حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا دُعِيَ أَحَدُكُمْ إِلَى الْوَلِيمَةِ فَلْيَأْتِهَا ‏"‏ ‏.‏

Qaʼnabiy Molikdan, u Nofeʼdan, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlardan biringiz valima (toʻy taomi)ga taklif qilinsa, unga borsin».Қаънабий Моликдан, у Нофеъдан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлардан бирингиз валима (тўй таоми)га таклиф қилинса, унга борсин».

حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ زَادَ ‏"‏ فَإِنْ كَانَ مُفْطِرًا فَلْيَطْعَمْ وَإِنْ كَانَ صَائِمًا فَلْيَدْعُ ‏"‏ ‏.‏

Maxlad ibn Xolid Abu Usomadan, u Ubaydullohdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ shu maʼnoda dedilar. Bu rivoyatda quyidagi soʻzlar ziyoda qilingan: «Agar (taklif qilingan kishi) ogʻiz ochgan (roʻzador boʻlmagan) boʻlsa, taom yesin; agar roʻzador boʻlsa, (taomga) duo qilsin».Махлад ибн Холид Абу Усомадан, у Убайдуллоҳдан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ шу маънода дедилар. Бу ривоятда қуйидаги сўзлар зиёда қилинган: «Агар (таклиф қилинган киши) оғиз очган (рўзадор бўлмаган) бўлса, таом есин; агар рўзадор бўлса, (таомга) дуо қилсин».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا دَعَا أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيُجِبْ عُرْسًا كَانَ أَوْ نَحْوَهُ ‏"‏ ‏.‏

Hasan ibn Ali Abdurazzoqdan, unga Maʼmar Ayyubdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlardan biringiz oʻz birodarini taklif qilsa, u — toʻy boʻladimi yoki shunga oʻxshash narsa boʻladimi — (taklifni) qabul qilsin».Ҳасан ибн Али Абдураззоқдан, унга Маъмар Айюбдан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлардан бирингиз ўз биродарини таклиф қилса, у — тўй бўладими ёки шунга ўхшаш нарса бўладими — (таклифни) қабул қилсин».

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُصَفَّى، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنَا الزُّبَيْدِيُّ، عَنْ نَافِعٍ، بِإِسْنَادِ أَيُّوبَ وَمَعْنَاهُ ‏.‏

Ibnul Musaffo Baqiyyadan, unga Zubaydiy Nofeʼdan Ayyubning isnodi bilan va shu maʼnoda (yuqoridagi hadisni) rivoyat qildi.Ибнул Мусаффо Бақийядан, унга Зубайдий Нофеъдан Айюбнинг исноди билан ва шу маънода (юқоридаги ҳадисни) ривоят қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ دُعِيَ فَلْيُجِبْ فَإِنْ شَاءَ طَعِمَ وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Kasir Sufyondan, u Abuz-Zubayrdan, u Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim (taomga) taklif qilinsa, (taklifni) qabul qilsin. Soʻng xohlasa yesin, xohlasa tark qilsin».Муҳаммад ибн Касир Суфёндан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким (таомга) таклиф қилинса, (таклифни) қабул қилсин. Сўнг хоҳласа есин, хоҳласа тарк қилсин».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا دُرُسْتُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ أَبَانَ بْنِ طَارِقٍ، عَنْ طَارِقٍ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ دُعِيَ فَلَمْ يُجِبْ فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَمَنْ دَخَلَ عَلَى غَيْرِ دَعْوَةٍ دَخَلَ سَارِقًا وَخَرَجَ مُغِيرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبَانُ بْنُ طَارِقٍ مَجْهُولٌ ‏.‏

Musaddad Durust ibn Ziyoddan, u Abon ibn Toriqdan, u Toriqdan, u Nofeʼdan rivoyat qiladiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) dedilar: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim taklif qilinib, (taklifni) qabul qilmasa, u Alloh va Uning Rasuliga osiy boʻlibdi. Kim taklifsiz (birovning uyiga) kirsa, oʻgʻri boʻlib kiribdi va talonchi boʻlib chiqibdi». Abu Dovud aytdi: Abon ibn Toriq — majhul (notanish) roviydir.Мусаддад Дуруст ибн Зиёддан, у Абон ибн Ториқдан, у Ториқдан, у Нофеъдан ривоят қиладики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) дедилар: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким таклиф қилиниб, (таклифни) қабул қилмаса, у Аллоҳ ва Унинг Расулига осий бўлибди. Ким таклифсиз (бировнинг уйига) кирса, ўғри бўлиб кирибди ва талончи бўлиб чиқибди». Абу Довуд айтди: Абон ибн Ториқ — мажҳул (нотаниш) ровийдир.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ شَرُّ الطَّعَامِ طَعَامُ الْوَلِيمَةِ يُدْعَى لَهَا الأَغْنِيَاءُ وَيُتْرَكُ الْمَسَاكِينُ وَمَنْ لَمْ يَأْتِ الدَّعْوَةَ فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏.‏

Qaʼnabiy Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Aʼrajdan rivoyat qiladiki, Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday derdilar: «Taomlarning eng yomoni valima (toʻy) taomidir — unga boylar taklif qilinadi-yu, miskinlar tashlab qoʻyiladi. Kim taklif qilingan boʻlsa-yu, taklifga kelmasa, u Alloh va Uning Rasuliga osiy boʻlibdi».Қаънабий Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Аъраждан ривоят қиладики, Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай дердилар: «Таомларнинг энг ёмони валима (тўй) таомидир — унга бойлар таклиф қилинади-ю, мискинлар ташлаб қўйилади. Ким таклиф қилинган бўлса-ю, таклифга келмаса, у Аллоҳ ва Унинг Расулига осий бўлибди».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، قَالَ ذُكِرَ تَزْوِيجُ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ عِنْدَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فَقَالَ مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْلَمَ عَلَى أَحَدٍ مِنْ نِسَائِهِ مَا أَوْلَمَ عَلَيْهَا أَوْلَمَ بِشَاةٍ ‏.‏

Musaddad va Qutayba ibn Said ikkovlari Hammoddan, u Sobit (rahimahulloh)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning oldida Zaynab binti Jahshning nikohi tilga olindi. Shunda u shunday dedi: «Men Rasululloh ﷺ ayollaridan biror kishiga uning (Zaynab)ga qilganlaridek valima qilganlarini koʻrmadim — u zot bir qoʻy bilan valima qildilar».Мусаддад ва Қутайба ибн Саид икковлари Ҳаммоддан, у Собит (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилади. У айтди: Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг олдида Зайнаб бинти Жаҳшнинг никоҳи тилга олинди. Шунда у шундай деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ аёлларидан бирор кишига унинг (Зайнаб)га қилганларидек валима қилганларини кўрмадим — у зот бир қўй билан валима қилдилар».

حَدَّثَنَا حَامِدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا وَائِلُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِهِ، بَكْرِ بْنِ وَائِلٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَوْلَمَ عَلَى صَفِيَّةَ بِسَوِيقٍ وَتَمْرٍ ‏.‏

Homid ibn Yahyo Sufyondan, unga Voil ibn Dovud rivoyat qildi, u oʻgʻli Bakr ibn Voildan, u Zuhriydan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ Safiyya uchun saviq (qovurilgan un) va xurmo bilan valima qildilar.Ҳомид ибн Яҳё Суфёндан, унга Воил ибн Довуд ривоят қилди, у ўғли Бакр ибн Воилдан, у Зуҳрийдан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Набий ﷺ Сафийя учун савиқ (қовурилган ун) ва хурмо билан валима қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ الثَّقَفِيِّ، عَنْ رَجُلٍ، أَعْوَرَ مِنْ ثَقِيفٍ كَانَ يُقَالُ لَهُ مَعْرُوفًا - أَىْ يُثْنَى عَلَيْهِ خَيْرًا إِنْ لَمْ يَكُنِ اسْمُهُ زُهَيْرُ بْنُ عُثْمَانَ فَلاَ أَدْرِي مَا اسْمُهُ - أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْوَلِيمَةُ أَوَّلُ يَوْمٍ حَقٌّ وَالثَّانِي مَعْرُوفٌ وَالْيَوْمُ الثَّالِثُ سُمْعَةٌ وَرِيَاءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَحَدَّثَنِي رَجُلٌ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ دُعِيَ أَوَّلَ يَوْمٍ فَأَجَابَ وَدُعِيَ الْيَوْمَ الثَّانِي فَأَجَابَ وَدُعِيَ الْيَوْمَ الثَّالِثَ فَلَمْ يُجِبْ وَقَالَ أَهْلُ سُمْعَةٍ وَرِيَاءٍ ‏.‏

Muhammad ibnul Musanno Affon ibn Muslimdan, u Hammomdan, unga Qatoda Hasandan, u Abdulloh ibn Usmon as-Saqafiydan, u Saqif (qabilasi)dan boʻlgan, koʻzi koʻr bir kishidan — uni yaxshi soʻzlar bilan tilga olishardi: agar uning ismi Zuhayr ibn Usmon boʻlmasa, ismini bilmayman — u shunday rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ dedilar: «Valima birinchi kunda haqdir, ikkinchi kunda maʼrufdir (yaxshi ishdir), uchinchi kunda esa eshittirish va riyodir». Qatoda aytdi: Menga bir kishi rivoyat qilib aytdiki, Said ibnul Musayyab birinchi kuni taklif qilinib, qabul qildi; ikkinchi kuni taklif qilinib, qabul qildi; uchinchi kuni taklif qilinib, qabul qilmadi va: «Bular eshittirish va riyo ahlidir», dedi.Муҳаммад ибнул Мусанно Аффон ибн Муслимдан, у Ҳаммомдан, унга Қатода Ҳасандан, у Абдуллоҳ ибн Усмон ас-Сақафийдан, у Сақиф (қабиласи)дан бўлган, кўзи кўр бир кишидан — уни яхши сўзлар билан тилга олишарди: агар унинг исми Зуҳайр ибн Усмон бўлмаса, исмини билмайман — у шундай ривоят қиладики, Набий ﷺ дедилар: «Валима биринчи кунда ҳақдир, иккинчи кунда маъруфдир (яхши ишдир), учинчи кунда эса эшиттириш ва риёдир». Қатода айтди: Менга бир киши ривоят қилиб айтдики, Саид ибнул Мусайяб биринчи куни таклиф қилиниб, қабул қилди; иккинчи куни таклиф қилиниб, қабул қилди; учинчи куни таклиф қилиниб, қабул қилмади ва: «Булар эшиттириш ва риё аҳлидир», деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ فَدُعِيَ الْيَوْمَ الثَّالِثَ فَلَمْ يُجِبْ وَحَصَبَ الرَّسُولَ ‏.‏

Muslim ibn Ibrohim Hishomdan, u Qatodadan, u Said ibnul Musayyabdan shu qissani rivoyat qiladi. U aytdi: Uchinchi kuni (Said) taklif qilindi-yu, qabul qilmadi va elchiga (taklif keltirgan kishiga) tosh otdi.Муслим ибн Иброҳим Ҳишомдан, у Қатодадан, у Саид ибнул Мусайябдан шу қиссани ривоят қилади. У айтди: Учинчи куни (Саид) таклиф қилинди-ю, қабул қилмади ва элчига (таклиф келтирган кишига) тош отди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ نَحَرَ جَزُورًا أَوْ بَقَرَةً ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba Vakeʼdan, u Shuʼbadan, u Muhorib ibn Disordan, u Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Nabiy ﷺ Madinaga (safardan) qaytib kelganlarida, bir tuya yoki bir mol (sigir) soʻyar edilar.Усмон ибн Абу Шайба Вакеъдан, у Шуъбадан, у Муҳориб ибн Дисордан, у Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У айтди: Набий ﷺ Мадинага (сафардан) қайтиб келганларида, бир туя ёки бир мол (сигир) сўяр эдилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْكَعْبِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتُهُ يَوْمُهُ وَلَيْلَتُهُ الضِّيَافَةُ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ وَمَا بَعْدَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ وَلاَ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَثْوِيَ عِنْدَهُ حَتَّى يُحْرِجَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قُرِئَ عَلَى الْحَارِثِ بْنِ مِسْكِينٍ وَأَنَا شَاهِدٌ أَخْبَرَكُمْ أَشْهَبُ قَالَ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ جَائِزَتُهُ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يُكْرِمُهُ وَيُتْحِفُهُ وَيَحْفَظُهُ يَوْمًا وَلَيْلَةً وَثَلاَثَةُ أَيَّامٍ ضِيَافَةٌ ‏.‏

Qaʼnabiy Molikdan, u Said al-Maqburiydan, u Abu Shurayh al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan boʻlsa, mehmonini izzat-ikrom qilsin. Uning joizasi (xos siyloviy) bir kun va bir kechadir. Mehmondorchilik uch kundir. Undan keyingisi esa sadaqadir. Mehmon (sohibga) ogʻirlik tugʻdiradigan darajada uning oldida (uzoq) qolib ketishi unga halol emasdir». Abu Dovud aytdi: Horis ibn Miskinning oldida — men ham guvoh boʻlib turganimda — qiroat qilib oʻqildi: «Sizlarga Ashhab xabar berdi», deb. U aytdi: Molikdan Nabiy ﷺning «Uning joizasi bir kun va bir kechadir» degan soʻzlari haqida soʻralganda, u shunday dedi: «(Sohib) uni izzat qiladi, tuhfa beradi va bir kun-u bir kecha asraydi; uch kun esa mehmondorchilikdir».Қаънабий Моликдан, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Шурайҳ ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, меҳмонини иззат-икром қилсин. Унинг жоизаси (хос сийловий) бир кун ва бир кечадир. Меҳмондорчилик уч кундир. Ундан кейингиси эса садақадир. Меҳмон (соҳибга) оғирлик туғдирадиган даражада унинг олдида (узоқ) қолиб кетиши унга ҳалол эмасдир». Абу Довуд айтди: Ҳорис ибн Мискиннинг олдида — мен ҳам гувоҳ бўлиб турганимда — қироат қилиб ўқилди: «Сизларга Ашҳаб хабар берди», деб. У айтди: Моликдан Набий ﷺнинг «Унинг жоизаси бир кун ва бир кечадир» деган сўзлари ҳақида сўралганда, у шундай деди: «(Соҳиб) уни иззат қилади, туҳфа беради ва бир кун-у бир кеча асрайди; уч кун эса меҳмондорчиликдир».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الضِّيَافَةُ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ فَمَا سِوَى ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Muso ibn Ismoil va Muhammad ibn Mahbub ikkovlari Hammoddan, u Osimdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Mehmondorchilik uch kundir. Undan boshqasi (ortigʻi) esa sadaqadir».Мусо ибн Исмоил ва Муҳаммад ибн Маҳбуб икковлари Ҳаммоддан, у Осимдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Меҳмондорчилик уч кундир. Ундан бошқаси (ортиғи) эса садақадир».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَخَلَفُ بْنُ هِشَامٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي كَرِيمَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْلَةُ الضَّيْفِ حَقٌّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ فَمَنْ أَصْبَحَ بِفِنَائِهِ فَهُوَ عَلَيْهِ دَيْنٌ إِنْ شَاءَ اقْتَضَى وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ ‏"‏ ‏.‏

Musaddad va Xalaf ibn Hishom Abu Avonadan, u Mansurdan, u Omirdan, u Abu Karimadan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Mehmonni bir kecha (kutib olish) har bir musulmonga vojib bir haqdir. Kim (mehmon) hovlisida tunab, tongni qarshilasa, bu (mehmon haqi) uning zimmasidagi qarz boʻladi. Xohlasa, (oʻsha haqni egasidan) undirib oladi, xohlasa, tark etadi», dedilar.Мусаддад ва Халаф ибн Ҳишом Абу Авонадан, у Мансурдан, у Омирдан, у Абу Каримадан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Меҳмонни бир кеча (кутиб олиш) ҳар бир мусулмонга вожиб бир ҳақдир. Ким (меҳмон) ҳовлисида тунаб, тонгни қаршиласа, бу (меҳмон ҳақи) унинг зиммасидаги қарз бўлади. Хоҳласа, (ўша ҳақни эгасидан) ундириб олади, хоҳласа, тарк этади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنِي أَبُو الْجُودِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْمُهَاجِرِ، عَنِ الْمِقْدَامِ أَبِي كَرِيمَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ أَضَافَ قَوْمًا فَأَصْبَحَ الضَّيْفُ مَحْرُومًا فَإِنَّ نَصْرَهُ حَقٌّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ حَتَّى يَأْخُذَ بِقِرَى لَيْلَةٍ مِنْ زَرْعِهِ وَمَالِهِ ‏"‏ ‏.‏

Musaddad Yahyodan, u Shuʼbadan rivoyat qiladi. Menga Abul-Judiy Said ibn Abil-Muhojirdan, u Miqdom Abu Karimadan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi bir qavmga mehmon boʻlsa-yu, mehmon (hech narsa berilmay) mahrum holda tongni qarshilasa, bas, unga (mehmon haqini) ulardan, ularning ekini va molidan bir kechalik mehmon ziyofati miqdorida olib berish har bir musulmonga vojib bir haqdir», dedilar.Мусаддад Яҳёдан, у Шуъбадан ривоят қилади. Менга Абул-Жудий Саид ибн Абил-Муҳожирдан, у Миқдом Абу Каримадан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши бир қавмга меҳмон бўлса-ю, меҳмон (ҳеч нарса берилмай) маҳрум ҳолда тонгни қаршиласа, бас, унга (меҳмон ҳақини) улардан, уларнинг экини ва молидан бир кечалик меҳмон зиёфати миқдорида олиб бериш ҳар бир мусулмонга вожиб бир ҳақдир», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّهُ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تَبْعَثُنَا فَنَنْزِلُ بِقَوْمٍ فَمَا يَقْرُونَنَا فَمَا تَرَى فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ إِنْ نَزَلْتُمْ بِقَوْمٍ فَأَمَرُوا لَكُمْ بِمَا يَنْبَغِي لِلضَّيْفِ فَاقْبَلُوا فَإِنْ لَمْ يَفْعَلُوا فَخُذُوا مِنْهُمْ حَقَّ الضَّيْفِ الَّذِي يَنْبَغِي لَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذِهِ حُجَّةٌ لِلرَّجُلِ يَأْخُذُ الشَّىْءَ إِذَا كَانَ لَهُ حَقًّا ‏.‏

