حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شَاكِرٍ , ثنا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ , ثنا أَبُو الْوَلِيدِ الْعَدَنِيُّ ، ثنا رَجَاءٌ أَبُو سَعِيدٍ , ثنا مُجَاهِدٌ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ , أَوْ يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ , لا تَمْنَعُوا أَحَدًا يَطُوفُ , فَإِنَّهُ لا صَلاةَ بَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ , وَلا صَلاةَ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ , إِلا بِمَكَّةَ عِنْدَ هَذَا الْبَيْتِ يَطُوفُونَ وَيُصَلُّونَ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari — yoki: ey Abdumanof oʻgʻillari — tavof qilayotgan hech kimni man qilmanglar. Zero bomdoddan keyin quyosh chiqquncha namoz yoʻq, asrdan keyin quyosh botguncha namoz yoʻq, magar Makkada, mana shu Bayt yonida: ular tavof qiladilar va namoz oʻqiydilar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Эй Абдулмутталиб ўғиллари — ёки: эй Абдуманоф ўғиллари — тавоф қилаётган ҳеч кимни ман қилманглар. Зеро бомдоддан кейин қуёш чиққунча намоз йўқ, асрдан кейин қуёш ботгунча намоз йўқ, магар Маккада, мана шу Байт ёнида: улар тавоф қиладилар ва намоз ўқийдилар», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ , ثنا شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ , نا أَبُو جَنَابٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " ثَلاثٌ هُنَّ عَلَيَّ فَرَائِضُ , وَهُنَّ لَكُمْ تَطَوُّعٌ : النَّحْرُ , وَالْوِتْرُ , وَرَكْعَتَا الْفَجْرِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (narsa) bor: ular menga farz, sizlarga esa nafldir — nahr (qurbonlik), vitr va bomdodning ikki rakaati», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (нарса) бор: улар менга фарз, сизларга эса нафлдир — наҳр (қурбонлик), витр ва бомдоднинг икки ракаати», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْمُقْرِئُ , ثنا أَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ عَبْدُ الْحَمِيدِ ، نا النَّضْرُ أَبُو عُمَرَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ عَلَيْهِمْ تُرَى الْبُشْرَى وَالسُّرُورُ فِي وَجْهِهِ , فَقَالَ : " إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَمَدَّكُمْ بِصَلاةٍ هِيَ الْوِتْرُ " . النَّضْرُ أَبُو عُمَرَ الْخَزَّازُ ضَعِيفٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yuzlarida xushxabar va shodlik koʻrinib turgan holda ularning oldiga chiqdilar va: «Albatta, Alloh sizlarga bir namozni ziyoda qildi — u vitrdir», dedilar. an-Nazr Abu Umar al-Xazzoz zaifdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ юзларида хушхабар ва шодлик кўриниб турган ҳолда уларнинг олдига чиқдилар ва: «Албатта, Аллоҳ сизларга бир намозни зиёда қилди — у витрдир», дедилар. ан-Назр Абу Умар ал-Хаззоз заифдир.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ , ثنا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ , عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , قَالَ : قَالَ رَجُلٌ لابْنِ عَبَّاسٍ : " أَلا تَعْجَبُ مِنْ مُعَاوِيَةَ إِنَّهُ يُوتِرُ بِرَكْعَةٍ , قَالَ : أَحْسَنَ إِنَّهُ فَقِيهٌ "
Ibn Abu Mulayka aytdi: Bir kishi Ibn Abbosga: «Muoviyadan taajjublanmaysanmi, u bir rakaat bilan vitr qiladi», dedi. (Ibn Abbos): «Yaxshi qilibdi, u faqihdir», dedi.Ибн Абу Мулайка айтди: Бир киши Ибн Аббосга: «Муовиядан таажжубланмайсанми, у бир ракаат билан витр қилади», деди. (Ибн Аббос): «Яхши қилибди, у фақиҳдир», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ ، ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الأَزْهَرِ بْنِ مُنْجَايَا السُّلَمِيُّ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُصَبِّحِ بْنِ هِلْقَامٍ الْبَزَّازُ , حَدَّثَنَا أبِي , ثنا قَيْسٌ , عَنْ أَبَانَ بْنِ تَغْلِبَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " مَا زَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْنُتُ حَتَّى فَارَقَ الدُّنْيَا " . خَالَفَهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي حُرَّةَ , عَنْ سَعِيدٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ dunyodan ajragunlaricha qunut tutishda davom etdilar. Unga Ibrohim ibn Abu Hurra Saʼiddan (rivoyat qilib) muxolafat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ дунёдан ажрагунларича қунут тутишда давом этдилар. Унга Иброҳим ибн Абу Ҳурра Саъиддан (ривоят қилиб) мухолафат қилди.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الطُّوسِيُّ , ثنا شَبَابَةُ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَيْسَرَةَ أَبُو لَيْلَى , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي حُرَّةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , قَالَ : أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : " إِنَّ الْقُنُوتَ فِي صَلاةِ الصُّبْحِ بِدْعَةٌ "
Saʼid ibn Jubayr aytdi: Guvohlik beramanki, men Ibn Abbosning: «Albatta, subh namozida qunut (tutish) bidʼatdir», deganini eshitdim.Саъид ибн Жубайр айтди: Гувоҳлик бераманки, мен Ибн Аббоснинг: «Албатта, субҳ намозида қунут (тутиш) бидъатдир», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , ثنا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ , ثنا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " مِنَ السُّنَّةِ أَنْ لا يَخْرُجَ حَتَّى يَطْعَمَ وَيُخْرِجَ صَدَقَةَ الْفِطْرِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Sunnatdan (boʻlgan ish) — taom yemay va fitr sadaqasini chiqarmay turib (iyd namoziga) chiqmaslikdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Суннатдан (бўлган иш) — таом емай ва фитр садақасини чиқармай туриб (ийд намозига) чиқмасликдир.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عِيسَى بْنُ أَبِي حَرْبٍ الصَّفَّارُ , ثنا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ , عَنْ عَبْدِ الْغَفَّارِ بْنِ الْقَاسِمِ , حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ , حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيْتَ فَصَلَّى بَيْنَ السَّارِيَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ , ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى بَيْنَ الْبَابِ وَالْحَجَرِ رَكْعَتَيْنِ , ثُمَّ قَالَ : " هَذِهِ الْقِبْلَةُ " , ثُمَّ دَخَلَ مَرَّةً أُخْرَى فَقَامَ فِيهِ يَدْعُو , ثُمَّ خَرَجَ وَلَمْ يُصَلِّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Baytga kirdilar va ikki ustun oraligʻida ikki rakaat oʻqidilar, soʻng chiqib, eshik bilan Hijr oraligʻida ikki rakaat oʻqidilar, soʻng: «Qibla mana shudir», dedilar. Soʻng yana bir marta kirdilar va u yerda turib duo qildilar, keyin chiqdilar va namoz oʻqimadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Байтга кирдилар ва икки устун оралиғида икки ракаат ўқидилар, сўнг чиқиб, эшик билан Ҳижр оралиғида икки ракаат ўқидилар, сўнг: «Қибла мана шудир», дедилар. Сўнг яна бир марта кирдилар ва у ерда туриб дуо қилдилар, кейин чиқдилар ва намоз ўқимадилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي دَاوُدَ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مُصَفًّى , وَعَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ , قَالا : نا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ , ثنا الزُّبَيْدِيُّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَامَ النَّاسُ مَعَهُ وَكَبَّرَ وَكَبَّرُوا , ثُمَّ رَكَعَ وَرَكَعَ مَعَهُ أُنَاسٌ مِنْهُمْ , ثُمَّ سَجَدَ وَسَجَدُوا , ثُمَّ قَامَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ وَتَأَخَّرَ الَّذِينَ سَجَدُوا مَعَهُ وَحَرَسُوا إِخْوَانَهُمْ , وَجَاءَتِ الطَّائِفَةُ الأُخْرَى فَرَكَعُوا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالنَّاسُ كُلُّهُمْ فِي الصَّلاةِ يُكَبِّرُونَ وَلَكِنْ يَحْرُسُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا " . حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , وَالْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , قَالا : نا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبٍ الدِّمَشْقِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ , عَنِ الزُّبَيْدِيِّ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ . حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ , ثنا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ , ثنا الزُّبَيْدِيُّ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Allohning Nabiysi ﷺ (namozga) turdilar, odamlar ham u zot bilan turdi; u zot takbir aytdilar, ular ham takbir aytishdi. Soʻng u zot rukuga bordilar, ulardan bir qismi u zot bilan birga rukuga bordi. Soʻng sajda qildilar, ular ham sajda qilishdi. Soʻng u zot ikkinchi rakaatga turdilar, u zot bilan sajda qilganlar orqaga chekinib, birodarlarini qoʻriqlashdi; boshqa toifa kelib, Nabiy ﷺ bilan rukuga borishdi. Odamlarning hammasi namozda takbir aytar, ammo bir-birlarini qoʻriqlar edilar. Muhammad ibn Vahb ad-Dimashqiy va Hayva ibn Shurayh ham Muhammad ibn Harbdan, u az-Zubaydiydan, u az-Zuhriydan oʻz isnodi bilan shunga oʻxshash rivoyat qilishdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ (намозга) турдилар, одамлар ҳам у зот билан турди; у зот такбир айтдилар, улар ҳам такбир айтишди. Сўнг у зот рукуга бордилар, улардан бир қисми у зот билан бирга рукуга борди. Сўнг сажда қилдилар, улар ҳам сажда қилишди. Сўнг у зот иккинчи ракаатга турдилар, у зот билан сажда қилганлар орқага чекиниб, биродарларини қўриқлашди; бошқа тоифа келиб, Набий ﷺ билан рукуга боришди. Одамларнинг ҳаммаси намозда такбир айтар, аммо бир-бирларини қўриқлар эдилар. Муҳаммад ибн Ваҳб ад-Димашқий ва Ҳайва ибн Шурайҳ ҳам Муҳаммад ибн Ҳарбдан, у аз-Зубайдийдан, у аз-Зуҳрийдан ўз исноди билан шунга ўхшаш ривоят қилишди.
حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَبِي حَزْمٍ الْقُطَعِيُّ , وَالْجَرَّاحُ بْنُ مَخْلَدٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , ثنا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى الْبَاهِلِيُّ , قَالُوا : ثنا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ , ثنا وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ رَاشِدٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِصَلاةِ الْخَوْفِ , فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقُمْنَا خَلْفَهُ صَفَّيْنِ , وَكَبَّرَ وَرَكَعَ , وَرَكَعْنَا جَمِيعًا الصَّفَّانِ كِلاهُمَا , ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ , ثُمَّ خَرَّ سَاجِدًا وَسَجَدَ الصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ وَثَبَتَ الآخَرُونَ قِيَامًا يَحْرُسُونَ إِخْوَانَهُمْ , فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ سُجُودِهِ وَقَامَ خَرَّ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ سُجُودًا فَسَجَدُوا سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامُوا فَتَأَخَّرَ الصَّفُّ الْمُقَدَّمُ الَّذِي يَلِيهِ وَتَقَدَّمَ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ فَرَكَعَ وَرَكَعُوا جَمِيعًا , وَسَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ , وَثَبَتَ الآخَرُونَ قِيَامًا يَحْرُسُونَ إِخْوَانَهُمْ , فَلَمَّا قَعَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَّ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ سُجُودًا فَسَجَدُوا , ثُمَّ سَلَّمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga xavf namozini buyurdilar. Rasululloh ﷺ (namozga) turdilar, biz esa ortlarida ikki saf boʻlib turdik. U zot takbir aytib, rukuga bordilar, ikkala saf ham hammamiz birga rukuga bordik. Soʻng u zot boshlarini koʻtardilar, keyin sajdaga yiqildilar; u zotga yaqin saf ham sajda qildi, boshqalari esa birodarlarini qoʻriqlab, tik turdilar. U zot sajdadan boʻshab, tik turganlarida orqadagi saf sajdaga yiqilib, ikki sajda qildi, soʻng turishdi. Keyin u zotga yaqin boʻlgan oldingi saf orqaga chekindi, orqadagi saf oldinga oʻtdi. U zot rukuga bordilar, ular ham hammalari rukuga borishdi. Rasululloh ﷺ va u zotga yaqin saf sajda qildi, boshqalari esa birodarlarini qoʻriqlab, tik turdilar. Rasululloh ﷺ oʻtirganlarida orqadagi saf sajdaga yiqilib, sajda qildi. Soʻng Nabiy ﷺ salom berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга хавф намозини буюрдилар. Расулуллоҳ ﷺ (намозга) турдилар, биз эса ортларида икки саф бўлиб турдик. У зот такбир айтиб, рукуга бордилар, иккала саф ҳам ҳаммамиз бирга рукуга бордик. Сўнг у зот бошларини кўтардилар, кейин саждага йиқилдилар; у зотга яқин саф ҳам сажда қилди, бошқалари эса биродарларини қўриқлаб, тик турдилар. У зот саждадан бўшаб, тик турганларида орқадаги саф саждага йиқилиб, икки сажда қилди, сўнг туришди. Кейин у зотга яқин бўлган олдинги саф орқага чекинди, орқадаги саф олдинга ўтди. У зот рукуга бордилар, улар ҳам ҳаммалари рукуга боришди. Расулуллоҳ ﷺ ва у зотга яқин саф сажда қилди, бошқалари эса биродарларини қўриқлаб, тик турдилар. Расулуллоҳ ﷺ ўтирганларида орқадаги саф саждага йиқилиб, сажда қилди. Сўнг Набий ﷺ салом бердилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي دَاوُدَ , حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ النِّيلِيُّ , ثنا ثَابِتُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو إِسْمَاعِيلَ الزَّاهِدُ , ثنا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ يَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ quyosh va oy tutilganda toʻrt sajda ichida sakkiz ruku bilan namoz oʻqidilar va har bir rakaatda qiroat qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қуёш ва ой тутилганда тўрт сажда ичида саккиз руку билан намоз ўқидилар ва ҳар бир ракаатда қироат қилдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدِ بْنِ جَرِيرٍ , ثنا سَهْلُ بْنُ بَكَّارٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ طَلْحَةَ , قَالَ : أَرْسَلَنِي مَرْوَانُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَسْأَلُهُ عَنْ سُنَّةِ الاسْتِسْقَاءِ , فَقَالَ : " سُنَّةُ الاسْتِسْقَاءِ سُنَّةُ الصَّلاةِ فِي الْعِيدَيْنِ , إِلا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَلَبَ رِدَاءَهُ فَجَعَلَ يَمِينَهُ عَلَى يَسَارِهِ وَيَسَارَهُ عَلَى يَمِينِهِ , وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَكَبَّرَ فِي الأُولَى سَبْعَ تَكْبِيرَاتٍ , وَقَرَأَ : سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى , وَقَرَأَ فِي الثَّانِيَةِ : هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ , وَكَبَّرَ فِيهَا خَمْسَ تَكْبِيرَاتٍ "
