حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا انْتَهَى أَحَدُكُمْ إِلَى مَجْلِسٍ فَلْيُسَلِّمْ فَإِنْ بَدَا لَهُ أَنْ يَجْلِسَ فَلْيَجْلِسْ ثُمَّ إِذَا قَامَ فَلْيُسَلِّمْ فَلَيْسَتِ الأُولَى بِأَحَقَّ مِنَ الآخِرَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizdan biringiz bir majlisga yetib kelsa, salom bersin. Agar oʻtirmoqchi boʻlsa, oʻtirsin. Soʻngra (turib ketmoqchi boʻlib) oʻrnidan tursa, yana salom bersin. Birinchisi oxirgisidan koʻra haqliroq emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu hadis yana Ibn Ajlondan, u Said al-Maqburiydan, u otasidan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan deb ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сиздан бирингиз бир мажлисга етиб келса, салом берсин. Агар ўтирмоқчи бўлса, ўтирсин. Сўнгра (туриб кетмоқчи бўлиб) ўрнидан турса, яна салом берсин. Биринчиси охиргисидан кўра ҳақлироқ эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадис яна Ибн Ажлондан, у Саид ал-Мақбурийдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан деб ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْمَخْزُومِيُّ الْمَدَنِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لِلْمُؤْمِنِ عَلَى الْمُؤْمِنِ سِتُّ خِصَالٍ يَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ وَيَشْهَدُهُ إِذَا مَاتَ وَيُجِيبُهُ إِذَا دَعَاهُ وَيُسَلِّمُ عَلَيْهِ إِذَا لَقِيَهُ وَيُشَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ وَيَنْصَحُ لَهُ إِذَا غَابَ أَوْ شَهِدَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَمُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْمَخْزُومِيُّ الْمَدَنِيُّ ثِقَةٌ رَوَى عَنْهُ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminning moʻmin ustidagi olti xislati bor: kasal boʻlganda holidan xabar oladi, vafot etganda janozasida hozir boʻladi, chaqirganda taklifini qabul qiladi, uchrashganda salom beradi, aksa urganda yarhamukalloh deydi va yoʻgʻida ham, oldida ham unga nasihat qiladi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Muhammad ibn Muso al-Maxzumiy al-Madaniy esa siqa (ishonchli)dir, undan Abdulaziz ibn Muhammad va Ibn Abu Fudayk rivoyat qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминнинг мўмин устидаги олти хислати бор: касал бўлганда ҳолидан хабар олади, вафот этганда жанозасида ҳозир бўлади, чақирганда таклифини қабул қилади, учрашганда салом беради, акса урганда ярҳамукаллоҳ дейди ва йўғида ҳам, олдида ҳам унга насиҳат қилади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Муҳаммад ибн Мусо ал-Махзумий ал-Маданий эса сиқа (ишончли)дир, ундан Абдулазиз ибн Муҳаммад ва Ибн Абу Фудайк ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَزِيرٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا عَطَسَ غَطَّى وَجْهَهُ بِيَدِهِ أَوْ بِثَوْبِهِ وَغَضَّ بِهَا صَوْتَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ aksa urganlarida yuzlarini qoʻllari yoki kiyimlari bilan toʻsar va ovozlarini past qilar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ акса урганларида юзларини қўллари ёки кийимлари билан тўсар ва овозларини паст қилар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْعُطَاسُ مِنَ اللَّهِ وَالتَّثَاؤُبُ مِنَ الشَّيْطَانِ فَإِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَضَعْ يَدَهُ عَلَى فِيهِ وَإِذَا قَالَ آهْ آهْ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَضْحَكُ مِنْ جَوْفِهِ وَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْعُطَاسَ وَيَكْرَهُ التَّثَاؤُبَ فَإِذَا قَالَ الرَّجُلُ آهْ آهْ إِذَا تَثَاءَبَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَضْحَكُ فِي جَوْفِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aksa urish Allohdan, esnash esa shaytondandir. Biringiz esnasa, qoʻlini ogʻziga qoʻysin. Chunki u ‹ah-ah› desa, shayton uning ichidan kuladi. Alloh aksa urishni yoqtiradi va esnashni yoqtirmaydi. Bas, kishi esnaganda ‹ah-ah› desa, shayton uning ichida kuladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Акса уриш Аллоҳдан, эснаш эса шайтондандир. Бирингиз эснаса, қўлини оғзига қўйсин. Чунки у ‹аҳ-аҳ› деса, шайтон унинг ичидан кулади. Аллоҳ акса уришни ёқтиради ва эснашни ёқтирмайди. Бас, киши эснаганда ‹аҳ-аҳ› деса, шайтон унинг ичида кулади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْعُطَاسَ وَيَكْرَهُ التَّثَاؤُبَ فَإِذَا عَطَسَ أَحَدُكُمْ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَحَقٌّ عَلَى كُلِّ مَنْ سَمِعَهُ أَنْ يَقُولَ يَرْحَمُكَ اللَّهُ وَأَمَّا التَّثَاؤُبُ فَإِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَرُدَّهُ مَا اسْتَطَاعَ وَلاَ يَقُولَنَّ هَاهْ هَاهْ فَإِنَّمَا ذَلِكَ مِنَ الشَّيْطَانِ يَضْحَكُ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَجْلاَنَ . وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ أَحْفَظُ لِحَدِيثِ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ وَأَثْبَتُ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ . قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الْعَطَّارَ الْبَصْرِيَّ يَذْكُرُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ أَحَادِيثُ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ رَوَى بَعْضَهَا سَعِيدٌ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَرَوَى بَعْضَهَا سَعِيدٌ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ فَاخْتَلَطَتْ عَلَىَّ فَجَعَلْتُهَا عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh aksa urishni yoqtiradi va esnashni yoqtirmaydi. Bas, biringiz aksa urib ‹alhamdulillah› desa, uni eshitgan har bir kishiga ‹yarhamukalloh› deyish haqdir. Esnashga kelsak, biringiz esnasa, imkon qadar uni qaytarsin va ‹hah-hah› demasin. Chunki bu shaytondandir, u undan kuladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir va bu Ibn Ajlon hadisidan koʻra sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ акса уришни ёқтиради ва эснашни ёқтирмайди. Бас, бирингиз акса уриб ‹алҳамдулиллаҳ› деса, уни эшитган ҳар бир кишига ‹ярҳамукаллоҳ› дейиш ҳақдир. Эснашга келсак, бирингиз эснаса, имкон қадар уни қайтарсин ва ‹ҳаҳ-ҳаҳ› демасин. Чунки бу шайтондандир, у ундан кулади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир ва бу Ибн Ажлон ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَمْسٌ مِنَ الْفِطْرَةِ الاِسْتِحْدَادُ وَالْخِتَانُ وَقَصُّ الشَّارِبِ وَنَتْفُ الإِبْطِ وَتَقْلِيمُ الأَظْفَارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Beshta narsa fitratdandir: qov tukini olish, xatna qilish, moʻylovni qisqartirish, qoʻltiq tukini yulish va tirnoqlarni olish», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бешта нарса фитратдандир: қов тукини олиш, хатна қилиш, мўйловни қисқартириш, қўлтиқ тукини юлиш ва тирноқларни олиш», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَعَبْدُ الرَّحِيمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً مُضْطَجِعًا عَلَى بَطْنِهِ فَقَالَ " إِنَّ هَذِهِ ضَجْعَةٌ لاَ يُحِبُّهَا اللَّهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ طِهْفَةَ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ يَعِيشَ بْنِ طِهْفَةَ عَنْ أَبِيهِ وَيُقَالُ طِخْفَةُ وَالصَّحِيحُ طِهْفَةُ . وَقَالَ بَعْضُ الْحُفَّاظِ الصَّحِيحُ طِخْفَةُ وَيُقَالُ طِغْفَةُ . يَعِيشُ هُوَ مِنَ الصَّحَابَةِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishini qornining ustida yotgan holda koʻrib: «Albatta, bu shunday yotishki, Alloh uni yoqtirmaydi», dedilar. Bu bobda Tihfa va Ibn Umardan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Yahyo ibn Abu Kasir bu hadisni Abu Salamadan, u Yaish ibn Tihfadan, u otasidan rivoyat qilgan. «Tixfa» ham deyiladi, sahihi esa «Tihfa»dir. Baʼzi hofizlar: sahihi «Tixfa», «Tigʻfa» ham deyiladi, dedilar. Yaish — sahobalardandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишини қорнининг устида ётган ҳолда кўриб: «Албатта, бу шундай ётишки, Аллоҳ уни ёқтирмайди», дедилар. Бу бобда Тиҳфа ва Ибн Умардан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Яҳё ибн Абу Касир бу ҳадисни Абу Саламадан, у Яиш ибн Тиҳфадан, у отасидан ривоят қилган. «Тихфа» ҳам дейилади, саҳиҳи эса «Тиҳфа»дир. Баъзи ҳофизлар: саҳиҳи «Тихфа», «Тиғфа» ҳам дейилади, дедилар. Яиш — саҳобалардандир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " طِيبُ الرِّجَالِ مَا ظَهَرَ رِيحُهُ وَخَفِيَ لَوْنُهُ وَطِيبُ النِّسَاءِ مَا ظَهَرَ لَوْنُهُ وَخَفِيَ رِيحُهُ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Erkaklarning atiri hidi sezilib, rangi yashirin boʻlganidir; ayollarning atiri esa rangi koʻrinib, hidi yashirin boʻlganidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эркакларнинг атири ҳиди сезилиб, ранги яширин бўлганидир; аёлларнинг атири эса ранги кўриниб, ҳиди яширин бўлганидир», дедилар.
حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا مُجَاهِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَانِي جِبْرِيلُ فَقَالَ إِنِّي كُنْتُ أَتَيْتُكَ الْبَارِحَةَ فَلَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَكُونَ دَخَلْتُ عَلَيْكَ الْبَيْتَ الَّذِي كُنْتَ فِيهِ إِلاَّ أَنَّهُ كَانَ فِي بَابِ الْبَيْتِ تِمْثَالُ الرِّجَالِ وَكَانَ فِي الْبَيْتِ قِرَامُ سِتْرٍ فِيهِ تَمَاثِيلُ وَكَانَ فِي الْبَيْتِ كَلْبٌ فَمُرْ بِرَأْسِ التِّمْثَالِ الَّذِي بِالْبَابِ فَلْيُقْطَعْ فَيَصِيرَ كَهَيْئَةِ الشَّجَرَةِ وَمُرْ بِالسِّتْرِ فَلْيُقْطَعْ وَيُجْعَلْ مِنْهُ وِسَادَتَيْنِ مُنْتَبَذَتَيْنِ يُوَطَآنِ وَمُرْ بِالْكَلْبِ فَيُخْرَجْ " . فَفَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ ذَلِكَ الْكَلْبُ جَرْوًا لِلْحَسَنِ أَوِ الْحُسَيْنِ تَحْتَ نَضَدٍ لَهُ فَأَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي طَلْحَةَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Huzurimga Jibril keldi va: ‹Men kecha huzuringga kelgan edim, sen turgan uyga kirishimga, eshikda erkaklar haykali boʻlgani, uyda suratlar tushirilgan parda boʻlgani va uyda it boʻlganidan boshqa narsa toʻsqinlik qilmadi. Bas, eshikdagi haykalning boshini buyurib kestir, toki u daraxt(boʻlagi) shaklida boʻlib qolsin; pardani buyurib kestir va undan oyoq ostida ezgʻilanadigan ikkita boʻgʻin (yostiq) qildir; itni buyurib chiqartirib yubor›, dedi», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ (shunday) qildilar. Oʻsha it Hasan yoki Husaynning kuchukchasi boʻlib, ularning bir taxti ostida edi. Bas, u zot buyurdilar va u chiqarib yuborildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Oisha va Abu Taldhadan ham (rivoyat bor).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳузуримга Жибрил келди ва: ‹Мен кеча ҳузурингга келган эдим, сен турган уйга киришимга, эшикда эркаклар ҳайкали бўлгани, уйда суратлар туширилган парда бўлгани ва уйда ит бўлганидан бошқа нарса тўсқинлик қилмади. Бас, эшикдаги ҳайкалнинг бошини буюриб кестир, токи у дарахт(бўлаги) шаклида бўлиб қолсин; пардани буюриб кестир ва ундан оёқ остида эзғиланадиган иккита бўғин (ёстиқ) қилдир; итни буюриб чиқартириб юбор›, деди», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ (шундай) қилдилар. Ўша ит Ҳасан ёки Ҳусайннинг кучукчаси бўлиб, уларнинг бир тахти остида эди. Бас, у зот буюрдилар ва у чиқариб юборилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Оиша ва Абу Талдҳадан ҳам (ривоят бор).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ شَيْبَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّحْوِيِّ وَشَيْبَانُ هُوَ صَاحِبُ كِتَابٍ وَهُوَ صَحِيحُ الْحَدِيثِ وَيُكْنَى أَبَا مُعَاوِيَةَ . حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ الْعَطَّارُ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ قَالَ قَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ إِنِّي لأُحَدِّثُ الْحَدِيثَ فَمَا أَدَعُ مِنْهُ حَرْفًا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Maslahat soʻralgan kishi (omonatga) ishonilgandir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasandir. Uni bir nechtasi Shaybon ibn Abdurahmon an-Nahaviydan rivoyat qilgan, Shaybon kitob sohibi boʻlib, hadisi sahihdir, kunyasi Abu Muoviyadir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маслаҳат сўралган киши (омонатга) ишонилгандир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Уни бир нечтаси Шайбон ибн Абдураҳмон ан-Наҳавийдан ривоят қилган, Шайбон китоб соҳиби бўлиб, ҳадиси саҳиҳдир, куняси Абу Муовиядир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَجْمَعَ أَحَدٌ بَيْنَ اسْمِهِ وَكُنْيَتِهِ وَيُسَمَّى مُحَمَّدًا أَبَا الْقَاسِمِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يَجْمَعَ الرَّجُلُ بَيْنَ اسْمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكُنْيَتِهِ وَقَدْ فَعَلَ ذَلِكَ بَعْضُهُمْ .
رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سَمِعَ رَجُلاً، فِي السُّوقِ يُنَادِي يَا أَبَا الْقَاسِمِ فَالْتَفَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَمْ أَعْنِكَ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي " . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا . وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ مَا يَدُلُّ عَلَى كَرَاهِيَةِ أَنْ يُكْنَى أَبَا الْقَاسِمِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishining oʻz ismi bilan kunyasini birga jamlab, Muhammad Abul-Qosim deb atalishidan qaytardilar. Bu bobda Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli kishining Nabiy ﷺning ismi bilan kunyasini birga jamlashini makruh sanaganlar, baʼzilari esa buni qilganlar. Nabiy ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot bozorda bir kishining «Yo Abal-Qosim!» deb chaqirganini eshitdilar-da, oʻgirilib qaradilar. Haligi kishi: «Men sizni nazarda tutganim yoʻq», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Mening kunyam bilan kunyalanmanglar», dedilar. Buni bizga Hasan ibn Ali al-Xalol, unga Yazid ibn Horun, Humayddan, u Anasdan, u Nabiy ﷺdan shu (mazmunda) rivoyat qilgan. Bu hadisda Abul-Qosim deb kunyalanish makruhligiga dalolat qiluvchi narsa bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишининг ўз исми билан кунясини бирга жамлаб, Муҳаммад Абул-Қосим деб аталишидан қайтардилар. Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли кишининг Набий ﷺнинг исми билан кунясини бирга жамлашини макруҳ санаганлар, баъзилари эса буни қилганлар. Набий ﷺдан ривоят қилинишича, у зот бозорда бир кишининг «Ё Абал-Қосим!» деб чақирганини эшитдилар-да, ўгирилиб қарадилар. Ҳалиги киши: «Мен сизни назарда тутганим йўқ», деди. Шунда Набий ﷺ: «Менинг куням билан куняланманглар», дедилар. Буни бизга Ҳасан ибн Али ал-Халол, унга Язид ибн Ҳорун, Ҳумайддан, у Анасдан, у Набий ﷺдан шу (мазмунда) ривоят қилган. Бу ҳадисда Абул-Қосим деб куняланиш макруҳлигига далолат қилувчи нарса бор.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَشْعَرُ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَتْ بِهَا الْعَرَبُ كَلِمَةُ لَبِيدٍ أَلاَ كُلُّ شَيْءٍ مَا خَلاَ اللَّهَ بَاطِلُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُهُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Arablar aytgan eng sheʼriy (eng toʻgʻri) soʻz — Labidning soʻzidir: ‹Ogoh boʻlinglar, Allohdan boshqa har bir narsa botildir (yoʻqoladi)›». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Savriy va boshqalar Abdulmalik ibn Umaydan rivoyat qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Араблар айтган энг шеърий (энг тўғри) сўз — Лабиднинг сўзидир: ‹Огоҳ бўлинглар, Аллоҳдан бошқа ҳар бир нарса ботилдир (йўқолади)›». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Саврий ва бошқалар Абдулмалик ибн Умайдан ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَمِّي، يَحْيَى بْنُ عِيسَى الرَّمْلِيُّ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لأَنْ يَمْتَلِئَ جَوْفُ أَحَدِكُمْ قَيْحًا يَرِيهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَمْتَلِئَ شِعْرًا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَبِي سَعِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Birortangizning qorni (ichi) uni buzadigan yiring bilan toʻlishi, sheʼr bilan toʻlishidan koʻra yaxshiroqdir». Bu bobda Saʼd, Ibn Umar, Abud-Dardo va Abu Saiddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирортангизнинг қорни (ичи) уни бузадиган йиринг билан тўлиши, шеър билан тўлишидан кўра яхшироқдир». Бу бобда Саъд, Ибн Умар, Абуд-Дардо ва Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا سَافَرْتُمْ فِي الْخِصْبِ فَأَعْطُوا الإِبِلَ حَظَّهَا مِنَ الأَرْضِ وَإِذَا سَافَرْتُمْ فِي السَّنَةِ فَبَادِرُوا بِنِقْيِهَا وَإِذَا عَرَّسْتُمْ فَاجْتَنِبُوا الطَّرِيقَ فَإِنَّهَا طُرُقُ الدَّوَابِّ وَمَأْوَى الْهَوَامِّ بِاللَّيْلِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَنَسٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Hosildor (sersuv) yerda safar qilsangiz, tuyalarga yerdan (oʻt-oʻlanidan) oʻz nasibasini beringlar. Qurgʻoqchilik (qahatchilik) yilida safar qilsangiz, ular hali kuchli (toza)ligida shoshilinglar. Tunda toʻxtab orom olsangiz, yoʻldan chetlaninglar, chunki u jonivorlarning oʻtish joyi va tunda hasharotlarning makonidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Jobir va Anasdan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳосилдор (серсув) ерда сафар қилсангиз, туяларга ердан (ўт-ўланидан) ўз насибасини беринглар. Қурғоқчилик (қаҳатчилик) йилида сафар қилсангиз, улар ҳали кучли (тоза)лигида шошилинглар. Тунда тўхтаб ором олсангиз, йўлдан четланинглар, чунки у жониворларнинг ўтиш жойи ва тунда ҳашаротларнинг маконидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Жобир ва Анасдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَثَلُ الْمُؤْمِنِ كَمَثَلِ الزَّرْعِ لاَ تَزَالُ الرِّيَاحُ تُفِيئُهُ وَلاَ يَزَالُ الْمُؤْمِنُ يُصِيبُهُ بَلاَءٌ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ كَمَثَلِ الشَّجَرَةِ الأَرْزِ لاَ تَهْتَزُّ حَتَّى تُسْتَحْصَدَ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Moʻminning masali — ekinning masaliga oʻxshaydi: shamollar uni doimo (u yoqdan-bu yoqqa) egib turadi, moʻminga ham doimo balo yetib turadi. Munofiqning masali esa — qarama (sadr) daraxtining masaliga oʻxshaydi: u (ildizidan) qirqilmaguncha qimirlamaydi (tebranmaydi)», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мўминнинг масали — экиннинг масалига ўхшайди: шамоллар уни доимо (у ёқдан-бу ёққа) эгиб туради, мўминга ҳам доимо бало етиб туради. Мунофиқнинг масали эса — қарама (садр) дарахтининг масалига ўхшайди: у (илдизидан) қирқилмагунча қимирламайди (тебранмайди)», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَرَأَيْتُمْ لَوْ أَنَّ نَهْرًا بِبَابِ أَحَدِكُمْ يَغْتَسِلُ مِنْهُ كُلَّ يَوْمٍ خَمْسَ مَرَّاتٍ هَلْ يَبْقَى مِنْ دَرَنِهِ شَيْءٌ " . قَالُوا لاَ يَبْقَى مِنْ دَرَنِهِ شَيْءٌ . قَالَ " فَذَلِكَ مَثَلُ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ يَمْحُو اللَّهُ بِهِنَّ الْخَطَايَا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Aytinglar-chi, agar birortangizning eshigi oldida bir daryo boʻlib, har kuni undan besh marta choʻmilsa, kirlaridan biror narsa qoladimi?» dedilar. (Sahobalar:) «Kirlaridan hech narsa qolmaydi», dedilar. U zot: «Mana shu — besh vaqt namozning masalidir; Alloh ular bilan xatolarni (gunohlarni) oʻchiradi», dedilar. Bu bobda Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Айтинглар-чи, агар бирортангизнинг эшиги олдида бир дарё бўлиб, ҳар куни ундан беш марта чўмилса, кирларидан бирор нарса қоладими?» дедилар. (Саҳобалар:) «Кирларидан ҳеч нарса қолмайди», дедилар. У зот: «Мана шу — беш вақт намознинг масалидир; Аллоҳ улар билан хатоларни (гуноҳларни) ўчиради», дедилар. Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا مَثَلِي وَمَثَلُ أُمَّتِي كَمَثَلِ رَجُلٍ اسْتَوْقَدَ نَارًا فَجَعَلَتِ الذُّبَابُ وَالْفَرَاشُ يَقَعْنَ فِيهَا وَأَنَا آخُذُ بِحُجَزِكُمْ وَأَنْتُمْ تَقَحَّمُونَ فِيهَا " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menim va ummatimning masali xuddi olov yoqqan kishining masaliga oʻxshaydi: chivinlar va kapalaklar oʻsha olovga tusha boshlaydilar. Men esa sizlarni belingizdan ushlab (tortaman), sizlar esa unga tashlanaverasizlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir va u bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Меним ва умматимнинг масали худди олов ёққан кишининг масалига ўхшайди: чивинлар ва капалаклар ўша оловга туша бошлайдилар. Мен эса сизларни белингиздан ушлаб (тортаман), сизлар эса унга ташланаверасизлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أُبَىُّ " . وَهُوَ يُصَلِّي فَالْتَفَتَ أُبَىٌّ وَلَمْ يُجِبْهُ وَصَلَّى أُبَىٌّ فَخَفَّفَ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَعَلَيْكَ السَّلاَمُ مَا مَنَعَكَ يَا أُبَىُّ أَنْ تُجِيبَنِي إِذْ دَعَوْتُكَ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ فِي الصَّلاَةِ . قَالَ " أَفَلَمْ تَجِدْ فِيمَا أَوْحَى اللَّهُ إِلَىَّ أَنِ (استَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ ) " . قَالَ بَلَى وَلاَ أَعُودُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ . قَالَ " تُحِبُّ أَنْ أُعَلِّمَكَ سُورَةً لَمْ يَنْزِلْ فِي التَّوْرَاةِ وَلاَ فِي الإِنْجِيلِ وَلاَ فِي الزَّبُورِ وَلاَ فِي الْفُرْقَانِ مِثْلُهَا " . قَالَ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَيْفَ تَقْرَأُ فِي الصَّلاَةِ " . قَالَ فَقَرَأَ أُمَّ الْقُرْآنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا أُنْزِلَتْ فِي التَّوْرَاةِ وَلاَ فِي الإِنْجِيلِ وَلاَ فِي الزَّبُورِ وَلاَ فِي الْفُرْقَانِ مِثْلُهَا وَإِنَّهَا سَبْعٌ مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنُ الْعَظِيمُ الَّذِي أُعْطِيتُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَفِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدِ بْنِ الْمُعَلَّى .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ubay ibn Kaʼbning oldiga chiqib: «Ey Ubay!» dedilar. U esa namoz oʻqiyotgan edi. Ubay (orqasiga) qaradi-yu, javob bermadi va namozini yengillatib oʻqib boʻlgach, Rasululloh ﷺ tomon yuzlanib: «Assalomu alaykum, ey Rasululloh!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Va alaykas-salom. Ey Ubay, men seni chaqirganimda javob berishingni nima toʻsdi?» dedilar. U: «Ey Rasululloh, men namozda edim», dedi. U zot: «Alloh menga vahiy qilgan narsada: {Alloh va Paygʻambar sizlarni sizga hayot beradigan narsaga chaqirgan vaqtda, ularga javob bering} (Anfol 24) degan oyatni topmadingmi?» dedilar. U: «Ha (topdim), Alloh xohlasa, boshqa qaytarmayman», dedi. U zot: «Senga Tavrotda ham, Injilda ham, Zaburda ham, Furqonda ham unga oʻxshashi nozil qilinmagan bir surani oʻrgatishimni xohlaysanmi?» dedilar. U: «Ha, ey Rasululloh», dedi. Rasululloh ﷺ: «Namozda qanday oʻqiysan?» dedilar. U Ummul-Qurʼonni (Fotihani) oʻqidi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, na Tavrotda, na Injilda, na Zaburda va na Furqonda unga oʻxshashi nozil qilinmagan. U — takror oʻqiladigan yetti (oyat) va menga ato etilgan Ulugʻ Qurʼondir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Anas ibn Molik va Abu Said ibnul-Muallodan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Убай ибн Каъбнинг олдига чиқиб: «Эй Убай!» дедилар. У эса намоз ўқиётган эди. Убай (орқасига) қаради-ю, жавоб бермади ва намозини енгиллатиб ўқиб бўлгач, Расулуллоҳ ﷺ томон юзланиб: «Ассалому алайкум, эй Расулуллоҳ!