حَدَّثَنِي عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُمْ أَنَّ نَاسًا مِنْ عُكْلٍ وَعُرَيْنَةَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَتَكَلَّمُوا بِالإِسْلاَمِ فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا أَهْلَ ضَرْعٍ، وَلَمْ نَكُنْ أَهْلَ رِيفٍ. وَاسْتَوْخَمُوا الْمَدِينَةَ، فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَوْدٍ وَرَاعٍ، وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَخْرُجُوا فِيهِ، فَيَشْرَبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا، فَانْطَلَقُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا نَاحِيَةَ الْحَرَّةِ كَفَرُوا بَعْدَ إِسْلاَمِهِمْ، وَقَتَلُوا رَاعِيَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَاسْتَاقُوا الذَّوْدَ، فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَبَعَثَ الطَّلَبَ فِي آثَارِهِمْ فَأَمَرَ بِهِمْ فَسَمَرُوا أَعْيُنَهُمْ، وَقَطَعُوا أَيْدِيَهُمْ، وَتُرِكُوا فِي نَاحِيَةِ الْحَرَّةِ حَتَّى مَاتُوا عَلَى حَالِهِمْ. قَالَ قَتَادَةُ بَلَغَنَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ كَانَ يَحُثُّ عَلَى الصَّدَقَةِ، وَيَنْهَى عَنِ الْمُثْلَةِ. وَقَالَ شُعْبَةُ وَأَبَانُ وَحَمَّادٌ عَنْ قَتَادَةَ مِنْ عُرَيْنَةَ. وَقَالَ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ وَأَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ أَنَسٍ قَدِمَ نَفَرٌ مِنْ عُكْلٍ.
(Qatoda, Anasdan rivoyat qildi)ki, Ukl va Urayna(qabila)laridan baʼzi odamlar Madinaga, Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, islom(ni qabul qilganlari) haqida gapirdilar va: «Ey Allohning paygʻambari, biz (chorva) sutlik (mol) ahli edik, ekinzor (shahar) ahli emas edik», deyishdi. Ular Madina(ning havosi)ni ogʻir (yoqimsiz) topdilar (kasal boʻ ldilar). Rasululloh ﷺ ularga bir necha tuya va bir choʻpon (berib), ular bilan (yaylovga) chiqib, ularning sutidan va siydikidan (davo uchun) ichishni buyurdilar. Ular joʻnab, Harra tomoniga yetganlarida, islomlaridan keyin kufr (qaytish) qildilar, Paygʻambar ﷺning choʻponini oʻldirdilar va tuyalarni haydab ketdilar. Bu Paygʻambar ﷺga yetdi, u zot ularning izidan quvguvchi (otryad) yubordilar. Ular (tutilib) keltirildi, u zot (ularning — choʻponga qilgan jinoyatiga qisos qilishni) buyurdilar: koʻzlari dogʻlandi, qoʻllari kesildi va Harra tomonida — oʻz hollarida oʻlguncha — tashlab qoʻ yildi. Qatoda aytdi: Bizga yetdiki, Paygʻambar ﷺ bundan keyin sadaqaga qiziqtirar va musla (jasadni buzib majruh qilish)dan qaytarar edilar. Shuʼba, Abon va Hammod (Qatodadan): ‹Uraynadan› deb (keltirdi). Yahyo ibn Abu Kasir va Ayyub (Abu Qilobadan, u Anasdan): ‹Ukldan bir necha kishi keldi› deb (keltirdi).(Қатода, Анасдан ривоят қилди)ки, Укл ва Урайна(қабила)ларидан баъзи одамлар Мадинага, Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, ислом(ни қабул қилганлари) ҳақида гапирдилар ва: «Эй Аллоҳнинг пайғамбари, биз (чорва) сутлик (мол) аҳли эдик, экинзор (шаҳар) аҳли эмас эдик», дейишди. Улар Мадина(нинг ҳавоси)ни оғир (ёқимсиз) топдилар (касал бў лдилар). Расулуллоҳ ﷺ уларга бир неча туя ва бир чўпон (бериб), улар билан (яйловга) чиқиб, уларнинг сутидан ва сийдикидан (даво учун) ичишни буюрдилар. Улар жўнаб, Ҳарра томонига етганларида, исломларидан кейин куфр (қайтиш) қилдилар, Пайғамбар ﷺнинг чўпонини ўлдирдилар ва туяларни ҳайдаб кетдилар. Бу Пайғамбар ﷺга етди, у зот уларнинг изидан қувгувчи (отряд) юбордилар. Улар (тутилиб) келтирилди, у зот (уларнинг — чўпонга қилган жиноятига қисос қилишни) буюрдилар: кўзлари доғланди, қўллари кесилди ва Ҳарра томонида — ўз ҳолларида ўлгунча — ташлаб қў йилди. Қатода айтди: Бизга етдики, Пайғамбар ﷺ бундан кейин садақага қизиқтирар ва мусла (жасадни бузиб мажруҳ қилиш)дан қайтарар эдилар. Шуъба, Абон ва Ҳаммод (Қатодадан): ‹Урайнадан› деб (келтирди). Яҳё ибн Абу Касир ва Айюб (Абу Қилобадан, у Анасдан): ‹Уклдан бир неча киши келди› деб (келтирди).
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْخَبَرِ قَالَ وَلَمْ يَسْجُدِ السَّجْدَتَيْنِ اللَّتَيْنِ تُسْجَدَانِ إِذَا شَكَّ حَتَّى لَقَّاهُ النَّاسُ . قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي بِهَذَا الْخَبَرِ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ وَعِمْرَانُ بْنُ أَبِي أَنَسٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالْعَلاَءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعًا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَنَّهُ سَجَدَ السَّجْدَتَيْنِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ الزُّبَيْدِيُّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِيهِ وَلَمْ يَسْجُدْ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ .
