حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ الزُّهْرِيُّ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْوَحْىِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ فِي النَّوْمِ، فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ، فَكَانَ يَأْتِي حِرَاءً فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ ـ وَهْوَ التَّعَبُّدُ ـ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ، وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَتُزَوِّدُهُ لِمِثْلِهَا، حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهْوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فِيهِ فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي‏.‏ فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ‏.‏ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ‏.‏ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ‏.‏ فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدُ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ‏"‏‏.‏ حَتَّى بَلَغَ ‏[quran sura="96" aya_start="3" aya_end="3"]{‏مَا لَمْ يَعْلَمْ‏}‏ فَرَجَعَ بِهَا تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ ‏"‏ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي ‏"‏‏.‏ فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ ‏"‏ يَا خَدِيجَةُ مَا لِي ‏"‏‏.‏ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ وَقَالَ ‏"‏ قَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ لَهُ كَلاَّ أَبْشِرْ، فَوَاللَّهِ لاَ يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ‏.‏ ثُمَّ انْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى بْنِ قُصَىٍّ ـ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخُو أَبِيهَا، وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ فَيَكْتُبُ بِالْعَرَبِيَّةِ مِنَ الإِنْجِيلِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ، وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ ـ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ أَىِ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ‏.‏ فَقَالَ وَرَقَةُ ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا رَأَى فَقَالَ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى، يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا أَكُونُ حَيًّا، حِينَ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ، لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلاَّ عُودِيَ، وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا‏.‏ ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ، وَفَتَرَ الْوَحْىُ فَتْرَةً حَتَّى حَزِنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا بَلَغَنَا حُزْنًا غَدَا مِنْهُ مِرَارًا كَىْ يَتَرَدَّى مِنْ رُءُوسِ شَوَاهِقِ الْجِبَالِ، فَكُلَّمَا أَوْفَى بِذِرْوَةِ جَبَلٍ لِكَىْ يُلْقِيَ مِنْهُ نَفْسَهُ، تَبَدَّى لَهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ حَقًّا‏.‏ فَيَسْكُنُ لِذَلِكَ جَأْشُهُ وَتَقِرُّ نَفْسُهُ فَيَرْجِعُ، فَإِذَا طَالَتْ عَلَيْهِ فَتْرَةُ الْوَحْىِ غَدَا لِمِثْلِ ذَلِكَ، فَإِذَا أَوْفَى بِذِرْوَةِ جَبَلٍ تَبَدَّى لَهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ [quran sura="6" aya_start="96" aya_end="96"]‏{‏فَالِقُ الإِصْبَاحِ‏}‏ ضَوْءُ الشَّمْسِ بِالنَّهَارِ، وَضَوْءُ الْقَمَرِ بِاللَّيْلِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺga vahiydan birinchi boshlangan narsa — uyqudagi rost (solih) tush edi. U zot hech bir tush koʻrmasdilar, magar u subhning yorishgani (tongning yogʻdusidek) ravshan (haqiqat) boʻlib kelaverardi. Soʻng U zot Hiroʼ (gʻoriga) borib, unda (yolgʻiz) ibodat — yaʼni tahannus — bilan (bir necha) sanoqli kechalarni oʻtkazardilar; buning uchun (oʻzlari bilan) ozuqa olib ketardilar, soʻng Xadijaning huzuriga qaytib, yana shuningdek (ozuqa) olib ketardilar — toki Hiroʼ gʻorida turganlarida ularga haq (vahiy) kutilmaganda kelguncha. Bas, (bir kun) farishta uning huzuriga kelib: «Oʻqi!» dedi. Paygʻambar ﷺ aytdilar: «Men: ‹Men oʻquvchi (oʻqiy biluvchi) emasman›, dedim. Shunda u meni olib, meni — toki holdan toygunimcha — siqdi (quchoqlab bosdi), soʻng meni qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi!› dedi. Men: ‹Men oʻquvchi emasman›, dedim. U meni ikkinchi bor — toki holdan toygunimcha — siqdi, soʻng qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi!› dedi. Men: ‹Men oʻquvchi emasman›, dedim. U meni uchinchi bor siqdi — toki holdan toygunimcha — soʻng qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi — yaratgan Robbing nomi bilan...› dedi» — toki: «...(insonga) oʻzi bilmagan narsani oʻrgatdi» (Alaq surasi, 1–5-oyatlar)gacha. Bas, U zot buni (vahiyni) koʻtarib qaytdilar — yelka-boʻyin (mushaklari) titrab turgan holda — toki Xadijaning huzuriga kirdilar-da: «Meni oʻrab qoʻyinglar, meni oʻrab qoʻyinglar!» dedilar. Bas, U zotni oʻradilar — toki qoʻrquv ulardan ketguncha. Soʻng U zot Xadijaga (boʻlgan) xabarni aytib: «Yo Xadija, menga nima boʻldi?» dedilar va: «Men oʻzimdan qoʻrqdim», dedilar. Xadija unga: «Aslo (unday emas)! Xushxabar boʻlsin! Vallohi, Alloh seni hech qachon xor qilmaydi: chunki sen sila-rahm qilasan, soʻzda rost soʻzlaysan, (ojizlarning) yukini koʻtarasan, mehmonni siylaysan va haq (yoʻldagi) musibatlarda (xalqqa) yordam berasan», dedi. Soʻng Xadija U zotni (yetaklab) Varaqa ibn Navfal ibn Asad ibn Abduluzzo ibn Qusayning huzuriga olib bordi — u Xadijaning amakivachchasi, otasining ukasi edi; u johiliyatda nasroniy boʻlgan kishi boʻlib, arab (yozuvida) yozar va Injildan — Alloh xohlagancha — arabchada yozardi; u koʻzi koʻr boʻlgan keksa chol edi. Xadija unga: «Ey amakivachcha, jiyaningni (gapini) eshit!» dedi. Varaqa: «Ey jiyanim, sen nima koʻryapsan?» dedi. Paygʻambar ﷺ oʻzi koʻrgan narsani unga xabar berdilar. Varaqa: «Bu — Alloh Musoga tushirgan Nomus (sir saqlovchi farishta — Jibril)dir. Koshki men oʻsha (kunlarda) navqiron (yosh) boʻlsam, qavming seni (yurtingdan) chiqargan paytda tirik boʻlsam!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ular meni chiqaruvchimi (chindan haydaydimi)?!» dedilar. Varaqa: «Ha; sen keltirgan narsaga oʻxshash (narsani) keltirgan har bir kishiga, albatta, dushmanlik qilingan. Agar sening (oʻsha) kuning menga yetsa, men senga kuchli yordam beraman», dedi. Soʻng koʻp oʻtmay Varaqa vafot etdi va vahiy bir muddat toʻxtalib (fatrat) qoldi — toki Paygʻambar ﷺ, bizga yetib kelganidek, shunchalik gʻamgin boʻldilarki, U zot bir necha bor togʻlarning baland choʻqqilaridan oʻzini tashlamoqchi boʻlib (saharlab) chiqdilar. Har safar bir togʻ choʻqqisiga chiqib, oʻzini undan tashlamoqchi boʻlganlarida, Jibril unga koʻrinar va: «Ey Muhammad, sen haqiqatan Allohning Rasulisan!» derdi. Shunda U zotning hayajoni bosilar, koʻngli taskin topar va qaytardilar. Qachonki unga vahiyning toʻxtalishi uzoqqa choʻzilsa, yana oʻshanday (qilib) chiqardilar; qachon togʻ choʻqqisiga chiqsalar, Jibril unga koʻrinar va unga oʻshanday derdi. (Ibn Abbos aytdi: «Faliqul-isboh (tongni yoruvchi)» — kunduzgi quyosh yorugʻi va kechasi oy yorugʻidir (Anʼom surasi, 96-oyat).)(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺга ваҳийдан биринчи бошланган нарса — уйқудаги рост (солиҳ) туш эди. У зот ҳеч бир туш кўрмасдилар, магар у субҳнинг ёришгани (тонгнинг ёғдусидек) равшан (ҳақиқат) бўлиб келаверарди. Сўнг У зот Ҳирў (ғорига) бориб, унда (ёлғиз) ибодат — яъни таҳаннус — билан (бир неча) саноқли кечаларни ўтказардилар; бунинг учун (ўзлари билан) озуқа олиб кетардилар, сўнг Хадижанинг ҳузурига қайтиб, яна шунингдек (озуқа) олиб кетардилар — токи Ҳирў ғорида турганларида уларга ҳақ (ваҳий) кутилмаганда келгунча. Бас, (бир кун) фаришта унинг ҳузурига келиб: «Ўқи!» деди. Пайғамбар ﷺ айтдилар: «Мен: ‹Мен ўқувчи (ўқий билувчи) эмасман›, дедим. Шунда у мени олиб, мени — токи ҳолдан тойгунимча — сиқди (қучоқлаб босди), сўнг мени қўйиб юборди-да: ‹Ўқи!› деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман›, дедим. У мени иккинчи бор — токи ҳолдан тойгунимча — сиқди, сўнг қўйиб юборди-да: ‹Ўқи!› деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман›, дедим. У мени учинчи бор сиқди — токи ҳолдан тойгунимча — сўнг қўйиб юборди-да: ‹Ўқи — яратган Роббинг номи билан...› деди» — токи: «...(инсонга) ўзи билмаган нарсани ўргатди» (Алақ сураси, 1–5-оятлар)гача. Бас, У зот буни (ваҳийни) кўтариб қайтдилар — елка-бўйин (мушаклари) титраб турган ҳолда — токи Хадижанинг ҳузурига кирдилар-да: «Мени ўраб қўйинглар, мени ўраб қўйинглар!» дедилар. Бас, У зотни ўрадилар — токи қўрқув улардан кетгунча. Сўнг У зот Хадижага (бўлган) хабарни айтиб: «Ё Хадижа, менга нима бўлди?» дедилар ва: «Мен ўзимдан қўрқдим», дедилар. Хадижа унга: «Асло (ундай эмас)! Хушхабар бўлсин! Валлоҳи, Аллоҳ сени ҳеч қачон хор қилмайди: чунки сен сила-раҳм қиласан, сўзда рост сўзлайсан, (ожизларнинг) юкини кўтарасан, меҳмонни сийлайсан ва ҳақ (йўлдаги) мусибатларда (халққа) ёрдам берасан», деди. Сўнг Хадижа У зотни (етаклаб) Варақа ибн Навфал ибн Асад ибн Абдулуззо ибн Қусайнинг ҳузурига олиб борди — у Хадижанинг амакиваччаси, отасининг укаси эди; у жоҳилиятда насроний бўлган киши бўлиб, араб (ёзувида) ёзар ва Инжилдан — Аллоҳ хоҳлаганча — арабчада ёзарди; у кўзи кўр бўлган кекса чол эди. Хадижа унга: «Эй амакивачча, жиянингни (гапини) эшит!» деди. Варақа: «Эй жияним, сен нима кўряпсан?» деди. Пайғамбар ﷺ ўзи кўрган нарсани унга хабар бердилар. Варақа: «Бу — Аллоҳ Мусога туширган Номус (сир сақловчи фаришта — Жибрил)дир. Кошки мен ўша (кунларда) навқирон (ёш) бўлсам, қавминг сени (юртингдан) чиқарган пайтда тирик бўлсам!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Улар мени чиқарувчими (чиндан ҳайдайдими)?!» дедилар. Варақа: «Ҳа; сен келтирган нарсага ўхшаш (нарсани) келтирган ҳар бир кишига, албатта, душманлик қилинган. Агар сенинг (ўша) кунинг менга еца, мен сенга кучли ёрдам бераман», деди. Сўнг кўп ўтмай Варақа вафот этди ва ваҳий бир муддат тўхталиб (фатрат) қолди — токи Пайғамбар ﷺ, бизга етиб келганидек, шунчалик ғамгин бўлдиларки, У зот бир неча бор тоғларнинг баланд чўққиларидан ўзини ташламоқчи бўлиб (саҳарлаб) чиқдилар. Ҳар сафар бир тоғ чўққисига чиқиб, ўзини ундан ташламоқчи бўлганларида, Жибрил унга кўринар ва: «Эй Муҳаммад, сен ҳақиқатан Аллоҳнинг Расулисан!» дерди. Шунда У зотнинг ҳаяжони босилар, кўнгли таскин топар ва қайтардилар. Қачонки унга ваҳийнинг тўхталиши узоққа чўзилса, яна ўшандай (қилиб) чиқардилар; қачон тоғ чўққисига чиқсалар, Жибрил унга кўринар ва унга ўшандай дерди. (Ибн Аббос айтди: «Фалиқул-исбоҳ (тонгни ёрувчи)» — кундузги қуёш ёруғи ва кечаси ой ёруғидир (Анъом сураси, 96-оят).)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الرُّؤْيَا الْحَسَنَةُ مِنَ الرَّجُلِ الصَّالِحِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Solih kishidan (boʻlgan) yaxshi tush — nubuvvatning qirq olti qismidan bir qismidir», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Солиҳ кишидан (бўлган) яхши туш — нубувватнинг қирқ олти қисмидан бир қисмидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى ـ هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ ـ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا قَتَادَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الرُّؤْيَا مِنَ اللَّهِ، وَالْحُلْمُ مِنَ الشَّيْطَانِ ‏"‏‏.‏

(Abu Qatoda (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «(Yaxshi) tush — Allohdandir, yomon tush (hulm) — shaytondandir», dedilar.(Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «(Яхши) туш — Аллоҳдандир, ёмон туш (ҳулм) — шайтондандир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي ابْنُ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ رُؤْيَا يُحِبُّهَا فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ اللَّهِ، فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَيْهَا، وَلْيُحَدِّثْ بِهَا، وَإِذَا رَأَى غَيْرَ ذَلِكَ مِمَّا يَكْرَهُ، فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَلْيَسْتَعِذْ مِنْ شَرِّهَا، وَلاَ يَذْكُرْهَا لأَحَدٍ، فَإِنَّهَا لاَ تَضُرُّهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Agar biringiz oʻzi yoqtiradigan bir tush koʻrsa, u faqat Allohdandir; bas, u (kishi) buning uchun Allohga hamd aytsin va uni (boshqalarga) soʻzlasin (aytib bersin). Agar bundan boshqa — oʻzi yoqtirmaydigan (yomon) narsani koʻrsa, u faqat shaytondandir; bas, u (kishi) uning yomonligidan (Allohga) panoh soʻrasin va uni hech kimga aytmasin — shunda u (tush) unga zarar qilmaydi.»(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Агар бирингиз ўзи ёқтирадиган бир туш кўрса, у фақат Аллоҳдандир; бас, у (киши) бунинг учун Аллоҳга ҳамд айцин ва уни (бошқаларга) сўзласин (айтиб берсин). Агар бундан бошқа — ўзи ёқтирмайдиган (ёмон) нарсани кўрса, у фақат шайтондандир; бас, у (киши) унинг ёмонлигидан (Аллоҳга) паноҳ сўрасин ва уни ҳеч кимга айтмасин — шунда у (туш) унга зарар қилмайди.»

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ـ وَأَثْنَى عَلَيْهِ خَيْرًا لَقِيتُهُ بِالْيَمَامَةِ ـ عَنْ أَبِيهِ، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ مِنَ اللَّهِ، وَالْحُلْمُ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَإِذَا حَلَمَ فَلْيَتَعَوَّذْ مِنْهُ وَلْيَبْصُقْ عَنْ شِمَالِهِ، فَإِنَّهَا لاَ تَضُرُّهُ ‏"‏‏.‏ وَعَنْ أَبِيهِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ‏.‏

(Abu Qatoda (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Solih (rost) tush — Allohdandir, yomon tush (hulm) — shaytondandir; bas, kim (yomon) tush koʻrsa, undan (Allohga) panoh soʻrasin va chap tomoniga tupursin — shunda u (tush) unga zarar qilmaydi», dedilar. (Yana otasidan: Abdulloh ibn Abu Qatoda otasidan, Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.)(Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Солиҳ (рост) туш — Аллоҳдандир, ёмон туш (ҳулм) — шайтондандир; бас, ким (ёмон) туш кўрса, ундан (Аллоҳга) паноҳ сўрасин ва чап томонига тупурсин — шунда у (туш) унга зарар қилмайди», дедилар. (Яна отасидан: Абдуллоҳ ибн Абу Қатода отасидан, Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ ‏"‏‏.‏

(Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Mominning tushi — nubuvvatning qirq olti qismidan bir qismidir», dedilar.(Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Моминнинг туши — нубувватнинг қирқ олти қисмидан бир қисмидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ ‏"‏‏.‏ رَوَاهُ ثَابِتٌ وَحُمَيْدٌ وَإِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَشُعَيْبٌ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Mominning tushi — nubuvvatning qirq olti qismidan bir qismidir», dedilar. (Buni Sobit, Humayd, Ishoq ibn Abdulloh va Shuayb ham Anasdan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Моминнинг туши — нубувватнинг қирқ олти қисмидан бир қисмидир», дедилар. (Буни Собит, Ҳумайд, Ишоқ ибн Абдуллоҳ ва Шуайб ҳам Анасдан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдилар.)

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، وَالدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Solih (rost) tush — nubuvvatning qirq olti qismidan bir qismidir.»(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Солиҳ (рост) туш — нубувватнинг қирқ олти қисмидан бир қисмидир.»

