حَدَّثَنَا أَبُو السَّائِبِ، سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ الأَنْصَارِ بَنُو عَبْدِ الأَشْهَلِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ansorlarning eng yaxshilari Banu Abdul-Ashhaldir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ансорларнинг энг яхшилари Бану Абдул-Ашҳалдир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الإِسْلاَمِ فَأَصَابَهُ وَعَكٌ بِالْمَدِينَةِ فَجَاءَ الأَعْرَابِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَقِلْنِي بَيْعَتِي . فَأَبَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ الأَعْرَابِيُّ ثُمَّ جَاءَهُ فَقَالَ أَقِلْنِي بَيْعَتِي . فَأَبَى فَخَرَجَ الأَعْرَابِيُّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا الْمَدِينَةُ كَالْكِيرِ تَنْفِي خَبَثَهَا وَتُنَصِّعُ طَيِّبَهَا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy Rasululloh ﷺga Islom uchun bayʼat qildi, soʻng uni Madinada isitma tutdi. Aʼrobiy Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Bayʼatimni qaytarib bering», dedi. Rasululloh ﷺ esa (rad etib) qabul qilmadilar. Aʼrobiy chiqib ketdi, soʻng yana kelib: «Bayʼatimni qaytarib bering», dedi. (U zot yana) qabul qilmadilar. Aʼrobiy chiqib ketdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Madina temirchining koʻrigiga oʻxshaydi, u oʻzining iflosligini chiqarib tashlaydi va pokini sof qilib qoldiradi», dedilar. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аъробий Расулуллоҳ ﷺга Ислом учун байъат қилди, сўнг уни Мадинада иситма тутди. Аъробий Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Байъатимни қайтариб беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ эса (рад этиб) қабул қилмадилар. Аъробий чиқиб кетди, сўнг яна келиб: «Байъатимни қайтариб беринг», деди. (У зот яна) қабул қилмадилар. Аъробий чиқиб кетди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мадина темирчининг кўригига ўхшайди, у ўзининг ифлослигини чиқариб ташлайди ва покини соф қилиб қолдиради», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْرَقَتْنَا نِبَالُ ثَقِيفٍ فَادْعُ اللَّهَ عَلَيْهِمْ . قَالَ " اللَّهُمَّ اهْدِ ثَقِيفًا " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Saqif qabilasining oʻqlari bizni teshib tashladi, ularga qarshi Allohga duo qiling», dedilar. Shunda u zot: «Allohim, Saqifni hidoyat qil», dedilar. Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Сақиф қабиласининг ўқлари бизни тешиб ташлади, уларга қарши Аллоҳга дуо қилинг», дедилар. Шунда у зот: «Аллоҳим, Сақифни ҳидоят қил», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ، كَانَ يُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَغْرِبَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى قَوْمِهِ فَيَؤُمُّهُمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَصْحَابِنَا الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالُوا إِذَا أَمَّ الرَّجُلُ الْقَوْمَ فِي الْمَكْتُوبَةِ وَقَدْ كَانَ صَلاَّهَا قَبْلَ ذَلِكَ أَنَّ صَلاَةَ مَنِ ائْتَمَّ بِهِ جَائِزَةٌ . وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ جَابِرٍ فِي قِصَّةِ مُعَاذٍ وَهُوَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَابِرٍ . وَرُوِيَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَالْقَوْمُ فِي صَلاَةِ الْعَصْرِ وَهُوَ يَحْسَبُ أَنَّهَا صَلاَةُ الظُّهْرِ فَائْتَمَّ بِهِمْ قَالَ صَلاَتُهُ جَائِزَةٌ . وَقَدْ قَالَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِذَا ائْتَمَّ قَوْمٌ بِإِمَامٍ وَهُوَ يُصَلِّي الْعَصْرَ وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهَا الظُّهْرُ فَصَلَّى بِهِمْ وَاقْتَدَوْا بِهِ فَإِنَّ صَلاَةَ الْمُقْتَدِي فَاسِدَةٌ إِذِ اخْتَلَفَ نِيَّةُ الإِمَامِ وَنِيَّةُ الْمَأْمُومِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muoz ibn Jabal Rasululloh ﷺ bilan birga shom namozini oʻqir, soʻng oʻz qavmiga qaytib, ularga imomlik qilar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bizning ashoblarimiz — Shofeʼiy, Ahmad va Ishoqning amali shunga muvofiqdir. Ular: «Agar kishi qavmga farz namozda imomlik qilsa-yu, oʻzi uni avval oʻqib boʻlgan boʻlsa, unga iqtido qilganlarning namozi joizdir», deyishgan. Ular Muoz qissasidagi Jobirning hadisini dalil qilib keltirishgan; u sahih hadisdir va Jobirdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Abud-Dardodan rivoyat qilinishicha, undan: «Bir kishi masjidga kirdi, qavm asr namozini oʻqiyotgan edi, u esa buni peshin namozi deb oʻylab, ularga iqtido qildi», degan kishi haqida soʻralganida, u: «Uning namozi joizdir», degan. Kufa ahlidan bir qavm esa: «Agar bir qavm asr namozini oʻqiyotgan imomga iqtido qilsa-yu, uni peshin deb oʻylasalar, imom ularga namoz oʻqitsa va ular unga uyushsalar, imomning niyati bilan maʼmumning niyati ixtilof qilgani uchun iqtido qiluvchining namozi botildir», deyishgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муоз ибн Жабал Расулуллоҳ ﷺ билан бирга шом намозини ўқир, сўнг ўз қавмига қайтиб, уларга имомлик қилар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизнинг ашобларимиз — Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг амали шунга мувофиқдир. Улар: «Агар киши қавмга фарз намозда имомлик қилса-ю, ўзи уни аввал ўқиб бўлган бўлса, унга иқтидо қилганларнинг намози жоиздир», дейишган. Улар Муоз қиссасидаги Жобирнинг ҳадисини далил қилиб келтиришган; у саҳиҳ ҳадисдир ва Жобирдан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Абуд-Дардодан ривоят қилинишича, ундан: «Бир киши масжидга кирди, қавм аср намозини ўқиётган эди, у эса буни пешин намози деб ўйлаб, уларга иқтидо қилди», деган киши ҳақида сўралганида, у: «Унинг намози жоиздир», деган. Куфа аҳлидан бир қавм эса: «Агар бир қавм аср намозини ўқиётган имомга иқтидо қилса-ю, уни пешин деб ўйласалар, имом уларга намоз ўқитса ва улар унга уюшсалар, имомнинг нияти билан маъмумнинг нияти ихтилоф қилгани учун иқтидо қилувчининг намози ботилдир», дейишган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ كُرَاعَ الْغَمِيمِ وَصَامَ النَّاسُ مَعَهُ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ شَقَّ عَلَيْهِمُ الصِّيَامُ وَإِنَّ النَّاسَ يَنْظُرُونَ فِيمَا فَعَلْتَ . فَدَعَا بِقَدَحٍ مِنْ مَاءٍ بَعْدَ الْعَصْرِ فَشَرِبَ وَالنَّاسُ يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ فَأَفْطَرَ بَعْضُهُمْ وَصَامَ بَعْضُهُمْ فَبَلَغَهُ أَنَّ نَاسًا صَامُوا فَقَالَ " أُولَئِكَ الْعُصَاةُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ كَعْبِ بْنِ عَاصِمٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ " . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الصَّوْمِ فِي السَّفَرِ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الْفِطْرَ فِي السَّفَرِ أَفْضَلُ حَتَّى رَأَى بَعْضُهُمْ عَلَيْهِ الإِعَادَةَ إِذَا صَامَ فِي السَّفَرِ . وَاخْتَارَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ الْفِطْرَ فِي السَّفَرِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِنْ وَجَدَ قُوَّةً فَصَامَ فَحَسَنٌ وَهُوَ أَفْضَلُ وَإِنْ أَفْطَرَ فَحَسَنٌ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ وَإِنَّمَا مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ " . وَقَوْلُهُ حِينَ بَلَغَهُ أَنَّ نَاسًا صَامُوا فَقَالَ " أُولَئِكَ الْعُصَاةُ " . فَوَجْهُ هَذَا إِذَا لَمْ يَحْتَمِلْ قَلْبُهُ قَبُولَ رُخْصَةِ اللَّهِ فَأَمَّا مَنْ رَأَى الْفِطْرَ مُبَاحًا وَصَامَ وَقَوِيَ عَلَى ذَلِكَ فَهُوَ أَعْجَبُ إِلَىَّ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fath yili Makkaga (yurish qilib) chiqdilar va Kuroʼul Gʻamim degan joyga yetgunlaricha roʻza tutdilar, odamlar ham u zot bilan birga roʻza tutdilar. Soʻng u zotga: «Odamlarga roʻza ogʻir botdi va odamlar siz nima qilishingizga qarab turibdilar», deyildi. Shunda u zot asrdan keyin bir idish suv soʻrab keltirtirdilar va odamlar qarab turgan holda ichdilar. Shunda baʼzilari roʻzasini ochdi, baʼzilari roʻza tutaverdi. U zotga bir qancha odamlar roʻza tutaverganligi yetib borgach: «Anavilar — itoatsizlardir», dedilar. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺdan: «Safarda roʻza tutish yaxshilik (taqvo)dan emasdir», deganliklari ham rivoyat qilingan. Ilm ahli safarda roʻza tutish haqida ixtilof qilganlar. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli safarda roʻzani ochish afzal deb bilganlar, hatto ulardan baʼzilari safarda roʻza tutgan kishiga qazosi lozim deb hisoblaganlar. Ahmad va Ishoq safarda roʻzani ochishni ixtiyor qilganlar. