حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ قَالَ: سُئِلَ أَنَسٌ عَنْ صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ اللَّيْلِ، فَقَالَ: «مَا كُنَّا نَشَاءُ أَنْ نَرَاهُ مِنَ اللَّيْلِ مُصَلِّيًا إِلَّا رَأَيْنَاهُ، وَمَا كُنَّا نَشَاءُ أَنْ نَرَاهُ نَائِمًا إِلَّا رَأَيْنَاهُ، وَكَانَ يَصُومُ مِنَ الشَّهْرِ حَتَّى نَقُولَ: لَا يُفْطِرُ مِنْهُ شَيْئًا، وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ: لَا يَصُومُ مِنْهُ شَيْئًا».
Humayd (rahimahulloh) aytadi: Anasdan Rasululloh ﷺning kechasi (oʻqiydigan) namozlari haqida soʻralganda, u shunday dedi: «Kechasi u zotni namoz oʻqiyotgan holda koʻrishni istasak, albatta shunday koʻrar edik; uxlayotgan holda koʻrishni istasak, albatta shunday koʻrar edik. U zot bir oyda shunday roʻza tutar edilarki, biz: ‹Bu oyda umuman roʻzasiz kun qoldirmaydilar›, der edik; shunday (roʻzasiz) qoldirar edilarki, biz: ‹Bu oyda umuman roʻza tutmaydilar›, der edik».Ҳумайд (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Анасдан Расулуллоҳ ﷺнинг кечаси (ўқийдиган) намозлари ҳақида сўралганда, у шундай деди: «Кечаси у зотни намоз ўқиётган ҳолда кўришни истасак, албатта шундай кўрар эдик; ухлаётган ҳолда кўришни истасак, албатта шундай кўрар эдик. У зот бир ойда шундай рўза тутар эдиларки, биз: ‹Бу ойда умуман рўзасиз кун қолдирмайдилар›, дер эдик; шундай (рўзасиз) қолдирар эдиларки, биз: ‹Бу ойда умуман рўза тутмайдилар›, дер эдик».
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ يُعْجِبُنَا أَنْ يَجِيءَ الرَّجُلُ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ فَيَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَجَاءَ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى قِيَامُ السَّاعَةِ؟ وَأُقِيمَتِ الصَّلَاةُ، فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ، فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ صَلَاتِهِ قَالَ: «أَيْنَ السَّائِلُ عَنِ السَّاعَةِ؟» قَالَ: أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ: «وَمَا أَعْدَدْتَ لَهَا؟» قَالَ: مَا أَعْدَدْتُ لَهَا مِنْ كَبِيرِ عَمَلٍ صَلَاةٍ، وَلَا صِيَامٍ، إِلَّا أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ». قَالَ أَنَسٌ: «فَمَا رَأَيْتُ الْمُسْلِمِينَ فَرِحُوا بَعْدَ الْإِسْلَامِ بِشَيْءٍ مَا فَرِحُوا بِهِ».
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz sahro ahlidan bir kishi kelib, Rasululloh ﷺdan (biror narsa) soʻrashini yaxshi koʻrar edik. Bir aʼrobiy kelib: «Yo Rasululloh, qiyomat qachon qoim boʻladi?» dedi. Shu payt namozga iqomat aytildi va Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar. Namozdan boʻshaganlarida: «Qiyomat haqida soʻragan kishi qani?» dedilar. U: «Men, yo Rasululloh», dedi. U zot: «Unga nima tayyorlading?» dedilar. U: «Unga koʻp namoz ham, roʻza ham tayyorlaganim yoʻq; faqat men Alloh va Uning Rasulini sevaman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻzi sevgan kishi bilan (birga) boʻladi», dedilar. Anas: «Men musulmonlarning Islomdan keyin hech narsadan bunchalik quvonganini koʻrmadim», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз саҳро аҳлидан бир киши келиб, Расулуллоҳ ﷺдан (бирор нарса) сўрашини яхши кўрар эдик. Бир аъробий келиб: «Ё Расулуллоҳ, қиёмат қачон қоим бўлади?» деди. Шу пайт намозга иқомат айтилди ва Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар. Намоздан бўшаганларида: «Қиёмат ҳақида сўраган киши қани?» дедилар. У: «Мен, ё Расулуллоҳ», деди. У зот: «Унга нима тайёрладинг?» дедилар. У: «Унга кўп намоз ҳам, рўза ҳам тайёрлаганим йўқ; фақат мен Аллоҳ ва Унинг Расулини севаман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўзи севган киши билан (бирга) бўлади», дедилар. Анас: «Мен мусулмонларнинг Исломдан кейин ҳеч нарсадан бунчалик қувонганини кўрмадим», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: «أُقِيمَتِ الصَّلَاةُ وَقَدْ كَانَ بَيْنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ نِسَائِهِ شَيْءٌ، فَجَعَلَ يَرُدُّ بَعْضَهُنَّ عَنْ بَعْضٍ». فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: احْشُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي أَفْوَاهِهِنَّ التُّرَابَ، وَاخْرُجْ إِلَى الصَّلَاةِ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Namozga iqomat aytildi, Nabiy ﷺ bilan ayollari orasida bir (gap) boʻlgan edi; u zot ularning birini ikkinchisidan qaytarayotgan edilar». Shunda Abu Bakr kelib: «Yo Rasululloh, ularning ogʻizlariga tuproq soling va namozga chiqing», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Намозга иқомат айтилди, Набий ﷺ билан аёллари орасида бир (гап) бўлган эди; у зот уларнинг бирини иккинчисидан қайтараётган эдилар». Шунда Абу Бакр келиб: «Ё Расулуллоҳ, уларнинг оғизларига тупроқ солинг ва намозга чиқинг», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَتَمَنَّيَنَّ أَحَدُكُمُ الْمَوْتَ لِضُرٍّ نَزَلَ بِهِ، وَلَكِنْ لِيَقُلْ: اللَّهُمَّ أَحْيِنِي مَا كَانَتِ الْحَيَاةُ خَيْرًا لِي، وَتَوَفَّنِي إِذَا كَانَتِ الْوَفَاةُ خَيْرًا لِي».
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Birortangiz oʻziga yetgan bir zarar tufayli oʻlimni tilamasin. Balki: ‹Yo Alloh, agar yashash men uchun yaxshi boʻlsa, meni yashat; agar oʻlim men uchun yaxshi boʻlsa, meni vafot ettir› desin».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Бирортангиз ўзига етган бир зарар туфайли ўлимни тиламасин. Балки: ‹Ё Аллоҳ, агар яшаш мен учун яхши бўлса, мени яшат; агар ўлим мен учун яхши бўлса, мени вафот эттир› десин».
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: «كَانَ أَبُو طَلْحَةَ يُكْثِرُ الصَّوْمَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَلَمَّا مَاتَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ لَا يُفْطِرُ إِلَّا فِي سَفَرٍ، أَوْ مَرَضٍ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Abu Talha Rasululloh ﷺ davrida koʻp roʻza tutar edi. Nabiy ﷺ vafot etganlaridan keyin esa faqat safarda yoki kasal boʻlgandagina roʻzasini ochar edi».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Абу Талҳа Расулуллоҳ ﷺ даврида кўп рўза тутар эди. Набий ﷺ вафот этганларидан кейин эса фақат сафарда ёки касал бўлгандагина рўзасини очар эди».
حدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: «كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ مُقِيمًا اعْتَكَفَ الْعَشْرَ الْأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ، وَإِذَا سَافَرَ اعْتَكَفَ مِنَ الْعَامِ الْمُقْبِلِ عِشْرِينَ».
