حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْلاً قِبَلَ نَجْدٍ، فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ، فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ، فَخَرَجَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ ". فَقَالَ عِنْدِي خَيْرٌ يَا مُحَمَّدُ، إِنْ تَقْتُلْنِي تَقْتُلْ ذَا دَمٍ، وَإِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ، وَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْمَالَ فَسَلْ مِنْهُ مَا شِئْتَ. حَتَّى كَانَ الْغَدُ ثُمَّ قَالَ لَهُ " مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ ". قَالَ مَا قُلْتُ لَكَ إِنْ تُنْعِمْ تُنْعِمْ عَلَى شَاكِرٍ. فَتَرَكَهُ حَتَّى كَانَ بَعْدَ الْغَدِ، فَقَالَ " مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ ". فَقَالَ عِنْدِي مَا قُلْتُ لَكَ. فَقَالَ " أَطْلِقُوا ثُمَامَةَ "، فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنَ الْمَسْجِدِ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، يَا مُحَمَّدُ وَاللَّهِ مَا كَانَ عَلَى الأَرْضِ وَجْهٌ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ وَجْهِكَ، فَقَدْ أَصْبَحَ وَجْهُكَ أَحَبَّ الْوُجُوهِ إِلَىَّ، وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ دِينٍ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْ دِينِكَ، فَأَصْبَحَ دِينُكَ أَحَبَّ الدِّينِ إِلَىَّ، وَاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ بَلَدٍ أَبْغَضُ إِلَىَّ مِنْ بَلَدِكَ، فَأَصْبَحَ بَلَدُكَ أَحَبَّ الْبِلاَدِ إِلَىَّ، وَإِنَّ خَيْلَكَ أَخَذَتْنِي وَأَنَا أُرِيدُ الْعُمْرَةَ، فَمَاذَا تَرَى فَبَشَّرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَمَرَهُ أَنْ يَعْتَمِرَ، فَلَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ قَالَ لَهُ قَائِلٌ صَبَوْتَ. قَالَ لاَ، وَلَكِنْ أَسْلَمْتُ مَعَ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلاَ وَاللَّهِ لاَ يَأْتِيكُمْ مِنَ الْيَمَامَةِ حَبَّةُ حِنْطَةٍ حَتَّى يَأْذَنَ فِيهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Najd tomon otliqlar (qoʻshin) yubordilar. Ular Bani Hanifadan Sumoma ibn Usol degan bir kishini olib keldilar; uni masjidning ustunlaridan biriga bogʻlab qoʻ ydilar. Paygʻambar ﷺ uning oldiga chiqib: «Sening yoningda (koʻnglingda) nima bor, ey Sumoma?» dedilar. U: «Mende yaxshilik bor, ey Muhammad. Agar meni oʻldirsang, qonli (qasos egasi) birovni oʻldirgan boʻ lasan; agar (kechirib) inʼom qilsang, shukr qiluvchiga inʼom qilgan boʻ lasan; agar mol istasang, undan xohlaganingni soʻra», dedi. (U zot) uni — ertasi kunga qadar — (shu holda) qoldirdilar, soʻng unga: «Yoningda nima bor, ey Sumoma?» dedilar. U: «Senga aytganimdek — agar inʼom qilsang, shukr qiluvchiga inʼom qilgan boʻ lasan», dedi. U zot uni — indinga qadar — qoldirdilar, soʻng: «Yoningda nima bor, ey Sumoma?» dedilar. U: «Yonimda — senga aytganim (bor)», dedi. U zot: «Sumomani qoʻ yib yuboringlar», dedilar. U masjidga yaqin bir xurmozorga borib, gʻusl qildi, soʻng masjidga kirib: «Ashhadu allaa ilaaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan Rasululloh (Guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasulidir). Ey Muhammad, Allohga qasamki, yer yuzida menga sening yuzingdan koʻ ra yomon koʻringan yuz yoʻq edi; mana endi sening yuzing menga yuzlarning eng suyuklisi boʻ ldi. Allohga qasamki, menga sening diningdan koʻ ra yomon koʻringan din yoʻq edi; mana endi sening dining menga dinlarning eng suyuklisi boʻ ldi. Allohga qasamki, menga sening shahringdan koʻ ra yomon koʻringan shahar yoʻq edi; mana endi sening shahring menga shaharlarning eng suyuklisi boʻ ldi. Albatta sening otliqlaring meni — men umrani iroda qilgan holda — tutdi. (Endi) nima deysan?» dedi. Rasululloh ﷺ uni xushxabar bilan suyuntirib, umra qilishni buyurdilar. U Makkaga kelganida, bir aytuvchi unga: «(Diningdan) chiqdingmi (saboʼ qildingmi)?» dedi. U: «Yoʻq, balki men Muhammad Rasululloh ﷺ bilan birga islom (qabul) qildim. Allohga qasamki, Yamomadan sizlarga bir dona bugʻdoy ham kelmaydi, to unga Paygʻambar ﷺ izn bergunlaricha!» dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Нажд томон отлиқлар (қўшин) юбордилар. Улар Бани Ҳанифадан Сумома ибн Усол деган бир кишини олиб келдилар; уни масжиднинг устунларидан бирига боғлаб қў йдилар. Пайғамбар ﷺ унинг олдига чиқиб: «Сенинг ёнингда (кўнглингда) нима бор, эй Сумома?» дедилар. У: «Менде яхшилик бор, эй Муҳаммад. Агар мени ўлдирсанг, қонли (қасос эгаси) бировни ўлдирган бў ласан; агар (кечириб) инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қилган бў ласан; агар мол истасанг, ундан хоҳлаганингни сўра», деди. (У зот) уни — эртаси кунга қадар — (шу ҳолда) қолдирдилар, сўнг унга: «Ёнингда нима бор, эй Сумома?» дедилар. У: «Сенга айтганимдек — агар инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қилган бў ласан», деди. У зот уни — индинга қадар — қолдирдилар, сўнг: «Ёнингда нима бор, эй Сумома?» дедилар. У: «Ёнимда — сенга айтганим (бор)», деди. У зот: «Сумомани қў йиб юборинглар», дедилар. У масжидга яқин бир хурмозорга бориб, ғусл қилди, сўнг масжидга кириб: «Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ ва ашҳаду анна Муҳаммадан Расулуллоҳ (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расулидир). Эй Муҳаммад, Аллоҳга қасамки, ер юзида менга сенинг юзингдан кў ра ёмон кўринган юз йўқ эди; мана энди сенинг юзинг менга юзларнинг энг суюклиси бў лди. Аллоҳга қасамки, менга сенинг динингдан кў ра ёмон кўринган дин йўқ эди; мана энди сенинг дининг менга динларнинг энг суюклиси бў лди. Аллоҳга қасамки, менга сенинг шаҳрингдан кў ра ёмон кўринган шаҳар йўқ эди; мана энди сенинг шаҳринг менга шаҳарларнинг энг суюклиси бў лди. Албатта сенинг отлиқларинг мени — мен умрани ирода қилган ҳолда — тутди. (Энди) нима дейсан?» деди. Расулуллоҳ ﷺ уни хушхабар билан суюнтириб, умра қилишни буюрдилар. У Маккага келганида, бир айтувчи унга: «(Динингдан) чиқдингми (сабў қилдингми)?» деди. У: «Йўқ, балки мен Муҳаммад Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ислом (қабул) қилдим. Аллоҳга қасамки, Ямомадан сизларга бир дона буғдой ҳам келмайди, то унга Пайғамбар ﷺ изн бергунларича!» деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُتِيتُ بِخَزَائِنِ الأَرْضِ، فَوُضِعَ فِي كَفِّي سِوَارَانِ مِنْ ذَهَبٍ، فَكَبُرَا عَلَىَّ فَأُوحِيَ إِلَىَّ أَنِ انْفُخْهُمَا، فَنَفَخْتُهُمَا فَذَهَبَا فَأَوَّلْتُهُمَا الْكَذَّابَيْنِ اللَّذَيْنِ أَنَا بَيْنَهُمَا صَاحِبَ صَنْعَاءَ، وَصَاحِبَ الْيَمَامَةِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Men uxlab yotgan paytimda, menga yer xazinalari keltirildi; kaftimga oltindan ikki bilakuzuk qoʻ yildi, ular menga ogʻir (yoqimsiz) tuyuldi. Shunda menga — ularni puflab (uchirib yubor) — deb vahiy qilindi; men ularni pufladim, ular ketdi (uchdi). Men ularni — orasida men (turgan) ikki kazzob (yolgʻonchi): Sanʼo sohibi (al-Ansiy) va Yamoma sohibi (Musaylima) — deb taʼbirladim», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ухлаб ётган пайтимда, менга ер хазиналари келтирилди; кафтимга олтиндан икки билакузук қў йилди, улар менга оғир (ёқимсиз) туюлди. Шунда менга — уларни пуфлаб (учириб юбор) — деб ваҳий қилинди; мен уларни пуфладим, улар кетди (учди). Мен уларни — орасида мен (турган) икки каззоб (ёлғончи): Санъо соҳиби (ал-Ансий) ва Ямома соҳиби (Мусайлима) — деб таъбирладим», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَتَاكُمْ أَهْلُ الْيَمَنِ، هُمْ أَرَقُّ أَفْئِدَةً وَأَلْيَنُ قُلُوبًا، الإِيمَانُ يَمَانٍ وَالْحِكْمَةُ يَمَانِيَةٌ، وَالْفَخْرُ وَالْخُيَلاَءُ فِي أَصْحَابِ الإِبِلِ، وَالسَّكِينَةُ وَالْوَقَارُ فِي أَهْلِ الْغَنَمِ ". وَقَالَ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Sizlarga Yaman ahli keldi; ular — yumshoq yurakli, koʻngli muloyim (kishilar)dir. Iymon — yamaniy, hikmat — yamaniydir. Faxr (manmanlik) va kibr — tuya egalarida; sokinlik va vazminlik — qoʻ y egalaridadir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Сизларга Яман аҳли келди; улар — юмшоқ юракли, кўнгли мулойим (кишилар)дир. Иймон — яманий, ҳикмат — яманийдир. Фахр (манманлик) ва кибр — туя эгаларида; сокинлик ва вазминлик — қў й эгаларидадир», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الإِيمَانُ يَمَانٍ، وَالْفِتْنَةُ هَا هُنَا، هَا هُنَا يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Iymon — yamaniy; fitna esa — mana shu yerda, mana shu yerda — Shaytonning shoxi chiqadigan (tomonda)dir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Иймон — яманий; фитна эса — мана шу ерда, мана шу ерда — Шайтоннинг шохи чиқадиган (томонда)дир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَتَاكُمْ أَهْلُ الْيَمَنِ، أَضْعَفُ قُلُوبًا وَأَرَقُّ أَفْئِدَةً، الْفِقْهُ يَمَانٍ، وَالْحِكْمَةُ يَمَانِيَةٌ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Sizlarga Yaman ahli keldi; ular — eng yumshoq qalbli, eng muloyim koʻngilli (kishilar)dir. Fiqh — yamaniy, hikmat — yamaniydir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Сизларга Яман аҳли келди; улар — энг юмшоқ қалбли, энг мулойим кўнгилли (кишилар)дир. Фиқҳ — яманий, ҳикмат — яманийдир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ ذَكْوَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ دَوْسًا قَدْ هَلَكَتْ، عَصَتْ وَأَبَتْ، فَادْعُ اللَّهَ عَلَيْهِمْ. فَقَالَ " اللَّهُمَّ اهْدِ دَوْسًا وَأْتِ بِهِمْ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Tufayl ibn Amr Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Albatta Davs (qabilasi) halok boʻ ldi — (islomga) boʻ ysunmadi va bosh tortdi; ularning (ziyoniga) Allohga duo qil», dedi. U zot: «Allohim, Davsni hidoyat qil va ularni (islomga) keltir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Туфайл ибн Амр Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Албатта Давс (қабиласи) ҳалок бў лди — (исломга) бў йсунмади ва бош тортди; уларнинг (зиёнига) Аллоҳга дуо қил», деди. У зот: «Аллоҳим, Давсни ҳидоят қил ва уларни (исломга) келтир», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا قَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ فِي الطَّرِيقِ:
يَا لَيْلَةً مِنْ طُولِهَا وَعَنَائِهَا عَلَى أَنَّهَا مِنْ دَارَةِ الْكُفْرِ نَجَّتِ
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning oldiga kelganimda, yoʻ lda (shu baytni) aytgan edim: «Voy bir kechaki — uzun va mashaqqatli boʻ lsa-da, axir u (meni) kufr diyoridan qutqardi!»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг олдига келганимда, йў лда (шу байтни) айтган эдим: «Вой бир кечаки — узун ва машаққатли бў лса-да, ахир у (мени) куфр диёридан қутқарди!»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا قَالَ الإِمَامُ [quran sura="1" aya_start="7" aya_end="7"]{غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ} فَقُولُوا آمِينَ. فَمَنْ وَافَقَ قَوْلُهُ قَوْلَ الْمَلاَئِكَةِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Imom ‹Gʻayril-magʻzubi alayhim va lazzoollin (gʻazabga uchraganlarning va adashganlarning yoʻ li emas)› (Fotiha surasi, 7) deganida, sizlar ‹Omiyn› denglar. Kimning (bu) soʻzi farishtalarning soʻziga muvofiq kelsa, uning oʻtgan gunohlari magʻfirat qilinadi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Имом ‹Ғайрил-мағзуби алайҳим ва лаззооллин (ғазабга учраганларнинг ва адашганларнинг йў ли эмас)› (Фотиҳа сураси, 7) деганида, сизлар ‹Омийн› денглар. Кимнинг (бу) сўзи фаришталарнинг сўзига мувофиқ келса, унинг ўтган гуноҳлари мағфират қилинади», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قِيلَ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ [quran sura="2" aya_start="58" aya_end="58"]{ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ} فَدَخَلُوا يَزْحَفُونَ عَلَى أَسْتَاهِهِمْ، فَبَدَّلُوا وَقَالُوا حِطَّةٌ، حَبَّةٌ فِي شَعَرَةٍ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Bani Isroilga: ‹(Shahar) eshigidan sajda qilgan holda kiringlar va ‹Hitta (gunohlarimizni toʻk)› denglar› (Baqara surasi, 58) deyildi; lekin ular orqalari bilan sudralib kirdilar va (soʻzni) oʻzgartirib, ‹Hitta› oʻrniga ‹Habba fi shaʼara (sochdagi don)› dedilar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Бани Исроилга: ‹(Шаҳар) эшигидан сажда қилган ҳолда киринглар ва ‹Ҳитта (гуноҳларимизни тўк)› денглар› (Бақара сураси, 58) дейилди; лекин улар орқалари билан судралиб кирдилар ва (сўзни) ўзгартириб, ‹Ҳитта› ўрнига ‹Ҳабба фи шаъара (сочдаги дон)› дедилар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَقْرَءُونَ التَّوْرَاةَ بِالْعِبْرَانِيَّةِ، وَيُفَسِّرُونَهَا بِالْعَرَبِيَّةِ لأَهْلِ الإِسْلاَمِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُصَدِّقُوا أَهْلَ الْكِتَابِ وَلاَ تُكَذِّبُوهُمْ، وَقُولُوا [quran sura="2" aya_start="136" aya_end="136"]{آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ} الآيَةَ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Ahli kitob (yahudiylar) Tavrotni ibroniy (tilida) oʻqir, uni islom ahli uchun arab (tilida) tafsir qilar edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ahli kitobni na tasdiqlanglar, na yolgʻonga chiqaringlar; balki: ‹Aamannaa billahi va maa unzila (Biz Allohga va (bizga) nozil qilinganga iymon keltirdik)...› (Baqara surasi, 136) denglar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аҳли китоб (яҳудийлар) Тавротни иброний (тилида) ўқир, уни ислом аҳли учун араб (тилида) тафсир қилар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аҳли китобни на тасдиқланглар, на ёлғонга чиқаринглар; балки: ‹Ааманнаа биллаҳи ва маа унзила (Биз Аллоҳга ва (бизга) нозил қилинганга иймон келтирдик)...› (Бақара сураси, 136) денглар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَسَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَحْنُ أَحَقُّ بِالشَّكِّ مِنْ إِبْرَاهِيمَ إِذْ قَالَ [quran sura="2" aya_start="260" aya_end="260"]{رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي}"
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Biz Ibrohimga qaraganda shubha qilishga haqliroqmiz — u: ‹Robbim, oʻ liklarni qanday tiriltirishingni menga koʻrsat› deganida, (Alloh): ‹Iymon keltirmadingmi?› dedi. U: ‹Ha (keltirdim), lekin qalbim (toʻ liq) xotirjam boʻ lishi uchun (soʻradim)› dedi» (Baqara surasi, 260), dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Биз Иброҳимга қараганда шубҳа қилишга ҳақлироқмиз — у: ‹Роббим, ў ликларни қандай тирилтиришингни менга кўрсат› деганида, (Аллоҳ): ‹Иймон келтирмадингми?› деди. У: ‹Ҳа (келтирдим), лекин қалбим (тў лиқ) хотиржам бў лиши учун (сўрадим)› деди» (Бақара сураси, 260), дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي شَرِيكُ بْنُ أَبِي نَمِرٍ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي عَمْرَةَ الأَنْصَارِيَّ، قَالاَ سَمِعْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ الْمِسْكِينُ الَّذِي تَرُدُّهُ التَّمْرَةُ وَالتَّمْرَتَانِ وَلاَ اللُّقْمَةُ وَلاَ اللُّقْمَتَانِ. إِنَّمَا الْمِسْكِينُ الَّذِي يَتَعَفَّفُ وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ يَعْنِي قَوْلَهُ [quran sura="2" aya_start="273" aya_end="273"]{لاَ يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا}"
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Miskin (kambagʻal) — bir-ikki xurmo yoki bir-ikki loqma (taom) qaytaradigan (yetarli boʻ ladigan) kishi emas; balki miskin — (soʻrashdan) iffat saqlaydigan (oʻzini tortadigan)dir. Xohlasangiz — yaʼni Allohning ‹...odamlardan butunlay (yopishib) tilanmaydilar› (Baqara surasi, 273) (degan) soʻzini — oʻqinglar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Мискин (камбағал) — бир-икки хурмо ёки бир-икки лоқма (таом) қайтарадиган (етарли бў ладиган) киши эмас; балки мискин — (сўрашдан) иффат сақлайдиган (ўзини тортадиган)дир. Хоҳласангиз — яъни Аллоҳнинг ‹...одамлардан бутунлай (ёпишиб) тиланмайдилар› (Бақара сураси, 273) (деган) сўзини — ўқинглар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَيْسَرَةَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَة َ ـ رضى الله عنه ـ [quran sura="3" aya_start="110" aya_end="110"]{كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ} قَالَ خَيْرَ النَّاسِ لِلنَّاسِ، تَأْتُونَ بِهِمْ فِي السَّلاَسِلِ فِي أَعْنَاقِهِمْ حَتَّى يَدْخُلُوا فِي الإِسْلاَمِ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) ‹Sizlar — odamlar uchun chiqarilgan eng yaxshi ummat boʻ ldingiz› (Al-Imron surasi, 110) (haqida)) aytdi: «(Yaʼni) odamlar uchun odamlarning eng yaxshisi (boʻ ldingiz) — ularni boʻ yinlariga zanjirlar (solgan) holda (asirga) keltirasiz, to ular islomga kirguniga qadar.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ‹Сизлар — одамлар учун чиқарилган энг яхши уммат бў лдингиз› (Ал-Имрон сураси, 110) (ҳақида)) айтди: «(Яъни) одамлар учун одамларнинг энг яхшиси (бў лдингиз) — уларни бў йинларига занжирлар (солган) ҳолда (асирга) келтирасиз, то улар исломга киргунига қадар.»
