حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ عِيدٍ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، لَمْ يُصَلِّ قَبْلُ وَلاَ بَعْدُ، ثُمَّ أَتَى النِّسَاءَ فَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ، فَجَعَلَتِ الْمَرْأَةُ تَصَدَّقُ بِخُرْصِهَا وَسِخَابِهَا.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ iyd kuni (tashqariga) chiqib, ikki rakat namoz oʻqidilar; (uning) na oldidan, na keyinidan (nafl) oʻqimadilar. Soʻng (u zot) ayollarning oldiga keldilar va ularni sadaqa (qilish)ga buyurdilar. Shunda ayollar (har biri) oʻz isirgʻasini (xurs) va sixobini (marjonini) sadaqa qila boshladi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ ийд куни (ташқарига) чиқиб, икки ракат намоз ўқидилар; (унинг) на олдидан, на кейинидан (нафл) ўқимадилар. Сўнг (у зот) аёлларнинг олдига келдилар ва уларни садақа (қилиш)га буюрдилар. Шунда аёллар (ҳар бири) ўз исирғасини (хурс) ва сихобини (маржонини) садақа қила бошлади.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَدِيٌّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدًا، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى يَوْمَ الْعِيدِ رَكْعَتَيْنِ، لَمْ يُصَلِّ قَبْلَهَا وَلاَ بَعْدَهَا ثُمَّ أَتَى النِّسَاءَ وَمَعَهُ بِلاَلٌ فَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ، فَجَعَلَتِ الْمَرْأَةُ تُلْقِي قُرْطَهَا.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ iyd kuni ikki rakat namoz oʻqidilar; (uning) na oldidan, na keyinidan (nafl) oʻqimadilar. Soʻng (u zot) ayollarning oldiga keldilar, yonlarida Bilol (ham) bor edi, va ularni sadaqa (qilish)ga buyurdilar; shunda ayollar (har biri) oʻz isirgʻasini (qurt) (sadaqa qilib) tashlay boshladi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ ийд куни икки ракат намоз ўқидилар; (унинг) на олдидан, на кейинидан (нафл) ўқимадилар. Сўнг (у зот) аёлларнинг олдига келдилар, ёнларида Билол (ҳам) бор эди, ва уларни садақа (қилиш)га буюрдилар; шунда аёллар (ҳар бири) ўз исирғасини (қурт) (садақа қилиб) ташлай бошлади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُتَشَبِّهِينَ مِنَ الرِّجَالِ بِالنِّسَاءِ، وَالْمُتَشَبِّهَاتِ مِنَ النِّسَاءِ بِالرِّجَالِ. تَابَعَهُ عَمْرٌو أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ erkaklardan ayollarga oʻxshashga uringanlarni va ayollardan erkaklarga oʻxshashga uringanlarni laʼnatladilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ эркаклардан аёлларга ўхшашга уринганларни ва аёллардан эркакларга ўхшашга уринганларни лаънатладилар.
حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمُخَنَّثِينَ مِنَ الرِّجَالِ، وَالْمُتَرَجِّلاَتِ مِنَ النِّسَاءِ وَقَالَ " أَخْرِجُوهُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ ". قَالَ فَأَخْرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فُلاَنًا، وَأَخْرَجَ عُمَرُ فُلاَنًا.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ erkaklardan muxannaslarni (ayollarga oʻxshovchilarni) va ayollardan erkaklarga oʻxshab (xatti-harakat qiluvchi)larni laʼnatladilar va: «Ularni uylaringizdan chiqarib yuboringlar» dedilar. (Ibn Abbos:) Bas, Paygʻambar ﷺ falon (kishi)ni chiqardilar, Umar (ham) falon (kishi)ni chiqardi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ эркаклардан муханнасларни (аёлларга ўхшовчиларни) ва аёллардан эркакларга ўхшаб (хатти-ҳаракат қилувчи)ларни лаънатладилар ва: «Уларни уйларингиздан чиқариб юборинглар» дедилар. (Ибн Аббос:) Бас, Пайғамбар ﷺ фалон (киши)ни чиқардилар, Умар (ҳам) фалон (киши)ни чиқарди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ مُوَافَقَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ فِيمَا لَمْ يُؤْمَرْ فِيهِ، وَكَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَسْدِلُونَ أَشْعَارَهُمْ، وَكَانَ الْمُشْرِكُونَ يَفْرُقُونَ رُءُوسَهُمْ، فَسَدَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نَاصِيَتَهُ، ثُمَّ فَرَقَ بَعْدُ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻzlariga (xos) amr (buyruq) boʻlmagan narsalarda ahli kitobga muvofiq (boʻlish)ni yaxshi koʻrardilar. Ahli kitob sochlarini (peshanaga) tushirib (sadl qilib) qoʻyar, mushriklar esa sochlarini (oʻrtadan) ajratardilar (farq qilardilar). Bas, Paygʻambar ﷺ (avval) peshana sochlarini tushirib qoʻydilar, soʻng keyinroq (sochlarini) ajratdilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ ўзларига (хос) амр (буйруқ) бўлмаган нарсаларда аҳли китобга мувофиқ (бўлиш)ни яхши кўрардилар. Аҳли китоб сочларини (пешанага) тушириб (садл қилиб) қўяр, мушриклар эса сочларини (ўртадан) ажратардилар (фарқ қилардилар). Бас, Пайғамбар ﷺ (аввал) пешана сочларини тушириб қўйдилар, сўнг кейинроқ (сочларини) ажратдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ عَنْبَسَةَ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بِتُّ لَيْلَةً عِنْدَ مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ خَالَتِي، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا ـ قَالَ ـ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ، فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ ـ قَالَ ـ فَأَخَذَ بِذُؤَابَتِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ. حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، بِهَذَا، وَقَالَ بِذُؤَابَتِي أَوْ بِرَأْسِي.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men bir kechani xolam Maymuna binti Horisning huzurida tunadim; Rasululloh ﷺ oʻsha kechasi uning yonida edilar. Rasululloh ﷺ kechasi namoz oʻqishga turdilar, men (ham) u zotning chap tomonlarida turdim; (u zot) mening kokilimdan (zulfimdan) ushlab, meni oʻng tomonlariga oʻtkazdilar. (Boshqa rivoyatda: «kokilimdan yoki boshimdan» (deyilgan).)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен бир кечани холам Маймуна бинти Ҳориснинг ҳузурида тунадим; Расулуллоҳ ﷺ ўша кечаси унинг ёнида эдилар. Расулуллоҳ ﷺ кечаси намоз ўқишга турдилар, мен (ҳам) у зотнинг чап томонларида турдим; (у зот) менинг кокилимдан (зулфимдан) ушлаб, мени ўнг томонларига ўтказдилар. (Бошқа ривоятда: «кокилимдан ёки бошимдан» (дейилган).)
حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، قَالَ سَمِعْتُ النَّضْرَ بْنَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ قَتَادَةَ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ وَهُمْ يَسْأَلُونَهُ وَلاَ يَذْكُرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى سُئِلَ فَقَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ صَوَّرَ صُورَةً فِي الدُّنْيَا كُلِّفَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَنْ يَنْفُخَ فِيهَا الرُّوحَ، وَلَيْسَ بِنَافِخٍ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi.) (Nazr ibn Anas Qatadaga aytdi:) Men Ibn Abbosning huzurida edim; odamlar undan (savol) soʻrar, u esa Paygʻambar ﷺni zikr qilmas edi — toki (bevosita Paygʻambar haqida) soʻralgunicha. Shunda u: «Men Muhammad ﷺning: ‹Kim bu dunyoda bir surat solsa, qiyomat kuni unga jon kiritishga majbur qilinadi, holbuki u (hech qachon) jon kirituvchi (boʻla olmaydi)› deganlarini eshitganman» dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади.) (Назр ибн Анас Қатадага айтди:) Мен Ибн Аббоснинг ҳузурида эдим; одамлар ундан (савол) сўрар, у эса Пайғамбар ﷺни зикр қилмас эди — токи (бевосита Пайғамбар ҳақида) сўралгунича. Шунда у: «Мен Муҳаммад ﷺнинг: ‹Ким бу дунёда бир сурат солса, қиёмат куни унга жон киритишга мажбур қилинади, ҳолбуки у (ҳеч қачон) жон киритувчи (бўла олмайди)› деганларини эшитганман» деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ اسْتَقْبَلَهُ أُغَيْلِمَةُ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، فَحَمَلَ وَاحِدًا بَيْنَ يَدَيْهِ وَالآخَرَ خَلْفَهُ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Makkaga kelganlarida, Bani Abdulmuttalibning yosh bolalari u zotni kutib oldilar; (u zot) bittasini oldilariga, boshqasini esa ortlariga mindirdilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Маккага келганларида, Бани Абдулмутталибнинг ёш болалари у зотни кутиб олдилар; (у зот) биттасини олдиларига, бошқасини эса ортларига миндирдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرَيْنِ فَقَالَ " إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ، وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ، أَمَّا هَذَا فَكَانَ لاَ يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ، وَأَمَّا هَذَا فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ ". ثُمَّ دَعَا بِعَسِيبٍ رَطْبٍ، فَشَقَّهُ بِاثْنَيْنِ، فَغَرَسَ عَلَى هَذَا وَاحِدًا وَعَلَى هَذَا وَاحِدًا ثُمَّ قَالَ " لَعَلَّهُ يُخَفَّفُ عَنْهُمَا، مَا لَمْ يَيْبَسَا ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ ikki qabr yonidan oʻtdilar va: «Albatta, bu ikkisi azoblanmoqdalar; ular (oʻzlaricha) katta (deb hisoblanmaydigan ish)da azoblanayotgani yoʻq (lekin aslida u katta); ammo bu (biri) — siygan paytida (siydikdan) berkinmas edi; bu (boshqasi) esa — chaqimchilik (namima) qilib yurardi» dedilar. Soʻng yangi (hoʻl) bir xurmo shoxini soʻrab, uni ikkiga boʻldilar, soʻng bunisining (qabri)ga bittasini, bunisiniki(ga) bittasini sanchib qoʻydilar va: «Shoyad bu ikkisi qurimaguncha, ular(ning azobi) yengillashtirilsa» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ икки қабр ёнидан ўтдилар ва: «Албатта, бу иккиси азобланмоқдалар; улар (ўзларича) катта (деб ҳисобланмайдиган иш)да азобланаётгани йўқ (лекин аслида у катта); аммо бу (бири) — сийган пайтида (сийдикдан) беркинмас эди; бу (бошқаси) эса — чақимчилик (намима) қилиб юрарди» дедилар. Сўнг янги (ҳўл) бир хурмо шохини сўраб, уни иккига бўлдилар, сўнг бунисининг (қабри)га биттасини, бунисиники(га) биттасини санчиб қўйдилар ва: «Шояд бу иккиси қуримагунча, улар(нинг азоби) енгиллаштирилса» дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَعْضِ حِيطَانِ الْمَدِينَةِ، فَسَمِعَ صَوْتَ إِنْسَانَيْنِ يُعَذَّبَانِ فِي قُبُورِهِمَا فَقَالَ " يُعَذَّبَانِ، وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرَةٍ، وَإِنَّهُ لَكَبِيرٌ، كَانَ أَحَدُهُمَا لاَ يَسْتَتِرُ مِنَ الْبَوْلِ، وَكَانَ الآخَرُ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ ". ثُمَّ دَعَا بِجَرِيدَةٍ فَكَسَرَهَا بِكِسْرَتَيْنِ أَوْ ثِنْتَيْنِ، فَجَعَلَ كِسْرَةً فِي قَبْرِ هَذَا، وَكِسْرَةً فِي قَبْرِ هَذَا، فَقَالَ " لَعَلَّهُ يُخَفَّفُ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Madina bogʻlaridan biridan chiqdilar va qabrlarida azoblanayotgan ikki kishining tovushini eshitdilar. (U zot:) «Bu ikkisi azoblanmoqdalar; ular (oʻzlaricha) katta (deb hisoblanmaydigan ish)da azoblanayotgani yoʻq — holbuki u (aslida) kattadir: ularning biri siydikdan berkinmas edi, boshqasi esa chaqimchilik qilib yurardi» dedilar. Soʻng bir xurmo shoxini soʻrab, uni ikki boʻlakka sindirdilar va bir boʻlagini bunisining qabriga, bir boʻlagini bunisining qabriga qoʻydilar va: «Shoyad bular (shoxlar) qurimaguncha, ular(ning azobi) yengillashtirilsa» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Мадина боғларидан биридан чиқдилар ва қабрларида азобланаётган икки кишининг товушини эшитдилар. (У зот:) «Бу иккиси азобланмоқдалар; улар (ўзларича) катта (деб ҳисобланмайдиган иш)да азобланаётгани йўқ — ҳолбуки у (аслида) каттадир: уларнинг бири сийдикдан беркинмас эди, бошқаси эса чақимчилик қилиб юрарди» дедилар. Сўнг бир хурмо шохини сўраб, уни икки бўлакка синдирдилар ва бир бўлагини бунисининг қабрига, бир бўлагини бунисининг қабрига қўйдилар ва: «Шояд булар (шохлар) қуримагунча, улар(нинг азоби) енгиллаштирилса» дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ زَرِيرٍ، سَمِعْتُ أَبَا رَجَاءٍ، سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاِبْنِ صَائِدٍ " قَدْ خَبَأْتُ لَكَ خَبِيئًا فَمَا هُوَ ". قَالَ الدُّخُّ. قَالَ " اخْسَأْ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ Ibn Soidga: «Men sen uchun bir narsa (xayolimda) yashirdim; u nima?» dedilar. U: «Dux (tutun)» dedi. (U zot:) «Ixsaʼ (joʻna, yoʻqol)!» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Ибн Соидга: «Мен сен учун бир нарса (хаёлимда) яширдим; у нима?» дедилар. У: «Дух (тутун)» деди. (У зот:) «Ихсаъ (жўна, йўқол)!» дедилар.
حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَرْحَبًا بِالْوَفْدِ الَّذِينَ جَاءُوا غَيْرَ خَزَايَا وَلاَ نَدَامَى ". فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا حَىٌّ مِنْ رَبِيعَةَ وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ مُضَرُ، وَإِنَّا لاَ نَصِلُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي الشَّهْرِ الْحَرَامِ، فَمُرْنَا بِأَمْرٍ فَصْلٍ نَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ، وَنَدْعُو بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا. فَقَالَ " أَرْبَعٌ وَأَرْبَعٌ أَقِيمُوا الصَّلاَةَ، وَآتُوا الزَّكَاةَ، وَصَوْمُ رَمَضَانَ، وَأَعْطُوا خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ، وَلاَ تَشْرَبُوا فِي الدُّبَّاءِ، وَالْحَنْتَمِ، وَالنَّقِيرِ، وَالْمُزَفَّتِ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Abdulqays vakillari (delegatsiyasi) Paygʻambar ﷺning oldilariga kelganida, (u zot:) «Na xor (sharmanda), na pushaymon holda kelgan vakillarga marhabo (xush kelibsiz)!» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz Rabiʼadan bir qabilamiz; biz bilan sizning oraingizda Muzar (qabilasi bor); biz sizning oldingizga faqat harom (urush taqiqlangan) oyda yeta olamiz; bas, bizga — biz u bilan jannatga kiradigan va orqamizdagilarni (ham) unga chaqiradigan — qatʼiy bir ishni buyuring» dedilar. (U zot:) «Toʻrtta va toʻrtta: namozni (toʻkis) oʻqinglar, zakot beringlar, Ramazon roʻzasini (tutinglar), va oʻlja olgan narsangizning beshdan birini (xums) beringlar; hamda dubbo, hantam, naqir va muzaffat (yaʼni ichida sharob achiydigan idishlar)da ichmanglar» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Абдулқайс вакиллари (делегацияси) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келганида, (у зот:) «На хор (шарманда), на пушаймон ҳолда келган вакилларга марҳабо (хуш келибсиз)!» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз Рабиъадан бир қабиламиз; биз билан сизнинг ораингизда Музар (қабиласи бор); биз сизнинг олдингизга фақат ҳаром (уруш тақиқланган) ойда ета оламиз; бас, бизга — биз у билан жаннатга кирадиган ва орқамиздагиларни (ҳам) унга чақирадиган — қатъий бир ишни буюринг» дедилар. (У зот:) «Тўртта ва тўртта: намозни (тўкис) ўқинглар, закот беринглар, Рамазон рўзасини (тутинглар), ва ўлжа олган нарсангизнинг бешдан бирини (хумс) беринглар; ҳамда дуббо, ҳантам, нақир ва музаффат (яъни ичида шароб ачийдиган идишлар)да ичманглар» дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي شَرِيكٌ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بِتُّ فِي بَيْتِ مَيْمُونَةَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَهَا، فَلَمَّا كَانَ ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ أَوْ بَعْضُهُ قَعَدَ فَنَظَرَ إِلَى السَّمَاءِ فَقَرَأَ [quran sura="3" aya_start="190" aya_end="190"]{إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لأُولِي الأَلْبَابِ}.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Maymunaning uyida tunadim, Paygʻambar ﷺ esa uning yonida edilar. Kechaning oxirgi uchdan biri — yoki uning bir qismi — boʻlganida, (u zot) oʻtirib, osmonga qaradilar va: «Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida hamda kecha va kunduzning almashinib turishida aql egalari uchun (Allohning qudratiga dalolat qiluvchi) oyatlar bordir» (Oli Imron surasi, 190-oyat) (oyatini) oʻqidilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Маймунанинг уйида тунадим, Пайғамбар ﷺ эса унинг ёнида эдилар. Кечанинг охирги учдан бири — ёки унинг бир қисми — бўлганида, (у зот) ўтириб, осмонга қарадилар ва: «Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида ҳамда кеча ва кундузнинг алмашиниб туришида ақл эгалари учун (Аллоҳнинг қудратига далолат қилувчи) оятлар бордир» (Оли Имрон сураси, 190-оят) (оятини) ўқидилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَرْدَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ يَوْمَ النَّحْرِ خَلْفَهُ عَلَى عَجُزِ رَاحِلَتِهِ، وَكَانَ الْفَضْلُ رَجُلاً وَضِيئًا، فَوَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلنَّاسِ يُفْتِيهِمْ، وَأَقْبَلَتِ امْرَأَةٌ مِنْ خَثْعَمَ وَضِيئَةٌ تَسْتَفْتِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَطَفِقَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا، وَأَعْجَبَهُ حُسْنُهَا، فَالْتَفَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ إِلَيْهَا، فَأَخْلَفَ بِيَدِهِ فَأَخَذَ بِذَقَنِ الْفَضْلِ، فَعَدَلَ وَجْهَهُ عَنِ النَّظَرِ إِلَيْهَا، فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ فِي الْحَجِّ عَلَى عِبَادِهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا، لاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَسْتَوِيَ عَلَى الرَّاحِلَةِ، فَهَلْ يَقْضِي عَنْهُ أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ قَالَ " نَعَمْ ".
(Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ Nahr (qurbonlik) kuni Fazl ibn Abbosni ortlariga — ulovlarining orqasiga — mindirdilar; Fazl chiroyli (xushroʻy) kishi edi. Paygʻambar ﷺ odamlarga — ularga fatvo berib — toʻxtadilar. Shunda Xasʼamdan bir chiroyli ayol Rasululloh ﷺdan fatvo soʻrab keldi. Fazl unga qaray boshladi, uning goʻzalligi unga yoqdi. Paygʻambar ﷺ oʻgirilib, uning (Fazlning) unga qarayotganini koʻrdilar va qoʻllarini orqaga yuborib, Fazlning iyagidan ushladilar hamda uning yuzini undan (ayolga qarashdan) burib (chetga) qaratdilar. (Ayol:) «Yo Rasululloh, albatta Allohning bandalari ustidagi haj farizasi otamni — ulovda (mahkam) oʻtira olmaydigan juda keksa chol (boʻlgan) holida — topdi (unga haj farz boʻldi); men uning oʻrniga haj qilsam, bu undan (haj farzini) ado etadimi?» dedi. (U zot:) «Ha» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Наҳр (қурбонлик) куни Фазл ибн Аббосни ортларига — уловларининг орқасига — миндирдилар; Фазл чиройли (хушрўй) киши эди. Пайғамбар ﷺ одамларга — уларга фатво бериб — тўхтадилар. Шунда Хасъамдан бир чиройли аёл Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўраб келди. Фазл унга қарай бошлади, унинг гўзаллиги унга ёқди. Пайғамбар ﷺ ўгирилиб, унинг (Фазлнинг) унга қараётганини кўрдилар ва қўлларини орқага юбориб, Фазлнинг иягидан ушладилар ҳамда унинг юзини ундан (аёлга қарашдан) буриб (четга) қаратдилар. (Аёл:) «Ё Расулуллоҳ, албатта Аллоҳнинг бандалари устидаги ҳаж фаризаси отамни — уловда (маҳкам) ўтира олмайдиган жуда кекса чол (бўлган) ҳолида — топди (унга ҳаж фарз бўлди); мен унинг ўрнига ҳаж қилсам, бу ундан (ҳаж фарзини) адо этадими?» деди. (У зот:) «Ҳа» дедилар.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمْ أَرَ شَيْئًا أَشْبَهَ بِاللَّمَمِ مِنْ قَوْلِ أَبِي هُرَيْرَةَ. حَدَّثَنِي مَحْمُودٌ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ مَا رَأَيْتُ شَيْئًا أَشْبَهَ بِاللَّمَمِ مِمَّا قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَى ابْنِ آدَمَ حَظَّهُ مِنَ الزِّنَا، أَدْرَكَ ذَلِكَ لاَ مَحَالَةَ، فَزِنَا الْعَيْنِ النَّظَرُ، وَزِنَا اللِّسَانِ الْمَنْطِقُ، وَالنَّفْسُ تَمَنَّى وَتَشْتَهِي، وَالْفَرْجُ يُصَدِّقُ ذَلِكَ كُلَّهُ وَيُكَذِّبُهُ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men «lamam» (kichik gunohlar)ga — Abu Hurayra Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilib) aytgan (mana bu hadis)dan koʻra — koʻproq oʻxshaydigan biror narsani koʻrmadim: «Albatta, Alloh odam farzandiga zinodan oʻz nasibasini yozib qoʻygan, u (banda) unga muqarrar yetadi: koʻzning zinosi — (haromga) qarash, tilning zinosi — (harom) gapirish; nafs esa (zinoni) orzu qiladi va istaydi; avrat (jinsiy aʼzo) esa bularning hammasini tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi (yaʼni amalga oshiradi yoki tark etadi)».(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен «ламам» (кичик гуноҳлар)га — Абу Ҳурайра Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилиб) айтган (мана бу ҳадис)дан кўра — кўпроқ ўхшайдиган бирор нарсани кўрмадим: «Албатта, Аллоҳ одам фарзандига зинодан ўз насибасини ёзиб қўйган, у (банда) унга муқаррар етади: кўзнинг зиноси — (ҳаромга) қараш, тилнинг зиноси — (ҳаром) гапириш; нафс эса (зинони) орзу қилади ва истайди; аврат (жинсий аъзо) эса буларнинг ҳаммасини тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради (яъни амалга оширади ёки тарк этади)».
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَعْبٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا ـ يَعْنِي ابْنَ أَبِي طَالِبٍ ـ خَرَجَ مِنْ عِنْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ خَرَجَ مِنْ عِنْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي وَجَعِهِ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ فَقَالَ النَّاسُ يَا أَبَا حَسَنٍ كَيْفَ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَصْبَحَ بِحَمْدِ اللَّهِ بَارِئًا فَأَخَذَ بِيَدِهِ الْعَبَّاسُ فَقَالَ أَلاَ تَرَاهُ أَنْتَ وَاللَّهِ بَعْدَ الثَّلاَثِ عَبْدُ الْعَصَا وَاللَّهِ إِنِّي لأُرَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَيُتَوَفَّى فِي وَجَعِهِ، وَإِنِّي لأَعْرِفُ فِي وُجُوهِ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ الْمَوْتَ، فَاذْهَبْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَسْأَلَهُ فِيمَنْ يَكُونُ الأَمْرُ فَإِنْ كَانَ فِينَا عَلِمْنَا ذَلِكَ، وَإِنْ كَانَ فِي غَيْرِنَا أَمَرْنَاهُ فَأَوْصَى بِنَا. قَالَ عَلِيٌّ وَاللَّهِ لَئِنْ سَأَلْنَاهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَمْنَعُنَا لاَ يُعْطِينَاهَا النَّاسُ أَبَدًا، وَإِنِّي لاَ أَسْأَلُهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَدًا.
(Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berishicha,) Ali ibn Abu Tolib Paygʻambar ﷺning oldilaridan — u zot vafot etgan (oxirgi) kasalliklari (payti)da — chiqdi. Odamlar: «Ey Abu Hasan, Rasululloh ﷺ qanday tongni qarshiladilar (ahvollari qanday)?» dedilar. U: «Allohga hamd boʻlsin, sogʻayib (yengillashib) tongni qarshiladilar» dedi. Shunda Abbos uning qoʻlidan ushlab: «Uni (ahvolini) koʻrmayapsanmi? Vallohi, uch (kun)dan keyin sen ‹asoning quli› (boʻysunuvchi) boʻlasan. Vallohi, men Rasululloh ﷺ shu kasalliklarida vafot etadilar deb oʻylayman; chunki men Bani Abdulmuttalibning yuzlarida oʻlim (alomatini) taniyman. Bas, qani bizni Rasululloh ﷺning oldilariga olib bor, undan: ‹(Bu) ish (xilofat) kimda boʻladi?› deb soʻraylik; agar u bizda boʻlsa, buni bilamiz; agar u bizdan boshqada boʻlsa, undan (biz haqimizda yaxshilik) vasiyat qilishini soʻraymiz» dedi. Ali: «Vallohi, agar biz uni Rasululloh ﷺdan soʻrasagu, u bizga bermasalar, odamlar buni bizga hech qachon bermaydi; va vallohi, men uni Rasululloh ﷺdan hech qachon soʻramayman» dedi.(Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар беришича,) Али ибн Абу Толиб Пайғамбар ﷺнинг олдиларидан — у зот вафот этган (охирги) касалликлари (пайти)да — чиқди. Одамлар: «Эй Абу Ҳасан, Расулуллоҳ ﷺ қандай тонгни қаршиладилар (аҳволлари қандай)?» дедилар. У: «Аллоҳга ҳамд бўлсин, соғайиб (енгиллашиб) тонгни қаршиладилар» деди. Шунда Аббос унинг қўлидан ушлаб: «Уни (аҳволини) кўрмаяпсанми? Валлоҳи, уч (кун)дан кейин сен ‹асонинг қули› (бўйсунувчи) бўласан. Валлоҳи, мен Расулуллоҳ ﷺ шу касалликларида вафот этадилар деб ўйлайман; чунки мен Бани Абдулмутталибнинг юзларида ўлим (аломатини) танийман. Бас, қани бизни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига олиб бор, ундан: ‹(Бу) иш (хилофат) кимда бўлади?› деб сўрайлик; агар у бизда бўлса, буни биламиз; агар у биздан бошқада бўлса, ундан (биз ҳақимизда яхшилик) васият қилишини сўраймиз» деди. Али: «Валлоҳи, агар биз уни Расулуллоҳ ﷺдан сўрасагу, у бизга бермасалар, одамлар буни бизга ҳеч қачон бермайди; ва валлоҳи, мен уни Расулуллоҳ ﷺдан ҳеч қачон сўрамайман» деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْبَيْتَ دَعَا فِي نَوَاحِيهِ كُلِّهَا، وَلَمْ يُصَلِّ حَتَّى خَرَجَ مِنْهُ، فَلَمَّا خَرَجَ رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فِي قُبُلِ الْكَعْبَةِ وَقَالَ " هَذِهِ الْقِبْلَةُ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Kaʼbaga kirganlarida, uning har bir tomonida Allohga duo qildilar, lekin (ichida) namoz oʻqimadilar; (Kaʼbadan) chiqgach, Kaʼbaga yuzlanib ikki rakat namoz oʻqidilar va: «Mana shu — qibla», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Каъбага кирганларида, унинг ҳар бир томонида Аллоҳга дуо қилдилар, лекин (ичида) намоз ўқимадилар; (Каъбадан) чиқгач, Каъбага юзланиб икки ракат намоз ўқидилар ва: «Мана шу — қибла», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ انْخَسَفَتِ الشَّمْسُ، فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ " أُرِيتُ النَّارَ، فَلَمْ أَرَ مَنْظَرًا كَالْيَوْمِ قَطُّ أَفْظَعَ ".
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Quyosh tutildi va Rasululloh ﷺ kusuf namozini oʻqidilar va: «Menga (hozir) doʻzax oʻti koʻrsatildi; men bugun koʻrganimdan koʻra yomonroq va dahshatli manzarani hech koʻrmagan edim», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қуёш тутилди ва Расулуллоҳ ﷺ кусуф намозини ўқидилар ва: «Менга (ҳозир) дўзах ўти кўрсатилди; мен бугун кўрганимдан кўра ёмонроқ ва даҳшатли манзарани ҳеч кўрмаган эдим», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ يَعْلَى بْنَ حَكِيمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ عَاصِبٌ رَأْسَهُ بِخِرْقَةٍ، فَقَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّهُ لَيْسَ مِنَ النَّاسِ أَحَدٌ أَمَنَّ عَلَىَّ فِي نَفْسِهِ وَمَالِهِ مِنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي قُحَافَةَ، وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنَ النَّاسِ خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلاً، وَلَكِنْ خُلَّةُ الإِسْلاَمِ أَفْضَلُ، سُدُّوا عَنِّي كُلَّ خَوْخَةٍ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ غَيْرَ خَوْخَةِ أَبِي بَكْرٍ ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafotlariga sabab boʻlgan kasalliklarida boshlariga bir parcha mato bogʻlab chiqdilar va minbarga oʻtirdilar. Allohga hamdu sano aytgach: «Abu Bakr ibn Abu Quhofadan koʻra menga moli va joni bilan koʻp ehson qilgan hech kim yoʻq. Agar (insonlardan) biror xalil tutadigan boʻlganimda, albatta Abu Bakrni tutgan boʻlardim; lekin Islom birodarligi afzalroq. Bu masjiddagi barcha kichik eshiklarni — Abu Bakrniki(dan) boshqa — yopinglar», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафотларига сабаб бўлган касалликларида бошларига бир парча мато боғлаб чиқдилар ва минбарга ўтирдилар. Аллоҳга ҳамду сано айтгач: «Абу Бакр ибн Абу Қуҳофадан кўра менга моли ва жони билан кўп эҳсон қилган ҳеч ким йўқ. Агар (инсонлардан) бирор халил тутадиган бўлганимда, албатта Абу Бакрни тутган бўлардим; лекин Ислом биродарлиги афзалроқ. Бу масжиддаги барча кичик эшикларни — Абу Бакрники(дан) бошқа — ёпинглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ أَقْبَلْتُ رَاكِبًا عَلَى حِمَارٍ أَتَانٍ، وَأَنَا يَوْمَئِذٍ قَدْ نَاهَزْتُ الاِحْتِلاَمَ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِالنَّاسِ بِمِنًى إِلَى غَيْرِ جِدَارٍ، فَمَرَرْتُ بَيْنَ يَدَىْ بَعْضِ الصَّفِّ، فَنَزَلْتُ وَأَرْسَلْتُ الأَتَانَ تَرْتَعُ، وَدَخَلْتُ فِي الصَّفِّ، فَلَمْ يُنْكِرْ ذَلِكَ عَلَىَّ أَحَدٌ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni men — balogʻatga endi yetgan paytimda — bir urgʻochi eshakka mingan holda keldim. Rasululloh ﷺ Minoda — oldilarida devor boʻlmagan holda — namoz oʻqiyotgan edilar; men safning bir qismi oldidan oʻtdim. U yerda tushib, eshagimni oʻtlashga qoʻyib yubordim va safga kirdim — buning uchun menga hech kim eʼtiroz bildirmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни мен — балоғатга энди етган пайтимда — бир урғочи эшакка минган ҳолда келдим. Расулуллоҳ ﷺ Минода — олдиларида девор бўлмаган ҳолда — намоз ўқиётган эдилар; мен сафнинг бир қисми олдидан ўтдим. У ерда тушиб, эшагимни ўтлашга қўйиб юбордим ва сафга кирдим — бунинг учун менга ҳеч ким эътироз билдирмади.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بِتُّ عِنْدَ مَيْمُونَةَ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَى حَاجَتَهُ، غَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ، ثُمَّ نَامَ، ثُمَّ قَامَ فَأَتَى الْقِرْبَةَ فَأَطْلَقَ شِنَاقَهَا، ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءًا بَيْنَ وُضُوءَيْنِ لَمْ يُكْثِرْ، وَقَدْ أَبْلَغَ، فَصَلَّى، فَقُمْتُ فَتَمَطَّيْتُ كَرَاهِيَةَ أَنْ يَرَى أَنِّي كُنْتُ أَتَّقِيهِ، فَتَوَضَّأْتُ، فَقَامَ يُصَلِّي، فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ، فَأَخَذَ بِأُذُنِي فَأَدَارَنِي عَنْ يَمِينِهِ، فَتَتَامَّتْ صَلاَتُهُ ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً ثُمَّ اضْطَجَعَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ ـ وَكَانَ إِذَا نَامَ نَفَخَ ـ فَآذَنَهُ بِلاَلٌ بِالصَّلاَةِ، فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ، وَكَانَ يَقُولُ فِي دُعَائِهِ " اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا، وَفِي بَصَرِي نُورًا، وَفِي سَمْعِي نُورًا، وَعَنْ يَمِينِي نُورًا، وَعَنْ يَسَارِي نُورًا، وَفَوْقِي نُورًا، وَتَحْتِي نُورًا، وَأَمَامِي نُورًا، وَخَلْفِي نُورًا، وَاجْعَلْ لِي نُورًا ". قَالَ كُرَيْبٌ وَسَبْعٌ فِي التَّابُوتِ. فَلَقِيتُ رَجُلاً مِنْ وَلَدِ الْعَبَّاسِ فَحَدَّثَنِي بِهِنَّ، فَذَكَرَ عَصَبِي وَلَحْمِي وَدَمِي وَشَعَرِي وَبَشَرِي، وَذَكَرَ خَصْلَتَيْنِ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Maymuna (xolam)nikida tunadim. Paygʻambar ﷺ turib, hojatlarini bajardilar, yuzlari va qoʻllarini yuvdilar, soʻng (yana) uxladilar. Keyin turib, (suv) meshiga kelib, uning bogʻichini yechdilar va ikki tahorat orasidagi (oʻrtacha) bir tahorat qildilar — suvni koʻp ishlatmadilar, lekin (aʼzolarni) toʻliq (yuvib) yetkazdilar — soʻng namoz oʻqidilar. Men ham turib, men u zotni kuzatayotganimni sezib qolmasinlar uchun (atayin) kerishdim, soʻng tahorat qildim. U zot namozga turdilar, men esa chap tomonlarida turdim. Shunda u zot qulogʻimdan ushlab, meni oʻng tomonlariga aylantirib oʻtkazdilar. U zotning namozlari oʻn uch rakatga yetdi, soʻng yonboshlab, hurrak otib (xurullab) uxladilar — u zot uxlaganlarida hurrak otardilar. Keyin Bilol u zotni namozga (chaqirib) ogohlantirdi; u zot tahorat qilmasdan namoz oʻqidilar. U zot duolarida shunday der edilar: «Allohummajʼal fiy qalbiy nuran, va fiy basariy nuran, va fiy samʼiy nuran, va an yamiyniy nuran, va an yasariy nuran, va favqiy nuran, va tahtiy nuran, va amamiy nuran, va xalfiy nuran, vajʼal liy nuran» (Allohim, qalbimda nur ato et, koʻzimda nur, qulogʻimda nur, oʻng tomonimda nur, chap tomonimda nur, ustimda nur, ostimda nur, oldimda nur, ortimda nur (ato et) va menga (butun vujudimga) nur ato et). (Roviy) Kurayb: «(Yana) yetti (soʻz) ‹tobut›da (yodimdan koʻtarilgan) edi. Soʻng men Abbosning farzandlaridan bir kishiga yoʻliqdim, u menga ularni aytib berdi: u ‹asabim (paylarim), goʻshtim, qonim, sochim va terim›ni zikr qildi va yana ikki xislatni zikr qildi», dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Маймуна (холам)никида тунадим. Пайғамбар ﷺ туриб, ҳожатларини бажардилар, юзлари ва қўлларини ювдилар, сўнг (яна) ухладилар. Кейин туриб, (сув) мешига келиб, унинг боғичини ечдилар ва икки таҳорат орасидаги (ўртача) бир таҳорат қилдилар — сувни кўп ишлатмадилар, лекин (аъзоларни) тўлиқ (ювиб) етказдилар — сўнг намоз ўқидилар. Мен ҳам туриб, мен у зотни кузатаётганимни сезиб қолмасинлар учун (атайин) керишдим, сўнг таҳорат қилдим. У зот намозга турдилар, мен эса чап томонларида турдим. Шунда у зот қулоғимдан ушлаб, мени ўнг томонларига айлантириб ўтказдилар. У зотнинг намозлари ўн уч ракатга етди, сўнг ёнбошлаб, ҳуррак отиб (хуруллаб) ухладилар — у зот ухлаганларида ҳуррак отардилар. Кейин Билол у зотни намозга (чақириб) огоҳлантирди; у зот таҳорат қилмасдан намоз ўқидилар. У зот дуоларида шундай дер эдилар: «Аллоҳуммажъал фий қалбий нуран, ва фий басарий нуран, ва фий самъий нуран, ва ан ямийний нуран, ва ан ясарий нуран, ва фавқий нуран, ва таҳтий нуран, ва амамий нуран, ва халфий нуран, важъал лий нуран» (Аллоҳим, қалбимда нур ато эт, кўзимда нур, қулоғимда нур, ўнг томонимда нур, чап томонимда нур, устимда нур, остимда нур, олдимда нур, ортимда нур (ато эт) ва менга (бутун вужудимга) нур ато эт). (Ровий) Курайб: «(Яна) етти (сўз) ‹тобут›да (ёдимдан кўтарилган) эди. Сўнг мен Аббоснинг фарзандларидан бир кишига йўлиқдим, у менга уларни айтиб берди: у ‹асабим (пайларим), гўштим, қоним, сочим ва терим›ни зикр қилди ва яна икки хислатни зикр қилди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ أَبِي مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يَتَهَجَّدُ قَالَ " اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ، أَنْتَ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ، وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ قَيِّمُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ، وَلَكَ الْحَمْدُ، أَنْتَ الْحَقُّ وَوَعْدُكَ حَقٌّ، وَقَوْلُكَ حَقٌّ، وَلِقَاؤُكَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةُ حَقٌّ، وَالنَّارُ حَقٌّ، وَالسَّاعَةُ حَقٌّ، وَالنَّبِيُّونَ حَقٌّ، وَمُحَمَّدٌ حَقٌّ، اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ وَبِكَ آمَنْتُ، وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ، وَبِكَ خَاصَمْتُ، وَإِلَيْكَ حَاكَمْتُ، فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ، وَمَا أَسْرَرْتُ، وَمَا أَعْلَنْتُ، أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ـ أَوْ ـ لاَ إِلَهَ غَيْرُكَ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qiladiki,) Paygʻambar ﷺ kechasi tahajjudga turganlarida shunday der edilar: «Allohumma lakal-hamdu, anta nurus-samavati val arzi va man fiyhinna; va lakal-hamdu, anta qayyimus-samavati val arzi va man fiyhinna; va lakal-hamdu, antal-haqqu, va vaʼduka haqqun, va qavluka haqqun, va liqouka haqqun, val-jannatu haqqun, van-naru haqqun, vas-saʼatu haqqun, van-nabiyyuna haqqun, va Muhammadun ﷺ haqqun; Allohumma laka aslamtu, va alayka tavakkaltu, va bika amantu, va ilayka anabtu, va bika xosamtu, va ilayka hakamtu, fagʻfir liy ma qoddamtu va ma axxortu, va ma asrortu, va ma aʼlantu; antal-muqoddimu va antal-muaxxiru, la ilaha illa anta — yoki: la ilaha gʻayruka» (Allohim, hamd Sengadir: Sen osmonlar va yer hamda ulardagilarning nurisan. Hamd Sengadir: Sen osmonlar va yer hamda ulardagilarni (boshqaruvchi) qoyimsan. Hamd Sengadir: Sen Haqsan, vaʼdang haq, soʻzing haq, (Senga) yoʻliqish haq, jannat haq, doʻzax haq, (Qiyomat) soati haq, paygʻambarlar haq, Muhammad ﷺ haq. Allohim, Senga taslim boʻldim, Senga tavakkal qildim, Senga iymon keltirdim, Senga (tavba ila) qaytdim, Sening (yordaming) bilan kurashdim, Senga hukm soʻrab keldim. Bas, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkor (qilgan) gunohlarimni kechir. Sen (xohlaganingni) oldinga oʻtkazuvchi, (xohlaganingni) keyinga qoldiruvchisan. Sendan oʻzga iloh yoʻq).(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қиладики,) Пайғамбар ﷺ кечаси таҳажжудга турганларида шундай дер эдилар: «Аллоҳумма лакал-ҳамду, анта нурус-самавати вал арзи ва ман фийҳинна; ва лакал-ҳамду, анта қаййимус-самавати вал арзи ва ман фийҳинна; ва лакал-ҳамду, антал-ҳаққу, ва ваъдука ҳаққун, ва қавлука ҳаққун, ва лиқоука ҳаққун, вал-жаннату ҳаққун, ван-нару ҳаққун, вас-саъату ҳаққун, ван-набийюна ҳаққун, ва Муҳаммадун ﷺ ҳаққун; Аллоҳумма лака асламту, ва алайка таваккалту, ва бика аманту, ва илайка анабту, ва бика хосамту, ва илайка ҳакамту, фағфир лий ма қоддамту ва ма аххорту, ва ма асрорту, ва ма аъланту; антал-муқоддиму ва антал-муаххиру, ла илаҳа илла анта — ёки: ла илаҳа ғайрука» (Аллоҳим, ҳамд Сенгадир: Сен осмонлар ва ер ҳамда улардагиларнинг нурисан. Ҳамд Сенгадир: Сен осмонлар ва ер ҳамда улардагиларни (бошқарувчи) қойимсан. Ҳамд Сенгадир: Сен Ҳақсан, ваъданг ҳақ, сўзинг ҳақ, (Сенга) йўлиқиш ҳақ, жаннат ҳақ, дўзах ҳақ, (Қиёмат) соати ҳақ, пайғамбарлар ҳақ, Муҳаммад ﷺ ҳақ. Аллоҳим, Сенга таслим бўлдим, Сенга таваккал қилдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга (тавба ила) қайтдим, Сенинг (ёрдаминг) билан курашдим, Сенга ҳукм сўраб келдим. Бас, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкор (қилган) гуноҳларимни кечир. Сен (хоҳлаганингни) олдинга ўтказувчи, (хоҳлаганингни) кейинга қолдирувчисан. Сендан ўзга илоҳ йўқ).
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو عِنْدَ الْكَرْبِ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ، رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ kulfat (gʻam) paytida shunday duo qilardilar: «La ilaha illallohul-Aziymul-Haliym, la ilaha illallohu Robbus-samavati val-arz, Robbul-Arshil-Aziym» (Ulugʻ, Halim Allohdan oʻzga iloh yoʻq; osmonlar va yerning Robbi, ulugʻ Arshning Robbi Allohdan oʻzga iloh yoʻq).(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ кулфат (ғам) пайтида шундай дуо қилардилар: «Ла илаҳа иллаллоҳул-Азиймул-Ҳалийм, ла илаҳа иллаллоҳу Роббус-самавати вал-арз, Роббул-Аршил-Азийм» (Улуғ, Ҳалим Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ; осмонлар ва ернинг Робби, улуғ Аршнинг Робби Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ).