Talha aytdi: Marvon meni Ibn Abbosning oldiga, undan istisqo sunnati haqida soʻrash uchun yubordi. U: «Istisqo sunnati ikki hayitdagi namoz sunnatidir. Faqat Rasululloh ﷺ ridolarini agʻdarib, oʻng (tomoni)ni chapiga, chap (tomoni)ni oʻngiga qildilar va ikki rakaat namoz oʻqib, birinchisida yetti takbir aytdilar hamda {Sabbihisma Robbikal-aʼlo}ni oʻqidilar, ikkinchisida esa {Hal atoka hadisul-gʻoshiya}ni oʻqib, unda besh takbir aytdilar», dedi.Талҳа айтди: Марвон мени Ибн Аббоснинг олдига, ундан истисқо суннати ҳақида сўраш учун юборди. У: «Истисқо суннати икки ҳайитдаги намоз суннатидир. Фақат Расулуллоҳ ﷺ ридоларини ағдариб, ўнг (томони)ни чапига, чап (томони)ни ўнгига қилдилар ва икки ракаат намоз ўқиб, биринчисида етти такбир айтдилар ҳамда {Саббиҳисма Роббикал-аъло}ни ўқидилар, иккинчисида эса {Ҳал атока ҳадисул-ғошия}ни ўқиб, унда беш такбир айтдилар», деди.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَاضِي الأَنْطَاكِيُّ , ثنا أَبُو الْحَارِثِ اللَّيْثُ بْنُ عَبْدَةَ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ رَبِيعَةَ بْنِ هِشَامِ بْنِ إِسْحَاقَ مِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَيٍّ , أنَّهُ سَمِعَ جَدَّهُ هِشَامَ بْنَ إِسْحَاقَ , يُحَدِّثُ ، عَنْ أَبِيهِ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنَّ الْوَلِيدَ بْنَ عُتْبَةَ أَمِيرَ الْمَدِينَةِ أَرْسَلَهُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ . ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , ثنا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ صَالِحٍ , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ رَبِيعَةَ بْنِ هِشَامِ بْنِ إِسْحَاقَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي , يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ , عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , أَنَّ الْوَلِيدَ أَرْسَلَهُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ , فَقَالَ : يَا ابْنَ أَخِي , سَلْهُ كَيْفَ صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الاسْتِسْقَاءِ يَوْمَ اسْتَسْقَى بِالنَّاسِ ؟ فَقَالَ : " نَعَمْ , خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَخَشِّعًا مُتَذَلِّلا , فَصَنَعَ فِيهِ كَمَا يَصْنَعُ فِي الْفِطْرِ وَالأَضْحَى " . وَقَالَ الْقَاضِي فِي حَدِيثِهِ : مُتَبَذِّلا , وَلَمْ يَقُلْ : مُتَذَلِّلا
Ishoq ibn Abdulloh (rivoyat qiladi)ki, Madina amiri al-Valid ibn Utba uni Ibn Abbosning oldiga yuborib: «Ey birodarim oʻgʻli, undan soʻra: Rasululloh ﷺ odamlar bilan yomgʻir soʻragan kunlarida istisqoda qanday qilgan edilar?» dedi. (Ibn Abbos): «Ha, Rasululloh ﷺ xushuʼ qilgan, oʻzini past tutgan holda chiqdilar va unda Fitr va Azhoda qiladiganlaridek qildilar», dedi. Qozi esa oʻz hadisida: «oddiy kiyimda», dedi va: «oʻzini past tutgan holda», demadi.Ишоқ ибн Абдуллоҳ (ривоят қилади)ки, Мадина амири ал-Валид ибн Утба уни Ибн Аббоснинг олдига юбориб: «Эй биродарим ўғли, ундан сўра: Расулуллоҳ ﷺ одамлар билан ёмғир сўраган кунларида истисқода қандай қилган эдилар?» деди. (Ибн Аббос): «Ҳа, Расулуллоҳ ﷺ хушуъ қилган, ўзини паст тутган ҳолда чиқдилар ва унда Фитр ва Азҳода қиладиганларидек қилдилар», деди. Қози эса ўз ҳадисида: «оддий кийимда», деди ва: «ўзини паст тутган ҳолда», демади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، ثنا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى , وَالْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الأَسْوَدِ , قَالُوا : ثنا وَكِيعٌ , ثنا سُفْيَانُ , عَنْ هِشَامِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كِنَانَةَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : أَرْسَلَنِي أَمِيرٌ مِنَ الأُمَرَاءِ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَسْأَلُهُ عَنِ الاسْتِسْقَاءِ , وَقَالَ هَارُونُ, وَيُوسُفُ عَنِ الصَّلاةِ فِي الاسْتِسْقَاءِ , فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : " مَا مَنَعَهُ أَنْ يَسْأَلَنِي خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَوَاضِعًا مُتَبَذِّلا مُتَضَرِّعًا مُتَرَسِّلا فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ كَمَا يُصَلِّي فِي الْعِيدِ , وَلَمْ يَخْطُبْ خُطْبَتَكُمْ هَذِهِ "
Hishom ibn Ishoq otasidan rivoyat qiladi: Amirlardan biri meni Ibn Abbosning oldiga, undan istisqo haqida soʻrash uchun yubordi — Horun bilan Yusuf: «istisqodagi namoz haqida», dedilar. Ibn Abbos: «Nima uning oʻzi kelib mendan soʻrashiga toʻsqinlik qildi? Rasululloh ﷺ kamtarona, oddiy kiyimda, tazarruʼ qilib, sekin yurib chiqdilar va hayitda oʻqiganlaridek ikki rakaat namoz oʻqidilar, ammo sizlarning mana bu xutbangizdek xutba qilmadilar», dedi.Ҳишом ибн Ишоқ отасидан ривоят қилади: Амирлардан бири мени Ибн Аббоснинг олдига, ундан истисқо ҳақида сўраш учун юборди — Ҳорун билан Юсуф: «истисқодаги намоз ҳақида», дедилар. Ибн Аббос: «Нима унинг ўзи келиб мендан сўрашига тўсқинлик қилди? Расулуллоҳ ﷺ камтарона, оддий кийимда, тазарруъ қилиб, секин юриб чиқдилар ва ҳайитда ўқиганларидек икки ракаат намоз ўқидилар, аммо сизларнинг мана бу хутбангиздек хутба қилмадилар», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ ، ثنا عُبَيْدٌ الْعِجْلُ , ثنا يَحْيَى بْنُ مُعَلَّى بْنِ مَنْصُورٍ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَحْيَى بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الْمَخْزُومِيُّ , حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُنَجِّسُوا مَوْتَاكُمْ فَإِنَّ الْمُسْلِمَ لَيْسَ بِنَجَسٍ حَيًّا وَلا مَيِّتًا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Oʻliklaringizni najis qilmanglar; zero musulmon tirikligida ham, oʻlganida ham najis emas», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўликларингизни нажис қилманглар; зеро мусулмон тириклигида ҳам, ўлганида ҳам нажис эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ الْعَلافُ , ثنا صَبَاحُ بْنُ مَرْوَانَ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ هُرْمُزَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , وَعُرْوَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " صَلَّى جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلامُ عَلَى آدَمَ عَلَيْهِ السَّلامُ , كَبَّرَ عَلَيْهِ أَرْبَعًا , صَلَّى جِبْرِيلُ بِالْمَلائِكَةِ يَوْمَئِذٍ , وَدُفِنَ فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ , وَأُخِذَ مِنْ قِبَلَ الْقِبْلَةِ وَلُحِدَ لَهُ وَسُنِمَ قَبْرُهُ " . عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ مَتْرُوكٌ , وَرَوَاهُ أَبُو إِسْمَاعِيلَ الْمُؤَدِّبُ , عَنِ ابْنِ هُرْمُزَ , عَنْ أَبِي حَزْرَةَ , عَنْ عُرْوَةَ قَوْلَهُ بَعْضَ هَذَا الْكَلامِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Jabroil alayhissalom Odam alayhissalomga (janoza) namozini oʻqidi va unga toʻrt takbir aytdi; oʻsha kuni Jabroil farishtalarga (imom boʻlib) namoz oʻqidi. U Masjidul-Xayfda dafn etildi, qibla tomonidan (qabrga) olindi, unga lahad