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَدْعُوَ عَلَى أَحَدٍ أَوْ يَدْعُوَ لأَحَدٍ قَنَتَ بَعْدَ الرُّكُوعِ، فَرُبَّمَا قَالَ إِذَا قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ، اللَّهُمَّ أَنْجِ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ، وَسَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ، وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ، اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ وَاجْعَلْهَا سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ ". يَجْهَرُ بِذَلِكَ وَكَانَ يَقُولُ فِي بَعْضِ صَلاَتِهِ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ " اللَّهُمَّ الْعَنْ فُلاَنًا وَفُلاَنًا ". لأَحْيَاءٍ مِنَ الْعَرَبِ، حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ {لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ} الآيَةَ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ — biror kishiga qarshi duo qilishni yoki biror kishiga (yaxshilik) duo qilishni istaganlarida, rukuʼdan keyin qunut qilar edilar. Baʼzan ‹Samiʼallohu liman hamidah, Allohumma Robbana lakal-hamd› deganlaridan keyin: «Allohim, Valid ibn Validni, Salama ibn Hishomni va Ayyosh ibn Abu Rabiani (kofirlar zulmidan) najot ber; Allohim, Muzar (qabilasi) ustiga (azob) qadamingni qattiq qil va uni — Yusuf (zamonidagi) yillar (ochligi) kabi yillar qil», deb aytar edilar — buni jahran (ovoz chiqarib) aytar edilar. Baʼzi namozlarida, bomdod namozida: «Allohim, falonchini va falonchini laʼnatla» — deb arablardan baʼzi tirik (qabilalar)ga (qarshi aytardilar) — to Alloh ‹(Ey Muhammad,) bu ishda senga hech narsa yoʻq...› (Al-Imron surasi, 128) (oyatini) nozil qilguniga qadar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ — бирор кишига қарши дуо қилишни ёки бирор кишига (яхшилик) дуо қилишни истаганларида, рукуъдан кейин қунут қилар эдилар. Баъзан ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Аллоҳумма Роббана лакал-ҳамд› деганларидан кейин: «Аллоҳим, Валид ибн Валидни, Салама ибн Ҳишомни ва Айёш ибн Абу Рабиани (кофирлар зулмидан) нажот бер; Аллоҳим, Музар (қабиласи) устига (азоб) қадамингни қаттиқ қил ва уни — Юсуф (замонидаги) йиллар (очлиги) каби йиллар қил», деб айтар эдилар — буни жаҳран (овоз чиқариб) айтар эдилар. Баъзи намозларида, бомдод намозида: «Аллоҳим, фалончини ва фалончини лаънатла» — деб араблардан баъзи тирик (қабилалар)га (қарши айтардилар) — то Аллоҳ ‹(Эй Муҳаммад,) бу ишда сенга ҳеч нарса йўқ...› (Ал-Имрон сураси, 128) (оятини) нозил қилгунига қадар.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ أَبَا النَّضْرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ ـ هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ـ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَلَمْ يُؤَدِّ زَكَاتَهُ، مُثِّلَ لَهُ مَالُهُ شُجَاعًا أَقْرَعَ، لَهُ زَبِيبَتَانِ يُطَوَّقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، يَأْخُذُ بِلِهْزِمَتَيْهِ ـ يَعْنِي بِشِدْقَيْهِ ـ يَقُولُ أَنَا مَالُكَ أَنَا كَنْزُكَ ". ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ [quran sura="3" aya_start="180" aya_end="180"]{وَلاَ يَحْسِبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ} إِلَى آخِرِ الآيَةِ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kimga Alloh mol bersa-yu, u uning zakotini ado etmasa, qiyomat kuni uning moli — unga ikki nuqtasi (zahar belgisi) boʻ lgan kal (boshi yalongʻoch, zaharli) ilon (qiyofasida) misol qilinadi va boʻ yniga oʻ rab qoʻ yiladi; u (ilon) uning ikki jagʻ idan (yoki ikki lunjidan) tutib: ‹Men sening molingman, men sening xazinangman› deydi», dedilar. Soʻng bu oyatni: ‹Va Alloh oʻz fazlidan bergan narsani baxillik bilan ushlab qoladiganlar (uni yaxshilik deb oʻylamasin)...› (Al-Imron surasi, 180) (oyatini) oxiriga qadar tilovat qildilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга Аллоҳ мол берса-ю, у унинг закотини адо этмаса, қиёмат куни унинг моли — унга икки нуқтаси (заҳар белгиси) бў лган кал (боши ялонғоч, заҳарли) илон (қиёфасида) мисол қилинади ва бў йнига ў раб қў йилади; у (илон) унинг икки жағ идан (ёки икки лунжидан) тутиб: ‹Мен сенинг молингман, мен сенинг хазинангман› дейди», дедилар. Сўнг бу оятни: ‹Ва Аллоҳ ўз фазлидан берган нарсани бахиллик билан ушлаб қоладиганлар (уни яхшилик деб ўйламасин)...› (Ал-Имрон сураси, 180) (оятини) охирига қадар тиловат қилдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْعِشَاءَ إِذْ قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ". ثُمَّ قَالَ قَبْلَ أَنْ يَسْجُدَ " اللَّهُمَّ نَجِّ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ، اللَّهُمَّ نَجِّ سَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ، اللَّهُمَّ نَجِّ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ، اللَّهُمَّ نَجِّ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ، اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ xufton (namozini) oʻqiyotgan paytlarida ‹Samiʼallohu liman hamidah› dedilar, soʻng sajdaga ketishdan oldin: «Allohim, Ayyosh ibn Abu Rabiani najot ber; Allohim, Salama ibn Hishomni najot ber; Allohim, Valid ibn Validni najot ber; Allohim, moʻminlardan boʻ lgan ojizlarni najot ber; Allohim, Muzar (qabilasi) ustigʻa (azob) qadamingni qattiq qil; Allohim, uni — Yusuf (zamonidagi) yillar kabi yillar (ochlik) qil», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ хуфтон (намозини) ўқиётган пайтларида ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› дедилар, сўнг саждага кетишдан олдин: «Аллоҳим, Айёш ибн Абу Рабиани нажот бер; Аллоҳим, Салама ибн Ҳишомни нажот бер; Аллоҳим, Валид ибн Валидни нажот бер; Аллоҳим, мўминлардан бў лган ожизларни нажот бер; Аллоҳим, Музар (қабиласи) устиға (азоб) қадамингни қаттиқ қил; Аллоҳим, уни — Юсуф (замонидаги) йиллар каби йиллар (очлик) қил», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا هِلاَلٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى فَقَدْ كَذَبَ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Kim ‹Men Yunus ibn Mattadan yaxshiroqman› desa, albatta yolgʻon aytibdi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ким ‹Мен Юнус ибн Маттадан яхшироқман› деса, албатта ёлғон айтибди», дедилар.
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ سَمِعْتُ حُمَيْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا يَنْبَغِي لِعَبْدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Hech bir banda uchun ‹Men Yunus ibn Mattadan yaxshiroqman› deyish lozim emas», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ҳеч бир банда учун ‹Мен Юнус ибн Маттадан яхшироқман› дейиш лозим эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا عُمَارَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا، فَإِذَا رَآهَا النَّاسُ آمَنَ مَنْ عَلَيْهَا، فَذَاكَ حِينَ لاَ يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا، لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Quyosh oʻ z magʻribidan chiqmaguncha qiyomat qoim boʻ lmaydi; odamlar uni koʻ rganida, yer yuzidagi (hamma) iymon keltiradi — ammo bu — (avval) iymon keltirmagan jonga oʻ z iymoni naf bermaydigan paytdir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қуёш ў з мағрибидан чиқмагунча қиёмат қоим бў лмайди; одамлар уни кў рганида, ер юзидаги (ҳамма) иймон келтиради — аммо бу — (аввал) иймон келтирмаган жонга ў з иймони наф бермайдиган пайтдир», дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا فَإِذَا طَلَعَتْ وَرَآهَا النَّاسُ آمَنُوا أَجْمَعُونَ، وَذَلِكَ حِينَ لاَ يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا ". ثُمَّ قَرَأَ الآيَةَ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Quyosh oʻ z magʻribidan chiqmaguncha qiyomat qoim boʻ lmaydi; u chiqib, odamlar uni koʻ rganida, hammasi iymon keltiradi — ammo bu — jonga oʻ z iymoni naf bermaydigan paytdir», dedilar. Soʻng (yuqoridagi) oyatni oʻqidilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қуёш ў з мағрибидан чиқмагунча қиёмат қоим бў лмайди; у чиқиб, одамлар уни кў рганида, ҳаммаси иймон келтиради — аммо бу — жонга ў з иймони наф бермайдиган пайтдир», дедилар. Сўнг (юқоридаги) оятни ўқидилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قِيلَ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ [quran sura="2" aya_start="58" aya_end="58"]{ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ} فَبَدَّلُوا فَدَخَلُوا يَزْحَفُونَ عَلَى أَسْتَاهِهِمْ وَقَالُوا حَبَّةٌ فِي شَعَرَةٍ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Bani Isroilga: ‹(Shahar) eshigidan sajda qilgan holda kiringlar va ‹Hitta› (denglar) — sizlarning xatolaringizni magʻ firat qilamiz› (Baqara surasi, 58) deyildi; lekin ular (soʻzni) oʻ zgartirdilar: orqalari bilan sudralib kirdilar va ‹Hitta› (oʻ rniga) ‹Habba fi shaʼara (sochdagi don)› dedilar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Бани Исроилга: ‹(Шаҳар) эшигидан сажда қилган ҳолда киринглар ва ‹Ҳитта› (денглар) — сизларнинг хатоларингизни мағ фират қиламиз› (Бақара сураси, 58) дейилди; лекин улар (сўзни) ў згартирдилар: орқалари билан судралиб кирдилар ва ‹Ҳитта› (ў рнига) ‹Ҳабба фи шаъара (сочдаги дон)› дедилар», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجَ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَكُونُ كَنْزُ أَحَدِكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺni: «Qiyomat kuni biringizning xazinasi — kal (zaharli) ilon (qiyofasida) boʻ ladi», deb aytayotganlarini eshitdi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺни: «Қиёмат куни бирингизнинг хазинаси — кал (заҳарли) илон (қиёфасида) бў лади», деб айтаётганларини эшитди.)
