْجَنَّةِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سُمَيْرٍ أَوْ سُمَيْرَةَ وَرَوَاهُ لَيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ عَوْنٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سُمَيْرَةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ لِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ - يَعْنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ - عَنْ أَبِي عَوَانَةَ وَقَالَ هُوَ فِي كِتَابِي ابْنُ سَبْرَةَ وَقَالُوا سَمُرَةَ وَقَالُوا سُمَيْرَةَ هَذَا كَلاَمُ أَبِي الْوَلِيدِ .
Abdurrahmon ibn Samura aytadi: Men Madina yoʻllaridan biri (boʻ)ylab Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning qoʻlidan ushlab borayotgan edim. Shunda u (sanchib) tikib qoʻyilgan bir bosh oldiga keldi-da: «Buni oʻldirgan kishi badbaxt boʻlibdi», dedi. (U yerdan) oʻtgach: «Men buni (oʻldirilganni) badbaxt boʻlibdi, deb hisoblamayman. Men Rasululloh ﷺni shunday deganlarini eshitganman: ‹Kim ummatimdan bir kishini oʻldirish uchun unga (qarab) yursa, u mana shunday desin (oʻzini himoya qilsin); oʻldiruvchi doʻzaxda, oʻldirilgan esa jannatdadir›», dedi. Abu Dovud aytadi: Buni Savriy Abdurrahmon ibn Sumayr yoki Sumayradan rivoyat qildi; Lays ibn Abu Sulaym esa Avndan, u Abdurrahmon ibn Sumayradan rivoyat qildi. Abu Dovud aytadi: Menga Hasan ibn Ali aytdi: Bizga Abul-Valid — yaʼni shu hadisni — Abu Avonadan (rivoyat qilib) aytdi va: «U kitobimda Ibn Sabra (deb yozilgan), (boshqalar) Samura dedilar, (yana baʼzilar) Sumayra dedilar», dedi. Bu Abul-Validning soʻzidir.Абдурраҳмон ибн Самура айтади: Мен Мадина йўлларидан бири (бў)йлаб Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг қўлидан ушлаб бораётган эдим. Шунда у (санчиб) тикиб қўйилган бир бош олдига келди-да: «Буни ўлдирган киши бадбахт бўлибди», деди. (У ердан) ўтгач: «Мен буни (ўлдирилганни) бадбахт бўлибди, деб ҳисобламайман. Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай деганларини эшитганман: ‹Ким умматимдан бир кишини ўлдириш учун унга (қараб) юрса, у мана шундай десин (ўзини ҳимоя қилсин); ўлдирувчи дўзахда, ўлдирилган эса жаннатдадир›», деди. Абу Довуд айтади: Буни Саврий Абдурраҳмон ибн Сумайр ёки Сумайрадан ривоят қилди; Лайс ибн Абу Сулайм эса Авндан, у Абдурраҳмон ибн Сумайрадан ривоят қилди. Абу Довуд айтади: Менга Ҳасан ибн Али айтди: Бизга Абул-Валид — яъни шу ҳадисни — Абу Авонадан (ривоят қилиб) айтди ва: «У китобимда Ибн Сабра (деб ёзилган), (бошқалар) Самура дедилар, (яна баъзилар) Сумайра дедилар», деди. Бу Абул-Валиднинг сўзидир.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، خُشَيْشُ بْنُ أَصْرَمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِابْنِ صَائِدٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مَغَالَةَ وَهُوَ غُلاَمٌ فَلَمْ يَشْعُرْ حَتَّى ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ظَهْرَهُ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ " أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " . قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ابْنُ صَيَّادٍ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ الأُمِّيِّينَ . ثُمَّ قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " آمَنْتُ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ " . ثُمَّ قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا يَأْتِيكَ " . قَالَ يَأْتِينِي صَادِقٌ وَكَاذِبٌ . فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " خُلِّطَ عَلَيْكَ الأَمْرُ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي قَدْ خَبَّأْتُ لَكَ خَبِيئَةً " . وَخَبَّأَ لَهُ { يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ } قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ هُوَ الدُّخُّ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ " . فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ يَكُنْ فَلَنْ تُسَلَّطَ عَلَيْهِ " . يَعْنِي الدَّجَّالَ " وَإِلاَّ يَكُنْ هُوَ فَلاَ خَيْرَ فِي قَتْلِهِ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ sahobalaridan bir necha kishi bilan Ibn Soid yonidan oʻtdilar — ular orasida Umar ibn al-Xattob ham bor edi. U (Ibn Soid) Banu Magʻola qoʻrgʻoni oldida bolalar bilan oʻynayotgan edi, oʻzi esa balogʻatga yaqin bir oʻgʻil bola edi. U sezmay turganida, Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan uning yelkasiga urib, soʻng: «Men Allohning Rasuli ekanligimga guvohlik berasanmi?» dedilar. (Ibn Umar) aytdi: Shunda Ibn Sayyod unga qarab: «Men sening ummiylarning Rasuli ekanligingga guvohlik beraman», dedi. Soʻng Ibn Sayyod Nabiy ﷺga: «Sen mening Allohning Rasuli ekanligimga guvohlik berasanmi?» dedi. Nabiy ﷺ unga: «Men Allohga va Uning rasullariga iymon keltirdim», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ unga: «Senga nima keladi?» dedilar. U: «Menga rost (soʻzlovchi) ham, yolgʻonchi ham keladi», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Ish senga chalkash boʻlib