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لَمْ يَبْقَ مِنَ النُّبُوَّةِ إِلاَّ الْمُبَشِّرَاتُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا وَمَا الْمُبَشِّرَاتُ قَالَ ‏"‏ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Nubuvvatdan — mubashshirotdan boshqa (narsa) qolmadi.» Ular: «Mubashshirot nima?» dedilar. U zot: «Solih (rost) tush», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Нубувватдан — мубашширотдан бошқа (нарса) қолмади.» Улар: «Мубашширот нима?» дедилар. У зот: «Солиҳ (рост) туш», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ أُنَاسًا، أُرُوا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ، وَأَنَّ أُنَاسًا أُرُوا أَنَّهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْتَمِسُوهَا فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Baʼzi kishilarga Laylatul-qadr (taqdir kechasi) — (Ramazonning) oxirgi yetti (kun)ida (ekani) tushda koʻrsatildi, baʼzi kishilarga esa u oxirgi oʻn (kun)ida (ekani) koʻrsatildi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Uni oxirgi yetti (kun)ida izlanglar», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Баъзи кишиларга Лайлатул-қадр (тақдир кечаси) — (Рамазоннинг) охирги етти (кун)ида (экани) тушда кўрсатилди, баъзи кишиларга эса у охирги ўн (кун)ида (экани) кўрсатилди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Уни охирги етти (кун)ида изланглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَأَبَا، عُبَيْدٍ أَخْبَرَاهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ لَبِثْتُ فِي السِّجْنِ مَا لَبِثَ يُوسُفُ، ثُمَّ أَتَانِي الدَّاعِي لأَجَبْتُهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Agar men Yusuf qamoqda turgan (muddat)cha turganimda edi, soʻng menga (afv) chorlovchi kelganida, men, albatta, uning (chorlogʻiga) javob bergan boʻlardim», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен Юсуф қамоқда турган (муддат)ча турганимда эди, сўнг менга (афв) чорловчи келганида, мен, албатта, унинг (чорлоғига) жавоб берган бўлардим», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَسَيَرَانِي فِي الْيَقَظَةِ، وَلاَ يَتَمَثَّلُ الشَّيْطَانُ بِي ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ ابْنُ سِيرِينَ إِذَا رَآهُ فِي صُورَتِهِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Kim meni tushida koʻrsa, meni oʻngida (uygʻoqligida) ham koʻradi; shayton mening (qiyofamga) kira (timsollana) olmaydi.» (Abu Abdulloh — Buxoriy — aytdi: Ibn Sirin: ‹Agar uni oʻz (asl) suratida koʻrsa (shunday boʻladi)›, dedi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Ким мени тушида кўрса, мени ўнгида (уйғоқлигида) ҳам кўради; шайтон менинг (қиёфамга) кира (тимсоллана) олмайди.» (Абу Абдуллоҳ — Бухорий — айтди: Ибн Сирин: ‹Агар уни ўз (асл) суратида кўрса (шундай бўлади)›, деди.)

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُخْتَارٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لاَ يَتَخَيَّلُ بِي، وَرُؤْيَا الْمُؤْمِنِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Kim meni tushida koʻrsa, demak, (haqiqatan) meni koʻribdi; chunki shayton mening (qiyofamda) xayollana (timsollana) olmaydi. Mominning tushi esa — nubuvvatning qirq olti qismidan bir qismidir», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Ким мени тушида кўрса, демак, (ҳақиқатан) мени кўрибди; чунки шайтон менинг (қиёфамда) хаёллана (тимсоллана) олмайди. Моминнинг туши эса — нубувватнинг қирқ олти қисмидан бир қисмидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ مِنَ اللَّهِ، وَالْحُلْمُ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَمَنْ رَأَى شَيْئًا يَكْرَهُهُ فَلْيَنْفِثْ عَنْ شِمَالِهِ ثَلاَثًا، وَلْيَتَعَوَّذْ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَإِنَّهَا لاَ تَضُرُّهُ، وَإِنَّ الشَّيْطَانَ لاَ يَتَرَاءَى بِي ‏"‏‏.‏

(Abu Qatoda (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Solih (rost) tush — Allohdandir, yomon tush (hulm) — shaytondandir; bas, kim oʻzi yoqtirmagan narsani koʻrsa, chap tomoniga uch marta (tuf-tuf) puflasin va shaytondan (Allohga) panoh soʻrasin — shunda u (tush) unga zarar qilmaydi; va albatta, shayton mening (qiyofamda) koʻrina olmaydi», dedilar.(Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Солиҳ (рост) туш — Аллоҳдандир, ёмон туш (ҳулм) — шайтондандир; бас, ким ўзи ёқтирмаган нарсани кўрса, чап томонига уч марта (туф-туф) пуфласин ва шайтондан (Аллоҳга) паноҳ сўрасин — шунда у (туш) унга зарар қилмайди; ва албатта, шайтон менинг (қиёфамда) кўрина олмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ خَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنِي الزُّبَيْدِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَبُو سَلَمَةَ قَالَ أَبُو قَتَادَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ رَآنِي فَقَدْ رَأَى الْحَقَّ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ يُونُسُ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ

(Abu Qatoda (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Kim meni (tushida) koʻrsa, demak, haqni koʻribdi», dedilar. (Buni Yunus va Zuhriyning jiyani ham mutobaʼat qildilar.)(Абу Қатода (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Ким мени (тушида) кўрса, демак, ҳақни кўрибди», дедилар. (Буни Юнус ва Зуҳрийнинг жияни ҳам мутобаъат қилдилар.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي ابْنُ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏مَنْ رَآنِي فَقَدْ رَأَى الْحَقَّ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لاَ يَتَكَوَّنُنِي‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Kim meni (tushida) koʻrsa, demak, haqni koʻribdi; chunki shayton mening (qiyofamga) kira (aylana) olmaydi.»(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Ким мени (тушида) кўрса, демак, ҳақни кўрибди; чунки шайтон менинг (қиёфамга) кира (айлана) олмайди.»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُعْطِيتُ مَفَاتِيحَ الْكَلِمِ، وَنُصِرْتُ بِالرُّعْبِ، وَبَيْنَمَا أَنَا نَائِمٌ الْبَارِحَةَ إِذْ أُتِيتُ بِمَفَاتِيحِ خَزَائِنِ الأَرْضِ حَتَّى وُضِعَتْ فِي يَدِي ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَذَهَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمْ تَنْتَقِلُونَهَا‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Menga (soʻzning) jamlovchi kalitlari (javomeul-kalim) berildi, men (dushman qalbiga solingan) qoʻrquv (ruʼb) bilan nusrat (gʻalaba) topdim. Kecha men uxlab yotganimda, menga yer xazinalarining kalitlari keltirildi — toki ular qoʻlimga qoʻyildi», dedilar. Abu Hurayra aytdi: Bas, Rasululloh ﷺ (dunyodan) ketdilar, sizlar esa ularni (oʻsha xazinalarni) (qoʻldan-qoʻlga) koʻchirib yuribsizlar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Менга (сўзнинг) жамловчи калитлари (жавомеул-калим) берилди, мен (душман қалбига солинган) қўрқув (руъб) билан нусрат (ғалаба) топдим. Кеча мен ухлаб ётганимда, менга ер хазиналарининг калитлари келтирилди — токи улар қўлимга қўйилди», дедилар. Абу Ҳурайра айтди: Бас, Расулуллоҳ ﷺ (дунёдан) кетдилар, сизлар эса уларни (ўша хазиналарни) (қўлдан-қўлга) кўчириб юрибсизлар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أُرَانِي اللَّيْلَةَ عِنْدَ الْكَعْبَةِ فَرَأَيْتُ رَجُلاً آدَمَ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ مِنْ أُدْمِ الرِّجَالِ، لَهُ لِمَّةٌ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ مِنَ اللِّمَمِ، قَدْ رَجَّلَهَا تَقْطُرُ مَاءً، مُتَّكِئًا عَلَى رَجُلَيْنِ ـ أَوْ عَلَى عَوَاتِقِ رَجُلَيْنِ ـ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ، فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا فَقِيلَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ‏.‏ ثُمَّ إِذَا أَنَا بِرَجُلٍ جَعْدٍ قَطَطٍ أَعْوَرِ الْعَيْنِ الْيُمْنَى كَأَنَّهَا عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ، فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا فَقِيلَ الْمَسِيحُ الدَّجَّالُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Bu kecha men oʻzimni Kaʼba yonida (tushimda) koʻrdim. Mana, men bir bugʻdoyrang (qoramagʻiz) kishini — sen koʻrgan bugʻdoyrang erkaklarning eng goʻzalidek — koʻrdim: uning yelkasiga tushgan sochi — sen koʻrgan sochlarning eng chiroylisidek — bor edi; uni taragan, (sochidan) suv tomib turardi. U ikki kishiga — yoki: ikki kishining yelkalariga — suyangan holda, Baytni (Kaʼbani) tavof qilayotgan edi. Men: ‹Bu kim?› deb soʻradim. ‹Masih ibn Maryam (Iso)›, deyildi. Soʻng, mana, men (yana) bir jaʼd-qatat (jingalak, qattiq sochli), oʻng koʻzi koʻr — goʻyo qalqib turgan uzum donasidek — kishini (koʻrdim). Men: ‹Bu kim?› deb soʻradim. ‹Masih Dajjol›, deyildi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Бу кеча мен ўзимни Каъба ёнида (тушимда) кўрдим. Мана, мен бир буғдойранг (қорамағиз) кишини — сен кўрган буғдойранг эркакларнинг энг гўзалидек — кўрдим: унинг елкасига тушган сочи — сен кўрган сочларнинг энг чиройлисидек — бор эди; уни тараган, (сочидан) сув томиб турарди. У икки кишига — ёки: икки кишининг елкаларига — суянган ҳолда, Байтни (Каъбани) тавоф қилаётган эди. Мен: ‹Бу ким?› деб сўрадим. ‹Масиҳ ибн Марям (Исо)›, дейилди. Сўнг, мана, мен (яна) бир жаъд-қатат (жингалак, қаттиқ сочли), ўнг кўзи кўр — гўё қалқиб турган узум донасидек — кишини (кўрдим). Мен: ‹Бу ким?› деб сўрадим. ‹Масиҳ Дажжол›, дейилди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَجُلاً، أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي أُرِيتُ اللَّيْلَةَ فِي الْمَنَامِ، وَسَاقَ الْحَدِيثَ‏.‏ وَتَابَعَهُ سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ وَسُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ الزُّبَيْدِيُّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَوْ أَبَا هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ شُعَيْبٌ وَإِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الزُّهْرِيِّ كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ مَعْمَرٌ لاَ يُسْنِدُهُ حَتَّى كَانَ بَعْدُ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday hadis aytardiki:) Bir kishi Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Men bu kecha tushimda (shuni) koʻrdim...» dedi — va (roviy) hadisni (toʻliq) soʻzlab berdi. (Buni Sulaymon ibn Kasir, Zuhriyning jiyani va Sufyon ibn Husayn ham Zuhriydan, Ubaydullohdan, Ibn Abbosdan, Paygʻambar ﷺdan mutobaʼat qildilar. Zubaydiy esa Zuhriydan, Ubaydullohdan: ‹Ibn Abbos yoki Abu Hurayra›dan, Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildi). Shuayb va Ishoq ibn Yahyo esa Zuhriydan: ‹Abu Hurayra Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilardi›, dedilar. Maʼmar esa keyinchalikkacha uni (Paygʻambarga) musnad (bogʻlab) rivoyat qilmas edi.)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай ҳадис айтардики:) Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Мен бу кеча тушимда (шуни) кўрдим...» деди — ва (ровий) ҳадисни (тўлиқ) сўзлаб берди. (Буни Сулаймон ибн Касир, Зуҳрийнинг жияни ва Суфён ибн Ҳусайн ҳам Зуҳрийдан, Убайдуллоҳдан, Ибн Аббосдан, Пайғамбар ﷺдан мутобаъат қилдилар. Зубайдий эса Зуҳрийдан, Убайдуллоҳдан: ‹Ибн Аббос ёки Абу Ҳурайра›дан, Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилди). Шуайб ва Ишоқ ибн Яҳё эса Зуҳрийдан: ‹Абу Ҳурайра Пайғамбар ﷺдан ривоят қиларди›, дедилар. Маъмар эса кейинчаликкача уни (Пайғамбарга) муснад (боғлаб) ривоят қилмас эди.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، وَكَانَتْ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، فَدَخَلَ عَلَيْهَا يَوْمًا فَأَطْعَمَتْهُ، وَجَعَلَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ، يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ، مُلُوكًا عَلَى الأَسِرَّةِ أَوْ مِثْلَ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ شَكَّ إِسْحَاقُ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ، فَدَعَا لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ‏.‏ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ كَمَا قَالَ فِي الأُولَى‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏‏.‏ فَرَكِبَتِ الْبَحْرَ فِي زَمَانِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ، فَهَلَكَتْ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺ Ummu Harom bint Milhonning huzuriga (borib) kirardilar — u Uboda ibn Somitning (xotini) edi. (Bir kuni) U zot uning huzuriga kirdilar, u U zotni taomladi (ovqatlantirdi) va boshlarini (sochlarini) titkilab (kurtaklab) qoʻya boshladi. Bas, Rasululloh ﷺ uxlab qoldilar, soʻng kulib (jilmayib) uygʻondilar. (Ummu Harom) aytdi: Men: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» dedim. U zot: «Ummatimdan baʼzi kishilar — Alloh yoʻlida gʻoziylar (jangchilar) boʻlib, mana shu dengizning ustida (toʻlqinlari uzra) suzib ketayotgan, soʻrilarda (taxtlarda) oʻtirgan podshohlardek — yoki: soʻrilardagi podshohlarga oʻxshab — menga koʻrsatildi», dedilar — Ishoq (roviy) shubha qildi. (Ummu Harom) aytdi: Men: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. Bas, Rasululloh ﷺ unga duo qildilar, soʻng boshlarini qoʻydilar (yana uxladilar), soʻng kulib uygʻondilar. Men: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» dedim. U zot: «Ummatimdan baʼzi kishilar — Alloh yoʻlida gʻoziylar boʻlib — menga koʻrsatildi» — birinchi safardagi kabi aytdilar. Men: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot: «Sen avvalgilardansan», dedilar. Bas, u (Ummu Harom) Muoviya ibn Abu Sufyon zamonida dengizga (jangga) suzib chiqdi va dengizdan chiqqan paytda ulovidan (hayvonidan) yiqilib, halok boʻldi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Умму Ҳаром бинт Милҳоннинг ҳузурига (бориб) кирардилар — у Убода ибн Сомитнинг (хотини) эди. (Бир куни) У зот унинг ҳузурига кирдилар, у У зотни таомлади (овқатлантирди) ва бошларини (сочларини) титкилаб (куртаклаб) қўя бошлади. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ухлаб қолдилар, сўнг кулиб (жилмайиб) уйғондилар. (Умму Ҳаром) айтди: Мен: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Умматимдан баъзи кишилар — Аллоҳ йўлида ғозийлар (жангчилар) бўлиб, мана шу денгизнинг устида (тўлқинлари узра) сузиб кетаётган, сўриларда (тахтларда) ўтирган подшоҳлардек — ёки: сўрилардаги подшоҳларга ўхшаб — менга кўрсатилди», дедилар — Ишоқ (ровий) шубҳа қилди. (Умму Ҳаром) айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. Бас, Расулуллоҳ ﷺ унга дуо қилдилар, сўнг бошларини қўйдилар (яна ухладилар), сўнг кулиб уйғондилар. Мен: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Умматимдан баъзи кишилар — Аллоҳ йўлида ғозийлар бўлиб — менга кўрсатилди» — биринчи сафардаги каби айтдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот: «Сен аввалгилардансан», дедилар. Бас, у (Умму Ҳаром) Муовия ибн Абу Суфён замонида денгизга (жангга) сузиб чиқди ва денгиздан чиққан пайтда уловидан (ҳайвонидан) йиқилиб, ҳалок бўлди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ أُمَّ الْعَلاَءِ ـ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ بَايَعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهُمُ اقْتَسَمُوا الْمُهَاجِرِينَ قُرْعَةً‏.‏ قَالَتْ فَطَارَ لَنَا عُثْمَانُ بْنُ مَظْعُونٍ، وَأَنْزَلْنَاهُ فِي أَبْيَاتِنَا، فَوَجِعَ وَجَعَهُ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ، فَلَمَّا تُوُفِّيَ غُسِّلَ وَكُفِّنَ فِي أَثْوَابِهِ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْكَ أَبَا السَّائِبِ، فَشَهَادَتِي عَلَيْكَ لَقَدْ أَكْرَمَكَ اللَّهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَمَا يُدْرِيكِ أَنَّ اللَّهَ أَكْرَمَهُ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَنْ يُكْرِمُهُ اللَّهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَّا هُوَ فَوَاللَّهِ لَقَدْ جَاءَهُ الْيَقِينُ، وَاللَّهِ إِنِّي لأَرْجُو لَهُ الْخَيْرَ، وَوَاللَّهِ مَا أَدْرِي وَأَنَا رَسُولُ اللَّهِ مَاذَا يُفْعَلُ بِي ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ وَاللَّهِ لاَ أُزَكِّي بَعْدَهُ أَحَدًا أَبَدًا‏.‏

(Xorija ibn Zayd ibn Sobit rivoyat qildiki,) Ummu Alo — Rasululloh ﷺga bayʼat bergan ansorlik bir ayol — unga xabar berdiki: Biz muhojirlarni qurʼa (chek) tashlab (oʻzaro) taqsimladik; bas, bizga (chekda) Usmon ibn Mazʼun chiqdi. Biz uni oʻz uylarimizga (mehmon qilib) joylashtirdik. Soʻng u oʻzi vafot etgan (oʻsha) kasallik bilan ogʻridi. U vafot etib, yuvilib, oʻz kiyimlarida kafanlangan paytda, Rasululloh ﷺ (uyga) kirdilar. Men: «Alloh senga rahmat qilsin, ey Abu Soib! Sening haqingda mening guvohligim — Alloh seni, albatta, ikrom qildi (siyladi)», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohning uni ikrom qilganini senga nima bildirdi (qaydan bilasan)?» dedilar. Men: «Otam Sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh! (Boʻlmasa) Alloh kimni ikrom qiladi?» dedim. Rasululloh ﷺ: «Unga kelsak, vallohi, unga yaqin (oʻlim) keldi; vallohi, men unga yaxshilik umid qilaman. Vallohi, men — Allohning Rasuli boʻla turib ham — oʻzimga nima qilinishini bilmayman», dedilar. Bas, (Ummu Alo): «Vallohi, men undan keyin hech kimni (pokligiga) hech qachon guvohlik (tazkiya) qilmayman», dedi.(Хорижа ибн Зайд ибн Собит ривоят қилдики,) Умму Ало — Расулуллоҳ ﷺга байъат берган ансорлик бир аёл — унга хабар бердики: Биз муҳожирларни қуръа (чек) ташлаб (ўзаро) тақсимладик; бас, бизга (чекда) Усмон ибн Мазъун чиқди. Биз уни ўз уйларимизга (меҳмон қилиб) жойлаштирдик. Сўнг у ўзи вафот этган (ўша) касаллик билан оғриди. У вафот этиб, ювилиб, ўз кийимларида кафанланган пайтда, Расулуллоҳ ﷺ (уйга) кирдилар. Мен: «Аллоҳ сенга раҳмат қилсин, эй Абу Соиб! Сенинг ҳақингда менинг гувоҳлигим — Аллоҳ сени, албатта, икром қилди (сийлади)», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг уни икром қилганини сенга нима билдирди (қайдан биласан)?» дедилар. Мен: «Отам Сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ! (Бўлмаса) Аллоҳ кимни икром қилади?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга келсак, валлоҳи, унга яқин (ўлим) келди; валлоҳи, мен унга яхшилик умид қиламан. Валлоҳи, мен — Аллоҳнинг Расули бўла туриб ҳам — ўзимга нима қилинишини билмайман», дедилар. Бас, (Умму Ало): «Валлоҳи, мен ундан кейин ҳеч кимни (поклигига) ҳеч қачон гувоҳлик (тазкия) қилмайман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا وَقَالَ ‏"‏ مَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ وَأَحْزَنَنِي فَنِمْتُ، فَرَأَيْتُ لِعُثْمَانَ عَيْنًا تَجْرِي، فَأَخْبَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ ذَلِكَ عَمَلُهُ ‏"‏‏.‏