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli esa: «Agar kuch topib roʻza tutsa, yaxshidir va u afzaldir, agar roʻzasini ochsa, ham yaxshidir», deganlar. Bu Sufyon Savriy, Molik ibn Anas va Abdulloh ibn Muborakning soʻzidir. Shofiiy aytdi: Nabiy ﷺning «Safarda roʻza tutish yaxshilikdan emasdir» degan soʻzlari va bir qancha odamlar roʻza tutaverganligi yetib borganda «Anavilar — itoatsizlardir» degan soʻzlarining maʼnosi shuki, bu kishining qalbi Allohning ruxsatini qabul qila olmagan holatga tegishlidir. Roʻzani ochish mubohligini bila turib roʻza tutgan va bunga kuchi yetgan kishi esa men uchun yanada yoqimliroqdir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили Маккага (юриш қилиб) чиқдилар ва Курўул Ғамим деган жойга етгунларича рўза тутдилар, одамлар ҳам у зот билан бирга рўза тутдилар. Сўнг у зотга: «Одамларга рўза оғир ботди ва одамлар сиз нима қилишингизга қараб турибдилар», дейилди. Шунда у зот асрдан кейин бир идиш сув сўраб келтиртирдилар ва одамлар қараб турган ҳолда ичдилар. Шунда баъзилари рўзасини очди, баъзилари рўза тутаверди. У зотга бир қанча одамлар рўза тутаверганлиги етиб боргач: «Анавилар — итоатсизлардир», дедилар. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺдан: «Сафарда рўза тутиш яхшилик (тақво)дан эмасдир», деганликлари ҳам ривоят қилинган. Илм аҳли сафарда рўза тутиш ҳақида ихтилоф қилганлар. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли сафарда рўзани очиш афзал деб билганлар, ҳатто улардан баъзилари сафарда рўза тутган кишига қазоси лозим деб ҳисоблаганлар. Аҳмад ва Ишоқ сафарда рўзани очишни ихтиёр қилганлар. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли эса: «Агар куч топиб рўза тутса, яхшидир ва у афзалдир, агар рўзасини очса, ҳам яхшидир», деганлар. Бу Суфён Саврий, Молик ибн Анас ва Абдуллоҳ ибн Муборакнинг сўзидир. Шофиий айтди: Набий ﷺнинг «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмасдир» деган сўзлари ва бир қанча одамлар рўза тутаверганлиги етиб борганда «Анавилар — итоатсизлардир» деган сўзларининг маъноси шуки, бу кишининг қалби Аллоҳнинг рухсатини қабул қила олмаган ҳолатга тегишлидир. Рўзани очиш мубоҳлигини била туриб рўза тутган ва бунга кучи етган киши эса мен учун янада ёқимлироқдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَجَّ ثَلاَثَ حِجَجٍ حَجَّتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يُهَاجِرَ وَحَجَّةً بَعْدَ مَا هَاجَرَ وَمَعَهَا عُمْرَةٌ فَسَاقَ ثَلاَثًا وَسِتِّينَ بَدَنَةً وَجَاءَ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ بِبَقِيَّتِهَا فِيهَا جَمَلٌ لأَبِي جَهْلٍ فِي أَنْفِهِ بُرَةٌ مِنْ فِضَّةٍ فَنَحَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ كُلِّ بَدَنَةٍ بِبَضْعَةٍ فَطُبِخَتْ وَشَرِبَ مِنْ مَرَقِهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ زَيْدِ بْنِ حُبَابٍ . وَرَأَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ فِي كُتُبِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ . قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَلَمْ يَعْرِفْهُ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَأَيْتُهُ لاَ يَعُدُّ هَذَا الْحَدِيثَ مَحْفُوظًا . وَقَالَ إِنَّمَا يُرْوَى عَنِ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ مُجَاهِدٍ مُرْسَلاً .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uch marta haj qildilar: hijratdan oldin ikki haj va hijratdan keyin bir haj boʻlib, u (haj) bilan birga umra ham bor edi. U zot oltmish uchta tuya (qurbonlik) haydadilar, Ali esa Yamandan ularning qolganini olib keldi; ular orasida Abu Jahlning tuyasi boʻlib, uning burnida kumushdan halqa bor edi. Rasululloh ﷺ ularni soʻyib, har bir tuyadan bir boʻlak (goʻsht olishni) buyurdilar, u pishirildi va u zot uning shoʻrvasidan ichdilar. Abu Iso aytdi: Bu Sufyonning hadisi jihatidan gʻarib hadis boʻlib, biz uni faqat Zayd ibn Hubobning hadisidangina bilamiz. Men Abdulloh ibn Abdurrahmon bu hadisni oʻz kitoblarida Abdulloh ibn Abu Ziyoddan rivoyat qilganini koʻrdim. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammaddan (Buxoriydan) bu haqida soʻradim, u esa uni Savriydan, (u) Jaʼfardan, (u) otasidan, (u) Jobirdan, (u) Nabiy ﷺdan (rivoyat qilingan) hadis sifatida tanimadi. Men uning bu hadisni mahfuz (sahih saqlangan) deb hisoblamasligini koʻrdim. Va u: U faqat Savriydan, (u) Abu Ishoqdan, (u) Mujohiddan mursal (sahobasiz) holda rivoyat qilinadi, dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уч марта ҳаж қилдилар: ҳижратдан олдин икки ҳаж ва ҳижратдан кейин бир ҳаж бўлиб, у (ҳаж) билан бирга умра ҳам бор эди. У зот олтмиш учта туя (қурбонлик) ҳайдадилар, Али эса Ямандан уларнинг қолганини олиб келди; улар орасида Абу Жаҳлнинг туяси бўлиб, унинг бурнида кумушдан ҳалқа бор эди. Расулуллоҳ ﷺ уларни сўйиб, ҳар бир туядан бир бўлак (гўшт олишни) буюрдилар, у пиширилди ва у зот унинг шўрвасидан ичдилар. Абу Исо айтди: Бу Суфённинг ҳадиси жиҳатидан ғариб ҳадис бўлиб, биз уни фақат Зайд ибн Ҳубобнинг ҳадисидангина биламиз. Мен Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон бу ҳадисни ўз китобларида Абдуллоҳ ибн Абу Зиёддан ривоят қилганини кўрдим. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммаддан (Бухорийдан) бу ҳақида сўрадим, у эса уни Саврийдан, (у) Жаъфардан, (у) отасидан, (у) Жобирдан, (у) Набий ﷺдан (ривоят қилинган) ҳадис сифатида танимади. Мен унинг бу ҳадисни маҳфуз (саҳиҳ сақланган) деб ҳисобламаслигини кўрдим. Ва у: У фақат Саврийдан, (у) Абу Ишоқдан, (у) Мужоҳиддан мурсал (саҳобасиз) ҳолда ривоят қилинади, деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا أَرَادَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْحَجَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ فَاجْتَمَعُوا فَلَمَّا أَتَى الْبَيْدَاءَ أَحْرَمَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ وَالْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ haj qilmoqchi boʻlganlarida, odamlar orasida (haj haqida) eʼlon qildilar, bas, ular toʻplandilar. U zot Baydoga yetganlarida ehrom bogʻladilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Umar, Anas va Misvar ibn Maxramadan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan sahih hadisdir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳаж қилмоқчи бўлганларида, одамлар орасида (ҳаж ҳақида) эълон қилдилар, бас, улар тўпландилар. У зот Байдога етганларида эҳром боғладилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Умар, Анас ва Мисвар ибн Махрамадан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صَيْدُ الْبَرِّ لَكُمْ حَلاَلٌ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ مَا لَمْ تَصِيدُوهُ أَوْ يُصَدْ لَكُمْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَطَلْحَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ مُفَسَّرٌ . وَالْمُطَّلِبُ لاَ نَعْرِفُ لَهُ سَمَاعًا مِنْ جَابِرٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ بِأَكْلِ الصَّيْدِ لِلْمُحْرِمِ بَأْسًا إِذَا لَمْ يَصْطَدْهُ أَوْ لَمْ يُصْطَدْ مِنْ أَجْلِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا أَحْسَنُ حَدِيثٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَفْسَرُ وَالَعَمَلُ عَلَى هَذَا وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Quruqlik ovi siz ehromda boʻlsangiz ham sizlar uchun haloldir — uni oʻzingiz ovlamagan yoki siz uchun ovlanmagan boʻlsa», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Qatoda va Talhadan ham (hadis rivoyat qilingan). Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi sharhlangan (muloyim, izohli) hadisdir. Muttalibning Jobirdan eshitgani (samoʻi)ni bilmaymiz. Baʼzi ilm ahli huzurida amal shunga muvofiqdir — ular muhrimning ovni yeyishida, uni oʻzi ovlamagan yoki uning uchun ovlanmagan boʻlsa, zarar koʻrmaydilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda rivoyat qilingan hadislarning eng yaxshisi va eng izohlisi shudir, amal ham shunga muvofiqdir. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қуруқлик ови сиз эҳромда бўлсангиз ҳам сизлар учун ҳалолдир — уни ўзингиз овламаган ёки сиз учун овланмаган бўлса», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Қатода ва Талҳадан ҳам (ҳадис ривоят қилинган). Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси шарҳланган (мулойим, изоҳли) ҳадисдир. Мутталибнинг Жобирдан эшитгани (самўи)ни билмаймиз. Баъзи илм аҳли ҳузурида амал шунга мувофиқдир — улар муҳримнинг овни ейишида, уни ўзи овламаган ёки унинг учун овланмаган бўлса, зарар кўрмайдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда ривоят қилинган ҳадисларнинг энг яхшиси ва энг изоҳлиси шудир, амал ҳам шунга мувофиқдир. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَاسْتَلَمَ الْحَجَرَ ثُمَّ مَضَى عَلَى يَمِينِهِ فَرَمَلَ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ أَتَى الْمَقَامَ فَقَالَ : (وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى ) فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَالْمَقَامُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ ثُمَّ أَتَى الْحَجَرَ بَعْدَ الرَّكْعَتَيْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّفَا أَظُنُّهُ قَالََّ :( إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ) . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Makkaga kelganlarida masjidga kirdilar, soʻng Hajarni (Hajarul-asvadni) istilom qildilar (qoʻl tekkizdilar), keyin oʻng tomonlariga yurdilar va uch (aylanish)da raml qildilar (tez yurdilar), toʻrt (aylanish)da odatdagidek yurdilar. Soʻng Maqomning oldiga keldilar va {Ibrohim turgan joydan namozgoh qilinglar} (Baqara 125) (oyatini oʻqidilar), keyin ikki rakaat namoz oʻqidilar, Maqom esa ular bilan Baytning oʻrtasida edi. Soʻng ikki rakaatdan keyin Hajarning oldiga kelib uni istilom qildilar, keyin Safoga chiqdilar — oʻylaymanki, u: {Albatta Safo va Marva Alloh shiorlaridandir} (Baqara 158) (oyatini oʻqidilar), dedi». (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Umardan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli shu bilan amal qiladilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Маккага келганларида масжидга кирдилар, сўнг Ҳажарни (Ҳажарул-асвадни) истилом қилдилар (қўл теккиздилар), кейин ўнг томонларига юрдилар ва уч (айланиш)да рамл қилдилар (тез юрдилар), тўрт (айланиш)да одатдагидек юрдилар. Сўнг Мақомнинг олдига келдилар ва {Иброҳим турган жойдан намозгоҳ қилинглар} (Бақара 125) (оятини ўқидилар), кейин икки ракаат намоз ўқидилар, Мақом эса улар билан Байтнинг ўртасида эди. Сўнг икки ракаатдан кейин Ҳажарнинг олдига келиб уни истилом қилдилар, кейин Сафога чиқдилар — ўйлайманки, у: {Албатта Сафо ва Марва Аллоҳ шиорларидандир} (Бақара 158) (оятини ўқидилар), деди». (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли шу билан амал қиладилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَمَلَ مِنَ الْحَجَرِ إِلَى الْحَجَرِ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . قَالَ الشَّافِعِيُّ إِذَا تَرَكَ الرَّمَلَ عَمْدًا فَقَدْ أَسَاءَ وَلاَ شَىْءَ عَلَيْهِ وَإِذَا لَمْ يَرْمُلْ فِي الأَشْوَاطِ الثَّلاَثَةِ لَمْ يَرْمُلْ فِيمَا بَقِيَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ عَلَى أَهْلِ مَكَّةَ رَمَلٌ وَلاَ عَلَى مَنْ أَحْرَمَ مِنْهَا .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Hajardan Hajargacha uch (aylanish)da raml qildilar va toʻrt (aylanish)da odatdagidek yurdilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Umardan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli shu bilan amal qiladilar. Shofiʼiy aytdi: Kishi ramlni qasddan tark qilsa, yomon ish qilgan boʻladi, lekin unga (kafforat) lozim emas. Agar dastlabki uch aylanishda raml qilmasa, qolganlarida ham raml qilmaydi. Baʼzi ilm ahli: Makka ahliga va u yerdan ehrom bogʻlaganlarga raml yoʻq, deganlar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Ҳажардан Ҳажаргача уч (айланиш)да рамл қилдилар ва тўрт (айланиш)да одатдагидек юрдилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли шу билан амал қиладилар. Шофиъий айтди: Киши рамлни қасддан тарк қилса, ёмон иш қилган бўлади, лекин унга (каффорат) лозим эмас. Агар дастлабки уч айланишда рамл қилмаса, қолганларида ҳам рамл қилмайди. Баъзи илм аҳли: Макка аҳлига ва у ердан эҳром боғлаганларга рамл йўқ, деганлар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ طَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا وَأَتَى الْمَقَامَ فَقَرَأَ :( وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى ) فَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ ثُمَّ أَتَى الْحَجَرَ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ قَالَ " نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " . فَبَدَأَ بِالصَّفَا وَقَرَأَ : (إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يَبْدَأُ بِالصَّفَا قَبْلَ الْمَرْوَةِ فَإِنْ بَدَأَ بِالْمَرْوَةِ قَبْلَ الصَّفَا لَمْ يُجْزِهِ وَبَدَأَ بِالصَّفَا . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ طَافَ بِالْبَيْتِ وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى رَجَعَ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنْ لَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى خَرَجَ مِنْ مَكَّةَ فَإِنْ ذَكَرَ وَهُوَ قَرِيبٌ مِنْهَا رَجَعَ فَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَإِنْ لَمْ يَذْكُرْ حَتَّى أَتَى بِلاَدَهُ أَجْزَأَهُ وَعَلَيْهِ دَمٌ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنْ تَرَكَ الطَّوَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى رَجَعَ إِلَى بِلاَدِهِ فَإِنَّهُ لاَ يُجْزِيهِ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ . قَالَ الطَّوَافُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَاجِبٌ لاَ يَجُوزُ الْحَجُّ إِلاَّ بِهِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Makkaga kelganlarida Baytni yetti marta tavof qildilar va Maqomning oldiga kelib, {Ibrohim turgan joydan namozgoh qilinglar} (Baqara 125) (oyatini) oʻqidilar, soʻng Maqomning orqasida namoz oʻqidilar. Keyin Hajarning oldiga kelib uni istilom qildilar, soʻng: «Alloh nimadan boshlagan boʻlsa, biz ham shundan boshlaymiz», dedilar. Soʻng Safodan boshladilar va {Albatta Safo va Marva Alloh shiorlaridandir} (Baqara 158) (oyatini) oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Ilm ahli shu bilan amal qiladilar: kishi Marvadan oldin Safodan boshlaydi. Agar Safodan oldin Marvadan boshlasa, bu unga yetarli boʻlmaydi, (qaytadan) Safodan boshlaydi. Baytni tavof qilib, qaytib ketgunicha Safo bilan Marva oʻrtasida saʼy qilmagan kishi haqida ilm ahli ixtilof qildilar. Baʼzi ilm ahli: Agar Safo bilan Marva oʻrtasida saʼy qilmasdan Makkadan chiqib ketsa-yu, u yerga yaqin joyda esiga tushsa, qaytib Safo bilan Marva oʻrtasida saʼy qiladi; agar oʻz yurtiga yetib borguncha esiga tushmasa, (hajji) yetarli boʻladi va unga (jazo uchun) qurbonlik lozim, deganlar. Bu Sufyon Savriyning soʻzidir. Baʼzilari esa: Agar Safo bilan Marva oʻrtasida tavofni (saʼyni) tark qilib, oʻz yurtiga qaytib ketsa, unga (hajji) yetarli boʻlmaydi, deganlar. Bu Shofiʼiyning soʻzidir. U: Safo bilan Marva oʻrtasidagi saʼy vojibdir, usiz haj joiz boʻlmaydi, dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Маккага келганларида Байтни етти марта тавоф қилдилар ва Мақомнинг олдига келиб, {Иброҳим турган жойдан намозгоҳ қилинглар} (Бақара 125) (оятини) ўқидилар, сўнг Мақомнинг орқасида намоз ўқидилар. Кейин Ҳажарнинг олдига келиб уни истилом қилдилар, сўнг: «Аллоҳ нимадан бошлаган бўлса, биз ҳам шундан бошлаймиз», дедилар. Сўнг Сафодан бошладилар ва {Албатта Сафо ва Марва Аллоҳ шиорларидандир} (Бақара 158) (оятини) ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли шу билан амал қиладилар: киши Марвадан олдин Сафодан бошлайди. Агар Сафодан олдин Марвадан бошласа, бу унга етарли бўлмайди, (қайтадан) Сафодан бошлайди. Байтни тавоф қилиб, қайтиб кетгунича Сафо билан Марва ўртасида саъй қилмаган киши ҳақида илм аҳли ихтилоф қилдилар. Баъзи илм аҳли: Агар Сафо билан Марва ўртасида саъй қилмасдан Маккадан чиқиб кетса-ю, у ерга яқин жойда эсига тушса, қайтиб Сафо билан Марва ўртасида саъй қилади; агар ўз юртига етиб боргунча эсига тушмаса, (ҳажжи) етарли бўлади ва унга (жазо учун) қурбонлик лозим, деганлар. Бу Суфён Саврийнинг сўзидир. Баъзилари эса: Агар Сафо билан Марва ўртасида тавофни (саъйни) тарк қилиб, ўз юртига қайтиб кетса, унга (ҳажжи) етарли бўлмайди, деганлар. Бу Шофиъийнинг сўзидир. У: Сафо билан Марва ўртасидаги саъй вожибдир, усиз ҳаж жоиз бўлмайди, деди.
أَخْبَرَنَا أَبُو مُصْعَبٍ الْمَدَنِيُّ، قِرَاءَةً عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عِمْرَانَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ فِي رَكْعَتَىِ الطَّوَافِ بِسُورَتَىِ الإِخْلاَصِْ : ( قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ) وَ ( قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ).