قَالَ عَبْدُ اللَّهِ [بْنُ أَحْمَدَ]: قَالَ أَبِي: «لَمْ أَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ إِلَّا مِنْ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ muqim boʻlganlarida Ramazonning oxirgi oʻn kunida iʼtikof qilar, safarga chiqqanlarida esa keyingi yili yigirma (kun) iʼtikof qilar edilar». Abdulloh aytdi: Otam: «Men bu hadisni faqat Ibn Abu Adiydan, u Humayddan, u Anasdan (rivoyat qilgani holda) eshitganman», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ муқим бўлганларида Рамазоннинг охирги ўн кунида иътикоф қилар, сафарга чиққанларида эса кейинги йили йигирма (кун) иътикоф қилар эдилар». Абдуллоҳ айтди: Отам: «Мен бу ҳадисни фақат Ибн Абу Адийдан, у Ҳумайддан, у Анасдан (ривоят қилгани ҳолда) эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: مَرَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ وَصَبِيٌّ فِي الطَّرِيقِ، فَلَمَّا رَأَتْ أُمُّهُ الْقَوْمَ خَشِيَتْ عَلَى وَلَدِهَا أَنْ يُوطَأَ، فَأَقْبَلَتْ تَسْعَى وَتَقُولُ: ابْنِي ابْنِي، وَسَعَتْ فَأَخَذَتْهُ، فَقَالَ الْقَوْمُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا كَانَتْ هَذِهِ لِتُلْقِيَ ابْنَهَا فِي النَّارِ. قَالَ: فَخَفَّضَهُمُ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «وَلَاءُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لَا يُلْقِي حَبِيبَهُ فِي النَّارِ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ashoblaridan bir necha kishi bilan oʻtayotgan edilar, yoʻlda esa bir bola bor edi. Onasi qavmni koʻrgach, bolasi oyoq ostida qolishidan qoʻrqdi va: «Oʻgʻlim, oʻgʻlim!» deya yugurib kelib, uni koʻtarib oldi. Shunda qavm: «Yo Rasululloh, bu (ayol) hech qachon oʻz oʻgʻlini olovga tashlamas edi», dedi. Nabiy ﷺ ularni tinchlantirib: «Alloh azza va jalla ham Oʻz sevganini olovga tashlamaydi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ашобларидан бир неча киши билан ўтаётган эдилар, йўлда эса бир бола бор эди. Онаси қавмни кўргач, боласи оёқ остида қолишидан қўрқди ва: «Ўғлим, ўғлим!» дея югуриб келиб, уни кўтариб олди. Шунда қавм: «Ё Расулуллоҳ, бу (аёл) ҳеч қачон ўз ўғлини оловга ташламас эди», деди. Набий ﷺ уларни тинчлантириб: «Аллоҳ азза ва жалла ҳам Ўз севганини оловга ташламайди», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ قَالَ: سُئِلَ أَنَسٌ: هَلْ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ؟ فَقَالَ: قِيلَ لَهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، قَحَطَ الْمَطَرُ، وَأَجْدَبَتِ الْأَرْضُ، وَهَلَكَ الْمَالُ. قَالَ: فَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى رَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ، فَاسْتَسْقَى، وَلَقَدْ رَفَعَ يَدَيْهِ، وَمَا يُرَى فِي السَّمَاءِ سَحَابَةً، فَمَا قَضَيْنَا الصَّلَاةَ حَتَّى إِنَّ قَرِيبَ الدَّارِ الشَّابَّ لَيُهِمُّهُ الرُّجُوعَ إِلَى أَهْلِهِ. قَالَ: فَلَمَّا كَانَتِ الْجُمُعَةُ الَّتِي تَلِيهَا قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، تَهَدَّمَتِ الْبُيُوتُ، وَاحْتُبِسَ الرُّكْبَانُ، فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ سُرْعَةِ مَلَالَةِ ابْنِ آدَمَ. وَقَالَ: «اللَّهُمَّ حَوَالَيْنَا وَلَا عَلَيْنَا» فَتَكَشَّطَتْ عَنِ الْمَدِينَةِ.
Humayd (rahimahulloh) aytadi: Anasdan: «Nabiy ﷺ (duoda) qoʻllarini koʻtarar edilarmi?» deb soʻralganda, u shunday dedi: Juma kuni u zotga: «Yo Rasululloh, yomgʻir toʻxtadi, yer qaqrab qoldi, mol-hol halok boʻldi», deyildi. Shunda u zot qoʻltiqlarining oqligini koʻrgunimga qadar qoʻllarini koʻtarib, yomgʻir soʻradilar. U zot qoʻllarini koʻtarganlarida osmonda bir parcha bulut ham koʻrinmas edi. Biz namozni tugatmasimizdan (shunday yomgʻir yogʻdiki), hatto uyi yaqin boʻlgan yigit ham oilasiga qaytishdan qiynaldi. Keyingi juma kelganida ular: «Yo Rasululloh, uylar buzildi, yoʻlovchilar toʻxtab qoldi», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ Odam farzandining tez zerikishidan tabassum qildilar va: «Ey Alloh, atrofimizga (yogʻdir), ustimizga emas», dedilar. Bas, (bulut) Madinadan tarqab ketdi.Ҳумайд (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Анасдан: «Набий ﷺ (дуода) қўлларини кўтарар эдиларми?» деб сўралганда, у шундай деди: Жума куни у зотга: «Ё Расулуллоҳ, ёмғир тўхтади, ер қақраб қолди, мол-ҳол ҳалок бўлди», дейилди. Шунда у зот қўлтиқларининг оқлигини кўргунимга қадар қўлларини кўтариб, ёмғир сўрадилар. У зот қўлларини кўтарганларида осмонда бир парча булут ҳам кўринмас эди. Биз намозни тугатмасимиздан (шундай ёмғир ёғдики), ҳатто уйи яқин бўлган йигит ҳам оиласига қайтишдан қийналди. Кейинги жума келганида улар: «Ё Расулуллоҳ, уйлар бузилди, йўловчилар тўхтаб қолди», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Одам фарзандининг тез зерикишидан табассум қилдилар ва: «Эй Аллоҳ, атрофимизга (ёғдир), устимизга эмас», дедилар. Бас, (булут) Мадинадан тарқаб кетди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: سَمِعَ الْمُسْلِمُونَ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُنَادِي عَلَى قَلِيبِ بَدْرٍ: «يَا أَبَا جَهْلِ بْنَ هِشَامٍ، يَا عُتْبَةُ بْنَ رَبِيعَةَ، يَا شَيْبَةُ بْنَ رَبِيعَةَ، يَا أُمَيَّةُ بْنَ خَلَفٍ، هَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَكُمْ رَبُّكُمْ حَقًّا؟ فَإِنِّي وَجَدْتُ مَا وَعَدَنِي رَبِّي حَقًّا». قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، تُنَادِي قَوْمًا قَدْ جَيَّفُوا؟ قَالَ: «مَا أَنْتُمْ بِأَسْمَعَ لِمَا أَقُولُ مِنْهُمْ، وَلَكِنَّهُمْ لَا يَسْتَطِيعُونَ أَنْ يُجِيبُوا».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar Nabiy ﷺning Badr qudugʻi (boshida) turib: «Ey Abu Jahl ibn Hishom! Ey Utba ibn Rabia! Ey Shayba ibn Rabia! Ey Umayya ibn Xalaf! Robbingiz sizlarga vaʼda qilgan narsani haq deb topdingizmi? Men esa Robbim menga vaʼda qilgan narsani haq deb topdim», deb nido qilayotganlarini eshitdilar. Ular: «Yo Rasululloh, jasadi sasib ketgan qavmga nido qilyapsizmi?» dedilar. U zot: «Sizlar mening aytayotganimni ulardan koʻra yaxshiroq eshitmaysizlar, lekin ular javob berishga qodir emaslar», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар Набий ﷺнинг Бадр қудуғи (бошида) туриб: «Эй Абу Жаҳл ибн Ҳишом! Эй Утба ибн Рабиа! Эй Шайба ибн Рабиа! Эй Умайя ибн Халаф! Роббингиз сизларга ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдингизми? Мен эса Роббим менга ваъда қилган нарсани ҳақ деб топдим», деб нидо қилаётганларини эшитдилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, жасади сасиб кетган қавмга нидо қиляпсизми?» дедилар. У зот: «Сизлар менинг айтаётганимни улардан кўра яхшироқ эшитмайсизлар, лекин улар жавоб беришга қодир эмаслар», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ، أَلَمْ آتِكُمْ ضُلَّالًا فَهَدَاكُمُ اللَّهُ بِي، أَلَمْ آتِكُمْ مُتَفَرِّقِينَ فَجَمَعَكُمُ اللَّهُ بِي، أَلَمْ آتِكُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ اللَّهُ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ بِي؟» قَالُوا: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ: «أَفَلَا تَقُولُونَ: جِئْتَنَا خَائِفًا فَآمَنَّاكَ، وَطَرِيدًا فَآوَيْنَاكَ، وَمَخْذُولًا فَنَصَرْنَاكَ؟» فَقَالُوا: بَلِ لِلَّهِ الْمَنُّ بِهِ عَلَيْنَا، وَلِرَسُولِهِ.