(Zuhriy shu (hadis)ni (rivoyat qildi) va U zot: ‹Men unga (Usmonga) nima qilinishini bilmayman›, dedilar, dedi. (Ummu Alo) aytdi: Bu meni gʻamgin qildi; bas, men uxlab, Usmonga oqib turgan bir buloqni koʻrdim. Men buni Rasululloh ﷺga aytdim. U zot: ‹Bu — uning (yaxshi) amalidir›, dedilar.)(Зуҳрий шу (ҳадис)ни (ривоят қилди) ва У зот: ‹Мен унга (Усмонга) нима қилинишини билмайман›, дедилар, деди. (Умму Ало) айтди: Бу мени ғамгин қилди; бас, мен ухлаб, Усмонга оқиб турган бир булоқни кўрдим. Мен буни Расулуллоҳ ﷺга айтдим. У зот: ‹Бу — унинг (яхши) амалидир›, дедилар.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ الأَنْصَارِيّ َ ـ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَفُرْسَانِهِ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الرُّؤْيَا مِنَ اللَّهِ، وَالْحُلْمُ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَإِذَا حَلَمَ أَحَدُكُمُ الْحُلُمَ يَكْرَهُهُ فَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ وَلْيَسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْهُ، فَلَنْ يَضُرَّهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Qatoda al-Ansoriy (roziyallohu anhu) — u Paygʻambar ﷺning sahobalaridan va otliq jangchilaridan edi — Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «(Yaxshi) tush — Allohdandir, yomon tush (hulm) — shaytondandir; bas, biringiz oʻzi yoqtirmaydigan bir tush koʻrsa, chap tomoniga tupursin va undan Allohga panoh tilasin — shunda u (tush) unga aslo zarar qilmaydi.»(Абу Қатода ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) — у Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан ва отлиқ жангчиларидан эди — Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «(Яхши) туш — Аллоҳдандир, ёмон туш (ҳулм) — шайтондандир; бас, бирингиз ўзи ёқтирмайдиган бир туш кўрса, чап томонига тупурсин ва ундан Аллоҳга паноҳ тиласин — шунда у (туш) унга асло зарар қилмайди.»

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُتِيتُ بِقَدَحِ لَبَنٍ، فَشَرِبْتُ مِنْهُ، حَتَّى إِنِّي لأَرَى الرِّيَّ يَخْرُجُ مِنْ أَظْفَارِي، ثُمَّ أَعْطَيْتُ فَضْلِي ‏"‏‏.‏ يَعْنِي عُمَرَ‏.‏ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الْعِلْمَ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, menga bir kosa sut keltirildi; men undan ichdim — hatto men qonish (toʻyish) tirnoqlarimdan chiqayotganini koʻrardim. Soʻng men ortgan (qoldiq)imni — yaʼni Umarga — berdim.» Ular: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Ilmga», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, менга бир коса сут келтирилди; мен ундан ичдим — ҳатто мен қониш (тўйиш) тирноқларимдан чиқаётганини кўрардим. Сўнг мен ортган (қолдиқ)имни — яъни Умарга — бердим.» Улар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Илмга», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُتِيتُ بِقَدَحِ لَبَنٍ، فَشَرِبْتُ مِنْهُ، حَتَّى إِنِّي لأَرَى الرِّيَّ يَخْرُجُ مِنْ أَطْرَافِي، فَأَعْطَيْتُ فَضْلِي عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَنْ حَوْلَهُ فَمَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الْعِلْمَ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, menga bir kosa sut keltirildi; men undan ichdim — hatto men qonish (toʻyish) aʼzolarimdan (atrofimdan) chiqayotganini koʻrardim. Soʻng men ortgan (qoldiq)imni Umar ibn Xattobga berdim.» Atrofidagilar: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Ilmga», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, менга бир коса сут келтирилди; мен ундан ичдим — ҳатто мен қониш (тўйиш) аъзоларимдан (атрофимдан) чиқаётганини кўрардим. Сўнг мен ортган (қолдиқ)имни Умар ибн Хаттобга бердим.» Атрофидагилар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Илмга», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَمَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ عَلَىَّ، وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ، مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثَّدْىَ، وَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ دُونَ ذَلِكَ، وَمَرَّ عَلَىَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا مَا أَوَّلْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الدِّينَ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, odamlar menga koʻrsatildi — ularning ustida koʻylaklar bor edi: baʼzisi koʻkrakkacha yetar, baʼzisi undan pastroq (kalta) edi. Umar ibn Xattob ham mening oldimdan — ustida (uzun) koʻylagini sudrab — oʻtdi.» Ular: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Dinga», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, одамлар менга кўрсатилди — уларнинг устида кўйлаклар бор эди: баъзиси кўкраккача етар, баъзиси ундан пастроқ (калта) эди. Умар ибн Хаттоб ҳам менинг олдимдан — устида (узун) кўйлагини судраб — ўтди.» Улар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Динга», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ عُرِضُوا عَلَىَّ، وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ، فَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثَّدْىَ، وَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ دُونَ ذَلِكَ، وَعُرِضَ عَلَىَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجْتَرُّهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الدِّينَ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, odamlar menga koʻrsatildi — ularning ustida koʻylaklar bor edi: baʼzisi koʻkrakkacha yetar, baʼzisi undan pastroq (kalta) edi. Umar ibn Xattob ham menga koʻrsatildi — ustida (uzun) koʻylagini sudrab kelardi.» Ular: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Dinga», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, одамлар менга кўрсатилди — уларнинг устида кўйлаклар бор эди: баъзиси кўкраккача етар, баъзиси ундан пастроқ (калта) эди. Умар ибн Хаттоб ҳам менга кўрсатилди — устида (узун) кўйлагини судраб келарди.» Улар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Динга», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ، حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ قَالَ قَيْسُ بْنُ عُبَادٍ كُنْتُ فِي حَلْقَةٍ فِيهَا سَعْدُ بْنُ مَالِكٍ وَابْنُ عُمَرَ فَمَرَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ فَقَالُوا هَذَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُمْ قَالُوا كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا كَانَ يَنْبَغِي لَهُمْ أَنْ يَقُولُوا مَا لَيْسَ لَهُمْ بِهِ عِلْمٌ، إِنَّمَا رَأَيْتُ كَأَنَّمَا عَمُودٌ وُضِعَ فِي رَوْضَةٍ خَضْرَاءَ، فَنُصِبَ فِيهَا وَفِي رَأْسِهَا عُرْوَةٌ وَفِي أَسْفَلِهَا مِنْصَفٌ ـ وَالْمِنْصَفُ الْوَصِيفُ ـ فَقِيلَ ارْقَهْ‏.‏ فَرَقِيتُ حَتَّى أَخَذْتُ بِالْعُرْوَةِ‏.‏ فَقَصَصْتُهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَمُوتُ عَبْدُ اللَّهِ وَهْوَ آخِذٌ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى ‏"‏‏.‏

(Muhammad ibn Sirin rivoyat qildiki, Qays ibn Uboda aytdi:) Men bir halqada (majlisda) edim, unda Saʼd ibn Molik va Ibn Umar (ham) bor edi. Shunda Abdulloh ibn Salom (yonimizdan) oʻtdi va ular: «Bu — jannat ahlidan boʻlgan bir kishi», dedilar. Men unga: «Ular shunday-shunday dedilar», dedim. U: «Subhonalloh! Ularga oʻzlari bilmagan narsani aytishlari yarashmasdi. Men faqat (tushimda) goʻyo bir ustun yashil bir bogʻ (rovza)ga qoʻyilganini koʻrgandim: u (bogʻda) tik qilingan, uning boshida bir halqa (urva), pastida esa bir minsaf — minsaf, yaʼni xizmatkor (yigit) — bor edi. Menga: ‹Unga chiq!› deyildi. Men chiqib, halqani ushladim. Buni Rasululloh ﷺga aytib berdim. Rasululloh ﷺ: ‹Abdulloh — eng mustahkam halqani (urvatul-vusqoni) ushlab turgan holda vafot etadi›, dedilar», dedi.(Муҳаммад ибн Сирин ривоят қилдики, Қайс ибн Убода айтди:) Мен бир ҳалқада (мажлисда) эдим, унда Саъд ибн Молик ва Ибн Умар (ҳам) бор эди. Шунда Абдуллоҳ ибн Салом (ёнимиздан) ўтди ва улар: «Бу — жаннат аҳлидан бўлган бир киши», дедилар. Мен унга: «Улар шундай-шундай дедилар», дедим. У: «Субҳоналлоҳ! Уларга ўзлари билмаган нарсани айтишлари ярашмасди. Мен фақат (тушимда) гўё бир устун яшил бир боғ (ровза)га қўйилганини кўргандим: у (боғда) тик қилинган, унинг бошида бир ҳалқа (урва), пастида эса бир минсаф — минсаф, яъни хизматкор (йигит) — бор эди. Менга: ‹Унга чиқ!› дейилди. Мен чиқиб, ҳалқани ушладим. Буни Расулуллоҳ ﷺга айтиб бердим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Абдуллоҳ — энг мустаҳкам ҳалқани (урватул-вусқони) ушлаб турган ҳолда вафот этади›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُرِيتُكِ فِي الْمَنَامِ مَرَّتَيْنِ، إِذَا رَجُلٌ يَحْمِلُكِ فِي سَرَقَةِ حَرِيرٍ فَيَقُولُ هَذِهِ امْرَأَتُكَ‏.‏ فَأَكْشِفُهَا فَإِذَا هِيَ أَنْتِ فَأَقُولُ إِنْ يَكُنْ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ يُمْضِهِ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Sen menga tushda ikki marta koʻrsatilding: bir kishi seni ipak (parcha) ichida koʻtarib (kelar) va: ‹Bu — sening xotining›, der edi. Men uni (pardani) ochsam, mana, u — sen eding. Men: ‹Agar bu Alloh tomonidan boʻlsa, U buni amalga oshiradi›, der edim», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Сен менга тушда икки марта кўрсатилдинг: бир киши сени ипак (парча) ичида кўтариб (келар) ва: ‹Бу — сенинг хотининг›, дер эди. Мен уни (пардани) очсам, мана, у — сен эдинг. Мен: ‹Агар бу Аллоҳ томонидан бўлса, У буни амалга оширади›, дер эдим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُرِيتُكِ قَبْلَ أَنْ أَتَزَوَّجَكِ مَرَّتَيْنِ، رَأَيْتُ الْمَلَكَ يَحْمِلُكِ فِي سَرَقَةٍ مِنْ حَرِيرٍ فَقُلْتُ لَهُ اكْشِفْ‏.‏ فَكَشَفَ فَإِذَا هِيَ أَنْتِ، فَقُلْتُ إِنْ يَكُنْ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ يُمْضِهِ‏.‏ ثُمَّ أُرِيتُكِ يَحْمِلُكِ فِي سَرَقَةٍ مِنْ حَرِيرٍ فَقُلْتُ اكْشِفْ‏.‏ فَكَشَفَ فَإِذَا هِيَ أَنْتِ فَقُلْتُ إِنْ يَكُ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ يُمْضِهِ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Senga uylanmasimdan oldin, sen menga ikki marta koʻrsatilding. Men farishtaning seni bir ipak (parcha) ichida koʻtarib (kelayotganini) koʻrdim. Men unga: ‹Och!› dedim. U ochdi, mana, u — sen eding. Men: ‹Agar bu Alloh tomonidan boʻlsa, U buni amalga oshiradi›, dedim. Soʻng sen menga (yana) koʻrsatilding — u seni bir ipak (parcha) ichida koʻtarib (kelar edi). Men: ‹Och!› dedim. U ochdi, mana, u — sen eding. Men: ‹Agar bu Alloh tomonidan boʻlsa, U buni amalga oshiradi›, dedim», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга уйланмасимдан олдин, сен менга икки марта кўрсатилдинг. Мен фариштанинг сени бир ипак (парча) ичида кўтариб (келаётганини) кўрдим. Мен унга: ‹Оч!› дедим. У очди, мана, у — сен эдинг. Мен: ‹Агар бу Аллоҳ томонидан бўлса, У буни амалга оширади›, дедим. Сўнг сен менга (яна) кўрсатилдинг — у сени бир ипак (парча) ичида кўтариб (келар эди). Мен: ‹Оч!› дедим. У очди, мана, у — сен эдинг. Мен: ‹Агар бу Аллоҳ томонидан бўлса, У буни амалга оширади›, дедим», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ بُعِثْتُ بِجَوَامِعِ الْكَلِمِ، وَنُصِرْتُ بِالرُّعْبِ، وَبَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُتِيتُ بِمَفَاتِيحِ خَزَائِنِ الأَرْضِ، فَوُضِعَتْ فِي يَدِي ‏"‏‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ وَبَلَغَنِي أَنَّ جَوَامِعَ الْكَلِمِ أَنَّ اللَّهَ يَجْمَعُ الأُمُورَ الْكَثِيرَةَ الَّتِي كَانَتْ تُكْتَبُ فِي الْكُتُبِ قَبْلَهُ فِي الأَمْرِ الْوَاحِدِ وَالأَمْرَيْنِ‏.‏ أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men javomeul-kalim (soʻzning jamlovchilari) bilan yuborildim, men (dushman qalbidagi) qoʻrquv (ruʼb) bilan nusrat topdim. Men uxlab yotganimda, menga yer xazinalarining kalitlari keltirildi-da, qoʻlimga qoʻyildi.» (Muhammad — ibn Sirin — aytdi: Menga yetib kelishicha, ‹javomeul-kalim› — Alloh ilgarigi kitoblarda yozilgan koʻp ishlarni bir (yoki) ikki ishda jamlashidir — yoki shunga oʻxshash (maʼno).)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен жавомеул-калим (сўзнинг жамловчилари) билан юборилдим, мен (душман қалбидаги) қўрқув (руъб) билан нусрат топдим. Мен ухлаб ётганимда, менга ер хазиналарининг калитлари келтирилди-да, қўлимга қўйилди.» (Муҳаммад — ибн Сирин — айтди: Менга етиб келишича, ‹жавомеул-калим› — Аллоҳ илгариги китобларда ёзилган кўп ишларни бир (ёки) икки ишда жамлашидир — ёки шунга ўхшаш (маъно).)