Qutayba ibn Said Laysdan, u Yazid ibn Abu Habibdan, u Abul-Xayrdan, u Uqba ibn Omirdan rivoyat qiladi. U: «Biz: ‹Yo Rasululloh, siz bizni (joʻnatib) yuborasiz, biz esa bir qavmga tushamiz, ammo ular bizni mehmon qilmaydilar. Bu haqda nima deysiz?› dedik. Shunda Rasululloh ﷺ bizga: ‹Agar bir qavmga tushsangiz-da, ular sizlarga mehmonga loyiq narsani buyursalar (taqdim qilsalar), qabul qilinglar. Agar bunday qilmasalar, ulardan mehmonga loyiq boʻlgan mehmon haqini olinglar›, dedilar», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu kishi oʻzining haqi boʻlgan narsani olishi mumkinligiga dalildir.Қутайба ибн Саид Лайсдан, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абул-Хайрдан, у Уқба ибн Омирдан ривоят қилади. У: «Биз: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз бизни (жўнатиб) юборасиз, биз эса бир қавмга тушамиз, аммо улар бизни меҳмон қилмайдилар. Бу ҳақда нима дейсиз?› дедик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга: ‹Агар бир қавмга тушсангиз-да, улар сизларга меҳмонга лойиқ нарсани буюрсалар (тақдим қилсалар), қабул қилинглар. Агар бундай қилмасалар, улардан меҳмонга лойиқ бўлган меҳмон ҳақини олинглар›, дедилар», деди. Абу Довуд айтди: Бу киши ўзининг ҳақи бўлган нарсани олиши мумкинлигига далилдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏{‏ لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ ‏}‏ فَكَانَ الرَّجُلُ يُحْرَجُ أَنْ يَأْكُلَ عِنْدَ أَحَدٍ مِنَ النَّاسِ بَعْدَ مَا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فَنَسَخَ ذَلِكَ الآيَةُ الَّتِي فِي النُّورِ قَالَ ‏{‏ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ ‏}‏ ‏{‏ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُيُوتِكُمْ ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ أَشْتَاتًا ‏}‏ كَانَ الرَّجُلُ الْغَنِيُّ يَدْعُو الرَّجُلَ مِنْ أَهْلِهِ إِلَى الطَّعَامِ قَالَ إِنِّي لأَجَّنَّحُ أَنْ آكُلَ مِنْهُ ‏.‏ وَالتَّجَنُّحُ الْحَرَجُ وَيَقُولُ الْمِسْكِينُ أَحَقُّ بِهِ مِنِّي ‏.‏ فَأُحِلَّ فِي ذَلِكَ أَنْ يَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَأُحِلَّ طَعَامُ أَهْلِ الْكِتَابِ ‏.‏

Ahmad ibn Muhammad al-Marvaziy rivoyat qiladi. Menga Ali ibn al-Husayn ibn Voqid otasidan, u Yazid an-Nahaviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. U dedi: {Mol-mulklaringizni oʻzaro nohaq yemang, magar oʻzaro rozilik bilan boʻlgan savdo-sotiq boʻlsa (mayli)} (Niso 29) ekan, ushbu oyat nozil boʻlgach, kishi birovning huzurida (uning) taomidan yeyishni gunoh deb hisoblar edi. Soʻng buni Nur surasidagi oyat nasx qildi. (Alloh taolo) dedi: {Sizlarga uylaringizdan ... taomlanishingizda gunoh yoʻqdir} (taa) {alohida-alohida} (Nur 61) degan soʻzigacha. Boy kishi oʻz ahlidan boʻlgan bir kishini taomga taklif qilar, u esa: ‹Men undan yeyishni gunoh deb bilaman›, der edi. ‹at-Tajannuh› — gunoh (deb bilish) demakdir. Va u: ‹Miskin bunga mendan koʻra haqliroqdir›, der edi. Shunda ana shu haqda Allohning nomi zikr etilgan narsadan yeyishlari halol qilindi va ahli kitobning taomi (ham) halol qilindi.Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Марвазий ривоят қилади. Менга Али ибн ал-Ҳусайн ибн Воқид отасидан, у Язид ан-Наҳавийдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: {Мол-мулкларингизни ўзаро ноҳақ еманг, магар ўзаро розилик билан бўлган савдо-сотиқ бўлса (майли)} (Нисо 29) экан, ушбу оят нозил бўлгач, киши бировнинг ҳузурида (унинг) таомидан ейишни гуноҳ деб ҳисоблар эди. Сўнг буни Нур сурасидаги оят насх қилди. (Аллоҳ таоло) деди: {Сизларга уйларингиздан ... таомланишингизда гуноҳ йўқдир} (таа) {алоҳида-алоҳида} (Нур 61) деган сўзигача. Бой киши ўз аҳлидан бўлган бир кишини таомга таклиф қилар, у эса: ‹Мен ундан ейишни гуноҳ деб биламан›, дер эди. ‹ат-Тажаннуҳ› — гуноҳ (деб билиш) демакдир. Ва у: ‹Мискин бунга мендан кўра ҳақлироқдир›, дер эди. Шунда ана шу ҳақда Аллоҳнинг номи зикр этилган нарсадан ейишлари ҳалол қилинди ва аҳли китобнинг таоми (ҳам) ҳалол қилинди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ خِرِّيتٍ، قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ، يَقُولُ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ طَعَامِ الْمُتَبَارِيَيْنِ أَنْ يُؤْكَلَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَكْثَرُ مَنْ رَوَاهُ عَنْ جَرِيرٍ لاَ يَذْكُرُ فِيهِ ابْنَ عَبَّاسٍ وَهَارُونُ النَّحْوِيُّ ذَكَرَ فِيهِ ابْنَ عَبَّاسٍ أَيْضًا وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ ‏.‏

Horun ibn Zayd ibn Abiz-Zarqo rivoyat qiladi. Bizga otam, unga Jarir ibn Hozim Zubayr ibn Xirritdan rivoyat qildi. U dedi: Ikrimani shunday deganini eshitdim: Ibn Abbos: «Nabiy ﷺ bir-biri bilan (maqtanib) musobaqalashuvchi ikki kishining taomini yeyishdan nahy qildilar (qaytardilar)», der edi. Abu Dovud aytdi: Uni Jarirdan rivoyat qilganlarning koʻpchiligi unda Ibn Abbosni zikr qilmaydi. Horun an-Nahaviy esa unda Ibn Abbosni ham zikr qilgan, Hammod ibn Zayd esa Ibn Abbosni zikr qilmagan.Ҳорун ибн Зайд ибн Абиз-Зарқо ривоят қилади. Бизга отам, унга Жарир ибн Ҳозим Зубайр ибн Хирритдан ривоят қилди. У деди: Икримани шундай деганини эшитдим: Ибн Аббос: «Набий ﷺ бир-бири билан (мақтаниб) мусобақалашувчи икки кишининг таомини ейишдан наҳй қилдилар (қайтардилар)», дер эди. Абу Довуд айтди: Уни Жарирдан ривоят қилганларнинг кўпчилиги унда Ибн Аббосни зикр қилмайди. Ҳорун ан-Наҳавий эса унда Ибн Аббосни ҳам зикр қилган, Ҳаммод ибн Зайд эса Ибн Аббосни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُمْهَانَ، عَنْ سَفِينَةَ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ رَجُلاً، أَضَافَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَصَنَعَ لَهُ طَعَامًا فَقَالَتْ فَاطِمَةُ لَوْ دَعَوْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكَلَ مَعَنَا ‏.‏ فَدَعَوْهُ فَجَاءَ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى عِضَادَتَىِ الْبَابِ فَرَأَى الْقِرَامَ قَدْ ضُرِبَ بِهِ فِي نَاحِيَةِ الْبَيْتِ فَرَجَعَ فَقَالَتْ فَاطِمَةُ لِعَلِيٍّ الْحَقْهُ فَانْظُرْ مَا رَجَعَهُ ‏.‏ فَتَبِعْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا رَدَّكَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لَيْسَ لِي أَوْ لِنَبِيٍّ أَنْ يَدْخُلَ بَيْتًا مُزَوَّقًا ‏"‏ ‏.‏

Muso ibn Ismoil rivoyat qiladi. Bizga Hammod Said ibn Jumhondan, u Safina Abu Abdurrahmondan xabar berdiki, bir kishi Ali ibn Abu Tolibni mehmon qilib, unga taom tayyorladi. Shunda Fotima: «Koshki Rasullullohni ﷺ taklif qilsak-da, biz bilan birga taomlansalar», dedi. Bas, ular u zotni taklif qildilar. U zot kelib, qoʻllarini eshikning ikki kosagiga (ustunlariga) qoʻydilar va uyning bir tomoniga tortib qoʻyilgan naqshli pardani koʻrib, qaytib ketdilar. Shunda Fotima Aliga: «Orqalaridan boring-da, ularni nima qaytarganiga qarang», dedi. Men u zotning izlaridan bordim va: «Yo Rasululloh, sizni nima qaytardi?» dedim. U zot: «Men yoki (boshqa) bir paygʻambar uchun naqshlar bilan bezatilgan uyga kirish (loyiq) emasdir», dedilar.Мусо ибн Исмоил ривоят қилади. Бизга Ҳаммод Саид ибн Жумҳондан, у Сафина Абу Абдурраҳмондан хабар бердики, бир киши Али ибн Абу Толибни меҳмон қилиб, унга таом тайёрлади. Шунда Фотима: «Кошки Расуллуллоҳни ﷺ таклиф қилсак-да, биз билан бирга таомлансалар», деди. Бас, улар у зотни таклиф қилдилар. У зот келиб, қўлларини эшикнинг икки косагига (устунларига) қўйдилар ва уйнинг бир томонига тортиб қўйилган нақшли пардани кўриб, қайтиб кетдилар. Шунда Фотима Алига: «Орқаларидан боринг-да, уларни нима қайтарганига қаранг», деди. Мен у зотнинг изларидан бордим ва: «Ё Расулуллоҳ, сизни нима қайтарди?» дедим. У зот: «Мен ёки (бошқа) бир пайғамбар учун нақшлар билан безатилган уйга кириш (лойиқ) эмасдир», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ الأَوْدِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيِّ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا اجْتَمَعَ الدَّاعِيَانِ فَأَجِبْ أَقْرَبَهُمَا بَابًا فَإِنَّ أَقْرَبَهُمَا بَابًا أَقْرَبُهُمَا جِوَارًا وَإِنْ سَبَقَ أَحَدُهُمَا فَأَجِبِ الَّذِي سَبَقَ ‏"‏ ‏.‏

Hannod ibn as-Sariy Abdussalom ibn Harbdan, u Abu Xolid ad-Daloniydan, u Abul-Aloʼ al-Avdiydan, u Humayd ibn Abdurrahmon al-Himyariydan, u Nabiy ﷺ ashoblaridan boʻlgan bir kishidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ: «Ikki taklif qiluvchi (bir vaqtda) jamlansa, eshigi yaqinrogʻining (taklifiga) ijobat qil. Chunki eshigi yaqinrogʻi qoʻshnichiligi yaqinroq boʻlgandir. Agar ulardan biri (taklif qilishda) oʻzib ketgan boʻlsa, oʻzib ketganining (taklifiga) ijobat qil», dedilar.Ҳаннод ибн ас-Сарий Абдуссалом ибн Ҳарбдан, у Абу Холид ад-Далонийдан, у Абул-Алў ал-Авдийдан, у Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ал-Ҳимярийдан, у Набий ﷺ ашобларидан бўлган бир кишидан ривоят қиладики, Набий ﷺ: «Икки таклиф қилувчи (бир вақтда) жамланса, эшиги яқинроғининг (таклифига) ижобат қил. Чунки эшиги яқинроғи қўшничилиги яқинроқ бўлгандир. Агар улардан бири (таклиф қилишда) ўзиб кетган бўлса, ўзиб кетганининг (таклифига) ижобат қил», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَمُسَدَّدٌ، - الْمَعْنَى - قَالَ أَحْمَدُ حَدَّثَنِي يَحْيَى الْقَطَّانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا وُضِعَ عَشَاءُ أَحَدِكُمْ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ يَقُومُ حَتَّى يَفْرُغَ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ مُسَدَّدٌ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ إِذَا وُضِعَ عَشَاؤُهُ أَوْ حَضَرَ عَشَاؤُهُ لَمْ يَقُمْ حَتَّى يَفْرُغَ وَإِنْ سَمِعَ الإِقَامَةَ وَإِنْ سَمِعَ قِرَاءَةَ الإِمَامِ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal va Musaddad — maʼno (bir xil) — rivoyat qiladi. Ahmad aytdi: Menga Yahyo al-Qatton Ubaydullohdan rivoyat qildi. U: Menga Nofeʼ Ibn Umardan rivoyat qildi, deb aytdi. (Ibn Umar rivoyat qiladiki,) Nabiy ﷺ: «Biringizning kechki taomi qoʻyilib, namozga ham iqomat aytilsa, u (taomdan) boʻshamaguncha (namozga) turmasin», dedilar. Musaddad (rivoyatida) ziyoda qildi: Abdulloh (ibn Umar) ning kechki taomi qoʻyilsa yoki kechki taomi keltirilsa, garchi iqomatni eshitsa-da, garchi imomning qiroatini eshitsa-da, (taomdan) boʻshamaguncha (namozga) turmas edi.Аҳмад ибн Ҳанбал ва Мусаддад — маъно (бир хил) — ривоят қилади. Аҳмад айтди: Менга Яҳё ал-Қаттон Убайдуллоҳдан ривоят қилди. У: Менга Нофеъ Ибн Умардан ривоят қилди, деб айтди. (Ибн Умар ривоят қиладики,) Набий ﷺ: «Бирингизнинг кечки таоми қўйилиб, намозга ҳам иқомат айтилса, у (таомдан) бўшамагунча (намозга) турмасин», дедилар. Мусаддад (ривоятида) зиёда қилди: Абдуллоҳ (ибн Умар) нинг кечки таоми қўйилса ёки кечки таоми келтирилса, гарчи иқоматни эшитса-да, гарчи имомнинг қироатини эшитса-да, (таомдан) бўшамагунча (намозга) турмас эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا مُعَلَّى، - يَعْنِي ابْنَ مَنْصُورٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُؤَخِّرِ الصَّلاَةَ لِطَعَامٍ وَلاَ لِغَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Hotim ibn Baziʼ rivoyat qiladi. Bizga Muallo — yaʼni ibn Mansur — Muhammad ibn Maymundan, u Jaʼfar ibn Muhammaddan, u otasidan, u Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Namozni taom uchun ham, undan boshqa narsa uchun ham kechiktirmang», dedilar.Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Базиъ ривоят қилади. Бизга Муалло — яъни ибн Мансур — Муҳаммад ибн Маймундан, у Жаъфар ибн Муҳаммаддан, у отасидан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозни таом учун ҳам, ундан бошқа нарса учун ҳам кечиктирманг», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ الطُّوسِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ أَبِي فِي زَمَانِ ابْنِ الزُّبَيْرِ إِلَى جَنْبِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَقَالَ عَبَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ إِنَّا سَمِعْنَا أَنَّهُ، يُبْدَأُ بِالْعَشَاءِ قَبْلَ الصَّلاَةِ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَيْحَكَ مَا كَانَ عَشَاؤُهُمْ أَتُرَاهُ كَانَ مِثْلَ عَشَاءِ أَبِيكَ ‏.‏

Ali ibn Muslim at-Tusiy rivoyat qiladi. Bizga Abu Bakr al-Hanafiy, unga Zahhok ibn Usmon Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayrdan rivoyat qildi. U dedi: Men Ibn Zubayr zamonida otam bilan birga Abdulloh ibn Umarning yonida edim. Shunda Abbod ibn Abdulloh ibn az-Zubayr: «Biz: ‹Namozdan oldin kechki taomdan boshlanadi›, deb eshitdik», dedi. Shunda Abdulloh ibn Umar: «Senga voy boʻlsin! Ularning kechki taomi qanaqa edi? Uni otangning kechki taomiga oʻxshash deb oʻylaysanmi?» dedi.Али ибн Муслим ат-Тусий ривоят қилади. Бизга Абу Бакр ал-Ҳанафий, унга Заҳҳок ибн Усмон Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайрдан ривоят қилди. У деди: Мен Ибн Зубайр замонида отам билан бирга Абдуллоҳ ибн Умарнинг ёнида эдим. Шунда Аббод ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр: «Биз: ‹Намоздан олдин кечки таомдан бошланади›, деб эшитдик», деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар: «Сенга вой бўлсин! Уларнинг кечки таоми қанақа эди? Уни отангнинг кечки таомига ўхшаш деб ўйлайсанми?» деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مِنَ الْخَلاَءِ فَقُدِّمَ إِلَيْهِ طَعَامٌ فَقَالُوا أَلاَ نَأْتِيكَ بِوَضُوءٍ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أُمِرْتُ بِالْوُضُوءِ إِذَا قُمْتُ إِلَى الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Musaddad rivoyat qiladi. Bizga Ismoil, unga Ayyub Abdulloh ibn Abu Mulaykadan, u Abdulloh ibn Abbosdan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ hojatxonadan chiqdilar va u zotga taom taqdim qilindi. Shunda ular (sahobalar): «Sizga taharat (suvini) keltiraylikmi?» dedilar. U zot: «Men faqat namozga turganimda taharat qilishga buyurilganman», dedilar.Мусаддад ривоят қилади. Бизга Исмоил, унга Айюб Абдуллоҳ ибн Абу Мулайкадан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонадан чиқдилар ва у зотга таом тақдим қилинди. Шунда улар (саҳобалар): «Сизга таҳарат (сувини) келтирайликми?» дедилар. У зот: «Мен фақат намозга турганимда таҳарат қилишга буюрилганман», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا قَيْسٌ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنْ زَاذَانَ، عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ قَرَأْتُ فِي التَّوْرَاةِ أَنَّ بَرَكَةَ الطَّعَامِ الْوُضُوءُ قَبْلَهُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ بَرَكَةُ الطَّعَامِ الْوُضُوءُ قَبْلَهُ وَالْوُضُوءُ بَعْدَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ سُفْيَانُ يَكْرَهُ الْوُضُوءَ قَبْلَ الطَّعَامِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ ضَعِيفٌ ‏.‏