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey ansorlar jamoasi! Men sizlarning oldingizga kelganimda adashgan emasmidingiz, Alloh sizlarni men orqali hidoyat qildi-ku? Sizlar tarqoq emasmidingiz, Alloh sizlarni men orqali jamladi-ku? Sizlar dushman emasmidingiz, Alloh qalblaringizni men orqali uzlashtirdi-ku?» dedilar. Ular: «Ha, shundoq, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Nega: ‹Sen bizga qoʻrqqan holda kelding, biz seni omon qildik; quvilgan holda kelding, biz senga boshpana berdik; yordamsiz kelding, biz senga yordam berdik› demaysizlar?» dedilar. Shunda ular: «Yoʻq, balki minnat Allohga va Uning Rasuligadir», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй ансорлар жамоаси! Мен сизларнинг олдингизга келганимда адашган эмасмидингиз, Аллоҳ сизларни мен орқали ҳидоят қилди-ку? Сизлар тарқоқ эмасмидингиз, Аллоҳ сизларни мен орқали жамлади-ку? Сизлар душман эмасмидингиз, Аллоҳ қалбларингизни мен орқали узлаштирди-ку?» дедилар. Улар: «Ҳа, шундоқ, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Нега: ‹Сен бизга қўрққан ҳолда келдинг, биз сени омон қилдик; қувилган ҳолда келдинг, биз сенга бошпана бердик; ёрдамсиз келдинг, биз сенга ёрдам бердик› демайсизлар?» дедилар. Шунда улар: «Йўқ, балки миннат Аллоҳга ва Унинг Расулигадир», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: «لَمَّا سَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى بَدْرٍ خَرَجَ فَاسْتَشَارَ النَّاسَ، فَأَشَارَ عَلَيْهِ أَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ اسْتَشَارَهُمْ، فَأَشَارَ عَلَيْهِ عُمَرُ، فَسَكَتَ». فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ: إِنَّمَا يُرِيدُكُمْ. فَقَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَاللَّهِ لَا نَكُونُ كَمَا قَالَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ لِمُوسَى: ﴿اذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلَا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ﴾، وَلَكِنْ وَاللَّهِ لَوْ ضَرَبْتَ أَكْبَادَهَا حَتَّى تَبْلُغَ بَرْكَ الْغِمَادِ لَكُنَّا مَعَكَ.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Badrga yurganlarida, chiqib odamlar bilan maslahatlashdilar. Abu Bakr oʻz fikrini aytdi, soʻng yana ulardan maslahat soʻradilar, Umar oʻz fikrini aytdi; u zot esa sukut qildilar». Shunda ansorlardan bir kishi: «U zot bizni nazarda tutmoqda», dedi. Bas, ular: «Yo Rasululloh, Allohga qasamki, biz Bani Isroil Musoga aytgandek: {Sen Robbing bilan borib jang qilinglar, biz shu yerda oʻtiramiz}, demaymiz. Balki, Allohga qasamki, agar (ulovlarning) qorinlarini urib, Barkul-Gʻimodgacha borsangiz ham, biz siz bilan birga boʻlamiz», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Бадрга юрганларида, чиқиб одамлар билан маслаҳатлашдилар. Абу Бакр ўз фикрини айтди, сўнг яна улардан маслаҳат сўрадилар, Умар ўз фикрини айтди; у зот эса сукут қилдилар». Шунда ансорлардан бир киши: «У зот бизни назарда тутмоқда», деди. Бас, улар: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, биз Бани Исроил Мусога айтгандек: {Сен Роббинг билан бориб жанг қилинглар, биз шу ерда ўтирамиз}, демаймиз. Балки, Аллоҳга қасамки, агар (уловларнинг) қоринларини уриб, Баркул-Ғимодгача борсангиз ҳам, биз сиз билан бирга бўламиз», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: دَعَوْتُ الْمُسْلِمِينَ إِلَى وَلِيمَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَبِيحَةَ بَنَى بِزَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ، فَأَشْبَعَ الْمُسْلِمِينَ خُبْزًا وَلَحْمًا. قَالَ: ثُمَّ رَجَعَ كَمَا كَانَ يَصْنَعُ فَأَتَى حُجَرَ نِسَائِهِ فَسَلَّمَ عَلَيْهِنَّ فَدَعَوْنَ لَهُ. قَالَ: ثُمَّ رَجَعَ إِلَى بَيْتِهِ وَأَنَا مَعَهُ، فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى الْبَيْتِ، فَإِذَا رَجُلَانِ قَدْ جَرَى بَيْنَهُمَا الْحَدِيثُ فِي نَاحِيَةِ الْبَيْتِ، فَلَمَّا بَصَرَ بِهِمَا وَلَّى رَاجِعًا، فَلَمَّا رَأَى الرَّجُلَانِ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ وَلَّى عَنْ بَيْتِهِ قَامَا مُسْرِعَيْنِ، فَلَا أَدْرِي أَنَا أَخْبَرْتُهُ أَوْ أُخْبِرَ بِهِ، فَرَجَعَ إِلَى مَنْزِلِهِ وَأَرْخَى السِّتْرَ بَيْنَهُ وَبَيْنِي، وَأُنْزِلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Zaynab binti Jahshga qoʻshilgan tongda men musulmonlarni u zotning valimasiga chaqirdim; u zot musulmonlarni non va goʻsht bilan toʻydirdilar. Soʻng u zot odatdagidek qaytib, ayollarining hujralariga bordilar va ularga salom berdilar; ular esa u zotga duo qildilar. Keyin uylariga qaytdilar, men ham u zot bilan birga edim. Uyga yetganlarida, uyning bir chekkasida gaplashib oʻtirgan ikki kishi bor edi. U zot ularni koʻrgach, orqaga qaytdilar. Ikki kishi Nabiy ﷺ uylaridan qaytib ketganlarini koʻrgach, shosha-pisha turib ketdi. Men u zotga xabar berdimmi yoki u zotga (boshqa birov) xabar berdimi — bilmayman. U zot uylariga qaytdilar va men bilan oʻzlari orasiga pardani tushirdilar; hijob oyati nozil qilindi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Зайнаб бинти Жаҳшга қўшилган тонгда мен мусулмонларни у зотнинг валимасига чақирдим; у зот мусулмонларни нон ва гўшт билан тўйдирдилар. Сўнг у зот одатдагидек қайтиб, аёлларининг ҳужраларига бордилар ва уларга салом бердилар; улар эса у зотга дуо қилдилар. Кейин уйларига қайтдилар, мен ҳам у зот билан бирга эдим. Уйга етганларида, уйнинг бир чеккасида гаплашиб ўтирган икки киши бор эди. У зот уларни кўргач, орқага қайтдилар. Икки киши Набий ﷺ уйларидан қайтиб кетганларини кўргач, шоша-пиша туриб кетди. Мен у зотга хабар бердимми ёки у зотга (бошқа биров) хабар бердими — билмайман. У зот уйларига қайтдилар ва мен билан ўзлари орасига пардани туширдилар; ҳижоб ояти нозил қилинди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: «كَانَ أَبُو طَلْحَةَ يَرْمِي بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنْ خَلْفِهِ لِيَنْظُرَ إِلَى مَوَاقِعِ نَبْلِهِ، فَتَطَاوَلَ أَبُو طَلْحَةَ بِصَدْرِهِ يَقِي بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، نَحْرِي دُونَ نَحْرِكَ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Abu Talha Rasululloh ﷺning oldilarida turib oʻq otar, Rasululloh ﷺ esa oʻqlari qayerga tushayotganini koʻrish uchun uning ortidan boshlarini koʻtarar edilar. Shunda Abu Talha koʻkragini choʻzib, u bilan Rasululloh ﷺni toʻsar va: ‹Yo Rasululloh, mening koʻkragim sizning koʻkragingizga (qalqon)›, der edi».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Абу Талҳа Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида туриб ўқ отар, Расулуллоҳ ﷺ эса ўқлари қаерга тушаётганини кўриш учун унинг ортидан бошларини кўтарар эдилар. Шунда Абу Талҳа кўкрагини чўзиб, у билан Расулуллоҳ ﷺни тўсар ва: ‹Ё Расулуллоҳ, менинг кўкрагим сизнинг кўкрагингизга (қалқон)›, дер эди».