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ва алайкас-салом. Эй Убай, мен сени чақирганимда жавоб беришингни нима тўсди?» дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, мен намозда эдим», деди. У зот: «Аллоҳ менга ваҳий қилган нарсада: {Аллоҳ ва Пайғамбар сизларни сизга ҳаёт берадиган нарсага чақирган вақтда, уларга жавоб беринг} (Анфол 24) деган оятни топмадингми?» дедилар. У: «Ҳа (топдим), Аллоҳ хоҳласа, бошқа қайтармайман», деди. У зот: «Сенга Тавротда ҳам, Инжилда ҳам, Забурда ҳам, Фурқонда ҳам унга ўхшаши нозил қилинмаган бир сурани ўргатишимни хоҳлайсанми?» дедилар. У: «Ҳа, эй Расулуллоҳ», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Намозда қандай ўқийсан?» дедилар. У Уммул-Қуръонни (Фотиҳани) ўқиди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, на Тавротда, на Инжилда, на Забурда ва на Фурқонда унга ўхшаши нозил қилинмаган. У — такрор ўқиладиган етти (оят) ва менга ато этилган Улуғ Қуръондир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Анас ибн Молик ва Абу Саид ибнул-Муаллодан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ الْحُلْوَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، مَوْلَى أَبِي أَحْمَدَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْثًا وَهُمْ ذُو عَدَدٍ فَاسْتَقْرَأَهُمْ فَاسْتَقْرَأَ كُلَّ رَجُلٍ مِنْهُمْ مَا مَعَهُ مِنَ الْقُرْآنِ فَأَتَى عَلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ مِنْ أَحْدَثِهِمْ سِنًّا فَقَالَ " مَا مَعَكَ يَا فُلاَنُ " . قَالَ مَعِي كَذَا وَكَذَا وَسُورَةُ الْبَقَرَةِ . قَالَ " أَمَعَكَ سُورَةُ الْبَقَرَةِ " . فَقَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَاذْهَبْ فَأَنْتَ أَمِيرُهُمْ " . فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَشْرَافِهِمْ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا مَنَعَنِي أَنْ أَتَعَلَّمَ سُورَةَ الْبَقَرَةِ إِلاَّ خَشْيَةَ أَلاَّ أَقُومَ بِهَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ فَاقْرَءُوهُ وَأَقْرِئُوهُ فَإِنَّ مَثَلَ الْقُرْآنِ لِمَنْ تَعَلَّمَهُ فَقَرَأَهُ وَقَامَ بِهِ كَمَثَلِ جِرَابٍ مَحْشُوٍّ مِسْكًا يَفُوحُ بِرِيحِهِ كُلُّ مَكَانٍ وَمَثَلُ مَنْ تَعَلَّمَهُ فَيَرْقُدُ وَهُوَ فِي جَوْفِهِ كَمَثَلِ جِرَابٍ وُكِئَ عَلَى مِسْكٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
وَقَدْ رَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، مَوْلَى أَبِي أَحْمَدَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنِ اللَّيْثِ فَذَكَرَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ koʻp sonli bir qoʻshinni joʻnatdilar va ularning har biridan Qurʼondan yodida nima borligini soʻradilar. Ulardan eng yoshi kichigining oldiga kelib: «Ey falon, sen bilan (yodingda) nima bor?» dedilar. U: «Men bilan ana u-bunisi va Baqara surasi bor», dedi. U zot: «Sen bilan Baqara surasi bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, bor, sen ularning amiri (boshligʻi)san», dedilar. Shunda ularning ashroflaridan (zodagonlaridan) bir kishi: «Vallohi, ey Rasululloh, meni Baqara surasini oʻrganishdan unga (amal qila) turolmaslik qoʻrquvigina toʻsib qoldi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni oʻrganinglar va uni oʻqinglar hamda (boshqalarga) oʻqitinglar. Zero, Qurʼonni oʻrganib, uni oʻqib va unga amal qilgan kishining misoli — misk (mushk) ila toʻldirilgan, hidi har joyga taralib turadigan xaltaning misolidir. Uni oʻrganib, soʻng (amalsiz) uxlab yotgan, holbuki u (Qurʼon) ichida boʻlgan kishining misoli esa — misk ustidan bogʻlab qoʻyilgan xaltaning misolidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Uni Lays ibn Saʼd ham Saiyd al-Maqburiydan, u Abu Ahmadning ozod qilgan quli Atodan, u Nabiy ﷺdan mursal (sahobani zikr qilmay) rivoyat qilgan va unda Abu Hurayradan deb zikr qilmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кўп сонли бир қўшинни жўнатдилар ва уларнинг ҳар биридан Қуръондан ёдида нима борлигини сўрадилар. Улардан энг ёши кичигининг олдига келиб: «Эй фалон, сен билан (ёдингда) нима бор?» дедилар. У: «Мен билан ана у-буниси ва Бақара сураси бор», деди. У зот: «Сен билан Бақара сураси борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Ундай бўлса, бор, сен уларнинг амири (бошлиғи)сан», дедилар. Шунда уларнинг ашрофларидан (зодагонларидан) бир киши: «Валлоҳи, эй Расулуллоҳ, мени Бақара сурасини ўрганишдан унга (амал қила) туролмаслик қўрқувигина тўсиб қолди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни ўрганинглар ва уни ўқинглар ҳамда (бошқаларга) ўқитинглар. Зеро, Қуръонни ўрганиб, уни ўқиб ва унга амал қилган кишининг мисоли — миск (мушк) ила тўлдирилган, ҳиди ҳар жойга таралиб турадиган халтанинг мисолидир. Уни ўрганиб, сўнг (амалсиз) ухлаб ётган, ҳолбуки у (Қуръон) ичида бўлган кишининг мисоли эса — миск устидан боғлаб қўйилган халтанинг мисолидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Уни Лайс ибн Саъд ҳам Саийд ал-Мақбурийдан, у Абу Аҳмаднинг озод қилган қули Атодан, у Набий ﷺдан мурсал (саҳобани зикр қилмай) ривоят қилган ва унда Абу Ҳурайрадан деб зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ مَقَابِرَ وَإِنَّ الْبَيْتَ الَّذِي تُقْرَأُ فِيهِ الْبَقَرَةُ لاَ يَدْخُلُهُ الشَّيْطَانُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uylaringizni qabristonlarga aylantirmanglar. Albatta, ichida Baqara surasi oʻqiladigan uyga shayton kirmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Уйларингизни қабристонларга айлантирманглар. Албатта, ичида Бақара сураси ўқиладиган уйга шайтон кирмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لِكُلِّ شَيْءٍ سَنَامٌ وَإِنَّ سَنَامَ الْقُرْآنِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ وَفِيهَا آيَةٌ هِيَ سَيِّدَةُ آىِ الْقُرْآنِ هِيَ آيَةُ الْكُرْسِيِّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ . وَقَدْ تَكَلَّمَ شُعْبَةُ فِي حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ وَضَعَّفَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Har bir narsaning choʻqqisi bor. Qurʼonning choʻqqisi esa Baqara surasidir. Unda bir oyat bor — u Qurʼon oyatlarining sayyidasidir; u Oyatul-Kursiydir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Hakim ibn Jubayrning hadisidangina bilamiz. Shuʼba Hakim ibn Jubayr haqida (tanqidiy) gapirgan va uni zaif sanagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир нарсанинг чўққиси бор. Қуръоннинг чўққиси эса Бақара сурасидир. Унда бир оят бор — у Қуръон оятларининг саййидасидир; у Оятул-Курсийдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳаким ибн Жубайрнинг ҳадисидангина биламиз. Шуъба Ҳаким ибн Жубайр ҳақида (танқидий) гапирган ва уни заиф санаган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْمُغِيرَةِ أَبُو سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ الْمَدَنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْمُلَيْكِيِّ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ مُصْعَبٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ حم الْمُؤْمِنَ إِلَى : (إِلَيْهِ الْمَصِيرُ ) وَآيَةَ الْكُرْسِيِّ حِينَ يُصْبِحُ حُفِظَ بِهِمَا حَتَّى يُمْسِيَ وَمَنْ قَرَأَهُمَا حِينَ يُمْسِيَ حُفِظَ بِهِمَا حَتَّى يُصْبِحَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ الْمُلَيْكِيِّ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَزُرَارَةُ بْنُ مُصْعَبٍ هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَهُوَ جَدُّ أَبِي مُصْعَبٍ الْمَدَنِيِّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim tongda Ha Mim al-Muʼminni (Gʻofir surasini) {ilayhil-masiyr} — (qaytish faqat Ungadir) (Gʻofir 1-3) (oyatigacha) va Oyatul-Kursiyni oʻqisa, kechgacha shu ikkisi bilan asralur. Kim ularni kechqurun oʻqisa, tonggacha shu ikkisi bilan asralur», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Baʼzi ilm ahli Abdurrahmon ibn Abu Bakr ibn Abu Mulayka al-Mulaykiy haqida uning hifzi (yodlash quvvati) jihatidan (tanqidiy) gapirgan. Zuroro ibn Musʼab esa Abdurrahmon ibn Avfning oʻgʻli boʻlib, u Abu Musʼab al-Madaniyning bobosidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким тонгда Ҳа Мим ал-Муъминни (Ғофир сурасини) {илайҳил-масийр} — (қайтиш фақат Унгадир) (Ғофир 1-3) (оятигача) ва Оятул-Курсийни ўқиса, кечгача шу иккиси билан асралур. Ким уларни кечқурун ўқиса, тонггача шу иккиси билан асралур», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Баъзи илм аҳли Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ибн Абу Мулайка ал-Мулайкий ҳақида унинг ҳифзи (ёдлаш қуввати) жиҳатидан (танқидий) гапирган. Зуроро ибн Мусъаб эса Абдурраҳмон ибн Авфнинг ўғли бўлиб, у Абу Мусъаб ал-Маданийнинг бобосидир.