Muso ibn Ismoil rivoyat qiladi. Bizga Qays Abu Hoshimdan, u Zozondan, u Salmondan rivoyat qildi. U dedi: Men Tavrotda taomning barakasi undan oldin taharat qilishdadir, deb oʻqidim. Shuni Nabiyga ﷺ aytib berdim. Shunda u zot: «Taomning barakasi undan oldin taharat qilish va undan keyin taharat qilishdadir», dedilar. Sufyon taomdan oldin taharat qilishni makruh sanar edi. Abu Dovud aytdi: U (hadis) zaifdir.Мусо ибн Исмоил ривоят қилади. Бизга Қайс Абу Ҳошимдан, у Зозондан, у Салмондан ривоят қилди. У деди: Мен Тавротда таомнинг баракаси ундан олдин таҳарат қилишдадир, деб ўқидим. Шуни Набийга ﷺ айтиб бердим. Шунда у зот: «Таомнинг баракаси ундан олдин таҳарат қилиш ва ундан кейин таҳарат қилишдадир», дедилар. Суфён таомдан олдин таҳарат қилишни макруҳ санар эди. Абу Довуд айтди: У (ҳадис) заифдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا عَمِّي، - يَعْنِي سَعِيدَ بْنَ الْحَكَمِ - حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنِي خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ أَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ شِعْبٍ مِنَ الْجَبَلِ وَقَدْ قَضَى حَاجَتَهُ وَبَيْنَ أَيْدِينَا تَمْرٌ عَلَى تُرْسٍ أَوْ حَجَفَةٍ فَدَعَوْنَاهُ فَأَكَلَ مَعَنَا وَمَا مَسَّ مَاءً ‏.‏

Ahmad ibn Abu Maryam rivoyat qiladi. Bizga amakim — yaʼni Said ibn al-Hakam, unga Lays ibn Saʼd rivoyat qildi. Menga Xolid ibn Yazid Abuz-Zubayrdan, u Jobir ibn Abdullohdan xabar berdiki, u dedi: Rasululloh ﷺ togʻ darasidan hojatlarini chiqarib qaytib keldilar. Bizning oldimizda esa qalqon yoki teri qalqon ustida xurmo bor edi. Biz u zotni taklif qildik, u zot biz bilan birga yedilar va suvga (qoʻl) tegizmadilar (taom oldidan qoʻl yuvmadilar).Аҳмад ибн Абу Марям ривоят қилади. Бизга амаким — яъни Саид ибн ал-Ҳакам, унга Лайс ибн Саъд ривоят қилди. Менга Холид ибн Язид Абуз-Зубайрдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан хабар бердики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ тоғ дарасидан ҳожатларини чиқариб қайтиб келдилар. Бизнинг олдимизда эса қалқон ёки тери қалқон устида хурмо бор эди. Биз у зотни таклиф қилдик, у зот биз билан бирга едилар ва сувга (қўл) тегизмадилар (таом олдидан қўл ювмадилар).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ مَا عَابَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا قَطُّ إِنِ اشْتَهَاهُ أَكَلَهُ وَإِنْ كَرِهَهُ تَرَكَهُ ‏.‏

Muhammad ibn Kasir rivoyat qiladi. Bizga Sufyon al-Aʼmashdan, u Abu Hozimdan, u Abu Hurayradan xabar berdi. U dedi: Rasululloh ﷺ hech qachon biror taomni ayblamaganlar; agar xohlasalar, uni yer edilar, agar yoqtirmasalar, uni tark etar edilar.Муҳаммад ибн Касир ривоят қилади. Бизга Суфён ал-Аъмашдан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайрадан хабар берди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ ҳеч қачон бирор таомни айбламаганлар; агар хоҳласалар, уни ер эдилар, агар ёқтирмасалар, уни тарк этар эдилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي وَحْشِيُّ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ أَصْحَابَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَأْكُلُ وَلاَ نَشْبَعُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلَعَلَّكُمْ تَفْتَرِقُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاجْتَمِعُوا عَلَى طَعَامِكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ يُبَارَكْ لَكُمْ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِذَا كُنْتَ فِي وَلِيمَةٍ فَوُضِعَ الْعَشَاءُ فَلاَ تَأْكُلْ حَتَّى يَأْذَنَ لَكَ صَاحِبُ الدَّارِ ‏.‏

Vahshiy ibn Harb otasidan, u esa bobosidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺning sahobalari: «Ey Allohning Rasuli, biz yeymiz-u, lekin toʻymaymiz», dedilar. U zot: «Balki siz alohida-alohida yersizlar», dedilar. Ular: «Ha», dedilar. U zot: «Bas, ovqatingizga jamlanib oʻtiringiz va unga Allohning ismini zikr qilingiz, sizlarga unda baraka berilur», dedilar. Abu Dovud aytdi: Agar sen ziyofatda boʻlsang-u, kechki taom qoʻyilsa, uy egasi senga ruxsat bermaguncha yemagin.Ваҳший ибн Ҳарб отасидан, у эса бобосидан ривоят қиладики, Набий ﷺнинг саҳобалари: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз еймиз-у, лекин тўймаймиз», дедилар. У зот: «Балки сиз алоҳида-алоҳида ерсизлар», дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. У зот: «Бас, овқатингизга жамланиб ўтирингиз ва унга Аллоҳнинг исмини зикр қилингиз, сизларга унда барака берилур», дедилар. Абу Довуд айтди: Агар сен зиёфатда бўлсанг-у, кечки таом қўйилса, уй эгаси сенга рухсат бермагунча емагин.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا دَخَلَ الرَّجُلُ بَيْتَهُ فَذَكَرَ اللَّهَ عِنْدَ دُخُولِهِ وَعِنْدَ طَعَامِهِ قَالَ الشَّيْطَانُ لاَ مَبِيتَ لَكُمْ وَلاَ عَشَاءَ وَإِذَا دَخَلَ فَلَمْ يَذْكُرِ اللَّهَ عِنْدَ دُخُولِهِ قَالَ الشَّيْطَانُ أَدْرَكْتُمُ الْمَبِيتَ فَإِذَا لَمْ يَذْكُرِ اللَّهَ عِنْدَ طَعَامِهِ قَالَ أَدْرَكْتُمُ الْمَبِيتَ وَالْعَشَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Kishi oʻz uyiga kirib, kirar chogʻida va taomi paytida Allohni zikr qilsa, shayton: ‹Sizlar uchun na tunaydigan joy bor, na kechki taom›, deydi. Agar u kirsa-yu, kirar chogʻida Allohni zikr qilmasa, shayton: ‹Tunaydigan joyni topdingiz›, deydi. Bas, agar u taomi paytida Allohni zikr qilmasa, shayton: ‹Tunaydigan joyni ham, kechki taomni ham topdingiz›, deydi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Киши ўз уйига кириб, кирар чоғида ва таоми пайтида Аллоҳни зикр қилса, шайтон: ‹Сизлар учун на тунайдиган жой бор, на кечки таом›, дейди. Агар у кирса-ю, кирар чоғида Аллоҳни зикр қилмаса, шайтон: ‹Тунайдиган жойни топдингиз›, дейди. Бас, агар у таоми пайтида Аллоҳни зикр қилмаса, шайтон: ‹Тунайдиган жойни ҳам, кечки таомни ҳам топдингиз›, дейди».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ أَبِي حُذَيْفَةَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كُنَّا إِذَا حَضَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا لَمْ يَضَعْ أَحَدُنَا يَدَهُ حَتَّى يَبْدَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّا حَضَرْنَا مَعَهُ طَعَامًا فَجَاءَ أَعْرَابِيٌّ كَأَنَّمَا يُدْفَعُ فَذَهَبَ لِيَضَعَ يَدَهُ فِي الطَّعَامِ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ ثُمَّ جَاءَتْ جَارِيَةٌ كَأَنَّمَا تُدْفَعُ فَذَهَبَتْ لِتَضَعَ يَدَهَا فِي الطَّعَامِ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهَا وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّيْطَانَ لَيَسْتَحِلُّ الطَّعَامَ الَّذِي لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ جَاءَ بِهَذَا الأَعْرَابِيِّ يَسْتَحِلُّ بِهِ فَأَخَذْتُ بِيَدِهِ وَجَاءَ بِهَذِهِ الْجَارِيَةِ يَسْتَحِلُّ بِهَا فَأَخَذْتُ بِيَدِهَا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ يَدَهُ لَفِي يَدِي مَعَ أَيْدِيهِمَا ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir taomga hozir boʻlsak, Rasululloh ﷺ boshlamagunlaricha hech birimiz qoʻlimizni uzatmas edik. Bir kuni biz u zot bilan birga bir taomga hozir boʻldik. Shu payt bir aʼrobiy goʻyo (kimdir tomonidan) itarilayotgandek (shoshib) kelib, qoʻlini taomga uzatmoqchi boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ uning qoʻlidan ushlab qoldilar. Soʻng bir joriya goʻyo itarilayotgandek (shoshib) kelib, qoʻlini taomga uzatmoqchi boʻldi. Rasululloh ﷺ uning ham qoʻlidan ushlab qoldilar va: «Albatta, shayton oʻziga Allohning ismi zikr qilinmagan taomni halol sanaydi. U mana shu aʼrobiyni ana shu (taom) orqali (oʻziga) halol qilmoqchi boʻlib olib keldi, shunda men uning qoʻlidan ushladim. Yana mana shu joriyani u orqali halol qilmoqchi boʻlib olib keldi, shunda men uning qoʻlidan ushladim. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, uning (shaytonning) qoʻli ularning ikkovi qoʻli bilan birga mening qoʻlimda edi», dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир таомга ҳозир бўлсак, Расулуллоҳ ﷺ бошламагунларича ҳеч биримиз қўлимизни узатмас эдик. Бир куни биз у зот билан бирга бир таомга ҳозир бўлдик. Шу пайт бир аъробий гўё (кимдир томонидан) итарилаётгандек (шошиб) келиб, қўлини таомга узатмоқчи бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг қўлидан ушлаб қолдилар. Сўнг бир жория гўё итарилаётгандек (шошиб) келиб, қўлини таомга узатмоқчи бўлди. Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳам қўлидан ушлаб қолдилар ва: «Албатта, шайтон ўзига Аллоҳнинг исми зикр қилинмаган таомни ҳалол санайди. У мана шу аъробийни ана шу (таом) орқали (ўзига) ҳалол қилмоқчи бўлиб олиб келди, шунда мен унинг қўлидан ушладим. Яна мана шу жорияни у орқали ҳалол қилмоқчи бўлиб олиб келди, шунда мен унинг қўлидан ушладим. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, унинг (шайтоннинг) қўли уларнинг иккови қўли билан бирга менинг қўлимда эди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ هِشَامٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الدَّسْتَوَائِيَّ - عَنْ بُدَيْلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ امْرَأَةٍ، مِنْهُمْ يُقَالُ لَهَا أُمُّ كُلْثُومٍ عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ تَعَالَى فَإِنْ نَسِيَ أَنْ يَذْكُرَ اسْمَ اللَّهِ تَعَالَى فِي أَوَّلِهِ فَلْيَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Biror odam yeganida Alloh taoloning ismini zikr qilsin. Agar boshida Alloh taoloning ismini zikr qilishni unutsa, ‹Bismillahi avvalahu va oxirahu (uning avvalida ham, oxirida ham Allohning nomi bilan)›, desin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирор одам еганида Аллоҳ таолонинг исмини зикр қилсин. Агар бошида Аллоҳ таолонинг исмини зикр қилишни унутса, ‹Бисмиллаҳи аввалаҳу ва охираҳу (унинг аввалида ҳам, охирида ҳам Аллоҳнинг номи билан)›, десин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى، - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - حَدَّثَنَا جَابِرُ بْنُ صُبْحٍ، حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْخُزَاعِيُّ، عَنْ عَمِّهِ، أُمَيَّةَ بْنِ مَخْشِيٍّ - وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا وَرَجُلٌ يَأْكُلُ فَلَمْ يُسَمِّ حَتَّى لَمْ يَبْقَ مِنْ طَعَامِهِ إِلاَّ لُقْمَةٌ فَلَمَّا رَفَعَهَا إِلَى فِيهِ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا زَالَ الشَّيْطَانُ يَأْكُلُ مَعَهُ فَلَمَّا ذَكَرَ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ اسْتَقَاءَ مَا فِي بَطْنِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ جَابِرُ بْنُ صُبْحٍ جَدُّ سُلَيْمَانَ بْنِ حَرْبٍ مِنْ قِبَلِ أُمِّهِ ‏.‏

Rasululloh ﷺning sahobalaridan boʻlgan Umayya ibn Maxshiy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ oʻtirgan edilar, bir kishi esa ovqat yer, lekin (Allohning ismini) zikr qilmas edi. Nihoyat taomidan bir luqmadan boshqasi qolmadi. U (oxirgi luqmani) ogʻziga olib borgan chogʻida: «Bismillahi avvalahu va oxirahu (uning avvalida ham, oxirida ham Allohning nomi bilan)», dedi. Shunda Nabiy ﷺ kulib, soʻngra: «Shayton u bilan birga yeyaverdi. U Alloh azza va jallaning ismini zikr qilgan chogʻida (shayton) qornidagini qaytarib chiqarib tashladi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Jobir ibn Subh — Sulaymon ibn Harbning ona tomonidan bobosidir.Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бўлган Умайя ибн Махший (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ ўтирган эдилар, бир киши эса овқат ер, лекин (Аллоҳнинг исмини) зикр қилмас эди. Ниҳоят таомидан бир луқмадан бошқаси қолмади. У (охирги луқмани) оғзига олиб борган чоғида: «Бисмиллаҳи аввалаҳу ва охираҳу (унинг аввалида ҳам, охирида ҳам Аллоҳнинг номи билан)», деди. Шунда Набий ﷺ кулиб, сўнгра: «Шайтон у билан бирга еяверди. У Аллоҳ азза ва жалланинг исмини зикр қилган чоғида (шайтон) қорнидагини қайтариб чиқариб ташлади», дедилар. Абу Довуд айтди: Жобир ибн Субҳ — Сулаймон ибн Ҳарбнинг она томонидан бобосидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جُحَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ آكُلُ مُتَّكِئًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men yonboshlab yemayman», dedilar.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ёнбошлаб емайман», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ شُعَيْبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَا رُئِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ مُتَّكِئًا قَطُّ وَلاَ يَطَأُ عَقِبَهُ رَجُلاَنِ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hech qachon yonboshlab yeyayotgan holda koʻrilmaganlar, ikki kishi u zotning ortidan (xizmatkordek) ergashib yurmagan ham.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳеч қачон ёнбошлаб еяётган ҳолда кўрилмаганлар, икки киши у зотнинг ортидан (хизматкордек) эргашиб юрмаган ҳам.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سُلَيْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ بَعَثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرَجَعْتُ إِلَيْهِ فَوَجَدْتُهُ يَأْكُلُ تَمْرًا وَهُوَ مُقْعٍ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺ meni (bir ish bilan) yubordilar. Men u zotning oldilariga qaytib kelsam, u zotni choʻkkalab oʻtirgan holatda xurmo yeyayotgan holda topdim.Анас (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺ мени (бир иш билан) юбордилар. Мен у зотнинг олдиларига қайтиб келсам, у зотни чўккалаб ўтирган ҳолатда хурмо еяётган ҳолда топдим.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ طَعَامًا فَلاَ يَأْكُلْ مِنْ أَعْلَى الصَّحْفَةِ وَلَكِنْ لِيَأْكُلْ مِنْ أَسْفَلِهَا فَإِنَّ الْبَرَكَةَ تَنْزِلُ مِنْ أَعْلاَهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Biror odam taom yeganida, likobchaning ustidan (oʻrtasidan) yemasin, balki uning chetidan yesin. Chunki baraka uning ustidan (oʻrtasidan) tushadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бирор одам таом еганида, ликобчанинг устидан (ўртасидан) емасин, балки унинг четидан есин. Чунки барака унинг устидан (ўртасидан) тушади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عِرْقٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُسْرٍ، قَالَ كَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَصْعَةٌ يُقَالُ لَهَا الْغَرَّاءُ يَحْمِلُهَا أَرْبَعَةُ رِجَالٍ فَلَمَّا أَضْحَوْا وَسَجَدُوا الضُّحَى أُتِيَ بِتِلْكَ الْقَصْعَةِ - يَعْنِي وَقَدْ ثُرِدَ فِيهَا - فَالْتَفُّوا عَلَيْهَا فَلَمَّا كَثُرُوا جَثَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَعْرَابِيٌّ مَا هَذِهِ الْجِلْسَةُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ جَعَلَنِي عَبْدًا كَرِيمًا وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا عَنِيدًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُوا مِنْ حَوَالَيْهَا وَدَعُوا ذِرْوَتَهَا يُبَارَكْ فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Busr (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺning «Gʻarro» deb ataladigan bir katta kosalari bor edi. Uni toʻrt kishi koʻtarar edi. Ular peshinga yetib, zuho namozini oʻqib boʻlgach, oʻsha kosa — yaʼni unda triyd (non boʻtqasi) qilib — keltirildi. Bas, odamlar uning atrofiga toʻplandilar. Ular koʻpayib ketgach, Rasululloh ﷺ tizzalab choʻkkaladilar. Shunda bir aʼrobiy: «Bu qanaqa oʻtirish?» dedi. Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh meni karamli banda qildi va meni qaysar zoʻravon qilgani yoʻq», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Uning atroflaridan yenglar va uning choʻqqisini (oʻrtasini) qoldiringlar, unga baraka berilur», dedilar.Абдуллоҳ ибн Буср (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺнинг «Ғарро» деб аталадиган бир катта косалари бор эди. Уни тўрт киши кўтарар эди. Улар пешинга етиб, зуҳо намозини ўқиб бўлгач, ўша коса — яъни унда трийд (нон бўтқаси) қилиб — келтирилди. Бас, одамлар унинг атрофига тўпландилар. Улар кўпайиб кетгач, Расулуллоҳ ﷺ тиззалаб чўккаладилар. Шунда бир аъробий: «Бу қанақа ўтириш?» деди. Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ мени карамли банда қилди ва мени қайсар зўравон қилгани йўқ», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг атрофларидан енглар ва унинг чўққисини (ўртасини) қолдиринглар, унга барака берилур», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بُرْقَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ مَطْعَمَيْنِ عَنِ الْجُلُوسِ عَلَى مَائِدَةٍ يُشْرَبُ عَلَيْهَا الْخَمْرُ وَأَنْ يَأْكُلَ الرَّجُلُ وَهُوَ مُنْبَطِحٌ عَلَى بَطْنِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا الْحَدِيثُ لَمْ يَسْمَعْهُ جَعْفَرٌ مِنَ الزُّهْرِيِّ وَهُوَ مُنْكَرٌ ‏.‏