Ibn Shihob (az-Zuhriy) (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr ibn Sulaymon ibn Abu Hasma unga xabar berdiki, oʻziga Rasululloh ﷺ haqida shu xabar yetib kelgan. (Bu rivoyatda u): «U zot, kishi shubhalanganda qilinadigan oʻsha ikki sajdani odamlar uchrashgunlariga qadar qilmadilar», dedi. Ibn Shihob aytdi: Bu xabarni menga Said ibn al-Musayyab ham Abu Hurayradan rivoyat qilib xabar berdi. (Yana u) aytdi: Menga Abu Salama ibn Abdurahmon, Abu Bakr ibn al-Horis ibn Hishom va Ubaydulloh ibn Abdulloh ham xabar berishdi. Abu Dovud aytdi: Buni Yahyo ibn Abu Kasir va Imron ibn Abu Anas Abu Salama ibn Abdurahmondan, hamda Alo ibn Abdurahmon otasidan — barchasi Abu Hurayradan — shu qissa bilan rivoyat qilishgan, lekin u zot ikki sajda qilganlarini zikr qilishmadi. Abu Dovud aytdi: Buni az-Zubaydiy az-Zuhriydan, u Abu Bakr ibn Sulaymon ibn Abu Hasmadan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilgan; (bu rivoyatda) u: «U zot sahvning ikki sajdasini qilmadilar», dedi.Ибн Шиҳоб (аз-Зуҳрий) (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр ибн Сулаймон ибн Абу Ҳасма унга хабар бердики, ўзига Расулуллоҳ ﷺ ҳақида шу хабар етиб келган. (Бу ривоятда у): «У зот, киши шубҳаланганда қилинадиган ўша икки саждани одамлар учрашгунларига қадар қилмадилар», деди. Ибн Шиҳоб айтди: Бу хабарни менга Саид ибн ал-Мусайяб ҳам Абу Ҳурайрадан ривоят қилиб хабар берди. (Яна у) айтди: Менга Абу Салама ибн Абдураҳмон, Абу Бакр ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишом ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ҳам хабар беришди. Абу Довуд айтди: Буни Яҳё ибн Абу Касир ва Имрон ибн Абу Анас Абу Салама ибн Абдураҳмондан, ҳамда Ало ибн Абдураҳмон отасидан — барчаси Абу Ҳурайрадан — шу қисса билан ривоят қилишган, лекин у зот икки сажда қилганларини зикр қилишмади. Абу Довуд айтди: Буни аз-Зубайдий аз-Зуҳрийдан, у Абу Бакр ибн Сулаймон ибн Абу Ҳасмадан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилган; (бу ривоятда) у: «У зот саҳвнинг икки саждасини қилмадилар», деди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي خَوْفٍ الظُّهْرَ فَصَفَّ بَعْضَهُمْ خَلْفَهُ وَبَعْضَهُمْ بِإِزَاءِ الْعَدُوِّ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَانْطَلَقَ الَّذِينَ صَلَّوْا مَعَهُ فَوَقَفُوا مَوْقِفَ أَصْحَابِهِمْ ثُمَّ جَاءَ أُولَئِكَ فَصَلَّوْا خَلْفَهُ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعًا وَلأَصْحَابِهِ رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ . وَبِذَلِكَ كَانَ يُفْتِي الْحَسَنُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ فِي الْمَغْرِبِ يَكُونُ لِلإِمَامِ سِتَّ رَكَعَاتٍ وَلِلْقَوْمِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَلِكَ قَالَ سُلَيْمَانُ الْيَشْكُرِيُّ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Bakra (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Nabiy ﷺ xavf (payti)da peshin namozini oʻqidilar. Shunda baʼzilari u zotning orqalarida saf tortdi, baʼzilari esa dushmanga roʻbaroʻ (turdi). U zot ularga ikki rakaat oʻqitdilar, soʻng salom berdilar. Soʻng u zot bilan namoz oʻqiganlar ketib, sheriklarining oʻrnida turdilar. Soʻng anavilar kelib, u zotning orqalarida namoz oʻqidilar. U zot ularga ham ikki rakaat oʻqitdilar, soʻng salom berdilar. Shunday qilib, Rasululloh ﷺ ga toʻrt (rakaat), sheriklariga esa ikki-ikki rakaatdan boʻldi». Al-Hasan shu (hadis)ga binoan fatvo berar edi. Abu Dovud aytdi: Shar (namozi)da ham shunday boʻladi — imomga olti rakaat, qavmga esa uch-uchdan (rakaat) boʻladi. Abu Dovud aytdi: Shuningdek, buni Yahyo ibn Abu Kasir Abu Salamadan, u Jobir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan shu kabi rivoyat qilgan. Shuningdek, Sulaymon al-Yashkuriy Jobir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan shunday degan.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Набий ﷺ хавф (пайти)да пешин намозини ўқидилар. Шунда баъзилари у зотнинг орқаларида саф тортди, баъзилари эса душманга рўбарў (турди). У зот уларга икки ракаат ўқитдилар, сўнг салом бердилар. Сўнг у зот билан намоз ўқиганлар кетиб, шерикларининг ўрнида турдилар. Сўнг анавилар келиб, у зотнинг орқаларида намоз ўқидилар. У зот уларга ҳам икки ракаат ўқитдилар, сўнг салом бердилар. Шундай қилиб, Расулуллоҳ ﷺ га тўрт (ракаат), шерикларига эса икки-икки ракаатдан бўлди». Ал-Ҳасан шу (ҳадис)га биноан фатво берар эди. Абу Довуд айтди: Шар (намози)да ҳам шундай бўлади — имомга олти ракаат, қавмга эса уч-учдан (ракаат) бўлади. Абу Довуд айтди: Шунингдек, буни Яҳё ибн Абу Касир Абу Саламадан, у Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан шу каби ривоят қилган. Шунингдек, Сулаймон ал-Яшкурий Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан шундай деган.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، وَابْنُ أَبِي خَلَفٍ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u buni Nabiyga ﷺ yetkazgan holda rivoyat qiladi: «Kim Ramazonda iymon va savob umidida roʻza tutsa, avval oʻtgan gunohlari magʻfirat qilinadi. Va kim Qadr kechasini iymon va savob umidida qoim boʻlsa (ibodat bilan oʻtkazsa), avval oʻtgan gunohlari magʻfirat qilinadi». Abu Dovud aytdi: Buni Yahyo ibn Abu Kasir Abu Salamadan, hamda Muhammad ibn Amr Abu Salamadan xuddi shunday rivoyat qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у буни Набийга ﷺ етказган ҳолда ривоят қилади: «Ким Рамазонда иймон ва савоб умидида рўза тутса, аввал ўтган гуноҳлари мағфират қилинади. Ва ким Қадр кечасини иймон ва савоб умидида қоим бўлса (ибодат билан ўтказса), аввал ўтган гуноҳлари мағфират қилинади». Абу Довуд айтди: Буни Яҳё ибн Абу Касир Абу Саламадан, ҳамда Муҳаммад ибн Амр Абу Саламадан худди шундай ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي السَّرِيِّ، - الْمَعْنَى - قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنَ الأَنْصَارِ - قَالَ ابْنُ أَبِي السَّرِيِّ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَقُلْ مِنَ الأَنْصَارِ ثُمَّ اتَّفَقُوا - يُقَالُ لَهُ بَصْرَةُ قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً بِكْرًا فِي سِتْرِهَا فَدَخَلْتُ عَلَيْهَا فَإِذَا هِيَ حُبْلَى فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَهَا الصَّدَاقُ بِمَا اسْتَحْلَلْتَ مِنْ فَرْجِهَا وَالْوَلَدُ عَبْدٌ لَكَ فَإِذَا وَلَدَتْ " . قَالَ الْحَسَنُ " فَاجْلِدْهَا " . وَقَالَ ابْنُ أَبِي السَّرِيِّ " فَاجْلِدُوهَا " . أَوْ قَالَ " فَحُدُّوهَا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ قَتَادَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ وَرَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ نُعَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَطَاءٌ الْخُرَاسَانِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَرْسَلُوهُ كُلُّهُمْ . وَفِي حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ أَنَّ بَصْرَةَ بْنَ أَكْثَمَ نَكَحَ امْرَأَةً وَكُلُّهُمْ قَالَ فِي حَدِيثِهِ جَعَلَ الْوَلَدَ عَبْدًا لَهُ .