qoldi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ unga: «Men sen uchun bir narsani yashirib qoʻydim», dedilar va u zot uning uchun {(Eslang,) osmon ochiq-oydin tutun keltiradigan kunni} (Duxon, 10) (oyatini) yashirdilar. Ibn Sayyod: «U ‹ad-duxx› (tutun)dir», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bas, yoʻqol! Sen oʻz miqdoringdan oshib keta olmaysan», dedilar. Umar: «Yo Rasululloh, menga izn bering, uning boʻynini uray», dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar u (Dajjol) boʻlsa, sen unga musallat qilinmaysan — yaʼni Dajjolni nazarda tutdilar — agar u (Dajjol) boʻlmasa, uni oʻldirishingda hech qanday yaxshilik yoʻq», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ саҳобаларидан бир неча киши билан Ибн Соид ёнидан ўтдилар — улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди. У (Ибн Соид) Бану Мағола қўрғони олдида болалар билан ўйнаётган эди, ўзи эса балоғатга яқин бир ўғил бола эди. У сезмай турганида, Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан унинг елкасига уриб, сўнг: «Мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. (Ибн Умар) айтди: Шунда Ибн Сайёд унга қараб: «Мен сенинг уммийларнинг Расули эканлигингга гувоҳлик бераман», деди. Сўнг Ибн Сайёд Набий ﷺга: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик берасанми?» деди. Набий ﷺ унга: «Мен Аллоҳга ва Унинг расулларига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Набий ﷺ унга: «Сенга нима келади?» дедилар. У: «Менга рост (сўзловчи) ҳам, ёлғончи ҳам келади», деди. Набий ﷺ унга: «Иш сенга чалкаш бўлиб қолди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ унга: «Мен сен учун бир нарсани яшириб қўйдим», дедилар ва у зот унинг учун {(Эсланг,) осмон очиқ-ойдин тутун келтирадиган кунни} (Духон, 10) (оятини) яширдилар. Ибн Сайёд: «У ‹ад-духх› (тутун)дир», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бас, йўқол! Сен ўз миқдорингдан ошиб кета олмайсан», дедилар. Умар: «Ё Расулуллоҳ, менга изн беринг, унинг бўйнини урай», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у (Дажжол) бўлса, сен унга мусаллат қилинмайсан — яъни Дажжолни назарда тутдилар — агар у (Дажжол) бўлмаса, уни ўлдиришингда ҳеч қандай яхшилик йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا أَشُكُّ أَنَّ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ ابْنُ صَيَّادٍ .
Nofeʼ aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday der edi: «Alloh nomi bilan qasamki, men Masihu Dajjol Ibn Sayyod ekanligiga shubha qilmayman».Нофеъ айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: «Аллоҳ номи билан қасамки, мен Масиҳу Дажжол Ибн Сайёд эканлигига шубҳа қилмайман».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ سُلَيْمَانَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ صَلاَةَ الْعِشَاءِ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ فَقَالَ " أَرَأَيْتُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ عَلَى رَأْسِ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدٌ " . قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَوَهَلَ النَّاسُ فِي مَقَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ فِيمَا يَتَحَدَّثُونَ عَنْ هَذِهِ الأَحَادِيثِ عَنْ مِائَةِ سَنَةٍ وَإِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ يُرِيدُ أَنْ يَنْخَرِمَ ذَلِكَ الْقَرْنُ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ umrlarining oxirida bir kechasi bizga xufton namozini oʻqib berdilar. Salom berganlaridan soʻng turib: «Bu kechangizni koʻrdingizmi? Mana shu kechadan boshlab yuz yil oʻtgach, hozir yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», dedilar. Ibn Umar (roziyallohu anhumo): Rasululloh ﷺning oʻsha soʻzlari haqida odamlar yuz yil masalasida soʻzlashayotgan bu hadislarda yanglishishdi. Rasululloh ﷺ esa: «Bugun yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», deb oʻsha asr (avlod) tugashini nazarda tutgan edilar, dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ умрларининг охирида бир кечаси бизга хуфтон намозини ўқиб бердилар. Салом берганларидан сўнг туриб: «Бу кечангизни кўрдингизми? Мана шу кечадан бошлаб юз йил ўтгач, ҳозир ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», дедилар. Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): Расулуллоҳ ﷺнинг ўша сўзлари ҳақида одамлар юз йил масаласида сўзлашаётган бу ҳадисларда янглишишди. Расулуллоҳ ﷺ эса: «Бугун ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», деб ўша аср (авлод) тугашини назарда тутган эдилар, деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، اسْتُصْرِخَ عَلَى صَفِيَّةَ وَهُوَ بِمَكَّةَ فَسَارَ حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَبَدَتِ النُّجُومُ فَقَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا عَجِلَ بِهِ أَمْرٌ فِي سَفَرٍ جَمَعَ بَيْنَ هَاتَيْنِ الصَّلاَتَيْنِ . فَسَارَ حَتَّى غَابَ الشَّفَقُ فَنَزَلَ فَجَمَعَ بَيْنَهُمَا .
Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Makkada boʻlganlarida unga Safiyyaning (vafoti haqida) xabar berildi. U yoʻlga tushdi va quyosh botib, yulduzlar koʻrindi. Soʻng u: «Albatta Nabiy ﷺ safarda biror ish shoshilinch boʻlib qolsa, mana shu ikki namozni jamlab oʻqir edilar», dedi. Soʻng u shafaq gʻoyib boʻlguncha yoʻl yurdi, keyin (ulovdan) tushib, ikkovini jamlab oʻqidi.Нофеъдан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Маккада бўлганларида унга Сафийянинг (вафоти ҳақида) хабар берилди. У йўлга тушди ва қуёш ботиб, юлдузлар кўринди. Сўнг у: «Албатта Набий ﷺ сафарда бирор иш шошилинч бўлиб қолса, мана шу икки намозни жамлаб ўқир эдилар», деди. Сўнг у шафақ ғойиб бўлгунча йўл юрди, кейин (уловдан) тушиб, икковини жамлаб ўқиди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ أَبِي مَوْدُودٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي يَحْيَى، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ مَا جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ قَطُّ فِي السَّفَرِ إِلاَّ مَرَّةً . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا يُرْوَى عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا عَلَى ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ لَمْ يُرَ ابْنُ عُمَرَ جَمَعَ بَيْنَهُمَا قَطُّ إِلاَّ تِلْكَ اللَّيْلَةَ يَعْنِي لَيْلَةَ اسْتُصْرِخَ عَلَى صَفِيَّةَ وَرُوِيَ مِنْ حَدِيثِ مَكْحُولٍ عَنْ نَافِعٍ أَنَّهُ رَأَى ابْنَ عُمَرَ فَعَلَ ذَلِكَ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganlari (rivoyat qilinadi): Rasululloh ﷺ safarda magʻrib bilan xuftonni bir martadan boshqa hech qachon jamlab oʻqimaganlar. Abu Dovud aytdi: Bu (hadis) Ayyubdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Ibn Umarning oʻz soʻzi sifatida mavquf holda rivoyat qilingan: Ibn Umar ikkovini Safiyyaning (vafoti) xabari yetkazilgan oʻsha kechadan boshqa hech qachon jamlab oʻqiganini koʻrilmagan. Yana Makhulning Nofeʼdan rivoyatida kelishicha, u (Nofeʼ) Ibn Umarning buni bir yoki ikki marta qilganini koʻrgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганлари (ривоят қилинади): Расулуллоҳ ﷺ сафарда мағриб билан хуфтонни бир мартадан бошқа ҳеч қачон жамлаб ўқимаганлар. Абу Довуд айтди: Бу (ҳадис) Айюбдан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Ибн Умарнинг ўз сўзи сифатида мавқуф ҳолда ривоят қилинган: Ибн Умар икковини Сафийянинг (вафоти) хабари етказилган ўша кечадан бошқа ҳеч қачон жамлаб ўқиганини кўрилмаган. Яна Макҳулнинг Нофеъдан ривоятида келишича, у (Нофеъ) Ибн Умарнинг буни бир ёки икки марта қилганини кўрган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، قَالَ قَالَ رَبِيعَةُ - يَعْنِي كَتَبَ إِلَيْهِ - حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ قَالَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَأَنَا عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَسِرْنَا فَلَمَّا رَأَيْنَاهُ قَدْ أَمْسَى قُلْنَا الصَّلاَةُ . فَسَارَ حَتَّى غَابَ الشَّفَقُ وَتَصَوَّبَتِ النُّجُومُ ثُمَّ إِنَّهُ نَزَلَ فَصَلَّى الصَّلاَتَيْنِ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا جَدَّ بِهِ السَّيْرُ صَلَّى صَلاَتِي هَذِهِ يَقُولُ يَجْمَعُ بَيْنَهُمَا بَعْدَ لَيْلٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَخِيهِ عَنْ سَالِمٍ وَرَوَاهُ ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ذُؤَيْبٍ أَنَّ الْجَمْعَ بَيْنَهُمَا مِنِ ابْنِ عُمَرَ كَانَ بَعْدَ غُيُوبِ الشَّفَقِ .