Solim otasidan rivoyat qiladi. U (Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)) aytadi: Rasululloh ﷺ ikki xil yeyishdan qaytardilar: ustida xamr ichiladigan dasturxonga oʻtirishdan va kishining qorni bilan yotgan holda yeyishidan. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Jaʼfar Zuhriydan eshitmagan va u munkardir.Солим отасидан ривоят қилади. У (Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)) айтади: Расулуллоҳ ﷺ икки хил ейишдан қайтардилар: устида хамр ичиладиган дастурхонга ўтиришдан ва кишининг қорни билан ётган ҳолда ейишидан. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Жаъфар Зуҳрийдан эшитмаган ва у мункардир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Horun ibn Zayd ibn Abu Zarqo otasidan, u Jaʼfardan rivoyat qiladi: Unga Zuhriydan mana shu hadis yetib kelgan.Ҳорун ибн Зайд ибн Абу Зарқо отасидан, у Жаъфардан ривоят қилади: Унга Зуҳрийдан мана шу ҳадис етиб келган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ جَدِّهِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَأْكُلْ بِيَمِينِهِ وَإِذَا شَرِبَ فَلْيَشْرَبْ بِيَمِينِهِ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْكُلُ بِشِمَالِهِ وَيَشْرَبُ بِشِمَالِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Biror odam yeganida oʻng qoʻli bilan yesin, ichganida ham oʻng qoʻli bilan ichsin. Chunki shayton chap qoʻli bilan yeydi va chap qoʻli bilan ichadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бирор одам еганида ўнг қўли билан есин, ичганида ҳам ўнг қўли билан ичсин. Чунки шайтон чап қўли билан ейди ва чап қўли билан ичади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، لُوَيْنٌ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ أَبِي وَجْزَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ادْنُ بُنَىَّ فَسَمِّ اللَّهَ وَكُلْ بِيَمِينِكَ وَكُلْ مِمَّا يَلِيكَ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn Abu Salama (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺ (menga): «Yaqinroq kel, oʻgʻilcham, Allohning ismini zikr qil, oʻng qoʻling bilan ye va oʻzingga yaqin tomondan ye», dedilar.Умар ибн Абу Салама (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺ (менга): «Яқинроқ кел, ўғилчам, Аллоҳнинг исмини зикр қил, ўнг қўлинг билан е ва ўзингга яқин томондан е», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مَعْشَرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقْطَعُوا اللَّحْمَ بِالسِّكِّينِ فَإِنَّهُ مِنْ صَنِيعِ الأَعَاجِمِ وَانْهَسُوهُ فَإِنَّهُ أَهْنَأُ وَأَمْرَأُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَيْسَ هُوَ بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. Rasululloh ﷺ: «Goʻshtni pichoq bilan kesmanglar, chunki bu ajamlar (arab boʻlmaganlar)ning odatidir. Balki uni tishlab uzib yenglar, chunki bu (ovqat hazm boʻlishi uchun) yaxshiroq va foydaliroqdir», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu (hadis) kuchli emas.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. Расулуллоҳ ﷺ: «Гўштни пичоқ билан кесманглар, чунки бу ажамлар (араб бўлмаганлар)нинг одатидир. Балки уни тишлаб узиб енглар, чунки бу (овқат ҳазм бўлиши учун) яхшироқ ва фойдалироқдир», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу (ҳадис) кучли эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُعَاوِيَةَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ كُنْتُ آكُلُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَآخُذُ اللَّحْمَ بِيَدِي مِنَ الْعَظْمِ فَقَالَ ‏"‏ أَدْنِ الْعَظْمَ مِنْ فِيكَ فَإِنَّهُ أَهْنَأُ وَأَمْرَأُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ عُثْمَانُ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ صَفْوَانَ وَهُوَ مُرْسَلٌ ‏.‏

Safvon ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Men Nabiy ﷺ bilan birga ovqatlanardim. Goʻshtni qoʻlim bilan suyakdan olardim. Shunda u zot: ‹Suyakni ogʻzingga yaqinlashtir, chunki bu (ovqat hazm boʻlishi uchun) yaxshiroq va foydaliroqdir›, dedilar», dedi. Abu Dovud aytdi: Usmon Safvondan eshitmagan, bu mursal (uzilgan) hadisdir.Сафвон ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Мен Набий ﷺ билан бирга овқатланардим. Гўштни қўлим билан суякдан олардим. Шунда у зот: ‹Суякни оғзингга яқинлаштир, чунки бу (овқат ҳазм бўлиши учун) яхшироқ ва фойдалироқдир›, дедилар», деди. Абу Довуд айтди: Усмон Сафвондан эшитмаган, бу мурсал (узилган) ҳадисдир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ زُهَيْرٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عِيَاضٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كَانَ أَحَبَّ الْعُرَاقِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عُرَاقُ الشَّاةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ ga goʻshtli suyaklardan eng yoqimlisi qoʻyning suyagi (goʻshti) edi», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ га гўштли суяклардан энг ёқимлиси қўйнинг суяги (гўшти) эди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعْجِبُهُ الذِّرَاعُ ‏.‏ قَالَ وَسُمَّ فِي الذِّرَاعِ وَكَانَ يَرَى أَنَّ الْيَهُودَ هُمْ سَمُّوهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ ga (qoʻyning) old oyogʻi (goʻshti) yoqar edi». (Roviy) aytdi: «Old oyoqqa zahar solingan edi va u zot bu zaharni yahudiylar solgan deb hisoblar edilar».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ га (қўйнинг) олд оёғи (гўшти) ёқар эди». (Ровий) айтди: «Олд оёққа заҳар солинган эди ва у зот бу заҳарни яҳудийлар солган деб ҳисоблар эдилар».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ إِنَّ خَيَّاطًا دَعَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِطَعَامٍ صَنَعَهُ - قَالَ أَنَسٌ - فَذَهَبْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى ذَلِكَ الطَّعَامِ فَقَرَّبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُبْزًا مِنْ شَعِيرٍ وَمَرَقًا فِيهِ دُبَّاءٌ وَقَدِيدٌ ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَتَبَّعُ الدُّبَّاءَ مِنْ حَوَالَىِ الصَّحْفَةِ فَلَمْ أَزَلْ أُحِبُّ الدُّبَّاءَ بَعْدَ يَوْمِئِذٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Bir tikuvchi Rasululloh ﷺ ni oʻzi tayyorlagan taomga taklif qildi». Anas aytdi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga oʻsha taomga bordim. (Tikuvchi) Rasululloh ﷺ ga arpa nonini va ichida qovoq hamda quritilgan goʻsht boʻlagi solingan shoʻrvani keltirdi». Anas aytdi: «Men Rasululloh ﷺ ni laganning atrofidan qovoqni izlab terib yeyayotganlarini koʻrdim. Shu kundan boshlab men qovoqni doimo yaxshi koʻradigan boʻldim».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Бир тикувчи Расулуллоҳ ﷺ ни ўзи тайёрлаган таомга таклиф қилди». Анас айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўша таомга бордим. (Тикувчи) Расулуллоҳ ﷺ га арпа нонини ва ичида қовоқ ҳамда қуритилган гўшт бўлаги солинган шўрвани келтирди». Анас айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни лаганнинг атрофидан қовоқни излаб териб еяётганларини кўрдим. Шу кундан бошлаб мен қовоқни доимо яхши кўрадиган бўлдим».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ السَّمْتِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُبَارَكُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ أَحَبُّ الطَّعَامِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الثَّرِيدَ مِنَ الْخُبْزِ وَالثَّرِيدَ مِنَ الْحَيْسِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ ضَعِيفٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ ga taomlarning eng yoqimlisi nondan tayyorlangan sarid (goʻshtli non boʻtqasi) va xaysdan (xurmo, yogʻ hamda qurutdan tayyorlangan taomdan) tayyorlangan sarid edi», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu zaif (hadis).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ га таомларнинг энг ёқимлиси нондан тайёрланган сарид (гўштли нон бўтқаси) ва хайсдан (хурмо, ёғ ҳамда қурутдан тайёрланган таомдан) тайёрланган сарид эди», деди. Абу Довуд айтди: Бу заиф (ҳадис).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنِي قَبِيصَةُ بْنُ هُلْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَأَلَهُ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّ مِنَ الطَّعَامِ طَعَامًا أَتَحَرَّجُ مِنْهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَتَخَلَّجَنَّ فِي صَدْرِكَ شَىْءٌ ضَارَعْتَ فِيهِ النَّصْرَانِيَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Qabisa ibn Hulb (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladi. U: «Men Rasululloh ﷺ ni eshitdim. Bir kishi u zotdan soʻrab: ‹Taomlar ichida shunday taom borki, men undan (yeyishdan) hadiksirayman›, dedi. Shunda u zot: ‹Nasroniylarga oʻxshab qoladigan biror narsa koʻnglingda iztirob soluvchi shubha boʻlmasin›, dedilar», dedi.Қабиса ибн Ҳулб (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилади. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни эшитдим. Бир киши у зотдан сўраб: ‹Таомлар ичида шундай таом борки, мен ундан (ейишдан) ҳадиксирайман›, деди. Шунда у зот: ‹Насронийларга ўхшаб қоладиган бирор нарса кўнглингда изтироб солувчи шубҳа бўлмасин›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ الْجَلاَّلَةِ وَأَلْبَانِهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ jalloladan (najosat yeb ozuqalanadigan hayvondan) va uning sutidan yeyish hamda ichishni qaytardilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ жаллоладан (нажосат еб озуқаланадиган ҳайвондан) ва унинг сутидан ейиш ҳамда ичишни қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنِي أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لَبَنِ الْجَلاَّلَةِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ jalloladan (najosat yeb ozuqalanadigan hayvondan) chiqqan sutni (ichishni) qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ жаллоладан (нажосат еб озуқаланадиган ҳайвондан) чиққан сутни (ичишни) қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي سُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَهْمٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي قَيْسٍ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْجَلاَّلَةِ فِي الإِبِلِ أَنْ يُرْكَبَ عَلَيْهَا أَوْ يُشْرَبَ مِنْ أَلْبَانِهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ najosat yeb ozuqalanadigan tuyalarni minishdan va ularning sutidan ichishdan qaytardilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ нажосат еб озуқаланадиган туяларни минишдан ва уларнинг сутидан ичишдан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ وَأَذِنَ لَنَا فِي لُحُومِ الْخَيْلِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ Xaybar kuni bizni (xonaki) eshaklarning goʻshtidan qaytardilar va otlarning goʻshtini yeyishga ruxsat berdilar», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни бизни (хонаки) эшакларнинг гўштидан қайтардилар ва отларнинг гўштини ейишга рухсат бердилар», деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ ذَبَحْنَا يَوْمَ خَيْبَرَ الْخَيْلَ وَالْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ فَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْبِغَالِ وَالْحَمِيرِ وَلَمْ يَنْهَنَا عَنِ الْخَيْلِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Biz Xaybar kuni otlarni, xachirlarni va eshaklarni soʻydik. Shunda Rasululloh ﷺ bizni xachirlar va eshaklar (goʻshtidan) qaytardilar, lekin otlardan qaytarmadilar», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Биз Хайбар куни отларни, хачирларни ва эшакларни сўйдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизни хачирлар ва эшаклар (гўштидан) қайтардилар, лекин отлардан қайтармадилар», деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ شَبِيبٍ، وَحَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْحِمْصِيُّ، قَالَ حَيْوَةُ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَكْلِ لُحُومِ الْخَيْلِ وَالْبِغَالِ وَالْحَمِيرِ - زَادَ حَيْوَةُ - وَكُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لاَ بَأْسَ بِلُحُومِ الْخَيْلِ وَلَيْسَ الْعَمَلُ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا مَنْسُوخٌ قَدْ أَكَلَ لُحُومَ الْخَيْلِ جَمَاعَةٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمُ ابْنُ الزُّبَيْرِ وَفَضَالَةُ بْنُ عُبَيْدٍ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ وَأَسْمَاءُ ابْنَةُ أَبِي بَكْرٍ وَسُوَيْدُ بْنُ غَفَلَةَ وَعَلْقَمَةُ وَكَانَتْ قُرَيْشٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَذْبَحُهَا ‏.‏

Xolid ibn Validdan (roziyallohu anhu) rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ otlar, xachirlar va eshaklarning goʻshtini yeyishdan qaytardilar. Hayva (oʻz rivoyatida): «Va yirtqich hayvonlardan tishi boʻlgan har bir hayvonni (man etdilar)», deb (soʻz) qoʻshdi. Abu Dovud aytdi: Bu Molikning soʻzidir. Abu Dovud aytdi: Ot goʻshtini (yeyishda) zarar yoʻq, lekin amal bunga koʻra emas. Abu Dovud aytdi: Bu (hadis) mansux (bekor qilingan)dir. Nabiy ﷺ ning sahobalaridan bir jamoa ot goʻshtini yeganlar. Ular orasida Ibn Zubayr, Fazola ibn Ubayd, Anas ibn Molik, Abu Bakrning qizi Asmo, Suvayd ibn Gʻafala va Alqama bor. Quraysh Rasululloh ﷺ davrida otlarni soʻyar edi.Холид ибн Валиддан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ отлар, хачирлар ва эшакларнинг гўштини ейишдан қайтардилар. Ҳайва (ўз ривоятида): «Ва йиртқич ҳайвонлардан тиши бўлган ҳар бир ҳайвонни (ман этдилар)», деб (сўз) қўшди. Абу Довуд айтди: Бу Моликнинг сўзидир. Абу Довуд айтди: От гўштини (ейишда) зарар йўқ, лекин амал бунга кўра эмас. Абу Довуд айтди: Бу (ҳадис) мансух (бекор қилинган)дир. Набий ﷺ нинг саҳобаларидан бир жамоа от гўштини еганлар. Улар орасида Ибн Зубайр, Фазола ибн Убайд, Анас ибн Молик, Абу Бакрнинг қизи Асмо, Сувайд ибн Ғафала ва Алқама бор. Қурайш Расулуллоҳ ﷺ даврида отларни сўяр эди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنْتُ غُلاَمًا حَزَوَّرًا فَصِدْتُ أَرْنَبًا فَشَوَيْتُهَا فَبَعَثَ مَعِي أَبُو طَلْحَةَ بِعَجُزِهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُهُ بِهَا فَقَبِلَهَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Men baquvvat oʻsmir bola edim. Bir quyonni ovladim va uni kabob qildim. Abu Talha men bilan uning orqa qismini Nabiy ﷺ ga yubordi. Men uni u zotga olib keldim, u zot esa uni qabul qildilar», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Мен бақувват ўсмир бола эдим. Бир қуённи овладим ва уни кабоб қилдим. Абу Талҳа мен билан унинг орқа қисмини Набий ﷺ га юборди. Мен уни у зотга олиб келдим, у зот эса уни қабул қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي خَالِدَ بْنَ الْحُوَيْرِثِ، يَقُولُ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو كَانَ بِالصِّفَاحِ - قَالَ مُحَمَّدٌ مَكَانٌ بِمَكَّةَ - وَإِنَّ رَجُلاً جَاءَ بِأَرْنَبٍ قَدْ صَادَهَا فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو مَا تَقُولُ قَالَ قَدْ جِيءَ بِهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا جَالِسٌ فَلَمْ يَأْكُلْهَا وَلَمْ يَنْهَ عَنْ أَكْلِهَا وَزَعَمَ أَنَّهَا تَحِيضُ ‏.‏

Abu Xolid ibn al-Huvayris (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Sifohda — Muhammad (ibn Xolid): «Bu Makkadagi bir joydir», dedi — turgan edi. Bir kishi ovlab kelgan quyon bilan kelib: «Ey Abdulloh ibn Amr, bu haqda nima deysiz?» dedi. U: «U Rasululloh ﷺga keltirilgan edi, men oʻtirgan edim, u zot uni yeyishmadilar, yeyishni man ham qilmadilar. U (quyon) hayz koʻradi, deb gumon qildilar», dedi.Абу Холид ибн ал-Ҳувайрис (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Сифоҳда — Муҳаммад (ибн Холид): «Бу Маккадаги бир жойдир», деди — турган эди. Бир киши овлаб келган қуён билан келиб: «Эй Абдуллоҳ ибн Амр, бу ҳақда нима дейсиз?» деди. У: «У Расулуллоҳ ﷺга келтирилган эди, мен ўтирган эдим, у зот уни ейишмадилар, ейишни ман ҳам қилмадилар. У (қуён) ҳайз кўради, деб гумон қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ خَالَتَهُ، أَهْدَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَمْنًا وَأَضُبًّا وَأَقِطًا فَأَكَلَ مِنَ السَّمْنِ وَمِنَ الأَقِطِ وَتَرَكَ الأَضُبَّ تَقَذُّرًا وَأُكِلَ عَلَى مَائِدَتِهِ وَلَوْ كَانَ حَرَامًا مَا أُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, uning xolasi Rasululloh ﷺga sariyogʻ, kaltakesaklar (zabb) va quritilgan pishloq (aqit) hadya qildi. U zot sariyogʻdan va pishloqdan yedilar, kaltakesakni esa jirkanib qoldirdilar. (Lekin u) Rasululloh ﷺning dasturxonida yeyildi. Agar harom boʻlganida, Rasululloh ﷺning dasturxonida yeyilmas edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, унинг холаси Расулуллоҳ ﷺга сариёғ, калтакесаклар (забб) ва қуритилган пишлоқ (ақит) ҳадя қилди. У зот сариёғдан ва пишлоқдан едилар, калтакесакни эса жирканиб қолдирдилар. (Лекин у) Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонида ейилди. Агар ҳаром бўлганида, Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонида ейилмас эди.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّهُ دَخَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتَ مَيْمُونَةَ فَأُتِيَ بِضَبٍّ مَحْنُوذٍ فَأَهْوَى إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ فَقَالَ بَعْضُ النِّسْوَةِ اللاَّتِي فِي بَيْتِ مَيْمُونَةَ أَخْبِرُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِمَا يُرِيدُ أَنْ يَأْكُلَ مِنْهُ فَقَالُوا هُوَ ضَبٌّ ‏.‏ فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ أَحَرَامٌ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنَّهُ لَمْ يَكُنْ بِأَرْضِ قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ خَالِدٌ فَاجْتَرَرْتُهُ فَأَكَلْتُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Xolid ibn al-Valid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u Rasululloh ﷺ bilan Maymuna (roziyallohu anho)ning uyiga kirdi. (U zotga) qovurilgan kaltakesak (zabb) keltirildi. Rasululloh ﷺ qoʻllarini unga uzatdilar. Maymunaning uyidagi ayollardan baʼzilari: «Yeyamoqchi boʻlayotgan narsalarining nimaligini Nabiy ﷺga aytinglar», dedi. Ular: «U kaltakesakdir», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini koʻtardilar. (Xolid) aytadi: «Men: ‹Ey Rasululloh, u haromdirmi?› deb soʻradim. U zot: ‹Yoʻq, lekin u mening qavmim yurtida boʻlmagani uchun undan koʻnglim aynayotganini sezyapman›, dedilar. Xolid aytadi: ‹Shunda men uni tortib oldim-da, yedim. Rasululloh ﷺ esa qarab turardilar›».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Холид ибн ал-Валид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у Расулуллоҳ ﷺ билан Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг уйига кирди. (У зотга) қовурилган калтакесак (забб) келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ қўлларини унга узатдилар. Маймунанинг уйидаги аёллардан баъзилари: «Еямоқчи бўлаётган нарсаларининг нималигини Набий ﷺга айтинглар», деди. Улар: «У калтакесакдир», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини кўтардилар. (Холид) айтади: «Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, у ҳаромдирми?› деб сўрадим. У зот: ‹Йўқ, лекин у менинг қавмим юртида бўлмагани учун ундан кўнглим айнаётганини сезяпман›, дедилар. Холид айтади: ‹Шунда мен уни тортиб олдим-да, едим. Расулуллоҳ ﷺ эса қараб турардилар›».