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، ح وَحَدَّثَنِي خَلِيفَةُ، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ عُبَادٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ، قَالَ رَأَيْتُ كَأَنِّي فِي رَوْضَةٍ، وَسَطَ الرَّوْضَةِ عَمُودٌ فِي أَعْلَى الْعَمُودِ عُرْوَةٌ، فَقِيلَ لِي ارْقَهْ‏.‏ قُلْتُ لاَ أَسْتَطِيعُ‏.‏ فَأَتَانِي وَصِيفٌ فَرَفَعَ ثِيَابِي فَرَقِيتُ، فَاسْتَمْسَكْتُ بِالْعُرْوَةِ، فَانْتَبَهْتُ وَأَنَا مُسْتَمْسِكٌ بِهَا، فَقَصَصْتُهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ تِلْكَ الرَّوْضَةُ رَوْضَةُ الإِسْلاَمِ، وَذَلِكَ الْعَمُودُ عَمُودُ الإِسْلاَمِ، وَتِلْكَ الْعُرْوَةُ عُرْوَةُ الْوُثْقَى، لاَ تَزَالُ مُسْتَمْسِكًا بِالإِسْلاَمِ حَتَّى تَمُوتَ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Men (tushimda) goʻyo bir bogʻ (rovza)da edim; bogʻning oʻrtasida bir ustun, ustunning tepasida bir halqa (urva) bor edi. Menga: «Unga chiq!» deyildi. Men: «Qodir emasman (chiqa olmayman)», dedim. Shunda menga bir xizmatkor (yigit) keldi-da, kiyimimni (orqamdan) koʻtardi; men chiqib, halqani ushladim. Bas, men — uni ushlab turgan holda — uygʻondim. Buni Paygʻambar ﷺga aytib berdim. U zot: «U bogʻ — islom bogʻidir; u ustun — islom ustunidir; u halqa esa — urvatul-vusqo (eng mustahkam halqa)dir. Sen oʻlguningcha islomni mahkam ushlab turaverasan», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Мен (тушимда) гўё бир боғ (ровза)да эдим; боғнинг ўртасида бир устун, устуннинг тепасида бир ҳалқа (урва) бор эди. Менга: «Унга чиқ!» дейилди. Мен: «Қодир эмасман (чиқа олмайман)», дедим. Шунда менга бир хизматкор (йигит) келди-да, кийимимни (орқамдан) кўтарди; мен чиқиб, ҳалқани ушладим. Бас, мен — уни ушлаб турган ҳолда — уйғондим. Буни Пайғамбар ﷺга айтиб бердим. У зот: «У боғ — ислом боғидир; у устун — ислом устунидир; у ҳалқа эса — урватул-вусқо (энг мустаҳкам ҳалқа)дир. Сен ўлгунингча исломни маҳкам ушлаб тураверасан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ كَأَنَّ فِي يَدِي سَرَقَةً مِنْ حَرِيرٍ لاَ أَهْوِي بِهَا إِلَى مَكَانٍ فِي الْجَنَّةِ إِلاَّ طَارَتْ بِي إِلَيْهِ، فَقَصَصْتُهَا عَلَى حَفْصَةَ‏.‏ فَقَصَّتْهَا حَفْصَةُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أَخَاكِ رَجُلٌ صَالِحٌ ‏"‏‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ رَجُلٌ صَالِحٌ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Men tushimda goʻyo qoʻlimda bir parcha ipak bor — men u bilan jannatda qaysi joyni (orziqib) istasam, u meni oʻsha joyga uchirib olib borardi. Buni Hafsaga aytdim, Hafsa esa buni Paygʻambar ﷺga aytdi. Shunda U zot: «Albatta, sening ukang solih kishi», — yoki: «Albatta, Abdulloh solih kishi», — dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Мен тушимда гўё қўлимда бир парча ипак бор — мен у билан жаннатда қайси жойни (орзиқиб) истасам, у мени ўша жойга учириб олиб борарди. Буни Ҳафсага айтдим, Ҳафса эса буни Пайғамбар ﷺга айтди. Шунда У зот: «Албатта, сенинг уканг солиҳ киши», — ёки: «Албатта, Абдуллоҳ солиҳ киши», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، سَمِعْتُ عَوْفًا، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اقْتَرَبَ الزَّمَانُ لَمْ تَكَدْ تَكْذِبُ رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ، وَرُؤْيَا الْمُؤْمِنِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ‏.‏ ‏"‏ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَنَا أَقُولُ هَذِهِ قَالَ وَكَانَ يُقَالُ الرُّؤْيَا ثَلاَثٌ حَدِيثُ النَّفْسِ، وَتَخْوِيفُ الشَّيْطَانِ، وَبُشْرَى مِنَ اللَّهِ، فَمَنْ رَأَى شَيْئًا يَكْرَهُهُ فَلاَ يَقُصُّهُ عَلَى أَحَدٍ، وَلْيَقُمْ فَلْيُصَلِّ‏.‏ قَالَ وَكَانَ يُكْرَهُ الْغُلُّ فِي النَّوْمِ، وَكَانَ يُعْجِبُهُمُ الْقَيْدُ، وَيُقَالُ الْقَيْدُ ثَبَاتٌ فِي الدِّينِ‏.‏ وَرَوَى قَتَادَةُ وَيُونُسُ وَهِشَامٌ وَأَبُو هِلاَلٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَدْرَجَهُ بَعْضُهُمْ كُلَّهُ فِي الْحَدِيثِ، وَحَدِيثُ عَوْفٍ أَبْيَنُ‏.‏ وَقَالَ يُونُسُ لاَ أَحْسِبُهُ إِلاَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْقَيْدِ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ لاَ تَكُونُ الأَغْلاَلُ إِلاَّ فِي الأَعْنَاقِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Qachon zamon yaqinlashsa (qiyomatga yaqin qolsa), mominning tushi deyarli yolgʻon chiqmaydi; mominning tushi — nubuvvatning qirq olti qismidan bir qismidir», dedilar. (Muhammad ibn Sirin aytdi: Men ham buni aytaman.) U (Ibn Sirin) aytdi: «Tush uch (xil) boʻladi, deyilardi: nafsning (oʻz) gapi (xayoli); shaytonning qoʻrqitishi; va Allohdan (boʻlgan) xushxabar. Bas, kim oʻzi yoqtirmagan narsani koʻrsa, uni hech kimga aytmasin, balki turib namoz oʻqisin.» (Ibn Sirin yana) aytdi: «Uyquda (boʻyindagi) gʻull (kishan) yomon koʻrilardi, oyoqdagi qayd (kishan) esa ularga maʼqul boʻlardi; qayd — dinda sobitlik (mustahkamlik), deyilardi.» (Buni Qatoda, Yunus, Hishom va Abu Hilol ham Ibn Sirindan, Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildilar; ularning baʼzisi hammasini hadis (matni) ichiga kiritdi. Avfning hadisi esa (ajratishda) ravshanroqdir. Yunus: «Men buni — qayd (haqidagisi)ni — faqat Paygʻambar ﷺdan (deb) hisoblayman», dedi. Abu Abdulloh — Buxoriy — aytdi: Agʻlol (kishanlar) faqat boʻyinlarda boʻladi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Қачон замон яқинлашса (қиёматга яқин қолса), моминнинг туши деярли ёлғон чиқмайди; моминнинг туши — нубувватнинг қирқ олти қисмидан бир қисмидир», дедилар. (Муҳаммад ибн Сирин айтди: Мен ҳам буни айтаман.) У (Ибн Сирин) айтди: «Туш уч (хил) бўлади, дейиларди: нафснинг (ўз) гапи (хаёли); шайтоннинг қўрқитиши; ва Аллоҳдан (бўлган) хушхабар. Бас, ким ўзи ёқтирмаган нарсани кўрса, уни ҳеч кимга айтмасин, балки туриб намоз ўқисин.» (Ибн Сирин яна) айтди: «Уйқуда (бўйиндаги) ғулл (кишан) ёмон кўриларди, оёқдаги қайд (кишан) эса уларга маъқул бўларди; қайд — динда собитлик (мустаҳкамлик), дейиларди.» (Буни Қатода, Юнус, Ҳишом ва Абу Ҳилол ҳам Ибн Сириндан, Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдилар; уларнинг баъзиси ҳаммасини ҳадис (матни) ичига киритди. Авфнинг ҳадиси эса (ажратишда) равшанроқдир. Юнус: «Мен буни — қайд (ҳақидагиси)ни — фақат Пайғамбар ﷺдан (деб) ҳисоблайман», деди. Абу Абдуллоҳ — Бухорий — айтди: Ағлол (кишанлар) фақат бўйинларда бўлади.)

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أُمِّ الْعَلاَء ِ ـ وَهْىَ امْرَأَةٌ مِنْ نِسَائِهِمْ بَايَعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَتْ طَارَ لَنَا عُثْمَانُ بْنُ مَظْعُونٍ فِي السُّكْنَى حِينَ اقْتَرَعَتِ الأَنْصَارُ عَلَى سُكْنَى الْمُهَاجِرِينَ، فَاشْتَكَى فَمَرَّضْنَاهُ حَتَّى تُوُفِّيَ، ثُمَّ جَعَلْنَاهُ فِي أَثْوَابِهِ فَدَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْكَ أَبَا السَّائِبِ، فَشَهَادَتِي عَلَيْكَ لَقَدْ أَكْرَمَكَ اللَّهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمَا يُدْرِيكِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لاَ أَدْرِي وَاللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَّا هُوَ فَقَدْ جَاءَهُ الْيَقِينُ، إِنِّي لأَرْجُو لَهُ الْخَيْرَ مِنَ اللَّهِ، وَاللَّهِ مَا أَدْرِي وَأَنَا رَسُولُ اللَّهِ مَا يُفْعَلُ بِي وَلاَ بِكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ أُمُّ الْعَلاَءِ فَوَاللَّهِ لاَ أُزَكِّي أَحَدًا بَعْدَهُ‏.‏ قَالَتْ وَرَأَيْتُ لِعُثْمَانَ فِي النَّوْمِ عَيْنًا تَجْرِي، فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ ذَاكِ عَمَلُهُ يَجْرِي لَهُ ‏"‏

(Xorija ibn Zayd ibn Sobit rivoyat qildiki,) Ummu Alo — u (ansorlarning) ayollaridan biri boʻlib, Rasululloh ﷺga bayʼat bergan edi — aytdi: Ansorlar muhojirlarni (oʻzlariga) joylashtirishga qurʼa (chek) tashlaganlarida, bizning (ulushimizga) Usmon ibn Mazʼun chiqdi. U kasal boʻldi, biz uni — toki vafot etguncha — parvarishladik. Soʻng uni oʻz kiyimlariga (kafanlab) qoʻydik. Bas, Rasululloh ﷺ huzurimizga kirdilar. Men: «Alloh senga rahmat qilsin, ey Abu Soib! Sening haqingda mening guvohligim — Alloh seni, albatta, ikrom qildi», dedim. U zot: «Buni senga nima bildirdi (qaydan bilasan)?» dedilar. Men: «Bilmadim, vallohi», dedim. U zot: «Unga kelsak, unga yaqin (oʻlim) keldi; men unga Allohdan yaxshilik umid qilaman. Vallohi, men — Allohning Rasuli boʻla turib ham — menga va sizlarga nima qilinishini bilmayman», dedilar. Ummu Alo aytdi: Vallohi, men undan keyin hech kimni (poklikka) tazkiya qilmayman. (Ummu Alo yana) aytdi: Men tushimda Usmon uchun oqib turgan bir buloqni koʻrdim. Men Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, buni U zotga aytdim. U zot: «Bu — uning (yaxshi) ameli; u (savob) unga oqib (davom etib) turibdi», dedilar.(Хорижа ибн Зайд ибн Собит ривоят қилдики,) Умму Ало — у (ансорларнинг) аёлларидан бири бўлиб, Расулуллоҳ ﷺга байъат берган эди — айтди: Ансорлар муҳожирларни (ўзларига) жойлаштиришга қуръа (чек) ташлаганларида, бизнинг (улушимизга) Усмон ибн Мазъун чиқди. У касал бўлди, биз уни — токи вафот этгунча — парваришладик. Сўнг уни ўз кийимларига (кафанлаб) қўйдик. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримизга кирдилар. Мен: «Аллоҳ сенга раҳмат қилсин, эй Абу Соиб! Сенинг ҳақингда менинг гувоҳлигим — Аллоҳ сени, албатта, икром қилди», дедим. У зот: «Буни сенга нима билдирди (қайдан биласан)?» дедилар. Мен: «Билмадим, валлоҳи», дедим. У зот: «Унга келсак, унга яқин (ўлим) келди; мен унга Аллоҳдан яхшилик умид қиламан. Валлоҳи, мен — Аллоҳнинг Расули бўла туриб ҳам — менга ва сизларга нима қилинишини билмайман», дедилар. Умму Ало айтди: Валлоҳи, мен ундан кейин ҳеч кимни (покликка) тазкия қилмайман. (Умму Ало яна) айтди: Мен тушимда Усмон учун оқиб турган бир булоқни кўрдим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, буни У зотга айтдим. У зот: «Бу — унинг (яхши) амели; у (савоб) унга оқиб (давом этиб) турибди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا صَخْرُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ حَدَّثَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَا أَنَا عَلَى بِئْرٍ أَنْزِعُ مِنْهَا إِذْ جَاءَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ، فَأَخَذَ أَبُو بَكْرٍ الدَّلْوَ، فَنَزَعَ ذَنُوبًا أَوْ ذَنُوبَيْنِ، وَفِي نَزْعِهِ ضَعْفٌ، فَغَفَرَ اللَّهُ لَهُ، ثُمَّ أَخَذَهَا ابْنُ الْخَطَّابِ مِنْ يَدِ أَبِي بَكْرٍ فَاسْتَحَالَتْ فِي يَدِهِ غَرْبًا، فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا مِنَ النَّاسِ يَفْرِي فَرْيَهُ، حَتَّى ضَرَبَ النَّاسُ بِعَطَنٍ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Men (tushimda) bir quduq ustida (turib) undan suv tortayotgan edim, shunda Abu Bakr va Umar keldi. Abu Bakr chelakni olib, bir-ikki chelak (zanub) tortdi — uning tortishida (bir oz) zaiflik bor edi; Alloh uni magʻfirat qilsin. Soʻng Ibn Xattob (Umar) chelakni Abu Bakrning qoʻlidan oldi-yu, u (chelak) uning qoʻlida katta dalvga (garbga) aylandi. Men odamlar ichida undan ham mohirroq (abqariy) — uning qilganidek ishlaydigan — birovni koʻrmadim; toki odamlar (tuyalarni sugʻorib) suv boʻyida (oʻtov tikib) joylashguncha», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен (тушимда) бир қудуқ устида (туриб) ундан сув тортаётган эдим, шунда Абу Бакр ва Умар келди. Абу Бакр челакни олиб, бир-икки челак (зануб) тортди — унинг тортишида (бир оз) заифлик бор эди; Аллоҳ уни мағфират қилсин. Сўнг Ибн Хаттоб (Умар) челакни Абу Бакрнинг қўлидан олди-ю, у (челак) унинг қўлида катта далвга (гарбга) айланди. Мен одамлар ичида ундан ҳам моҳирроқ (абқарий) — унинг қилганидек ишлайдиган — бировни кўрмадим; токи одамлар (туяларни суғориб) сув бўйида (ўтов тикиб) жойлашгунча», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا مُوسَى، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رُؤْيَا النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فِي أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ النَّاسَ اجْتَمَعُوا فَقَامَ أَبُو بَكْرٍ فَنَزَعَ ذَنُوبًا أَوْ ذَنُوبَيْنِ، وَفِي نَزْعِهِ ضَعْفٌ وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ، ثُمَّ قَامَ ابْنُ الْخَطَّابِ، فَاسْتَحَالَتْ غَرْبًا فَمَا رَأَيْتُ مِنَ النَّاسِ يَفْرِي فَرْيَهُ، حَتَّى ضَرَبَ النَّاسُ بِعَطَنٍ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺning Abu Bakr va Umar haqidagi tushlarini rivoyat qildiki,) U zot: «Men (tushimda) odamlar (quduq atrofiga) yigʻilganini koʻrdim; bas, Abu Bakr turib, bir chelak — yoki ikki chelak (zanub) — tortdi, uning tortishida (bir oz) zaiflik bor edi; Alloh uni magʻfirat qilsin. Soʻng Ibn Xattob (Umar) turdi-yu, u (chelak) katta dalvga (garbga) aylandi. Men odamlar ichida uning qilganidek (kuch bilan) ishlaydigan birovni koʻrmadim; toki odamlar (tuyalarni sugʻorib) suv boʻyida joylashguncha», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺнинг Абу Бакр ва Умар ҳақидаги тушларини ривоят қилдики,) У зот: «Мен (тушимда) одамлар (қудуқ атрофига) йиғилганини кўрдим; бас, Абу Бакр туриб, бир челак — ёки икки челак (зануб) — тортди, унинг тортишида (бир оз) заифлик бор эди; Аллоҳ уни мағфират қилсин. Сўнг Ибн Хаттоб (Умар) турди-ю, у (челак) катта далвга (гарбга) айланди. Мен одамлар ичида унинг қилганидек (куч билан) ишлайдиган бировни кўрмадим; токи одамлар (туяларни суғориб) сув бўйида жойлашгунча», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدٌ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي عَلَى قَلِيبٍ وَعَلَيْهَا دَلْوٌ، فَنَزَعْتُ مِنْهَا مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ أَخَذَهَا ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ فَنَزَعَ مِنْهَا ذَنُوبًا أَوْ ذَنُوبَيْنِ، وَفِي نَزْعِهِ ضَعْفٌ وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ، ثُمَّ اسْتَحَالَتْ غَرْبًا، فَأَخَذَهَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا مِنَ النَّاسِ يَنْزِعُ نَزْعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، حَتَّى ضَرَبَ النَّاسُ بِعَطَنٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) xabar berdiki,) Rasululloh ﷺ: «Men uxlab yotganimda, oʻzimni bir (eski) quduq (qalib) ustida — uning ustida bir chelak bor — holda koʻrdim. Men undan Alloh xohlaganicha (suv) tortdim. Soʻng uni Ibn Abu Quhofa (Abu Bakr) oldi-da, undan bir chelak — yoki ikki chelak (zanub) — tortdi; uning tortishida (bir oz) zaiflik bor edi; Alloh uni magʻfirat qilsin. Soʻng u (chelak) katta dalvga (garbga) aylandi; uni Umar ibn Xattob oldi. Men odamlar ichida Umar ibn Xattobning tortganidek (kuch bilan) tortadigan biror abqariyni (zoʻr kishini) koʻrmadim; toki odamlar (tuyalarni sugʻorib) suv boʻyida joylashguncha», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) хабар бердики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ухлаб ётганимда, ўзимни бир (эски) қудуқ (қалиб) устида — унинг устида бир челак бор — ҳолда кўрдим. Мен ундан Аллоҳ хоҳлаганича (сув) тортдим. Сўнг уни Ибн Абу Қуҳофа (Абу Бакр) олди-да, ундан бир челак — ёки икки челак (зануб) — тортди; унинг тортишида (бир оз) заифлик бор эди; Аллоҳ уни мағфират қилсин. Сўнг у (челак) катта далвга (гарбга) айланди; уни Умар ибн Хаттоб олди. Мен одамлар ичида Умар ибн Хаттобнинг тортганидек (куч билан) тортадиган бирор абқарийни (зўр кишини) кўрмадим; токи одамлар (туяларни суғориб) сув бўйида жойлашгунча», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ أَنِّي عَلَى حَوْضٍ أَسْقِي النَّاسَ، فَأَتَانِي أَبُو بَكْرٍ فَأَخَذَ الدَّلْوَ مِنْ يَدِي لِيُرِيحَنِي، فَنَزَعَ ذَنُوبَيْنِ وَفِي نَزْعِهِ ضَعْفٌ وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ، فَأَتَى ابْنُ الْخَطَّابِ فَأَخَذَ مِنْهُ، فَلَمْ يَزَلْ يَنْزِعُ، حَتَّى تَوَلَّى النَّاسُ وَالْحَوْضُ يَتَفَجَّرُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, oʻzimni bir hovuz ustida — odamlarni (suvga) qondirayotgan holda — koʻrdim. Shunda Abu Bakr keldi-da, meni dam oldirish (yengillatish) uchun chelakni qoʻlimdan oldi va ikki chelak (zanub) tortdi; uning tortishida (bir oz) zaiflik bor edi; Alloh uni magʻfirat qilsin. Soʻng Ibn Xattob keldi va uni (chelakni) undan oldi-da, tortishda davom etaverdi — toki odamlar (suvdan qonib) ketguncha, hovuz esa (toʻlib) otilib (oqib) turardi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, ўзимни бир ҳовуз устида — одамларни (сувга) қондираётган ҳолда — кўрдим. Шунда Абу Бакр келди-да, мени дам олдириш (енгиллатиш) учун челакни қўлимдан олди ва икки челак (зануб) тортди; унинг тортишида (бир оз) заифлик бор эди; Аллоҳ уни мағфират қилсин. Сўнг Ибн Хаттоб келди ва уни (челакни) ундан олди-да, тортишда давом этаверди — токи одамлар (сувдан қониб) кетгунча, ҳовуз эса (тўлиб) отилиб (оқиб) турарди», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي فِي الْجَنَّةِ، فَإِذَا امْرَأَةٌ تَتَوَضَّأُ إِلَى جَانِبِ قَصْرٍ، قُلْتُ لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ قَالُوا لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ‏.‏ فَذَكَرْتُ غَيْرَتَهُ فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَبَكَى عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ثُمَّ قَالَ أَعَلَيْكَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَغَارُ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida oʻtirgan edik, U zot: «Men uxlab yotganimda, oʻzimni jannatda koʻrdim. Mana, bir ayol bir qasrning yonida tahorat olayotgan edi. Men: ‹Bu qasr kimniki?› dedim. Ular: ‹Umar ibn Xattobniki›, dedilar. Shunda men uning gʻayratini (rashkini) eslab, orqaga burilib ketdim», dedilar. Abu Hurayra aytdi: Shunda Umar ibn Xattob yigʻladi-da: «Otam-onam Sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh, men Sizdan (Sizning haqingizda) rashk qilamanmi?!» dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдик, У зот: «Мен ухлаб ётганимда, ўзимни жаннатда кўрдим. Мана, бир аёл бир қасрнинг ёнида таҳорат олаётган эди. Мен: ‹Бу қаср кимники?› дедим. Улар: ‹Умар ибн Хаттобники›, дедилар. Шунда мен унинг ғайратини (рашкини) эслаб, орқага бурилиб кетдим», дедилар. Абу Ҳурайра айтди: Шунда Умар ибн Хаттоб йиғлади-да: «Отам-онам Сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ, мен Сиздан (Сизнинг ҳақингизда) рашк қиламанми?!» деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا أَنَا بِقَصْرٍ مِنْ ذَهَبٍ، فَقُلْتُ لِمَنْ هَذَا فَقَالُوا لِرَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ‏.‏ فَمَا مَنَعَنِي أَنْ أَدْخُلَهُ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ إِلاَّ مَا أَعْلَمُ مِنْ غَيْرَتِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَعَلَيْكَ أَغَارُ يَا رَسُولَ اللَّهِ