Abdulmalik ibn Shuʼayb bizga aytib berdi: Ibn Vahb bizga al-Laysdan aytib berdi. U aytdi: Robiʼa aytdi — yaʼni unga yozib yubordi —: Abdulloh ibn Dinor menga aytib berdi. U aytdi: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning huzurida edim, quyosh botdi. Biz yoʻlga tushdik. Kech kirganini koʻrganimizda: «Namoz (vaqti boʻldi)», dedik. U esa shafaq botib, yulduzlar quyuqlashgunicha yurib bordi. Soʻng (uloviga) tushib, ikki namozni birga oʻqidi. Soʻng aytdi: «Rasululloh ﷺni koʻrdim, yurishlari jadallashganda mana shu namozimga oʻxshatib oʻqir edilar», deya ikkalasini kechaning bir qismi oʻtgach jamlar edilar, deydi. Abu Dovud aytdi: Buni Osim ibn Muhammad akasidan, u Solimdan rivoyat qildi. Yana buni Ibn Abu Najih Ismoil ibn Abdurrahmon ibn Zuaybdan rivoyat qildiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning ikkalasini jamlashi shafaq botgandan keyin edi.Абдулмалик ибн Шуъайб бизга айтиб берди: Ибн Ваҳб бизга ал-Лайсдан айтиб берди. У айтди: Робиъа айтди — яъни унга ёзиб юборди —: Абдуллоҳ ибн Динор менга айтиб берди. У айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурида эдим, қуёш ботди. Биз йўлга тушдик. Кеч кирганини кўрганимизда: «Намоз (вақти бўлди)», дедик. У эса шафақ ботиб, юлдузлар қуюқлашгунича юриб борди. Сўнг (уловига) тушиб, икки намозни бирга ўқиди. Сўнг айтди: «Расулуллоҳ ﷺни кўрдим, юришлари жадаллашганда мана шу намозимга ўхшатиб ўқир эдилар», дея иккаласини кечанинг бир қисми ўтгач жамлар эдилар, дейди. Абу Довуд айтди: Буни Осим ибн Муҳаммад акасидан, у Солимдан ривоят қилди. Яна буни Ибн Абу Нажиҳ Исмоил ибн Абдурраҳмон ибн Зуайбдан ривоят қилдики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг иккаласини жамлаши шафақ ботгандан кейин эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسَبِّحُ عَلَى الرَّاحِلَةِ أَىَّ وَجْهٍ تَوَجَّهَ وَيُوتِرُ عَلَيْهَا غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ عَلَيْهَا .
Ahmad ibn Solih bizga aytib berdi: Ibn Vahb bizga aytib berdi: Yunus menga Ibn Shihobdan, u Solimdan, u otasidan xabar berdi. U aytdi: Rasululloh ﷺ ulov ustida qaysi tomonga yuzlangan boʻlsalar, oʻsha tomonga (qaragan holda) nafl oʻqir va vitrni ham uning ustida oʻqir edilar. Faqat farz namozni uning ustida oʻqimas edilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтиб берди: Ибн Ваҳб бизга айтиб берди: Юнус менга Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у отасидан хабар берди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ улов устида қайси томонга юзланган бўлсалар, ўша томонга (қараган ҳолда) нафл ўқир ва витрни ҳам унинг устида ўқир эдилар. Фақат фарз намозни унинг устида ўқимас эдилар.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ أَبِي الْحُبَابِ، سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى حِمَارٍ وَهُوَ مُتَوَجِّهٌ إِلَى خَيْبَرَ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺni Xaybar tomonga yuzlangan holda eshak ustida namoz oʻqiyotganlarini koʻrdim».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺни Хайбар томонга юзланган ҳолда эшак устида намоз ўқиётганларини кўрдим».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى بِإِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ رَكْعَةً وَالطَّائِفَةُ الأُخْرَى مُوَاجِهَةُ الْعَدُوِّ ثُمَّ انْصَرَفُوا فَقَامُوا فِي مَقَامِ أُولَئِكَ وَجَاءَ أُولَئِكَ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً أُخْرَى ثُمَّ سَلَّمَ عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَامَ هَؤُلاَءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْ وَقَامَ هَؤُلاَءِ فَقَضَوْا رَكْعَتَهُمْ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ نَافِعٌ وَخَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ قَوْلُ مَسْرُوقٍ وَيُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَكَذَلِكَ رَوَى يُونُسُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي مُوسَى أَنَّهُ فَعَلَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki guruhdan biriga bir rakaat namoz oʻqitdilar, boshqa guruh esa dushmanga roʻbaroʻ turgan edi. Soʻng ular qaytib, anavilarning oʻrniga turdilar, anavilar esa keldi va u zot ularga boshqa bir rakaat namoz oʻqitdilar. Soʻng ularga salom berdilar. Soʻng bular turib, oʻz rakaatlarini tugatdilar, anavilar ham turib, oʻz rakaatlarini tugatdilar. Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Nofiʼ va Xolid ibn Maʼdon Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u zot Nabiy ﷺ dan rivoyat qilganlar. Shuningdek, Masruq va Yusuf ibn Mihronning Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilgan) soʻzi ham shunday. Shuningdek, Yunus al-Hasandan, u Abu Musodan uning shunday qilganini rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки гуруҳдан бирига бир ракаат намоз ўқитдилар, бошқа гуруҳ эса душманга рўбарў турган эди. Сўнг улар қайтиб, анавиларнинг ўрнига турдилар, анавилар эса келди ва у зот уларга бошқа бир ракаат намоз ўқитдилар. Сўнг уларга салом бердилар. Сўнг булар туриб, ўз ракаатларини тугатдилар, анавилар ҳам туриб, ўз ракаатларини тугатдилар. Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Нофиъ ва Холид ибн Маъдон Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у зот Набий ﷺ дан ривоят қилганлар. Шунингдек, Масруқ ва Юсуф ибн Миҳроннинг Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилган) сўзи ҳам шундай. Шунингдек, Юнус ал-Ҳасандан, у Абу Мусодан унинг шундай қилганини ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، - قَالَ أَحْمَدُ هُوَ يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ - عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ نَاسًا أَغَارُوا عَلَى إِبِلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَاقُوهَا وَارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُؤْمِنًا فَبَعَثَ فِي آثَارِهِمْ فَأُخِذُوا فَقَطَعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ . قَالَ وَنَزَلَتْ فِيهِمْ آيَةُ الْمُحَارَبَةِ وَهُمُ الَّذِينَ أَخْبَرَ عَنْهُمْ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ الْحَجَّاجَ حِينَ سَأَلَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir guruh odamlar Nabiy ﷺning tuyalariga bostirib kirib, ularni haydab ketishdi, Islomdan murtad boʻlishdi va Rasululloh ﷺning moʻmin choʻponini oʻldirishdi. Shunda (Paygʻambar ﷺ) ularning izidan (odam) joʻnatdilar, ular tutib keltirildi. (U zot) ularning qoʻl-oyoqlarini kesdilar va koʻzlarini (qizigan mix bilan) koʻr qildilar. (Roviy) dedi: «Ular haqida muhoriba (urush ochuvchilar) oyati nozil boʻldi. Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Hajjojga, u soʻraganida, ular haqida xabar bergan kishilar ana shulardir».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир гуруҳ одамлар Набий ﷺнинг туяларига бостириб кириб, уларни ҳайдаб кетишди, Исломдан муртад бўлишди ва Расулуллоҳ ﷺнинг мўмин чўпонини ўлдиришди. Шунда (Пайғамбар ﷺ) уларнинг изидан (одам) жўнатдилар, улар тутиб келтирилди. (У зот) уларнинг қўл-оёқларини кесдилар ва кўзларини (қизиган мих билан) кўр қилдилар. (Ровий) деди: «Улар ҳақида муҳориба (уруш очувчилар) ояти нозил бўлди. Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Ҳажжожга, у сўраганида, улар ҳақида хабар берган кишилар ана шулардир».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ فِي مِجَنٍّ ثَمَنُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ .
Abdulloh ibn Maslama bizga Molikdan, u Nofedan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ qiymati uch dirham boʻlgan qalqon uchun (qoʻlni) kesdilar.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Моликдан, у Нофедан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ қиймати уч дирҳам бўлган қалқон учун (қўлни) кесдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ، أَنَّ نَافِعًا، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ يَدَ رَجُلٍ سَرَقَ تُرْسًا مِنْ صُفَّةِ النِّسَاءِ ثَمَنُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ .
Ahmad ibn Hanbal bizga Abdurazzoqdan, u Ibn Jurayjdan rivoyat qildi. Menga Ismoil ibn Umayya xabar berdiki, Abdulloh ibn Umarning ozod qilingan quli Nofe unga rivoyat qildi, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) ularga rivoyat qildiki, Paygʻambar ﷺ ayollar joyidan qiymati uch dirham boʻlgan qalqonni oʻgʻirlagan bir kishining qoʻlini kesdilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Абдураззоқдан, у Ибн Журайждан ривоят қилди. Менга Исмоил ибн Умайя хабар бердики, Абдуллоҳ ибн Умарнинг озод қилинган қули Нофе унга ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) уларга ривоят қилдики, Пайғамбар ﷺ аёллар жойидан қиймати уч дирҳам бўлган қалқонни ўғирлаган бир кишининг қўлини кесдилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، - قَالَ مَخْلَدٌ عَنْ مَعْمَرٍ، - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ امْرَأَةً، مَخْزُومِيَّةً كَانَتْ تَسْتَعِيرُ الْمَتَاعَ وَتَجْحَدُهُ فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِهَا فَقُطِعَتْ يَدُهَا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ جُوَيْرِيَةُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَوْ عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ زَادَ فِيهِ وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَامَ خَطِيبًا فَقَالَ " هَلْ مِنِ امْرَأَةٍ تَائِبَةٍ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولِهِ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَتِلْكَ شَاهِدَةٌ فَلَمْ تَقُمْ وَلَمْ تَتَكَلَّمْ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ غَنْجٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ قَالَ فِيهِ فَشَهِدَ عَلَيْهَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, maxzumiy bir ayol asbob-anjom qarz olib, soʻng uni (olganini) inkor qilar edi. Shunda Nabiy ﷺ u haqida buyruq berdilar va uning qoʻli kesildi. Abu Dovud aytdi: Uni Juvayriya ham Nofeʼdan, u Ibn Umardan yoki Safiyya binti Abu Ubayddan rivoyat qilib, unda quyidagini ziyoda qildi: «Nabiy ﷺ xutba oʻqigani turib: ‹Aziz va jalil boʻlgan Alloh va Uning Rasuliga tavba qiladigan biror ayol bormi?› dedilar», deb uch marta (aytdilar). U (ayol) shu yerda guvoh boʻlib turardi, ammo na turdi, na gapirdi. Abu Dovud aytdi: Uni Ibn Ganj ham Nofeʼdan, u Safiyya binti Abu Ubayddan rivoyat qilib, unda: «(Guvohlar) uning ziddiga guvohlik berishdi», deb aytgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, махзумий бир аёл асбоб-анжом қарз олиб, сўнг уни (олганини) инкор қилар эди. Шунда Набий ﷺ у ҳақида буйруқ бердилар ва унинг қўли кесилди. Абу Довуд айтди: Уни Жувайрия ҳам Нофеъдан, у Ибн Умардан ёки Сафийя бинти Абу Убайддан ривоят қилиб, унда қуйидагини зиёда қилди: «Набий ﷺ хутба ўқигани туриб: ‹Азиз ва жалил бўлган Аллоҳ ва Унинг Расулига тавба қиладиган бирор аёл борми?› дедилар», деб уч марта (айтдилар). У (аёл) шу ерда гувоҳ бўлиб турарди, аммо на турди, на гапирди. Абу Довуд айтди: Уни Ибн Ганж ҳам Нофеъдан, у Сафийя бинти Абу Убайддан ривоят қилиб, унда: «(Гувоҳлар) унинг зиддига гувоҳлик беришди», деб айтган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عُرِضَهُ يَوْمَ أُحُدٍ وَهُوَ ابْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ سَنَةً فَلَمْ يُجِزْهُ وَعُرِضَهُ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَهُوَ ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً فَأَجَازَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Uhud kuni Nabiy ﷺ ga (urushga qatnashish uchun) koʻrsatildi, u oʻshanda oʻn toʻrt yoshda edi, ammo (Nabiy ﷺ) unga ruxsat bermadilar. Xandaq kuni yana koʻrsatildi, u oʻshanda oʻn besh yoshda edi, shunda (Nabiy ﷺ) unga ruxsat berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Уҳуд куни Набий ﷺ га (урушга қатнашиш учун) кўрсатилди, у ўшанда ўн тўрт ёшда эди, аммо (Набий ﷺ) унга рухсат бермадилар. Хандақ куни яна кўрсатилди, у ўшанда ўн беш ёшда эди, шунда (Набий ﷺ) унга рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ إِنَّ الْيَهُودَ جَاءُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرُوا لَهُ أَنَّ رَجُلاً مِنْهُمْ وَامْرَأَةً زَنَيَا فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا تَجِدُونَ فِي التَّوْرَاةِ فِي شَأْنِ الزِّنَا " . فَقَالُوا نَفْضَحُهُمْ وَيُجْلَدُونَ . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ كَذَبْتُمْ إِنَّ فِيهَا الرَّجْمَ . فَأَتَوْا بِالتَّوْرَاةِ فَنَشَرُوهَا فَجَعَلَ أَحَدُهُمْ يَدَهُ عَلَى آيَةِ الرَّجْمِ ثُمَّ جَعَلَ يَقْرَأُ مَا قَبْلَهَا وَمَا بَعْدَهَا فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ ارْفَعْ يَدَكَ . فَرَفَعَهَا فَإِذَا فِيهَا آيَةُ الرَّجْمِ فَقَالُوا صَدَقَ يَا مُحَمَّدُ فِيهَا آيَةُ الرَّجْمِ . فَأَمَرَ بِهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُجِمَا . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَرَأَيْتُ الرَّجُلَ يَحْنِي عَلَى الْمَرْأَةِ يَقِيهَا الْحِجَارَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdiki, yahudiylar Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib, u zotga oʻzlaridan boʻlgan bir erkak bilan bir ayol zino qilganini aytishdi. Shunda Rasululloh ﷺ ularga: «Zino haqida Tavrotda nimani topasizlar?» dedilar. Ular: «Biz ularni sharmanda qilamiz va ular qamchilanadi», deyishdi. Abdulloh ibn Salom: «Yolgʻon aytdingiz! Unda toshboʻron (oyati) bor», dedi. Shunda ular Tavrotni keltirib yoyishdi, ulardan biri qoʻlini toshboʻron oyati ustiga qoʻyib, undan oldingi va keyingi narsalarni oʻqiy boshladi. Abdulloh ibn Salom unga: «Qoʻlingni koʻtar», dedi. U qoʻlini koʻtardi, qarasa, unda toshboʻron oyati bor edi. Shunda ular: «Rost aytding, ey Muhammad, unda toshboʻron oyati bor», deyishdi. Soʻng Rasululloh ﷺ u ikkisi haqida buyurdilar va ular toshboʻron qilindi. Abdulloh ibn Umar aytdi: Men erkakning ayolga engashib, uni toshlardan toʻsayotganini koʻrdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтдики, яҳудийлар Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб, у зотга ўзларидан бўлган бир эркак билан бир аёл зино қилганини айтишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Зино ҳақида Тавротда нимани топасизлар?» дедилар. Улар: «Биз уларни шарманда қиламиз ва улар қамчиланади», дейишди. Абдуллоҳ ибн Салом: «Ёлғон айтдингиз! Унда тошбўрон (ояти) бор», деди. Шунда улар Тавротни келтириб ёйишди, улардан бири қўлини тошбўрон ояти устига қўйиб, ундан олдинги ва кейинги нарсаларни ўқий бошлади. Абдуллоҳ ибн Салом унга: «Қўлингни кўтар», деди. У қўлини кўтарди, қараса, унда тошбўрон ояти бор эди. Шунда улар: «Рост айтдинг, эй Муҳаммад, унда тошбўрон ояти бор», дейишди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ у иккиси ҳақида буюрдилар ва улар тошбўрон қилинди. Абдуллоҳ ибн Умар айтди: Мен эркакнинг аёлга энгашиб, уни тошлардан тўсаётганини кўрдим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ أَسْلَمَ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَتَى نَفَرٌ مِنْ يَهُودَ فَدَعَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْقُفِّ فَأَتَاهُمْ فِي بَيْتِ الْمِدْرَاسِ فَقَالُوا يَا أَبَا الْقَاسِمِ إِنَّ رَجُلاً مِنَّا زَنَى بِامْرَأَةٍ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ فَوَضَعُوا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وِسَادَةً فَجَلَسَ عَلَيْهَا ثُمَّ قَالَ " ائْتُونِي بِالتَّوْرَاةِ " . فَأُتِيَ بِهَا فَنَزَعَ الْوِسَادَةَ مِنْ تَحْتِهِ فَوَضَعَ التَّوْرَاةَ عَلَيْهَا ثُمَّ قَالَ " آمَنْتُ بِكِ وَبِمَنْ أَنْزَلَكِ " . ثُمَّ قَالَ " ائْتُونِي بِأَعْلَمِكُمْ " . فَأُتِيَ بِفَتًى شَابٍّ ثُمَّ ذَكَرَ قِصَّةَ الرَّجْمِ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Bir guruh yahudiy kelib, Rasululloh ﷺni Qufga (oʻz mahallalariga) chaqirishdi. U zot ularning oldiga madrasalariga (oʻquv uylariga) bordilar. Ular: ‹Ey Abulqosim, bizdan bir kishi bir ayol bilan zino qildi, ular orasida hukm chiqaring›, dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺga yostiq qoʻyishdi, u zot uning ustiga oʻtirdilar, soʻng: ‹Menga Tavrotni keltiringlar›, dedilar. U keltirildi. Shunda u zot ostlaridagi yostiqni olib, uning ustiga Tavrotni qoʻydilar va: ‹Senga hamda seni nozil qilgan zotga iymon keltirdim›, dedilar. Soʻng: ‹Menga eng bilimdoningizni keltiringlar›, dedilar. Shunda bir yosh yigit keltirildi», dedi. Soʻng (roviy) Molikning Nofedan rivoyat qilgan hadisiga oʻxshash tarzda rajm voqeasini zikr qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Бир гуруҳ яҳудий келиб, Расулуллоҳ ﷺни Қуфга (ўз маҳаллаларига) чақиришди. У зот уларнинг олдига мадрасаларига (ўқув уйларига) бордилар. Улар: ‹Эй Абулқосим, биздан бир киши бир аёл билан зино қилди, улар орасида ҳукм чиқаринг›, дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺга ёстиқ қўйишди, у зот унинг устига ўтирдилар, сўнг: ‹Менга Тавротни келтиринглар›, дедилар. У келтирилди. Шунда у зот остларидаги ёстиқни олиб, унинг устига Тавротни қўйдилар ва: ‹Сенга ҳамда сени нозил қилган зотга иймон келтирдим›, дедилар. Сўнг: ‹Менга энг билимдонингизни келтиринглар›, дедилар. Шунда бир ёш йигит келтирилди», деди. Сўнг (ровий) Моликнинг Нофедан ривоят қилган ҳадисига ўхшаш тарзда ражм воқеасини зикр қилди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نَقُولُ فِي زَمَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاَ نَعْدِلُ بِأَبِي بَكْرٍ أَحَدًا ثُمَّ عُمَرَ ثُمَّ عُثْمَانَ ثُمَّ نَتْرُكُ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاَ تَفَاضُلَ بَيْنَهُمْ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Biz Nabiy ﷺ zamonlarida: ‹Abu Bakrga hech kimni teng qilmaymiz, soʻngra Umar, soʻngra Usmon (turadi)›, deb aytar edik. Soʻngra Nabiy ﷺ ning (qolgan) sahobalarini ularning oʻzaro afzalligini (taqqoslamasdan) tark etar edik», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Биз Набий ﷺ замонларида: ‹Абу Бакрга ҳеч кимни тенг қилмаймиз, сўнгра Умар, сўнгра Усмон (туради)›, деб айтар эдик. Сўнгра Набий ﷺ нинг (қолган) саҳобаларини уларнинг ўзаро афзаллигини (таққосламасдан) тарк этар эдик», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ إِنَّ ابْنَ عُمَرَ قَالَ كُنَّا نَقُولُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَىٌّ أَفْضَلُ أُمَّةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَهُ أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ عُمَرُ ثُمَّ عُثْمَانُ رضى الله عنهم أَجْمَعِينَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Biz Rasululloh ﷺ hayot ekanlarida: ‹Nabiy ﷺ ning oʻzlaridan keyin ummatlarining eng afzali Abu Bakr, soʻngra Umar, soʻngra Usmon (roziyallohu anhum)dir›, deb aytar edik», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳаёт эканларида: ‹Набий ﷺ нинг ўзларидан кейин умматларининг энг афзали Абу Бакр, сўнгра Умар, сўнгра Усмон (розияллоҳу анҳум)дир›, деб айтар эдик», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ مُضَرَ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا رَأَيْتُ مِنْ نَاقِصَاتِ عَقْلٍ وَلاَ دِينٍ أَغْلَبَ لِذِي لُبٍّ مِنْكُنَّ " . قَالَتْ وَمَا نُقْصَانُ الْعَقْلِ وَالدِّينِ قَالَ " أَمَّا نُقْصَانُ الْعَقْلِ فَشَهَادَةُ امْرَأَتَيْنِ شَهَادَةُ رَجُلٍ وَأَمَّا نُقْصَانُ الدِّينِ فَإِنَّ إِحْدَاكُنَّ تُفْطِرُ رَمَضَانَ وَتُقِيمُ أَيَّامًا لاَ تُصَلِّي " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Men aql va dinda sizlardan koʻra nuqsonliroq, ammo aql egasini sizlardan koʻra koʻproq yengadigan birovni koʻrmadim», dedilar. (Bir ayol): «Aql va dinning nuqsoni nima?» dedi. U zot: «Aqlning nuqsoni — ikki ayolning guvohligi bir erkakning guvohligiga teng boʻlishidir. Dinning nuqsoni esa — sizlardan biringiz Ramazonda roʻza tutmay, bir necha kun namoz oʻqimay yurishidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ақл ва динда сизлардан кўра нуқсонлироқ, аммо ақл эгасини сизлардан кўра кўпроқ енгадиган бировни кўрмадим», дедилар. (Бир аёл): «Ақл ва диннинг нуқсони нима?» деди. У зот: «Ақлнинг нуқсони — икки аёлнинг гувоҳлиги бир эркакнинг гувоҳлигига тенг бўлишидир. Диннинг нуқсони эса — сизлардан бирингиз Рамазонда рўза тутмай, бир неча кун намоз ўқимай юришидир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ وَاقِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَخْبَرَنِي عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ، يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizga uradigan kofirlarga aylanib qaytmang!».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизга урадиган кофирларга айланиб қайтманг!».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَيُّمَا رَجُلٍ مُسْلِمٍ أَكْفَرَ رَجُلاً مُسْلِمًا فَإِنْ كَانَ كَافِرًا وَإِلاَّ كَانَ هُوَ الْكَافِرَ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Qaysi bir musulmon kishi (boshqa) bir musulmon kishini kofirga chiqarsa, agar (haqiqatan) kofir boʻlsa (gapi toʻgʻridir); aks holda, oʻzi kofir boʻladi›, dedilar» dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қайси бир мусулмон киши (бошқа) бир мусулмон кишини кофирга чиқарса, агар (ҳақиқатан) кофир бўлса (гапи тўғридир); акс ҳолда, ўзи кофир бўлади›, дедилар» деди.