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ وَدِيعَةَ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَيْشٍ فَأَصَبْنَا ضِبَابًا - قَالَ - فَشَوَيْتُ مِنْهَا ضَبًّا فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَضَعْتُهُ بَيْنَ يَدَيْهِ - قَالَ - فَأَخَذَ عُودًا فَعَدَّ بِهِ أَصَابِعَهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ أُمَّةً مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مُسِخَتْ دَوَابَّ فِي الأَرْضِ وَإِنِّي لاَ أَدْرِي أَىُّ الدَّوَابِّ هِيَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَمْ يَأْكُلْ وَلَمْ يَنْهَ ‏.‏

Sobit ibn Vadia (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan bir qoʻshinda edik. Bizga kaltakesaklar (zibob) duch keldi. Men ulardan bir kaltakesakni qovurdim-da, Rasululloh ﷺga olib keldim va uni u zotning oldilariga qoʻydim. U zot bir tayoqchani olib, u bilan uning barmoqlarini sanadilar, soʻng: ‹Bani Isroildan bir ummat yer yuzidagi jonivorlarga aylantirilgan edi, men bu qaysi jonivor ekanini bilmayman›, dedilar». (Roviy) aytadi: «Shunda u zot uni yemadilar ham, man ham qilmadilar».Собит ибн Вадиа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у айтди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир қўшинда эдик. Бизга калтакесаклар (зибоб) дуч келди. Мен улардан бир калтакесакни қовурдим-да, Расулуллоҳ ﷺга олиб келдим ва уни у зотнинг олдиларига қўйдим. У зот бир таёқчани олиб, у билан унинг бармоқларини санадилар, сўнг: ‹Бани Исроилдан бир уммат ер юзидаги жониворларга айлантирилган эди, мен бу қайси жонивор эканини билмайман›, дедилар». (Ровий) айтади: «Шунда у зот уни емадилар ҳам, ман ҳам қилмадилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، أَنَّ الْحَكَمَ بْنَ نَافِعٍ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ ضَمْضَمِ بْنِ زُرْعَةَ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ أَبِي رَاشِدٍ الْحُبْرَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شِبْلٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَكْلِ لَحْمِ الضَّبِّ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Shibl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ kaltakesak (zabb) goʻshtini yeyishni man qildilar.Абдурраҳмон ибн Шибл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ калтакесак (забб) гўштини ейишни ман қилдилар.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنِي بُرَيْهُ بْنُ عُمَرَ بْنِ سَفِينَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ أَكَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَحْمَ حُبَارَى ‏.‏

Safiyna (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga toʻrgʻay (hubaro) goʻshtini yedim».Сафийна (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга тўрғай (ҳубаро) гўштини едим».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا غَالِبُ بْنُ حَجْرَةَ، حَدَّثَنِي مِلْقَامُ بْنُ تَلِبٍّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَحِبْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ أَسْمَعْ لِحَشَرَةِ الأَرْضِ تَحْرِيمًا ‏.‏

Talibb ibn Saʼlaba at-Tamimiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Men Nabiy ﷺ bilan suhbatdosh boʻldim, ammo yer hasharotlarini harom qilish haqida (biror narsa) eshitmadim».Талибб ибн Саълаба ат-Тамимий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у айтди: «Мен Набий ﷺ билан суҳбатдош бўлдим, аммо ер ҳашаротларини ҳаром қилиш ҳақида (бирор нарса) эшитмадим».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ الْكَلْبِيُّ أَبُو ثَوْرٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عِيسَى بْنِ نُمَيْلَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عُمَرَ فَسُئِلَ عَنْ أَكْلِ الْقُنْفُذِ، فَتَلاَ ‏{‏ قُلْ لاَ أَجِدُ فِيمَا أُوحِيَ إِلَىَّ مُحَرَّمًا ‏}‏ الآيَةَ قَالَ قَالَ شَيْخٌ عِنْدَهُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ ذُكِرَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ خَبِيثَةٌ مِنَ الْخَبَائِثِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ إِنْ كَانَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذَا فَهُوَ كَمَا قَالَ مَا لَمْ نَدْرِ ‏.‏

Numayla (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladi, u aytdi: «Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning huzurida edim. Undan kirpi yeyish haqida soʻraldi. Shunda u: {Ayt: ‹Menga vahy qilingan narsada harom qilingan narsani topmadim›} ojatini tilovat qildi. Uning huzurida bir shayx (chol) bor edi, u: ‹Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: ‹U (kirpi) Nabiy ﷺning huzurida tilga olindi, shunda u zot: «U xabislardan biridir», dedilar›››, dedi. Ibn Umar: ‹Agar Rasululloh ﷺ buni aytgan boʻlsalar, demak u (kirpi) u zot aytganlaridek, biz bilmagan narsadir›, dedi».Нумайла (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилади, у айтди: «Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурида эдим. Ундан кирпи ейиш ҳақида сўралди. Шунда у: {Айт: ‹Менга ваҳй қилинган нарсада ҳаром қилинган нарсани топмадим›} ожатини тиловат қилди. Унинг ҳузурида бир шайх (чол) бор эди, у: ‹Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: ‹У (кирпи) Набий ﷺнинг ҳузурида тилга олинди, шунда у зот: «У хабислардан биридир», дедилар›››, деди. Ибн Умар: ‹Агар Расулуллоҳ ﷺ буни айтган бўлсалар, демак у (кирпи) у зот айтганларидек, биз билмаган нарсадир›, деди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ صُبَيْحٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ شَرِيكٍ الْمَكِّيَّ - عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ يَأْكُلُونَ أَشْيَاءَ وَيَتْرُكُونَ أَشْيَاءَ تَقَذُّرًا فَبَعَثَ اللَّهُ تَعَالَى نَبِيَّهُ وَأَنْزَلَ كِتَابَهُ وَأَحَلَّ حَلاَلَهُ وَحَرَّمَ حَرَامَهُ فَمَا أَحَلَّ فَهُوَ حَلاَلٌ وَمَا حَرَّمَ فَهُوَ حَرَامٌ وَمَا سَكَتَ عَنْهُ فَهُوَ عَفْوٌ وَتَلاَ ‏{‏ قُلْ لاَ أَجِدُ فِيمَا أُوحِيَ إِلَىَّ مُحَرَّمًا ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Johiliyat ahli baʼzi narsalarni yer, baʼzi narsalarni esa jirkanib tark qilar edi. Soʻng Alloh taolo Oʻz Nabiysini ﷺ yubordi va Oʻz Kitobini nozil qildi, halolini halol, haromini harom qildi. Bas, U halol qilgan narsa haloldir, U harom qilgan narsa haromdir, U haqida sukut qilgan (jim turgan) narsa esa avf (kechirilgan)dir». Va u: {Ayt: ‹Menga vahy qilingan narsada harom qilingan narsani topmadim›} ojatini oxirigacha tilovat qildi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: «Жоҳилият аҳли баъзи нарсаларни ер, баъзи нарсаларни эса жирканиб тарк қилар эди. Сўнг Аллоҳ таоло Ўз Набийсини ﷺ юборди ва Ўз Китобини нозил қилди, ҳалолини ҳалол, ҳаромини ҳаром қилди. Бас, У ҳалол қилган нарса ҳалолдир, У ҳаром қилган нарса ҳаромдир, У ҳақида сукут қилган (жим турган) нарса эса авф (кечирилган)дир». Ва у: {Айт: ‹Менга ваҳй қилинган нарсада ҳаром қилинган нарсани топмадим›} ожатини охиригача тиловат қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الضَّبُعِ فَقَالَ ‏"‏ هُوَ صَيْدٌ وَيُجْعَلُ فِيهِ كَبْشٌ إِذَا صَادَهُ الْمُحْرِمُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan sirtlon (zabuʼ) haqida soʻradim. U zot: ‹U ovdir, agar uni ehromdagi kishi ovlasa, (kafforat sifatida) qoʻchqor soʻyiladi›, dedilar».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан сиртлон (забуъ) ҳақида сўрадим. У зот: ‹У овдир, агар уни эҳромдаги киши овласа, (каффорат сифатида) қўчқор сўйилади›, дедилар».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السَّبُعِ ‏.‏

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ yirtqich hayvonlardan tishli (qozigʻ tishli) boʻlgan har bir hayvonni yeyishni man qildilar.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ йиртқич ҳайвонлардан тишли (қозиғ тишли) бўлган ҳар бир ҳайвонни ейишни ман қилдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السَّبُعِ وَعَنْ كُلِّ ذِي مِخْلَبٍ مِنَ الطَّيْرِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Rasululloh ﷺ yirtqich hayvonlardan qozigʻ tishli boʻlgan har bir hayvonni va qushlardan changalli (tirnoqli) boʻlgan har birini yeyishni man qildilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: «Расулуллоҳ ﷺ йиртқич ҳайвонлардан қозиғ тишли бўлган ҳар бир ҳайвонни ва қушлардан чангалли (тирноқли) бўлган ҳар бирини ейишни ман қилдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ رُؤْبَةَ التَّغْلِبِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَوْفٍ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلاَ لاَ يَحِلُّ ذُو نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَلاَ الْحِمَارُ الأَهْلِيُّ وَلاَ اللُّقَطَةُ مِنْ مَالِ مُعَاهِدٍ إِلاَّ أَنْ يَسْتَغْنِيَ عَنْهَا وَأَيُّمَا رَجُلٍ ضَافَ قَوْمًا فَلَمْ يَقْرُوهُ فَإِنَّ لَهُ أَنْ يُعْقِبَهُمْ بِمِثْلِ قِرَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Miqdom ibn Maʼdiykarib (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Ogoh boʻlinglar! Yirtqich hayvonlardan qozigʻ tishli boʻlgani, xonaki eshak va ahdli (zimmiy) kishining molidan topib olingan narsa — u undan beparvo (muhtoj emas) boʻlmasa — halol emas. Qaysi bir kishi bir qavmga mehmon boʻlsa-yu, ular uni mehmon qilmasalar, u oʻziga tegishli mehmondorchilik miqdoricha ulardan (uni undirib) olishga haqlidir», dedilar.Миқдом ибн Маъдийкариб (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Огоҳ бўлинглар! Йиртқич ҳайвонлардан қозиғ тишли бўлгани, хонаки эшак ва аҳдли (зиммий) кишининг молидан топиб олинган нарса — у ундан бепарво (муҳтож эмас) бўлмаса — ҳалол эмас. Қайси бир киши бир қавмга меҳмон бўлса-ю, улар уни меҳмон қилмасалар, у ўзига тегишли меҳмондорчилик миқдорича улардан (уни ундириб) олишга ҳақлидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَعَنْ كُلِّ ذِي مِخْلَبٍ مِنَ الطَّيْرِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Rasululloh ﷺ Xaybar kuni yirtqich hayvonlardan qozigʻ tishli boʻlgan har bir hayvonni va qushlardan changalli (tirnoqli) boʻlgan har birini yeyishni man qildilar».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни йиртқич ҳайвонлардан қозиғ тишли бўлган ҳар бир ҳайвонни ва қушлардан чангалли (тирноқли) бўлган ҳар бирини ейишни ман қилдилар».

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، سُلَيْمَانُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ، عَنْ جَدِّهِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ فَأَتَتِ الْيَهُودُ فَشَكَوْا أَنَّ النَّاسَ قَدْ أَسْرَعُوا إِلَى حَظَائِرِهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ لاَ تَحِلُّ أَمْوَالُ الْمُعَاهِدِينَ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحَرَامٌ عَلَيْكُمْ حُمُرُ الأَهْلِيَّةِ وَخَيْلُهَا وَبِغَالُهَا وَكُلُّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَكُلُّ ذِي مِخْلَبٍ مِنَ الطَّيْرِ ‏"‏ ‏.‏