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ دُورِ الْأَنْصَارِ؟ دَارُ بَنِي النَّجَّارِ، ثُمَّ دَارُ بَنِي عَبْدِ الْأَشْهَلِ، ثُمَّ دَارُ بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ، ثُمَّ دَارُ بَنِي سَاعِدَةَ، وَفِي كُلِّ دُورِ الْأَنْصَارِ خَيْرٌ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga ansorlarning eng yaxshi xonadonlarini aytaymi? Banu Najjor xonadoni, soʻng Banu Abdulashhal xonadoni, soʻng Banu Horis ibn Xazraj xonadoni, soʻng Banu Soida xonadoni. Ansorlarning barcha xonadonlarida yaxshilik bordir», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга ансорларнинг энг яхши хонадонларини айтайми? Бану Нажжор хонадони, сўнг Бану Абдулашҳал хонадони, сўнг Бану Ҳорис ибн Хазраж хонадони, сўнг Бану Соида хонадони. Ансорларнинг барча хонадонларида яхшилик бордир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ حُمَيْدٍ، وَيَزِيدَ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَقْدَمُ عَلَيْكُمْ أَقْوَامٌ أَرَقُّ قُلُوبًا مِنْكُمْ، أَرَقُّ مِنْكُمْ أَفْئِدَةً». فَقَدِمَ الْأَشْعَرِيُّونَ فِيهِمْ أَبُو مُوسَى، فَجَعَلُوا لَمَّا دَنَوْا مِنَ الْمَدِينَةِ يَرْتَجِزُونَ:
غَدًا نَلْقَى الْأَحِبَّهْ ۞ مُحَمَّدًا وَحِزْبَهْ
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning oldingizga qalblari sizlarnikidan yumshoqroq, dillari sizlarnikidan nozikroq qavmlar keladi», dedilar. Bas, ashʼariylar keldi, ular orasida Abu Muso ham bor edi. Madinaga yaqinlashganlarida rajaz aytib: «Ertaga sevimlilarga — Muhammad va uning guruhiga yoʻliqamiz», deya boshladilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг олдингизга қалблари сизларникидан юмшоқроқ, диллари сизларникидан нозикроқ қавмлар келади», дедилар. Бас, ашъарийлар келди, улар орасида Абу Мусо ҳам бор эди. Мадинага яқинлашганларида ражаз айтиб: «Эртага севимлиларга — Муҳаммад ва унинг гуруҳига йўлиқамиз», дея бошладилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ حُمَيْدٍ. وَيَزِيدُ: أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَقْدَمُ عَلَيْكُمْ أَقْوَامٌ أَرَقُّ مِنْكُمْ أَفْئِدَةً». فَقَدِمَ الْأَشْعَرِيُّونَ فِيهِمْ أَبُو مُوسَى، فَجَعَلُوا لَمَّا قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَرْتَجِزُونَ:
غَدًا نَلْقَى الْأَحِبَّهْ مُحَمَّدًا وَحِزْبَهْ.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning oldingizga dillari sizlarnikidan nozikroq qavmlar keladi», dedilar. Bas, ashʼariylar keldi, ular orasida Abu Muso ham bor edi. Madinaga kelganlarida rajaz aytib: «Ertaga sevimlilarga — Muhammad va uning guruhiga yoʻliqamiz», deya boshladilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг олдингизга диллари сизларникидан нозикроқ қавмлар келади», дедилар. Бас, ашъарийлар келди, улар орасида Абу Мусо ҳам бор эди. Мадинага келганларида ражаз айтиб: «Эртага севимлиларга — Муҳаммад ва унинг гуруҳига йўлиқамиз», дея бошладилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عِنْدَ بَعْضِ نِسَائِهِ — أَظُنُّهَا عَائِشَةَ — فَأَرْسَلَتْ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ مَعَ خَادِمٍ لَهَا بِقَصْعَةٍ فِيهَا طَعَامٌ، قَالَ: فَضَرَبَتِ الْأُخْرَى بِيَدِ الْخَادِمِ، فَكُسِرَتِ الْقَصْعَةُ بِنِصْفَيْنِ، قَالَ: فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «غَارَتْ أُمُّكُمْ». قَالَ: وَأَخَذَ الْكَسْرَيْنِ فَضَمَّ إِحْدَاهُمَا إِلَى الْأُخْرَى، فَجَعَلَ فِيهَا الطَّعَامَ، ثُمَّ قَالَ: «كُلُوا» فَأَكَلُوا. وَحَبَسَ الرَّسُولَ وَالْقَصْعَةَ حَتَّى فَرَغُوا، فَدَفَعَ إِلَى الرَّسُولِ قَصْعَةً أُخْرَى، وَتَرَكَ الْمَكْسُورَةَ مَكَانَهَا.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayollaridan birining huzurida edilar — menimcha, u Oisha edi. Shunda moʻminlar onalaridan biri xizmatkori bilan ichida taom boʻlgan bir kosa yubordi. Boshqasi esa xizmatkorning qoʻliga urdi va kosa ikkiga boʻlinib sindi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Onangiz rashk qildi», dedilar. Soʻng u zot ikki siniqni olib, birini ikkinchisiga qoʻshdilar va ichiga taomni soldilar-da: «Yenglar», dedilar; ular yedilar. U zot elchini va kosani ular (taomdan) boʻshagunlaricha ushlab turdilar, soʻng elchiga boshqa kosani berdilar, singanini esa oʻz joyida qoldirdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёлларидан бирининг ҳузурида эдилар — менимча, у Оиша эди. Шунда мўминлар оналаридан бири хизматкори билан ичида таом бўлган бир коса юборди. Бошқаси эса хизматкорнинг қўлига урди ва коса иккига бўлиниб синди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Онангиз рашк қилди», дедилар. Сўнг у зот икки синиқни олиб, бирини иккинчисига қўшдилар ва ичига таомни солдилар-да: «Енглар», дедилар; улар едилар. У зот элчини ва косани улар (таомдан) бўшагунларича ушлаб турдилар, сўнг элчига бошқа косани бердилар, синганини эса ўз жойида қолдирдилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: اشْتَكَى ابْنٌ لِأَبِي طَلْحَةَ، فَخَرَجَ أَبُو طَلْحَةَ إِلَى الْمَسْجِدِ فَتُوُفِّيَ الْغُلَامُ، فَهَيَّأَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ الْمَيِّتَ. وَقَالَتْ لِأَهْلِهَا: لَا يُخْبِرَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمْ أَبَا طَلْحَةَ بِوَفَاةِ ابْنِهِ. فَرَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ، وَمَعَهُ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْمَسْجِدِ مِنْ أَصْحَابِهِ. قَالَ: مَا فَعَلَ الْغُلَامُ؟ قَالَتْ: خَيْرُ مَا كَانَ. فَقَرَّبَتْ إِلَيْهِمْ عَشَاءَهُمْ، فَتَعَشَّوْا وَخَرَجَ الْقَوْمُ، وَقَامَتِ الْمَرْأَةُ إِلَى مَا تَقُومُ إِلَيْهِ الْمَرْأَةُ، فَلَمَّا كَانَ آخِرُ اللَّيْلِ، قَالَتْ: يَا أَبَا طَلْحَةَ، أَلَمْ تَرَ إِلَى آلِ فُلَانٍ اسْتَعَارُوا عَارِيَةً فَتَمَتَّعُوا بِهَا، فَلَمَّا طُلِبَتْ كَأَنَّهُمْ كَرِهُوا ذَاكَ. قَالَ: مَا أَنْصَفُوا. قَالَتْ: فَإِنَّ ابْنَكَ كَانَ عَارِيَةً مِنَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى، وَإِنَّ اللَّهَ قَبَضَهُ. فَاسْتَرْجَعَ وَحَمِدَ اللَّهَ. فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَلَمَّا رَآهُ قَالَ: «بَارَكَ اللَّهُ لَكُمَا فِي لَيْلَتِكُمَا». فَحَمَلَتْ بِعَبْدِ اللَّهِ فَوَلَدَتْهُ لَيْلًا، وَكَرِهَتْ أَنْ تُحَنِّكَهُ حَتَّى يُحَنِّكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. قَالَ: فَحَمَلْتُهُ غُدْوَةً، وَمَعِي تَمَرَاتُ عَجْوَةٍ، فَوَجَدْتُهُ يَهْنَأُ أَبَاعِرَ لَهُ، فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ وَلَدَتِ اللَّيْلَةَ، فَكَرِهَتْ أَنْ تُحَنِّكَهُ حَتَّى يُحَنِّكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. فَقَالَ: «أَمَعَكَ شَيْءٌ؟» قُلْتُ: تَمَرَاتُ عَجْوَةٍ. فَأَخَذَ بَعْضَهُنَّ فَمَضَغَهُنَّ، ثُمَّ جَمَعَ بُزَاقَهُ فَأَوْجَرَهُ إِيَّاهُ، فَجَعَلَ يَتَلَمَّظُ، فَقَالَ: «حُبُّ الْأَنْصَارِ التَّمْرَ». قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ سَمِّهِ. قَالَ: «هُوَ عَبْدُ اللَّهِ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talhaning bir oʻgʻli kasal boʻldi. Abu Talha masjidga chiqdi va bola vafot etdi. Ummu Sulaym marhumni tayyorladi va ahliga: «Sizlardan hech kim Abu Talhaga oʻgʻlining vafotini aytmasin», dedi. U ahli oldiga qaytdi, u bilan birga masjiddagi ashoblaridan bir necha kishi ham (keldi). U: «Bola nima qildi?» dedi. Ayol: «Boʻlgan holatlarining eng yaxshisida», dedi. Soʻng ularga kechki taomni keltirdi; ular yedilar va qavm chiqib