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْفِقْ أُنْفِقْ عَلَيْكَ ـ وَقَالَ ـ يَدُ اللَّهِ مَلأَى لاَ تَغِيضُهَا نَفَقَةٌ، سَحَّاءُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ـ وَقَالَ ـ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْفَقَ مُنْذُ خَلَقَ السَّمَاءَ وَالأَرْضَ فَإِنَّهُ لَمْ يَغِضْ مَا فِي يَدِهِ، وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ، وَبِيَدِهِ الْمِيزَانُ يَخْفِضُ وَيَرْفَعُ ". {اعْتَرَاكَ} افْتَعَلْتَ مِنْ عَرَوْتُهُ أَىْ أَصَبْتُهُ، وَمِنْهُ يَعْرُوهُ وَاعْتَرَانِي [quran sura="11" aya_start="56" aya_end="56"]{آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا} أَىْ فِي مِلْكِهِ وَسُلْطَانِهِ. عَنِيدٌ وَعَنُودٌ وَعَانِدٌ وَاحِدٌ، هُوَ تَأْكِيدُ التَّجَبُّرِ، {اسْتَعْمَرَكُمْ} جَعَلَكُمْ عُمَّارًا، أَعْمَرْتُهُ الدَّارَ فَهْىَ عُمْرَى جَعَلْتُهَا لَهُ. {نَكِرَهُمْ} وَأَنْكَرَهُمْ وَاسْتَنْكَرَهُمْ وَاحِدٌ [quran sura="11" aya_start="73" aya_end="73"]{حَمِيدٌ مَجِيدٌ} كَأَنَّهُ فَعِيلٌ مِنْ مَاجِدٍ. مَحْمُودٌ مِنْ حَمِدَ. سِجِّيلٌ الشَّدِيدُ الْكَبِيرُ. سِجِّيلٌ وَسِجِّينٌ وَاللاَّمُ وَالنُّونُ أُخْتَانِ، وَقَالَ تَمِيمُ بْنُ مُقْبِلٍ
وَرَجْلَةٍ يَضْرِبُونَ الْبَيْضَ ضَاحِيَةً
ضَرْبًا تَوَاصَى بِهِ الأَبْطَالُ سِجِّينَا
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla: ‹(Ey banda,) sarfla — Men senga sarflayman› dedi», dedilar va: «Allohning qoʻ li toʻ ladir; uni hech bir sarf (nafaqa) kamaytirmaydi; (u) kechasi-yu kunduzi sahiy (saxiy, toʻ kib turuvchi)dir», dedilar; (yana): «Aytinglar-chi, U osmon va yerni yaratganidan beri (qancha) sarfladi — albatta bu Uning qoʻ lidagi (narsa)ni kamaytirmadi; Uning Arshi suv ustida edi; Uning qoʻ lida mezon (tarozi) bor — pasaytirar va koʻ tarar edi», dedilar. (Lexical glosslar:) ‹Aʼtaroka› — ‹arovtuhu (unga yetdim, tegdim)›dan ‹iftaalta› (boʻ limi)dir; ‹yaʼruhu› va ‹aʼtaroniy› (ham shundan). ‹Oxizun bi-nosiyatiha› (Hud surasi, 56) — yaʼni Uning mulki va sultoni (qoʻ li ostida). ‹Aniyd›, ‹anud› va ‹oniyd› — bir (maʼnoda); u takabburni taʼkidlash(dir). ‹Istaʼmarakum› — sizlarni obodonchilik qiluvchilar (etib) qildi; ‹aʼmartuhud-dor› — uni (uyni) unga umrbod berdim (degani). ‹Nakirahum› (Hud surasi, 70), ‹ankarahum› va ‹istankarahum› — bir (maʼnoda). ‹Hamiyd›, ‹majiyd› (Hud surasi, 73) — goʻyo ‹mojid›dan ‹faʼiyl› (vaznida); ‹mahmud› — ‹hamida›dan. ‹Sijjiyl› — qattiq, katta (tosh). ‹Sijjiyl› va ‹sijjiyn› — lom va nun egizak (harf)dir.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла: ‹(Эй банда,) сарфла — Мен сенга сарфлайман› деди», дедилар ва: «Аллоҳнинг қў ли тў ладир; уни ҳеч бир сарф (нафақа) камайтирмайди; (у) кечаси-ю кундузи саҳий (сахий, тў киб турувчи)дир», дедилар; (яна): «Айтинглар-чи, У осмон ва ерни яратганидан бери (қанча) сарфлади — албатта бу Унинг қў лидаги (нарса)ни камайтирмади; Унинг Арши сув устида эди; Унинг қў лида мезон (тарози) бор — пасайтирар ва кў тарар эди», дедилар. (Лехисал глосслар:) ‹Аътарока› — ‹аровтуҳу (унга етдим, тегдим)›дан ‹ифтаалта› (бў лими)дир; ‹яъруҳу› ва ‹аътароний› (ҳам шундан). ‹Охизун би-носиятиҳа› (Ҳуд сураси, 56) — яъни Унинг мулки ва султони (қў ли остида). ‹Анийд›, ‹ануд› ва ‹онийд› — бир (маънода); у такаббурни таъкидлаш(дир). ‹Истаъмаракум› — сизларни ободончилик қилувчилар (этиб) қилди; ‹аъмартуҳуд-дор› — уни (уйни) унга умрбод бердим (дегани). ‹Накираҳум› (Ҳуд сураси, 70), ‹анкараҳум› ва ‹истанкараҳум› — бир (маънода). ‹Ҳамийд›, ‹мажийд› (Ҳуд сураси, 73) — гўё ‹можид›дан ‹фаъийл› (вазнида); ‹маҳмуд› — ‹ҳамида›дан. ‹Сижжийл› — қаттиқ, катта (тош). ‹Сижжийл› ва ‹сижжийн› — лом ва нун эгизак (ҳарф)дир.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ النَّاسِ أَكْرَمُ قَالَ " أَكْرَمُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاهُمْ ". قَالُوا لَيْسَ عَنْ هَذَا نَسْأَلُكَ. قَالَ " فَأَكْرَمُ النَّاسِ يُوسُفُ نَبِيُّ اللَّهِ ابْنُ نَبِيِّ اللَّهِ ابْنِ نَبِيِّ اللَّهِ ابْنِ خَلِيلِ اللَّهِ ". قَالُوا لَيْسَ عَنْ هَذَا نَسْأَلُكَ. قَالَ " فَعَنْ مَعَادِنِ الْعَرَبِ تَسْأَلُونِي ". قَالُوا نَعَمْ. قَالَ " فَخِيَارُكُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُكُمْ فِي الإِسْلاَمِ إِذَا فَقِهُوا ". تَابَعَهُ أَبُو أُسَامَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺdan: «Odamlarning eng karimi (sharaflirogi) kim?» deb soʻraldi. U zot: «Alloh huzurida ularning eng karimi — eng taqvolisidir», dedilar. Ular: «Biz sizdan bu haqda soʻramayapmiz», dedi. U zot: «Unda odamlarning eng karimi — Allohning paygʻambari, Allohning paygʻambari oʻgʻ li, Allohning paygʻambari oʻgʻ li, Allohning xalili (doʻ sti Ibrohim) oʻgʻ li — Yusufdir», dedilar. Ular: «Biz sizdan bu haqda soʻramayapmiz», dedi. U zot: «Unda arablarning maʼdanlari (asl-nasablari) haqida sorayapsizmi?» dedilar. Ular: «Ha», dedi. U zot: «Johiliyatda yaxshilaringiz — agar (dinni) fiqh (chuqur tushuncha) qilsalar — islomda (ham) yaxshilaringizdir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺдан: «Одамларнинг энг карими (шарафлироги) ким?» деб сўралди. У зот: «Аллоҳ ҳузурида уларнинг энг карими — энг тақволисидир», дедилар. Улар: «Биз сиздан бу ҳақда сўрамаяпмиз», деди. У зот: «Унда одамларнинг энг карими — Аллоҳнинг пайғамбари, Аллоҳнинг пайғамбари ўғ ли, Аллоҳнинг пайғамбари ўғ ли, Аллоҳнинг халили (дў сти Иброҳим) ўғ ли — Юсуфдир», дедилар. Улар: «Биз сиздан бу ҳақда сўрамаяпмиз», деди. У зот: «Унда арабларнинг маъданлари (асл-насаблари) ҳақида сораяпсизми?» дедилар. Улар: «Ҳа», деди. У зот: «Жоҳилиятда яхшиларингиз — агар (динни) фиқҳ (чуқур тушунча) қилсалар — исломда (ҳам) яхшиларингиздир», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ تَلِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ بَكْرِ بْنِ مُضَرَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَرْحَمُ اللَّهُ لُوطًا، لَقَدْ كَانَ يَأْوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ، وَلَوْ لَبِثْتُ فِي السِّجْنِ مَا لَبِثَ يُوسُفُ لأَجَبْتُ الدَّاعِيَ، وَنَحْنُ أَحَقُّ مِنْ إِبْرَاهِيمَ إِذْ قَالَ لَهُ [quran sura="2" aya_start="260" aya_end="260"]{أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي}"
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Alloh Lutga rahmat qilsin; albatta u qattiq (kuchli) bir tirgakka (Allohga) suyanar edi; agar men Yusuf qolgan (muddat)cha zindonda qolganimda, (meni chaqirgan) chaqiruvchiga (darhol) javob bergan boʻ lardim; biz Ibrohimdan koʻ ra haqliroqmiz — oʻ shanda (Alloh) unga: ‹Iymon keltirmadingmi?› deganida, u: ‹Yoʻq (keltirdim), lekin qalbim xotirjam boʻ lishi uchun (soʻradim)› dedi (Baqara surasi, 260)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Лутга раҳмат қилсин; албатта у қаттиқ (кучли) бир тиргакка (Аллоҳга) суянар эди; агар мен Юсуф қолган (муддат)ча зиндонда қолганимда, (мени чақирган) чақирувчига (дарҳол) жавоб берган бў лардим; биз Иброҳимдан кў ра ҳақлироқмиз — ў шанда (Аллоҳ) унга: ‹Иймон келтирмадингми?› деганида, у: ‹Йўқ (келтирдим), лекин қалбим хотиржам бў лиши учун (сўрадим)› деди (Бақара сураси, 260)», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا قَضَى اللَّهُ الأَمْرَ فِي السَّمَاءِ ضَرَبَتِ الْمَلاَئِكَةُ بِأَجْنِحَتِهَا خُضْعَانًا لِقَوْلِهِ كَالسِّلْسِلَةِ عَلَى صَفْوَانٍ ـ قَالَ عَلِيٌّ وَقَالَ غَيْرُهُ صَفْوَانٍ ـ يَنْفُذُهُمْ ذَلِكَ فَإِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ، قَالُوا لِلَّذِي قَالَ الْحَقَّ وَهْوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ، فَيَسْمَعُهَا مُسْتَرِقُو السَّمْعِ، وَمُسْتَرِقُو السَّمْعِ هَكَذَا وَاحِدٌ فَوْقَ آخَرَ ـ وَوَصَفَ سُفْيَانُ بِيَدِهِ، وَفَرَّجَ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدِهِ الْيُمْنَى، نَصَبَهَا بَعْضَهَا فَوْقَ بَعْضٍ ـ فَرُبَّمَا أَدْرَكَ الشِّهَابُ الْمُسْتَمِعَ، قَبْلَ أَنْ يَرْمِيَ بِهَا إِلَى صَاحِبِهِ، فَيُحْرِقَهُ وَرُبَّمَا لَمْ يُدْرِكْهُ حَتَّى يَرْمِيَ بِهَا إِلَى الَّذِي يَلِيهِ إِلَى الَّذِي هُوَ أَسْفَلُ مِنْهُ حَتَّى يُلْقُوهَا إِلَى الأَرْضِ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى الأَرْضِ ـ فَتُلْقَى عَلَى فَمِ السَّاحِرِ، فَيَكْذِبُ مَعَهَا مِائَةَ كَذْبَةٍ فَيَصْدُقُ، فَيَقُولُونَ أَلَمْ يُخْبِرْنَا يَوْمَ كَذَا وَكَذَا يَكُونُ كَذَا وَكَذَا، فَوَجَدْنَاهُ حَقًّا لِلْكَلِمَةِ الَّتِي سُمِعَتْ مِنَ السَّمَاءِ ".