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي خَثْعَمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ حم الدُّخَانَ فِي لَيْلَةٍ أَصْبَحَ يَسْتَغْفِرُ لَهُ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَعُمَرُ بْنُ أَبِي خَثْعَمٍ يُضَعَّفُ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَهُوَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim Ha Mim ad-Duxonni kechasi oʻqisa, tongda yetmish ming farishta uning uchun magʻfirat soʻraydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu jihatdangina bilamiz. Umar ibn Abu Xasʼam esa zaif sanaladi. Muhammad (al-Buxoriy) aytdi: U munkarul-hadisdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Ҳа Мим ад-Духонни кечаси ўқиса, тонгда етмиш минг фаришта унинг учун мағфират сўрайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу жиҳатдангина биламиз. Умар ибн Абу Хасъам эса заиф саналади. Муҳаммад (ал-Бухорий) айтди: У мункарул-ҳадисдир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ هِشَامٍ أَبِي الْمِقْدَامِ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ حم الدُّخَانَ فِي لَيْلَةِ الْجُمُعَةِ غُفِرَ لَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَهِشَامٌ أَبُو الْمِقْدَامِ يُضَعَّفُ وَلَمْ يَسْمَعِ الْحَسَنُ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ هَكَذَا قَالَ أَيُّوبُ وَيُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ وَعَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim juma kechasida ‹Hamim Duxon›ni oʻqisa, u kishi magʻfirat qilinadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Hishom Abulmiqdom zaif sanaladi, Hasan esa Abu Hurayradan eshitmagan. Buni Ayyub, Yunus ibn Ubayd va Ali ibn Zayd ham shunday aytishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким жума кечасида ‹Ҳамим Духон›ни ўқиса, у киши мағфират қилинади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз. Ҳишом Абулмиқдом заиф саналади, Ҳасан эса Абу Ҳурайрадан эшитмаган. Буни Айюб, Юнус ибн Убайд ва Али ибн Зайд ҳам шундай айтишган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبَّاسٍ الْجُشَمِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ سُورَةً مِنَ الْقُرْآنِ ثَلاَثُونَ آيَةً شَفَعَتْ لِرَجُلٍ حَتَّى غُفِرَ لَهُ وَهِيَ سُورَةُ تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta Qurʼonda oʻttiz oyatli bir sura bor, u bir kishiga shafoat qilib, u magʻfirat qilingunicha (shafoat qildi). U ‹Tabaarakallaziy biyadihil-mulk› surasidir», dedilar. Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта Қуръонда ўттиз оятли бир сура бор, у бир кишига шафоат қилиб, у мағфират қилингунича (шафоат қилди). У ‹Табааракаллазий биядиҳил-мулк› сурасидир», дедилар. Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ حُنَيْنٍ، مَوْلًى لآلِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ أَوْ مَوْلَى زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَقْبَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعَ رَجُلاً يَقْرَأُْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ * اللَّهُ الصَّمَدُ ) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَجَبَتْ " . قُلْتُ وَمَا وَجَبَتْ قَالَ " الْجَنَّةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنُ حُنَيْنٍ هُوَ عُبَيْدُ بْنُ حُنَيْنٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga ketayotgan edim, u zot bir kishining {Qul huvallohu ahad. Allohus-samad} deb oʻqiyotganini eshitib qoldilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Vojib boʻldi», dedilar. Men: «Nima vojib boʻldi?» dedim. U zot: «Jannat», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, biz uni faqat Molik ibn Anas hadisi orqaligina bilamiz. Ibn Hunayn esa — u Ubayd ibn Hunayndir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга кетаётган эдим, у зот бир кишининг {Қул ҳуваллоҳу аҳад. Аллоҳус-самад} деб ўқиётганини эшитиб қолдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Вожиб бўлди», дедилар. Мен: «Нима вожиб бўлди?» дедим. У зот: «Жаннат», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат Молик ибн Анас ҳадиси орқалигина биламиз. Ибн Ҳунайн эса — у Убайд ибн Ҳунайндир.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) تَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «{Qul huvallohu ahad} Qurʼonning uchdan biriga teng boʻladi», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «{Қул ҳуваллоҳу аҳад} Қуръоннинг учдан бирига тенг бўлади», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " احْشِدُوا فَإِنِّي سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ " . قَالَ فَحَشَدَ مَنْ حَشَدَ ثُمَّ خَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) ثُمَّ دَخَلَ فَقَالَ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِنِّي سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ " . إِنِّي لأُرَى هَذَا خَبَرٌ جَاءَهُ مِنَ السَّمَاءِ ثُمَّ خَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنِّي قُلْتُ سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ أَلاَ وَإِنَّهَا تَعْدِلُ بثُلُثَ الْقُرْآنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَأَبُو حَازِمٍ الأَشْجَعِيُّ اسْمُهُ سَلْمَانُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toʻplaninglar, men sizlarga Qurʼonning uchdan birini oʻqib beraman», dedilar. (Abu Hurayra) aytdi: Toʻplanadigan kishilar toʻplandi. Soʻng Allohning Nabiysi ﷺ chiqib, {Qul huvallohu ahad}ni oʻqidilar, keyin (uyga) kirib ketdilar. Shunda biz bir-birimizga: «Rasululloh ﷺ ‹Men sizlarga Qurʼonning uchdan birini oʻqib beraman› dedilar. Men buni osmondan u zotga kelgan bir xabar deb oʻylayman», dedik. Soʻng Allohning Nabiysi ﷺ chiqib: «Men ‹Sizlarga Qurʼonning uchdan birini oʻqib beraman› deb aytgan edim. Ogoh boʻlinglar, albatta u (sura) Qurʼonning uchdan biriga teng boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Abu Hozim al-Ashjaʼiyning ismi Salmondir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тўпланинглар, мен сизларга Қуръоннинг учдан бирини ўқиб бераман», дедилар. (Абу Ҳурайра) айтди: Тўпланадиган кишилар тўпланди. Сўнг Аллоҳнинг Набийси ﷺ чиқиб, {Қул ҳуваллоҳу аҳад}ни ўқидилар, кейин (уйга) кириб кетдилар. Шунда биз бир-биримизга: «Расулуллоҳ ﷺ ‹Мен сизларга Қуръоннинг учдан бирини ўқиб бераман› дедилар. Мен буни осмондан у зотга келган бир хабар деб ўйлайман», дедик. Сўнг Аллоҳнинг Набийси ﷺ чиқиб: «Мен ‹Сизларга Қуръоннинг учдан бирини ўқиб бераман› деб айтган эдим. Огоҳ бўлинглар, албатта у (сура) Қуръоннинг учдан бирига тенг бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Ҳозим ал-Ашжаъийнинг исми Салмондир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَجِيءُ الْقُرْآنُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ يَا رَبِّ حَلِّهِ فَيُلْبَسَ تَاجَ الْكَرَامَةِ ثُمَّ يَقُولُ يَا رَبِّ زِدْهُ فَيُلْبَسَ حُلَّةَ الْكَرَامَةِ ثُمَّ يَقُولُ يَا رَبِّ ارْضَ عَنْهُ فَيَرْضَى عَنْهُ فَيُقَالُ لَهُ اقْرَأْ وَارْقَ وَيُزَادُ بِكُلِّ آيَةٍ حَسَنَةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ عِنْدَنَا مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ شُعْبَةَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qiyomat kuni Qurʼon kelib: ‹Ey Robbim, uni (qalbida saqlagan kishini) ziynatla›, deydi, shunda unga karomat toji kiydiriladi. Soʻng: ‹Ey Robbim, unga ziyoda qil›, deydi, shunda unga karomat libosi kiydiriladi. Soʻng: ‹Ey Robbim, undan rozi boʻl›, deydi, shunda (Alloh) undan rozi boʻladi. Soʻng unga: ‹Oʻqi va (darajalarga) koʻtaril›, deyiladi va har bir oyat bilan unga bir yaxshilik ziyoda qilinadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bizning nazdimizda bu (rivoyat) Abdussamadning Shuʼbadan (rivoyat qilgan) hadisidan koʻra sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қиёмат куни Қуръон келиб: ‹Эй Роббим, уни (қалбида сақлаган кишини) зийнатла›, дейди, шунда унга каромат тожи кийдирилади. Сўнг: ‹Эй Роббим, унга зиёда қил›, дейди, шунда унга каромат либоси кийдирилади. Сўнг: ‹Эй Роббим, ундан рози бўл›, дейди, шунда (Аллоҳ) ундан рози бўлади. Сўнг унга: ‹Ўқи ва (даражаларга) кўтарил›, дейилади ва ҳар бир оят билан унга бир яхшилик зиёда