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tavofning ikki rakʼatida ikki ixlos surasi — {Qul yo ayyuhal-kofirun} va {Qul huvalloohu ahad}ni oʻqidilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тавофнинг икки ракъатида икки ихлос сураси — {Қул ё айюҳал-кофирун} ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад}ни ўқидилар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَبِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، وَأَبُو نُعَيْمٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَوْضَعَ فِي وَادِي مُحَسِّرٍ . وَزَادَ فِيهِ بِشْرٌ وَأَفَاضَ مِنْ جَمْعٍ وَعَلَيْهِ السَّكِينَةُ وَأَمَرَهُمْ بِالسَّكِينَةِ . وَزَادَ فِيهِ أَبُو نُعَيْمٍ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَرْمُوا بِمِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ وَقَالَ " لَعَلِّي لاَ أَرَاكُمْ بَعْدَ عَامِي هَذَا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Muhassir vodiysida (tezroq) yurdilar. Bishr unda (quyidagini) qoʻshdi: U zot Jamʼdan sokinlik bilan qaytib joʻnadilar va (odamlarga) sokinlikni buyurdilar. Abu Nuaym esa unda (quyidagini) qoʻshdi: U zot ularga (jamraga) xazaf toshchalari (barmoq orasidan otiladigan mayda toshlar) kabi (toshlar) bilan otishni buyurdilar va: «Shoyad men bu yilimdan keyin sizlarni koʻrmasman», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Usoma ibn Zayddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan sahih hadisdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Муҳассир водийсида (тезроқ) юрдилар. Бишр унда (қуйидагини) қўшди: У зот Жамъдан сокинлик билан қайтиб жўнадилар ва (одамларга) сокинликни буюрдилар. Абу Нуайм эса унда (қуйидагини) қўшди: У зот уларга (жамрага) хазаф тошчалари (бармоқ орасидан отиладиган майда тошлар) каби (тошлар) билан отишни буюрдилар ва: «Шояд мен бу йилимдан кейин сизларни кўрмасман», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Усома ибн Зайддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَرْمِي يَوْمَ النَّحْرِ ضُحًى وَأَمَّا بَعْدَ ذَلِكَ فَبَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ لاَ يَرْمِي بَعْدَ يَوْمِ النَّحْرِ إِلاَّ بَعْدَ الزَّوَالِ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Nahr (qurbonlik) kunida (Jamraga) zuho (chosh) vaqtida tosh otar edilar, undan keyingi (kunlar)da esa quyosh ogʻgandan soʻng (otar edilar)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Koʻpchilik ilm ahli shu hadisga amal qiladilar — Nahr kunidan keyin quyosh ogʻishidan boshqa vaqtda tosh otilmaydi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Наҳр (қурбонлик) кунида (Жамрага) зуҳо (чош) вақтида тош отар эдилар, ундан кейинги (кунлар)да эса қуёш оғгандан сўнг (отар эдилар)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Кўпчилик илм аҳли шу ҳадисга амал қиладилар — Наҳр кунидан кейин қуёш оғишидан бошқа вақтда тош отилмайди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرْمِي الْجِمَارَ بِمِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَمْرِو بْنِ الأَحْوَصِ عَنْ أُمِّهِ وَهِيَ أُمُّ جُنْدُبٍ الأَزْدِيَّةُ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُثْمَانَ التَّيْمِيِّ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُعَاذٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ أَنْ تَكُونَ الْجِمَارُ الَّتِي يُرْمَى بِهَا مِثْلَ حَصَى الْخَذْفِ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺni xazaf (barmoq bilan otiladigan kichik) toshchalardek toshlar bilan Jamralarga tosh otayotganlarini koʻrdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Ilm ahli mana shuni — tosh otiladigan toshchalar xazaf toshchalaridek (mayda) boʻlishini ixtiyor qilganlar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺни хазаф (бармоқ билан отиладиган кичик) тошчалардек тошлар билан Жамраларга тош отаётганларини кўрдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли мана шуни — тош отиладиган тошчалар хазаф тошчаларидек (майда) бўлишини ихтиёр қилганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَحَرْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ الْبَقَرَةَ عَنْ سَبْعَةٍ وَالْبَدَنَةَ عَنْ سَبْعَةٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ يَرَوْنَ الْجَزُورَ عَنْ سَبْعَةٍ وَالْبَقَرَةَ عَنْ سَبْعَةٍ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْبَقَرَةَ عَنْ سَبْعَةٍ وَالْجَزُورَ عَنْ عَشَرَةٍ . وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ وَاحْتَجَّ بِهَذَا الْحَدِيثِ . وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ وَجْهٍ وَاحِدٍ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺ bilan birga Hudaybiya yili bir sigirni yetti kishi nomidan, bir tuyani yetti kishi nomidan soʻyib qurbonlik qildik», dedi. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning ashoblari va boshqalaridan boʻlgan ilm ahli shunga amal qilib, bir tuya yetti kishi nomidan, bir sigir yetti kishi nomidan (qurbonlik boʻladi) deb biladilar. Bu Sufyon Savriy, Shofiʼiy va Ahmadning soʻzidir. Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib, sigir yetti kishi nomidan, tuya oʻn kishi nomidan (qurbonlik boʻladi), deb rivoyat qilingan. Bu Ishoqning soʻzi boʻlib, u shu hadis bilan dalil keltirgan. Ibn Abbosning hadisini biz faqat bir yoʻldan bilamiz (xolos).Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺ билан бирга Ҳудайбия йили бир сигирни етти киши номидан, бир туяни етти киши номидан сўйиб қурбонлик қилдик», деди. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг ашоблари ва бошқаларидан бўлган илм аҳли шунга амал қилиб, бир туя етти киши номидан, бир сигир етти киши номидан (қурбонлик бўлади) деб биладилар. Бу Суфён Саврий, Шофиъий ва Аҳмаднинг сўзидир. Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан ривоят қилиб, сигир етти киши номидан, туя ўн киши номидан (қурбонлик бўлади), деб ривоят қилинган. Бу Ишоқнинг сўзи бўлиб, у шу ҳадис билан далил келтирган. Ибн Аббоснинг ҳадисини биз фақат бир йўлдан биламиз (холос).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ رَفَعَتِ امْرَأَةٌ صَبِيًّا لَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِهَذَا حَجٌّ قَالَ " نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol oʻzining bolasini Rasululloh ﷺga koʻtarib: «Ey Allohning Rasuli, shu (bola) uchun hajj bormi?» dedi. U zot: «Ha, sen uchun esa ajr bordir», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Jobirning hadisi gʻariyb hadisdir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аёл ўзининг боласини Расулуллоҳ ﷺга кўтариб: «Эй Аллоҳнинг Расули, шу (бола) учун ҳажж борми?» деди. У зот: «Ҳа, сен учун эса ажр бордир», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Жобирнинг ҳадиси ғарийб ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْوَاسِطِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ نُمَيْرٍ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ سَوَّارٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا إِذَا حَجَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكُنَّا نُلَبِّي عَنِ النِّسَاءِ وَنَرْمِي عَنِ الصِّبْيَانِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ عَلَى أَنَّ الْمَرْأَةَ لاَ يُلَبِّي عَنْهَا غَيْرُهَا بَلْ هِيَ تُلَبِّي عَنْ نَفْسِهَا وَيُكْرَهُ لَهَا رَفْعُ الصَّوْتِ بِالتَّلْبِيَةِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Biz Nabiy ﷺ bilan birga hajj qilganimizda, ayollar tomonidan talbiya aytar va bolalar tomonidan (jamratlarni) toshboʻron qilar edik», dedi. Abu Iso aytdi: Bu gʻariyb hadis boʻlib, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Ilm ahllari shunga ijmoʼ qilishganki, ayol tomonidan boshqa kishi talbiya aytmaydi, balki uning oʻzi oʻzi uchun talbiya aytadi va uning talbiyani ovozini koʻtarib aytishi makruhdir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Биз Набий ﷺ билан бирга ҳажж қилганимизда, аёллар томонидан талбия айтар ва болалар томонидан (жамратларни) тошбўрон қилар эдик», деди. Абу Исо айтди: Бу ғарийб ҳадис бўлиб, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Илм аҳллари шунга ижмў қилишганки, аёл томонидан бошқа киши талбия айтмайди, балки унинг ўзи ўзи учун талбия айтади ва унинг талбияни овозини кўтариб айтиши макруҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ الْعُمْرَةِ أَوَاجِبَةٌ هِيَ قَالَ " لاَ وَأَنْ تَعْتَمِرُوا هُوَ أَفْضَلُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا الْعُمْرَةُ لَيْسَتْ بِوَاجِبَةٍ . وَكَانَ يُقَالُ هُمَا حَجَّانِ الْحَجُّ الأَكْبَرُ يَوْمَ النَّحْرِ وَالْحَجُّ الأَصْغَرُ الْعُمْرَةُ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ الْعُمْرَةُ سُنَّةٌ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَخَّصَ فِي تَرْكِهَا وَلَيْسَ فِيهَا شَيْءٌ ثَابِتٌ بِأَنَّهَا تَطَوُّعٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِإِسْنَادٍ وَهُوَ ضَعِيفٌ لاَ تَقُومُ بِمِثْلِهِ الْحُجَّةُ وَقَدْ بَلَغَنَا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ كَانَ يُوجِبُهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى كُلُّهُ كَلاَمُ الشَّافِعِيِّ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan umra haqida — u vojibmi, deb soʻraldi. U zot: «Yoʻq, biroq umra qilishingiz afzalroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu — baʼzi ilm ahllarining soʻzidir; ular: «Umra vojib emas», deyishadi. Shunday deyilar edi: ular (haj va umra) ikki hajdir — katta haj nahr (qurbonlik) kunidagi haj, kichik haj esa umradir. Shofiʼiy aytdi: Umra sunnatdir, biz uni tark etishga ruxsat bergan birorta kishini bilmaymiz va uning nafl (ixtiyoriy) ekanligi haqida sobit narsa yoʻq. Nabiy ﷺdan bir isnod bilan rivoyat qilingan, biroq u zaifdir, uning kabisi bilan hujjat tiklanmaydi. Bizga Ibn Abbosdan, uning uni vojib qilgani yetib keldi. Abu Iso aytdi: Bularning barchasi Shofiʼiyning soʻzidir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан умра ҳақида — у вожибми, деб сўралди. У зот: «Йўқ, бироқ умра қилишингиз афзалроқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу — баъзи илм аҳлларининг сўзидир; улар: «Умра вожиб эмас», дейишади. Шундай дейилар эди: улар (ҳаж ва умра) икки ҳаждир — катта ҳаж наҳр (қурбонлик) кунидаги ҳаж, кичик ҳаж эса умрадир. Шофиъий айтди: Умра суннатдир, биз уни тарк этишга рухсат берган бирорта кишини билмаймиз ва унинг нафл (ихтиёрий) эканлиги ҳақида собит нарса йўқ. Набий ﷺдан бир иснод билан ривоят қилинган, бироқ у заифдир, унинг кабиси билан ҳужжат тикланмайди. Бизга Ибн Аббосдан, унинг уни вожиб қилгани етиб келди. Абу Исо айтди: Буларнинг барчаси Шофиъийнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَنَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ فَطَافَ لَهُمَا طَوَافًا وَاحِدًا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ قَالُوا الْقَارِنُ يَطُوفُ طَوَافًا وَاحِدًا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ يَطُوفُ طَوَافَيْنِ وَيَسْعَى سَعْيَيْنِ . وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ haj bilan umrani qiron qilib niyat qildilar va ikkalasi uchun bir marta tavof qildilar. Abu Iso aytdi: Jobirning hadisi hasan hadisdir. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan baʼzi ilm ahli va boshqalarning amali shunga binoandir; ular: «Qiron qilgan kishi bir marta tavof qiladi», deyishgan. Bu Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan baʼzi ilm ahli va boshqalar esa: «Ikki marta tavof qiladi va ikki marta saʼy qiladi», deyishgan. Bu Savriy va Kufa ahlining soʻzidir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаж билан умрани қирон қилиб ният қилдилар ва иккаласи учун бир марта тавоф қилдилар. Абу Исо айтди: Жобирнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан баъзи илм аҳли ва бошқаларнинг амали шунга биноандир; улар: «Қирон қилган киши бир марта тавоф қилади», дейишган. Бу Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан баъзи илм аҳли ва бошқалар эса: «Икки марта тавоф қилади ва икки марта саъй қилади», дейишган. Бу Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ الْبَرَازَ انْطَلَقَ حَتَّى لاَ يَرَاهُ أَحَدٌ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojat chiqarmoqchi boʻlganlarida, hech kim koʻrmaydigan (darajada) uzoqqa ketar edilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожат чиқармоқчи бўлганларида, ҳеч ким кўрмайдиган (даражада) узоққа кетар эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْحَاقَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَهَى نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِبَوْلٍ فَرَأَيْتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْبَضَ بِعَامٍ يَسْتَقْبِلُهَا .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Paygʻambari ﷺ bizni kichik hojat chiqarishda qiblaga yuzlanishdan qaytargan edilar; soʻngra men u zotning vafotlaridan bir yil oldin qiblaga yuzlangan holda (hojat chiqarayotganlarini) koʻrdim.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ бизни кичик ҳожат чиқаришда қиблага юзланишдан қайтарган эдилар; сўнгра мен у зотнинг вафотларидан бир йил олдин қиблага юзланган ҳолда (ҳожат чиқараётганларини) кўрдим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْتَسِلُ بِالصَّاعِ وَيَتَوَضَّأُ بِالْمُدِّ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir soʼ (suv) bilan gʻusl qilar, bir mudd (suv) bilan tahorat olar edilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир соъ (сув) билан ғусл қилар, бир мудд (сув) билан таҳорат олар эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - عَنْ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِالسُّوقِ دَاخِلاً مِنْ بَعْضِ الْعَالِيَةِ وَالنَّاسُ كَنَفَتَيْهِ فَمَرَّ بِجَدْىٍ أَسَكَّ مَيِّتٍ فَتَنَاوَلَهُ فَأَخَذَ بِأُذُنِهِ ثُمَّ قَالَ " أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنَّ هَذَا لَهُ " . وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Oliya (qishloqlari)ning birortasidan (qaytib) bozorga kirib kelar edilar — odamlar u zotning ikki yonlarida edi. Yoʻlda u zot quloqlari kichik (yopishgan), oʻlgan bir uloqcha yonidan oʻtdilar va uni (olib) qulogʻidan ushladilar, soʻng: «Qaysingiz buning oʻziniki boʻlishini yaxshi koʻradi?» — dedilar. Soʻng (roviy) hadisni (toʻliq) keltirdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Олия (қишлоқлари)нинг бирортасидан (қайтиб) бозорга кириб келар эдилар — одамлар у зотнинг икки ёнларида эди. Йўлда у зот қулоқлари кичик (ёпишган), ўлган бир улоқча ёнидан ўтдилар ва уни (олиб) қулоғидан ушладилар, сўнг: «Қайсингиз бунинг ўзиники бўлишини яхши кўради?» — дедилар. Сўнг (ровий) ҳадисни (тўлиқ) келтирди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ سَهْلٍ أَبُو عِمْرَانَ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ آخِرُ الأَمْرَيْنِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرْكَ الْوُضُوءِ مِمَّا غَيَّرَتِ النَّارُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا اخْتِصَارٌ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning ikki ish (amal)idan oxirgisi — olov oʻzgartirgan (pishirgan) narsadan tahorat (olishni) tark etish boʻldi. Abu Dovud aytdi: Bu — avvalgi hadisning qisqartmasidir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг икки иш (амал)идан охиргиси — олов ўзгартирган (пиширган) нарсадан таҳорат (олишни) тарк этиш бўлди. Абу Довуд айтди: Бу — аввалги ҳадиснинг қисқартмасидир.
حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي صَدَقَةُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ عَقِيلِ بْنِ جَابِرٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَعْنِي فِي غَزْوَةِ ذَاتِ الرِّقَاعِ - فَأَصَابَ رَجُلٌ امْرَأَةَ رَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَحَلَفَ أَنْ لاَ أَنْتَهِي حَتَّى أُهَرِيقَ دَمًا فِي أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ فَخَرَجَ يَتْبَعُ أَثَرَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَنْزِلاً فَقَالَ مَنْ رَجُلٌ يَكْلَؤُنَا فَانْتَدَبَ رَجُلٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَرَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ " كُونَا بِفَمِ الشِّعْبِ " . قَالَ فَلَمَّا خَرَجَ الرَّجُلاَنِ إِلَى فَمِ الشِّعْبِ اضْطَجَعَ الْمُهَاجِرِيُّ وَقَامَ الأَنْصَارِيُّ يُصَلِّي وَأَتَى الرَّجُلُ فَلَمَّا رَأَى شَخْصَهُ عَرَفَ أَنَّهُ رَبِيئَةٌ لِلْقَوْمِ فَرَمَاهُ بِسَهْمٍ فَوَضَعَهُ فِيهِ فَنَزَعَهُ حَتَّى رَمَاهُ بِثَلاَثَةِ أَسْهُمٍ ثُمَّ رَكَعَ وَسَجَدَ ثُمَّ انْتَبَهَ صَاحِبُهُ فَلَمَّا عَرَفَ أَنَّهُمْ قَدْ نَذِرُوا بِهِ هَرَبَ وَلَمَّا رَأَى الْمُهَاجِرِيُّ مَا بِالأَنْصَارِيِّ مِنَ الدَّمِ قَالَ سَبْحَانَ اللَّهِ أَلاَ أَنْبَهْتَنِي أَوَّلَ مَا رَمَى قَالَ كُنْتُ فِي سُورَةٍ أَقْرَأُهَا فَلَمْ أُحِبَّ أَنْ أَقْطَعَهَا .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga — yaʼni Zotur-Riqoʼ gʻazotida — (jangga) chiqdik. (Bir jangda) bir kishi mushriklardan birining xotinini (oʻldirib) qoʻydi. Shunda u (mushrik): «Muhammadning ashoblaridan (biror kishining) qonini toʻkmagunimcha (tinmayman)», — deb qasam ichdi va Paygʻambar ﷺ ning izidan (taʼqib qilib) chiqdi. Paygʻambar ﷺ bir manzilga tushdilar va: «Bizni qoʻriqlaydigan kim bor?» — dedilar. Shunda muhojirlardan bir kishi va ansorlardan bir kishi (oʻzini) taklif qildi. U zot: «(Togʻ) dara(si)ning ogʻzida boʻlinglar», — dedilar. Ikki kishi daraning ogʻziga chiqishganda, muhojir (kishi) yotib (dam oldi), ansoriy (kishi) esa namozga turdi. Oʻsha (mushrik) kishi keldi; u (ansoriyning) qorasini koʻrgach, uning qavmning qorovuli ekanini bildi va unga (bir) oʻq otib, (oʻqni) unga tekkizdi. U (ansoriy) oʻqni (tortib) chiqardi (va namozini davom ettirdi); toki u (mushrik) unga uchta oʻq otguncha. Soʻng u (ansoriy) rukuʼ va sajda qildi, keyin sherigini uygʻotdi. (Mushrik) ular (oʻzidan) ogoh boʻlganini bilgach, qochib ketdi. Muhojir (kishi) ansoriyda(gi) qonni koʻrgach: «Subhanalloh! U birinchi marta oʻq otgandayoq meni nega uygʻotmading?» — dedi. U (ansoriy): «Men bir surani oʻqiyotgan edim, uni (yarmida) uzib qoʻyishni istamadim», — dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга — яъни Зотур-Риқоъ ғазотида — (жангга) чиқдик. (Бир жангда) бир киши мушриклардан бирининг хотинини (ўлдириб) қўйди. Шунда у (мушрик): «Муҳаммаднинг ашобларидан (бирор кишининг) қонини тўкмагунимча (тинмайман)», — деб қасам ичди ва Пайғамбар ﷺ нинг изидан (таъқиб қилиб) чиқди. Пайғамбар ﷺ бир манзилга тушдилар ва: «Бизни қўриқлайдиган ким бор?» — дедилар. Шунда муҳожирлардан бир киши ва ансорлардан бир киши (ўзини) таклиф қилди. У зот: «(Тоғ) дара(си)нинг оғзида бўлинглар», — дедилар. Икки киши даранинг оғзига чиқишганда, муҳожир (киши) ётиб (дам олди), ансорий (киши) эса намозга турди. Ўша (мушрик) киши келди; у (ансорийнинг) қорасини кўргач, унинг қавмнинг қоровули эканини билди ва унга (бир) ўқ отиб, (ўқни) унга теккизди. У (ансорий) ўқни (тортиб) чиқарди (ва намозини давом эттирди); токи у (мушрик) унга учта ўқ отгунча. Сўнг у (ансорий) рукуъ ва сажда қилди, кейин шеригини уйғотди. (Мушрик) улар (ўзидан) огоҳ бўлганини билгач, қочиб кетди. Муҳожир (киши) ансорийда(ги) қонни кўргач: «Субҳаналлоҳ! У биринчи марта ўқ отгандаёқ мени нега уйғотмадинг?» — деди. У (ансорий): «Мен бир сурани ўқиётган эдим, уни (ярмида) узиб қўйишни истамадим», — деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْطَاكِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ خُرَيْقٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ خَرَجْنَا فِي سَفَرٍ فَأَصَابَ رَجُلاً مِنَّا حَجَرٌ فَشَجَّهُ فِي رَأْسِهِ ثُمَّ احْتَلَمَ فَسَأَلَ أَصْحَابَهُ فَقَالَ هَلْ تَجِدُونَ لِي رُخْصَةً فِي التَّيَمُّمِ فَقَالُوا مَا نَجِدُ لَكَ رُخْصَةً وَأَنْتَ تَقْدِرُ عَلَى الْمَاءِ فَاغْتَسَلَ فَمَاتَ فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أُخْبِرَ بِذَلِكَ فَقَالَ " قَتَلُوهُ قَتَلَهُمُ اللَّهُ أَلاَّ سَأَلُوا إِذْ لَمْ يَعْلَمُوا فَإِنَّمَا شِفَاءُ الْعِيِّ السُّؤَالُ إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيهِ أَنْ يَتَيَمَّمَ وَيَعْصِرَ " . أَوْ " يَعْصِبَ " . شَكَّ مُوسَى " عَلَى جُرْحِهِ خِرْقَةً ثُمَّ يَمْسَحَ عَلَيْهَا وَيَغْسِلَ سَائِرَ جَسَدِهِ " .