ketdi. Ayol esa ayol kishi (eri uchun) tayyorlanadigan narsaga turdi. Kechaning oxirida u: «Ey Abu Talha, falonchilarni koʻrmadingmi — bir narsani omonatga olib, undan foydalanishdi; qaytarish soʻralganda esa buni yoqtirmagandek boʻlishdi», dedi. U: «Insof qilmabdilar», dedi. Ayol: «Oʻgʻling ham Alloh taborak va taolodan (berilgan) omonat edi; Alloh uni oldi», dedi. Shunda u istirjoʼ aytib, Allohga hamd qildi. Tong otgach, u ertalab Rasululloh ﷺning huzurlariga bordi. U zot uni koʻrib: «Alloh ikkovingizga kechangizda baraka bersin», dedilar. Bas, u (Ummu Sulaym) Abdullohga homilador boʻldi va uni kechasi tugʻdi. U bolaga tahnik qilishni Rasululloh ﷺ tahnik qilmagunlaricha xohlamadi. (Anas) dedi: Men uni tongda koʻtarib oldim, yonimda ajva xurmolari bor edi. U zotni tuyalarini moylayotgan holda topdim. «Yo Rasululloh, Ummu Sulaym bu kecha tugʻdi va u bolaga tahnikni Rasululloh ﷺ qilmagunlaricha (boshqa birov qilishini) xohlamadi», dedim. U zot: «Yoningda biror narsa bormi?» dedilar. «Ajva xurmolari», dedim. U zot ulardan bir nechtasini olib chaynadilar, soʻng soʻlaklarini jamlab, bolaning ogʻziga tomizdilar. Bola lablarini yalay boshladi. Shunda u zot: «Ansorlarning sevgani — xurmo», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, unga ism qoʻying», dedim. U zot: «U — Abdulloh», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳанинг бир ўғли касал бўлди. Абу Талҳа масжидга чиқди ва бола вафот этди. Умму Сулайм марҳумни тайёрлади ва аҳлига: «Сизлардан ҳеч ким Абу Талҳага ўғлининг вафотини айтмасин», деди. У аҳли олдига қайтди, у билан бирга масжиддаги ашобларидан бир неча киши ҳам (келди). У: «Бола нима қилди?» деди. Аёл: «Бўлган ҳолатларининг энг яхшисида», деди. Сўнг уларга кечки таомни келтирди; улар едилар ва қавм чиқиб кетди. Аёл эса аёл киши (эри учун) тайёрланадиган нарсага турди. Кечанинг охирида у: «Эй Абу Талҳа, фалончиларни кўрмадингми — бир нарсани омонатга олиб, ундан фойдаланишди; қайтариш сўралганда эса буни ёқтирмагандек бўлишди», деди. У: «Инсоф қилмабдилар», деди. Аёл: «Ўғлинг ҳам Аллоҳ таборак ва таолодан (берилган) омонат эди; Аллоҳ уни олди», деди. Шунда у истиржў айтиб, Аллоҳга ҳамд қилди. Тонг отгач, у эрталаб Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига борди. У зот уни кўриб: «Аллоҳ икковингизга кечангизда барака берсин», дедилар. Бас, у (Умму Сулайм) Абдуллоҳга ҳомиладор бўлди ва уни кечаси туғди. У болага таҳник қилишни Расулуллоҳ ﷺ таҳник қилмагунларича хоҳламади. (Анас) деди: Мен уни тонгда кўтариб олдим, ёнимда ажва хурмолари бор эди. У зотни туяларини мойлаётган ҳолда топдим. «Ё Расулуллоҳ, Умму Сулайм бу кеча туғди ва у болага таҳникни Расулуллоҳ ﷺ қилмагунларича (бошқа биров қилишини) хоҳламади», дедим. У зот: «Ёнингда бирор нарса борми?» дедилар. «Ажва хурмолари», дедим. У зот улардан бир нечтасини олиб чайнадилар, сўнг сўлакларини жамлаб, боланинг оғзига томиздилар. Бола лабларини ялай бошлади. Шунда у зот: «Ансорларнинг севгани — хурмо», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, унга исм қўйинг», дедим. У зот: «У — Абдуллоҳ», дедилар.
حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ يُوسُفَ يَعْنِي الْمِسْمَعِيَّ، عَنْ حُمَيْدٍ، وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ، وَلِأَهْلِ الْمَدِينَةِ يَوْمَانِ يَلْعَبُونَ فِيهِمَا، فَقَالَ: «قَدِمْتُ عَلَيْكُمْ وَلَكُمْ يَوْمَانِ تَلْعَبُونَ فِيهِمَا، فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ أَبْدَلَكُمْ يَوْمَيْنِ خَيْرًا مِنْهُمَا، يَوْمَ الْفِطْرِ، وَيَوْمَ النَّحْرِ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaga keldilar, Madina ahlining oʻynab-kuladigan ikki kuni bor edi. Shunda u zot: «Men sizlarning oldingizga keldim, sizlarning oʻynab-kuladigan ikki kuningiz bor ekan. Albatta, Alloh sizlarga ular oʻrniga ulardan yaxshiroq boʻlgan ikki kunni — Fitr kuni va Nahr kunini berdi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келдилар, Мадина аҳлининг ўйнаб-куладиган икки куни бор эди. Шунда у зот: «Мен сизларнинг олдингизга келдим, сизларнинг ўйнаб-куладиган икки кунингиз бор экан. Албатта, Аллоҳ сизларга улар ўрнига улардан яхшироқ бўлган икки кунни — Фитр куни ва Наҳр кунини берди», дедилар.
حَدَّثَنَا سَهْلٌ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، «أَنَّ رَجُلًا اطَّلَعَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ خَلَلٍ، فَسَدَّدَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِشْقَصٍ، فَأَخْرَجَ الرَّجُلُ رَأْسَهُ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kishi Nabiy ﷺga bir tirqishdan qarab turdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga temir uchli oʻq bilan moʻljal oldilar; bas, u kishi boshini olib qochdi».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир киши Набий ﷺга бир тирқишдан қараб турди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга темир учли ўқ билан мўлжал олдилар; бас, у киши бошини олиб қочди».
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شُجَّ فِي وَجْهِهِ يَوْمَ أُحُدٍ، وَكُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ، وَرُمِيَ رَمْيَةً عَلَى كَتِفَيْهِ، فَجَعَلَ الدَّمُ يَسِيلُ عَلَى وَجْهِهِ، وَهُوَ يَمْسَحُهُ عَنْ وَجْهِهِ وَهُوَ يَقُولُ: «كَيْفَ تُفْلِحُ أُمَّةٌ فَعَلُوا بِنَبِيِّهِمْ هَذَا وَنَبِيُّهُمْ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ؟» فَأَنْزَلَ اللَّهُ: ﴿لَيْسَ لَكَ مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ﴾.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni Nabiy ﷺning yuzlari yaralandi, kurak tishlari sindi va yelkalariga (oʻq) otildi. Qon yuzlariga oqar, u zot esa uni yuzlaridan artar va: «Oʻzlarini Allohga daʼvat etayotgan paygʻambarlariga shunday qilgan ummat qanday najot topadi?» der edilar. Shunda Alloh: {Bu ishda sening (ixtiyoringda) hech narsa yoʻq; yo (Alloh) ularning tavbasini qabul qiladi, yo ularni azoblaydi, chunki ular zolimlardir} (Oli Imron 128) (oyatini) nozil qildi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни Набий ﷺнинг юзлари яраланди, курак тишлари синди ва елкаларига (ўқ) отилди. Қон юзларига оқар, у зот эса уни юзларидан артар ва: «Ўзларини Аллоҳга даъват этаётган пайғамбарларига шундай қилган уммат қандай нажот топади?» дер эдилар. Шунда Аллоҳ: {Бу ишда сенинг (ихтиёрингда) ҳеч нарса йўқ; ё (Аллоҳ) уларнинг тавбасини қабул қилади, ё уларни азоблайди, чунки улар золимлардир} (Оли Имрон 128) (оятини) нозил қилди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْبُخْلِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohumma inniy aʼuzu bika minal-kasali val-buxli va azobil-qabri (Ey Alloh, men Sendan dangasalikdan, baxillikdan va qabr azobidan panoh tilayman)», deb aytar edilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма инний аъузу бика минал-касали вал-бухли ва азобил-қабри (Эй Аллоҳ, мен Сендан дангасаликдан, бахилликдан ва қабр азобидан паноҳ тилайман)», деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «دَخَلْتُ الْجَنَّةَ فَرَأَيْتُ قَصْرًا مِنْ ذَهَبٍ، قُلْتُ: لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ؟ قَالُوا: لِشَابٍّ مِنْ قُرَيْشٍ. فَظَنَنْتُ أَنِّي أَنَا هُوَ، قَالُوا: لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ».