qazildi va qabri doʻngaytirildi». Abdurrahmon ibn Molik ibn Migʻval matrukdir. Buni Abu Ismoil al-Muaddib Ibn Hurmuzdan, u Abu Hazradan, u Urvadan uning oʻz soʻzi sifatida — bu kalomning baʼzisini — rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Жаброил алайҳиссалом Одам алайҳиссаломга (жаноза) намозини ўқиди ва унга тўрт такбир айтди; ўша куни Жаброил фаришталарга (имом бўлиб) намоз ўқиди. У Масжидул-Хайфда дафн этилди, қибла томонидан (қабрга) олинди, унга лаҳад қазилди ва қабри дўнгайтирилди». Абдурраҳмон ибн Молик ибн Миғвал матрукдир. Буни Абу Исмоил ал-Муаддиб Ибн Ҳурмуздан, у Абу Ҳазрадан, у Урвадан унинг ўз сўзи сифатида — бу каломнинг баъзисини — ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْفَحَّامُ , وَيَحْيَى بْنُ زَيْدِ بْنِ يَحْيَى الْفَزَارِيُّ , قَالا : نا خُنَيْسُ بْنُ بَكْرِ بْنِ خُنَيْسٍ , ثنا الْفُرَاتُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْجَزَرِيُّ , كَذَا قَالَ الْفَحَّامُ , عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " كَانَ آخِرُ مَا كَبَّرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْجِنَازَةِ أَرْبَعًا , وَكَبَّرَ عُمَرُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ أَرْبَعًا , وَكَبَّرَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَلَى عُمَرَ أَرْبَعًا , وَكَبَّرَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ عَلَى عَلِيٍّ أَرْبَعًا , وَكَبَّرَ الْحُسَيْنُ عَلَى الْحَسَنِ أَرْبَعًا , وَكَبَّرَتِ الْمَلائِكَةُ عَلَى آدَمَ عَلَيْهِ السَّلامُ أَرْبَعًا " . إِنَّمَا هُوَ فُرَاتُ بْنُ السَّائِبِ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Nabiy ﷺning janozaga aytgan oxirgi takbirlari toʻrtta edi; Umar Abu Bakrga toʻrt takbir aytdi; Abdulloh ibn Umar Umarga toʻrt takbir aytdi; Hasan ibn Ali Aliyga toʻrt takbir aytdi; Husayn Hasanga toʻrt takbir aytdi; farishtalar esa Odam alayhissalomga toʻrt takbir aytdilar». Al-Fahhom shunday dedi. Aslida u — Furot ibn as-Soib boʻlib, matrukul-hadisdir.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Набий ﷺнинг жанозага айтган охирги такбирлари тўртта эди; Умар Абу Бакрга тўрт такбир айтди; Абдуллоҳ ибн Умар Умарга тўрт такбир айтди; Ҳасан ибн Али Алийга тўрт такбир айтди; Ҳусайн Ҳасанга тўрт такбир айтди; фаришталар эса Одам алайҳиссаломга тўрт такбир айтдилар». Ал-Фаҳҳом шундай деди. Аслида у — Фурот ибн ас-Соиб бўлиб, матрукул-ҳадисдир.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ جَرِيرِ بْنِ جَبَلَةَ , ثنا الْحَجَّاجُ بْنُ نُصَيْرٍ , عَنِ الْفَضْلِ بْنِ السَّكَنِ , حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ , ثنا مَعْمَرٌ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ عَلَى الْجِنَازَةِ فِي أَوَّلِ تَكْبِيرَةٍ ثُمَّ لا يَعُودُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ janozada birinchi takbirda ikki qoʻllarini koʻtarar, soʻng qaytarib koʻtarmas edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ жанозада биринчи такбирда икки қўлларини кўтарар, сўнг қайтариб кўтармас эдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا أَبُو شَيْبَةَ ، ثنا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ , ثنا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ عَلَيْكُمْ فِي مَيِّتِكُمْ غُسْلٌ إِذَا غَسَّلْتُمُوهُ , وَإِنَّ مَيِّتَكُمْ لَيْسَ بِنَجَسٍ حَسْبُكُمْ أَنْ تَغْسِلُوا أَيْدِيَكُمْ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Mayyitingizni yuvsangiz, sizlarga gʻusl (vojib) emas. Albatta mayyitingiz najas emas; qoʻllaringizni yuvishingiz sizlarga kifoya», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Маййитингизни ювсангиз, сизларга ғусл (вожиб) эмас. Албатта маййитингиз нажас эмас; қўлларингизни ювишингиз сизларга кифоя», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، وَإِسْمَاعِيلُ الْوَرَّاقُ ، قَالا : ثنا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ الأَزْرَقُ , ثنا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ أَبِي عَوَانَةَ ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى قَبْرٍ مَنْبُوذٍ , فَكَبَّرَ عَلَيْهِ أَرْبَعًا " . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ شُعْبَةَ , وَأَبُو حُذَيْفَةَ ، عَنْ زَائِدَةَ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ , عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ . وتَابَعَهُمْ مَنْصُورُ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ , وَعَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ , كُلُّهُمْ قَالَ : كَبَّرَ أَرْبَعًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ chetga tashlangan bir qabrga namoz oʻqidilar va unga toʻrt takbir aytdilar. Buni Muslim ibn Ibrohim Shuʼbadan, Abu Huzayfa Zoidadan, Abdulloh ibn Jaʼfar Abu Muoviyadan, u Shayboniydan shunday rivoyat qilgan. Mansur ibn Abul-Asvad va Abdulvohid ibn Ziyod ham Shayboniydan rivoyat qilib, ularga mutobaat qildilar; barchasi: toʻrt takbir aytdilar, dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ четга ташланган бир қабрга намоз ўқидилар ва унга тўрт такбир айтдилар. Буни Муслим ибн Иброҳим Шуъбадан, Абу Ҳузайфа Зоидадан, Абдуллоҳ ибн Жаъфар Абу Муовиядан, у Шайбонийдан шундай ривоят қилган. Мансур ибн Абул-Асвад ва Абдулвоҳид ибн Зиёд ҳам Шайбонийдан ривоят қилиб, уларга мутобаат қилдилар; барчаси: тўрт такбир айтдилар, деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ , ثنا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الصَّفَّارُ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , ثنا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ الْجَوَابِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَسَّانِيُّ , وَالْعَلاءُ بْنُ سَالِمٍ , وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , قَالُوا : حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , ثنا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : أَبْصَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْرًا حَدِيثًا , فَقَالَ : " أَلا آذَنْتُمُونِي بِهَذَا ؟ " ، قَالُوا : كُنْتَ نَائِمًا فَكَرِهْنَا أَنْ نُوقِظَكَ , فَقَامَ فَصَلَّى عَلَيْهِ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ . وَقَدْ زَادَ بَعْضُهُمُ الْكَلِمَةَ وَالشَّيْءَ , وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ yangi bir qabrni koʻrib qoldilar va: «Menga buni xabar qilmadingizmi?», dedilar. Ular: «Siz uxlayotgan edingiz, sizni uygʻotishni yoqtirmadik», dedilar. Shunda u zot turib, unga namoz oʻqidilar. Men u zotning chap tomonlarida turgan edim, u zot meni oʻng tomonlariga oʻtkazdilar. Ularning baʼzilari (rivoyatda) bir soʻz va biror narsa ziyoda qilgan, maʼnosi esa bitta.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ янги бир қабрни кўриб қолдилар ва: «Менга буни хабар қилмадингизми?», дедилар. Улар: «Сиз ухлаётган эдингиз, сизни уйғотишни ёқтирмадик», дедилар. Шунда у зот туриб, унга намоз ўқидилар. Мен у зотнинг чап томонларида турган эдим, у зот мени ўнг томонларига ўтказдилар. Уларнинг баъзилари (ривоятда) бир сўз ва бирор нарса зиёда қилган, маъноси эса битта.
حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , وَالْقَاضِي الْحُسَيْنُ الْمَحَامِلِيُّ , قَالا : نا الْحَسَنُ بْنُ يُونُسَ الزَّيَّاتُ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ , ثنا هُرَيْمُ بْنُ سُفْيَانَ , عَنِ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى مَيِّتٍ بَعْدَ مَوْتِهِ بِثَلاثٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir mayyitga uning oʻlimidan uch (kun) keyin namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир маййитга унинг ўлимидан уч (кун) кейин намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , نا بِشْرُ بْنُ آدَمَ , ثنا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ سُفْيَانَ , عَنِ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى قَبْرٍ بَعْدَ شَهْرٍ " . تَفَرَّدَ بِهِ بِشْرُ بْنُ آدَمَ , وَخَالَفَهُ غَيْرُهُ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir qabrga bir oydan keyin namoz oʻqidilar. Buni yolgʻiz Bishr ibn Odam rivoyat qilgan, Abu Osimdan rivoyat qilishda boshqalar unga xolif boʻlgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир қабрга бир ойдан кейин намоз ўқидилар. Буни ёлғиз Бишр ибн Одам ривоят қилган, Абу Осимдан ривоят қилишда бошқалар унга холиф бўлган.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الأَشْعَثِ ، ثنا مَحْمُودُ بْنُ آدَمَ , ثنا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى , ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدَ , عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَلْتَفِتُ فِي صَلاتِهِ يَمِينًا وَشِمَالا وَلا يَلْوِي عُنُقَهُ خَلْفَ ظَهْرِهِ " . تَفَرَّدَ بِهِ الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدَ ، مُتَّصِلا , وَأَرْسَلَهُ غَيْرُهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozlarida oʻngga va chapga oʻgirilar, ammo boʻynini orqasiga burmas edilar. Buni Abdulloh ibn Said ibn Abu Hinddan muttasil holda yolgʻiz Fazl ibn Muso rivoyat qilgan, boshqalar esa uni mursal qilib rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозларида ўнгга ва чапга ўгирилар, аммо бўйнини орқасига бурмас эдилар. Буни Абдуллоҳ ибн Саид ибн Абу Ҳинддан муттасил ҳолда ёлғиз Фазл ибн Мусо ривоят қилган, бошқалар эса уни мурсал қилиб ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , ثنا مِقْدَامُ بْنُ دَاوُدَ , ثنا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي يَحْيَى الْكَعْبِيُّ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُؤَذِّنٌ يُطْرِبُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ الأَذَانَ سَهْلٌ سَمْحٌ , فَإِنْ كَانَ أَذَانُكَ سَمْحًا سَهْلا وَإِلا فَلا تُؤَذِّنْ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺning kuyga solib azon aytadigan bir muazzinlari bor edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta azon oson va soddadir. Azoning sodda va oson boʻlsa (aytaver), boʻlmasa azon aytma», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг куйга солиб азон айтадиган бир муаззинлари бор эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта азон осон ва соддадир. Азонинг содда ва осон бўлса (айтавер), бўлмаса азон айтма», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُنَادِي , ثنا أَبُو بَدْرٍ ، ثنا الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ , ثنا الْحَكَمُ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : لَمَّا بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ قِيلَ لَهُ : بِمَا أُمِرْتَ ؟ قَالَ : " أُمِرْتُ أَنْ آخُذَ مِنَ الْبَقَرِ مِنْ كُلِّ ثَلاثِينَ تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً , وَمِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً " , قِيلَ لَهُ : أُمِرْتَ فِي الأَوْقَاصِ بِشَيْءٍ ؟ قَالَ : " لا , وَسَأَسْأَلُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَسَأَلَهُ , فَقَالَ : " لا وَهُوَ مَا بَيْنَ السِّنِينَ " , يَعْنِي لا تَأْخُذْ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Muozni Yamanga yuborganlarida, unga: «Nimaga buyurilding?», deyildi. U: «Sigirlardan har oʻttiztadan bir tabiʼ yoki tabiʼa, har qirqtadan esa bir musinna olishga buyurildim», dedi. Unga: «Avqos (nisoblar orasidagi qoldiq) haqida biror narsaga buyurildingmi?», deyildi. U: «Yoʻq, Nabiy ﷺdan soʻrayman», dedi va u zotdan soʻradi. U zot: «Yoʻq, u — nisoblar orasidagi (qoldiq)dir», dedilar, yaʼni undan hech narsa olma.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яманга юборганларида, унга: «Нимага буюрилдинг?», дейилди. У: «Сигирлардан ҳар ўттизтадан бир табиъ ёки табиъа, ҳар қирқтадан эса бир мусинна олишга буюрилдим», деди. Унга: «Авқос (нисоблар орасидаги қолдиқ) ҳақида бирор нарсага буюрилдингми?», дейилди. У: «Йўқ, Набий ﷺдан сўрайман», деди ва у зотдан сўради. У зот: «Йўқ, у — нисоблар орасидаги (қолдиқ)дир», дедилар, яъни ундан ҳеч нарса олма.