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Men jannatga kirdim, mana, oltindan (yasalgan) bir qasr (oldida) edim. Men: ‹Bu kimniki?› dedim. Ular: ‹Qurayshdan bir kishiniki›, dedilar. Bas, ey Ibn Xattob, sening gʻayrating (rashking)ni bilganimdan boshqa hech narsa meni unga kirishdan toʻsmadi», dedilar. (Umar): «Men Sizdan (Sizning haqingizda) rashk qilamanmi, yo Rasululloh?!» dedi.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен жаннатга кирдим, мана, олтиндан (ясалган) бир қаср (олдида) эдим. Мен: ‹Бу кимники?› дедим. Улар: ‹Қурайшдан бир кишиники›, дедилар. Бас, эй Ибн Хаттоб, сенинг ғайратинг (рашкинг)ни билганимдан бошқа ҳеч нарса мени унга киришдан тўсмади», дедилар. (Умар): «Мен Сиздан (Сизнинг ҳақингизда) рашк қиламанми, ё Расулуллоҳ?!» деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي فِي الْجَنَّةِ، فَإِذَا امْرَأَةٌ تَتَوَضَّأُ إِلَى جَانِبِ قَصْرٍ، فَقُلْتُ لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ فَقَالُوا لِعُمَرَ‏.‏ فَذَكَرْتُ غَيْرَتَهُ فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا ‏"‏‏.‏ فَبَكَى عُمَرُ وَقَالَ عَلَيْكَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَغَارُ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida oʻtirgan edik, U zot: «Men uxlab yotganimda, oʻzimni jannatda koʻrdim. Mana, bir ayol bir qasrning yonida tahorat olayotgan edi. Men: ‹Bu qasr kimniki?› dedim. Ular: ‹Umarniki›, dedilar. Shunda men uning gʻayratini (rashkini) eslab, orqaga burilib ketdim», dedilar. Bas, Umar yigʻladi-da: «Otam-onam Sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh, men Sizdan rashk qilamanmi?!» dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдик, У зот: «Мен ухлаб ётганимда, ўзимни жаннатда кўрдим. Мана, бир аёл бир қасрнинг ёнида таҳорат олаётган эди. Мен: ‹Бу қаср кимники?› дедим. Улар: ‹Умарники›, дедилар. Шунда мен унинг ғайратини (рашкини) эслаб, орқага бурилиб кетдим», дедилар. Бас, Умар йиғлади-да: «Отам-онам Сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ, мен Сиздан рашк қиламанми?!» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي أَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ فَإِذَا رَجُلٌ آدَمُ سَبْطُ الشَّعَرِ بَيْنَ رَجُلَيْنٍ يَنْطِفُ رَأْسُهُ مَاءً، فَقُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا ابْنُ مَرْيَمَ‏.‏ فَذَهَبْتُ أَلْتَفِتُ فَإِذَا رَجُلٌ أَحْمَرُ جَسِيمٌ جَعْدُ الرَّأْسِ أَعْوَرُ الْعَيْنِ الْيُمْنَى، كَأَنَّ عَيْنَهُ عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ، قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا هَذَا الدَّجَّالُ‏.‏ أَقْرَبُ النَّاسِ بِهِ شَبَهًا ابْنُ قَطَنٍ ‏"‏‏.‏ وَابْنُ قَطَنٍ رَجُلٌ مِنْ بَنِي الْمُصْطَلِقِ مِنْ خُزَاعَةَ‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Men uxlab yotganimda, oʻzimni Kaʼbani tavof qilayotgan holda koʻrdim. Mana, bugʻdoyrang (qoramagʻiz), tep-tekis (silliq) sochli bir kishi ikki kishi orasida (turibdi); boshidan suv tomib turardi. Men: ‹Bu kim?› dedim. Ular: ‹Ibn Maryam (Iso)›, dedilar. Soʻng men oʻgirilib qarasam, mana, qizil tanli, baquvvat (kelishgan), jingalak sochli, oʻng koʻzi koʻr — goʻyo koʻzi qalqib turgan uzum donasidek — bir kishi (turibdi). Men: ‹Bu kim?› dedim. Ular: ‹Bu — Dajjol; odamlar ichida unga eng oʻxshashi — Ibn Qatan›, dedilar», dedilar. (Ibn Qatan — Xuzoadan, Banu Mustaliqdan boʻlgan bir kishi edi.)(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ухлаб ётганимда, ўзимни Каъбани тавоф қилаётган ҳолда кўрдим. Мана, буғдойранг (қорамағиз), теп-текис (силлиқ) сочли бир киши икки киши орасида (турибди); бошидан сув томиб турарди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. Улар: ‹Ибн Марям (Исо)›, дедилар. Сўнг мен ўгирилиб қарасам, мана, қизил танли, бақувват (келишган), жингалак сочли, ўнг кўзи кўр — гўё кўзи қалқиб турган узум донасидек — бир киши (турибди). Мен: ‹Бу ким?› дедим. Улар: ‹Бу — Дажжол; одамлар ичида унга энг ўхшаши — Ибн Қатан›, дедилар», дедилар. (Ибн Қатан — Хузоадан, Бану Мусталиқдан бўлган бир киши эди.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُتِيتُ بِقَدَحِ لَبَنٍ فَشَرِبْتُ مِنْهُ، حَتَّى إِنِّي لأَرَى الرِّيَّ يَجْرِي، ثُمَّ أَعْطَيْتُ فَضْلَهُ عُمَرَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الْعِلْمُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, menga bir kosa sut keltirildi; men undan ichdim — hatto men qonish (toʻyish) oqib (yoyilib borayotganini) koʻrardim. Soʻng men ortgan (qoldiq)ini Umarga berdim.» Ular: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Ilmga», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, менга бир коса сут келтирилди; мен ундан ичдим — ҳатто мен қониш (тўйиш) оқиб (ёйилиб бораётганини) кўрардим. Сўнг мен ортган (қолдиқ)ини Умарга бердим.» Улар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Илмга», дедилар.

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا صَخْرُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، قَالَ إِنَّ رِجَالاً مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانُوا يَرَوْنَ الرُّؤْيَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَقُصُّونَهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا شَاءَ اللَّهُ، وَأَنَا غُلاَمٌ حَدِيثُ السِّنِّ وَبَيْتِي الْمَسْجِدُ قَبْلَ أَنْ أَنْكِحَ، فَقُلْتُ فِي نَفْسِي لَوْ كَانَ فِيكَ خَيْرٌ لَرَأَيْتَ مِثْلَ مَا يَرَى هَؤُلاَءِ‏.‏ فَلَمَّا اضْطَجَعْتُ لَيْلَةً قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ فِيَّ خَيْرًا فَأَرِنِي رُؤْيَا‏.‏ فَبَيْنَمَا أَنَا كَذَلِكَ إِذْ جَاءَنِي مَلَكَانِ فِي يَدِ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مَقْمَعَةٌ مِنْ حَدِيدٍ، يُقْبِلاَ بِي إِلَى جَهَنَّمَ، وَأَنَا بَيْنَهُمَا أَدْعُو اللَّهَ اللَّهُمَّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ جَهَنَّمَ‏.‏ ثُمَّ أُرَانِي لَقِيَنِي مَلَكٌ فِي يَدِهِ مِقْمَعَةٌ مِنْ حَدِيدٍ فَقَالَ لَنْ تُرَاعَ، نِعْمَ الرَّجُلُ أَنْتَ لَوْ تُكْثِرُ الصَّلاَةَ‏.‏ فَانْطَلَقُوا بِي حَتَّى وَقَفُوا بِي عَلَى شَفِيرِ جَهَنَّمَ فَإِذَا هِيَ مَطْوِيَّةٌ كَطَىِّ الْبِئْرِ، لَهُ قُرُونٌ كَقَرْنِ الْبِئْرِ، بَيْنَ كُلِّ قَرْنَيْنِ مَلَكٌ بِيَدِهِ مِقْمَعَةٌ مِنْ حَدِيدٍ، وَأَرَى فِيهَا رِجَالاً مُعَلَّقِينَ بِالسَّلاَسِلِ، رُءُوسُهُمْ أَسْفَلَهُمْ، عَرَفْتُ فِيهَا رِجَالاً مِنْ قُرَيْشٍ، فَانْصَرَفُوا بِي عَنْ ذَاتِ الْيَمِينِ‏.‏ فَقَصَصْتُهَا عَلَى حَفْصَةَ فَقَصَّتْهَا حَفْصَةُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ رَجُلٌ صَالِحٌ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ نَافِعٌ لَمْ يَزَلْ بَعْدَ ذَلِكَ يُكْثِرُ الصَّلاَةَ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺning sahobalaridan baʼzi kishilar U zotning davrlarida tush koʻrar va uni Rasululloh ﷺga aytib berardilar; Rasululloh ﷺ esa ular haqida Alloh xohlaganini (taʼbir) aytardilar. Men yosh, navqiron bola edim; uylanmasimdan oldin masjid mening uyim edi. Men oʻzimga: «Agar senda yaxshilik boʻlganida, sen ham mana shular koʻrayotgan (tush)dek koʻrarding», dedim. Bir kechasi yotganimda: «Allohim, agar menda bir yaxshilik borligini bilsang, menga (yaxshi) tush koʻrsat», dedim. Men shu holatda ekanman, mana, ikki farishta huzurimga keldi — har birining qoʻlida temirdan (yasalgan) bir gurzi (maqmaa) bor edi — ular meni jahannam tomon olib bordilar; men esa ikkovining orasida Allohga: «Allohim, jahannamdan Senga panoh tilayman», deb duo qilardim. Soʻng, mana, menga (yana) bir farishta yoʻliqdi — qoʻlida temir gurzi bor edi — va: «Sen qoʻrqmaysan (senga zarar yoʻq); agar koʻproq namoz oʻqisang, sen qanday yaxshi kishisan!» dedi. Bas, ular meni olib bordilar — toki meni jahannamning chetiga (labiga) toʻxtatdilar. Mana, u (jahannam) — quduqning (ichki) gardishidek burama (toʻqilgan) edi, uning quduq shoxlaridek shoxlari bor edi; har ikki shox orasida qoʻlida temir gurzi tutgan bir farishta (turardi). Men unda zanjirlar bilan osib qoʻyilgan — boshlari pastda (oyoqlari tepada) — kishilarni koʻrdim; ular orasida Qurayshdan baʼzi kishilarni (tanib) bildim. Soʻng ular meni oʻng tomonga (qaytarib) olib ketdilar. Men buni Hafsaga aytdim, Hafsa esa buni Rasululloh ﷺga aytdi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Abdulloh — solih kishi», dedilar. Nofeʼ aytdi: U (Abdulloh) shundan keyin koʻp namoz oʻqiydigan boʻldi.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан баъзи кишилар У зотнинг даврларида туш кўрар ва уни Расулуллоҳ ﷺга айтиб берардилар; Расулуллоҳ ﷺ эса улар ҳақида Аллоҳ хоҳлаганини (таъбир) айтардилар. Мен ёш, навқирон бола эдим; уйланмасимдан олдин масжид менинг уйим эди. Мен ўзимга: «Агар сенда яхшилик бўлганида, сен ҳам мана шулар кўраётган (туш)дек кўрардинг», дедим. Бир кечаси ётганимда: «Аллоҳим, агар менда бир яхшилик борлигини билсанг, менга (яхши) туш кўрсат», дедим. Мен шу ҳолатда эканман, мана, икки фаришта ҳузуримга келди — ҳар бирининг қўлида темирдан (ясалган) бир гурзи (мақмаа) бор эди — улар мени жаҳаннам томон олиб бордилар; мен эса икковининг орасида Аллоҳга: «Аллоҳим, жаҳаннамдан Сенга паноҳ тилайман», деб дуо қилардим. Сўнг, мана, менга (яна) бир фаришта йўлиқди — қўлида темир гурзи бор эди — ва: «Сен қўрқмайсан (сенга зарар йўқ); агар кўпроқ намоз ўқисанг, сен қандай яхши кишисан!» деди. Бас, улар мени олиб бордилар — токи мени жаҳаннамнинг четига (лабига) тўхтатдилар. Мана, у (жаҳаннам) — қудуқнинг (ички) гардишидек бурама (тўқилган) эди, унинг қудуқ шохларидек шохлари бор эди; ҳар икки шох орасида қўлида темир гурзи тутган бир фаришта (турарди). Мен унда занжирлар билан осиб қўйилган — бошлари пастда (оёқлари тепада) — кишиларни кўрдим; улар орасида Қурайшдан баъзи кишиларни (таниб) билдим. Сўнг улар мени ўнг томонга (қайтариб) олиб кетдилар. Мен буни Ҳафсага айтдим, Ҳафса эса буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Абдуллоҳ — солиҳ киши», дедилар. Нофеъ айтди: У (Абдуллоҳ) шундан кейин кўп намоз ўқийдиган бўлди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنْتُ غُلاَمًا شَابًّا عَزَبًا فِي عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكُنْتُ أَبِيتُ فِي الْمَسْجِدِ، وَكَانَ مَنْ رَأَى مَنَامًا قَصَّهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ لِي عِنْدَكَ خَيْرٌ فَأَرِنِي مَنَامًا يُعَبِّرُهُ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَنِمْتُ فَرَأَيْتُ مَلَكَيْنِ أَتَيَانِي فَانْطَلَقَا بِي، فَلَقِيَهُمَا مَلَكٌ آخَرُ فَقَالَ لِي لَنْ تُرَاعَ، إِنَّكَ رَجُلٌ صَالِحٌ، فَانْطَلَقَا بِي إِلَى النَّارِ، فَإِذَا هِيَ مَطْوِيَّةٌ كَطَىِّ الْبِئْرِ، وَإِذَا فِيهَا نَاسٌ قَدْ عَرَفْتُ بَعْضَهُمْ، فَأَخَذَا بِي ذَاتَ الْيَمِينِ، فَلَمَّا أَصْبَحْتُ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لِحَفْصَةَ‏.‏ فَزَعَمَتْ حَفْصَةُ أَنَّهَا قَصَّتْهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ رَجُلٌ صَالِحٌ لَوْ كَانَ يُكْثِرُ الصَّلاَةَ مِنَ اللَّيْلِ ‏"‏‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بَعْدَ ذَلِكَ يُكْثِرُ الصَّلاَةَ مِنَ اللَّيْلِ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ davrida yosh, uylanmagan navqiron bola edim; masjidda tunardim. Kim bir tush koʻrsa, uni Paygʻambar ﷺga aytib berardi. Men: «Allohim, agar Sening nazdingda menga bir yaxshilik boʻlsa, menga bir tush koʻrsat — uni Rasululloh ﷺ menga taʼbir qilib bersinlar», dedim. Bas, uxlab, ikki farishtani koʻrdim — ular kelib, meni olib ketdilar. Ularga boshqa bir farishta yoʻliqdi-da, menga: «Qoʻrqmaysan, sen — solih kishisan», dedi. Soʻng ular meni oʻtga (doʻzaxga) olib bordilar; mana, u (oʻt) quduqning gardishidek burama (toʻqilgan) edi; unda men baʼzilarini tanigan odamlar bor edi. Bas, ular meni oʻng tomonga olib ketdilar. Ertalab turib, men buni Hafsaga aytdim. Hafsa buni Paygʻambar ﷺga aytgan ekan; U zot: «Albatta, Abdulloh — solih kishi; agar u kechasi koʻproq namoz oʻqisaydi (yana ham yaxshi boʻlardi)», dedilar. Zuhriy aytdi: Abdulloh shundan keyin kechasi koʻp namoz oʻqiydigan boʻldi.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ даврида ёш, уйланмаган навқирон бола эдим; масжидда тунардим. Ким бир туш кўрса, уни Пайғамбар ﷺга айтиб берарди. Мен: «Аллоҳим, агар Сенинг наздингда менга бир яхшилик бўлса, менга бир туш кўрсат — уни Расулуллоҳ ﷺ менга таъбир қилиб берсинлар», дедим. Бас, ухлаб, икки фариштани кўрдим — улар келиб, мени олиб кетдилар. Уларга бошқа бир фаришта йўлиқди-да, менга: «Қўрқмайсан, сен — солиҳ кишисан», деди. Сўнг улар мени ўтга (дўзахга) олиб бордилар; мана, у (ўт) қудуқнинг гардишидек бурама (тўқилган) эди; унда мен баъзиларини таниган одамлар бор эди. Бас, улар мени ўнг томонга олиб кетдилар. Эрталаб туриб, мен буни Ҳафсага айтдим. Ҳафса буни Пайғамбар ﷺга айтган экан; У зот: «Албатта, Абдуллоҳ — солиҳ киши; агар у кечаси кўпроқ намоз ўқисайди (яна ҳам яхши бўларди)», дедилар. Зуҳрий айтди: Абдуллоҳ шундан кейин кечаси кўп намоз ўқийдиган бўлди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُتِيتُ بِقَدَحِ لَبَنٍ فَشَرِبْتُ مِنْهُ، ثُمَّ أَعْطَيْتُ فَضْلِي عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الْعِلْمَ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, menga bir kosa sut keltirildi; men undan ichdim, soʻng ortgan (qoldiq)imni Umar ibn Xattobga berdim.» Ular: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Ilmga», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, менга бир коса сут келтирилди; мен ундан ичдим, сўнг ортган (қолдиқ)имни Умар ибн Хаттобга бердим.» Улар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Илмга», дедилар.

حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ عُبَيْدَةَ بْنِ نَشِيطٍ، قَالَ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ رُؤْيَا، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّتِي ذَكَرَ‏.‏

(Ubaydulloh ibn Abdulloh aytdi:) Men Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Rasululloh ﷺ (oʻzlari) zikr qilgan (oʻsha) tush haqida soʻradim.(Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ айтди:) Мен Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Расулуллоҳ ﷺ (ўзлари) зикр қилган (ўша) туш ҳақида сўрадим.

فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ذُكِرَ لِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ أَنَّهُ وُضِعَ فِي يَدَىَّ سِوَارَانِ مِنْ ذَهَبٍ، فَفُظِعْتُهُمَا وَكَرِهْتُهُمَا، فَأُذِنَ لِي، فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا، فَأَوَّلْتُهُمَا كَذَّابَيْنِ يَخْرُجَانِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ أَحَدُهُمَا الْعَنْسِيُّ الَّذِي قَتَلَهُ فَيْرُوزٌ بِالْيَمَنِ، وَالآخَرُ مُسَيْلِمَةُ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)) shunday dedi: «Menga aytishlaricha, Rasululloh ﷺ: ‹Men uxlab yotganimda, qoʻllarimga oltindan (ikkita) bilakuzuk qoʻyilganini koʻrdim; men ulardan ogʻrindim (yoqtirmadim) va ularni yomon koʻrdim. Soʻng menga izn berildi, men ularni pufladim va ular uchib ketdi. Men ularni — (paydo boʻlib) chiqadigan ikki kazzob (yolgʻonchi)ga taʼbir qildim›, dedilar.» Ubaydulloh aytdi: Ulardan biri — Fayruz Yamanda oʻldirgan Ansiy, ikkinchisi — Musaylimadir.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)) шундай деди: «Менга айтишларича, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен ухлаб ётганимда, қўлларимга олтиндан (иккита) билакузук қўйилганини кўрдим; мен улардан оғриндим (ёқтирмадим) ва уларни ёмон кўрдим. Сўнг менга изн берилди, мен уларни пуфладим ва улар учиб кетди. Мен уларни — (пайдо бўлиб) чиқадиган икки каззоб (ёлғончи)га таъбир қилдим›, дедилар.» Убайдуллоҳ айтди: Улардан бири — Файруз Яманда ўлдирган Ансий, иккинчиси — Мусайлимадир.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أُرَاهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ أَنِّي أُهَاجِرُ مِنْ مَكَّةَ إِلَى أَرْضٍ بِهَا نَخْلٌ، فَذَهَبَ وَهَلِي إِلَى أَنَّهَا الْيَمَامَةُ أَوْ هَجَرٌ، فَإِذَا هِيَ الْمَدِينَةُ يَثْرِبُ، وَرَأَيْتُ فِيهَا بَقَرًا وَاللَّهُ خَيْرٌ، فَإِذَا هُمُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَإِذَا الْخَيْرُ مَا جَاءَ اللَّهُ مِنَ الْخَيْرِ وَثَوَابِ الصِّدْقِ الَّذِي أَتَانَا اللَّهُ بِهِ بَعْدَ يَوْمِ بَدْرٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki,) U zot: «Men tushimda oʻzimni Makkadan — xurmozorli bir yerga hijrat qilayotgan holda — koʻrdim. Mening gumonim u (yer) — Yamoma yoki Hajar (boʻlsa kerak), degan (xayolga) ketdi; ammo u — Madina, (yaʼni) Yasrib (ekan). Men unda sigirlarni (ham) koʻrdim — Alloh (taqdir qilgani) yaxshidir — ular esa Uhud kunidagi mominlar (ekan). ‹Yaxshilik› esa — Alloh Badr kunidan keyin bizga keltirgan yaxshilik va sidq (rostgoʻylik) savobi (ekan)», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики,) У зот: «Мен тушимда ўзимни Маккадан — хурмозорли бир ерга ҳижрат қилаётган ҳолда — кўрдим. Менинг гумоним у (ер) — Ямома ёки Ҳажар (бўлса керак), деган (хаёлга) кетди; аммо у — Мадина, (яъни) Ясриб (экан). Мен унда сигирларни (ҳам) кўрдим — Аллоҳ (тақдир қилгани) яхшидир — улар эса Уҳуд кунидаги моминлар (экан). ‹Яхшилик› эса — Аллоҳ Бадр кунидан кейин бизга келтирган яхшилик ва сидқ (ростгўйлик) савоби (экан)», дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا بِهِ أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ نَحْنُ الآخِرُونَ السَّابِقُونَ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ إِذْ أُوتِيتُ خَزَائِنَ الأَرْضِ، فَوُضِعَ فِي يَدَىَّ سِوَارَانِ مِنْ ذَهَبٍ، فَكَبُرَا عَلَىَّ وَأَهَمَّانِي، فَأُوحِيَ إِلَىَّ أَنِ انْفُخْهُمَا، فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا، فَأَوَّلْتُهُمَا الْكَذَّابَيْنِ اللَّذَيْنِ أَنَا بَيْنَهُمَا صَاحِبَ صَنْعَاءَ وَصَاحِبَ الْيَمَامَةِ ‏"‏‏.‏

(Hammom ibn Munabbih aytdi: Bu — Abu Hurayra (roziyallohu anhu) bizga Rasululloh ﷺdan aytib bergan (hadis)dir:) U zot: «Biz (dunyoga) keyin kelganmiz, (lekin Qiyomatda) eng oldindamiz», dedilar. Rasululloh ﷺ (yana): «Men uxlab yotganimda, menga yer xazinalari berildi; qoʻllarimga oltindan (ikkita) bilakuzuk qoʻyildi — ular menga ogʻir botdi va meni tashvishga soldi. Shunda menga: ‹Ularni pufla!› deb vahiy qilindi; men ularni pufladim va ular uchib ketdi. Men ularni — orasida (paydo boʻlgan) ikki kazzobga — Sanʼo sohibi va Yamoma sohibiga taʼbir qildim», dedilar.(Ҳаммом ибн Мунаббиҳ айтди: Бу — Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) бизга Расулуллоҳ ﷺдан айтиб берган (ҳадис)дир:) У зот: «Биз (дунёга) кейин келганмиз, (лекин Қиёматда) энг олдиндамиз», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ (яна): «Мен ухлаб ётганимда, менга ер хазиналари берилди; қўлларимга олтиндан (иккита) билакузук қўйилди — улар менга оғир ботди ва мени ташвишга солди. Шунда менга: ‹Уларни пуфла!› деб ваҳий қилинди; мен уларни пуфладим ва улар учиб кетди. Мен уларни — орасида (пайдо бўлган) икки каззобга — Санъо соҳиби ва Ямома соҳибига таъбир қилдим», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي أَخِي عَبْدُ الْحَمِيدِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ كَأَنَّ امْرَأَةً سَوْدَاءَ ثَائِرَةَ الرَّأْسِ، خَرَجَتْ مِنَ الْمَدِينَةِ، حَتَّى قَامَتْ بِمَهْيَعَةَ ـ وَهْىَ الْجُحْفَةُ ـ فَأَوَّلْتُ أَنَّ وَبَاءَ الْمَدِينَةِ نُقِلَ إِلَيْهَا ‏"‏‏.‏

(Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Men goʻyo sochi toʻzigan bir qora ayolni — Madinadan chiqib, toki Mahyaada (Juhfa) toʻxtagancha — koʻrdim. Bas, men buni: ‹Madinaning vabosi unga (oʻsha joyga) koʻchirildi›, deb taʼbir qildim», dedilar.(Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Мен гўё сочи тўзиган бир қора аёлни — Мадинадан чиқиб, токи Маҳяада (Жуҳфа) тўхтаганча — кўрдим. Бас, мен буни: ‹Мадинанинг вабоси унга (ўша жойга) кўчирилди›, деб таъбир қилдим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ فِي رُؤْيَا النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَدِينَةِ ‏"‏ رَأَيْتُ امْرَأَةً سَوْدَاءَ ثَائِرَةَ الرَّأْسِ، خَرَجَتْ مِنَ الْمَدِينَةِ، حَتَّى نَزَلَتْ بِمَهْيَعَةَ، فَتَأَوَّلْتُهَا أَنَّ وَبَاءَ الْمَدِينَةِ نُقِلَ إِلَى مَهْيَعَةَ، وَهْىَ الْجُحْفَةُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺning Madinadagi (koʻrgan) tushlari haqida rivoyat qildiki,) U zot: «Men sochi toʻzigan bir qora ayolni — Madinadan chiqib, toki Mahyaaga borib tushgancha — koʻrdim. Bas, men buni: ‹Madinaning vabosi Mahyaaga koʻchirildi›, deb taʼbir qildim — u (Mahyaa) esa Juhfadir», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺнинг Мадинадаги (кўрган) тушлари ҳақида ривоят қилдики,) У зот: «Мен сочи тўзиган бир қора аёлни — Мадинадан чиқиб, токи Маҳяага бориб тушганча — кўрдим. Бас, мен буни: ‹Мадинанинг вабоси Маҳяага кўчирилди›, деб таъбир қилдим — у (Маҳяа) эса Жуҳфадир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ امْرَأَةً سَوْدَاءَ ثَائِرَةَ الرَّأْسِ، خَرَجَتْ مِنَ الْمَدِينَةِ، حَتَّى قَامَتْ بِمَهْيَعَةَ فَأَوَّلْتُ أَنَّ وَبَاءَ الْمَدِينَةِ نُقِلَ إِلَى مَهْيَعَةَ، وَهْىَ الْجُحْفَةُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Men sochi toʻzigan bir qora ayolni — Madinadan chiqib, toki Mahyaada toʻxtagancha — koʻrdim. Bas, men buni: ‹Madinaning vabosi Mahyaaga koʻchirildi›, deb taʼbir qildim — u (Mahyaa) esa Juhfadir», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Мен сочи тўзиган бир қора аёлни — Мадинадан чиқиб, токи Маҳяада тўхтаганча — кўрдим. Бас, мен буни: ‹Мадинанинг вабоси Маҳяага кўчирилди›, деб таъбир қилдим — у (Маҳяа) эса Жуҳфадир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أُرَاهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ فِي رُؤْيَا أَنِّي هَزَزْتُ سَيْفًا فَانْقَطَعَ صَدْرُهُ، فَإِذَا هُوَ مَا أُصِيبَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ أُحُدٍ، ثُمَّ هَزَزْتُهُ أُخْرَى، فَعَادَ أَحْسَنَ مَا كَانَ، فَإِذَا هُوَ مَا جَاءَ اللَّهُ بِهِ مِنَ الْفَتْحِ، وَاجْتِمَاعِ الْمُؤْمِنِينَ ‏"‏‏.‏

(Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki,) U zot: «Men tushimda goʻyo bir qilichni silkitganimni koʻrdim, shunda uning oʻrtasi (tigʻi) sindi — bu esa Uhud kuni mominlarga yetgan musibat (ekan). Soʻng men uni yana (bir bor) silkitdim, u avvalgisidan ham chiroyliroq holga qaytdi — bu esa Alloh keltirgan fath (gʻalaba) va mominlarning jamlanishi (ekan)», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики,) У зот: «Мен тушимда гўё бир қилични силкитганимни кўрдим, шунда унинг ўртаси (тиғи) синди — бу эса Уҳуд куни моминларга етган мусибат (экан). Сўнг мен уни яна (бир бор) силкитдим, у аввалгисидан ҳам чиройлироқ ҳолга қайтди — бу эса Аллоҳ келтирган фатҳ (ғалаба) ва моминларнинг жамланиши (экан)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ تَحَلَّمَ بِحُلُمٍ لَمْ يَرَهُ، كُلِّفَ أَنْ يَعْقِدَ بَيْنَ شَعِيرَتَيْنِ، وَلَنْ يَفْعَلَ، وَمَنِ اسْتَمَعَ إِلَى حَدِيثِ قَوْمٍ وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ أَوْ يَفِرُّونَ مِنْهُ، صُبَّ فِي أُذُنِهِ الآنُكُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَمَنْ صَوَّرَ صُورَةً، عُذِّبِ وَكُلِّفَ أَنْ يَنْفُخَ فِيهَا، وَلَيْسَ بِنَافِخٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَصَلَهُ لَنَا أَيُّوبُ‏.‏ وَقَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَوْلَهُ مَنْ كَذَبَ فِي رُؤْيَاهُ‏.‏ وَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي هَاشِمٍ الرُّمَّانِيِّ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قَوْلَهُ مَنْ صَوَّرَ، وَمَنْ تَحَلَّمَ، وَمَنِ اسْتَمَعَ‏.‏ حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ حَدَّثَنَا خَالِدٌ عَنْ خَالِدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ ‏"‏ مَنِ اسْتَمَعَ، وَمَنْ تَحَلَّمَ، وَمَنْ صَوَّرَ ‏"‏‏.‏ نَحْوَهُ‏.‏ تَابَعَهُ هِشَامٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَوْلَهُ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Kim oʻzi koʻrmagan bir tushni (koʻrdim deb) daʼvo qilsa, u (Qiyomatda) ikki arpa donasini bir-biriga tugib (bogʻlab) qoʻyishga majbur qilinadi — holbuki u buni hech qila olmaydi. Kim bir qavmning gapiga — ular buni yoqtirmas (eshitishingni istamas) yoki undan qochar (yashirar) holda — quloq solsa (yashirincha eshitsa), Qiyomat kuni uning qulogʻiga eritilgan qoʻrgʻoshin (onuk) quyiladi. Kim bir surat (jonzot rasmini) chizsa, (Qiyomatda) azoblanadi va unga jon puflashga majbur qilinadi — holbuki u (jon) puflovchi emas (qila olmaydi)», dedilar. (Sufyon aytdi: Buni bizga Ayyub mavsul (muttasil sanad bilan) rivoyat qildi. Qutayba aytdi: Bizga Abu Avona, Qatodadan, Ikrimadan, Abu Hurayradan uning soʻzini: ‹Kim oʻz tushida yolgʻon (gapir)sa...› deb rivoyat qildi. Shuʼba esa Abu Hoshim ar-Rummoniydan: ‹Men Ikrimani eshitdim›, dedi — Abu Hurayra: ‹Kim surat chizsa, kim koʻrmagan tushni daʼvo qilsa va kim (yashirincha) eshitsa...› (degan soʻzini aytdi). Ishoq menga, Xolid bizga, Xoliddan, Ikrimadan, Ibn Abbosdan: ‹Kim (yashirincha) eshitsa, kim koʻrmagan tushni daʼvo qilsa va kim surat chizsa...› deb shunga oʻxshashini (rivoyat qildi). Buni Hishom ham Ikrimadan, Ibn Abbosdan uning soʻzi (sifatida) mutobaʼat qildi.)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ким ўзи кўрмаган бир тушни (кўрдим деб) даъво қилса, у (Қиёматда) икки арпа донасини бир-бирига тугиб (боғлаб) қўйишга мажбур қилинади — ҳолбуки у буни ҳеч қила олмайди. Ким бир қавмнинг гапига — улар буни ёқтирмас (эшитишингни истамас) ёки ундан қочар (яширар) ҳолда — қулоқ солса (яширинча эшица), Қиёмат куни унинг қулоғига эритилган қўрғошин (онук) қуйилади. Ким бир сурат (жонзот расмини) чизса, (Қиёматда) азобланади ва унга жон пуфлашга мажбур қилинади — ҳолбуки у (жон) пуфловчи эмас (қила олмайди)», дедилар. (Суфён айтди: Буни бизга Айюб мавсул (муттасил санад билан) ривоят қилди. Қутайба айтди: Бизга Абу Авона, Қатодадан, Икримадан, Абу Ҳурайрадан унинг сўзини: ‹Ким ўз тушида ёлғон (гапир)са...› деб ривоят қилди. Шуъба эса Абу Ҳошим ар-Руммонийдан: ‹Мен Икримани эшитдим›, деди — Абу Ҳурайра: ‹Ким сурат чизса, ким кўрмаган тушни даъво қилса ва ким (яширинча) эшица...› (деган сўзини айтди). Ишоқ менга, Холид бизга, Холиддан, Икримадан, Ибн Аббосдан: ‹Ким (яширинча) эшица, ким кўрмаган тушни даъво қилса ва ким сурат чизса...› деб шунга ўхшашини (ривоят қилди). Буни Ҳишом ҳам Икримадан, Ибн Аббосдан унинг сўзи (сифатида) мутобаъат қилди.)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مِنْ أَفْرَى الْفِرَى أَنْ يُرِيَ عَيْنَيْهِ مَا لَمْ تَرَ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Eng katta yolgʻonlardan (biri) — kishining oʻz koʻzlariga koʻrmagan narsasini (koʻrgandek qilib) koʻrsatishi (yaʼni koʻrmagan tushni daʼvo qilishi)dir», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Энг катта ёлғонлардан (бири) — кишининг ўз кўзларига кўрмаган нарсасини (кўргандек қилиб) кўрсатиши (яъни кўрмаган тушни даъво қилиши)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، يَقُولُ لَقَدْ كُنْتُ أَرَى الرُّؤْيَا فَتُمْرِضُنِي حَتَّى سَمِعْتُ أَبَا قَتَادَةَ يَقُولُ وَأَنَا كُنْتُ لأَرَى الرُّؤْيَا تُمْرِضُنِي، حَتَّى سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الرُّؤْيَا الْحَسَنَةُ مِنَ اللَّهِ، فَإِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ مَا يُحِبُّ فَلاَ يُحَدِّثْ بِهِ إِلاَّ مَنْ يُحِبُّ، وَإِذَا رَأَى مَا يَكْرَهُ فَلْيَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهَا، وَمِنْ شَرِّ الشَّيْطَانِ وَلْيَتْفِلْ ثَلاَثًا وَلاَ يُحَدِّثْ بِهَا أَحَدًا فَإِنَّهَا لَنْ تَضُرَّهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Salama aytdi:) Men (yomon) tush koʻrar va u meni kasal (betob) qilardi — toki Abu Qatoda (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitganimcha: «Men ham (yomon) tush koʻrar, u meni kasal qilardi — toki Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitganimcha: ‹Yaxshi tush — Allohdandir; bas, biringiz oʻzi yoqtiradigan narsani koʻrsa, uni faqat oʻzi sevadigan kishigagina aytsin; oʻzi yoqtirmaydigan narsani koʻrsa, uning yomonligidan va shaytonning yomonligidan Allohga panoh tilasin, uch marta (chap tomoniga) tupursin va uni hech kimga aytmasin — shunda u (tush) unga aslo zarar qilmaydi›», dedi.(Абу Салама айтди:) Мен (ёмон) туш кўрар ва у мени касал (бетоб) қиларди — токи Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитганимча: «Мен ҳам (ёмон) туш кўрар, у мени касал қиларди — токи Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитганимча: ‹Яхши туш — Аллоҳдандир; бас, бирингиз ўзи ёқтирадиган нарсани кўрса, уни фақат ўзи севадиган кишигагина айцин; ўзи ёқтирмайдиган нарсани кўрса, унинг ёмонлигидан ва шайтоннинг ёмонлигидан Аллоҳга паноҳ тиласин, уч марта (чап томонига) тупурсин ва уни ҳеч кимга айтмасин — шунда у (туш) унга асло зарар қилмайди›», деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، وَالدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا رَأَى أَحَدُكُمُ الرُّؤْيَا يُحِبُّهَا، فَإِنَّهَا مِنَ اللَّهِ، فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَيْهَا، وَلْيُحَدِّثْ بِهَا، وَإِذَا رَأَى غَيْرَ ذَلِكَ مِمَّا يَكْرَهُ، فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَلْيَسْتَعِذْ مِنْ شَرِّهَا، وَلاَ يَذْكُرْهَا لأَحَدٍ، فَإِنَّهَا لَنْ تَضُرَّهُ ‏"‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Agar biringiz oʻzi yoqtiradigan bir tush koʻrsa, u Allohdandir; bas, u (kishi) buning uchun Allohga hamd aytsin va uni (boshqalarga) soʻzlasin. Agar bundan boshqa — oʻzi yoqtirmaydigan narsani koʻrsa, u faqat shaytondandir; bas, u (kishi) uning yomonligidan (Allohga) panoh tilasin va uni hech kimga aytmasin — shunda u (tush) unga aslo zarar qilmaydi.»(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Агар бирингиз ўзи ёқтирадиган бир туш кўрса, у Аллоҳдандир; бас, у (киши) бунинг учун Аллоҳга ҳамд айцин ва уни (бошқаларга) сўзласин. Агар бундан бошқа — ўзи ёқтирмайдиган нарсани кўрса, у фақат шайтондандир; бас, у (киши) унинг ёмонлигидан (Аллоҳга) паноҳ тиласин ва уни ҳеч кимга айтмасин — шунда у (туш) унга асло зарар қилмайди.»