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men jannatga kirdim va oltindan boʻlgan bir qasrni koʻrdim. ‹Bu qasr kimniki?› dedim. Ular: ‹Qurayshdan boʻlgan bir yigitniki›, dedilar. Men uni oʻzim deb oʻyladim. Ular: ‹Umar ibn Xattobniki›, dedilar», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен жаннатга кирдим ва олтиндан бўлган бир қасрни кўрдим. ‹Бу қаср кимники?› дедим. Улар: ‹Қурайшдан бўлган бир йигитники›, дедилар. Мен уни ўзим деб ўйладим. Улар: ‹Умар ибн Хаттобники›, дедилар», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدٍ قَالَ: سُئِلَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ كَسْبِ الْحَجَّامِ، قَالَ: احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، حَجَمَهُ أَبُو طَيْبَةَ، فَأَمَرَ لَهُ بِصَاعَيْنِ مِنْ شَعِيرٍ، وَكَلَّمَ مَوَالِيَهُ أَنْ يُخَفِّفُوا عَنْهُ ضَرِيبَتَهُ، وَقَالَ: «أَمْثَلُ مَا تَدَاوَيْتُمْ بِهِ الْحِجَامَةُ، وَالْقُسْطُ الْبَحْرِيُّ».
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan hajjom (qon oluvchi)ning daromadi haqida soʻralganda, u dedi: Rasululloh ﷺ qon oldirdilar, u zotga Abu Tayba hijoma qildi. U zot unga ikki soʼ arpa berishni buyurdilar va xojalari bilan gaplashib, undan (toʻlashi lozim boʻlgan) xirojni yengillashtirishlarini (aytdilar). Va: «Oʻzingizni davolagan narsalaringizning eng afzali — hijoma va qustul-bahriydir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан ҳажжом (қон олувчи)нинг даромади ҳақида сўралганда, у деди: Расулуллоҳ ﷺ қон олдирдилар, у зотга Абу Тайба ҳижома қилди. У зот унга икки сў арпа беришни буюрдилар ва хожалари билан гаплашиб, ундан (тўлаши лозим бўлган) хирожни енгиллаштиришларини (айтдилар). Ва: «Ўзингизни даволаган нарсаларингизнинг энг афзали — ҳижома ва қустул-баҳрийдир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ: حَدَّثَنَا التَّيْمِيُّ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: «كُنْتُ قَائِمًا عَلَى الْحَيِّ أَسْقِيهِمْ مِنْ فَضِيخِ تَمْرٍ، فَجَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ: إِنَّ الْخَمْرَ قَدْ حُرِّمَتْ». قَالُوا: أَكْفِئْهَا يَا أَنَسُ. فَأَكْفَأْتُهَا. قُلْتُ: مَا كَانَ شَرَابُهُمْ؟ قَالَ: «الْبُسْرُ وَالرُّطَبُ». وَقَالَ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَنَسٍ: «كَانَتْ خَمْرَهُمْ يَوْمَئِذٍ». وَأَنَسٌ يَسْمَعُ فَلَمْ يُنْكِرْهُ. وَقَالَ بَعْضُ مَنْ كَانَ مَعَنَا: قَالَ أَنَسٌ: «كَانَتْ خَمْرَهُمْ يَوْمَئِذٍ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men qavmning oldida turib, ularga xurmo fazihini quyib berayotgan edim. Shunda bir kishi kelib: ‹Xamr harom qilindi›, dedi». Ular: «Ey Anas, uni toʻkib tashla», dedilar; men uni toʻkib tashladim. Men: «Ularning ichimligi nimadan edi?» dedim. U: «Busr va rutabdan», dedi. Abu Bakr ibn Anas: «Oʻsha kunlarda ularning xamri shu edi», dedi; Anas eshitib turardi va buni inkor qilmadi. Biz bilan birga boʻlganlardan baʼzisi: Anas: «Oʻsha kunlarda ularning xamri shu edi», dedi, deb aytdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен қавмнинг олдида туриб, уларга хурмо фазиҳини қуйиб бераётган эдим. Шунда бир киши келиб: ‹Хамр ҳаром қилинди›, деди». Улар: «Эй Анас, уни тўкиб ташла», дедилар; мен уни тўкиб ташладим. Мен: «Уларнинг ичимлиги нимадан эди?» дедим. У: «Буср ва рутабдан», деди. Абу Бакр ибн Анас: «Ўша кунларда уларнинг хамри шу эди», деди; Анас эшитиб турарди ва буни инкор қилмади. Биз билан бирга бўлганлардан баъзиси: Анас: «Ўша кунларда уларнинг хамри шу эди», деди, деб айтди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: «كُنْتُ أَسْقِي أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ، وَأُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ، وَسُهَيْلَ ابْنَ بَيْضَاءَ وَنَفَرًا مِنْ أَصْحَابِهِ عِنْدَ أَبِي طَلْحَةَ، وَأَنَا أَسْقِيهِمْ، حَتَّى كَادَ الشَّرَابُ أَنْ يَأْخُذَ فِيهِمْ، فَأَتَى آتٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، فَقَالَ: أَوَمَا شَعَرْتُمْ أَنَّ الْخَمْرَ قَدْ حُرِّمَتْ؟» فَمَا قَالُوا: حَتَّى نَنْظُرَ وَنَسْأَلَ. فَقَالُوا: يَا أَنَسُ، أَكْفِئْ مَا بَقِيَ فِي إِنَائِكَ. قَالَ: «فَوَاللَّهِ مَا عَادُوا فِيهَا، وَمَا هِيَ إِلَّا التَّمْرُ وَالْبُسْرُ، وَهِيَ خَمْرُهُمْ يَوْمَئِذٍ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Abu Talhanikida Abu Ubayda ibn Jarroh, Ubay ibn Kaʼb, Suhayl ibn Baydoʼ va ashoblaridan bir necha kishiga (ichimlik) quyib berardim; ichimlik ularga taʼsir qila boshlaganida musulmonlardan bir kishi kelib: ‹Xamr harom qilinganini bilmadingizmi?› dedi». Ular: «Koʻrib, soʻrab olaylik», demadilar. Balki: «Ey Anas, idishingda qolganini toʻkib tashla», dedilar. U: «Allohga qasamki, ular unga qaytmadilar. U faqat xurmo va busrdan (tayyorlangan) edi; oʻsha kunlarda ularning xamri shu edi», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Абу Талҳаникида Абу Убайда ибн Жарроҳ, Убай ибн Каъб, Суҳайл ибн Байдў ва ашобларидан бир неча кишига (ичимлик) қуйиб берардим; ичимлик уларга таъсир қила бошлаганида мусулмонлардан бир киши келиб: ‹Хамр ҳаром қилинганини билмадингизми?› деди». Улар: «Кўриб, сўраб олайлик», демадилар. Балки: «Эй Анас, идишингда қолганини тўкиб ташла», дедилар. У: «Аллоҳга қасамки, улар унга қайтмадилар. У фақат хурмо ва бусрдан (тайёрланган) эди; ўша кунларда уларнинг хамри шу эди», деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ — وَكَانَ دَبَّاغًا، وَكَانَ حَسَنَ الْهَيْئَةِ عِنْدَهُ أَرْبَعَةُ أَحَادِيثَ — قَالَ: سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَدْخُلُ نَاسٌ الْجَحِيمَ حَتَّى إِذَا كَانُوا حُمَمًا أُخْرِجُوا، فَأُدْخِلُوا الْجَنَّةَ، فَيَقُولُ أَهْلُ الْجَنَّةِ: هَؤُلَاءِ الْجَهَنَّمِيُّونَ».