حَدَّثَنَا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ ، ثنا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفِرْيَابِيُّ , ثنا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ , ثنا بَقِيَّةُ , حَدَّثَنِي الْمَسْعُودِيُّ ، عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " لَمَّا بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ أَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ كُلِّ ثَلاثِينَ مِنَ الْبَقَرِ تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً جَذَعًا أَوْ جَذَعَةً مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ بَقَرَةً بَقَرَةً مُسِنَّةً " , فَقَالُوا : فَالأَوْقَاصُ ؟ قَالَ : مَا أَمَرَنِي فِيهَا بِشَيْءٍ , وَسَأَسْأَلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَدِمْتُ عَلَيْهِ , فَلَمَّا قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , سَأَلَهُ عَنِ الأَوْقَاصِ , فَقَالَ : " لَيْسَ فِيهَا شَيْءٌ " . قَالَ الْمَسْعُودِيُّ : وَالأَوْقَاصُ مَا دُونَ الثَّلاثِينَ وَمَا بَيْنَ الأَرْبَعِينَ إِلَى السِّتِّينَ , فَإِذَا كَانَتْ سِتِّينَ فَفِيهَا تَبِيعَانِ , فَإِذَا كَانَتْ سَبْعُونَ فَفِيهَا مُسِنَّةٌ وَتَبِيعٌ , فَإِذَا كَانَتْ ثَمَانُونَ فَفِيهَا مُسِنَّتَانِ , فَإِذَا كَانَتْ تِسْعُونَ فَفِيهَا ثَلاثُ تَبَايِعَ , قَالَ بَقِيَّةُ : قَالَ الْمَسْعُودِيُّ : الأَوْقَاصُ هِيَ بِالسِّينِ أَوْقَاسُ , فَلا تَجْعَلَهَا بِصَادٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Muozni Yamanga yuborganlarida, unga sigirlardan har oʻttiztasidan bir tabiʼ yoki tabiʼa — jazaʼ yoki jazaʼa, har qirq sigirdan esa bir musinna sigir olishni buyurdilar. Ular: «Avqos-chi?», dedilar. U: «U menga bu haqda hech narsani buyurmadi. Rasululloh ﷺning huzurlariga borganimda u zotdan soʻrayman», dedi. Rasululloh ﷺning huzurlariga borganida u zotdan avqos haqida soʻradi. U zot: «Unda hech narsa yoʻq», dedilar. Masʼudiy aytdi: Avqos — oʻttizdan kami va qirq bilan oltmish orasidagisidir. Oltmish boʻlsa, unda ikkita tabiʼ bor; yetmish boʻlsa, unda bir musinna va bir tabiʼ bor; sakson boʻlsa, unda ikkita musinna bor; toʻqson boʻlsa, unda uchta tabiʼ bor. Baqiyya aytdi: Masʼudiy dedi: Avqos — u sin harfi bilan avqosdir, uni sod harfi bilan qilma.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яманга юборганларида, унга сигирлардан ҳар ўттизтасидан бир табиъ ёки табиъа — жазаъ ёки жазаъа, ҳар қирқ сигирдан эса бир мусинна сигир олишни буюрдилар. Улар: «Авқос-чи?», дедилар. У: «У менга бу ҳақда ҳеч нарсани буюрмади. Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига борганимда у зотдан сўрайман», деди. Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига борганида у зотдан авқос ҳақида сўради. У зот: «Унда ҳеч нарса йўқ», дедилар. Масъудий айтди: Авқос — ўттиздан ками ва қирқ билан олтмиш орасидагисидир. Олтмиш бўлса, унда иккита табиъ бор; етмиш бўлса, унда бир мусинна ва бир табиъ бор; саксон бўлса, унда иккита мусинна бор; тўқсон бўлса, унда учта табиъ бор. Бақийя айтди: Масъудий деди: Авқос — у син ҳарфи билан авқосдир, уни сод ҳарфи билан қилма.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَمْعَانَ ، ثنا مَحْمُودُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَاسِطِيُّ , ثنا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى الْوَاسِطِيُّ , ثنا سَوَّارٌ , عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ , وَطَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ فِي الْبَقَرِ الْعَوَامِلِ صَدَقَةٌ , وَلَكِنْ فِي كُلِّ ثَلاثِينَ تَبِيعٌ , وَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنٌّ أَوْ مُسِنَّةٌ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ishga solinadigan qoramollarda zakot yoʻq, lekin har oʻttiztasida bir tabiʼ, har qirqtasida bir musinn yoki musinna bor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ишга солинадиган қорамолларда закот йўқ, лекин ҳар ўттизтасида бир табиъ, ҳар қирқтасида бир мусинн ёки мусинна бор», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ جَرِيرِ بْنِ جَبَلَةَ , ثنا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ , ثنا ابْنُ لَهِيعَةَ , ثنا أَبُو الأَسْوَدِ ، عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " لا يَجِبُ عَلَى مَالِ الصَّغِيرِ زَكَاةٌ حَتَّى تَجِبَ عَلَيْهِ الصَّلاةُ " . ابْنُ لَهِيعَةَ لا يُحْتَجُّ بِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Bolaning moliga unga namoz vojib boʻlgunicha zakot vojib emas». Ibn Lahia bilan hujjat keltirilmaydi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Боланинг молига унга намоз вожиб бўлгунича закот вожиб эмас». Ибн Лаҳиа билан ҳужжат келтирилмайди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نَائِلَةَ الأَصْبَهَانِيُّ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ , ثنا النُّعْمَانُ بْنُ عَبْدِ السَّلامِ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُمَرَ سَاعِيًا , قَالَ : فَأَتَى الْعَبَّاسَ يَطْلُبُ صَدَقَةَ مَالِهِ , قَالَ : فَأَغْلَظَ لَهُ الْعَبَّاسُ , فَخَرَجَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ , قَالَ : فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ الْعَبَّاسَ قَدْ أَسْلَفْنَا زَكَاةَ مَالِهِ الْعَامَ وَالْعَامَ الْمُقْبِلَ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Rasululloh ﷺ Umarni sadaqa yigʻuvchi qilib yubordilar. U Abbosning oldiga kelib, moli sadaqasini soʻradi. Abbos unga qattiq muomala qildi. U esa Nabiy ﷺning oldilariga chiqib, buni xabar berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, biz Abbosdan bu yil va kelasi yilning zakotini oldindan olib boʻlganmiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ Умарни садақа йиғувчи қилиб юбордилар. У Аббоснинг олдига келиб, моли садақасини сўради. Аббос унга қаттиқ муомала қилди. У эса Набий ﷺнинг олдиларига чиқиб, буни хабар берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, биз Аббосдан бу йил ва келаси йилнинг закотини олдиндан олиб бўлганмиз», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَطِيرِيُّ ، قَالا : نا أَبُو خُرَاسَانَ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ السَّكَنِ , ثنا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , ثنا مِنْدَلُ بْنُ عَلِيٍّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنِ الْحَكَمِ , وَقَالَ الْمَطِيرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنِ الْحَكَمِ , عَنْ مِقْسَمٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ عُمَرَ عَلَى الصَّدَقَةِ فَرَجَعَ وَهُوَ يَشْكُو الْعَبَّاسَ , فَقَالَ : إِنَّهُ مَنَعَنِي صَدَقَتَهُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا عُمَرُ , أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ عَمَّ الرَّجُلِ صِنْوُ أَبِيهِ ؟ إِنَّ الْعَبَّاسَ أَسْلَفْنَا صَدَقَةَ عَامَيْنِ فِي عَامِ " . كَذَا قَالَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , وَإِنَّمَا أَرَادَ مُحَمَّدَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ , وَاللَّهُ أَعْلَمُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Umarni sadaqa (yigʻish)ga yubordilar. U Abbosdan shikoyat qilib qaytdi va: «U menga sadaqasini bermadi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Umar, bilmadingmi, kishining amakisi otasining tugʻishganidir? Albatta, biz Abbosdan bir yilda ikki yilning sadaqasini oldindan olganmiz», dedilar. U shunday qilib «Ubaydulloh ibn Umardan» dedi, aslida esa u Muhammad ibn Ubaydullohni koʻzda tutgan. Vallohu aʼlam.