Muso ibn Abdurrahmon al-Antokiy bizga shunday dedi: Muhammad ibn Salama bizga az-Zubayr ibn Xurayqdan, u Atodan, u Jobirdan rivoyat qildi. (Jobir roziyallohu anhu) dedi: Biz bir safarga chiqdik. Bizdan bir kishiga tosh tegib, boshini yorib yubordi. Soʻng u ehtilom boʻldi. U oʻrtoqlaridan soʻrab: «Men uchun tayammum qilishga ruxsat (imkoniyat) topasizlarmi?» dedi. Ular: «Sen uchun ruxsat topmaymiz, axir sen suvni ishlatishga qodirsan», dedilar. Shunda u gʻusl qildi va vafot etdi. Biz Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga kelganimizda, bu xabar u zotga yetkazildi. U zot: «Ular uni oʻldiribdilar, Alloh ularni oʻldirsin! Bilmagan boʻlsalar, nega soʻramadilar? Zero jaholatning shifosi soʻrashdir-ku! Unga tayammum qilib, yarasiga suv sepib (yoki — bir latta bilan bogʻlab — Muso shubha qildi) ustidan mash qilib, soʻng tanasining qolgan qismini yuvishning oʻzi kifoya qilardi», dedilar.Мусо ибн Абдурраҳмон ал-Антокий бизга шундай деди: Муҳаммад ибн Салама бизга аз-Зубайр ибн Хурайқдан, у Атодан, у Жобирдан ривоят қилди. (Жобир розияллоҳу анҳу) деди: Биз бир сафарга чиқдик. Биздан бир кишига тош тегиб, бошини ёриб юборди. Сўнг у эҳтилом бўлди. У ўртоқларидан сўраб: «Мен учун таяммум қилишга рухсат (имконият) топасизларми?» деди. Улар: «Сен учун рухсат топмаймиз, ахир сен сувни ишлатишга қодирсан», дедилар. Шунда у ғусл қилди ва вафот этди. Биз Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига келганимизда, бу хабар у зотга етказилди. У зот: «Улар уни ўлдирибдилар, Аллоҳ уларни ўлдирсин! Билмаган бўлсалар, нега сўрамадилар? Зеро жаҳолатнинг шифоси сўрашдир-ку! Унга таяммум қилиб, ярасига сув сепиб (ёки — бир латта билан боғлаб — Мусо шубҳа қилди) устидан маш қилиб, сўнг танасининг қолган қисмини ювишнинг ўзи кифоя қиларди», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ رَخَّصَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْعَصَا وَالسَّوْطِ وَالْحَبْلِ وَأَشْبَاهِهِ يَلْتَقِطُهُ الرَّجُلُ يَنْتَفِعُ بِهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ النُّعْمَانُ بْنُ عَبْدِ السَّلاَمِ عَنِ الْمُغِيرَةِ أَبِي سَلَمَةَ بِإِسْنَادِهِ وَرَوَاهُ شَبَابَةُ عَنْ مُغِيرَةَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ كَانُوا لَمْ يَذْكُرِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga hassa, qamchi, arqon va shunga oʻxshash narsalar haqida ruxsat berib, kishi uni topib olib, undan foydalanishi (mumkinligini aytdilar). Abu Dovud aytadi: Buni Nuʼmon ibn Abdussalom al-Mugʻiyra Abu Salamadan oʻz isnodi bilan rivoyat qilgan. Shuningdek, uni Shaboba Mugʻiyra ibn Muslimdan, u Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan rivoyat qilib: «Ular (shunday qilar edilar)», degan, ammo Nabiy ﷺ ni zikr qilmagan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга ҳасса, қамчи, арқон ва шунга ўхшаш нарсалар ҳақида рухсат бериб, киши уни топиб олиб, ундан фойдаланиши (мумкинлигини айтдилар). Абу Довуд айтади: Буни Нуъмон ибн Абдуссалом ал-Муғийра Абу Саламадан ўз исноди билан ривоят қилган. Шунингдек, уни Шабоба Муғийра ибн Муслимдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан ривоят қилиб: «Улар (шундай қилар эдилар)», деган, аммо Набий ﷺ ни зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَقْبَلْنَا مُهِلِّينَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ مُفْرَدًا وَأَقْبَلَتْ عَائِشَةُ مُهِلَّةً بِعُمْرَةٍ حَتَّى إِذَا كَانَتْ بِسَرِفَ عَرَكَتْ حَتَّى إِذَا قَدِمْنَا طُفْنَا بِالْكَعْبَةِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُحِلَّ مِنَّا مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ قَالَ فَقُلْنَا حِلُّ مَاذَا فَقَالَ " الْحِلُّ كُلُّهُ " . فَوَاقَعْنَا النِّسَاءَ وَتَطَيَّبْنَا بِالطِّيبِ وَلَبِسْنَا ثِيَابَنَا وَلَيْسَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ عَرَفَةَ إِلاَّ أَرْبَعُ لَيَالٍ ثُمَّ أَهْلَلْنَا يَوْمَ التَّرْوِيَةِ ثُمَّ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَائِشَةَ فَوَجَدَهَا تَبْكِي فَقَالَ " مَا شَأْنُكِ " . قَالَتْ شَأْنِي أَنِّي قَدْ حِضْتُ وَقَدْ حَلَّ النَّاسُ وَلَمْ أَحْلِلْ وَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَالنَّاسُ يَذْهَبُونَ إِلَى الْحَجِّ الآنَ . فَقَالَ " إِنَّ هَذَا أَمْرٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ فَاغْتَسِلِي ثُمَّ أَهِلِّي بِالْحَجِّ " . فَفَعَلَتْ . وَوَقَفَتِ الْمَوَاقِفَ حَتَّى إِذَا طَهُرَتْ طَافَتْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ قَالَ " قَدْ حَلَلْتِ مِنْ حَجِّكِ وَعُمْرَتِكِ جَمِيعًا " . قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَجِدُ فِي نَفْسِي أَنِّي لَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ حِينَ حَجَجْتُ . قَالَ " فَاذْهَبْ بِهَا يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ فَأَعْمِرْهَا مِنَ التَّنْعِيمِ " . وَذَلِكَ لَيْلَةَ الْحَصْبَةِ .
Qutayba ibn Said bizga aytib berdi, al-Lays bizga Abuz-Zubayrdan, u Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U shunday dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan yolgʻiz hajga (ifrod) niyat qilib talbiya aytgan holda keldik, Oisha esa umraga niyat qilib talbiya aytgan holda keldi. Sarifga yetganida u hayz koʻrdi. Yetib kelganimizda Kaʼbani hamda Safo bilan Marvani tavof qildik. Shunda Rasululloh ﷺ bizdan bilan hadiy (qurbonlik hayvoni) boʻlmaganlarga ihromdan chiqishni buyurdilar. Biz: «Qaysi (amallar) halol boʻladi?» dedik. U zot: «Hammasi halol boʻladi», dedilar. Shunda biz ayollarimizga yaqinlik qildik, atir surtdik, kiyimlarimizni kiydik. Biz bilan Arafa orasida toʻrt kechadan boshqa narsa qolmagan edi. Soʻngra Tarviya kuni (zulhijjaning sakkizinchisida) hajga talbiya aytdik. Keyin Rasululloh ﷺ Oishaning huzuriga kirdilar va uni yigʻlayotgan holda topdilar. U zot: «Senga nima boʻldi?» dedilar. U (Oisha): «Ahvolim shuki, men hayz koʻrdim, odamlar esa ihromdan chiqdilar, men ihromdan chiqmadim va Baytni tavof qilmadim, odamlar esa hozir hajga ketyaptilar», dedi. U zot: «Bu Alloh Odam qizlariga yozib qoʻygan bir ishdir. Sen gʻusl qil, soʻngra hajga niyat qilib talbiya ayt», dedilar. U (Oisha) shunday qildi va vuqufgohlarda turdi. Pok boʻlgach, Baytni hamda Safo bilan Marvani tavof qildi. Soʻngra u zot: «Endi hajingdan ham, umrangdan ham birga ihromdan chiqding», dedilar. U (Oisha): «Yo Rasululloh, men haj qilganimda Baytni tavof qilmaganimni ichimda his qilyapman», dedi. U zot: «Ey Abdurrahmon, uni olib bor va Tanʼimdan umra qildir», dedilar. Bu Hasba kechasida edi.Қутайба ибн Саид бизга айтиб берди, ал-Лайс бизга Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У шундай деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ёлғиз ҳажга (ифрод) ният қилиб талбия айтган ҳолда келдик, Оиша эса умрага ният қилиб талбия айтган ҳолда келди. Сарифга етганида у ҳайз кўрди. Етиб келганимизда Каъбани ҳамда Сафо билан Марвани тавоф қилдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ биздан билан ҳадий (қурбонлик ҳайвони) бўлмаганларга иҳромдан чиқишни буюрдилар. Биз: «Қайси (амаллар) ҳалол бўлади?» дедик. У зот: «Ҳаммаси ҳалол бўлади», дедилар. Шунда биз аёлларимизга яқинлик қилдик, атир суртдик, кийимларимизни кийдик. Биз билан Арафа орасида тўрт кечадан бошқа нарса қолмаган эди. Сўнгра Тарвия куни (зулҳижжанинг саккизинчисида) ҳажга талбия айтдик. Кейин Расулуллоҳ ﷺ Оишанинг ҳузурига кирдилар ва уни йиғлаётган ҳолда топдилар. У зот: «Сенга нима бўлди?» дедилар. У (Оиша): «Аҳволим шуки, мен ҳайз кўрдим, одамлар эса иҳромдан чиқдилар, мен иҳромдан чиқмадим ва Байтни тавоф қилмадим, одамлар эса ҳозир ҳажга кетяптилар», деди. У зот: «Бу Аллоҳ Одам қизларига ёзиб қўйган бир ишдир. Сен ғусл қил, сўнгра ҳажга ният қилиб талбия айт», дедилар. У (Оиша) шундай қилди ва вуқуфгоҳларда турди. Пок бўлгач, Байтни ҳамда Сафо билан Марвани тавоф қилди. Сўнгра у зот: «Энди ҳажингдан ҳам, умрангдан ҳам бирга иҳромдан чиқдинг», дедилар. У (Оиша): «Ё Расулуллоҳ, мен ҳаж қилганимда Байтни тавоф қилмаганимни ичимда ҳис қиляпман», деди. У зот: «Эй Абдурраҳмон, уни олиб бор ва Танъимдан умра қилдир», дедилар. Бу Ҳасба кечасида эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَائِشَةَ بِبَعْضِ هَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ عِنْدَ قَوْلِهِ " وَأَهِلِّي بِالْحَجِّ " . " ثُمَّ حُجِّي وَاصْنَعِي مَا يَصْنَعُ الْحَاجُّ غَيْرَ أَنْ لاَ تَطُوفِي بِالْبَيْتِ وَلاَ تُصَلِّي " .