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَجُلاً أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ فِي الْمَنَامِ ظُلَّةً تَنْطِفُ السَّمْنَ وَالْعَسَلَ، فَأَرَى النَّاسَ يَتَكَفَّفُونَ مِنْهَا فَالْمُسْتَكْثِرُ وَالْمُسْتَقِلُّ، وَإِذَا سَبَبٌ وَاصِلٌ مِنَ الأَرْضِ إِلَى السَّمَاءِ، فَأَرَاكَ أَخَذْتَ بِهِ فَعَلَوْتَ، ثُمَّ أَخَذَ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَعَلاَ بِهِ، ثُمَّ أَخَذَ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَعَلاَ بِهِ ثُمَّ أَخَذَ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَانْقَطَعَ ثُمَّ وُصِلَ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَاللَّهِ لَتَدَعَنِّي فَأَعْبُرَهَا‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اعْبُرْ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَمَّا الظُّلَّةُ فَالإِسْلاَمُ، وَأَمَّا الَّذِي يَنْطِفُ مِنَ الْعَسَلِ وَالسَّمْنِ فَالْقُرْآنُ حَلاَوَتُهُ تَنْطُفُ، فَالْمُسْتَكْثِرُ مِنَ الْقُرْآنِ وَالْمُسْتَقِلُّ، وَأَمَّا السَّبَبُ الْوَاصِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الأَرْضِ فَالْحَقُّ الَّذِي أَنْتَ عَلَيْهِ تَأْخُذُ بِهِ فَيُعْلِيكَ اللَّهُ، ثُمَّ يَأْخُذُ بِهِ رَجُلٌ مِنْ بَعْدِكَ فَيَعْلُو بِهِ، ثُمَّ يَأْخُذُ رَجُلٌ آخَرُ فَيَعْلُو بِهِ، ثُمَّ يَأْخُذُهُ رَجُلٌ آخَرُ فَيَنْقَطِعُ بِهِ ثُمَّ يُوَصَّلُ لَهُ فَيَعْلُو بِهِ، فَأَخْبِرْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ أَصَبْتُ أَمْ أَخْطَأْتُ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَصَبْتَ بَعْضًا وَأَخْطَأْتَ بَعْضًا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ لَتُحَدِّثَنِّي بِالَّذِي أَخْطَأْتُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ تُقْسِمْ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday hadis aytardiki:) Bir kishi Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Men bu kecha tushimda — sariyogʻ va asal tomizib turgan bir soyabon (bulut) koʻrdim; mana, odamlar undan hovuchlab (olishar) edi: kimdir koʻp (olar), kimdir oz (olar) edi. Va mana, yerdan osmongacha ulangan bir arqon (sabab) bor edi. Men Sizni — uni ushlab, (yuqoriga) koʻtarilgan holda — koʻrdim. Soʻng uni boshqa bir kishi ushlab, u (ham) koʻtarildi; soʻng uni boshqa bir kishi ushlab, u (ham) koʻtarildi; soʻng uni boshqa bir kishi ushladi-yu, u uzilib ketdi, soʻng (qayta) ulandi», dedi. Abu Bakr: «Yo Rasululloh, otam Sizga fido boʻlsin! Vallohi, menga ruxsat bering, men buni taʼbir qilay», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Taʼbir qil», dedilar. (Abu Bakr) dedi: «Soyabon (bulut)ga kelsak — u islomdir. Asal va sariyogʻ tomizib turgan narsaga kelsak — u Qurʼondir: uning shirinligi tomadi; Qurʼondan koʻp oluvchi va oz oluvchi (boʻladi). Osmondan yergacha ulangan arqonga kelsak — u Sen (tutib turgan) haqdir: Sen uni ushlaysan, Alloh Seni (u bilan) yuksaltiradi. Soʻng Sendan keyin uni bir kishi ushlaydi, u (ham) u bilan koʻtariladi; soʻng boshqa bir kishi ushlaydi, u (ham) u bilan koʻtariladi; soʻng uni boshqa bir kishi ushlaydi-yu, u (arqon) uziladi, soʻng unga (qayta) ulanadi, u (ham) u bilan koʻtariladi. Bas, menga xabar bering, yo Rasululloh — otam Sizga fido — men toʻgʻri (taʼbir) qildimmi yoki xato qildimmi?» Paygʻambar ﷺ: «Baʼzisini toʻgʻri, baʼzisini xato qilding», dedilar. (Abu Bakr): «Vallohi, men xato qilgan (joy)ni menga, albatta, aytib bering!» dedi. U zot: «Qasam ichma», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай ҳадис айтардики:) Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Мен бу кеча тушимда — сариёғ ва асал томизиб турган бир соябон (булут) кўрдим; мана, одамлар ундан ҳовучлаб (олишар) эди: кимдир кўп (олар), кимдир оз (олар) эди. Ва мана, ердан осмонгача уланган бир арқон (сабаб) бор эди. Мен Сизни — уни ушлаб, (юқорига) кўтарилган ҳолда — кўрдим. Сўнг уни бошқа бир киши ушлаб, у (ҳам) кўтарилди; сўнг уни бошқа бир киши ушлаб, у (ҳам) кўтарилди; сўнг уни бошқа бир киши ушлади-ю, у узилиб кетди, сўнг (қайта) уланди», деди. Абу Бакр: «Ё Расулуллоҳ, отам Сизга фидо бўлсин! Валлоҳи, менга рухсат беринг, мен буни таъбир қилай», деди. Пайғамбар ﷺ: «Таъбир қил», дедилар. (Абу Бакр) деди: «Соябон (булут)га келсак — у исломдир. Асал ва сариёғ томизиб турган нарсага келсак — у Қуръондир: унинг ширинлиги томади; Қуръондан кўп олувчи ва оз олувчи (бўлади). Осмондан ергача уланган арқонга келсак — у Сен (тутиб турган) ҳақдир: Сен уни ушлайсан, Аллоҳ Сени (у билан) юксалтиради. Сўнг Сендан кейин уни бир киши ушлайди, у (ҳам) у билан кўтарилади; сўнг бошқа бир киши ушлайди, у (ҳам) у билан кўтарилади; сўнг уни бошқа бир киши ушлайди-ю, у (арқон) узилади, сўнг унга (қайта) уланади, у (ҳам) у билан кўтарилади. Бас, менга хабар беринг, ё Расулуллоҳ — отам Сизга фидо — мен тўғри (таъбир) қилдимми ёки хато қилдимми?» Пайғамбар ﷺ: «Баъзисини тўғри, баъзисини хато қилдинг», дедилар. (Абу Бакр): «Валлоҳи, мен хато қилган (жой)ни менга, албатта, айтиб беринг!» деди. У зот: «Қасам ичма», дедилар.

حَدَّثَنِي مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ أَبُو هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا سَمُرَةُ بْنُ جُنْدَبٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا يُكْثِرُ أَنْ يَقُولَ لأَصْحَابِهِ ‏"‏ هَلْ رَأَى أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنْ رُؤْيَا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَيَقُصُّ عَلَيْهِ مَنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُصَّ، وَإِنَّهُ قَالَ ذَاتَ غَدَاةٍ ‏"‏ إِنَّهُ أَتَانِي اللَّيْلَةَ آتِيَانِ، وَإِنَّهُمَا ابْتَعَثَانِي، وَإِنَّهُمَا قَالاَ لِي انْطَلِقْ‏.‏ وَإِنِّي انْطَلَقْتُ مَعَهُمَا، وَإِنَّا أَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ مُضْطَجِعٍ، وَإِذَا آخَرُ قَائِمٌ عَلَيْهِ بِصَخْرَةٍ، وَإِذَا هُوَ يَهْوِي بِالصَّخْرَةِ لِرَأْسِهِ، فَيَثْلَغُ رَأْسَهُ فَيَتَهَدْهَدُ الْحَجَرُ هَا هُنَا، فَيَتْبَعُ الْحَجَرَ فَيَأْخُذُهُ، فَلاَ يَرْجِعُ إِلَيْهِ حَتَّى يَصِحَّ رَأْسُهُ كَمَا كَانَ، ثُمَّ يَعُودُ عَلَيْهِ، فَيَفْعَلُ بِهِ مِثْلَ مَا فَعَلَ الْمَرَّةَ الأُولَى‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَهُمَا سُبْحَانَ اللَّهِ مَا هَذَانِ قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقْ ـ قَالَ ـ فَانْطَلَقْنَا فَأَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ مُسْتَلْقٍ لِقَفَاهُ، وَإِذَا آخَرُ قَائِمٌ عَلَيْهِ بِكَلُّوبٍ مِنْ حَدِيدٍ، وَإِذَا هُوَ يَأْتِي أَحَدَ شِقَّىْ وَجْهِهِ فَيُشَرْشِرُ شِدْقَهُ إِلَى قَفَاهُ، وَمَنْخِرَهُ إِلَى قَفَاهُ وَعَيْنَهُ إِلَى قَفَاهُ ـ قَالَ وَرُبَّمَا قَالَ أَبُو رَجَاءٍ فَيَشُقُّ ـ قَالَ ثُمَّ يَتَحَوَّلُ إِلَى الْجَانِبِ الآخَرِ، فَيَفْعَلُ بِهِ مِثْلَ مَا فَعَلَ بِالْجَانِبِ الأَوَّلِ، فَمَا يَفْرُغُ مِنْ ذَلِكَ الْجَانِبِ حَتَّى يَصِحَّ ذَلِكَ الْجَانِبُ كَمَا كَانَ، ثُمَّ يَعُودُ عَلَيْهِ فَيَفْعَلُ مِثْلَ مَا فَعَلَ الْمَرَّةَ الأُولَى‏.‏ قَالَ قُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا هَذَانِ قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقْ‏.‏ فَانْطَلَقْنَا فَأَتَيْنَا عَلَى مِثْلِ التَّنُّورِ ـ قَالَ فَأَحْسِبُ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ ـ فَإِذَا فِيهِ لَغَطٌ وَأَصْوَاتٌ ـ قَالَ ـ فَاطَّلَعْنَا فِيهِ، فَإِذَا فِيهِ رِجَالٌ وَنِسَاءٌ عُرَاةٌ، وَإِذَا هُمْ يَأْتِيهِمْ لَهَبٌ مِنْ أَسْفَلَ مِنْهُمْ، فَإِذَا أَتَاهُمْ ذَلِكَ اللَّهَبُ ضَوْضَوْا ـ قَالَ ـ قُلْتُ لَهُمَا مَا هَؤُلاَءِ قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقِ انْطَلِقْ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقْنَا فَأَتَيْنَا عَلَى نَهَرٍ ـ حَسِبْتُ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ ـ أَحْمَرَ مِثْلِ الدَّمِ، وَإِذَا فِي النَّهَرِ رَجُلٌ سَابِحٌ يَسْبَحُ، وَإِذَا عَلَى شَطِّ النَّهَرِ رَجُلٌ قَدْ جَمَعَ عِنْدَهُ حِجَارَةً كَثِيرَةً، وَإِذَا ذَلِكَ السَّابِحُ يَسْبَحُ مَا يَسْبَحُ، ثُمَّ يَأْتِي ذَلِكَ الَّذِي قَدْ جَمَعَ عِنْدَهُ الْحِجَارَةَ فَيَفْغَرُ لَهُ فَاهُ فَيُلْقِمُهُ حَجَرًا فَيَنْطَلِقُ يَسْبَحُ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَيْهِ، كُلَّمَا رَجَعَ إِلَيْهِ فَغَرَ لَهُ فَاهُ فَأَلْقَمَهُ حَجَرًا ـ قَالَ ـ قُلْتُ لَهُمَا مَا هَذَانِ قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقِ انْطَلِقْ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقْنَا فَأَتَيْنَا عَلَى رَجُلٍ كَرِيهِ الْمَرْآةِ كَأَكْرَهِ مَا أَنْتَ رَاءٍ رَجُلاً مَرْآةً، وَإِذَا عِنْدَهُ نَارٌ يَحُشُّهَا وَيَسْعَى حَوْلَهَا ـ قَالَ ـ قُلْتُ لَهُمَا مَا هَذَا قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقِ انْطَلِقْ‏.‏ فَانْطَلَقْنَا فَأَتَيْنَا عَلَى رَوْضَةٍ مُعْتَمَّةٍ فِيهَا مِنْ كُلِّ نَوْرِ الرَّبِيعِ، وَإِذَا بَيْنَ ظَهْرَىِ الرَّوْضَةِ رَجُلٌ طَوِيلٌ لاَ أَكَادُ أَرَى رَأْسَهُ طُولاً فِي السَّمَاءِ، وَإِذَا حَوْلَ الرَّجُلِ مِنْ أَكْثَرِ وِلْدَانٍ رَأَيْتُهُمْ قَطُّ ـ قَالَ ـ قُلْتُ لَهُمَا مَا هَذَا مَا هَؤُلاَءِ قَالَ قَالاَ لِي انْطَلِقِ انْطَلِقْ‏.‏ ـ قَالَ ـ فَانْطَلَقْنَا فَانْتَهَيْنَا إِلَى رَوْضَةٍ عَظِيمَةٍ لَمْ أَرَ رَوْضَةً قَطُّ أَعْظَمَ مِنْهَا وَلاَ أَحْسَنَ‏.‏ ـ قَالَ ـ قَالاَ لِي ارْقَ فِيهَا‏.‏ قَالَ فَارْتَقَيْنَا فِيهَا فَانْتَهَيْنَا إِلَى مَدِينَةٍ مَبْنِيَّةٍ بِلَبِنِ ذَهَبٍ وَلَبِنِ فِضَّةٍ، فَأَتَيْنَا باب الْمَدِينَةِ فَاسْتَفْتَحْنَا فَفُتِحَ لَنَا، فَدَخَلْنَاهَا فَتَلَقَّانَا فِيهَا رِجَالٌ شَطْرٌ مِنْ خَلْقِهِمْ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ، وَشَطْرٌ كَأَقْبَحِ مَا أَنْتَ رَاءٍ ـ قَالَ ـ قَالاَ لَهُمُ اذْهَبُوا فَقَعُوا فِي ذَلِكَ النَّهَرِ‏.‏ قَالَ وَإِذَا نَهَرٌ مُعْتَرِضٌ يَجْرِي كَأَنَّ مَاءَهُ الْمَحْضُ فِي الْبَيَاضِ، فَذَهَبُوا فَوَقَعُوا فِيهِ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَيْنَا قَدْ ذَهَبَ ذَلِكَ السُّوءُ عَنْهُمْ، فَصَارُوا فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ ـ قَالَ ـ قَالاَ لِي هَذِهِ جَنَّةُ عَدْنٍ، وَهَذَاكَ مَنْزِلُكَ‏.‏ قَالَ فَسَمَا بَصَرِي صُعُدًا، فَإِذَا قَصْرٌ مِثْلُ الرَّبَابَةِ الْبَيْضَاءِ ـ قَالَ ـ قَالاَ هَذَاكَ مَنْزِلُكَ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَهُمَا بَارَكَ اللَّهُ فِيكُمَا، ذَرَانِي فَأَدْخُلَهُ‏.‏ قَالاَ أَمَّا الآنَ فَلاَ وَأَنْتَ دَاخِلُهُ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَهُمَا فَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ مُنْذُ اللَّيْلَةِ عَجَبًا، فَمَا هَذَا الَّذِي رَأَيْتُ قَالَ قَالاَ لِي أَمَا إِنَّا سَنُخْبِرُكَ، أَمَّا الرَّجُلُ الأَوَّلُ الَّذِي أَتَيْتَ عَلَيْهِ يُثْلَغُ رَأْسُهُ بِالْحَجَرِ، فَإِنَّهُ الرَّجُلُ يَأْخُذُ الْقُرْآنَ فَيَرْفُضُهُ وَيَنَامُ عَنِ الصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ، وَأَمَّا الرَّجُلُ الَّذِي أَتَيْتَ عَلَيْهِ يُشَرْشَرُ شِدْقُهُ إِلَى قَفَاهُ، وَمَنْخِرُهُ إِلَى قَفَاهُ، وَعَيْنُهُ إِلَى قَفَاهُ، فَإِنَّهُ الرَّجُلُ يَغْدُو مِنْ بَيْتِهِ فَيَكْذِبُ الْكَذْبَةَ تَبْلُغُ الآفَاقَ، وَأَمَّا الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ الْعُرَاةُ الَّذِينَ فِي مِثْلِ بِنَاءِ التَّنُّورِ فَإِنَّهُمُ الزُّنَاةُ وَالزَّوَانِي‏.‏ وَأَمَّا الرَّجُلُ الَّذِي أَتَيْتَ عَلَيْهِ يَسْبَحُ فِي النَّهَرِ وَيُلْقَمُ الْحَجَرَ، فَإِنَّهُ آكِلُ الرِّبَا، وَأَمَّا الرَّجُلُ الْكَرِيهُ الْمَرْآةِ الَّذِي عِنْدَ النَّارِ يَحُشُّهَا وَيَسْعَى حَوْلَهَا، فَإِنَّهُ مَالِكٌ خَازِنُ جَهَنَّمَ، وَأَمَّا الرَّجُلُ الطَّوِيلُ الَّذِي فِي الرَّوْضَةِ فَإِنَّهُ إِبْرَاهِيمُ صلى الله عليه وسلم وَأَمَّا الْوِلْدَانُ الَّذِينَ حَوْلَهُ فَكُلُّ مَوْلُودٍ مَاتَ عَلَى الْفِطْرَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَقَالَ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَوْلاَدُ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَأَوْلاَدُ الْمُشْرِكِينَ‏.‏ وَأَمَّا الْقَوْمُ الَّذِينَ كَانُوا شَطْرٌ مِنْهُمْ حَسَنًا وَشَطَرٌ مِنْهُمْ قَبِيحًا، فَإِنَّهُمْ قَوْمٌ خَلَطُوا عَمَلاً صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا، تَجَاوَزَ اللَّهُ عَنْهُمْ ‏"‏‏.‏

(Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺ sahobalariga koʻp aytadigan (gap)laridan biri — «Sizlardan biror kishi (tushida) biror narsa koʻrdimi?» (degan savol) edi. Bas, Alloh xohlagan kishi U zotga (tushini) aytib berardi. (Bir kuni) ertalab U zot: «Bu kecha menga ikki kishi (farishta) keldi; ular meni (uygʻotib) yoʻlga undadilar va menga: ‹Yur!› dedilar. Men ular bilan ketdim. Biz yonboshlab yotgan bir kishining oldiga keldik; mana, boshqa bir kishi uning ustida bir katta tosh bilan turibdi. Mana, u toshni (uxlayotganning) boshiga tashlab, boshini yorardi; tosh u yoq-bu yoqqa dumalab ketardi, u esa toshning ortidan borib, uni olib kelardi. U (kishining) oldiga qaytib kelguncha, boshi avvalgidek butun (sogʻ) boʻlib qolardi; soʻng (haligi kishi) yana unga qaytib, birinchi safardagi qilganini qilardi», dedilar. Men ikkoviga: «Subhonalloh, bu ikkovi nima?» dedim. Ular menga: «Yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va chalqancha yotgan bir kishining oldiga keldik; mana, boshqa bir kishi uning ustida temirdan (yasalgan) bir ilmoq (kallob) bilan turibdi. Mana, u (kishi) uning yuzining bir tomoniga kelib, jagʻini ensasiga qadar, burnini ensasiga qadar va koʻzini ensasiga qadar tilib (yorib) chiqardi. (Abu Rajo baʼzan: ‹yorardi› derdi.) Soʻng u boshqa tomonga oʻtib, birinchi tomonga qilganidek qilardi. U bu tomonni tugatmasdan, oldingi tomon avvalgidek butun boʻlib qolardi; soʻng yana unga qaytib, birinchi safardagi qilganini qilardi», dedilar. Men: «Subhonalloh, bu ikkovi nima?» dedim. Ular: «Yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va tandir (oʻchoq) kabi bir narsaga keldik — (u zot:) ‹unda qiy-chuv va ovozlar bor edi›, degan deb oʻylayman. Biz unga moʻraladik, mana, unda yalongʻoch erkak va ayollar bor edi; ularga pastdan (ostidan) bir olov kelardi; oʻsha olov ularga yetganida, ular (dod solib) baqirardi», dedilar. Men ikkoviga: «Bular kim?» dedim. Ular menga: «Yur, yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va bir daryoga keldik — (u zot:) ‹qondek qizil (edi)›, degan deb oʻylayman. Mana, daryoda suzayotgan bir kishi suzar edi; daryoning sohilida esa bir kishi oldiga koʻp toshlar yigʻib qoʻygan edi. Mana, oʻsha suzuvchi (bir oz) suzib, soʻng oldiga toshlar yigʻgan oʻsha (kishi)ning oldiga kelardi; u (suzuvchi) ogʻzini (katta) ochardi, u (kishi) esa unga bir tosh (otib) yutdirardi. Soʻng u (yana) suzib ketardi, soʻng unga qaytardi; har safar unga qaytganida, ogʻzini ochardi, u esa unga bir tosh yutdirardi», dedilar. Men ikkoviga: «Bu ikkovi nima?» dedim. Ular menga: «Yur, yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va koʻrinishi xunuk — sen koʻrgan erkaklarning eng xunugidek — bir kishining oldiga keldik; mana, uning oldida bir olov bor edi, u uni yoqar va atrofida yugurardi», dedilar. Men ikkoviga: «Bu kim?» dedim. Ular menga: «Yur, yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va koʻm-koʻk, bahorning har xil gullariga toʻlgan bir bogʻ (rovza)ga keldik; mana, bogʻning oʻrtasida shunday baland bir kishi (turibdiki), men uning boshini — osmondagi balandligi (sababli) — deyarli koʻra olmasdim. Mana, u kishining atrofida men hech qachon koʻrmagan (darajada) koʻp bolalar bor edi», dedilar. Men ikkoviga: «Bu kim, bular kim?» dedim. Ular menga: «Yur, yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va bir ulkan bogʻga yetib keldik — men undan koʻra kattaroq va goʻzalroq bogʻni hech qachon koʻrmagan edim», dedilar. Ular menga: «Bunga koʻtaril (chiq)!» dedi. Biz unga koʻtarildik va oltin hamda kumush gʻishtlardan qurilgan bir shaharga yetib keldik. Shahar darvozasiga kelib, (ochishni) soʻradik, bizga ochildi; biz unga kirdik. Unda bizni shunday kishilar qarshi oldiki, ularning yaratilishining yarmi — sen koʻrgan eng goʻzaldek, yarmi esa — sen koʻrgan eng xunukdek edi. Ular (haligi ikki farishta) ularga: «Borib, oʻsha daryoga choʻmilinglar!» dedi. Mana, koʻndalang oqib turgan bir daryo bor edi — uning suvi oppoq sutdek edi. Ular borib, unga choʻmildilar, soʻng bizning oldimizga qaytdilar — oʻsha yomonlik (xunuklik) ulardan ketgan, ular eng goʻzal suratga kirgan edilar», dedilar. Ular menga: «Bu — Adn jannati; mana bu esa — sening manziling», dedi. Mening koʻzim yuqoriga koʻtarildi, mana, oppoq bulutdek bir qasr (bor edi)», dedilar. Ular: «Mana bu — sening manziling», dedi. Men ikkoviga: «Alloh ikkovingizga barakot bersin; meni qoʻyinglar, men unga kiray», dedim. Ular: «Hozircha yoʻq, (lekin) sen unga (albatta) kiruvchisan», dedi. Men ikkoviga: «Men bu kechadan beri ajoyib (narsalar) koʻrdim; men koʻrgan bu (narsalar) nima?» dedim. Ular menga: «Albatta, biz senga xabar beramiz: oldiga kelgan, boshi tosh bilan yorilayotgan birinchi kishiga kelsak — u Qurʼonni olib (yodlab), soʻng uni rad etgan (tark qilgan) va farz namozni (uxlab) qoldirayotgan kishidir. Jagʻi, burni va koʻzi ensasiga qadar tilib chiqilayotgan kishiga kelsak — u uyidan chiqib, ufqlarga (butun olamga) yetib boradigan yolgʻon gapni (toʻqib) aytadigan kishidir. Tandir (oʻchoq) kabi (joy)da boʻlgan yalongʻoch erkak va ayollarga kelsak — ular zinokor erkaklar va zinokor ayollardir. Daryoda suzib, (ogʻziga) tosh yutdirilayotgan kishiga kelsak — u riboxoʻr (sudxoʻr)dir. Olov yonida uni yoqib, atrofida yuguradigan koʻrinishi xunuk kishiga kelsak — u Molik — jahannam(ning) xazinachisidir. Bogʻdagi baland kishiga kelsak — u Ibrohim ﷺdir. Uning atrofidagi bolalarga kelsak — (ular) fitrat (toza tabiat) uzra vafot etgan har bir chaqaloqdir», dedilar. Shunda baʼzi musulmonlar: «Yo Rasululloh, mushriklarning bolalari ham(mi)?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Mushriklarning bolalari ham. Yarmi goʻzal, yarmi xunuk boʻlgan qavmga kelsak — ular solih amalni boshqa bir yomon (amal) bilan aralashtirgan qavmdir; Alloh ulardan (gunohlarini) afv qildi», dedilar.(Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига кўп айтадиган (гап)ларидан бири — «Сизлардан бирор киши (тушида) бирор нарса кўрдими?» (деган савол) эди. Бас, Аллоҳ хоҳлаган киши У зотга (тушини) айтиб берарди. (Бир куни) эрталаб У зот: «Бу кеча менга икки киши (фаришта) келди; улар мени (уйғотиб) йўлга ундадилар ва менга: ‹Юр!› дедилар. Мен улар билан кетдим. Биз ёнбошлаб ётган бир кишининг олдига келдик; мана, бошқа бир киши унинг устида бир катта тош билан турибди. Мана, у тошни (ухлаётганнинг) бошига ташлаб, бошини ёрарди; тош у ёқ-бу ёққа думалаб кетарди, у эса тошнинг ортидан бориб, уни олиб келарди. У (кишининг) олдига қайтиб келгунча, боши аввалгидек бутун (соғ) бўлиб қоларди; сўнг (ҳалиги киши) яна унга қайтиб, биринчи сафардаги қилганини қиларди», дедилар. Мен икковига: «Субҳоналлоҳ, бу иккови нима?» дедим. Улар менга: «Юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва чалқанча ётган бир кишининг олдига келдик; мана, бошқа бир киши унинг устида темирдан (ясалган) бир илмоқ (каллоб) билан турибди. Мана, у (киши) унинг юзининг бир томонига келиб, жағини энсасига қадар, бурнини энсасига қадар ва кўзини энсасига қадар тилиб (ёриб) чиқарди. (Абу Ражо баъзан: ‹ёрарди› дерди.) Сўнг у бошқа томонга ўтиб, биринчи томонга қилганидек қиларди. У бу томонни тугатмасдан, олдинги томон аввалгидек бутун бўлиб қоларди; сўнг яна унга қайтиб, биринчи сафардаги қилганини қиларди», дедилар. Мен: «Субҳоналлоҳ, бу иккови нима?» дедим. Улар: «Юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва тандир (ўчоқ) каби бир нарсага келдик — (у зот:) ‹унда қий-чув ва овозлар бор эди›, деган деб ўйлайман. Биз унга мўраладик, мана, унда ялонғоч эркак ва аёллар бор эди; уларга пастдан (остидан) бир олов келарди; ўша олов уларга етганида, улар (дод солиб) бақирарди», дедилар. Мен икковига: «Булар ким?» дедим. Улар менга: «Юр, юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва бир дарёга келдик — (у зот:) ‹қондек қизил (эди)›, деган деб ўйлайман. Мана, дарёда сузаётган бир киши сузар эди; дарёнинг соҳилида эса бир киши олдига кўп тошлар йиғиб қўйган эди. Мана, ўша сузувчи (бир оз) сузиб, сўнг олдига тошлар йиғган ўша (киши)нинг олдига келарди; у (сузувчи) оғзини (катта) очарди, у (киши) эса унга бир тош (отиб) ютдирарди. Сўнг у (яна) сузиб кетарди, сўнг унга қайтарди; ҳар сафар унга қайтганида, оғзини очарди, у эса унга бир тош ютдирарди», дедилар. Мен икковига: «Бу иккови нима?» дедим. Улар менга: «Юр, юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва кўриниши хунук — сен кўрган эркакларнинг энг хунугидек — бир кишининг олдига келдик; мана, унинг олдида бир олов бор эди, у уни ёқар ва атрофида югурарди», дедилар. Мен икковига: «Бу ким?» дедим. Улар менга: «Юр, юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва кўм-кўк, баҳорнинг ҳар хил гулларига тўлган бир боғ (ровза)га келдик; мана, боғнинг ўртасида шундай баланд бир киши (турибдики), мен унинг бошини — осмондаги баландлиги (сабабли) — деярли кўра олмасдим. Мана, у кишининг атрофида мен ҳеч қачон кўрмаган (даражада) кўп болалар бор эди», дедилар. Мен икковига: «Бу ким, булар ким?» дедим. Улар менга: «Юр, юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва бир улкан боғга етиб келдик — мен ундан кўра каттароқ ва гўзалроқ боғни ҳеч қачон кўрмаган эдим», дедилар. Улар менга: «Бунга кўтарил (чиқ)!» деди. Биз унга кўтарилдик ва олтин ҳамда кумуш ғиштлардан қурилган бир шаҳарга етиб келдик. Шаҳар дарвозасига келиб, (очишни) сўрадик, бизга очилди; биз унга кирдик. Унда бизни шундай кишилар қарши олдики, уларнинг яратилишининг ярми — сен кўрган энг гўзалдек, ярми эса — сен кўрган энг хунукдек эди. Улар (ҳалиги икки фаришта) уларга: «Бориб, ўша дарёга чўмилинглар!» деди. Мана, кўндаланг оқиб турган бир дарё бор эди — унинг суви оппоқ сутдек эди. Улар бориб, унга чўмилдилар, сўнг бизнинг олдимизга қайтдилар — ўша ёмонлик (хунуклик) улардан кетган, улар энг гўзал суратга кирган эдилар», дедилар. Улар менга: «Бу — Адн жаннати; мана бу эса — сенинг манзилинг», деди. Менинг кўзим юқорига кўтарилди, мана, оппоқ булутдек бир қаср (бор эди)», дедилар. Улар: «Мана бу — сенинг манзилинг», деди. Мен икковига: «Аллоҳ икковингизга баракот берсин; мени қўйинглар, мен унга кирай», дедим. Улар: «Ҳозирча йўқ, (лекин) сен унга (албатта) кирувчисан», деди. Мен икковига: «Мен бу кечадан бери ажойиб (нарсалар) кўрдим; мен кўрган бу (нарсалар) нима?» дедим. Улар менга: «Албатта, биз сенга хабар берамиз: олдига келган, боши тош билан ёрилаётган биринчи кишига келсак — у Қуръонни олиб (ёдлаб), сўнг уни рад этган (тарк қилган) ва фарз намозни (ухлаб) қолдираётган кишидир. Жағи, бурни ва кўзи энсасига қадар тилиб чиқилаётган кишига келсак — у уйидан чиқиб, уфқларга (бутун оламга) етиб борадиган ёлғон гапни (тўқиб) айтадиган кишидир. Тандир (ўчоқ) каби (жой)да бўлган ялонғоч эркак ва аёлларга келсак — улар зинокор эркаклар ва зинокор аёллардир. Дарёда сузиб, (оғзига) тош ютдирилаётган кишига келсак — у рибохўр (судхўр)дир. Олов ёнида уни ёқиб, атрофида югурадиган кўриниши хунук кишига келсак — у Молик — жаҳаннам(нинг) хазиначисидир. Боғдаги баланд кишига келсак — у Иброҳим ﷺдир. Унинг атрофидаги болаларга келсак — (улар) фитрат (тоза табиат) узра вафот этган ҳар бир чақалоқдир», дедилар. Шунда баъзи мусулмонлар: «Ё Расулуллоҳ, мушрикларнинг болалари ҳам(ми)?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мушрикларнинг болалари ҳам. Ярми гўзал, ярми хунук бўлган қавмга келсак — улар солиҳ амални бошқа бир ёмон (амал) билан аралаштирган қавмдир; Аллоҳ улардан (гуноҳларини) афв қилди», дедилар.