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Умарни садақа (йиғиш)га юбордилар. У Аббосдан шикоят қилиб қайтди ва: «У менга садақасини бермади», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умар, билмадингми, кишининг амакиси отасининг туғишганидир? Албатта, биз Аббосдан бир йилда икки йилнинг садақасини олдиндан олганмиз», дедилар. У шундай қилиб «Убайдуллоҳ ибн Умардан» деди, аслида эса у Муҳаммад ибн Убайдуллоҳни кўзда тутган. Валлоҳу аълам.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , ثنا وَكِيعٌ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَضْرِ بْنِ بُجَيْرٍ , ثنا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْبَغَوِيُّ , وَالْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ الْبَحْرَانِيُّ , قَالا : نا وَكِيعٌ , ثنا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ , عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ , فَقَالَ : " تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ ، فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ , فَإِنْ هُمْ قَدْ أَطَاعُوكَ بِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ , فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ قَدِ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ وَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ , فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ , وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهَا لا تُحْجَبُ " . وَقَالَ يَعْقُوبُ , وَالْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ : " فَإِنَّهَا لَيْسَتْ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Muozni Yamanga yuborib, unga: «Sen ahli kitob boʻlgan bir qavm oldiga borasan. Ularni Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berishga daʼvat qil. Agar ular bunda senga itoat qilsalar, Alloh ularga har kecha-kunduzda besh vaqt namozni farz qilganini bildir. Agar ular bunda senga itoat qilsalar, Alloh ularga mollarida sadaqani farz qilganini — u ularning boylaridan olinib, kambagʻallariga qaytarilishini bildir. Agar ular bunda senga itoat qilsalar, ularning mollarining eng yaxshilarini olishdan ehtiyot boʻl va mazlumning duosidan saqlan, chunki u toʻsilmaydi», dedilar. Yaʼqub va Abbos ibn Yazid esa: «Chunki u bilan Allohning orasida toʻsiq yoʻqdir», deb keltirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Муозни Яманга юбориб, унга: «Сен аҳли китоб бўлган бир қавм олдига борасан. Уларни Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик беришга даъват қил. Агар улар бунда сенга итоат қилсалар, Аллоҳ уларга ҳар кеча-кундузда беш вақт намозни фарз қилганини билдир. Агар улар бунда сенга итоат қилсалар, Аллоҳ уларга молларида садақани фарз қилганини — у уларнинг бойларидан олиниб, камбағалларига қайтарилишини билдир. Агар улар бунда сенга итоат қилсалар, уларнинг молларининг энг яхшиларини олишдан эҳтиёт бўл ва мазлумнинг дуосидан сақлан, чунки у тўсилмайди», дедилар. Яъқуб ва Аббос ибн Язид эса: «Чунки у билан Аллоҳнинг орасида тўсиқ йўқдир», деб келтирдилар.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الرُّخَامِيُّ , ثنا سَعِيدُ بْنُ مَسْلَمَةَ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا مَعْبَدٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : لَمَّا بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُعَاذًا نَحْوَ الْيَمَنِ , قَالَ لَهُ : " إِنَّكَ تَقْدُمُ عَلَى قَوْمٍ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَلْيَكُنْ أَوَّلُ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ تَوْحِيدَ اللَّهِ , فَإِذَا عَرَفُوا ذَلِكَ , فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي يَوْمِهِمْ وَلَيْلَتِهِمْ , وَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ فَرَضَ عَلَيْهِمْ زَكَاةَ أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ غَنِيِّهِمْ فَتُرَدُّ عَلَى فَقِيرِهِمْ , فَإِذَا أَقَرُّوا بِذَلِكَ فَخُذْ وَتَوَقَّ كَرَائِمَ أَمْوَالِ النَّاسِ "
Abu Maʼbad — Ibn Abbosning mavlosi — aytdi: Men Ibn Abbosning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ Muozni Yaman tomon yuborganlarida, unga: «Sen ahli kitobdan boʻlgan bir qavm oldiga borasan; ularni daʼvat qiladigan eng birinchi narsang Allohni yagona deb bilishlari boʻlsin. Qachon ular buni tanisalar, ularga xabar ber: Alloh ularga oʻz kunduz va kechalarida besh vaqt namozni farz qilgan. Yana ularga xabar ber: Alloh ularga mollarining zakotini farz qilgan — u ularning boyidan olinib, kambagʻaliga qaytariladi. Qachon ular bunga iqror boʻlsalar, ol va odamlar mollarining eng qimmatlilarini olishdan saqlan», dedilar.Абу Маъбад — Ибн Аббоснинг мавлоси — айтди: Мен Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яман томон юборганларида, унга: «Сен аҳли китобдан бўлган бир қавм олдига борасан; уларни даъват қиладиган энг биринчи нарсанг Аллоҳни ягона деб билишлари бўлсин. Қачон улар буни танисалар, уларга хабар бер: Аллоҳ уларга ўз кундуз ва кечаларида беш вақт намозни фарз қилган. Яна уларга хабар бер: Аллоҳ уларга молларининг закотини фарз қилган — у уларнинг бойидан олиниб, камбағалига қайтарилади. Қачон улар бунга иқрор бўлсалар, ол ва одамлар молларининг энг қимматлиларини олишдан сақлан», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَتِيقٍ الْعَنْسِيُّ , بِدِمَشْقَ , ثنا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدِّمَشْقِيُّ , ثنا أَبُو يَزِيدَ الْخَوْلانِيُّ ، ثنا سَيَّارُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الصَّدَفِيُّ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " زَكَاةُ الْفِطْرِ طُهْرَةٌ لِلصَّائِمِ مِنَ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ وَطُعْمَةٌ لِلْمَسَاكِينِ , مَنْ أَدَّاهَا قَبْلَ الصَّلاةِ فَهِيَ زَكَاةٌ مَقْبُولَةٌ , وَمَنْ أَدَّاهَا بَعْدَ الصَّلاةِ فَهِيَ صَدَقَةٌ مِنَ الصَّدَقَاتِ " . لَيْسَ فِيهِمْ مَجْرُوحٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Fitr zakoti roʻzadorni behuda va qabih soʻzlardan poklovchi hamda miskinlarga taomdir. Kim uni namozdan oldin ado etsa, u qabul qilingan zakotdir; kim uni namozdan keyin ado etsa, u sadaqalardan bir sadaqadir», dedilar. Ular orasida majruh kishi yoʻq.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитр закоти рўзадорни беҳуда ва қабиҳ сўзлардан покловчи ҳамда мискинларга таомдир. Ким уни намоздан олдин адо этса, у қабул қилинган закотдир; ким уни намоздан кейин адо этса, у садақалардан бир садақадир», дедилар. Улар орасида мажруҳ киши йўқ.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , حَدَّثَنِي جَدِّي , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْوَاقِدِيُّ , ثنا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ , , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنَّهُ أَمَرَ بِزَكَاةِ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ , أَوْ مُدَّيْنِ مِنْ قَمْحٍ عَلَى كُلِّ حَاضِرٍ وَبَادٍ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ حُرٍّ وَعَبْدٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot fitr zakotini har bir muqim va koʻchmanchi, kichik va katta, hur va qulga bir soʻ xurmo, yoki bir soʻ arpa, yoxud bugʻdoydan ikki mudd qilib buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қиладики, у зот фитр закотини ҳар бир муқим ва кўчманчи, кичик ва катта, ҳур ва қулга бир сў хурмо, ёки бир сў арпа, ёхуд буғдойдан икки мудд қилиб буюрдилар.