Ahmad ibn Hanbal bizga aytib berdi, u: Yahyo ibn Said bizga Ibn Jurayjdan aytib berdi, dedi. U (Ibn Jurayj): Abuz-Zubayr menga xabar berdi, u Jobir (roziyallohu anhu)dan eshitganki, u shunday dedi: Nabiy ﷺ Oishaning huzuriga kirdilar — deb shu qissaning bir qismini (keltirdi). U (Jobir) u zotning «Hajga niyat qilib talbiya ayt» degan soʻzlarining yonida (shularni ham) zikr qildi: «Soʻngra haj qil va hojilar nima qilsalar, sen ham shuni qil, faqat Baytni tavof qilmaysan va namoz oʻqimaysan».Аҳмад ибн Ҳанбал бизга айтиб берди, у: Яҳё ибн Саид бизга Ибн Журайждан айтиб берди, деди. У (Ибн Журайж): Абуз-Зубайр менга хабар берди, у Жобир (розияллоҳу анҳу)дан эшитганки, у шундай деди: Набий ﷺ Оишанинг ҳузурига кирдилар — деб шу қиссанинг бир қисмини (келтирди). У (Жобир) у зотнинг «Ҳажга ният қилиб талбия айт» деган сўзларининг ёнида (шуларни ҳам) зикр қилди: «Сўнгра ҳаж қил ва ҳожилар нима қилсалар, сен ҳам шуни қил, фақат Байтни тавоф қилмайсан ва намоз ўқимайсан».
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ، حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَهْلَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحَجِّ خَالِصًا لاَ يُخَالِطُهُ شَىْءٌ فَقَدِمْنَا مَكَّةَ لأَرْبَعِ لَيَالٍ خَلَوْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ فَطُفْنَا وَسَعَيْنَا ثُمَّ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَحِلَّ وَقَالَ " لَوْلاَ هَدْيِي لَحَلَلْتُ " . ثُمَّ قَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ مُتْعَتَنَا هَذِهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِلأَبَدِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَلْ هِيَ لِلأَبَدِ " . قَالَ الأَوْزَاعِيُّ سَمِعْتُ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ يُحَدِّثُ بِهَذَا فَلَمْ أَحْفَظْهُ حَتَّى لَقِيتُ ابْنَ جُرَيْجٍ فَأَثْبَتَهُ لِي .
al-Abbos ibn al-Valid ibn Mazyad bizga aytib berdi, otam menga xabar berdi, al-Avzoʼiy menga aytib berdi, Atoʼ ibn Abu Robohdan eshitgan bir kishi menga aytib berdi, Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) menga aytib berdi. U shunday dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga, hech narsa aralashmagan holda, yolgʻiz hajga niyat qilib talbiya aytdik. Zulhijjadan toʻrt kecha oʻtganida Makkaga yetib keldik. Tavof va saʼy qildik. Soʻngra Rasululloh ﷺ bizga ihromdan chiqishni buyurdilar va: «Agar mening hadiyim (qurbonlik hayvonim) boʻlmaganida edi, men ham ihromdan chiqqan boʻlar edim», dedilar. Soʻngra Suroqa ibn Molik turib: «Yo Rasululloh, bizning bu mutaʼmiz (haj bilan umrani birga qilish ruxsati) shu yilimizgami yoki abadiymi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, balki u abadiydir», dedilar. al-Avzoʼiy dedi: Men Atoʼ ibn Abu Robohning buni rivoyat qilayotganini eshitdim, ammo uni yodlab ololmadim, toki Ibn Jurayj bilan uchrashib, u buni menga mustahkam qildirdi (yodimga keltirdi).ал-Аббос ибн ал-Валид ибн Мазяд бизга айтиб берди, отам менга хабар берди, ал-Авзўий менга айтиб берди, Атў ибн Абу Робоҳдан эшитган бир киши менга айтиб берди, Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) менга айтиб берди. У шундай деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга, ҳеч нарса аралашмаган ҳолда, ёлғиз ҳажга ният қилиб талбия айтдик. Зулҳижжадан тўрт кеча ўтганида Маккага етиб келдик. Тавоф ва саъй қилдик. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ бизга иҳромдан чиқишни буюрдилар ва: «Агар менинг ҳадийим (қурбонлик ҳайвоним) бўлмаганида эди, мен ҳам иҳромдан чиққан бўлар эдим», дедилар. Сўнгра Суроқа ибн Молик туриб: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг бу мутаъмиз (ҳаж билан умрани бирга қилиш рухсати) шу йилимизгами ёки абадийми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, балки у абадийдир», дедилар. ал-Авзўий деди: Мен Атў ибн Абу Робоҳнинг буни ривоят қилаётганини эшитдим, аммо уни ёдлаб ололмадим, токи Ибн Журайж билан учрашиб, у буни менга мустаҳкам қилдирди (ёдимга келтирди).
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ لأَرْبَعِ لَيَالٍ خَلَوْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ فَلَمَّا طَافُوا بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اجْعَلُوهَا عُمْرَةً إِلاَّ مَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْىُ " . فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ أَهَلُّوا بِالْحَجِّ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ قَدِمُوا فَطَافُوا بِالْبَيْتِ وَلَمْ يَطُوفُوا بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ .
Musa ibn Ismoil bizga aytib berdi, Hammod bizga Qays ibn Saʼddan, u Atoʼ ibn Abu Robohdan, u Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U shunday dedi: Rasululloh ﷺ va sahobalari Zulhijjadan toʻrt kecha oʻtganida (Makkaga) yetib keldilar. Baytni hamda Safo bilan Marvani tavof qilganlaridan soʻng, Rasululloh ﷺ: «Buni (hajni) umra qilinglar, faqat bilan hadiy boʻlgan kishidan boshqasi», dedilar. Tarviya kuni boʻlganda, ular hajga niyat qilib talbiya aytdilar. Nahr kuni boʻlganda, kelib Baytni tavof qildilar, ammo Safo bilan Marva orasini (qaytadan) tavof qilmadilar.Муса ибн Исмоил бизга айтиб берди, Ҳаммод бизга Қайс ибн Саъддан, у Атў ибн Абу Робоҳдан, у Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари Зулҳижжадан тўрт кеча ўтганида (Маккага) етиб келдилар. Байтни ҳамда Сафо билан Марвани тавоф қилганларидан сўнг, Расулуллоҳ ﷺ: «Буни (ҳажни) умра қилинглар, фақат билан ҳадий бўлган кишидан бошқаси», дедилар. Тарвия куни бўлганда, улар ҳажга ният қилиб талбия айтдилар. Наҳр куни бўлганда, келиб Байтни тавоф қилдилар, аммо Сафо билан Марва орасини (қайтадан) тавоф қилмадилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا حَبِيبٌ، - يَعْنِي الْمُعَلِّمَ - عَنْ عَطَاءٍ، حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّ هُوَ وَأَصْحَابُهُ بِالْحَجِّ وَلَيْسَ مَعَ أَحَدٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ هَدْىٌ إِلاَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَطَلْحَةَ وَكَانَ عَلِيٌّ - رضى الله عنه - قَدِمَ مِنَ الْيَمَنِ وَمَعَهُ الْهَدْىُ فَقَالَ أَهْلَلْتُ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ أَصْحَابَهُ أَنْ يَجْعَلُوهَا عُمْرَةً يَطُوفُوا ثُمَّ يُقَصِّرُوا وَيَحِلُّوا إِلاَّ مَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْىُ فَقَالُوا أَنَنْطَلِقُ إِلَى مِنًى وَذُكُورُنَا تَقْطُرُ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا أَهْدَيْتُ وَلَوْلاَ أَنَّ مَعِيَ الْهَدْىَ لأَحْلَلْتُ " .