Xolid ibn al-Valid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bilan birga Xaybarda jang qildim. Yahudiylar kelib, odamlar ularning qoʻralariga (mol-mulkiga) shoshilib bostirib kirayotganidan shikoyat qilishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Ogʻoh boʻlinglar! Ahdlashganlar (zimmiylar)ning mollari haqsiz ravishda sizlarga halol boʻlmaydi. Xonaki eshaklar, ularning otlari va xachirlari, yirtqichlardan tishi (qoziq tishi) boʻlgan har bir hayvon hamda qushlardan changali boʻlgan har bir qush sizlarga harom qilingan›, dedilar».Холид ибн ал-Валид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Хайбарда жанг қилдим. Яҳудийлар келиб, одамлар уларнинг қўраларига (мол-мулкига) шошилиб бостириб кираётганидан шикоят қилишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Оғоҳ бўлинглар! Аҳдлашганлар (зиммийлар)нинг моллари ҳақсиз равишда сизларга ҳалол бўлмайди. Хонаки эшаклар, уларнинг отлари ва хачирлари, йиртқичлардан тиши (қозиқ тиши) бўлган ҳар бир ҳайвон ҳамда қушлардан чангали бўлган ҳар бир қуш сизларга ҳаром қилинган›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ زَيْدٍ الصَّنْعَانِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ثَمَنِ الْهِرِّ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ أَكْلِ الْهِرِّ وَأَكْلِ ثَمَنِهَا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ mushuk bahosidan (sotib pul olishdan) qaytardilar. Ibn Abdulmalik: «Mushuk yeyishdan va uning bahosini yeyishdan (qaytardilar)», deb keltirdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ мушук баҳосидан (сотиб пул олишдан) қайтардилар. Ибн Абдулмалик: «Мушук ейишдан ва унинг баҳосини ейишдан (қайтардилар)», деб келтирди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَسَنٍ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَخْبَرَنِي رَجُلٌ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ أَنْ نَأْكُلَ لُحُومَ الْحُمُرِ وَأَمَرَنَا أَنْ نَأْكُلَ لُحُومَ الْخَيْلِ قَالَ عَمْرٌو فَأَخْبَرْتُ هَذَا الْخَبَرَ أَبَا الشَّعْثَاءِ فَقَالَ قَدْ كَانَ الْحَكَمُ الْغِفَارِيُّ فِينَا يَقُولُ هَذَا وَأَبَى ذَلِكَ الْبَحْرُ يُرِيدُ ابْنَ عَبَّاسٍ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Xaybar kuni eshaklarning goʻshtini yeyishimizdan qaytardilar va otlarning goʻshtini yeyishimizga buyurdilar». Amr (ibn Dinor) aytadi: «Men bu xabarni Abush-Shaʼsoga aytib berdim. U: ‹Bizning oramizda al-Hakam al-Gʻiforiy ham shuni aytar edi, lekin daryo (yaʼni Ibn Abbos) buni inkor qildi›, dedi» — bunda u Ibn Abbosni nazarda tutdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни эшакларнинг гўштини ейишимиздан қайтардилар ва отларнинг гўштини ейишимизга буюрдилар». Амр (ибн Динор) айтади: «Мен бу хабарни Абуш-Шаъсога айтиб бердим. У: ‹Бизнинг орамизда ал-Ҳакам ал-Ғифорий ҳам шуни айтар эди, лекин дарё (яъни Ибн Аббос) буни инкор қилди›, деди» — бунда у Ибн Аббосни назарда тутди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عُبَيْدٍ أَبِي الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ غَالِبِ بْنِ أَبْجَرَ، قَالَ أَصَابَتْنَا سَنَةٌ فَلَمْ يَكُنْ فِي مَالِي شَىْءٌ أُطْعِمُ أَهْلِي إِلاَّ شَىْءٌ مِنْ حُمُرٍ وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَرَّمَ لُحُومَ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصَابَتْنَا السَّنَةُ وَلَمْ يَكُنْ فِي مَالِي مَا أُطْعِمُ أَهْلِي إِلاَّ سِمَانُ الْحُمُرِ وَإِنَّكَ حَرَّمْتَ لُحُومَ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَطْعِمْ أَهْلَكَ مِنْ سَمِينِ حُمُرِكَ فَإِنَّمَا حَرَّمْتُهَا مِنْ أَجْلِ جَوَالِّ الْقَرْيَةِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْجَلاَّلَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ هَذَا هُوَ ابْنُ مَعْقِلٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عُبَيْدٍ أَبِي الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَعْقِلٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ بِشْرٍ عَنْ نَاسٍ مِنْ مُزَيْنَةَ أَنَّ سَيِّدَ مُزَيْنَةَ أَبْجَرَ أَوِ ابْنَ أَبْجَرَ سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Gʻolib ibn Abjar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bizga qahatchilik yili yetdi. Mol-mulkimda ahlimni boqadigan eshaklardan boshqa hech narsa qolmagan edi. Rasululloh ﷺ esa xonaki eshaklarning goʻshtini harom qilgan edilar. Shunda men Nabiy ﷺ huzurlariga keldim-da: ‹Yo Rasululloh, bizga qahatchilik yetdi, mol-mulkimda ahlimni boqadigan semiz eshaklardan boshqa hech narsa yoʻq, sizlar esa xonaki eshaklarning goʻshtini harom qildingiz›, dedim. Shunda u zot: ‹Ahlingni semiz eshaklaring bilan boqaver. Men ularni faqat qishloqning axlatini yeydigan (najosatxoʻr) boʻlgani uchun harom qilgan edim›, dedilar» — bunda jallolani (najosatxoʻr hayvonni) nazarda tutdilar. Abu Dovud aytadi: bu Abdurrahmon — Ibn Maʼqildir. Abu Dovud aytadi: Shuʼba bu hadisni Ubayd Abul-Hasandan, u Abdurrahmon ibn Maʼqildan, u Abdurrahmon ibn Bishrdan, u Muzayna qabilasidan baʼzi kishilardan rivoyat qildiki, Muzaynaning sayyidi Abjar yoki Ibn Abjar Nabiy ﷺdan soʻradilar.Ғолиб ибн Абжар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бизга қаҳатчилик йили етди. Мол-мулкимда аҳлимни боқадиган эшаклардан бошқа ҳеч нарса қолмаган эди. Расулуллоҳ ﷺ эса хонаки эшакларнинг гўштини ҳаром қилган эдилар. Шунда мен Набий ﷺ ҳузурларига келдим-да: ‹Ё Расулуллоҳ, бизга қаҳатчилик етди, мол-мулкимда аҳлимни боқадиган семиз эшаклардан бошқа ҳеч нарса йўқ, сизлар эса хонаки эшакларнинг гўштини ҳаром қилдингиз›, дедим. Шунда у зот: ‹Аҳлингни семиз эшакларинг билан боқавер. Мен уларни фақат қишлоқнинг ахлатини ейдиган (нажосатхўр) бўлгани учун ҳаром қилган эдим›, дедилар» — бунда жаллолани (нажосатхўр ҳайвонни) назарда тутдилар. Абу Довуд айтади: бу Абдурраҳмон — Ибн Маъқилдир. Абу Довуд айтади: Шуъба бу ҳадисни Убайд Абул-Ҳасандан, у Абдурраҳмон ибн Маъқилдан, у Абдурраҳмон ибн Бишрдан, у Музайна қабиласидан баъзи кишилардан ривоят қилдики, Музайнанинг саййиди Абжар ёки Ибн Абжар Набий ﷺдан сўрадилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنِ ابْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ ابْنِ مَعْقِلٍ، عَنْ رَجُلَيْنِ، مِنْ مُزَيْنَةَ أَحَدُهُمَا عَنِ الآخَرِ، أَحَدُهُمَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ عُوَيْمٍ وَالآخَرُ غَالِبُ بْنُ الأَبْجَرِ ‏.‏ قَالَ مِسْعَرٌ أَرَى غَالِبًا الَّذِي أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Muhammad ibn Sulaymon Abu Nuʼaymdan, u Misʼardan, u Ibn Ubayddan, u Ibn Maʼqildan, u Muzayna qabilasidan boʻlgan ikki kishidan — biri ikkinchisidan — rivoyat qildi. Ulardan biri Abdulloh ibn Amr ibn Uvaym, ikkinchisi Gʻolib ibn al-Abjar edi. Misʼar aytdi: «Mening fikrimcha, bu hadis bilan Nabiy ﷺ huzurlariga kelgan kishi Gʻolibdir».Муҳаммад ибн Сулаймон Абу Нуъаймдан, у Мисъардан, у Ибн Убайддан, у Ибн Маъқилдан, у Музайна қабиласидан бўлган икки кишидан — бири иккинчисидан — ривоят қилди. Улардан бири Абдуллоҳ ибн Амр ибн Увайм, иккинчиси Ғолиб ибн ал-Абжар эди. Мисъар айтди: «Менинг фикримча, бу ҳадис билан Набий ﷺ ҳузурларига келган киши Ғолибдир».

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ بَكَّارٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ وَعَنِ الْجَلاَّلَةِ عَنْ رُكُوبِهَا وَأَكْلِ لَحْمِهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Xaybar kuni xonaki eshaklarning goʻshtidan va jalloladan (najosatxoʻr hayvondan) — uni minishdan hamda goʻshtini yeyishdan qaytardilar».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни хонаки эшакларнинг гўштидан ва жаллоладан (нажосатхўр ҳайвондан) — уни минишдан ҳамда гўштини ейишдан қайтардилар».

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي أَوْفَى، وَسَأَلْتُهُ، عَنِ الْجَرَادِ، فَقَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّ أَوْ سَبْعَ غَزَوَاتٍ فَكُنَّا نَأْكُلُهُ مَعَهُ ‏.‏

Abu Yaʼfur aytadi: «Men Ibn Abu Avfodan chigirtka (yeyish) haqida soʻraganimda, uning shunday deganini eshitdim: ‹Rasululloh ﷺ bilan birga olti yoki yetti gʻazotda jang qildim, biz u zot bilan birga uni (chigirtkani) yer edik›».Абу Яъфур айтади: «Мен Ибн Абу Авфодан чигиртка (ейиш) ҳақида сўраганимда, унинг шундай деганини эшитдим: ‹Расулуллоҳ ﷺ билан бирга олти ёки етти ғазотда жанг қилдим, биз у зот билан бирга уни (чигирткани) ер эдик›».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَرَجِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الزِّبْرِقَانِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْجَرَادِ فَقَالَ ‏"‏ أَكْثَرُ جُنُودِ اللَّهِ لاَ آكُلُهُ وَلاَ أُحَرِّمُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الْمُعْتَمِرُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَذْكُرْ سَلْمَانَ ‏.‏

Salmon al-Forsiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺdan chigirtka (yeyish) haqida soʻralganda, u zot: ‹U Allohning eng koʻp lashkaridir. Men uni yemayman ham, harom ham qilmayman›, dedilar». Abu Dovud aytadi: buni al-Muʼtamir otasidan, u Abu Usmondan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan, Salmonni zikr qilmagan.Салмон ал-Форсий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺдан чигиртка (ейиш) ҳақида сўралганда, у зот: ‹У Аллоҳнинг энг кўп лашкаридир. Мен уни емайман ҳам, ҳаром ҳам қилмайман›, дедилар». Абу Довуд айтади: буни ал-Муътамир отасидан, у Абу Усмондан, у Набий ﷺдан ривоят қилган, Салмонни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَعَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي الْعَوَّامِ الْجَزَّارِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ سَلْمَانَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ فَقَالَ مِثْلَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَكْثَرُ جُنْدِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ اسْمُهُ فَائِدٌ يَعْنِي أَبَا الْعَوَّامِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَبِي الْعَوَّامِ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَذْكُرْ سَلْمَانَ ‏.‏

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺdan (chigirtka haqida) soʻralganda, oldingidek aytdilar va: «Allohning eng koʻp lashkaridir», dedilar. Ali aytdi: uning (Abul-Avvomning) ismi Foiddir. Abu Dovud aytadi: buni Hammod ibn Salama Abul-Avvomdan, u Abu Usmondan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan, Salmonni zikr qilmagan.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺдан (чигиртка ҳақида) сўралганда, олдингидек айтдилар ва: «Аллоҳнинг энг кўп лашкаридир», дедилар. Али айтди: унинг (Абул-Аввомнинг) исми Фоиддир. Абу Довуд айтади: буни Ҳаммод ибн Салама Абул-Аввомдан, у Абу Усмондан, у Набий ﷺдан ривоят қилган, Салмонни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ الطَّائِفِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا أَلْقَى الْبَحْرُ أَوْ جَزَرَ عَنْهُ فَكُلُوهُ وَمَا مَاتَ فِيهِ وَطَفَا فَلاَ تَأْكُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَأَيُّوبُ وَحَمَّادٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ أَوْقَفُوهُ عَلَى جَابِرٍ وَقَدْ أُسْنِدَ هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا مِنْ وَجْهٍ ضَعِيفٍ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ: ‹Dengiz (sohilga) chiqarib tashlagan yoki suvi qaytib (qoldirib ketgan) narsani yenglar, ammo uning ichida oʻlib, suv yuzasiga qalqib chiqqan narsani yemanglar›, dedilar». Abu Dovud aytadi: bu hadisni Sufyon as-Savriy, Ayyub va Hammod Abuz-Zubayrdan rivoyat qilib, uni Jobirning oʻz soʻzi (mavquf) sifatida keltirganlar. Bu hadis yana zaif yoʻl bilan Ibn Abu Ziʼbdan, u Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan ham musnad qilib rivoyat qilingan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Денгиз (соҳилга) чиқариб ташлаган ёки суви қайтиб (қолдириб кетган) нарсани енглар, аммо унинг ичида ўлиб, сув юзасига қалқиб чиққан нарсани еманглар›, дедилар». Абу Довуд айтади: бу ҳадисни Суфён ас-Саврий, Айюб ва Ҳаммод Абуз-Зубайрдан ривоят қилиб, уни Жобирнинг ўз сўзи (мавқуф) сифатида келтирганлар. Бу ҳадис яна заиф йўл билан Ибн Абу Зиъбдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан ҳам муснад қилиб ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، نَزَلَ الْحَرَّةَ وَمَعَهُ أَهْلُهُ وَوَلَدُهُ فَقَالَ رَجُلٌ إِنَّ نَاقَةً لِي ضَلَّتْ فَإِنْ وَجَدْتَهَا فَأَمْسِكْهَا ‏.‏ فَوَجَدَهَا فَلَمْ يَجِدْ صَاحِبَهَا فَمَرِضَتْ فَقَالَتِ امْرَأَتُهُ انْحَرْهَا ‏.‏ فَأَبَى فَنَفَقَتْ فَقَالَتِ اسْلُخْهَا حَتَّى نُقَدِّدَ شَحْمَهَا وَلَحْمَهَا وَنَأْكُلَهُ ‏.‏ فَقَالَ حَتَّى أَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ عِنْدَكَ غِنًى يُغْنِيكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَكُلُوهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ صَاحِبُهَا فَأَخْبَرَهُ الْخَبَرَ فَقَالَ ‏"‏ هَلاَّ كُنْتَ نَحَرْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ اسْتَحْيَيْتُ مِنْكَ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi ahli va bolasi bilan Harra (degan joy)ga tushdi. (Boshqa) bir kishi: «Mening tuyam yoʻqolgan edi, agar uni topsang, ushlab tur», dedi. U tuyani topdi, lekin egasini topmadi. Soʻng tuya kasal boʻldi. Uning xotini: «Uni soʻyib yubor», dedi. U koʻnmadi. Tuya oʻlib qoldi. Xotini: «Uning yogʻi va goʻshtini quritib, yeyishimiz uchun uni terisini shilib ol», dedi. U: «Rasululloh ﷺdan soʻrab olay», dedi-da, u zotning huzurlariga kelib soʻradi. U zot: «Senda oʻzingga yetadigan boylik bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda uni yenglar», dedilar. (Roviy) aytadi: soʻng tuyaning egasi keldi, u esa unga voqeani aytib berdi. U zot: «Uni nega soʻymading?» dedilar. U: «Sendan uyaldim», dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши аҳли ва боласи билан Ҳарра (деган жой)га тушди. (Бошқа) бир киши: «Менинг туям йўқолган эди, агар уни топсанг, ушлаб тур», деди. У туяни топди, лекин эгасини топмади. Сўнг туя касал бўлди. Унинг хотини: «Уни сўйиб юбор», деди. У кўнмади. Туя ўлиб қолди. Хотини: «Унинг ёғи ва гўштини қуритиб, ейишимиз учун уни терисини шилиб ол», деди. У: «Расулуллоҳ ﷺдан сўраб олай», деди-да, у зотнинг ҳузурларига келиб сўради. У зот: «Сенда ўзингга етадиган бойлик борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда уни енглар», дедилар. (Ровий) айтади: сўнг туянинг эгаси келди, у эса унга воқеани айтиб берди. У зот: «Уни нега сўймадинг?» дедилар. У: «Сендан уялдим», деди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ وَهْبِ بْنِ عُقْبَةَ الْعَامِرِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنِ الْفُجَيْعِ الْعَامِرِيِّ، أَنَّهُ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَا يَحِلُّ لَنَا مِنَ الْمَيْتَةِ قَالَ ‏"‏ مَا طَعَامُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا نَغْتَبِقُ وَنَصْطَبِحُ ‏.‏ قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ فَسَّرَهُ لِي عُقْبَةُ قَدَحٌ غُدْوَةً وَقَدَحٌ عَشِيَّةً ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذَاكَ - وَأَبِي - الْجُوعُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَحَلَّ لَهُمُ الْمَيْتَةَ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْغَبُوقُ مِنْ آخِرِ النَّهَارِ وَالصَّبُوحُ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ ‏.‏

al-Fujayʼ al-Omiriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Bizga oʻlaksadan nimasi halol boʻladi?» dedi. U zot: «Taomingiz qanaqa?» dedilar. Biz: «Kechqurun bir oz, ertalab bir oz (ichamiz)», dedik. Abu Nuʼaym aytadi: buni menga Uqba: ertalab bir piyola (sut) va kechqurun bir piyola, deb sharhlab berdi. U zot: «Otamga qasamki, mana shu — ochlikdir», dedilar. Shunda ularga shu holatda oʻlaksani halol qildilar. Abu Dovud aytadi: gʻabuq — kunning oxiridagi (ichimlik), sabuh — kunning avvalidagi (ichimlik)dir.ал-Фужайъ ал-Омирий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Бизга ўлаксадан нимаси ҳалол бўлади?» деди. У зот: «Таомингиз қанақа?» дедилар. Биз: «Кечқурун бир оз, эрталаб бир оз (ичамиз)», дедик. Абу Нуъайм айтади: буни менга Уқба: эрталаб бир пиёла (сут) ва кечқурун бир пиёла, деб шарҳлаб берди. У зот: «Отамга қасамки, мана шу — очликдир», дедилар. Шунда уларга шу ҳолатда ўлаксани ҳалол қилдилар. Абу Довуд айтади: ғабуқ — куннинг охиридаги (ичимлик), сабуҳ — куннинг аввалидаги (ичимлик)дир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَدِدْتُ أَنَّ عِنْدِي خُبْزَةً بَيْضَاءَ مِنْ بُرَّةٍ سَمْرَاءَ مُلَبَّقَةً بِسَمْنٍ وَلَبَنٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَاتَّخَذَهُ فَجَاءَ بِهِ فَقَالَ ‏"‏ فِي أَىِّ شَىْءٍ كَانَ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فِي عُكَّةِ ضَبٍّ قَالَ ‏"‏ ارْفَعْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَأَيُّوبُ لَيْسَ هُوَ السَّخْتِيَانِيَّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ: ‹Qani edi, oldimda sariyogʻ va sut bilan yumshatilgan, qoramtir bugʻdoydan tayyorlangan oppoq non boʻlsa›, dedilar. Shunda qavmdan bir kishi oʻrnidan turib, uni tayyorladi va olib keldi. U zot: ‹Bu nimaning ichida (saqlangan) edi?› dedilar. U: ‹Kaltakesak terisidan qilingan idishda›, dedi. U zot: ‹Uni olib ket›, dedilar». Abu Dovud aytadi: bu munkar (rad qilingan) hadisdir. Abu Dovud aytadi: (sanaddagi) Ayyub — as-Saxtiyoniy emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қани эди, олдимда сариёғ ва сут билан юмшатилган, қорамтир буғдойдан тайёрланган оппоқ нон бўлса›, дедилар. Шунда қавмдан бир киши ўрнидан туриб, уни тайёрлади ва олиб келди. У зот: ‹Бу ниманинг ичида (сақланган) эди?› дедилар. У: ‹Калтакесак терисидан қилинган идишда›, деди. У зот: ‹Уни олиб кет›, дедилар». Абу Довуд айтади: бу мункар (рад қилинган) ҳадисдир. Абу Довуд айтади: (санаддаги) Айюб — ас-Сахтиёний эмас.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى الْبَلْخِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَنْصُورٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِجُبْنَةٍ فِي تَبُوكَ فَدَعَا بِسِكِّينٍ فَسَمَّى وَقَطَعَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺga Tabukda bir parcha pishloq keltirildi. U zot pichoq soʻrab oldilar-da, Allohning nomini (bismillohni) aytib, uni kesdilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺга Табукда бир парча пишлоқ келтирилди. У зот пичоқ сўраб олдилар-да, Аллоҳнинг номини (бисмиллоҳни) айтиб, уни кесдилар».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ نِعْمَ الإِدَامُ الْخَلُّ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Sirka qanchalar yaxshi ziravor (noz-neʼmat)dir!» dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Сирка қанчалар яхши зиравор (ноз-неъмат)дир!» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ نِعْمَ الإِدَامُ الْخَلُّ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Sirka qanchalar yaxshi ziravor (noz-neʼmat)dir!» dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Сирка қанчалар яхши зиравор (ноз-неъмат)дир!» дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَكَلَ ثُومًا أَوْ بَصَلاً فَلْيَعْتَزِلْنَا - أَوْ لِيَعْتَزِلْ مَسْجِدَنَا - وَلْيَقْعُدْ فِي بَيْتِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَإِنَّهُ أُتِيَ بِبَدْرٍ فِيهِ خَضِرَاتٌ مِنَ الْبُقُولِ فَوَجَدَ لَهَا رِيحًا فَسَأَلَ فَأُخْبِرَ بِمَا فِيهَا مِنَ الْبُقُولِ فَقَالَ ‏"‏ قَرِّبُوهَا ‏"‏ ‏.‏ إِلَى بَعْضِ أَصْحَابِهِ كَانَ مَعَهُ فَلَمَّا رَآهُ كَرِهَ أَكْلَهَا قَالَ ‏"‏ كُلْ فَإِنِّي أُنَاجِي مَنْ لاَ تُنَاجِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ بِبَدْرٍ فَسَّرَهُ ابْنُ وَهْبٍ طَبَقٌ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ: «Kim sarimsoq yoki piyoz yegan boʻlsa, bizdan uzoqlashsin — yoki: masjidimizdan uzoqlashsin — va uyida oʻtirsin», dedilar. (Bir kuni) u zotga ichida koʻkat-sabzavotlardan tayyorlangan taom solingan idish keltirildi. U zot uning hidini sezib, (nima ekanini) soʻradilar. Unda sabzavotlar borligi aytildi. Shunda u zot yonlaridagi sahobalaridan biriga: «Buni unga yaqinlashtiringlar», dedilar. (Sahoba) uni koʻrgach, yeyishni yoqtirmadi. (Rasululloh ﷺ): «Ye, men sen yashirin gaplashmaydigan Zot bilan yashirin gaplashaman», dedilar. Ahmad ibn Solih aytdi: «badr» soʻzini Ibn Vahb «taboq (laganʼ» deb tafsir qildi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким саримсоқ ёки пиёз еган бўлса, биздан узоқлашсин — ёки: масжидимиздан узоқлашсин — ва уйида ўтирсин», дедилар. (Бир куни) у зотга ичида кўкат-сабзавотлардан тайёрланган таом солинган идиш келтирилди. У зот унинг ҳидини сезиб, (нима эканини) сўрадилар. Унда сабзавотлар борлиги айтилди. Шунда у зот ёнларидаги саҳобаларидан бирига: «Буни унга яқинлаштиринглар», дедилар. (Саҳоба) уни кўргач, ейишни ёқтирмади. (Расулуллоҳ ﷺ): «Е, мен сен яширин гаплашмайдиган Зот билан яширин гаплашаман», дедилар. Аҳмад ибн Солиҳ айтди: «бадр» сўзини Ибн Ваҳб «табоқ (лаганъ» деб тафсир қилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ بَكْرَ بْنَ سَوَادَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا النَّجِيبِ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، ذُكِرَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الثُّومُ وَالْبَصَلُ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَشَدُّ ذَلِكَ كُلِّهِ الثُّومُ أَفَتُحَرِّمُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُوهُ وَمَنْ أَكَلَهُ مِنْكُمْ فَلاَ يَقْرَبْ هَذَا الْمَسْجِدَ حَتَّى يَذْهَبَ رِيحُهُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ huzurlarida sarimsoq va piyoz zikr qilindi. «Yo Rasululloh, ularning eng qattiq (hidlisi) sarimsoqdir. Uni harom qilasizmi?» deyildi. Shunda Nabiy ﷺ: «Uni yenglar, ammo sizlardan kim uni yesa, hidi ketgunicha bu masjidga yaqinlashmasin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида саримсоқ ва пиёз зикр қилинди. «Ё Расулуллоҳ, уларнинг энг қаттиқ (ҳидлиси) саримсоқдир. Уни ҳаром қиласизми?» дейилди. Шунда Набий ﷺ: «Уни енглар, аммо сизлардан ким уни еса, ҳиди кетгунича бу масжидга яқинлашмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَظُنُّهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ تَفَلَ تِجَاهَ الْقِبْلَةِ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تَفْلُهُ بَيْنَ عَيْنَيْهِ وَمَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الْبَقْلَةِ الْخَبِيثَةِ فَلاَ يَقْرَبَنَّ مَسْجِدَنَا ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏.‏