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Baʼzi odamlar jahiymga kiradi; kuyib koʻmirga aylanganlarida, chiqariladi va jannatga kiritiladi. Shunda jannat ahli: ‹Bular — jahannamliklar›, deydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Баъзи одамлар жаҳиймга киради; куйиб кўмирга айланганларида, чиқарилади ва жаннатга киритилади. Шунда жаннат аҳли: ‹Булар — жаҳаннамликлар›, дейди», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ سُلَيْمٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُ: «أَهَلَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ haj va umrani (birga qoʻshib) talbiya qildilar».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ ҳаж ва умрани (бирга қўшиб) талбия қилдилар».
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، وَيَزِيدُ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ الْمَعْنَى، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: نُودِيَ بِالصَّلَاةِ، فَقَامَ كُلُّ قَرِيبِ الدَّارِ مِنَ الْمَسْجِدِ، وَبَقِيَ مَنْ كَانَ أَهْلُهُ نَائِيَ الدَّارِ، فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِخْضَبٍ مِنْ حِجَارَةٍ، فَصَغُرَ أَنْ يَبْسُطَ كَفَّهُ فِيهِ، فَضَمَّ أَصَابِعَهُ، فَتَوَضَّأَ بَقِيَّتُهُمْ. قَالَ حُمَيْدٌ: وَسُئِلَ أَنَسٌ: كَمْ كَانُوا؟ قَالَ: «ثَمَانِينَ أَوْ زِيَادَةً».
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Namozga chaqirildi. Shunda uyi masjidga yaqin boʻlganlarning barchasi turib ketdi, ahli uzoqda boʻlganlar esa qoldi. Rasululloh ﷺga toshdan (yasalgan) bir tos keltirildi, u shu qadar kichik ediki, u zot kaftlarini unga yoyolmadilar, shuning uchun barmoqlarini jamladilar. Bas, qolganlarning hammasi (oʻsha suvdan) tahorat oldi. Humayd aytdi: Anasdan: «Ular necha kishi edi?» deb soʻralganda, u: «Sakson yoki undan koʻproq», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Намозга чақирилди. Шунда уйи масжидга яқин бўлганларнинг барчаси туриб кетди, аҳли узоқда бўлганлар эса қолди. Расулуллоҳ ﷺга тошдан (ясалган) бир тос келтирилди, у шу қадар кичик эдики, у зот кафтларини унга ёёлмадилар, шунинг учун бармоқларини жамладилар. Бас, қолганларнинг ҳаммаси (ўша сувдан) таҳорат олди. Ҳумайд айтди: Анасдан: «Улар неча киши эди?» деб сўралганда, у: «Саксон ёки ундан кўпроқ», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ بَنِي سَلِمَةَ أَرَادُوا أَنْ يَتَحَوَّلُوا مِنْ مَنَازِلِهِمْ فَيَسْكُنُوا قُرْبَ الْمَسْجِدِ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَكَرِهَ أَنْ تُعْرَى الْمَدِينَةُ، فَقَالَ: «يَا بَنِي سَلِمَةَ، أَلَا تَحْتَسِبُونَ آثَارَكُمْ إِلَى الْمَسْجِدِ؟» قَالُوا: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَأَقَامُوا.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Banu Salima (qabilasi) uylaridan koʻchib, masjidga yaqin joyga oʻrnashmoqchi boʻldilar. Bu (xabar) Rasululloh ﷺga yetdi, u zot Madinaning (chekkasi) boʻshab qolishini yoqtirmadilar va: «Ey Banu Salima, masjid tomon (bosgan) qadamlaringiz uchun ajr umid qilmaysizlarmi?» dedilar. Ular: «Albatta, ey Allohning Rasuli», dedilar. Bas, ular oʻz joylarida qolishdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бану Салима (қабиласи) уйларидан кўчиб, масжидга яқин жойга ўрнашмоқчи бўлдилар. Бу (хабар) Расулуллоҳ ﷺга етди, у зот Мадинанинг (чеккаси) бўшаб қолишини ёқтирмадилар ва: «Эй Бану Салима, масжид томон (босган) қадамларингиз учун ажр умид қилмайсизларми?» дедилар. Улар: «Албатта, эй Аллоҳнинг Расули», дедилар. Бас, улар ўз жойларида қолишди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، وَسَهْلُ بْنُ يُوسُفَ الْمَعْنَى، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: أُقِيمَتِ الصَّلَاةُ، فَجَاءَ رَجُلٌ يَسْعَى فَانْتَهَى وَقَدْ حَفَزَهُ النَّفَسُ، فَلَمَّا انْتَهَى إِلَى الصَّفِّ قَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ. فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاتَهُ قَالَ: «أَيُّكُمُ الْمُتَكَلِّمُ؟» فَسَكَتَ الْقَوْمُ، فَقَالَ: «أَيُّكُمُ الْمُتَكَلِّمُ، فَإِنَّهُ قَالَ خَيْرًا وَلَمْ يَقُلْ بَأْسًا». قَالَ الرَّجُلُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَنَا أَسْرَعْتُ الْمَشْيَ، فَانْتَهَيْتُ إِلَى الصَّفِّ، فَقُلْتُ الَّذِي قُلْتُ. قَالَ: «لَقَدْ رَأَيْتُ اثْنَيْ عَشَرَ مَلَكًا يَبْتَدِرُونَهَا أَيُّهُمْ يَرْفَعُهَا». ثُمَّ قَالَ: «إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَلْيَمْشِ عَلَى هِينَتِهِ، فَلْيُصَلِّ مَا أَدْرَكَ، وَلْيَقْضِ مَا سُبِقَهُ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Namozga iqoma aytildi. Bir kishi yugurib keldi va nafasi siqilgan holda yetib keldi. Safga yetgach: «Alhamdu lillahi hamdan kasiran toyyiban muborakan fih» (Hamd Allohga xosdir, koʻp, pok va barakali hamd bilan), dedi. Rasululloh ﷺ namozlarini tugatgach: «Qaysingiz gapirdi?» dedilar. Jamoat jim qoldi. U zot: «Qaysingiz gapirdi? Zero u yaxshi (soʻz) aytdi, yomon narsa aytgani yoʻq», dedilar. Shunda oʻsha kishi: «Ey Allohning Rasuli, men yurishni tezlatdim va safga yetib kelib, aytganimni aytdim», dedi. U zot: «Men oʻn ikki farishtani koʻrdim, ular uni qaysi biri koʻtarib chiqishi uchun bir-birlaridan oʻzmoqchi boʻlishardi», dedilar. Soʻng: «Biringiz namozga kelsa, vazminlik bilan yursin, yetgan (rakat)ini oʻqisin, oʻtkazib yuborganini esa (keyin) qazo qilsin», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Намозга иқома айтилди. Бир киши югуриб келди ва нафаси сиқилган ҳолда етиб келди. Сафга етгач: «Алҳамду лиллаҳи ҳамдан касиран тоййибан муборакан фиҳ» (Ҳамд Аллоҳга хосдир, кўп, пок ва баракали ҳамд билан), деди. Расулуллоҳ ﷺ намозларини тугатгач: «Қайсингиз гапирди?» дедилар. Жамоат жим қолди. У зот: «Қайсингиз гапирди? Зеро у яхши (сўз) айтди, ёмон нарса айтгани йўқ», дедилар. Шунда ўша киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен юришни тезлатдим ва сафга етиб келиб, айтганимни айтдим», деди. У зот: «Мен ўн икки фариштани кўрдим, улар уни қайси бири кўтариб чиқиши учун бир-бирларидан ўзмоқчи бўлишарди», дедилар. Сўнг: «Бирингиз намозга келса, вазминлик билан юрсин, етган (ракат)ини ўқисин, ўтказиб юборганини эса (кейин) қазо қилсин», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «دَخَلْتُ الْجَنَّةَ فَسَمِعْتُ بَيْنَ يَدَيَّ خَشْفَةً، فَإِذَا أَنَا بِالْغُمَيْصَاءِ بِنْتِ مِلْحَانَ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men jannatga kirdim va oldimda bir shitirlashni eshitdim. Qarasam, u Gʻumaysoʼ binti Milhon ekan», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен жаннатга кирдим ва олдимда бир шитирлашни эшитдим. Қарасам, у Ғумайсў бинти Милҳон экан», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَيْرًا اسْتَعْمَلَهُ». قَالُوا: وَكَيْفَ يَسْتَعْمِلُهُ؟ قَالَ: «يُوَفِّقُهُ لِعَمَلٍ صَالِحٍ قَبْلَ مَوْتِهِ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh bir banda haqida yaxshilik istasa, uni (amalga) ishlatadi», dedilar. Ular: «Uni qanday ishlatadi?» dedilar. U zot: «Oʻlimidan oldin uni solih amalga muvaffaq qiladi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бир банда ҳақида яхшилик истаса, уни (амалга) ишлатади», дедилар. Улар: «Уни қандай ишлатади?» дедилар. У зот: «Ўлимидан олдин уни солиҳ амалга муваффақ қилади», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Moʻminning tushi nubuvvatning qirq olti boʻlagidan bir boʻlagidir».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Мўминнинг туши нубувватнинг қирқ олти бўлагидан бир бўлагидир».