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، إِذَا قَضَى اللَّهُ الأَمْرَ. وَزَادَ الْكَاهِنِ. وَحَدَّثَنَا سُفْيَانُ فَقَالَ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ إِذَا قَضَى اللَّهُ الأَمْرَ وَقَالَ عَلَى فَمِ السَّاحِرِ. قُلْتُ لِسُفْيَانَ قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ. قَالَ نَعَمْ. قُلْتُ لِسُفْيَانَ إِنَّ إِنْسَانًا رَوَى عَنْكَ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَيَرْفَعُهُ أَنَّهُ قَرَأَ فُزِّعَ. قَالَ سُفْيَانُ هَكَذَا قَرَأَ عَمْرٌو. فَلاَ أَدْرِي سَمِعَهُ هَكَذَا أَمْ لاَ. قَالَ سُفْيَانُ وَهْىَ قِرَاءَتُنَا.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺga yetkazib (shunday) rivoyat qildi:) «Alloh osmonda (bir) ishni hukm qilganida, farishtalar — Uning soʻziga boʻ ysunib (xushuʼ bilan) — qanotlarini (silkitib) uradilar — goʻyo (qoʻ yilgan) silliq toshga (urilgan) zanjir (sasi) kabi. (Qoʻ rquv) qalblaridan koʻ tarilganida, ular: ‹Robbingiz nima dedi?› deydilar; (boshqalari) haq (gap)ni aytgan (Allohga nisbatan): ‹U Oliy, Buyukdir (degan soʻzni)› aytadilar. Shunda uni oʻgʻ rincha eshituvchilar (shaytonlar) eshitib oladilar — oʻgʻ rincha eshituvchilar esa mana bunday — biri ikkinchisining ustida (turgan holda)dir (Sufyon qoʻ li bilan vasf qildi — oʻ ng qoʻ li barmoqlarini ochib, baʼzisini baʼzisininng ustida tiklab koʻ rsatdi). Baʼzan shihob (uchar yulduz) eshituvchini — uni oʻ z (yuqorisidagi) sherigiga uzatishdan oldin — quvib yetadi va uni kuydiradi; baʼzan esa unga yetmaydi, to uni oʻ zidan pastdagi (sherigiga), undan pastdagiga uzatadi — to uni yerga tashlaydilar (Sufyon baʼzan: ‹to u yerga yetadi› dedi). Soʻng u (kalima) sehrgarning ogʻ ziga tashlanadi; u u (kalima) bilan birga yuz yolgʻon (qoʻ shib) aytadi va (oʻ sha bir kalima) rost chiqadi. Shunda (odamlar): ‹U bizga falon kuni shunday-shunday boʻ ladi deb aytmaganmidi? Biz uni rost (deb) topdik-ku› deydilar — (aslida bu) osmondan eshitilgan oʻ sha (bir) kalima sababidir.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺга етказиб (шундай) ривоят қилди:) «Аллоҳ осмонда (бир) ишни ҳукм қилганида, фаришталар — Унинг сўзига бў йсуниб (хушуъ билан) — қанотларини (силкитиб) урадилар — гўё (қў йилган) силлиқ тошга (урилган) занжир (саси) каби. (Қў рқув) қалбларидан кў тарилганида, улар: ‹Роббингиз нима деди?› дейдилар; (бошқалари) ҳақ (гап)ни айтган (Аллоҳга нисбатан): ‹У Олий, Буюкдир (деган сўзни)› айтадилар. Шунда уни ўғ ринча эшитувчилар (шайтонлар) эшитиб оладилар — ўғ ринча эшитувчилар эса мана бундай — бири иккинчисининг устида (турган ҳолда)дир (Суфён қў ли билан васф қилди — ў нг қў ли бармоқларини очиб, баъзисини баъзисининнг устида тиклаб кў рсатди). Баъзан шиҳоб (учар юлдуз) эшитувчини — уни ў з (юқорисидаги) шеригига узатишдан олдин — қувиб етади ва уни куйдиради; баъзан эса унга етмайди, то уни ў зидан пастдаги (шеригига), ундан пастдагига узатади — то уни ерга ташлайдилар (Суфён баъзан: ‹то у ерга етади› деди). Сўнг у (калима) сеҳргарнинг оғ зига ташланади; у у (калима) билан бирга юз ёлғон (қў шиб) айтади ва (ў ша бир калима) рост чиқади. Шунда (одамлар): ‹У бизга фалон куни шундай-шундай бў лади деб айтмаганмиди? Биз уни рост (деб) топдик-ку› дейдилар — (аслида бу) осмондан эшитилган ў ша (бир) калима сабабидир.»
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمُّ الْقُرْآنِ هِيَ السَّبْعُ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنُ الْعَظِيمُ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Ummul-Qurʼon (Fotiha) — u sabʼul-masoniy (qayta-qayta oʻqiladigan yetti oyat) va ulugʻ Qurʼondir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Уммул-Қуръон (Фотиҳа) — у сабъул-масоний (қайта-қайта ўқиладиган етти оят) ва улуғ Қуръондир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ بِإِيلِيَاءَ بِقَدَحَيْنِ مِنْ خَمْرٍ وَلَبَنٍ، فَنَظَرَ إِلَيْهِمَا فَأَخَذَ اللَّبَنَ قَالَ جِبْرِيلُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَاكَ لِلْفِطْرَةِ، لَوْ أَخَذْتَ الْخَمْرَ غَوَتْ أُمَّتُكَ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺga — meʼrojga olib chiqilgan kechasi — Iliyo (Quds)da ikki idish — birida xamr, birida sut — keltirildi. U zot ularga qarab, sutni oldilar. Jibril: «Seni fitratga (toʻ gʻ ri tabiatga) hidoyat qilgan Allohga hamd boʻ lsin; agar xamrni olganingda, ummating adashar edi», dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺга — меърожга олиб чиқилган кечаси — Илиё (Қудс)да икки идиш — бирида хамр, бирида сут — келтирилди. У зот уларга қараб, сутни олдилар. Жибрил: «Сени фитратга (тў ғ ри табиатга) ҳидоят қилган Аллоҳга ҳамд бў лсин; агар хамрни олганингда, умматинг адашар эди», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ، فَرُفِعَ إِلَيْهِ الذِّرَاعُ، وَكَانَتْ تُعْجِبُهُ، فَنَهَسَ مِنْهَا نَهْسَةً ثُمَّ قَالَ " أَنَا سَيِّدُ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَهَلْ تَدْرُونَ مِمَّ ذَلِكَ يُجْمَعُ النَّاسُ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ، يُسْمِعُهُمُ الدَّاعِي، وَيَنْفُذُهُمُ الْبَصَرُ، وَتَدْنُو الشَّمْسُ، فَيَبْلُغُ النَّاسَ مِنَ الْغَمِّ وَالْكَرْبِ مَا لاَ يُطِيقُونَ وَلاَ يَحْتَمِلُونَ فَيَقُولُ النَّاسُ أَلاَ تَرَوْنَ مَا قَدْ بَلَغَكُمْ أَلاَ تَنْظُرُونَ مَنْ يَشْفَعُ لَكُمْ إِلَى رَبِّكُمْ فَيَقُولُ بَعْضُ النَّاسِ لِبَعْضٍ عَلَيْكُمْ بِآدَمَ فَيَأْتُونَ آدَمَ عليه السلام فَيَقُولُونَ لَهُ أَنْتَ أَبُو الْبَشَرِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ. وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ، وَأَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ فَسَجَدُوا لَكَ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ، أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا قَدْ بَلَغَنَا فَيَقُولُ آدَمُ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنَّهُ نَهَانِي عَنِ الشَّجَرَةِ فَعَصَيْتُهُ، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى نُوحٍ، فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُونَ يَا نُوحُ إِنَّكَ أَنْتَ أَوَّلُ الرُّسُلِ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ، وَقَدْ سَمَّاكَ اللَّهُ عَبْدًا شَكُورًا اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ، أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ إِنَّ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنَّهُ قَدْ كَانَتْ لِي دَعْوَةٌ دَعَوْتُهَا عَلَى قَوْمِي نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى إِبْرَاهِيمَ، فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ، فَيَقُولُونَ يَا إِبْرَاهِيمُ، أَنْتَ نَبِيُّ اللَّهِ وَخَلِيلُهُ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ لَهُمْ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنِّي قَدْ كُنْتُ كَذَبْتُ ثَلاَثَ كَذَبَاتٍ ـ فَذَكَرَهُنَّ أَبُو حَيَّانَ فِي الْحَدِيثِ ـ نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي اذْهَبُوا إِلَى مُوسَى، فَيَأْتُونَ مُوسَى، فَيَقُولُونَ يَا مُوسَى أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ، فَضَّلَكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ وَبِكَلاَمِهِ عَلَى النَّاسِ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَإِنِّي قَدْ قَتَلْتُ نَفْسًا لَمْ أُومَرْ بِقَتْلِهَا، نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي، اذْهَبُوا إِلَى عِيسَى، فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُونَ يَا عِيسَى أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِنْهُ، وَكَلَّمْتَ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا اشْفَعْ لَنَا أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَيَقُولُ عِيسَى إِنَّ رَبِّي قَدْ غَضِبَ الْيَوْمَ غَضَبًا لَمْ يَغْضَبْ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَلَنْ يَغْضَبَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ ـ وَلَمْ يَذْكُرْ ذَنْبًا ـ نَفْسِي نَفْسِي نَفْسِي، اذْهَبُوا إِلَى غَيْرِي اذْهَبُوا إِلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَيَأْتُونَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُونَ يَا مُحَمَّدُ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ وَخَاتَمُ الأَنْبِيَاءِ، وَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ، اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ أَلاَ تَرَى إِلَى مَا نَحْنُ فِيهِ فَأَنْطَلِقُ فَآتِي تَحْتَ الْعَرْشِ، فَأَقَعُ سَاجِدًا لِرَبِّي عَزَّ وَجَلَّ ثُمَّ يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَىَّ مِنْ مَحَامِدِهِ وَحُسْنِ الثَّنَاءِ عَلَيْهِ شَيْئًا لَمْ يَفْتَحْهُ عَلَى أَحَدٍ قَبْلِي ثُمَّ يُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، سَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، فَأَرْفَعُ رَأْسِي، فَأَقُولُ أُمَّتِي يَا رَبِّ، أُمَّتِي يَا رَبِّ فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ أَدْخِلْ مِنْ أُمَّتِكَ مَنْ لاَ حِسَابَ عَلَيْهِمْ مِنَ الْبَابِ الأَيْمَنِ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ وَهُمْ شُرَكَاءُ النَّاسِ فِيمَا سِوَى ذَلِكَ مِنَ الأَبْوَابِ، ثُمَّ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ مَا بَيْنَ الْمِصْرَاعَيْنِ مِنْ مَصَارِيعِ الْجَنَّةِ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَحِمْيَرَ، أَوْ كَمَا بَيْنَ مَكَّةَ وَبُصْرَى ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺga goʻ sht keltirildi; ularga (qoʻ ylning) kuragi koʻ tarib berildi — u (kurak) u zotga yoqar edi. U zot undan bir tishlab oldilar, soʻng (shunday) dedilar: «Men qiyomat kuni odamlarning sayyidiman; bu nimadan ekanini bilasizmi? Alloh avvalgilarni va keyingilarni — bir tekislikda toʻ playdi — (shunchaki)ki, (bir) chaqiruvchi ularning (barchasiga) (ovozini) eshittiradi, koʻ z (esa hammasini) teshib oʻ tadi (qamrab koʻ radi); quyosh yaqinlashadi va odamlarga — toqat qilolmas, koʻ tarolmas darajada — gʻam va shiddat yetadi. Shunda odamlar: ‹Sizlarga yetgan (azob)ni koʻ rmaysizmi? Robbingiz huzurida sizlarga shafoat qiladigan (kim)ni izlab koʻ rmaysizmi?