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ عِنْدَ الْكَرْبِ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَوَاتِ، وَرَبُّ الأَرْضِ، وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ ". وَقَالَ وَهْبٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ مِثْلَهُ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ kulfat paytida shunday der edilar: «La ilaha illallohul-Aziymul-Haliym, la ilaha illallohu Robbul-Arshil-Aziym, la ilaha illallohu Robbus-samavati va Robbul-arz, va Robbul-Arshil-Kariym» (Ulugʻ, Halim Allohdan oʻzga iloh yoʻq; ulugʻ Arshning Robbi Allohdan oʻzga iloh yoʻq; osmonlarning Robbi, yerning Robbi va karamli Arshning Robbi Allohdan oʻzga iloh yoʻq). (Vahb Shuʼbadan, u Qatodadan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ кулфат пайтида шундай дер эдилар: «Ла илаҳа иллаллоҳул-Азиймул-Ҳалийм, ла илаҳа иллаллоҳу Роббул-Аршил-Азийм, ла илаҳа иллаллоҳу Роббус-самавати ва Роббул-арз, ва Роббул-Аршил-Карийм» (Улуғ, Ҳалим Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ; улуғ Аршнинг Робби Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ; осмонларнинг Робби, ернинг Робби ва карамли Аршнинг Робби Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ). (Ваҳб Шуъбадан, у Қатодадан шунга ўхшашини ривоят қилди.)
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْتِيَ أَهْلَهُ قَالَ بِاسْمِ اللَّهِ، اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ، وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا، فَإِنَّهُ إِنْ يُقَدَّرْ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ فِي ذَلِكَ، لَمْ يَضُرَّهُ شَيْطَانٌ أَبَدًا ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Agar birortangiz xotiniga yaqinlashmoqchi boʻlganida: ‹Bismillah, Allohumma jannibnash-shaytan, va jannibish-shaytana ma razaqtana› (Alloh nomi bilan; Allohim, bizni shaytondan uzoqlashtir va bizga ato etadigan (farzand)ingni shaytondan uzoqlashtir) desa-yu, ular orasida shu (yaqinlik)da bir farzand taqdir qilinsa, unga shayton hech qachon zarar yetkaza olmaydi», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Агар бирортангиз хотинига яқинлашмоқчи бўлганида: ‹Бисмиллаҳ, Аллоҳумма жаннибнаш-шайтан, ва жаннибиш-шайтана ма разақтана› (Аллоҳ номи билан; Аллоҳим, бизни шайтондан узоқлаштир ва бизга ато этадиган (фарзанд)ингни шайтондан узоқлаштир) деса-ю, улар орасида шу (яқинлик)да бир фарзанд тақдир қилинса, унга шайтон ҳеч қачон зарар етказа олмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ـ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ ـ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ، الصِّحَّةُ وَالْفَرَاغُ ".
قَالَ عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Ikki neʼmat borki, odamlardan koʻpi ularda (ulardan unumli foydalanmay) aldanadi (ziyon koʻradi): sogʻliq va boʻsh vaqt (frogʻ)», dedilar. (Abbos al-Anbariy: Bizga Safvon ibn Iso, u Abdulloh ibn Said ibn Abu Hinddan, u otasidan: ‹Men Ibn Abbosdan, u Paygʻambar ﷺdan› shunga oʻxshashini rivoyat qildi (dedi).)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Икки неъмат борки, одамлардан кўпи уларда (улардан унумли фойдаланмай) алданади (зиён кўради): соғлиқ ва бўш вақт (фроғ)», дедилар. (Аббос ал-Анбарий: Бизга Сафвон ибн Исо, у Абдуллоҳ ибн Саид ибн Абу Ҳинддан, у отасидан: ‹Мен Ибн Аббосдан, у Пайғамбар ﷺдан› шунга ўхшашини ривоят қилди (деди).)
حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْقُرَشِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُعَاذُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ ابْنَ أَبَانَ، أَخْبَرَهُ قَالَ أَتَيْتُ عُثْمَانَ بِطَهُورٍ وَهْوَ جَالِسٌ عَلَى الْمَقَاعِدِ، فَتَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ وَهْوَ فِي هَذَا الْمَجْلِسِ، فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ ثُمَّ قَالَ " مَنْ تَوَضَّأَ مِثْلَ هَذَا الْوُضُوءِ، ثُمَّ أَتَى الْمَسْجِدَ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ جَلَسَ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ". قَالَ وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَغْتَرُّوا ".
(Ibn Abon aytdi:) Men Usmonning oldiga, u (masjid yonidagi) oʻrindiqlarda oʻtirganida, tahorat suvini olib keldim. U chiroyli tahorat qildi, soʻng: «Men Paygʻambar ﷺning shu majlisda (joyda) tahorat qilganlarini koʻrgan edim — u zot chiroyli tahorat qilib, soʻng: ‹Kim shu (mening) tahoratimdek tahorat qilib, masjidga kelib, ikki rakat namoz oʻqib, soʻng oʻtirsa, uning oʻtgan gunohlari magʻfirat qilinadi› dedilar», dedi. (Usmon) aytdi: Paygʻambar ﷺ (yana): «(Bunga ishonib) magʻrur boʻlib (aldanib) ketmanglar», dedilar.(Ибн Абон айтди:) Мен Усмоннинг олдига, у (масжид ёнидаги) ўриндиқларда ўтирганида, таҳорат сувини олиб келдим. У чиройли таҳорат қилди, сўнг: «Мен Пайғамбар ﷺнинг шу мажлисда (жойда) таҳорат қилганларини кўрган эдим — у зот чиройли таҳорат қилиб, сўнг: ‹Ким шу (менинг) таҳоратимдек таҳорат қилиб, масжидга келиб, икки ракат намоз ўқиб, сўнг ўтирса, унинг ўтган гуноҳлари мағфират қилинади› дедилар», деди. (Усмон) айтди: Пайғамбар ﷺ (яна): «(Бунга ишониб) мағрур бўлиб (алданиб) кетманглар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لَوْ كَانَ لاِبْنِ آدَمَ وَادِيَانِ مِنْ مَالٍ لاَبْتَغَى ثَالِثًا، وَلاَ يَمْلأُ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ التُّرَابُ، وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Odam bolasiga ikki vodiy (toʻla) mol boʻlsa (ham), u uchinchisini istardi. Odam bolasining qornini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi. Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi».(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Одам боласига икки водий (тўла) мол бўлса (ҳам), у учинчисини истарди. Одам боласининг қорнини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди. Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади».
حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا مَخْلَدٌ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لَوْ أَنَّ لاِبْنِ آدَمَ مِثْلَ وَادٍ مَالاً لأَحَبَّ أَنَّ لَهُ إِلَيْهِ مِثْلَهُ، وَلاَ يَمْلأُ عَيْنَ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ التُّرَابُ، وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ ". قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَلاَ أَدْرِي مِنَ الْقُرْآنِ هُوَ أَمْ لاَ. قَالَ وَسَمِعْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ يَقُولُ ذَلِكَ عَلَى الْمِنْبَرِ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Agar Odam bolasiga bir vodiy (toʻla) mol boʻlsa, u yana shunchasini istardi; Odam bolasining koʻzini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi. Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi». Ibn Abbos: «Bilmadim, bu Qurʼondanmi yoki yoʻqmi», dedi. (Ato:) Men Ibn Zubayrning buni minbarda aytganini ham eshitdim.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Агар Одам боласига бир водий (тўла) мол бўлса, у яна шунчасини истарди; Одам боласининг кўзини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди. Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади». Ибн Аббос: «Билмадим, бу Қуръонданми ёки йўқми», деди. (Ато:) Мен Ибн Зубайрнинг буни минбарда айтганини ҳам эшитдим.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ حُصَيْنَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ كُنْتُ قَاعِدًا عِنْدَ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ فَقَالَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعُونَ أَلْفًا بِغَيْرِ حِسَابٍ، هُمُ الَّذِينَ لاَ يَسْتَرْقُونَ، وَلاَ يَتَطَيَّرُونَ، وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan yetmish ming (kishi) hisob-kitobsiz jannatga kiradi; ular shunday (kishi)larki, (oʻzlariga) ruqya (afsun) qildirmaydilar, (qush uchirib) bevahimalik (fol)ga ishonmaydilar va Robbilariga tavakkal qiladilar», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан етмиш минг (киши) ҳисоб-китобсиз жаннатга киради; улар шундай (киши)ларки, (ўзларига) руқя (афсун) қилдирмайдилар, (қуш учириб) беваҳималик (фол)га ишонмайдилар ва Роббиларига таваккал қиладилар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا جَعْدٌ أَبُو عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيُّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا يَرْوِي عَنْ رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ الْحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئَاتِ، ثُمَّ بَيَّنَ ذَلِكَ فَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللَّهُ لَهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً، فَإِنْ هُوَ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا كَتَبَهَا اللَّهُ لَهُ عِنْدَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ إِلَى أَضْعَافٍ كَثِيرَةٍ، وَمَنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللَّهُ لَهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً، فَإِنْ هُوَ هَمَّ بِهَا فَعَمِلَهَا كَتَبَهَا اللَّهُ لَهُ سَيِّئَةً وَاحِدَةً ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan — u zot Robbi (azza va jalla)dan rivoyat qilgan (narsa)da — (rivoyat qiladi):) U zot: «Albatta Alloh yaxshiliklar va yomonliklarni yozdi, soʻng buni (shunday) bayon qildi: kim bir yaxshilikni niyat qilib, uni qilmasa, Alloh uni Oʻz huzurida toʻliq bir yaxshilik (savob) qilib yozadi; agar uni niyat qilib, soʻng qilsa, Alloh uni Oʻz huzurida oʻnta yaxshilikdan to yetti yuz barobargacha, undan-da koʻp barobarga (savob qilib) yozadi. Kim bir yomonlikni niyat qilib, uni qilmasa, Alloh uni Oʻz huzurida toʻliq bir yaxshilik qilib yozadi; agar uni niyat qilib, soʻng qilsa, Alloh uni bitta yomonlik (gunoh) qilib yozadi», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан — у зот Робби (азза ва жалла)дан ривоят қилган (нарса)да — (ривоят қилади):) У зот: «Албатта Аллоҳ яхшиликлар ва ёмонликларни ёзди, сўнг буни (шундай) баён қилди: ким бир яхшиликни ният қилиб, уни қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида тўлиқ бир яхшилик (савоб) қилиб ёзади; агар уни ният қилиб, сўнг қилса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида ўнта яхшиликдан то етти юз баробаргача, ундан-да кўп баробарга (савоб қилиб) ёзади. Ким бир ёмонликни ният қилиб, уни қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида тўлиқ бир яхшилик қилиб ёзади; агар уни ният қилиб, сўнг қилса, Аллоҳ уни битта ёмонлик (гуноҳ) қилиб ёзади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّكُمْ مُلاَقُو اللَّهِ حُفَاةً عُرَاةً مُشَاةً غُرْلاً ". قَالَ سُفْيَانُ هَذَا مِمَّا نَعُدُّ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ سَمِعَهُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Sizlar Allohga yalangoyoq, yalangʻoch, piyoda va xatna qilinmagan holda yoʻliqasiz». Sufyon: «Bu — biz Ibn Abbos uni Paygʻambar ﷺdan eshitgan deb hisoblaydigan (hadis)lardandir», dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Сизлар Аллоҳга ялангоёқ, яланғоч, пиёда ва хатна қилинмаган ҳолда йўлиқасиз». Суфён: «Бу — биз Ибн Аббос уни Пайғамбар ﷺдан эшитган деб ҳисоблайдиган (ҳадис)лардандир», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ " إِنَّكُمْ مُلاَقُو اللَّهِ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning minbarda xutba qilib: «Sizlar Allohga yalangoyoq, yalangʻoch va xatna qilinmagan holda yoʻliqasiz», deganlarini eshitdim.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг минбарда хутба қилиб: «Сизлар Аллоҳга ялангоёқ, яланғоч ва хатна қилинмаган ҳолда йўлиқасиз», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَامَ فِينَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فَقَالَ " إِنَّكُمْ مَحْشُورُونَ حُفَاةً عُرَاةً [quran sura="21" aya_start="104" aya_end="104"]{كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ} الآيَةَ، وَإِنَّ أَوَّلَ الْخَلاَئِقِ يُكْسَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِبْرَاهِيمُ، وَإِنَّهُ سَيُجَاءُ بِرِجَالٍ مِنْ أُمَّتِي، فَيُؤْخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشِّمَالِ. فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُصَيْحَابِي. فَيَقُولُ إِنَّكَ لاَ تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ. فَأَقُولُ كَمَا قَالَ الْعَبْدُ الصَّالِحُ [quran sura="5" aya_start="117" aya_end="117"]{وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ} إِلَى قَوْلِهِ {الْحَكِيمُ} قَالَ فَيُقَالُ إِنَّهُمْ لَمْ يَزَالُوا مُرْتَدِّينَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bizning oramizda xutba qilib turib: «Sizlar yalangoyoq, yalangʻoch, xatna qilinmagan holda toʻplanasiz — ‹Biz (mavjudotni) ilk bor yaratganimiz kabi, uni (yana) qaytaramiz› (Anbiyo surasi, 104-oyat). Qiyomat kunida xaloyiqdan birinchi boʻlib kiyintiriladigan (kishi) — Ibrohimdir. Ummatimdan baʼzi kishilar (ham) keltiriladi-yu, ular chap tomonga (doʻzaxga) olib ketiladi. Men: ‹Ey Robbim, (bular) mening sahobalarim!› deyman. (Alloh): ‹Sen ulardan keyin nima (bidʼat) paydo qilganlarini bilmaysan›, deydi. Men (ularga) — solih banda (Iso) aytganidek —: ‹Men ular orasida boʻlganimda, ularga guvoh edim...› — ‹al-Hakiym› (soʻziga qadar) (Moida surasi, 117-oyat) deyman», dedilar. (Soʻng u zot:) «Shunda: ‹Ular sen (ketgan)dan keyin ham (dindan) ortlariga qaytib (murtad boʻlib) ketaverdilar›, deyiladi», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ бизнинг орамизда хутба қилиб туриб: «Сизлар ялангоёқ, яланғоч, хатна қилинмаган ҳолда тўпланасиз — ‹Биз (мавжудотни) илк бор яратганимиз каби, уни (яна) қайтарамиз› (Анбиё сураси, 104-оят). Қиёмат кунида халойиқдан биринчи бўлиб кийинтириладиган (киши) — Иброҳимдир. Умматимдан баъзи кишилар (ҳам) келтирилади-ю, улар чап томонга (дўзахга) олиб кетилади. Мен: ‹Эй Роббим, (булар) менинг саҳобаларим!› дейман. (Аллоҳ): ‹Сен улардан кейин нима (бидъат) пайдо қилганларини билмайсан›, дейди. Мен (уларга) — солиҳ банда (Исо) айтганидек —: ‹Мен улар орасида бўлганимда, уларга гувоҳ эдим...› — ‹ал-Ҳакийм› (сўзига қадар) (Моида сураси, 117-оят) дейман», дедилар. (Сўнг у зот:) «Шунда: ‹Улар сен (кетган)дан кейин ҳам (диндан) ортларига қайтиб (муртад бўлиб) кетавердилар›, дейилади», дедилар.
حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ،. وَحَدَّثَنِي أَسِيدُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ حُصَيْنٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ فَقَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " عُرِضَتْ عَلَىَّ الأُمَمُ، فَأَخَذَ النَّبِيُّ يَمُرُّ مَعَهُ الأُمَّةُ، وَالنَّبِيُّ يَمُرُّ مَعَهُ النَّفَرُ، وَالنَّبِيُّ يَمُرُّ مَعَهُ الْعَشَرَةُ، وَالنَّبِيُّ يَمُرُّ مَعَهُ الْخَمْسَةُ، وَالنَّبِيُّ يَمُرُّ وَحْدَهُ، فَنَظَرْتُ فَإِذَا سَوَادٌ كَثِيرٌ قُلْتُ يَا جِبْرِيلُ هَؤُلاَءِ أُمَّتِي قَالَ لاَ وَلَكِنِ انْظُرْ إِلَى الأُفُقِ. فَنَظَرْتُ فَإِذَا سَوَادٌ كَثِيرٌ. قَالَ هَؤُلاَءِ أُمَّتُكَ، وَهَؤُلاَءِ سَبْعُونَ أَلْفًا قُدَّامَهُمْ، لاَ حِسَابَ عَلَيْهِمْ وَلاَ عَذَابَ. قُلْتُ وَلِمَ قَالَ كَانُوا لاَ يَكْتَوُونَ، وَلاَ يَسْتَرْقُونَ، وَلاَ يَتَطَيَّرُونَ، وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ ". فَقَامَ إِلَيْهِ عُكَّاشَةُ بْنُ مِحْصَنٍ فَقَالَ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ. قَالَ " اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ مِنْهُمْ ". ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ آخَرُ قَالَ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ. قَالَ " سَبَقَكَ بِهَا عُكَّاشَةُ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Menga (oʻtgan) ummatlar koʻrsatildi. (Bir) paygʻambar oʻtardi — yonida (butun) bir ummat (boʻlardi); (boshqa) paygʻambar oʻtardi — yonida (bir necha) kishilar; (yana) paygʻambar oʻtardi — yonida oʻnta (kishi); paygʻambar oʻtardi — yonida beshta; paygʻambar (esa) yolgʻiz oʻzi oʻtardi. Men qarasam — koʻp (qora) olomon (bor). ‹Ey Jibril, bular mening ummatimmi?› dedim. U: ‹Yoʻq, lekin ufqqa qara›, dedi. Men qarasam — koʻp (qora) olomon (bor). U: ‹Bular — sening ummating; mana shu (oldidagi) yetmish ming (kishi) esa — ularning oldida (boʻlib), ularga hisob ham, azob ham yoʻq›, dedi. Men: ‹Nega (unday)?› dedim. U: ‹Ular (oʻzlarini) dogʻlamasdilar, (oʻzlariga) ruqya (afsun) qildirmasdilar, (qush uchirib) bevahimalik (fol)ga ishonmasdilar va Robbilariga tavakkal qilardilar›, dedi», dedilar. Shunda Ukkosha ibn Mihsan oʻrnidan turib: «Alloh meni ulardan qilishini soʻrab duo qiling», dedi. U zot: «Allohim, uni ulardan qilgin», dedilar. Soʻng boshqa bir kishi turib: «Alloh meni ulardan qilishini soʻrab duo qiling», dedi. U zot: «Bunda Ukkosha sendan oʻzib ketdi», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Менга (ўтган) умматлар кўрсатилди. (Бир) пайғамбар ўтарди — ёнида (бутун) бир уммат (бўларди); (бошқа) пайғамбар ўтарди — ёнида (бир неча) кишилар; (яна) пайғамбар ўтарди — ёнида ўнта (киши); пайғамбар ўтарди — ёнида бешта; пайғамбар (эса) ёлғиз ўзи ўтарди. Мен қарасам — кўп (қора) оломон (бор). ‹Эй Жибрил, булар менинг умматимми?› дедим. У: ‹Йўқ, лекин уфққа қара›, деди. Мен қарасам — кўп (қора) оломон (бор). У: ‹Булар — сенинг умматинг; мана шу (олдидаги) етмиш минг (киши) эса — уларнинг олдида (бўлиб), уларга ҳисоб ҳам, азоб ҳам йўқ›, деди. Мен: ‹Нега (ундай)?› дедим. У: ‹Улар (ўзларини) доғламасдилар, (ўзларига) руқя (афсун) қилдирмасдилар, (қуш учириб) беваҳималик (фол)га ишонмасдилар ва Роббиларига таваккал қилардилар›, деди», дедилар. Шунда Уккоша ибн Миҳсан ўрнидан туриб: «Аллоҳ мени улардан қилишини сўраб дуо қилинг», деди. У зот: «Аллоҳим, уни улардан қилгин», дедилар. Сўнг бошқа бир киши туриб: «Аллоҳ мени улардан қилишини сўраб дуо қилинг», деди. У зот: «Бунда Уккоша сендан ўзиб кетди», дедилар.
حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، وَعَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ الْكَوْثَرُ الْخَيْرُ الْكَثِيرُ الَّذِي أَعْطَاهُ اللَّهُ إِيَّاهُ. قَالَ أَبُو بِشْرٍ قُلْتُ لِسَعِيدٍ إِنَّ أُنَاسًا يَزْعُمُونَ أَنَّهُ نَهَرٌ فِي الْجَنَّةِ. فَقَالَ سَعِيدٌ النَّهَرُ الَّذِي فِي الْجَنَّةِ مِنَ الْخَيْرِ الَّذِي أَعْطَاهُ اللَّهُ إِيَّاهُ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) ‹Kavsar› — Alloh u zotga (Paygʻambar ﷺga) ato etgan koʻp yaxshilik (xayr)dir. Abu Bishr aytdi: Men Saʼidga: «Baʼzi kishilar uni jannatdagi bir daryo deb daʼvo qiladi», dedim. Saʼid: «Jannatdagi daryo — Alloh u zotga ato etgan oʻsha yaxshilikning (bir qismi)dir», dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) ‹Кавсар› — Аллоҳ у зотга (Пайғамбар ﷺга) ато этган кўп яхшилик (хайр)дир. Абу Бишр айтди: Мен Саъидга: «Баъзи кишилар уни жаннатдаги бир дарё деб даъво қилади», дедим. Саъид: «Жаннатдаги дарё — Аллоҳ у зотга ато этган ўша яхшиликнинг (бир қисми)дир», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَوْلاَدِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ " اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺdan mushriklarning bolalari (haqida) soʻralganda, u zot: «Alloh ularning nima qilishlarini yaxshiroq biluvchidir», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺдан мушрикларнинг болалари (ҳақида) сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларнинг нима қилишларини яхшироқ билувчидир», дедилар.
حَدَّثَنِي مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَا رَأَيْتُ شَيْئًا أَشْبَهَ بِاللَّمَمِ مِمَّا قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَى ابْنِ آدَمَ حَظَّهُ مِنَ الزِّنَا، أَدْرَكَ ذَلِكَ لاَ مَحَالَةَ، فَزِنَا الْعَيْنِ النَّظَرُ، وَزِنَا اللِّسَانِ الْمَنْطِقُ، وَالنَّفْسُ تَمَنَّى وَتَشْتَهِي، وَالْفَرْجُ يُصَدِّقُ ذَلِكَ، وَيُكَذِّبُهُ ". وَقَالَ شَبَابَةُ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men ‹lamam› (kichik gunohlar)ga Abu Hurayra Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilib) aytgan (quyidagi) soʻzdan koʻra oʻxshashroq biror narsani koʻrmadim: «Albatta Alloh odam bolasiga zinodan (boʻladigan) nasibasini yozib qoʻygan — u (banda) bunga muqarrar (labadma) yetadi: koʻzning zinosi — (harom) nazar (qarash); tilning zinosi — (harom) gapirish; nafs (koʻngil) orzu qiladi va xohlaydi; avrat esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi (rad etadi)».(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен ‹ламам› (кичик гуноҳлар)га Абу Ҳурайра Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилиб) айтган (қуйидаги) сўздан кўра ўхшашроқ бирор нарсани кўрмадим: «Албатта Аллоҳ одам боласига зинодан (бўладиган) насибасини ёзиб қўйган — у (банда) бунга муқаррар (лабадма) етади: кўзнинг зиноси — (ҳаром) назар (қараш); тилнинг зиноси — (ҳаром) гапириш; нафс (кўнгил) орзу қилади ва хоҳлайди; аврат эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради (рад этади)».
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ [quran sura="17" aya_start="60" aya_end="60"]{وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِلنَّاسِ} قَالَ هِيَ رُؤْيَا عَيْنٍ أُرِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ. قَالَ [quran sura="17" aya_start="60" aya_end="60"]{وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ} قَالَ هِيَ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ.
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) ‹Biz senga koʻrsatgan manzarani odamlar uchun faqat sinov qildik› (Isro surasi, 60-oyat) (oyati haqida): «U — koʻz bilan (haqiqatan) koʻrilgan manzaradir; Rasululloh ﷺga (Isro) kechasi Baytul-Maqdisga (Quddusga) olib borilganda koʻrsatilgan», dedi. ‹...va Qurʼondagi laʼnatlangan daraxt› (haqida esa): «U — Zaqqum daraxtidir», dedi.)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ‹Биз сенга кўрсатган манзарани одамлар учун фақат синов қилдик› (Исро сураси, 60-оят) (ояти ҳақида): «У — кўз билан (ҳақиқатан) кўрилган манзарадир; Расулуллоҳ ﷺга (Исро) кечаси Байтул-Мақдисга (Қуддусга) олиб борилганда кўрсатилган», деди. ‹...ва Қуръондаги лаънатланган дарахт› (ҳақида эса): «У — Заққум дарахтидир», деди.)
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زُرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ. قَالَ " لاَ حَرَجَ ". قَالَ آخَرُ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ. قَالَ " لاَ حَرَجَ ". قَالَ آخَرُ ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ. قَالَ " لاَ حَرَجَ ".
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Bir kishi Paygʻambar ﷺga: «Men (jamraga) tosh otishdan oldin (Kaʼbani) tavof qildim», dedi. U zot: «Zarari yoʻq», dedilar. Boshqasi: «Men (qurbonlik) soʻyishdan oldin (sochimni) oldirdim», dedi. U zot: «Zarari yoʻq», dedilar. Yana boshqasi: «Men tosh otishdan oldin (qurbonlik) soʻydim», dedi. U zot: «Zarari yoʻq», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Бир киши Пайғамбар ﷺга: «Мен (жамрага) тош отишдан олдин (Каъбани) тавоф қилдим», деди. У зот: «Зарари йўқ», дедилар. Бошқаси: «Мен (қурбонлик) сўйишдан олдин (сочимни) олдирдим», деди. У зот: «Зарари йўқ», дедилар. Яна бошқаси: «Мен тош отишдан олдин (қурбонлик) сўйдим», деди. У зот: «Зарари йўқ», дедилар.