Said ibn al-Musayyab ansorlardan boʻlgan — Ibn Abu Sariy esa: «Nabiy ﷺ ning sahobalaridan» dedi va «ansorlardan» demadi, soʻngra rivoyatda ittifoq qildilar — Basra deb atalmish bir kishidan rivoyat qilishicha, u dedi: «Men pardada (saqlangan) bokira ayolga uylandim. Uning huzuriga kirsam, u homilador edi». Shunda Nabiy ﷺ: «Uning farjini oʻzingga halol qilganing evaziga unga mahr beriladi. Bola esa senga qul boʻladi. U tugʻib boʻlgach», dedilar. Hasan (rivoyatida): «Uni qamchila», dedi. Ibn Abu Sariy esa: «Uni qamchilanglar», dedi, yoki: «Unga had jazosini qoʻllanglar», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Qatoda Said ibn Yaziddan, u Ibn al-Musayyabdan rivoyat qilgan. Yahyo ibn Abu Kasir uni Yazid ibn Nuaymdan, u Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilgan. Ato al-Xurosoniy ham Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilgan — barchalari uni mursal qilib rivoyat qilganlar. Yahyo ibn Abu Kasirning hadisida: «Basra ibn Aksam bir ayolga uylandi», deyilgan. Hammalari oʻz hadislarida: «Bolani unga qul qildi», deganlar.Саид ибн ал-Мусайяб ансорлардан бўлган — Ибн Абу Сарий эса: «Набий ﷺ нинг саҳобаларидан» деди ва «ансорлардан» демади, сўнгра ривоятда иттифоқ қилдилар — Басра деб аталмиш бир кишидан ривоят қилишича, у деди: «Мен пардада (сақланган) бокира аёлга уйландим. Унинг ҳузурига кирсам, у ҳомиладор эди». Шунда Набий ﷺ: «Унинг фаржини ўзингга ҳалол қилганинг эвазига унга маҳр берилади. Бола эса сенга қул бўлади. У туғиб бўлгач», дедилар. Ҳасан (ривоятида): «Уни қамчила», деди. Ибн Абу Сарий эса: «Уни қамчиланглар», деди, ёки: «Унга ҳад жазосини қўлланглар», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Қатода Саид ибн Язиддан, у Ибн ал-Мусайябдан ривоят қилган. Яҳё ибн Абу Касир уни Язид ибн Нуаймдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилган. Ато ал-Хуросоний ҳам Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилган — барчалари уни мурсал қилиб ривоят қилганлар. Яҳё ибн Абу Касирнинг ҳадисида: «Басра ибн Аксам бир аёлга уйланди», дейилган. Ҳаммалари ўз ҳадисларида: «Болани унга қул қилди», деганлар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ هِشَامٍ، وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ الصَّوَّافُ، جَمِيعًا عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي دِيَةِ الْمُكَاتَبِ يُقْتَلُ يُودَى مَا أَدَّى مِنْ مُكَاتَبَتِهِ دِيَةَ الْحُرِّ وَمَا بَقِيَ دِيَةَ الْمَمْلُوكِ .
Musaddad bizga Yahyo ibn Said orqali, shuningdek Ismoil bizga Hishom orqali, yana Usmon ibn Abu Shayba bizga Yaʼlo ibn Ubayd orqali, u Hajjoj as-Savvof orqali — barchasi Yahyo ibn Abu Kasir orqali, u Ikrima orqali, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: U dedi: Rasululloh ﷺ oʻldirilgan mukotab (ozodligini sotib olishga shartlashgan qul) diyati haqida shunday hukm qildilarki, u mukotabasidan (ozodlik puli sifatida) toʻlagan miqdoricha ozod kishi diyati, qolgani uchun esa qul diyati toʻlanadi.Мусаддад бизга Яҳё ибн Саид орқали, шунингдек Исмоил бизга Ҳишом орқали, яна Усмон ибн Абу Шайба бизга Яъло ибн Убайд орқали, у Ҳажжож ас-Саввоф орқали — барчаси Яҳё ибн Абу Касир орқали, у Икрима орқали, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ ўлдирилган мукотаб (озодлигини сотиб олишга шартлашган қул) дияти ҳақида шундай ҳукм қилдиларки, у мукотабасидан (озодлик пули сифатида) тўлаган миқдорича озод киши дияти, қолгани учун эса қул дияти тўланади.
حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، - وَهُوَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ الْكُوفِيُّ وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ حَدَّثَنَا وَقَالَ، إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَعِيشَ بْنِ الْوَلِيدِ الْمَخْزُومِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاءَ فَأَفْطَرَ فَتَوَضَّأَ . فَلَقِيتُ ثَوْبَانَ فِي مَسْجِدِ دِمَشْقَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ صَدَقَ أَنَا صَبَبْتُ لَهُ وَضُوءَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ مَعْدَانُ بْنُ طَلْحَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَابْنُ أَبِي طَلْحَةَ أَصَحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَأَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ مِنَ التَّابِعِينَ الْوُضُوءَ مِنَ الْقَىْءِ وَالرُّعَافِ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ فِي الْقَىْءِ وَالرُّعَافِ وُضُوءٌ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ . وَقَدْ جَوَّدَ حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ هَذَا الْحَدِيثَ . وَحَدِيثُ حُسَيْنٍ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ . وَرَوَى مَعْمَرٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ فَأَخْطَأَ فِيهِ فَقَالَ عَنْ يَعِيشَ بْنِ الْوَلِيدِ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الأَوْزَاعِيَّ وَقَالَ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ وَإِنَّمَا هُوَ مَعْدَانُ بْنُ أَبِي طَلْحَةَ .
Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qusdilar, soʻng (roʻzalarini) ochdilar va tahorat oldilar. (Yahyo ibn Abu Kasir aytdi: Soʻng men Damashq masjidida Savbon (roziyallohu anhu)ni uchratib, buni unga zikr qildim. U: «Rost aytibdi, men u zotga tahorat suvini quygan edim», dedi.) Abu Iso aytdi: Ishoq ibn Mansur «Maʼdon ibn Talha» dedi. Abu Iso aytdi: «Ibn Abu Talha» degani sahihroqdir. Abu Iso aytdi: Nabiy ﷺ ashoblaridan va ulardan boshqa tobeʼinlardan koʻplab ilm ahli qusish va burun qonashidan tahorat (olish kerakligi) qarashida boʻlganlar. Bu Sufyon Savriy, Ibnul Muborak, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa: Qusish va burun qonashida tahorat yoʻq, dedilar. Bu Molik va Shofiʼiyning soʻzidir. Husayn Muallim bu hadisni yaxshi (mukammal) keltirgan. Husaynning hadisi bu bobda eng sahih narsadir. Maʼmar bu hadisni Yahyo ibn Abu Kasirdan rivoyat qilib, unda xato qildi va: «Yaʼysh ibn Validdan, u Xolid ibn Maʼdondan, u Abu Dardodan» dedi va unda Avzoʼiyni zikr qilmadi hamda «Xolid ibn Maʼdondan» dedi. Aslida u Maʼdon ibn Abu Talhadir.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қусдилар, сўнг (рўзаларини) очдилар ва таҳорат олдилар. (Яҳё ибн Абу Касир айтди: Сўнг мен Дамашқ масжидида Савбон (розияллоҳу анҳу)ни учратиб, буни унга зикр қилдим. У: «Рост айтибди, мен у зотга таҳорат сувини қуйган эдим», деди.) Абу Исо айтди: Ишоқ ибн Мансур «Маъдон ибн Талҳа» деди. Абу Исо айтди: «Ибн Абу Талҳа» дегани саҳиҳроқдир. Абу Исо айтди: Набий ﷺ ашобларидан ва улардан бошқа тобеъинлардан кўплаб илм аҳли қусиш ва бурун қонашидан таҳорат (олиш кераклиги) қарашида бўлганлар. Бу Суфён Саврий, Ибнул Муборак, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса: Қусиш ва бурун қонашида таҳорат йўқ, дедилар. Бу Молик ва Шофиъийнинг сўзидир. Ҳусайн Муаллим бу ҳадисни яхши (мукаммал) келтирган. Ҳусайннинг ҳадиси бу бобда энг саҳиҳ нарсадир. Маъмар бу ҳадисни Яҳё ибн Абу Касирдан ривоят қилиб, унда хато қилди ва: «Яъйш ибн Валиддан, у Холид ибн Маъдондан, у Абу Дардодан» деди ва унда Авзўийни зикр қилмади ҳамда «Холид ибн Маъдондан» деди. Аслида у Маъдон ибн Абу Талҳадир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ فَقَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً فَخَرَجْتُ فَإِذَا هُوَ بِالْبَقِيعِ فَقَالَ " أَكُنْتِ تَخَافِينَ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْكِ وَرَسُولُهُ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي ظَنَنْتُ أَنَّكَ أَتَيْتَ بَعْضَ نِسَائِكَ . فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَنْزِلُ لَيْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَيَغْفِرُ لأَكْثَرَ مِنْ عَدَدِ شَعْرِ غَنَمِ كَلْبٍ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الْحَجَّاجِ . وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يُضَعِّفُ هَذَا الْحَدِيثَ وَقَالَ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُرْوَةَ وَالْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi Rasulullohni ﷺ topa olmadim, shuning uchun chiqib (qarasam), u zot Baqiʼda ekanlar. U zot: «Alloh va Uning Rasuli senga zulm qilishidan qoʻrqdingmi?» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, men sizni baʼzi ayollaringiznikiga bordingiz, deb oʻyladim», dedim. Shunda u zot: «Albatta, Alloh azza va jalla Shaʼbonning oʻrtasidagi kechada dunyo osmoniga tushib, Kalb (qabilasi)ning qoʻylari junining sonidan koʻproq kishini magʻfirat qiladi», dedilar. Bu bobda Abu Bakr Siddiqdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisini biz faqat shu yoʻldan, Hajjojning hadisidan bilamiz. Men Muhammad (al-Buxoriy)ning bu hadisni zaif sanaganini eshitdim va u: «Yahyo ibn Abu Kasir Urvadan eshitmagan, Hajjoj ibn Artoa esa Yahyo ibn Abu Kasirdan eshitmagan», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир кечаси Расулуллоҳни ﷺ топа олмадим, шунинг учун чиқиб (қарасам), у зот Бақиъда эканлар. У зот: «Аллоҳ ва Унинг Расули сенга зулм қилишидан қўрқдингми?» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сизни баъзи аёлларингизникига бордингиз, деб ўйладим», дедим. Шунда у зот: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Шаъбоннинг ўртасидаги кечада дунё осмонига тушиб, Калб (қабиласи)нинг қўйлари жунининг сонидан кўпроқ кишини мағфират қилади», дедилар. Бу бобда Абу Бакр Сиддиқдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадисини биз фақат шу йўлдан, Ҳажжожнинг ҳадисидан биламиз. Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг бу ҳадисни заиф санаганини эшитдим ва у: «Яҳё ибн Абу Касир Урвадан эшитмаган, Ҳажжож ибн Артоа эса Яҳё ибн Абу Касирдан эшитмаган», деди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَعَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ الْبَصْرِيُّ أَبُو سَهْلٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَبِيعَ مَا لَيْسَ عِنْدِي . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى وَكِيعٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ . وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ وَرِوَايَةُ عَبْدِ الصَّمَدِ أَصَحُّ . وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِصْمَةَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يَبِيعَ الرَّجُلُ مَا لَيْسَ عِنْدَهُ .
Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni yonimda yoʻq narsani sotishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Vakiʼ Yazid ibn Ibrohimdan, u Ibn Sirindan, u Ayyubdan, u Hakim ibn Hizomdan rivoyat qilib, unda Yusuf ibn Mohakni zikr qilmagan; Abdus-Samadning rivoyati esa sahihroqdir. Yahyo ibn Abu Kasir ham bu hadisni Yaʼlo ibn Hakimdan, u Yusuf ibn Mohakdan, u Abdulloh ibn Ismadan, u Hakim ibn Hizomdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Aksar ilm ahli shu hadis bilan amal qilib, kishining yonida yoʻq narsani sotishini makruh sanaganlar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени ёнимда йўқ нарсани сотишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Вакиъ Язид ибн Иброҳимдан, у Ибн Сириндан, у Айюбдан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан ривоят қилиб, унда Юсуф ибн Моҳакни зикр қилмаган; Абдус-Самаднинг ривояти эса саҳиҳроқдир. Яҳё ибн Абу Касир ҳам бу ҳадисни Яъло ибн Ҳакимдан, у Юсуф ибн Моҳакдан, у Абдуллоҳ ибн Исмадан, у Ҳаким ибн Ҳизомдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Аксар илм аҳли шу ҳадис билан амал қилиб, кишининг ёнида йўқ нарсани сотишини макруҳ санаганлар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ الثَّعْلَبِيِّ، عَنْ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَيَّرَ غُلاَمًا بَيْنَ أَبِيهِ وَأُمِّهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَجَدِّ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو مَيْمُونَةَ اسْمُهُ سُلَيْمٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ قَالُوا يُخَيَّرُ الْغُلاَمُ بَيْنَ أَبَوَيْهِ إِذَا وَقَعَتْ بَيْنَهُمَا الْمُنَازَعَةُ فِي الْوَلَدِ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَقَالاَ مَا كَانَ الْوَلَدُ صَغِيرًا فَالأُمُّ أَحَقُّ فَإِذَا بَلَغَ الْغُلاَمُ سَبْعَ سِنِينَ خُيِّرَ بَيْنَ أَبَوَيْهِ . هِلاَلُ بْنُ أَبِي مَيْمُونَةَ هُوَ هِلاَلُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أُسَامَةَ وَهُوَ مَدَنِيٌّ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَفُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir bolani otasi bilan onasi orasida (birini tanlashga) ixtiyor berdilar. (U yana) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amr va Abdulhamid ibn Jaʼfarning bobosidan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir. Abu Maymunaning ismi Sulaymdir. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqa baʼzi ilm ahli shunga amal qilib: «Bola haqida (ota-ona) orasida nizo tushganda, bola ota-onasi orasida ixtiyor qilinadi», deganlar. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ikkalasi aytdilarki: Bola kichik boʻlsa, ona haqliroqdir, bola yetti yoshga yetganda esa ota-onasi orasida ixtiyor qilinadi. Hilol ibn Abu Maymuna — u Hilol ibn Ali ibn Usomadir, u madinalik boʻlib, undan Yahyo ibn Abu Kasir, Molik ibn Anas va Fulayh ibn Sulaymon rivoyat qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир болани отаси билан онаси орасида (бирини танлашга) ихтиёр бердилар. (У яна) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр ва Абдулҳамид ибн Жаъфарнинг бобосидан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Абу Маймунанинг исми Сулаймдир. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқа баъзи илм аҳли шунга амал қилиб: «Бола ҳақида (ота-она) орасида низо тушганда, бола ота-онаси орасида ихтиёр қилинади», деганлар. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Иккаласи айтдиларки: Бола кичик бўлса, она ҳақлироқдир, бола етти ёшга етганда эса ота-онаси орасида ихтиёр қилинади. Ҳилол ибн Абу Маймуна — у Ҳилол ибн Али ибн Усомадир, у мадиналик бўлиб, ундан Яҳё ибн Абу Касир, Молик ибн Анас ва Фулайҳ ибн Сулаймон ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ الأَيْلِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَ اللَّهَ فَلاَ يَعْصِهِ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Yahyo ibn Abu Kasir ham Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilgan. Bu Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahlining soʻzidir; shuni Molik va Shofiiy ham aytadilar. Ular: Allohga maʼsiyat qilmaydi, nazr maʼsiyatda boʻlsa, unda qasam kafforati yoʻq, deyishgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Яҳё ибн Абу Касир ҳам Қосим ибн Муҳаммаддан ривоят қилган. Бу Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган баъзи илм аҳлининг сўзидир; шуни Молик ва Шофиий ҳам айтадилар. Улар: Аллоҳга маъсият қилмайди, назр маъсиятда бўлса, унда қасам каффорати йўқ, дейишган.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ الأَيْلِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ . وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ قَالُوا لاَ يَعْصِي اللَّهَ وَلَيْسَ فِيهِ كَفَّارَةُ يَمِينٍ إِذَا كَانَ النَّذْرُ فِي مَعْصِيَةٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Yahyo ibn Abu Kasir ham Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilgan. Bu Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahlining soʻzidir; shuni Molik va Shofiiy ham aytadilar. Ular: Allohga maʼsiyat qilmaydi, nazr maʼsiyatda boʻlsa, unda qasam kafforati yoʻq, deyishgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Яҳё ибн Абу Касир ҳам Қосим ибн Муҳаммаддан ривоят қилган. Бу Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган баъзи илм аҳлининг сўзидир; шуни Молик ва Шофиий ҳам айтадилар. Улар: Аллоҳга маъсият қилмайди, назр маъсиятда бўлса, унда қасам каффорати йўқ, дейишган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثُ دَعَوَاتٍ مُسْتَجَابَاتٌ لاَ شَكَّ فِيهِنَّ دَعْوَةُ الْمَظْلُومِ وَدَعْوَةُ الْمُسَافِرِ وَدَعْوَةُ الْوَالِدِ عَلَى وَلَدِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى الْحَجَّاجُ الصَّوَّافُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ نَحْوَ حَدِيثِ هِشَامٍ . وَأَبُو جَعْفَرٍ الَّذِي رَوَى عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ يُقَالُ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ الْمُؤَذِّنُ وَلاَ نَعْرِفُ اسْمَهُ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ غَيْرَ حَدِيثٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uchta duo bor, ular ijobat boʻlishida shubha yoʻq: mazlumning duosi, musofirning duosi va otaning oʻz farzandiga (qargʻab qilgan) duosi», dedilar. Abu Iso aytdi: Hajjoj as-Savvof bu hadisni Yahyo ibn Abu Kasirdan, Hishomning hadisiga oʻxshash rivoyat qilgan. Abu Hurayradan rivoyat qilgan Abu Jaʼfar — unga Abu Jaʼfar al-Muazzin deyiladi, biz uning ismini bilmaymiz; undan Yahyo ibn Abu Kasir bir nechta hadis rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Учта дуо бор, улар ижобат бўлишида шубҳа йўқ: мазлумнинг дуоси, мусофирнинг дуоси ва отанинг ўз фарзандига (қарғаб қилган) дуоси», дедилар. Абу Исо айтди: Ҳажжож ас-Саввоф бу ҳадисни Яҳё ибн Абу Касирдан, Ҳишомнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилган. Абу Ҳурайрадан ривоят қилган Абу Жаъфар — унга Абу Жаъфар ал-Муаззин дейилади, биз унинг исмини билмаймиз; ундан Яҳё ибн Абу Касир бир нечта ҳадис ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَعَبْدُ الرَّحِيمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً مُضْطَجِعًا عَلَى بَطْنِهِ فَقَالَ " إِنَّ هَذِهِ ضَجْعَةٌ لاَ يُحِبُّهَا اللَّهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ طِهْفَةَ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ يَعِيشَ بْنِ طِهْفَةَ عَنْ أَبِيهِ وَيُقَالُ طِخْفَةُ وَالصَّحِيحُ طِهْفَةُ . وَقَالَ بَعْضُ الْحُفَّاظِ الصَّحِيحُ طِخْفَةُ وَيُقَالُ طِغْفَةُ . يَعِيشُ هُوَ مِنَ الصَّحَابَةِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishini qornining ustida yotgan holda koʻrib: «Albatta, bu shunday yotishki, Alloh uni yoqtirmaydi», dedilar. Bu bobda Tihfa va Ibn Umardan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Yahyo ibn Abu Kasir bu hadisni Abu Salamadan, u Yaish ibn Tihfadan, u otasidan rivoyat qilgan. «Tixfa» ham deyiladi, sahihi esa «Tihfa»dir. Baʼzi hofizlar: sahihi «Tixfa», «Tigʻfa» ham deyiladi, dedilar. Yaish — sahobalardandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишини қорнининг устида ётган ҳолда кўриб: «Албатта, бу шундай ётишки, Аллоҳ уни ёқтирмайди», дедилар. Бу бобда Тиҳфа ва Ибн Умардан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Яҳё ибн Абу Касир бу ҳадисни Абу Саламадан, у Яиш ибн Тиҳфадан, у отасидан ривоят қилган. «Тихфа» ҳам дейилади, саҳиҳи эса «Тиҳфа»дир. Баъзи ҳофизлар: саҳиҳи «Тихфа», «Тиғфа» ҳам дейилади, дедилар. Яиш — саҳобалардандир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنهما قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْىِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ " بَيْنَمَا أَنَا أَمْشِي سَمِعْتُ صَوْتًا مِنَ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءَ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ فَجُثِثْتُ مِنْهُ رُعْبًا فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي . فَدَثَّرُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : ( يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ * قُمْ فَأَنْذِرْ ) إِلَى قَوْلِهِ : ( والرُّجْزَ فَاهْجُرْ ) قَبْلَ أَنْ تُفْرَضَ الصَّلاَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَابِرٍ أَبُو سَلَمَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ .
Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Men Rasululloh ﷺ vahiyning toʻxtab qolgan davri haqida hikoya qilayotganlarini eshitdim. U zot oʻz hadislarida shunday dedilar: ‹Men yurib ketayotgan edim, osmondan bir ovoz eshitdim. Boshimni koʻtarsam, menga Hiroda kelgan oʻsha farishta osmon bilan yer orasida bir kursida oʻtiribdi. Men undan qoʻrqib (junjikib) ketdim. Qaytib kelib: ‹Meni oʻrab qoʻyinglar, meni oʻrab qoʻyinglar!› dedim. Ular meni (kiyim bilan) oʻrab qoʻyishdi. Shunda Alloh azza va jalla: {Ey (kiyim bilan) oʻralib olgan zot! Tur va ogohlantir} — to {Va pliddan uzoq boʻl} (Muddassir 1-5) degan soʻzigacha (oyatlarni) namoz farz qilinishidan oldin nozil qildi›». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Yahyo ibn Abu Kasir Abu Salama ibn Abdurrahmondan, u Jobirdan rivoyat qilgan. Abu Salamaning ismi Abdullohdir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ваҳийнинг тўхтаб қолган даври ҳақида ҳикоя қилаётганларини эшитдим. У зот ўз ҳадисларида шундай дедилар: ‹Мен юриб кетаётган эдим, осмондан бир овоз эшитдим. Бошимни кўтарсам, менга Ҳирода келган ўша фаришта осмон билан ер орасида бир курсида ўтирибди. Мен ундан қўрқиб (жунжикиб) кетдим. Қайтиб келиб: ‹Мени ўраб қўйинглар, мени ўраб қўйинглар!› дедим. Улар мени (кийим билан) ўраб қўйишди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Эй (кийим билан) ўралиб олган зот! Тур ва огоҳлантир} — то {Ва плиддан узоқ бўл} (Муддассир 1-5) деган сўзигача (оятларни) намоз фарз қилинишидан олдин нозил қилди›». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Яҳё ибн Абу Касир Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Жобирдан ривоят қилган. Абу Саламанинг исми Абдуллоҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ الصَّوَّافُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثُ دَعَوَاتٍ مُسْتَجَابَاتٌ دَعْوَةُ الْمَظْلُومِ وَدَعْوَةُ الْمُسَافِرِ وَدَعْوَةُ الْوَالِدِ عَلَى وَلَدِهِ " .
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . وَزَادَ فِيهِ مُسْتَجَابَاتٌ لاَ شَكَّ فِيهِنَّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ هَذَا الَّذِي رَوَى عَنْهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ يُقَالُ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ الْمُؤَذِّنُ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ غَيْرَ حَدِيثٍ وَلاَ نَعْرِفُ اسْمَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch duo mustajob boʻladi: mazlumning duosi, safarchining duosi va otaning farzandi haqiga (qilgan) duosi», dedilar. Boshqa bir sanad bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan va unda: «Mustajobligida shubha yoʻq» degan ziyoda bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Yahyo ibn Abu Kasir rivoyat qilgan ushbu Abu Jaʼfar — unga Abu Jaʼfar al-Muazzin deyiladi, Yahyo ibn Abu Kasir undan birdan ortiq hadis rivoyat qilgan, biz uning ismini bilmaymiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч дуо мустажоб бўлади: мазлумнинг дуоси, сафарчининг дуоси ва отанинг фарзанди ҳақига (қилган) дуоси», дедилар. Бошқа бир санад билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган ва унда: «Мустажоблигида шубҳа йўқ» деган зиёда бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилган ушбу Абу Жаъфар — унга Абу Жаъфар ал-Муаззин дейилади, Яҳё ибн Абу Касир ундан бирдан ортиқ ҳадис ривоят қилган, биз унинг исмини билмаймиз.
- عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال : رسول الله صلى الله عليه وسلم : " ثلاث دعوات مستجابات لا شك فيهن: دعوة المظلوم، ودعوة المسافر، ودعوة الوالد على ولده" ((رواه أبو داود، والترمذي وقال: حديث حسن))
وليس في رواية أبي داود: “على ولده”
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uchta duo bor, ular ijobat boʻlishida shubha yoʻq: mazlumning duosi, musofirning duosi va otaning oʻz farzandiga (qargʻab qilgan) duosi», dedilar. Abu Iso aytdi: Hajjoj as-Savvof bu hadisni Yahyo ibn Abu Kasirdan, Hishomning hadisiga oʻxshash rivoyat qilgan. Abu Hurayradan rivoyat qilgan Abu Jaʼfar — unga Abu Jaʼfar al-Muazzin deyiladi, biz uning ismini bilmaymiz; undan Yahyo ibn Abu Kasir bir nechta hadis rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Учта дуо бор, улар ижобат бўлишида шубҳа йўқ: мазлумнинг дуоси, мусофирнинг дуоси ва отанинг ўз фарзандига (қарғаб қилган) дуоси», дедилар. Абу Исо айтди: Ҳажжож ас-Саввоф бу ҳадисни Яҳё ибн Абу Касирдан, Ҳишомнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилган. Абу Ҳурайрадан ривоят қилган Абу Жаъфар — унга Абу Жаъфар ал-Муаззин дейилади, биз унинг исмини билмаймиз; ундан Яҳё ибн Абу Касир бир нечта ҳадис ривоят қилган.
وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: فَقَدْتُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةً فَإِذَا هُوَ بِالْبَقِيعِ فَقَالَ " أَكُنْتِ تَخَافِينَ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْكِ وَرَسُولُهُ؟ قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي ظَنَنْتُ أَنَّكَ أَتَيْتَ بَعْضَ نِسَائِكَ فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَنْزِلُ لَيْلَةَ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَيَغْفِرُ لِأَكْثَرَ مِنْ عَدَدِ شَعْرِ غَنَمِ كَلْبٍ " رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَزَادَ رَزِينٌ: «مِمَّنِ اسْتَحَقَّ النَّارَ» وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَعْنِي البُخَارِيّ يضعف هَذَا الحَدِيث
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi Rasulullohni ﷺ topa olmadim, shuning uchun chiqib (qarasam), u zot Baqiʼda ekanlar. U zot: «Alloh va Uning Rasuli senga zulm qilishidan qoʻrqdingmi?» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, men sizni baʼzi ayollaringiznikiga bordingiz, deb oʻyladim», dedim. Shunda u zot: «Albatta, Alloh azza va jalla Shaʼbonning oʻrtasidagi kechada dunyo osmoniga tushib, Kalb (qabilasi)ning qoʻylari junining sonidan koʻproq kishini magʻfirat qiladi», dedilar. Bu bobda Abu Bakr Siddiqdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisini biz faqat shu yoʻldan, Hajjojning hadisidan bilamiz. Men Muhammad (al-Buxoriy)ning bu hadisni zaif sanaganini eshitdim va u: «Yahyo ibn Abu Kasir Urvadan eshitmagan, Hajjoj ibn Artoa esa Yahyo ibn Abu Kasirdan eshitmagan», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир кечаси Расулуллоҳни ﷺ топа олмадим, шунинг учун чиқиб (қарасам), у зот Бақиъда эканлар. У зот: «Аллоҳ ва Унинг Расули сенга зулм қилишидан қўрқдингми?» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сизни баъзи аёлларингизникига бордингиз, деб ўйладим», дедим. Шунда у зот: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Шаъбоннинг ўртасидаги кечада дунё осмонига тушиб, Калб (қабиласи)нинг қўйлари жунининг сонидан кўпроқ кишини мағфират қилади», дедилар. Бу бобда Абу Бакр Сиддиқдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадисини биз фақат шу йўлдан, Ҳажжожнинг ҳадисидан биламиз. Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг бу ҳадисни заиф санаганини эшитдим ва у: «Яҳё ибн Абу Касир Урвадан эшитмаган, Ҳажжож ибн Артоа эса Яҳё ибн Абу Касирдан эшитмаган», деди.
وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " ثَلَاثُ دَعَوَاتٍ مُسْتَجَابَاتٍ لَا شَكَّ فِيهِنَّ: دَعْوَةُ الْوَالِدِ وَدَعْوَةُ الْمُسَافِرِ وَدَعْوَةُ الْمَظْلُومِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uchta duo bor, ular ijobat boʻlishida shubha yoʻq: mazlumning duosi, musofirning duosi va otaning oʻz farzandiga (qargʻab qilgan) duosi», dedilar. Abu Iso aytdi: Hajjoj as-Savvof bu hadisni Yahyo ibn Abu Kasirdan, Hishomning hadisiga oʻxshash rivoyat qilgan. Abu Hurayradan rivoyat qilgan Abu Jaʼfar — unga Abu Jaʼfar al-Muazzin deyiladi, biz uning ismini bilmaymiz; undan Yahyo ibn Abu Kasir bir nechta hadis rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Учта дуо бор, улар ижобат бўлишида шубҳа йўқ: мазлумнинг дуоси, мусофирнинг дуоси ва отанинг ўз фарзандига (қарғаб қилган) дуоси», дедилар. Абу Исо айтди: Ҳажжож ас-Саввоф бу ҳадисни Яҳё ибн Абу Касирдан, Ҳишомнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилган. Абу Ҳурайрадан ривоят қилган Абу Жаъфар — унга Абу Жаъфар ал-Муаззин дейилади, биз унинг исмини билмаймиз; ундан Яҳё ибн Абу Касир бир нечта ҳадис ривоят қилган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، قَالَ : سَأَلْتُ الزُّهْرِيَّ عَنْ الرَّجُلِ يَبْتَاعُ الْجَارِيَةَ لَمْ تَبْلُغْ الْمَحِيضَ وَلَا تَحْمِلُ مِثْلُهَا، بِكَمْ يَسْتَبْرِئُهَا؟، قَالَ : " بِثَلَاثَةِ أَشْهُرٍ "، وَقَالَ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ : " بِخَمْسَةٍ وَأَرْبَعِينَ يَوْمًا "
Avzoiy aytdi: Men Zuhriydan hali hayz yoshiga yetmagan va oʻzi kabilar homilador boʻlmaydigan joriyani sotib olgan kishi haqida — uni qancha muddat bilan istibro qiladi, deb soʻradim. U: «Uch oy bilan», dedi. Yahyo ibn Abu Kasir esa: «Qirq besh kun bilan», dedi.Авзоий айтди: Мен Зуҳрийдан ҳали ҳайз ёшига етмаган ва ўзи кабилар ҳомиладор бўлмайдиган жорияни сотиб олган киши ҳақида — уни қанча муддат билан истибро қилади, деб сўрадим. У: «Уч ой билан», деди. Яҳё ибн Абу Касир эса: «Қирқ беш кун билан», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، قَالَ : سَأَلْت الزُّهْرِيَّ عَنْ الرَّجُلِ يَبْتَاعُ الْجَارِيَةَ لَا تَبْلُغْ الْمَحِيضَ وَلَا تَحْمِلُ مِثْلُهَا، كَمْ يَسْتَبْرِئُهَا؟، قَالَ : " ثَلَاثَةَ أَشْهُرٍ "، وقَالَ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ : " بِخَمْسَةٍ وَأَرْبَعِينَ يَوْمًا "
Al-Avzoiy aytdi: Men az-Zuhriydan hayz yoshiga yetmagan va shunga oʻxshashlar homilador boʻlmaydigan joriyani sotib olgan kishi uni qancha muddat istibro qiladi, deb soʻradim. U: «Uch oy», — dedi. Yahyo ibn Abu Kasir esa: «Qirq besh kun bilan», — dedi.Ал-Авзоий айтди: Мен аз-Зуҳрийдан ҳайз ёшига етмаган ва шунга ўхшашлар ҳомиладор бўлмайдиган жорияни сотиб олган киши уни қанча муддат истибро қилади, деб сўрадим. У: «Уч ой», — деди. Яҳё ибн Абу Касир эса: «Қирқ беш кун билан», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ ، ثنا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ هِلالِ بْنِ عِيَاضٍ ، قَالَ : حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " لا يَخْرُجِ الرَّجُلانِ يَضْرِبَانِ الْغَائِطَ كَاشِفَيْنِ عَنْ عَوْرَتِهِمَا يَتَحَدَّثَانِ ، فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَمْقُتُ عَلَى ذَلِكَ " . حَدَّثَنَا بِهِ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي الْوَرَّاقَ ، قَالَ : حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ هِلالٍ ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الشَّيْخُ هُوَ عِيَاضُ بْنُ هِلالٍ ، رَوَى عَنْهُ يَحْيَى ابْنُ أَبِي كَثِيرٍ غَيْرَ حَدِيثٍ ، وَأَحْسَبُ الْوَهْمَ مِنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ حِينَ قَالَ : عَنْ هِلالِ بْنِ عِيَاضٍ
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Ikki kishi avratlarini ochib, gaplashgan holda birga hojat chiqargani chiqmasin — chunki Alloh azza va jalla bunga gʻazab qiladi». Abu Bakr aytdi: Bu shayx — Iyoz ibn Hilol boʻlib, Yahyo ibn Abu Kasir undan bir nechta hadis rivoyat qilgan. Menimcha, «Hilol ibn Iyoz» deb aytganda vahm (adashish) Ikrima ibn Ammordan boʻlgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Икки киши авратларини очиб, гаплашган ҳолда бирга ҳожат чиқаргани чиқмасин — чунки Аллоҳ азза ва жалла бунга ғазаб қилади». Абу Бакр айтди: Бу шайх — Иёз ибн Ҳилол бўлиб, Яҳё ибн Абу Касир ундан бир нечта ҳадис ривоят қилган. Менимча, «Ҳилол ибн Иёз» деб айтганда ваҳм (адашиш) Икрима ибн Аммордан бўлган.
نَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، قَالَ سَعِيدٌ ثنا ، وَقَالَ عَلِيٌّ : أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، ح وَثنا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ ، نَا أَبُو عَاصِمٍ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ ، ح وَثنا بُنْدَارٌ ، أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، نَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، ثنا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ ، نَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْتِي أَحَدَكُمْ وَهُوَ فِي صَلاتِهِ فَيُلْبِسُ عَلَيْهِ صَلاتَهُ حَتَّى لا يَدْرِي كَمْ صَلَّى ، فَمَنْ وَجَدَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ، فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ، وَهُوَ جَالِسٌ " وَهَكَذَا مَعْنَى خَبَرِ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، وَمُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " حَتَّى يَظَلَّ الرَّجُلُ لا يَدْرِي كَمْ صَلَّى ثَلاثًا ، أَوْ أَرْبَعًا ، فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ ، وَهُوَ جَالِسٌ " وَفِي خَبَرِ عِيَاضٍ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا سَهَا فَلَمْ يَدْرِ كَمْ صَلَّى فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ " . وَفِي خَبَرِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ ، وَمُعَاوِيَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ شَكِّ فِي صَلاتِهِ ، فَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ " . خَرَّجْتُ هَذِهِ الأَخْبَارَ بِأَسَانِيدِهَا فِي كِتَابِ الْكَبِيرُ ، وَهَذِهِ اللَّفْظَةُ مُخْتَصَرَةٌ غَيْرُ مُتَقَصَّاةٍ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qilib, u zot: «Albatta shayton biringiz namozida turganida uning oldiga keladi va namozini unga chalkashtirib yuboradi — hatto u necha (rakaat) oʻqiganini bilmay qoladi. Bas, kim shundan biror narsani sezsa, oʻtirgan holida ikki sajda qilsin», dedilar. Yahyo ibn Abu Kasir va Muhammad ibn Amrning Abu Salamadan, uning Abu Hurayradan, uning Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) xabarining maʼnosi ham shunday: «Hattoki kishi uchmi yoki toʻrtmi — necha oʻqiganini bilmay qoladi. Bas, oʻtirgan holida ikki sajda qilsin». Iyozning Abu Said al-Xudriydan, uning Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) xabarida: «Agar sahv qilib, necha (rakaat) oʻqiganini bilmasa, oʻtirgan holida ikki sajda qilsin», (deyilgan). Abdulloh ibn Jaʼfar va Muoviyaning Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) xabarida esa: «Kim namozida shubhalansa, oʻtirgan holida ikki sajda qilsin», (deyilgan). Men bu xabarlarni isnodlari bilan al-Kitob al-Kabirda chiqarganman; bu lafz esa qisqartirilgan, toʻliq keltirilmagandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилиб, у зот: «Албатта шайтон бирингиз намозида турганида унинг олдига келади ва намозини унга чалкаштириб юборади — ҳатто у неча (ракаат) ўқиганини билмай қолади. Бас, ким шундан бирор нарсани сезса, ўтирган ҳолида икки сажда қилсин», дедилар. Яҳё ибн Абу Касир ва Муҳаммад ибн Амрнинг Абу Саламадан, унинг Абу Ҳурайрадан, унинг Набий ﷺдан (ривоят қилган) хабарининг маъноси ҳам шундай: «Ҳаттоки киши учми ёки тўртми — неча ўқиганини билмай қолади. Бас, ўтирган ҳолида икки сажда қилсин». Иёзнинг Абу Саид ал-Худрийдан, унинг Набий ﷺдан (ривоят қилган) хабарида: «Агар саҳв қилиб, неча (ракаат) ўқиганини билмаса, ўтирган ҳолида икки сажда қилсин», (дейилган). Абдуллоҳ ибн Жаъфар ва Муовиянинг Набий ﷺдан (ривоят қилган) хабарида эса: «Ким намозида шубҳаланса, ўтирган ҳолида икки сажда қилсин», (дейилган). Мен бу хабарларни иснодлари билан ал-Китоб ал-Кабирда чиқарганман; бу лафз эса қисқартирилган, тўлиқ келтирилмагандир.
قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَرَوَاهُ عُمَرُ بْنُ أَبِي خَثْعَمٍ الْيَمَامِيُّ ، نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ صَلَّى سِتَّ رَكَعَاتٍ بَعْدَ الْمَغْرِبِ لا يَتَكَلَّمُ بَيْنَهُنَّ بِشَيْءٍ إِلا بِذِكْرِ اللَّهِ عُدِلْنَ لَهُ بِعِبَادَةِ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ سَنَةً " . حَدَّثَنَاهُ أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ ، ثنا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي خَثْعَمٍ الْيَمَامِيِّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، ح وَثناهُ حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو الرَّبَالِيُّ ، نَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ ، أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ أَبِي خَثْعَمٍ الْيَمَامِيُّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، غَيْرَ أَنَّ الرَّبَالِيَّ ، قَالَ : لا يَتَكَلَّمُ بَيْنَهُمَا بِسُوءٍ
Abu Bakr aytdi: Buni Umar ibn Abu Xasʼam al-Yamomiy ham rivoyat qildi: Yahyo ibn Abu Kasir bizga Abu Salama ibn Abdurrahmondan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan aytib berdi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim shomdan keyin olti rakaat namoz oʻqib, ular orasida Allohning zikridan boshqa hech narsa gapirmasa, ular unga oʻn ikki yillik ibodatga teng boʻladi», dedilar. Buni bizga Abu Ammor al-Husayn ibn Hurays va Hafs ibn Amr ar-Rabaliy ham Zayd ibn al-Hubobdan, u Umar ibn Abu Xasʼam al-Yamomiydan, u Yahyo ibn Abu Kasirdan rivoyat qilib aytib berdilar; faqat ar-Rabaliy: «ular orasida yomon (soʻz) gapirmasa», dedi.Абу Бакр айтди: Буни Умар ибн Абу Хасъам ал-Ямомий ҳам ривоят қилди: Яҳё ибн Абу Касир бизга Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан айтиб берди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким шомдан кейин олти ракаат намоз ўқиб, улар орасида Аллоҳнинг зикридан бошқа ҳеч нарса гапирмаса, улар унга ўн икки йиллик ибодатга тенг бўлади», дедилар. Буни бизга Абу Аммор ал-Ҳусайн ибн Ҳурайс ва Ҳафс ибн Амр ар-Рабалий ҳам Зайд ибн ал-Ҳубобдан, у Умар ибн Абу Хасъам ал-Ямомийдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан ривоят қилиб айтиб бердилар; фақат ар-Рабалий: «улар орасида ёмон (сўз) гапирмаса», деди.