› deydi. Baʼzi odamlar baʼzisiga: ‹Odam (Atoga) boring› deydi. Ular Odam alayhissalomning oldiga kelib: ‹Sen — basharning otasisan; Alloh seni Oʻ z qoʻ li bilan yaratdi, senga Oʻ z ruhidan pufladi, farishtalarga buyurdi — ular senga sajda qildi; bizga Robbing huzurida shafoat qil; biz qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. Odam: ‹Albatta Robbim bugun shunday gʻ azab qildiki, bundan oldin (hech qachon) bunday gʻ azablanmagan va bundan keyin (ham) bunday gʻ azablanmaydi; u meni daraxtdan qaytargan edi, men unga osiy boʻ ldim; nafsim, nafsim, nafsim! Mendan boshqaga boringlar, Nuhga boringlar› deydi. Ular Nuhga kelib: ‹Ey Nuh, sen — yer ahliga (yuborilgan) paygʻambarlarning birinchisisan; Alloh seni ‹koʻ p shukr qiluvchi banda› deb atadi; bizga Robbing huzurida shafoat qil; qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. U: ‹Albatta Robbim azza va jalla bugun shunday gʻ azab qildiki, bundan oldin bunday gʻ azablanmagan va bundan keyin bunday gʻ azablanmaydi; menga bir duo bor edi, men uni oʻ z qavmimga (qarshi) qilgan edim; nafsim, nafsim, nafsim! Mendan boshqaga boringlar, Ibrohimga boringlar› deydi. Ular Ibrohimga kelib: ‹Ey Ibrohim, sen — Allohning paygʻambari va yer ahlidan Uning xalili (doʻ sti)san; bizga Robbing huzurida shafoat qil; qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. U ularga: ‹Albatta Robbim bugun shunday gʻ azab qildiki, bundan oldin bunday gʻ azablanmagan va bundan keyin bunday gʻ azablanmaydi; men uch marta yolgʻon (deb tushuniladigan gap) aytgan edim (Abu Hayyon ularni hadisda zikr qildi); nafsim, nafsim, nafsim! Mendan boshqaga boringlar, Musoga boringlar› deydi. Ular Musoga kelib: ‹Ey Muso, sen — Allohning Rasulisan; Alloh seni Oʻ z risolati va kalomi bilan odamlardan afzal qildi; bizga Robbing huzurida shafoat qil; qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. U: ‹Albatta Robbim bugun shunday gʻ azab qildiki, bundan oldin bunday gʻ azablanmagan va bundan keyin bunday gʻ azablanmaydi; men oʻ ldirishga buyurilmagan bir jonni oʻ ldirgan edim; nafsim, nafsim, nafsim! Mendan boshqaga boringlar, Isoga boringlar› deydi. Ular Isoga kelib: ‹Ey Iso, sen — Allohning Rasuli va Uning kalimasisan — uni Maryamga tashlagan — hamda Undan (boʻ lgan) ruhsan; sen beshikda (goʻ dak holda) odamlar bilan gapirgansan; bizga shafoat qil; qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. Iso: ‹Albatta Robbim bugun shunday gʻ azab qildiki, bundan oldin bunday gʻ azablanmagan va bundan keyin bunday gʻ azablanmaydi› deydi (u hech bir gunoh zikr qilmadi); ‹nafsim, nafsim, nafsim! Mendan boshqaga boringlar, Muhammadga ﷺ boringlar› deydi. Ular Muhammadning ﷺ oldiga kelib: ‹Ey Muhammad, sen — Allohning Rasuli va paygʻambarlarning xotamisan; Alloh sening avvalgi va keyingi gunohlaringni magʻ firat qilgan; bizga Robbing huzurida shafoat qil; qaysi (ahvol)da ekanimizni koʻ rmaysanmi?› deydi. Shunda men joʻnab, Arsh ostiga kelaman va Robbim azza va jallaga sajda qilib yiqilaman; soʻng Alloh menga — Oʻ zining hamd va goʻzal sanolaridan — mendan oldin hech kimga ochmagan (bir) narsani ochadi; soʻng: ‹Ey Muhammad, boshing(ni) koʻ tar; soʻra — berilasan; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi› deyiladi. Men boshimni koʻ taraman va: ‹Ummatim, ey Robbim, ummatim, ey Robbim› deyman. Shunda: ‹Ey Muhammad, ummatingdan hisobsiz (kiritiladigan)larni jannat eshiklaridan oʻ ng eshikdan kiritgin; ular bundan boshqa eshiklarda (ham) odamlar bilan sherikdir› deyiladi.» Soʻng u zot: «Nafsim qoʻ lida (boʻ lgan) Zotga qasamki, jannat eshiklaridan (bir eshik)ning ikki tabaqasi orasi — Makka bilan Himyar (yoki: Makka bilan Busro) orasidek (uzoq)dir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺга гў шт келтирилди; уларга (қў йлнинг) кураги кў тариб берилди — у (курак) у зотга ёқар эди. У зот ундан бир тишлаб олдилар, сўнг (шундай) дедилар: «Мен қиёмат куни одамларнинг саййидиман; бу нимадан эканини биласизми? Аллоҳ аввалгиларни ва кейингиларни — бир текисликда тў плайди — (шунчаки)ки, (бир) чақирувчи уларнинг (барчасига) (овозини) эшиттиради, кў з (эса ҳаммасини) тешиб ў тади (қамраб кў ради); қуёш яқинлашади ва одамларга — тоқат қилолмас, кў таролмас даражада — ғам ва шиддат етади. Шунда одамлар: ‹Сизларга етган (азоб)ни кў рмайсизми? Роббингиз ҳузурида сизларга шафоат қиладиган (ким)ни излаб кў рмайсизми?› дейди. Баъзи одамлар баъзисига: ‹Одам (Атога) боринг› дейди. Улар Одам алайҳиссаломнинг олдига келиб: ‹Сен — башарнинг отасисан; Аллоҳ сени Ў з қў ли билан яратди, сенга Ў з руҳидан пуфлади, фаришталарга буюрди — улар сенга сажда қилди; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил; биз қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. Одам: ‹Албатта Роббим бугун шундай ғ азаб қилдики, бундан олдин (ҳеч қачон) бундай ғ азабланмаган ва бундан кейин (ҳам) бундай ғ азабланмайди; у мени дарахтдан қайтарган эди, мен унга осий бў лдим; нафсим, нафсим, нафсим! Мендан бошқага боринглар, Нуҳга боринглар› дейди. Улар Нуҳга келиб: ‹Эй Нуҳ, сен — ер аҳлига (юборилган) пайғамбарларнинг биринчисисан; Аллоҳ сени ‹кў п шукр қилувчи банда› деб атади; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил; қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. У: ‹Албатта Роббим азза ва жалла бугун шундай ғ азаб қилдики, бундан олдин бундай ғ азабланмаган ва бундан кейин бундай ғ азабланмайди; менга бир дуо бор эди, мен уни ў з қавмимга (қарши) қилган эдим; нафсим, нафсим, нафсим! Мендан бошқага боринглар, Иброҳимга боринглар› дейди. Улар Иброҳимга келиб: ‹Эй Иброҳим, сен — Аллоҳнинг пайғамбари ва ер аҳлидан Унинг халили (дў сти)сан; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил; қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. У уларга: ‹Албатта Роббим бугун шундай ғ азаб қилдики, бундан олдин бундай ғ азабланмаган ва бундан кейин бундай ғ азабланмайди; мен уч марта ёлғон (деб тушуниладиган гап) айтган эдим (Абу Ҳайён уларни ҳадисда зикр қилди); нафсим, нафсим, нафсим! Мендан бошқага боринглар, Мусога боринглар› дейди. Улар Мусога келиб: ‹Эй Мусо, сен — Аллоҳнинг Расулисан; Аллоҳ сени Ў з рисолати ва каломи билан одамлардан афзал қилди; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил; қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. У: ‹Албатта Роббим бугун шундай ғ азаб қилдики, бундан олдин бундай ғ азабланмаган ва бундан кейин бундай ғ азабланмайди; мен ў лдиришга буюрилмаган бир жонни ў лдирган эдим; нафсим, нафсим, нафсим! Мендан бошқага боринглар, Исога боринглар› дейди. Улар Исога келиб: ‹Эй Исо, сен — Аллоҳнинг Расули ва Унинг калимасисан — уни Марямга ташлаган — ҳамда Ундан (бў лган) руҳсан; сен бешикда (гў дак ҳолда) одамлар билан гапиргансан; бизга шафоат қил; қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. Исо: ‹Албатта Роббим бугун шундай ғ азаб қилдики, бундан олдин бундай ғ азабланмаган ва бундан кейин бундай ғ азабланмайди› дейди (у ҳеч бир гуноҳ зикр қилмади); ‹нафсим, нафсим, нафсим! Мендан бошқага боринглар, Муҳаммадга ﷺ боринглар› дейди. Улар Муҳаммаднинг ﷺ олдига келиб: ‹Эй Муҳаммад, сен — Аллоҳнинг Расули ва пайғамбарларнинг хотамисан; Аллоҳ сенинг аввалги ва кейинги гуноҳларингни мағ фират қилган; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил; қайси (аҳвол)да эканимизни кў рмайсанми?› дейди. Шунда мен жўнаб, Арш остига келаман ва Роббим азза ва жаллага сажда қилиб йиқиламан; сўнг Аллоҳ менга — Ў зининг ҳамд ва гўзал саноларидан — мендан олдин ҳеч кимга очмаган (бир) нарсани очади; сўнг: ‹Эй Муҳаммад, бошинг(ни) кў тар; сўра — бериласан; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади› дейилади. Мен бошимни кў тараман ва: ‹Умматим, эй Роббим, умматим, эй Роббим› дейман. Шунда: ‹Эй Муҳаммад, умматингдан ҳисобсиз (киритиладиган)ларни жаннат эшикларидан ў нг эшикдан киритгин; улар бундан бошқа эшикларда (ҳам) одамлар билан шерикдир› дейилади.» Сўнг у зот: «Нафсим қў лида (бў лган) Зотга қасамки, жаннат эшикларидан (бир эшик)нинг икки табақаси ораси — Макка билан Ҳимяр (ёки: Макка билан Бусро) орасидек (узоқ)дир», дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خُفِّفَ عَلَى دَاوُدَ الْقِرَاءَةُ، فَكَانَ يَأْمُرُ بِدَابَّتِهِ لِتُسْرَجَ، فَكَانَ يَقْرَأُ قَبْلَ أَنْ يَفْرُغَ ". يَعْنِي الْقُرْآنَ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Dovudga oʻqish (qiroat) yengillatilgan edi; u oʻ z ulovini egarlashni buyurar va u (ulov) egarlanmasdan avval, u (Zaburni) oʻqib (tugatib) qoʻ yar edi» — yaʼni Qurʼon (Zaburni) — dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Довудга ўқиш (қироат) енгиллатилган эди; у ў з уловини эгарлашни буюрар ва у (улов) эгарланмасдан аввал, у (Забурни) ўқиб (тугатиб) қў яр эди» — яъни Қуръон (Забурни) — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا الْمُغِيرَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّهُ لَيَأْتِي الرَّجُلُ الْعَظِيمُ السَّمِينُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لاَ يَزِنُ عِنْدَ اللَّهِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ وَقَالَ اقْرَءُوا [quran sura="18" aya_start="105" aya_end="105"]{فَلاَ نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَزْنًا} ". وَعَنْ يَحْيَى بْنِ بُكَيْرٍ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ مِثْلَهُ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Albatta qiyomat kuni katta, semiz bir kishi keladi — (lekin) u Alloh huzurida bir chivinning qanotichalik (ham) tortmaydi (vazni yoʻq)», dedilar va: «Xohlasangiz, ‹Bas, ularga qiyomat kuni hech bir vazn (qadr) bermaymiz› (Kahf surasi, 105) (oyatini) oʻqinglar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Албатта қиёмат куни катта, семиз бир киши келади — (лекин) у Аллоҳ ҳузурида бир чивиннинг қанотичалик (ҳам) тортмайди (вазни йўқ)», дедилар ва: «Хоҳласангиз, ‹Бас, уларга қиёмат куни ҳеч бир вазн (қадр) бермаймиз› (Каҳф сураси, 105) (оятини) ўқинглар», дедилар.
حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْتَقَى آدَمُ وَمُوسَى، فَقَالَ مُوسَى لآدَمَ أَنْتَ الَّذِي أَشْقَيْتَ النَّاسَ وَأَخْرَجْتَهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ قَالَ لَهُ آدَمُ أَنْتَالَّذِي اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ، وَاصْطَفَاكَ لِنَفْسِهِ وَأَنْزَلَ عَلَيْكَ التَّوْرَاةَ قَالَ نَعَمْ. قَالَ فَوَجَدْتَهَا كُتِبَ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي قَالَ نَعَمْ. فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى ". الْيَمُّ الْبَحْرُ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Odam va Muso uchrashdi. Muso Odamga: ‹Sen — odamlarni baxtsiz qilib, ularni jannatdan chiqargan (kishi)san› dedi. Odam unga: ‹Sen — Alloh Oʻ z risolati bilan (saylab) tanlagan, Oʻ zi uchun tanlagan va senga Tavrotni nozil qilgan (kishi)san (shunday emasmi)?› dedi. (Muso): ‹Ha› dedi. (Odam): ‹Unda sen uni (Tavrotda) — meni yaratishidan oldin menga yozilgan (deb) topdingmi?› dedi. (Muso): ‹Ha› dedi. Shunda Odam Musodan (dalil bilan) gʻolib keldi», dedilar. ‹Al-yamm› — dengiz (degani).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Одам ва Мусо учрашди. Мусо Одамга: ‹Сен — одамларни бахциз қилиб, уларни жаннатдан чиқарган (киши)сан› деди. Одам унга: ‹Сен — Аллоҳ Ў з рисолати билан (сайлаб) танлаган, Ў зи учун танлаган ва сенга Тавротни нозил қилган (киши)сан (шундай эмасми)?› деди. (Мусо): ‹Ҳа› деди. (Одам): ‹Унда сен уни (Тавротда) — мени яратишидан олдин менга ёзилган (деб) топдингми?› деди. (Мусо): ‹Ҳа› деди. Шунда Одам Мусодан (далил билан) ғолиб келди», дедилар. ‹Ал-ямм› — денгиз (дегани).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ النَّجَّارِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " حَاجَّ مُوسَى آدَمَ، فَقَالَ لَهُ أَنْتَ الَّذِي أَخْرَجْتَ النَّاسَ مِنَ الْجَنَّةِ بِذَنْبِكَ وَأَشْقَيْتَهُمْ. قَالَ قَالَ آدَمُ يَا مُوسَى أَنْتَ الَّذِي اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِرِسَالَتِهِ وَبِكَلاَمِهِ أَتَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي أَوْ قَدَّرَهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي ". قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Muso Odam bilan bahslashdi; (Muso) unga: ‹Sen — oʻz gunohing bilan odamlarni jannatdan chiqargan va ularni baxtsiz qilgan (kishi)san› dedi. Odam: ‹Ey Muso, sen — Alloh Oʻ z risolati va kalomi bilan (saylab) tanlagan (kishi)san; meni — Alloh meni yaratishidan oldin menga yozgan (qadar qilgan) bir ish ustida — malomat qilasanmi?› dedi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Shunda Odam Musodan (dalil bilan) gʻolib keldi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мусо Одам билан баҳслашди; (Мусо) унга: ‹Сен — ўз гуноҳинг билан одамларни жаннатдан чиқарган ва уларни бахциз қилган (киши)сан› деди. Одам: ‹Эй Мусо, сен — Аллоҳ Ў з рисолати ва каломи билан (сайлаб) танлаган (киши)сан; мени — Аллоҳ мени яратишидан олдин менга ёзган (қадар қилган) бир иш устида — маломат қиласанми?› деди», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Шунда Одам Мусодан (далил билан) ғолиб келди», дедилар.
وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ إِبْرَاهِيمَ ـ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ ـ رَأَى أَبَاهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَيْهِ الْغَبَرَةُ وَالْقَتَرَةُ ". الْغَبَرَةُ هِيَ الْقَتَرَةُ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Albatta Ibrohim alayhissalom qiyomat kuni otasini — uning ustida chang va qoralik (qoplagan) holda — koʻ radi», dedilar. ‹Al-gʻabara› — u (yaʼni) ‹al-qatara›dir (chang-qora).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Албатта Иброҳим алайҳиссалом қиёмат куни отасини — унинг устида чанг ва қоралик (қоплаган) ҳолда — кў ради», дедилар. ‹Ал-ғабара› — у (яъни) ‹ал-қатара›дир (чанг-қора).
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَخِي، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَلْقَى إِبْرَاهِيمُ أَبَاهُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ إِنَّكَ وَعَدْتَنِي أَنْ لاَ تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ فَيَقُولُ اللَّهُ إِنِّي حَرَّمْتُ الْجَنَّةَ عَلَى الْكَافِرِينَ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Ibrohim otasi bilan uchrashadi va: ‹Ey Robbim, Sen menga — (xaloyiq) qayta tiriltiriladigan kunda meni sharmanda qilmaslikni — vaʼda bergan eding-ku› deydi. Shunda Alloh: ‹Men jannatni kofirlarga harom qilganman› deydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Иброҳим отаси билан учрашади ва: ‹Эй Роббим, Сен менга — (халойиқ) қайта тирилтириладиган кунда мени шарманда қилмасликни — ваъда берган эдинг-ку› дейди. Шунда Аллоҳ: ‹Мен жаннатни кофирларга ҳаром қилганман› дейди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَنْزَلَ اللَّهُ [quran sura="26" aya_start="214" aya_end="214"]{وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ} قَالَ " يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ ـ أَوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا ـ اشْتَرُوا أَنْفُسَكُمْ، لاَ أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا، يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ، لاَ أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا، يَا عَبَّاسُ بْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، لاَ أُغْنِي عَنْكَ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا، وَيَا صَفِيَّةُ عَمَّةَ رَسُولِ اللَّهِ، لاَ أُغْنِي عَنْكِ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَيَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَلِينِي مَا شِئْتِ مِنْ مَالِي، لاَ أُغْنِي عَنْكِ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ". تَابَعَهُ أَصْبَغُ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Alloh ‹Va eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir› (Shuaro surasi, 214) (oyatini) nozil qilganida, Rasululloh ﷺ (oʻrnidan) turib: «Ey Quraysh jamoasi — yoki shunga oʻ xshash bir soʻz — oʻ zingizni (oʻ zingiz) sotib oling (qutqaring); men sizlardan Allohdan (keladigan) hech narsani daf qilolmayman. Ey Abdu Manof oʻgʻ illari, men sizlardan Allohdan (keladigan) hech narsani daf qilolmayman. Ey Abbos ibn Abdulmuttalib, men sendan Allohdan (keladigan) hech narsani daf qilolmayman. Ey Safiyya — Rasulullohning ammasi — men sendan Allohdan (keladigan) hech narsani daf qilolmayman. Ey Fotima bint Muhammad, molimdan xohlagan (narsa)ngni mendan soʻra — (lekin) men sendan Allohdan (keladigan) hech narsani daf qilolmayman», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аллоҳ ‹Ва энг яқин қариндошларингни огоҳлантир› (Шуаро сураси, 214) (оятини) нозил қилганида, Расулуллоҳ ﷺ (ўрнидан) туриб: «Эй Қурайш жамоаси — ёки шунга ў хшаш бир сўз — ў зингизни (ў зингиз) сотиб олинг (қутқаринг); мен сизлардан Аллоҳдан (келадиган) ҳеч нарсани даф қилолмайман. Эй Абду Маноф ўғ иллари, мен сизлардан Аллоҳдан (келадиган) ҳеч нарсани даф қилолмайман. Эй Аббос ибн Абдулмутталиб, мен сендан Аллоҳдан (келадиган) ҳеч нарсани даф қилолмайман. Эй Сафийя — Расулуллоҳнинг аммаси — мен сендан Аллоҳдан (келадиган) ҳеч нарсани даф қилолмайман. Эй Фотима бинт Муҳаммад, молимдан хоҳлаган (нарса)нгни мендан сўра — (лекин) мен сендан Аллоҳдан (келадиган) ҳеч нарсани даф қилолмайман», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ مَوْلُودٍ إِلاَّ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ، فَأَبَوَاهُ يُهَوِّدَانِهِ أَوْ يُنَصِّرَانِهِ أَوْ يُمَجِّسَانِهِ، كَمَا تُنْتَجُ الْبَهِيمَةُ بَهِيمَةً جَمْعَاءَ، هَلْ تُحِسُّونَ فِيهَا مِنْ جَدْعَاءَ " ثُمَّ يَقُولُ [quran sura="30" aya_start="30" aya_end="30"]{فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لاَ تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ}