Zirr ibn Hubaysh (rahimahulloh) aytadi: Huzayfa (roziyallohu anhu), oʻylashimcha, Rasululloh ﷺdan (ushbu hadisni) rivoyat qildilar: «Kim qibla tomonga tupursa, qiyomat kuni tupugi ikki koʻzi orasida (turgan) holda keladi. Kim mana bu yomon (hidli) sabzavotdan yegan boʻlsa, masjidimizga aslo yaqinlashmasin». Buni u zot uch marta (takror) aytdilar.Зирр ибн Ҳубайш (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу), ўйлашимча, Расулуллоҳ ﷺдан (ушбу ҳадисни) ривоят қилдилар: «Ким қибла томонга тупурса, қиёмат куни тупуги икки кўзи орасида (турган) ҳолда келади. Ким мана бу ёмон (ҳидли) сабзавотдан еган бўлса, масжидимизга асло яқинлашмасин». Буни у зот уч марта (такрор) айтдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَلاَ يَقْرَبَنَّ الْمَسَاجِدَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ: «Kim mana bu oʻsimlikdan yegan boʻlsa, masjidlarga aslo yaqinlashmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ: «Ким мана бу ўсимликдан еган бўлса, масжидларга асло яқинлашмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا أَبُو هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ أَكَلْتُ ثُومًا فَأَتَيْتُ مُصَلَّى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ سُبِقْتُ بِرَكْعَةٍ فَلَمَّا دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ وَجَدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رِيحَ الثُّومِ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَتَهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَلاَ يَقْرَبْنَا حَتَّى يَذْهَبَ رِيحُهَا ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏"‏ رِيحُهُ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا قَضَيْتُ الصَّلاَةَ جِئْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَتُعْطِيَنِّي يَدَكَ ‏.‏ قَالَ فَأَدْخَلْتُ يَدَهُ فِي كُمِّ قَمِيصِي إِلَى صَدْرِي فَإِذَا أَنَا مَعْصُوبُ الصَّدْرِ قَالَ ‏"‏ إِنَّ لَكَ عُذْرًا ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) aytadilar: Men sarimsoq yedim-da, soʻng Nabiy ﷺ namoz oʻqiyotgan joyga keldim, (kelganimda namozning) bir rakati oʻtib boʻlgan edi. Masjidga kirganimda, Nabiy ﷺ sarimsoq hidini sezdilar. Rasululloh ﷺ namozlarini tugatgach: «Kim mana bu oʻsimlikdan yegan boʻlsa, hidi ketgunicha bizga yaqinlashmasin», dedilar. Men namozni tugatgach, Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim-da: «Yo Rasululloh, Allohga qasamki, qoʻlingizni menga bering», dedim. Soʻng men u zotning qoʻllarini koʻylagimning yengidan koʻkragimga kiritdim. (Shunda) koʻkragim (kasalligim sababli) bogʻlangan edi. U zot: «Sening uzring bor ekan», dedilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен саримсоқ едим-да, сўнг Набий ﷺ намоз ўқиётган жойга келдим, (келганимда намознинг) бир ракати ўтиб бўлган эди. Масжидга кирганимда, Набий ﷺ саримсоқ ҳидини сездилар. Расулуллоҳ ﷺ намозларини тугатгач: «Ким мана бу ўсимликдан еган бўлса, ҳиди кетгунича бизга яқинлашмасин», дедилар. Мен намозни тугатгач, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим-да: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, қўлингизни менга беринг», дедим. Сўнг мен у зотнинг қўлларини кўйлагимнинг енгидан кўкрагимга киритдим. (Шунда) кўкрагим (касаллигим сабабли) боғланган эди. У зот: «Сенинг узринг бор экан», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَيْسَرَةَ، - يَعْنِي الْعَطَّارَ - عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ هَاتَيْنِ الشَّجَرَتَيْنِ وَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَكَلَهُمَا فَلاَ يَقْرَبَنَّ مَسْجِدَنَا ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ إِنْ كُنْتُمْ لاَ بُدَّ آكِلِيهِمَا فَأَمِيتُوهُمَا طَبْخًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَعْنِي الْبَصَلَ وَالثُّومَ ‏.‏

Muoviya ibn Qurra (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ mana bu ikki oʻsimlikdan qaytardilar va: «Kim ularni yesa, masjidimizga aslo yaqinlashmasin», dedilar. Yana: «Agar ularni yeyishdan chora topa olmasangiz, pishirib (hidini) oʻldiringlar», dedilar. (Roviy) buni piyoz va sarimsoqni nazarda tutib aytdi.Муовия ибн Қурра (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилишича, Набий ﷺ мана бу икки ўсимликдан қайтардилар ва: «Ким уларни еса, масжидимизга асло яқинлашмасин», дедилар. Яна: «Агар уларни ейишдан чора топа олмасангиз, пишириб (ҳидини) ўлдиринглар», дедилар. (Ровий) буни пиёз ва саримсоқни назарда тутиб айтди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا الْجَرَّاحُ أَبُو وَكِيعٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ نُهِيَ عَنْ أَكْلِ الثُّومِ، إِلاَّ مَطْبُوخًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ شَرِيكُ بْنُ حَنْبَلٍ ‏.‏

Ali (alayhissalom) aytadilar: Pishirilganidan boshqa sarimsoq yeyishdan qaytarildi. Abu Dovud aytdi: Sharik (ning toʻliq ismi) Sharik ibn Hanbaldir.Али (алайҳиссалом) айтадилар: Пиширилганидан бошқа саримсоқ ейишдан қайтарилди. Абу Довуд айтди: Шарик (нинг тўлиқ исми) Шарик ибн Ҳанбалдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا ح، وَحَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي زِيَادٍ، خِيَارِ بْنِ سَلَمَةَ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنِ الْبَصَلِ، فَقَالَتْ إِنَّ آخِرَ طَعَامٍ أَكَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَعَامٌ فِيهِ بَصَلٌ ‏.‏

Abu Ziyod Xiyor ibn Salama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, u Oisha (roziyallohu anho)dan piyoz haqida soʻradi. Shunda u: «Rasululloh ﷺ yegan eng oxirgi taom ichida piyoz boʻlgan taom edi», dedilar.Абу Зиёд Хиёр ибн Салама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан пиёз ҳақида сўради. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ еган энг охирги таом ичида пиёз бўлган таом эди», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ الأَعْوَرِ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ كِسْرَةً مِنْ خُبْزِ شَعِيرٍ فَوَضَعَ عَلَيْهَا تَمْرَةً وَقَالَ ‏"‏ هَذِهِ إِدَامُ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏

Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhumo) aytadilar: Men Nabiy ﷺni bir boʻlak arpa noni olib, uning ustiga bir dona xurmo qoʻyib: «Bu — buning ziravori (noz-neʼmati)dir», deganlarini koʻrdim.Юсуф ибн Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Мен Набий ﷺни бир бўлак арпа нони олиб, унинг устига бир дона хурмо қўйиб: «Бу — бунинг зиравори (ноз-неъмати)дир», деганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ عُتْبَةَ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْتٌ لاَ تَمْرَ فِيهِ جِيَاعٌ أَهْلُهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ichida xurmo boʻlmagan uy — ahli och boʻlgan uydir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ичида хурмо бўлмаган уй — аҳли оч бўлган уйдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَبَلَةَ، حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ أَبُو قُتَيْبَةَ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِتَمْرٍ عَتِيقٍ فَجَعَلَ يُفَتِّشُهُ يُخْرِجُ السُّوسَ مِنْهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadilar: Nabiy ﷺga eski xurmo keltirildi. Shunda u zot uni tekshira boshlab, ichidan qurtlarni chiqarib tashlardilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Набий ﷺга эски хурмо келтирилди. Шунда у зот уни текшира бошлаб, ичидан қуртларни чиқариб ташлардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُؤْتَى بِالتَّمْرِ فِيهِ دُودٌ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ ‏.‏

Isʼhoq ibn Abdulloh ibn Abu Talha (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺga ichida qurt boʻlgan xurmo keltirilardi. Soʻng (roviy hadisning) shu maʼnosini zikr qildi.Исъҳоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳа (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺга ичида қурт бўлган хурмо келтириларди. Сўнг (ровий ҳадиснинг) шу маъносини зикр қилди.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ جَبَلَةَ بْنِ سُحَيْمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الإِقْرَانِ إِلاَّ أَنْ تَسْتَأْذِنَ أَصْحَابَكَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ hamrohlaringizdan ruxsat soʻramaguningizcha (xurmoni) ikkitalab qoʻshib olishdan qaytardilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳамроҳларингиздан рухсат сўрамагунингизча (хурмони) иккиталаб қўшиб олишдан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْكُلُ الْقِثَّاءَ بِالرُّطَبِ ‏.‏

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ bodringni yangi (yumshoq) xurmo bilan yer edilar.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ бодрингни янги (юмшоқ) хурмо билан ер эдилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ نُصَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ الْبِطِّيخَ بِالرُّطَبِ فَيَقُولُ ‏"‏ نَكْسِرُ حَرَّ هَذَا بِبَرْدِ هَذَا وَبَرْدَ هَذَا بِحَرِّ هَذَا ‏"‏ ‏.‏

Moʻminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U shunday dedi: «Rasululloh ﷺ qovunni yangi (yumshoq) xurmo bilan yer edilar va: ‹Buning issigʻini ananing sovugʻi bilan, buning sovugʻini ananing issigʻi bilan sindiramiz›, der edilar».Мўминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ қовунни янги (юмшоқ) хурмо билан ер эдилар ва: ‹Бунинг иссиғини ананинг совуғи билан, бунинг совуғини ананинг иссиғи билан синдирамиз›, дер эдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَزِيرِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مَزْيَدٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ جَابِرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمُ بْنُ عَامِرٍ، عَنِ ابْنَىْ، بُسْرٍ السُّلَمِيَّيْنِ قَالاَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَدَّمْنَا زُبْدًا وَتَمْرًا وَكَانَ يُحِبُّ الزُّبْدَ وَالتَّمْرَ ‏.‏

Busr as-Sulamiyning ikki oʻgʻli (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. Ular: «Rasululloh ﷺ huzurimizga kirib keldilar, biz oldilariga sariyogʻ va xurmo qoʻydik. U zot sariyogʻ va xurmoni yoqtirar edilar», deyishdi.Буср ас-Суламийнинг икки ўғли (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. Улар: «Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримизга кириб келдилар, биз олдиларига сариёғ ва хурмо қўйдик. У зот сариёғ ва хурмони ёқтирар эдилар», дейишди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، وَإِسْمَاعِيلُ، عَنْ بُرْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا نَغْزُو مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنُصِيبُ مِنْ آنِيَةِ الْمُشْرِكِينَ وَأَسْقِيَتِهِمْ فَنَسْتَمْتِعُ بِهَا فَلاَ يَعِيبُ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U shunday dedi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga gʻazotga chiqar, mushriklarning idishlari va meshlaridan oʻljaga olib, ulardan foydalanar edik. U zot bizni bu ish uchun aybga buyurmas edilar».Жобир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У шундай деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ғазотга чиқар, мушрикларнинг идишлари ва мешларидан ўлжага олиб, улардан фойдаланар эдик. У зот бизни бу иш учун айбга буюрмас эдилар».