қилинади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизнинг наздимизда бу (ривоят) Абдуссамаднинг Шуъбадан (ривоят қилган) ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ نَفَّسَ عَنْ أَخِيهِ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ الدُّنْيَا نَفَّسَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمَنْ يَسَّرَ عَلَى مُعْسِرٍ يَسَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَاللَّهُ فِي عَوْنِ الْعَبْدِ مَا كَانَ الْعَبْدُ فِي عَوْنِ أَخِيهِ وَمَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَلْتَمِسُ فِيهِ عِلْمًا سَهَّلَ اللَّهُ لَهُ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ وَمَا قَعَدَ قَوْمٌ فِي مَسْجِدٍ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَيَتَدَارَسُونَهُ بَيْنَهُمْ إِلاَّ نَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ وَحَفَّتْهُمُ الْمَلاَئِكَةُ وَمَنْ أَبْطَأَ بِهِ عَمَلُهُ لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نَسَبُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ هَذَا الْحَدِيثِ وَرَوَى أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الأَعْمَشِ قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . فَذَكَرَ بَعْضَ هَذَا الْحَدِيثِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki birodaridan dunyo gʻamlaridan bir gʻamni daf qilsa, Alloh undan qiyomat kuni gʻamlaridan bir gʻamni daf qiladi. Kimki bir musulmonning (aybini) yashirsa, Alloh uni dunyoda ham, oxiratda ham yashiradi. Kimki qiyinchilikda boʻlganga yengillik qilsa, Alloh unga dunyoda ham, oxiratda ham yengillik qiladi. Banda oʻz birodariga yordam berib turar ekan, Alloh ham bandaga yordam berib turadi. Kimki ilm izlab bir yoʻlga kirsa, Alloh unga jannatga (eltadigan) yoʻlni oson qiladi. Qaysi bir qavm masjidda oʻtirib, Allohning Kitobini tilovat qilib, oʻzaro uni oʻrganishsa, albatta ularga sakina (xotirjamlik) nozil boʻladi, ularni rahmat qoplaydi, farishtalar ularni oʻrab oladi va Alloh ularni Oʻz huzuridagilar (orasida) zikr qiladi. Kimni amali (orqada) sustlashtirsa, uni nasabi tezlashtira olmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Aʼmashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan, deb bu hadisning aynisini bir necha kishi shunday rivoyat qilgan. Asbot ibn Muhammad esa Aʼmashdan: «Menga Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan hadis aytildi», deb rivoyat qilib, bu hadisning baʼzisini zikr qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки биродаридан дунё ғамларидан бир ғамни даф қилса, Аллоҳ ундан қиёмат куни ғамларидан бир ғамни даф қилади. Кимки бир мусулмоннинг (айбини) яширса, Аллоҳ уни дунёда ҳам, охиратда ҳам яширади. Кимки қийинчиликда бўлганга енгиллик қилса, Аллоҳ унга дунёда ҳам, охиратда ҳам енгиллик қилади. Банда ўз биродарига ёрдам бериб турар экан, Аллоҳ ҳам бандага ёрдам бериб туради. Кимки илм излаб бир йўлга кирса, Аллоҳ унга жаннатга (элтадиган) йўлни осон қилади. Қайси бир қавм масжидда ўтириб, Аллоҳнинг Китобини тиловат қилиб, ўзаро уни ўрганишса, албатта уларга сакина (хотиржамлик) нозил бўлади, уларни раҳмат қоплайди, фаришталар уларни ўраб олади ва Аллоҳ уларни Ўз ҳузуридагилар (орасида) зикр қилади. Кимни амали (орқада) сустлаштирса, уни насаби тезлаштира олмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан, деб бу ҳадиснинг айнисини бир неча киши шундай ривоят қилган. Асбот ибн Муҳаммад эса Аъмашдан: «Менга Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ҳадис айтилди», деб ривоят қилиб, бу ҳадиснинг баъзисини зикр қилган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ : (ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا ) قَالَ " دَخَلُوا مُتَزَحِّفِينَ عَلَى أَوْرَاكِهِمْ " .
وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلمَ : (فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلاً غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ ) قَالَ " قَالُوا حَبَّةٌ فِي شَعْرَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Allohning {Eshikdan sajda qilgan holda kiringlar} (Baqara 58) degan soʻzi haqida: «Ular orqalari bilan surilib kirishdi», dedilar. Va shu isnod bilan Nabiy ﷺdan {Zulm qilganlar oʻzlariga aytilgan soʻzni boshqa soʻzga almashtirdilar} (Baqara 59) oyati haqida: «Ular: arpadagi don, deyishdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳнинг {Эшикдан сажда қилган ҳолда киринглар} (Бақара 58) деган сўзи ҳақида: «Улар орқалари билан сурилиб киришди», дедилар. Ва шу иснод билан Набий ﷺдан {Зулм қилганлар ўзларига айтилган сўзни бошқа сўзга алмаштирдилар} (Бақара 59) ояти ҳақида: «Улар: арпадаги дон, дейишди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ مَرْزُوقٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ طَيِّبٌ وَلاَ يَقْبَلُ إِلاَّ طَيِّبًا وَإِنَّ اللَّهَ أَمَرَ الْمُؤْمِنِينَ بِمَا أَمَرَ بِهِ الْمُرْسَلِينَ فَقَالَ : (يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ ) وَقَالَ أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ ) " . قَالَ "وَذَكَرَ الرَّجُلَ يُطِيلُ السَّفَرَ أَشْعَثَ أَغْبَرَ يَمُدُّ يَدَهُ إِلَى السَّمَاءِ يَا رَبِّ يَا رَبِّ وَمَطْعَمُهُ حَرَامٌ وَمَشْرَبُهُ حَرَامٌ وَمَلْبَسُهُ حَرَامٌ وَغُذِيَ بِالْحَرَامِ فَأَنَّى يُسْتَجَابُ لِذَلِكَ ". قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَإِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ فُضَيْلِ بْنِ مَرْزُوقٍ وَأَبُو حَازِمٍ هُوَ الأَشْجَعِيُّ اسْمُهُ سَلْمَانُ مَوْلَى عَزَّةَ الأَشْجَعِيَّةِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Ey insonlar, albatta, Alloh pokdir va faqat pok narsanigina qabul qiladi. Albatta, Alloh moʻminlarga paygʻambarlarga buyurgan narsasini buyurib: {Ey paygʻambarlar, pok narsalardan yenglar va solih amal qilinglar. Albatta, Men nima qilayotganingizni bilguvchiman} (Moʻʼminun 51) dedi va: {Ey iymon keltirganlar, sizlarga rizq qilib bergan narsalarimizning pokidan yenglar} (Baqara 172) dedi», dedilar. Soʻng u zot uzoq safar qiladigan, sochi toʻzigan, changga belangan, qoʻllarini osmonga choʻzib: ‹Ey Robbim, ey Robbim!› deydigan, taomi harom, ichimligi harom, kiyimi harom va harom bilan oziqlangan kishini zikr qilib: «Bunga qanday ijobat etiladi?!» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni faqat Fuzayl ibn Marzuqning hadisidan bilamiz. Abu Hozim — ashjaʼiydir, ismi Salmon boʻlib, Azza al-Ashjaʼiyaning ozod qilingan qulidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй инсонлар, албатта, Аллоҳ покдир ва фақат пок нарсанигина қабул қилади. Албатта, Аллоҳ мўминларга пайғамбарларга буюрган нарсасини буюриб: {Эй пайғамбарлар, пок нарсалардан енглар ва солиҳ амал қилинглар. Албатта, Мен нима қилаётганингизни билгувчиман} (Мўъминун 51) деди ва: {Эй иймон келтирганлар, сизларга ризқ қилиб берган нарсаларимизнинг покидан енглар} (Бақара 172) деди», дедилар. Сўнг у зот узоқ сафар қиладиган, сочи тўзиган, чангга беланган, қўлларини осмонга чўзиб: ‹Эй Роббим, эй Роббим!› дейдиган, таоми ҳаром, ичимлиги ҳаром, кийими ҳаром ва ҳаром билан озиқланган кишини зикр қилиб: «Бунга қандай ижобат этилади?!» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Фузайл ибн Марзуқнинг ҳадисидан биламиз. Абу Ҳозим — ашжаъийдир, исми Салмон бўлиб, Азза ал-Ашжаъиянинг озод қилинган қулидир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، وَسَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مَوْضِعَ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ لَخَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ : (فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلاَّ مَتَاعُ الْغُرُورِ ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta jannatda bir qamchi (egallaydigan) joy dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir. Xohlasangiz oʻqing: {Bas, kim doʻzaxdan uzoqlashtirilib, jannatga kiritilsa, u yutuqqa erishibdi. Dunyo hayoti esa gʻururlantiruvchi matodan boshqa narsa emas} (Oli Imron 185)». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта жаннатда бир қамчи (эгаллайдиган) жой дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир. Хоҳласангиз ўқинг: {Бас, ким дўзахдан узоқлаштирилиб, жаннатга киритилса, у ютуққа эришибди. Дунё ҳаёти эса ғурурлантирувчи матодан бошқа нарса эмас} (Оли Имрон 185)». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْهُنَائِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَقِيقٍ، حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَزَلَ بَيْنَ ضَجْنَانَ وَعُسْفَانَ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ إِنَّ لِهَؤُلاَءِ صَلاَةً هِيَ أَحَبُّ إِلَيْهِمْ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَبْنَائِهِمْ وَهِيَ الْعَصْرُ فَأَجْمِعُوا أَمْرَكُمْ فَمِيلُوا عَلَيْهِمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً وَإِنَّ جِبْرِيلَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُ أَنْ يَقْسِمَ أَصْحَابَهُ شَطْرَيْنِ فَيُصَلِّيَ بِهِمْ وَتَقُومَ طَائِفَةٌ أُخْرَى وَرَاءَهُمْ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ ثُمَّ يَأْتِي الآخَرُونَ وَيُصَلُّونَ مَعَهُ رَكْعَةً وَاحِدَةً ثُمَّ يَأْخُذُ هَؤُلاَءِ حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ فَتَكُونُ لَهُمْ رَكْعَةٌ رَكْعَةٌ وَلِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَانِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيِّ وَابْنِ عُمَرَ وَحُذَيْفَةَ وَأَبِي بَكْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ وَأَبُو عَيَّاشٍ الزُّرَقِيُّ اسْمُهُ زَيْدُ بْنُ صَامِتٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Zajnon bilan Usfon orasiga tushdilar. Shunda mushriklar: «Bularning bir namozi borki, u ularga otalaridan ham, bolalaridan ham sevimliroqdir, u asr namozidir. Bas, ishingizni bir qarorga keltirib, ularga bir hamla bilan tashlaninglar», dedilar. Shunda Jabroil Nabiy ﷺga kelib, u zotga ashoblarini ikki guruhga boʻlishni amr qildi: u zot ular bilan namoz oʻqirlar, boshqa bir toifa ularning orqasida turib, ehtiyot choralarini va qurollarini olib turar; soʻng boshqalari kelib, u zot bilan bir rakaat oʻqirlar, soʻng bular ehtiyot choralarini va qurollarini olib turar. Shunday qilib ularning har biriga bir rakaatdan, Rasululloh ﷺga esa ikki rakaat boʻlar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abdulloh ibn Shaqiqning Abu Hurayradan rivoyati boʻlgan bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud, Zayd ibn Sobit, Ibn Abbos, Jobir, Abu Ayyosh az-Zuraqiy, Ibn Umar, Huzayfa, Abu Bakra va Sahl ibn Abu Hasmadan ham (rivoyatlar) bordir. Abu Ayyosh az-Zuraqiyning ismi Zayd ibn Somitdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Зажнон билан Усфон орасига тушдилар. Шунда мушриклар: «Буларнинг бир намози борки, у уларга оталаридан ҳам, болаларидан ҳам севимлироқдир, у аср намозидир. Бас, ишингизни бир қарорга келтириб, уларга бир ҳамла билан ташланинглар», дедилар. Шунда Жаброил Набий ﷺга келиб, у зотга ашобларини икки гуруҳга бўлишни амр қилди: у зот улар билан намоз ўқирлар, бошқа бир тоифа уларнинг орқасида туриб, эҳтиёт чораларини ва қуролларини олиб турар; сўнг бошқалари келиб, у зот билан бир ракаат ўқирлар, сўнг булар эҳтиёт чораларини ва қуролларини олиб турар. Шундай қилиб уларнинг ҳар бирига бир ракаатдан, Расулуллоҳ ﷺга эса икки ракаат бўлар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Шақиқнинг Абу Ҳурайрадан ривояти бўлган бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Зайд ибн Собит, Ибн Аббос, Жобир, Абу Айёш аз-Зурақий, Ибн Умар, Ҳузайфа, Абу Бакра ва Саҳл ибн Абу Ҳасмадан ҳам (ривоятлар) бордир. Абу Айёш аз-Зурақийнинг исми Зайд ибн Сомитдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَبِي عُمَرَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْصِنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسِ بْنِ مَخْرَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْْ : (مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ ) شَقَّ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " قَارِبُوا وَسَدِّدُوا وَفِي كُلِّ مَا يُصِيبُ الْمُؤْمِنَ كَفَّارَةٌ حَتَّى الشَّوْكَةِ يُشَاكُهَا أَوِ النَّكْبَةِ يُنْكَبُهَا " .
قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . ابْنُ مُحَيْصِنٍ هُوَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَيْصِنٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: {Kim biror yomonlik qilsa, unga jazo berilur} (Niso 123) (oyati) nozil boʻlganda, bu musulmonlarga ogʻir botdi va ular buni Nabiy ﷺga shikoyat qildilar. Shunda u zot: «Toʻgʻri yoʻlga yaqinlashinglar va rost yoʻlni tutinglar; moʼminga yetgan har bir narsada kafforat bordir, hatto uni sanchgan tikan yoki uni (kasallik) urgan musibatda ham», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Ibn Muhaysin — u Umar ibn Abdurahmon ibn Muhaysindir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: {Ким бирор ёмонлик қилса, унга жазо берилур} (Нисо 123) (ояти) нозил бўлганда, бу мусулмонларга оғир ботди ва улар буни Набий ﷺга шикоят қилдилар. Шунда у зот: «Тўғри йўлга яқинлашинглар ва рост йўлни тутинглар; мўминга етган ҳар бир нарсада каффорат бордир, ҳатто уни санчган тикан ёки уни (касаллик) урган мусибатда ҳам», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Ибн Муҳайсин — у Умар ибн Абдураҳмон ибн Муҳайсиндир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَمِينُ الرَّحْمَنِ مَلأَى سَحَّاءُ لاَ يَغِيضُهَا اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ قَالَ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْفَقَ مُنْذُ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ فَإِنَّهُ لَمْ يَغِضْ مَا فِي يَمِينِهِ وَعَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ وَبِيَدِهِ الأُخْرَى الْمِيزَانُ يَرْفَعُ وَيَخْفِضُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَذَا الْحَدِيثُ فِي تَفْسِيرِ هَذِهِ الآيَةِ : ( وَقََالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ ) وَهَذَا حَدِيثٌ قَدْ رَوَتْهُ الأَئِمَّةُ نُؤْمِنُ بِهِ كَمَا جَاءَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُفَسَّرَ أَوْ يُتَوَهَّمَ هَكَذَا قَالَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ مِنْهُمُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَابْنُ الْمُبَارَكِ إِنَّهُ تُرْوَى هَذِهِ الأَشْيَاءُ وَيُؤْمَنُ بِهَا وَلاَ يُقَالُ كَيْفَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ar-Rahmonning (oʻng) qoʻli toʻla va sahiydir, uni kecha-kunduz kamaytirmas», dedilar. U zot: «Allohni osmonlar va yerni yaratganidan beri nima(lar) infoq qilganini koʻrdingizmi? Albatta, Uning oʻng qoʻlidagi (neʼmat) kamaymadi. Uning Arshi suv ustidadir, boshqa qoʻlida esa Mizon (tarozisi) bor — uni koʻtaradi va tushiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadis bu oyatning tafsirida (kelgan)dir: {Yahudiylar: Allohning qoʻli bogʻliq, dedilar. Oʻz qoʻllari bogʻlansin va aytgan (soʻz)lari sababli laʼnatlansin! Yoʻq! Uning ikki qoʻli (ham) ochiqdir, xohlaganicha infoq qilur} (Moida 64). Bu hadisni imomlar rivoyat qilganlar, biz unga kelganidek, tafsir qilmasdan yoki (biror narsani) tasavvur qilmasdan imon keltiramiz. Shunday deb imomlardan koʻplari — ular orasida as-Savriy, Molik ibn Anas, Ibn Uyayna va Ibn Muborak (bor) — aytganlar: bu narsalar rivoyat qilinadi va ularga imon keltiriladi, ammo «qanday?» deb aytilmaydi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ар-Раҳмоннинг (ўнг) қўли тўла ва саҳийдир, уни кеча-кундуз камайтирмас», дедилар. У зот: «Аллоҳни осмонлар ва ерни яратганидан бери нима(лар) инфоқ қилганини кўрдингизми? Албатта, Унинг ўнг қўлидаги (неъмат) камаймади. Унинг Арши сув устидадир, бошқа қўлида эса Мизон (тарозиси) бор — уни кўтаради ва туширади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис бу оятнинг тафсирида (келган)дир: {Яҳудийлар: Аллоҳнинг қўли боғлиқ, дедилар. Ўз қўллари боғлансин ва айтган (сўз)лари сабабли лаънатлансин! Йўқ! Унинг икки қўли (ҳам) очиқдир, хоҳлаганича инфоқ қилур} (Моида 64). Бу ҳадисни имомлар ривоят қилганлар, биз унга келганидек, тафсир қилмасдан ёки (бирор нарсани) тасаввур қилмасдан имон келтирамиз. Шундай деб имомлардан кўплари — улар орасида ас-Саврий, Молик ибн Анас, Ибн Уяйна ва Ибн Муборак (бор) — айтганлар: бу нарсалар ривоят қилинади ва уларга имон келтирилади, аммо «қандай?» деб айтилмайди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ تَلَقَّى عِيسَى حُجَّتَهُ وَلَقَّاهُ اللَّهُ فِي قَوْلِهِِ : ( وَإِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَأَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّيَ إِلَهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ ) قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَقَّاهُ اللَّهُ : ( سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ مَا لَيْسَ لِي بِحَقٍّ ) الآيَةَ كُلَّهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Iso (alayhissalom) oʻz hujjatini qabul qildi va Alloh unga {Alloh: ‹Ey Maryam oʻgʻli Iso! Sen kishilarga: ‹Meni va onamni Allohdan oʻzga ikki iloh deb biling, deb aytdingmi?