Ahmad ibn Hanbal bizga aytib berdi, Abdulvahhob as-Saqafiy bizga aytib berdi, Habib — yaʼni al-Muallim — bizga Atoʼdan aytib berdi, Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) menga aytib berdi: Rasululloh ﷺ va sahobalari hajga niyat qilib talbiya aytdilar. Oʻsha kuni ulardan hech kim bilan hadiy (qurbonlik hayvoni) yoʻq edi, faqat Nabiy ﷺ va Talha bilan bor edi. Ali (roziyallohu anhu) Yamandan kelgan edi va u bilan hadiy bor edi. U: «Rasululloh ﷺ nimaga niyat qilib talbiya aytgan boʻlsalar, men ham shunga niyat qilib talbiya aytdim», dedi. Nabiy ﷺ sahobalariga buni umra qilishni — tavof qilib, soʻngra sochlarini qisqartirib, ihromdan chiqishni buyurdilar, faqat bilan hadiy boʻlgan kishidan boshqasi. Shunda ular: «Erlik aʼzolarimizdan (suv) tomib turgan holda Minoga boramizmi?» dedilar. Bu Rasululloh ﷺ ga yetdi va u zot: «Agar men ishimning oxirida bilganimni avvalida bilganimda edi, hadiy olib kelmagan boʻlar edim. Men bilan hadiy boʻlmaganda edi, ihromdan chiqqan boʻlar edim», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга айтиб берди, Абдулваҳҳоб ас-Сақафий бизга айтиб берди, Ҳабиб — яъни ал-Муаллим — бизга Атўдан айтиб берди, Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) менга айтиб берди: Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари ҳажга ният қилиб талбия айтдилар. Ўша куни улардан ҳеч ким билан ҳадий (қурбонлик ҳайвони) йўқ эди, фақат Набий ﷺ ва Талҳа билан бор эди. Али (розияллоҳу анҳу) Ямандан келган эди ва у билан ҳадий бор эди. У: «Расулуллоҳ ﷺ нимага ният қилиб талбия айтган бўлсалар, мен ҳам шунга ният қилиб талбия айтдим», деди. Набий ﷺ саҳобаларига буни умра қилишни — тавоф қилиб, сўнгра сочларини қисқартириб, иҳромдан чиқишни буюрдилар, фақат билан ҳадий бўлган кишидан бошқаси. Шунда улар: «Эрлик аъзоларимиздан (сув) томиб турган ҳолда Минога борамизми?» дедилар. Бу Расулуллоҳ ﷺ га етди ва у зот: «Агар мен ишимнинг охирида билганимни аввалида билганимда эди, ҳадий олиб келмаган бўлар эдим. Мен билан ҳадий бўлмаганда эди, иҳромдан чиққан бўлар эдим», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ التَّلْبِيَةَ مِثْلَ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ وَالنَّاسُ يَزِيدُونَ " ذَا الْمَعَارِجِ " . وَنَحْوَهُ مِنَ الْكَلاَمِ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَسْمَعُ فَلاَ يَقُولُ لَهُمْ شَيْئًا .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdilar: Rasululloh ﷺ talbiya aytdilar — soʻng u Ibn Umar hadisidagidek talbiyani zikr qildi. (Jobir) aytdi: Odamlar (talbiyaga): «Zal-maʼoriji (martabalar Egasi)» va shunga oʻxshash soʻzlarni qoʻshar edilar, Paygʻambar ﷺ esa eshitib turardilar va ularga hech narsa demas edilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ талбия айтдилар — сўнг у Ибн Умар ҳадисидагидек талбияни зикр қилди. (Жобир) айтди: Одамлар (талбияга): «Зал-маъорижи (мартабалар Эгаси)» ва шунга ўхшаш сўзларни қўшар эдилар, Пайғамбар ﷺ эса эшитиб турардилар ва уларга ҳеч нарса демас эдилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي الإِسْكَنْدَرَانِيَّ الْقَارِيَّ - عَنْ عَمْرٍو، عَنِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " صَيْدُ الْبَرِّ لَكُمْ حَلاَلٌ مَا لَمْ تَصِيدُوهُ أَوْ يُصَدْ لَكُمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِذَا تَنَازَعَ الْخَبَرَانِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُنْظَرُ بِمَا أَخَذَ بِهِ أَصْحَابُهُ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Quruqlik ovi, agar siz uni ovlamasangiz yoki siz uchun ovlanmasa, sizlarga haloldir», deganlarini eshitdim. Abu Dovud aytdi: Paygʻambar ﷺdan (kelgan) ikki xabar bir-biriga zid kelsa, u zotning sahobalari nimani olib amal qilganlariga qaraladi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Қуруқлик ови, агар сиз уни овламасангиз ёки сиз учун овланмаса, сизларга ҳалолдир», деганларини эшитдим. Абу Довуд айтди: Пайғамбар ﷺдан (келган) икки хабар бир-бирига зид келса, у зотнинг саҳобалари нимани олиб амал қилганларига қаралади.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جَعْفَرٍ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا قَزَعَةَ، يُحَدِّثُ عَنِ الْمُهَاجِرِ الْمَكِّيِّ، قَالَ سُئِلَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الرَّجُلِ، يَرَى الْبَيْتَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فَقَالَ مَا كُنْتُ أَرَى أَحَدًا يَفْعَلُ هَذَا إِلاَّ الْيَهُودَ وَقَدْ حَجَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَكُنْ يَفْعَلُهُ .
Muhojir al-Makkiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan Baytni (Kaʼbani) koʻrib qoʻllarini koʻtaradigan kishi haqida soʻralganda, u: «Men buni yahudiylardan boshqa hech kim qilayotganini koʻrmaganman. Biz Rasululloh ﷺ bilan birga haj qildik, u zot bunday qilmas edilar», dedi.Муҳожир ал-Маккий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади, у айтди: Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан Байтни (Каъбани) кўриб қўлларини кўтарадиган киши ҳақида сўралганда, у: «Мен буни яҳудийлардан бошқа ҳеч ким қилаётганини кўрмаганман. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳаж қилдик, у зот бундай қилмас эдилар», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ طَافَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ عَلَى رَاحِلَتِهِ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لِيَرَاهُ النَّاسُ وَلِيُشْرِفَ وَلِيَسْأَلُوهُ فَإِنَّ النَّاسَ غَشُوهُ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: Paygʻambar ﷺ Vidolashuv hajjida ulovlari ustida Baytni hamda Safo va Marvani tavof qildilar — bu odamlar u zotni koʻrishlari, u zot (yuqorida) namoyon boʻlishlari va (odamlar) u zotdan (hajj haqida) soʻrashlari uchun edi, chunki odamlar u zotning atroflariga toʻplanib ketishgan edi, der edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: Пайғамбар ﷺ Видолашув ҳажжида уловлари устида Байтни ҳамда Сафо ва Марвани тавоф қилдилар — бу одамлар у зотни кўришлари, у зот (юқорида) намоён бўлишлари ва (одамлар) у зотдан (ҳажж ҳақида) сўрашлари учун эди, чунки одамлар у зотнинг атрофларига тўпланиб кетишган эди, дер эди.
حَدَّثَنَا ابْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ لَمْ يَطُفِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ أَصْحَابُهُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ إِلاَّ طَوَافًا وَاحِدًا طَوَافَهُ الأَوَّلَ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) shunday deganlarini (Abuz-Zubayr) eshitdi: «Paygʻambar ﷺ ham, sahobalari ham Safo bilan Marva orasida faqat bir marta — birinchi tavoflarini (saʼylarini) qildilar, xolos».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) шундай деганларини (Абуз-Зубайр) эшитди: «Пайғамбар ﷺ ҳам, саҳобалари ҳам Сафо билан Марва орасида фақат бир марта — биринчи тавофларини (саъйларини) қилдилар, холос».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " قَدْ نَحَرْتُ هَا هُنَا وَمِنًى كُلُّهَا مَنْحَرٌ " . وَوَقَفَ بِعَرَفَةَ فَقَالَ " قَدْ وَقَفْتُ هَا هُنَا وَعَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ " . وَوَقَفَ فِي الْمُزْدَلِفَةِ فَقَالَ " قَدْ وَقَفْتُ هَا هُنَا وَمُزْدَلِفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ " .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Soʻng Nabiy ﷺ: «Men shu yerda soʻydim (nahr qildim), Minoning hammasi soʻyish joyidir», dedilar. Arafada toʻxtab: «Men shu yerda toʻxtadim, Arafaning hammasi toʻxtash joyidir», dedilar. Muzdalifada toʻxtab: «Men shu yerda toʻxtadim, Muzdalifaning hammasi toʻxtash joyidir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сўнг Набий ﷺ: «Мен шу ерда сўйдим (наҳр қилдим), Минонинг ҳаммаси сўйиш жойидир», дедилар. Арафада тўхтаб: «Мен шу ерда тўхтадим, Арафанинг ҳаммаси тўхташ жойидир», дедилар. Муздалифада тўхтаб: «Мен шу ерда тўхтадим, Муздалифанинг ҳаммаси тўхташ жойидир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وَقَفْتُ هَا هُنَا بِعَرَفَةَ وَعَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ وَوَقَفْتُ هَا هُنَا بِجَمْعٍ وَجَمْعٌ كُلُّهَا مَوْقِفٌ وَنَحَرْتُ هَا هُنَا وَمِنًى كُلُّهَا مَنْحَرٌ فَانْحَرُوا فِي رِحَالِكُمْ " .
Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Men shu yerda, Arafotda toʻxtadim, Arafotning hammasi toʻxtaydigan joydir. Men shu yerda, Jamʼda (Muzdalifada) toʻxtadim, Jamʼning hammasi toʻxtaydigan joydir. Men shu yerda qurbonlik soʻydim, Minoning hammasi qurbonlik soʻyiladigan joydir. Bas, oʻz manzillaringizda qurbonlik soʻyaveringlar».Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ шундай дедилар: «Мен шу ерда, Арафотда тўхтадим, Арафотнинг ҳаммаси тўхтайдиган жойдир. Мен шу ерда, Жамъда (Муздалифада) тўхтадим, Жамънинг ҳаммаси тўхтайдиган жойдир. Мен шу ерда қурбонлик сўйдим, Минонинг ҳаммаси қурбонлик сўйиладиган жойдир. Бас, ўз манзилларингизда қурбонлик сўяверинглар».