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ زَبْرٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدِ اللَّهِ، مُسْلِمِ بْنِ مِشْكَمٍ عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ إِنَّا نُجَاوِرُ أَهْلَ الْكِتَابِ وَهُمْ يَطْبُخُونَ فِي قُدُورِهِمُ الْخِنْزِيرَ وَيَشْرَبُونَ فِي آنِيَتِهِمُ الْخَمْرَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ وَجَدْتُمْ غَيْرَهَا فَكُلُوا فِيهَا وَاشْرَبُوا وَإِنْ لَمْ تَجِدُوا غَيْرَهَا فَارْحَضُوهَا بِالْمَاءِ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Biz ahli kitob bilan qoʻshni boʻlib yashaymiz, ular qozonlarida choʻchqa pishirishadi va idishlarida xamr ichishadi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar boshqasini topsangiz, oʻshanda yeb-iching. Agar boshqasini topa olmasangiz, ularni suv bilan yuvib, yeb-iching», dedilar.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Биз аҳли китоб билан қўшни бўлиб яшаймиз, улар қозонларида чўчқа пиширишади ва идишларида хамр ичишади», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бошқасини топсангиз, ўшанда еб-ичинг. Агар бошқасини топа олмасангиз, уларни сув билан ювиб, еб-ичинг», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَمَّرَ عَلَيْنَا أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ نَتَلَقَّى عِيرًا لِقُرَيْشٍ وَزَوَّدَنَا جِرَابًا مِنْ تَمْرٍ لَمْ نَجِدْ لَهُ غَيْرَهُ فَكَانَ أَبُو عُبَيْدَةَ يُعْطِينَا تَمْرَةً تَمْرَةً كُنَّا نَمُصُّهَا كَمَا يَمُصُّ الصَّبِيُّ ثُمَّ نَشْرَبُ عَلَيْهَا مِنَ الْمَاءِ فَتَكْفِينَا يَوْمَنَا إِلَى اللَّيْلِ وَكُنَّا نَضْرِبُ بِعِصِيِّنَا الْخَبَطَ ثُمَّ نَبُلُّهُ بِالْمَاءِ فَنَأْكُلُهُ وَانْطَلَقْنَا عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَرُفِعَ لَنَا كَهَيْئَةِ الْكَثِيبِ الضَّخْمِ فَأَتَيْنَاهُ فَإِذَا هُوَ دَابَّةٌ تُدْعَى الْعَنْبَرَ فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ مَيْتَةٌ وَلاَ تَحِلُّ لَنَا ثُمَّ قَالَ لاَ بَلْ نَحْنُ رُسُلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدِ اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ فَكُلُوا فَأَقَمْنَا عَلَيْهِ شَهْرًا وَنَحْنُ ثَلاَثُمِائَةٍ حَتَّى سَمِنَّا فَلَمَّا قَدِمْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَرْنَا ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ هُوَ رِزْقٌ أَخْرَجَهُ اللَّهُ لَكُمْ فَهَلْ مَعَكُمْ مِنْ لَحْمِهِ شَىْءٌ فَتُطْعِمُونَا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَرْسَلْنَا مِنْهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكَلَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U shunday dedi: «Rasululloh ﷺ bizni (gʻazotga) yubordilar va boshimizga Abu Ubayda ibn al-Jarrohni amir qildilar. Biz Qurayshning karvonini kutib olishimiz kerak edi. U zot bizga ozuqa qilib bir xalta xurmo berdilar, undan boshqa narsa topmadik. Abu Ubayda bizga bittadan xurmo berar edi. Biz uni xuddi bola soʻrgandek soʻrar, soʻng ustidan suv ichar edik, shu bizga kechgacha kun davomida kifoya qilar edi. Biz hassalarimiz bilan (daraxtlardan) yaproqlarni qoqib tushirar, soʻng uni suv bilan hoʻllab yer edik. Soʻng dengiz sohili boʻylab yurdik. Bizga katta qum tepasiga oʻxshagan narsa koʻrindi. Biz uning oldiga keldik. Qarasak, u anbar deb ataladigan jonivor ekan. Abu Ubayda: ‹Bu oʻlimtik, bizga halol emas›, dedi. Soʻng: ‹Yoʻq, balki biz Rasullullohﷺning elchilarimiz va Alloh yoʻlidamiz, sizlar bunga muhtoj ham boʻldingiz, shuning uchun yenglar›, dedi. Biz uch yuz kishi edik, uning yonida bir oy turdik, hatto semirib ham ketdik. Rasululloh ﷺning huzurlariga qaytib kelganimizda, buni u zotga aytdik. Shunda u zot: ‹U Alloh sizlar uchun chiqargan rizq edi. Yoningizda uning goʻshtidan biror narsa bormi, bizga ham undan yedirsangiz?› dedilar. Biz undan Rasululloh ﷺga yubordik, u zot yedilar».Жобир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ бизни (ғазотга) юбордилар ва бошимизга Абу Убайда ибн ал-Жарроҳни амир қилдилар. Биз Қурайшнинг карвонини кутиб олишимиз керак эди. У зот бизга озуқа қилиб бир халта хурмо бердилар, ундан бошқа нарса топмадик. Абу Убайда бизга биттадан хурмо берар эди. Биз уни худди бола сўргандек сўрар, сўнг устидан сув ичар эдик, шу бизга кечгача кун давомида кифоя қилар эди. Биз ҳассаларимиз билан (дарахтлардан) япроқларни қоқиб туширар, сўнг уни сув билан ҳўллаб ер эдик. Сўнг денгиз соҳили бўйлаб юрдик. Бизга катта қум тепасига ўхшаган нарса кўринди. Биз унинг олдига келдик. Қарасак, у анбар деб аталадиган жонивор экан. Абу Убайда: ‹Бу ўлимтик, бизга ҳалол эмас›, деди. Сўнг: ‹Йўқ, балки биз Расуллуллоҳﷺнинг элчиларимиз ва Аллоҳ йўлидамиз, сизлар бунга муҳтож ҳам бўлдингиз, шунинг учун енглар›, деди. Биз уч юз киши эдик, унинг ёнида бир ой турдик, ҳатто семириб ҳам кетдик. Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига қайтиб келганимизда, буни у зотга айтдик. Шунда у зот: ‹У Аллоҳ сизлар учун чиқарган ризқ эди. Ёнингизда унинг гўштидан бирор нарса борми, бизга ҳам ундан едирсангиз?› дедилар. Биз ундан Расулуллоҳ ﷺга юбордик, у зот едилар».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ فَأْرَةً، وَقَعَتْ، فِي سَمْنٍ فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَلْقُوا مَا حَوْلَهَا وَكُلُوا ‏"‏ ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir sichqon sariyogʻga tushib qoldi. Bu haqda Paygʻambar ﷺga xabar berildi. Shunda u zot: «Uning atrofidagini tashlab, (qolganini) yenglar», dedilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир сичқон сариёғга тушиб қолди. Бу ҳақда Пайғамбар ﷺга хабар берилди. Шунда у зот: «Унинг атрофидагини ташлаб, (қолганини) енглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، - وَاللَّفْظُ لِلْحَسَنِ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا وَقَعَتِ الْفَأْرَةُ فِي السَّمْنِ فَإِنْ كَانَ جَامِدًا فَأَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا وَإِنْ كَانَ مَائِعًا فَلاَ تَقْرَبُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْحَسَنُ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَرُبَّمَا حَدَّثَ بِهِ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Sichqon sariyogʻga tushib qolsa, agar (sariyogʻ) qotgan boʻlsa, sichqonni va uning atrofidagini tashlanglar; agar (sariyogʻ) suyuq boʻlsa, unga yaqinlashmanglar», dedilar. Hasan aytdi: Abdurrazzoq dedi: «Goho Maʼmar buni az-Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdullohdan, u Ibn Abbosdan, u Maymunadan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilar edi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сичқон сариёғга тушиб қолса, агар (сариёғ) қотган бўлса, сичқонни ва унинг атрофидагини ташланглар; агар (сариёғ) суюқ бўлса, унга яқинлашманглар», дедилар. Ҳасан айтди: Абдурраззоқ деди: «Гоҳо Маъмар буни аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан, у Маймунадан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилар эди».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بُوذَوَيْهِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Maymunadan, u Paygʻambar ﷺdan, az-Zuhriyning Ibnul-Musayyabdan qilgan rivoyati kabi rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Маймунадан, у Пайғамбар ﷺдан, аз-Зуҳрийнинг Ибнул-Мусайябдан қилган ривояти каби ривоят қилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ - عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا وَقَعَ الذُّبَابُ فِي إِنَاءِ أَحَدِكُمْ فَامْقُلُوهُ فَإِنَّ فِي أَحَدِ جَنَاحَيْهِ دَاءً وَفِي الآخَرِ شِفَاءً وَإِنَّهُ يَتَّقِي بِجَنَاحِهِ الَّذِي فِيهِ الدَّاءُ فَلْيَغْمِسْهُ كُلَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringizning idishingizga pashsha tushib qolsa, uni (idishga) toʻliq botiringlar. Chunki uning bir qanotida dard (kasallik), boshqasida shifo bordir. U dard boʻlgan qanoti bilan (oʻzini) himoya qiladi. Shuning uchun uni butunlay botirsin».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингизнинг идишингизга пашша тушиб қолса, уни (идишга) тўлиқ ботиринглар. Чунки унинг бир қанотида дард (касаллик), бошқасида шифо бордир. У дард бўлган қаноти билан (ўзини) ҳимоя қилади. Шунинг учун уни бутунлай ботирсин».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَكَلَ طَعَامًا لَعِقَ أَصَابِعَهُ الثَّلاَثَ وَقَالَ ‏"‏ إِذَا سَقَطَتْ لُقْمَةُ أَحَدِكُمْ فَلْيُمِطْ عَنْهَا الأَذَى وَلْيَأْكُلْهَا وَلاَ يَدَعْهَا لِلشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ وَأَمَرَنَا أَنْ نَسْلُتَ الصَّحْفَةَ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أَحَدَكُمْ لاَ يَدْرِي فِي أَىِّ طَعَامِهِ يُبَارَكُ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ taom yeganlarida uch barmoqlarini yalar va: «Biringizning luqmasi tushib ketsa, undan zararli narsani olib tashlab, uni yesin va shaytonga qoldirmasin», der edilar. Va u zot bizni laganni (yalab) tozalashga buyurar va: «Albatta biringiz taomining qaysi qismida oʻziga baraka borligini bilmaydi», der edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ таом еганларида уч бармоқларини ялар ва: «Бирингизнинг луқмаси тушиб кетса, ундан зарарли нарсани олиб ташлаб, уни есин ва шайтонга қолдирмасин», дер эдилар. Ва у зот бизни лаганни (ялаб) тозалашга буюрар ва: «Албатта бирингиз таомининг қайси қисмида ўзига барака борлигини билмайди», дер эдилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا صَنَعَ لأَحَدِكُمْ خَادِمُهُ طَعَامًا ثُمَّ جَاءَهُ بِهِ وَقَدْ وَلِيَ حَرَّهُ وَدُخَانَهُ فَلْيُقْعِدْهُ مَعَهُ لِيَأْكُلَ فَإِنْ كَانَ الطَّعَامُ مَشْفُوهًا فَلْيَضَعْ فِي يَدِهِ مِنْهُ أَكْلَةً أَوْ أَكْلَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringizga xizmatchisi taom tayyorlab, uning issigʻiga va tutuniga (ozor) chekkan holda olib kelsa, uni oʻzi bilan birga oʻtqazib, (taomdan) yedirsin. Agar taom oz boʻlsa, qoʻliga undan bir yoki ikki luqma qoʻysin».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингизга хизматчиси таом тайёрлаб, унинг иссиғига ва тутунига (озор) чеккан ҳолда олиб келса, уни ўзи билан бирга ўтқазиб, (таомдан) едирсин. Агар таом оз бўлса, қўлига ундан бир ёки икки луқма қўйсин».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ فَلاَ يَمْسَحَنَّ يَدَهُ بِالْمِنْدِيلِ حَتَّى يَلْعَقَهَا أَوْ يُلْعِقَهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringiz ovqatlangan paytda, qoʻlini yalamaguncha yoki (boshqa birovga) yalatmaguncha, uni roʻmolcha bilan artmasin».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз овқатланган пайтда, қўлини яламагунча ёки (бошқа бировга) ялатмагунча, уни рўмолча билан артмасин».

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْكُلُ بِثَلاَثِ أَصَابِعَ وَلاَ يَمْسَحُ يَدَهُ حَتَّى يَلْعَقَهَا ‏.‏

An-Nufayliy bizga Abu Muoviyadan, u Hishom ibn Urvadan, u Abdurahmon ibn Saʼddan, u Kaʼb ibn Molikning oʻgʻlidan, u otasidan hadis aytib berdi: Nabiy ﷺ uchta barmoqlari bilan yer va qoʻllarini yalamaguncha artmas edilar.Ан-Нуфайлий бизга Абу Муовиядан, у Ҳишом ибн Урвадан, у Абдураҳмон ибн Саъддан, у Каъб ибн Моликнинг ўғлидан, у отасидан ҳадис айтиб берди: Набий ﷺ учта бармоқлари билан ер ва қўлларини яламагунча артмас эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ قَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مَكْفِيٍّ وَلاَ مُوَدَّعٍ وَلاَ مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبُّنَا ‏"‏ ‏.‏

Musaddad bizga Yahyodan, u Savrdan, u Xolid ibn Maʼdondan, u Abu Umomadan hadis aytib berdi. U dedi: Rasululloh ﷺ dasturxon yigʻishtirilganda: «Alhamdu lillahi kasiyran toyyiban muborakan fiyhi, gʻayra makfiyyin va la muvaddaʼin va la mustagʻnan anhu Robbano», deb aytar edilar (yaʼni: Koʻp, pokiza, barakali hamdu sano Allohga boʻlsin; U behojat emas, tark etilmaydigan va Undan beniyoz boʻlinmaydigan Robbimizdir).Мусаддад бизга Яҳёдан, у Саврдан, у Холид ибн Маъдондан, у Абу Умомадан ҳадис айтиб берди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ дастурхон йиғиштирилганда: «Алҳамду лиллаҳи касийран тоййибан муборакан фийҳи, ғайра макфиййин ва ла муваддаъин ва ла мустағнан анҳу Роббано», деб айтар эдилар (яъни: Кўп, покиза, баракали ҳамду сано Аллоҳга бўлсин; У беҳожат эмас, тарк этилмайдиган ва Ундан бениёз бўлинмайдиган Роббимиздир).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ الْوَاسِطِيِّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَوْ غَيْرِهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا فَرَغَ مِنْ طَعَامِهِ قَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَجَعَلَنَا مُسْلِمِينَ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn al-Alo bizga Vakiʼdan, u Sufyondan, u Abu Hoshim al-Vositiydan, u Ismoil ibn Robohdan, u otasidan yoki boshqasidan, u Abu Said al-Xudriydan hadis aytib berdi: Nabiy ﷺ taomlaridan farigʻ boʻlganlarida: «Alhamdu lillahillaziy atʼamano va saqono va jaʼalano muslimiyn», deb aytar edilar (yaʼni: Bizni taomlantirgan, sugʻorgan va musulmonlardan qilgan Allohga hamd boʻlsin).Муҳаммад ибн ал-Ало бизга Вакиъдан, у Суфёндан, у Абу Ҳошим ал-Воситийдан, у Исмоил ибн Робоҳдан, у отасидан ёки бошқасидан, у Абу Саид ал-Худрийдан ҳадис айтиб берди: Набий ﷺ таомларидан фариғ бўлганларида: «Алҳамду лиллаҳиллазий атъамано ва сақоно ва жаъалано муслимийн», деб айтар эдилар (яъни: Бизни таомлантирган, суғорган ва мусулмонлардан қилган Аллоҳга ҳамд бўлсин).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي عَقِيلٍ الْقُرَشِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَكَلَ أَوْ شَرِبَ قَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَ وَسَقَى وَسَوَّغَهُ وَجَعَلَ لَهُ مَخْرَجًا ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Solih bizga Ibn Vahbdan hadis aytib berdi. Said ibn Abu Ayyub menga Abu Aqil al-Qurashiydan, u Abu Abdurahmon al-Hubuliydan, u Abu Ayyub al-Ansoriydan xabar berdi. U dedi: Rasululloh ﷺ yeganlarida yoki ichganlarida: «Alhamdu lillahillaziy atʼama va saqo va savvagʻahu va jaʼala lahu maxrojan», deb aytar edilar (yaʼni: Taomlantirgan, sugʻorgan, uni yutishni oson qilgan va unga chiqish yoʻlini bergan Allohga hamd boʻlsin).Аҳмад ибн Солиҳ бизга Ибн Ваҳбдан ҳадис айтиб берди. Саид ибн Абу Айюб менга Абу Ақил ал-Қурашийдан, у Абу Абдураҳмон ал-Ҳубулийдан, у Абу Айюб ал-Ансорийдан хабар берди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ еганларида ёки ичганларида: «Алҳамду лиллаҳиллазий атъама ва сақо ва саввағаҳу ва жаъала лаҳу махрожан», деб айтар эдилар (яъни: Таомлантирган, суғорган, уни ютишни осон қилган ва унга чиқиш йўлини берган Аллоҳга ҳамд бўлсин).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ نَامَ وَفِي يَدِهِ غَمَرٌ وَلَمْ يَغْسِلْهُ فَأَصَابَهُ شَىْءٌ فَلاَ يَلُومَنَّ إِلاَّ نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Yunus bizga Zuhayrdan, u Suhayl ibn Abu Solihdan, u otasidan, u Abu Hurayradan hadis aytib berdi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Kim qoʻlida yogʻ asari boʻla turib uni yuvmasdan uxlasa-yu, unga biror narsa yetsa, faqat oʻzini malomat qilsin», dedilar.Аҳмад ибн Юнус бизга Зуҳайрдан, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ҳадис айтиб берди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қўлида ёғ асари бўла туриб уни ювмасдан ухласа-ю, унга бирор нарса етса, фақат ўзини маломат қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَزِيدَ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ صَنَعَ أَبُو الْهَيْثَمِ بْنُ التَّيْهَانِ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا فَدَعَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابَهُ فَلَمَّا فَرَغُوا قَالَ ‏"‏ أَثِيبُوا أَخَاكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا إِثَابَتُهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا دُخِلَ بَيْتُهُ فَأُكِلَ طَعَامُهُ وَشُرِبَ شَرَابُهُ فَدَعَوْا لَهُ فَذَلِكَ إِثَابَتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Bashshor bizga Abu Ahmaddan, u Sufyondan, u Yazid Abu Xolid ad-Dalaniydan, u bir kishidan, u Jobir ibn Abdullohdan hadis aytib berdi. U dedi: Abul-Haysam ibn at-Tayhon Nabiy ﷺ uchun taom tayyorladi va Nabiy ﷺ ni hamda ashoblarini chaqirdi. Ular farigʻ boʻlishgach, u zot ﷺ: «Birodaringizni mukofotlangiz», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, uni mukofotlash nima?» deyishdi. U zot ﷺ: «Albatta, kishining uyiga kirilib, taomi yeyilsa, ichimligi ichilsa, soʻng unga duo qilinsa, ana shu uni mukofotlashdir», dedilar.Муҳаммад ибн Башшор бизга Абу Аҳмаддан, у Суфёндан, у Язид Абу Холид ад-Даланийдан, у бир кишидан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан ҳадис айтиб берди. У деди: Абул-Ҳайсам ибн ат-Тайҳон Набий ﷺ учун таом тайёрлади ва Набий ﷺ ни ҳамда ашобларини чақирди. Улар фариғ бўлишгач, у зот ﷺ: «Биродарингизни мукофотлангиз», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, уни мукофотлаш нима?» дейишди. У зот ﷺ: «Албатта, кишининг уйига кирилиб, таоми ейилса, ичимлиги ичилса, сўнг унга дуо қилинса, ана шу уни мукофотлашдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَاءَ إِلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَجَاءَ بِخُبْزٍ وَزَيْتٍ فَأَكَلَ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَفْطَرَ عِنْدَكُمُ الصَّائِمُونَ وَأَكَلَ طَعَامَكُمُ الأَبْرَارُ وَصَلَّتْ عَلَيْكُمُ الْمَلاَئِكَةُ ‏"‏ ‏.‏

Maxlad ibn Xolid bizga Abdurazzoqdan hadis aytib berdi. Maʼmar bizga Sobitdan, u Anasdan xabar berdi: Nabiy ﷺ Saʼd ibn Ubodaning oldiga keldilar. U non va zaytun yogʻi olib keldi. U zot yedilar, soʻng Nabiy ﷺ: «Oldingizda roʻzadorlar iftor qilsin, taomingizni yaxshilar yesin va sizlarga farishtalar salovot aytsin», dedilar.Махлад ибн Холид бизга Абдураззоқдан ҳадис айтиб берди. Маъмар бизга Собитдан, у Анасдан хабар берди: Набий ﷺ Саъд ибн Убоданинг олдига келдилар. У нон ва зайтун ёғи олиб келди. У зот едилар, сўнг Набий ﷺ: «Олдингизда рўзадорлар ифтор қилсин, таомингизни яхшилар есин ва сизларга фаришталар саловот айтсин», дедилар.