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Har bir tugʻ iladigan (bola) faqat fitrat (toʻ gʻ ri tabiat) ustida tugʻ iladi; soʻng ota-onasi uni yahudiy yoki nasroniy yoki majusiy qiladi — xuddi hayvon (chorva) butun (sogʻ lom) bola tugʻ ganidek; sizlar unda (qulogʻ i) kesilgan (nuqsonni) sezasizmi?» dedilar, soʻng: ‹Allohning fitratiki, odamlarni shu (fitrat) ustida yaratgan; Allohning yaratishida oʻ zgartirish yoʻq; mana shu — toʻ gʻ ri din(dir)› (Rum surasi, 30) (oyatini) oʻqir edilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир туғ иладиган (бола) фақат фитрат (тў ғ ри табиат) устида туғ илади; сўнг ота-онаси уни яҳудий ёки насроний ёки мажусий қилади — худди ҳайвон (чорва) бутун (соғ лом) бола туғ ганидек; сизлар унда (қулоғ и) кесилган (нуқсонни) сезасизми?» дедилар, сўнг: ‹Аллоҳнинг фитратики, одамларни шу (фитрат) устида яратган; Аллоҳнинг яратишида ў згартириш йўқ; мана шу — тў ғ ри дин(дир)› (Рум сураси, 30) (оятини) ўқир эдилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَوْمًا بَارِزًا لِلنَّاسِ إِذْ أَتَاهُ رَجُلٌ يَمْشِي فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الإِيمَانُ قَالَ " الإِيمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَلِقَائِهِ وَتُؤْمِنَ بِالْبَعْثِ الآخِرِ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الإِسْلاَمُ قَالَ " الإِسْلاَمُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا، وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ، وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ، وَتَصُومَ رَمَضَانَ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا الإِحْسَانُ قَالَ " الإِحْسَانُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى السَّاعَةُ قَالَ " مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ، وَلَكِنْ سَأُحَدِّثُكَ عَنْ أَشْرَاطِهَا إِذَا وَلَدَتِ الْمَرْأَةُ رَبَّتَهَا، فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا، وَإِذَا كَانَ الْحُفَاةُ الْعُرَاةُ رُءُوسَ النَّاسِ فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا فِي خَمْسٍ لا يَعْلَمُهُنَّ إِلاَّ اللَّهُ [quran sura="31" aya_start="34" aya_end="34"]{إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الأَرْحَامِ} ". ثُمَّ انْصَرَفَ الرَّجُلُ فَقَالَ " رُدُّوا عَلَىَّ ". فَأَخَذُوا لِيَرُدُّوا فَلَمْ يَرَوْا شَيْئًا. فَقَالَ " هَذَا جِبْرِيلُ جَاءَ لِيُعَلِّمَ النَّاسَ دِينَهُمْ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ bir kuni odamlarga roʻ baroʻ (ochiq) (oʻ tirgan) edilar; birdan bir kishi yurib kelib: «Ey Allohning Rasuli, iymon nima?» dedi. U zot: «Iymon — Allohga, Uning farishtalariga, Uning rasullariga, Unga roʻ baroʻ kelishga (visoliga) iymon keltirishing va (oxirgi) baʼsga (qayta tirilishga) iymon keltirishingdir», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, islom nima?» dedi. U zot: «Islom — Allohga ibodat qilishing va Unga hech narsani sherik qilmasliging, namozni toʻ liq oʻqishing, farz qilingan zakotni berishing va Ramazon (roʻ zasini) tutishingdir», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, ehson nima?» dedi. U zot: «Ehson — Allohga — goʻyo Uni koʻ rib turgandek — ibodat qilishing; agar Uni koʻ rmayotgan boʻ lsang (ham), albatta U seni koʻ rib turibdi», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, qiyomat qachon?» dedi. U zot: «Bu haqda soʻralgan (kishi) soʻrovchidan koʻ proq biluvchi emas; lekin senga uning alomatlarini soʻzlab beraman: ayol oʻ z bekasini (xojasini) tugʻ ganida — mana shu uning alomatlaridan; yalangoyoq, yalangʻ och (kishilar) odamlarning boshligʻ i boʻ lganida — mana shu uning alomatlaridan. (U) — beshta (gʻ ayb)dandirki, ularni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi: ‹Albatta Alloh — qiyomat ilmi Uning huzuridadir; U yomgʻ irni yogʻ diradi va bachadonlardagi (narsa)ni biladi...› (Luqmon surasi, 34)», dedilar. Soʻng u kishi (oʻ girilib) ketdi. U zot: «Uni menga qaytaringlar» dedilar; ular (qaytarish uchun) tutishdi, (lekin) hech narsa (hech kimni) koʻ rmadilar. Shunda u zot: «Bu — Jibril edi; odamlarga dinlarini oʻ rgatish uchun keldi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ бир куни одамларга рў барў (очиқ) (ў тирган) эдилар; бирдан бир киши юриб келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, иймон нима?» деди. У зот: «Иймон — Аллоҳга, Унинг фаришталарига, Унинг расулларига, Унга рў барў келишга (висолига) иймон келтиришинг ва (охирги) баъсга (қайта тирилишга) иймон келтиришингдир», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, ислом нима?» деди. У зот: «Ислом — Аллоҳга ибодат қилишинг ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмаслигинг, намозни тў лиқ ўқишинг, фарз қилинган закотни беришинг ва Рамазон (рў засини) тутишингдир», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, эҳсон нима?» деди. У зот: «Эҳсон — Аллоҳга — гўё Уни кў риб тургандек — ибодат қилишинг; агар Уни кў рмаётган бў лсанг (ҳам), албатта У сени кў риб турибди», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, қиёмат қачон?» деди. У зот: «Бу ҳақда сўралган (киши) сўровчидан кў проқ билувчи эмас; лекин сенга унинг аломатларини сўзлаб бераман: аёл ў з бекасини (хожасини) туғ ганида — мана шу унинг аломатларидан; ялангоёқ, яланғ оч (кишилар) одамларнинг бошлиғ и бў лганида — мана шу унинг аломатларидан. (У) — бешта (ғ айб)дандирки, уларни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди: ‹Албатта Аллоҳ — қиёмат илми Унинг ҳузуридадир; У ёмғ ирни ёғ диради ва бачадонлардаги (нарса)ни билади...› (Луқмон сураси, 34)», дедилар. Сўнг у киши (ў гирилиб) кетди. У зот: «Уни менга қайтаринглар» дедилар; улар (қайтариш учун) тутишди, (лекин) ҳеч нарса (ҳеч кимни) кў рмадилар. Шунда у зот: «Бу — Жибрил эди; одамларга динларини ў ргатиш учун келди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَعْدَدْتُ لِعِبَادِي الصَّالِحِينَ مَا لاَ عَيْنٌ رَأَتْ، وَلاَ أُذُنٌ سَمِعَتْ، وَلاَ خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ ". قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ [quran sura="32" aya_start="17" aya_end="17"]{فَلاَ تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ}.
وَحَدَّثَنَا عَلِيٌّ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ اللَّهُ مِثْلَهُ. قِيلَ لِسُفْيَانَ رِوَايَةً. قَالَ فَأَىُّ شَىْءٍ
وَ قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ قَرَأَ أَبُو هُرَيْرَةَ قُرَّاتِ أَعْيُنٍ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Alloh taboraka va taolo: ‹Men solih bandalarim uchun — hech bir koʻ z koʻ rmagan, hech bir quloq eshitmagan va hech bir bashar koʻ ngliga kelmagan (neʼmat)ni (tayyorlab qoʻ ydim)› dedi», dedilar. Abu Hurayra: «Xohlasangiz, ‹Hech bir jon — ular uchun yashirib qoʻ yilgan koʻ z quvonchlari(ni) — bilmaydi› (Sajda surasi, 17) (oyatini) oʻqinglar», derdi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Аллоҳ таборака ва таоло: ‹Мен солиҳ бандаларим учун — ҳеч бир кў з кў рмаган, ҳеч бир қулоқ эшитмаган ва ҳеч бир башар кў нглига келмаган (неъмат)ни (тайёрлаб қў йдим)› деди», дедилар. Абу Ҳурайра: «Хоҳласангиз, ‹Ҳеч бир жон — улар учун яшириб қў йилган кў з қувончлари(ни) — билмайди› (Сажда сураси, 17) (оятини) ўқинглар», дерди.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَعْدَدْتُ لِعِبَادِي الصَّالِحِينَ مَا لاَ عَيْنٌ رَأَتْ، وَلاَ أُذُنٌ سَمِعَتْ، وَلاَ خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ، ذُخْرًا، بَلْهَ مَا أُطْلِعْتُمْ عَلَيْهِ ". ثُمَّ قَرَأَ [quran sura="32" aya_start="17" aya_end="17"]{فَلاَ تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Alloh taolo: ‹Men solih bandalarim uchun — hech bir koʻ z koʻ rmagan, hech bir quloq eshitmagan va hech bir bashar koʻ ngliga kelmagan (neʼmat)ni zaxira (saqlab) qoʻ ydim; sizlar (uni hali) koʻ rganingiz yoʻq› dedi», dedilar. Soʻng: ‹Hech bir jon — ular uchun yashirib qoʻ yilgan koʻ z quvonchlari(ni) — bilmaydi› (Sajda surasi, 17) (oyatini) oʻqidilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Аллоҳ таоло: ‹Мен солиҳ бандаларим учун — ҳеч бир кў з кў рмаган, ҳеч бир қулоқ эшитмаган ва ҳеч бир башар кў нглига келмаган (неъмат)ни захира (сақлаб) қў йдим; сизлар (уни ҳали) кў рганингиз йўқ› деди», дедилар. Сўнг: ‹Ҳеч бир жон — улар учун яшириб қў йилган кў з қувончлари(ни) — билмайди› (Сажда сураси, 17) (оятини) ўқидилар.