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، ثنا أَبُو الأَشْعَثِ ، ثنا الثَّقَفِيُّ ، ثنا هِشَامٌ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " أُمِرْنَا أَنْ تُعْطَى صَدَقَةُ رَمَضَانَ عَنِ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ , وَالْحُرِّ وَالْمَمْلُوكِ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ , مَنْ أَدَّى بُرًّا قُبِلَ مِنْهُ , وَمَنْ أَدَّى شَعِيرًا قُبِلَ مِنْهُ , وَمَنْ أَدَّى زَبِيبًا قُبِلَ مِنْهُ , وَمَنْ أَدَّى سُلْتًا قُبِلَ مِنْهُ " , قَالَ : وَأَحْسَبُهُ قَالَ : " وَمَنْ أَدَّى دَقِيقًا قُبِلَ مِنْهُ , وَمَنْ أَدَّى سَوِيقًا قُبِلَ مِنْهُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Biz Ramazon sadaqasi kichik va katta, hur va qul uchun bir soʻ taom qilib berilishiga buyurildik. Kim bugʻdoy ado etsa, undan qabul qilindi; kim arpa ado etsa, undan qabul qilindi; kim mayiz ado etsa, undan qabul qilindi; kim sult ado etsa, undan qabul qilindi. Rovi aytdi: Menimcha, u: «Kim un ado etsa, undan qabul qilindi; kim saviq ado etsa, undan qabul qilindi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Биз Рамазон садақаси кичик ва катта, ҳур ва қул учун бир сў таом қилиб берилишига буюрилдик. Ким буғдой адо этса, ундан қабул қилинди; ким арпа адо этса, ундан қабул қилинди; ким майиз адо этса, ундан қабул қилинди; ким султ адо этса, ундан қабул қилинди. Рови айтди: Менимча, у: «Ким ун адо этса, ундан қабул қилинди; ким савиқ адо этса, ундан қабул қилинди», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو ذَرٍّ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ الْوَاسِطِيُّ , ثنا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , ثنا أَبُو النَّضْرِ هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ , عَنْ سَلامٍ الطَّوِيلِ , عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صَدَقَةُ الْفِطْرِ عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ , ذَكَرٍ وَأُنْثَى , يَهُودِيٍّ أَوْ نَصْرَانِيٍّ , حُرٍّ أَوْ مَمْلُوكٍ , نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ " . سَلامٌ الطَّوِيلُ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ , وَلَمْ يُسْنِدْهُ غَيْرُهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Fitr sadaqasi har bir kichik va katta, erkak va ayol, yahudiy yo nasroniy, hur yo qul uchun bugʻdoydan yarim soʻ, yoki xurmodan bir soʻ, yoxud arpadan bir soʻdir», dedilar. Salom at-Taviyl matruk ul-hadisdir, undan boshqa hech kim buni musnad qilmagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитр садақаси ҳар бир кичик ва катта, эркак ва аёл, яҳудий ё насроний, ҳур ё қул учун буғдойдан ярим сў, ёки хурмодан бир сў, ёхуд арпадан бир сўдир», дедилар. Салом ат-Тавийл матрук ул-ҳадисдир, ундан бошқа ҳеч ким буни муснад қилмаган.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْخَضِرِ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ شُعَيْبٍ , ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى , ثنا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ , ثنا حُمَيْدٌ , عَنِ الْحَسَنِ , قَالَ : قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَهُوَ أَمِيرُ الْبَصْرَةِ فِي آخِرِ الشَّهْرِ : " أَخْرِجُوا زَكَاةَ صَوْمِكُمْ " , فَنَظَرَ النَّاسُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ , فَقَالَ : " مَنْ هَاهُنَا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ؟ قُومُوا فَعَلِّمُوا إِخْوَانَكُمْ , فَإِنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ أَنَّ هَذِهِ الزَّكَاةَ فَرَضَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى كُلِّ ذَكَرٍ وَأُنْثَى , حُرٍّ وَمَمْلُوكٍ , صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ تَمْرٍ , أَوْ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ قَمْحٍ "
Hasan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Basra amiri boʻlgan chogʻida oyning oxirida: «Roʻzangiz zakotini chiqaringlar», dedi. Odamlar bir-birlariga qaray boshladilar. Shunda u: «Bu yerda madinaliklardan kim bor? Turinglar-da, birodarlaringizga oʻrgatinglar, chunki ular bilmaydilar. Albatta bu zakotni Rasululloh ﷺ har bir erkak va ayolga, hur va qulga arpadan yo xurmodan bir soʻ yoki bugʻdoydan yarim soʻ qilib farz qilganlar», dedi.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Басра амири бўлган чоғида ойнинг охирида: «Рўзангиз закотини чиқаринглар», деди. Одамлар бир-бирларига қарай бошладилар. Шунда у: «Бу ерда мадиналиклардан ким бор? Туринглар-да, биродарларингизга ўргатинглар, чунки улар билмайдилар. Албатта бу закотни Расулуллоҳ ﷺ ҳар бир эркак ва аёлга, ҳур ва қулга арпадан ё хурмодан бир сў ёки буғдойдан ярим сў қилиб фарз қилганлар», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , ثنا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ , عَنِ الْحَسَنِ , قَالَ : خَطَبَ ابْنُ عَبَّاسٍ النَّاسَ فِي آخِرِ رَمَضَانَ , فَقَالَ : " يَا أَهْلَ الْبَصْرَةِ , أَدُّوا زَكَاةَ صَوْمِكُمْ " , قَالَ : فَجَعَلَ النَّاسُ يَنْظُرُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ , فَقَالَ : " مَنْ هَاهُنَا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ؟ قُومُوا فَعَلِّمُوا إِخْوَانَكُمْ , فَإِنَّهُمْ لا يَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَضَ صَدَقَةَ رَمَضَانَ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ , أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ , أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ عَلَى الْحُرِّ وَالْعَبْدِ , وَالذَّكَرِ وَالأُنْثَى " . قَالَ الْحَسَنُ , وَقَالَ عَلِيٌّ : " إِذَا وَسَّعَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَاجْعَلُوهُ صَاعًا مِنْ بُرٍّ وَغَيْرِهِ "
Hasan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Ramazonning oxirida odamlarga xutba qilib: «Ey Basra ahli, roʻzangiz zakotini ado etinglar», dedi. Odamlar bir-birlariga qaray boshladilar. Shunda u: «Bu yerda madinaliklardan kim bor? Turinglar-da, birodarlaringizga oʻrgatinglar, chunki ular Rasululloh ﷺ Ramazon sadaqasini hur va qulga, erkak va ayolga bugʻdoydan yarim soʻ, yoki arpadan bir soʻ, yoxud xurmodan bir soʻ qilib farz qilganlarini bilmaydilar», dedi. Hasan aytdi: Ali (roziyallohu anhu): «Alloh sizlarga kengchilik bergan chogʻda, uni bugʻdoydan va boshqasidan bir soʻ qilinglar», dedi.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Рамазоннинг охирида одамларга хутба қилиб: «Эй Басра аҳли, рўзангиз закотини адо этинглар», деди. Одамлар бир-бирларига қарай бошладилар. Шунда у: «Бу ерда мадиналиклардан ким бор? Туринглар-да, биродарларингизга ўргатинглар, чунки улар Расулуллоҳ ﷺ Рамазон садақасини ҳур ва қулга, эркак ва аёлга буғдойдан ярим сў, ёки арпадан бир сў, ёхуд хурмодан бир сў қилиб фарз қилганларини билмайдилар», деди. Ҳасан айтди: Али (розияллоҳу анҳу): «Аллоҳ сизларга кенгчилик берган чоғда, уни буғдойдан ва бошқасидан бир сў қилинглар», деди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي الْحَارِثِ , ثنا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ , ثنا الْحَجَّاجُ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " مِنَ السُّنَّةِ أَنْ لا يَخْرُجَ حَتَّى يَطْعَمَ , وَيُخْرِجَ صَدَقَةَ الْفِطْرِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Sunnatdan shuki, kishi taom yemaguncha va fitr sadaqasini chiqarmaguncha chiqmaydi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Суннатдан шуки, киши таом емагунча ва фитр садақасини чиқармагунча чиқмайди».