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا يُهَادَى بَيْنَ ابْنَيْهِ، فَقَالَ: «مَا هَذَا؟» قَالُوا: نَذَرَ أَنْ يَمْشِيَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ أَنْ يُعَذِّبَ هَذَا نَفْسَهُ». فَأَمَرَهُ فَرَكِبَ.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki oʻgʻlining orasida suyanib yetaklab kelinayotgan bir kishini koʻrdilar va: «Bu nima?» dedilar. Ular: «U (Kaʼbagacha) piyoda yurishni nazr qilgan», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh bu (kishi)ning oʻzini qiynashidan behojatdir», dedilar. Soʻng unga (ulovga minishni) buyurdilar, u ham mindi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки ўғлининг орасида суяниб етаклаб келинаётган бир кишини кўрдилар ва: «Бу нима?» дедилар. Улар: «У (Каъбагача) пиёда юришни назр қилган», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ бу (киши)нинг ўзини қийнашидан беҳожатдир», дедилар. Сўнг унга (уловга минишни) буюрдилар, у ҳам минди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ رَجُلٌ يَسُوقُ بِأُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ يُقَالُ لَهُ: أَنْجَشَةُ، فَاشْتَدَّ فِي السِّيَاقَةِ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا أَنْجَشَةُ، رُوَيْدَكَ سَوْقًا بِالْقَوَارِيرِ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Anjasha deb ataladigan bir kishi moʻminlarning onalarini (koʻtargan tuyalarni) haydab borar edi. U haydashni tezlatib yubordi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Ey Anjasha, shisha idishlarni (asta) hayda», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Анжаша деб аталадиган бир киши мўминларнинг оналарини (кўтарган туяларни) ҳайдаб борар эди. У ҳайдашни тезлатиб юборди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Эй Анжаша, шиша идишларни (аста) ҳайда», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: أَسْلَمَ نَاسٌ مِنْ عُرَيْنَةَ فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ، فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَوْ خَرَجْتُمْ إِلَى ذَوْدٍ لَنَا فَشَرِبْتُمْ مِنْ أَلْبَانِهَا». قَالَ حُمَيْدٌ: وَقَالَ قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ: «وَأَبْوَالِهَا». فَفَعَلُوا. فَلَمَّا صَحُّوا كَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ، وَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُؤْمِنًا، وَسَاقُوا ذَوْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهَرَبُوا. فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي آثَارِهِمْ، فَأُخِذُوا، فَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ، وَسَمَرَ أَعْيُنَهُمْ، وَتَرَكَهُمْ فِي الْحَرَّةِ حَتَّى مَاتُوا.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Urayna qabilasidan bir necha odam Islomni qabul qildilar, ammo Madinaning havosi ularga yoqmadi. Rasululloh ﷺ ularga: «Tuyalarimiz qoshiga chiqib, ularning sutidan ichmaysizmi?» dedilar. Humayd aytdi: «Qatoda Anasdan: ‹Va siydigidan› deb rivoyat qildi». Ular shunday qildilar. Sogʻayganlaridan soʻng Islomlaridan keyin kofir boʻldilar va Rasululloh ﷺning moʻmin choʻponini oʻldirib, Rasululloh ﷺning tuyalarini haydab ketdilar hamda qochdilar. Rasululloh ﷺ ularning izidan (odam) yubordilar, ular ushlandi. U zot ularning qoʻllari va oyoqlarini kesdilar, koʻzlariga mix qizdirib bosdilar va oʻlgunlaricha Harra degan joyda tashlab qoʻydilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Урайна қабиласидан бир неча одам Исломни қабул қилдилар, аммо Мадинанинг ҳавоси уларга ёқмади. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Туяларимиз қошига чиқиб, уларнинг сутидан ичмайсизми?» дедилар. Ҳумайд айтди: «Қатода Анасдан: ‹Ва сийдигидан› деб ривоят қилди». Улар шундай қилдилар. Соғайганларидан сўнг Исломларидан кейин кофир бўлдилар ва Расулуллоҳ ﷺнинг мўмин чўпонини ўлдириб, Расулуллоҳ ﷺнинг туяларини ҳайдаб кетдилар ҳамда қочдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг изидан (одам) юбордилар, улар ушланди. У зот уларнинг қўллари ва оёқларини кесдилар, кўзларига мих қиздириб босдилар ва ўлгунларича Ҳарра деган жойда ташлаб қўйдилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى لَا يُقَالَ فِي الْأَرْضِ: اللَّهُ اللَّهُ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yer yuzida ‹Alloh, Alloh› deyilmay qolgunicha qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ер юзида ‹Аллоҳ, Аллоҳ› дейилмай қолгунича қиёмат қойим бўлмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَسْأَلُونِي عَنْ شَيْءٍ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلَّا حَدَّثْتُكُمْ». فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُذَافَةَ فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَنْ أَبِي؟ قَالَ: «أَبُوكَ حُذَافَةُ». فَقَالَتْ أُمُّهُ: مَا أَرَدْتَ إِلَى هَذَا؟ قَالَ: أَرَدْتُ أَنْ أَسْتَرِيحَ. وَكَانَ يُقَالُ فِيهِ. قَالَ حُمَيْدٌ: وَأَحْسَبُ هَذَا عَنْ أَنَسٍ. قَالَ: فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ عُمَرُ: رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا، وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا، وَبِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَبِيًّا، نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ وَغَضَبِ رَسُولِهِ.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunigacha (boʻladigan) hech narsa haqida mendan soʻramanglar, magar men sizlarga aytib beraman», dedilar. Shunda Abdulloh ibn Huzofa turib: «Ey Allohning Rasuli, mening otam kim?» dedi. U zot: «Otang Huzofadir», dedilar. Onasi unga: «Bundan nima maqsad qilding?» dedi. U: «Xotirjam boʻlishni istadim», dedi — chunki u haqida (gap-soʻz) aytilar edi. Humayd aytdi: Menimcha, bu (qism) Anasdandir. (Anas) dedi: Bas, Rasululloh ﷺ gʻazablandilar. Shunda Umar: «Biz Allohning Rabb boʻlishiga, Islomning din boʻlishiga va Muhammad ﷺning nabiy boʻlishiga rozi boʻldik. Allohning gʻazabidan va Uning Rasulining gʻazabidan Allohdan panoh soʻraymiz», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунигача (бўладиган) ҳеч нарса ҳақида мендан сўраманглар, магар мен сизларга айтиб бераман», дедилар. Шунда Абдуллоҳ ибн Ҳузофа туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг отам ким?» деди. У зот: «Отанг Ҳузофадир», дедилар. Онаси унга: «Бундан нима мақсад қилдинг?» деди. У: «Хотиржам бўлишни истадим», деди — чунки у ҳақида (гап-сўз) айтилар эди. Ҳумайд айтди: Менимча, бу (қисм) Анасдандир. (Анас) деди: Бас, Расулуллоҳ ﷺ ғазабландилар. Шунда Умар: «Биз Аллоҳнинг Рабб бўлишига, Исломнинг дин бўлишига ва Муҳаммад ﷺнинг набий бўлишига рози бўлдик. Аллоҳнинг ғазабидан ва Унинг Расулининг ғазабидан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «خَيْرُ مَا تَدَاوَيْتُمْ بِهِ الْحِجَامَةُ وَالْقُسْطُ الْبَحْرِيُّ، وَلَا تُعَذِّبُوا صِبْيَانَكُمْ بِالْغَمْزِ».
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Davolanadigan narsalaringizning eng yaxshisi hijoma va dengiz qustidir. Bolalaringizni (tomogʻini) bosib qiynamanglar», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Даволанадиган нарсаларингизнинг энг яхшиси ҳижома ва денгиз қустидир. Болаларингизни (томоғини) босиб қийнаманглар», дедилар.