›} degan oyatdagi (javobni) talqin qildi (oʻrgatdi). Abu Hurayra Paygʻambar ﷺdan (davom etib) aytdi: Shunda Alloh unga {Sen poksan! Men uchun haqqim boʻlmagan narsani aytish (yaramaydi)} oyatining hammasini (javob qilib) talqin qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Исо (алайҳиссалом) ўз ҳужжатини қабул қилди ва Аллоҳ унга {Аллоҳ: ‹Эй Марям ўғли Исо! Сен кишиларга: ‹Мени ва онамни Аллоҳдан ўзга икки илоҳ деб билинг, деб айтдингми?›} деган оятдаги (жавобни) талқин қилди (ўргатди). Абу Ҳурайра Пайғамбар ﷺдан (давом этиб) айтди: Шунда Аллоҳ унга {Сен поксан! Мен учун ҳаққим бўлмаган нарсани айтиш (ярамайди)} оятининг ҳаммасини (жавоб қилиб) талқин қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثٌ إِذَا خَرَجْنَ : لَمْ يَنْفَعْ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ الآيَةَ الدَّجَّالُ وَالدَّابَّةُ وَطُلُوعُ الشَّمْسِ مِنَ الْمَغْرِبِ أَوْ مِنْ مَغْرِبِهَا " .
قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو حَازِمٍ هُوَ الأَشْجَعِيُّ الْكُوفِيُّ وَاسْمُهُ سَلْمَانُ مَوْلَى عَزَّةَ الأَشْجَعِيَّةِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Uch (alomat) bor, ular paydo boʻlganda, ilgari iymon keltirmagan jonga iymoni foyda bermaydi: Dajjol, Dobba (yer jonivori) va quyoshning gʻarbdan — yoki uning botar tomonidan — chiqishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Hozim — al-Ashjaʼiy al-Kufiy boʻlib, uning ismi Salmon, Azza al-Ashjaʼiyaning ozod qilgan qulidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Уч (аломат) бор, улар пайдо бўлганда, илгари иймон келтирмаган жонга иймони фойда бермайди: Дажжол, Добба (ер жонивори) ва қуёшнинг ғарбдан — ёки унинг ботар томонидан — чиқиши», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Ҳозим — ал-Ашжаъий ал-Куфий бўлиб, унинг исми Салмон, Азза ал-Ашжаъиянинг озод қилган қулидир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَقَوْلُهُ الْحَقُّ إِذَا هَمَّ عَبْدِي بِحَسَنَةٍ فَاكْتُبُوهَا لَهُ حَسَنَةً فَإِنْ عَمِلَهَا فَاكْتُبُوهَا لَهُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا وَإِذَا هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلاَ تَكْتُبُوهَا فَإِنْ عَمِلَهَا فَاكْتُبُوهَا بِمِثْلِهَا فَإِنْ تَرَكَهَا وَرُبَّمَا قَالَ لَمْ يَعْمَلْ بِهَا فَاكْتُبُوهَا لَهُ حَسَنَةً ثُمَّ قَرَأَ : ( مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla — Uning soʻzi haqdir — aytdi: ‹Bandam bir yaxshilikni qilmoqchi boʻlsa, uni unga bir yaxshilik (savob) qilib yozinglar. Agar uni amalga oshirsa, uni unga oʻn baravar (savob) qilib yozinglar. Bir yomonlikni qilmoqchi boʻlsa, uni yozmanglar. Agar uni amalga oshirsa, uni xuddi shunday (bitta gunoh) qilib yozinglar. Agar uni tark etsa — baʼzan: uni amalga oshirmasa, dedi — uni unga bir yaxshilik qilib yozinglar›», dedilar. Soʻngra u zot: {Kim yaxshilik bilan kelsa, unga uning oʻn baravari (mukofot) bordir} (oyatini) oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла — Унинг сўзи ҳақдир — айтди: ‹Бандам бир яхшиликни қилмоқчи бўлса, уни унга бир яхшилик (савоб) қилиб ёзинглар. Агар уни амалга оширса, уни унга ўн баравар (савоб) қилиб ёзинглар. Бир ёмонликни қилмоқчи бўлса, уни ёзманглар. Агар уни амалга оширса, уни худди шундай (битта гуноҳ) қилиб ёзинглар. Агар уни тарк этса — баъзан: уни амалга оширмаса, деди — уни унга бир яхшилик қилиб ёзинглар›», дедилар. Сўнгра у зот: {Ким яхшилик билан келса, унга унинг ўн баравари (мукофот) бордир} (оятини) ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ مَسَحَ ظَهْرَهُ فَسَقَطَ مِنْ ظَهْرِهِ كُلُّ نَسَمَةٍ هُوَ خَالِقُهَا مِنْ ذُرِّيَّتِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَجَعَلَ بَيْنَ عَيْنَىْ كُلِّ إِنْسَانٍ مِنْهُمْ وَبِيصًا مِنْ نُورٍ ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى آدَمَ فَقَالَ أَىْ رَبِّ مَنْ هَؤُلاَءِ قَالَ هَؤُلاَءِ ذُرِّيَّتُكَ فَرَأَى رَجُلاً مِنْهُمْ فَأَعْجَبَهُ وَبِيصُ مَا بَيْنَ عَيْنَيْهِ فَقَالَ أَىْ رَبِّ مَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا رَجُلٌ مِنْ آخِرِ الأُمَمِ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ يُقَالُ لَهُ دَاوُدُ . فَقَالَ رَبِّ كَمْ جَعَلْتَ عُمْرَهُ قَالَ سِتِّينَ سَنَةً قَالَ أَىْ رَبِّ زِدْهُ مِنْ عُمْرِي أَرْبَعِينَ سَنَةً . فَلَمَّا انْقَضَى عُمْرُ آدَمَ جَاءَهُ مَلَكُ الْمَوْتِ فَقَالَ أَوَلَمْ يَبْقَ مِنْ عُمْرِي أَرْبَعُونَ سَنَةً قَالَ أَوَلَمْ تُعْطِهَا ابْنَكَ دَاوُدَ قَالَ فَجَحَدَ آدَمُ فَجَحَدَتْ ذُرِّيَّتُهُ وَنَسِيَ آدَمُ فَنَسِيَتْ ذُرِّيَّتُهُ وَخَطِئَ آدَمُ فَخَطِئَتْ ذُرِّيَّتُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh Odamni yaratganida, uning belini siladi. Shunda uning belidan Qiyomat kunigacha yaratadigan har bir jonzot — zurriyotidan — tushdi va ularning har bir insonining ikki koʻzi orasida nurdan bir yorugʻlik qildi. Soʻng ularni Odamga koʻrsatdi. Odam: ‹Ey Robbim, bular kimlar?› dedi. (Alloh:) ‹Bular sening zurriyotingdir›, dedi. Odam ulardan bir kishini koʻrib, uning ikki koʻzi orasidagi yorugʻlik uni hayratga soldi-da: ‹Ey Robbim, bu kim?› dedi. (Alloh:) ‹Bu sening zurriyotingdan, oxirgi ummatlardan boʻlgan bir kishi, unga Dovud deyiladi›, dedi. (Odam:) ‹Robbim, uning umrini qancha qilding?› dedi. (Alloh:) ‹Oltmish yil›, dedi. (Odam:) ‹Ey Robbim, mening umrimdan unga qirq yil qoʻshgin›, dedi. Odamning umri tugaganda, oʻlim farishtasi keldi. Odam: ‹Mening umrimdan qirq yil qolmaganmidi?› dedi. (Farishta:) ‹Uni oʻgʻling Dovudga bermaganmiding?› dedi. Shunda Odam tonib qoʻydi, bas, uning zurriyoti ham tonadigan boʻldi; Odam unutdi, bas, uning zurriyoti ham unutadigan boʻldi; Odam xato qildi, bas, uning zurriyoti ham xato qiladigan boʻldi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U Abu Hurayradan Paygʻambar ﷺ orqali bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Одамни яратганида, унинг белини силади. Шунда унинг белидан Қиёмат кунигача яратадиган ҳар бир жонзот — зурриётидан — тушди ва уларнинг ҳар бир инсонининг икки кўзи орасида нурдан бир ёруғлик қилди. Сўнг уларни Одамга кўрсатди. Одам: ‹Эй Роббим, булар кимлар?› деди. (Аллоҳ:) ‹Булар сенинг зурриётингдир›, деди. Одам улардан бир кишини кўриб, унинг икки кўзи орасидаги ёруғлик уни ҳайратга солди-да: ‹Эй Роббим, бу ким?› деди. (Аллоҳ:) ‹Бу сенинг зурриётингдан, охирги умматлардан бўлган бир киши, унга Довуд дейилади›, деди. (Одам:) ‹Роббим, унинг умрини қанча қилдинг?› деди. (Аллоҳ:) ‹Олтмиш йил›, деди. (Одам:) ‹Эй Роббим, менинг умримдан унга қирқ йил қўшгин›, деди. Одамнинг умри тугаганда, ўлим фариштаси келди. Одам: ‹Менинг умримдан қирқ йил қолмаганмиди?› деди. (Фаришта:) ‹Уни ўғлинг Довудга бермаганмидинг?› деди. Шунда Одам тониб қўйди, бас, унинг зурриёти ҳам тонадиган бўлди; Одам унутди, бас, унинг зурриёти ҳам унутадиган бўлди; Одам хато қилди, бас, унинг зурриёти ҳам хато қиладиган бўлди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У Абу Ҳурайрадан Пайғамбар ﷺ орқали бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган.