حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا زَائِدَةُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ حَالَ دُونَهُ غَيَايَةٌ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ وَالشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ يَعْنِي أَنَّهُ نَاقِصٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Yangi oyni) koʻrganingizda roʻza tutinglar, (yangi oyni) koʻrganingizda iftor qilinglar. Agar uni bulut toʻsib qolsa, sanoqni toʻldiringlar. Oy yigirma toʻqqiz (kun)dir», dedilar — yaʼni u noqis (kam) boʻladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Янги ойни) кўрганингизда рўза тутинглар, (янги ойни) кўрганингизда ифтор қилинглар. Агар уни булут тўсиб қолса, саноқни тўлдиринглар. Ой йигирма тўққиз (кун)дир», дедилар — яъни у ноқис (кам) бўлади.
حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ أَفَأَقْضِيهِ عَنْهَا فَقَالَ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكَ دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ أَنْ يُقْضَىقَالَ سُلَيْمَانُ فَقَالَ الْحَكَمُ وَسَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ وَنَحْنُ جَمِيعًا جُلُوسٌ حِينَ حَدَّثَ مُسْلِمٌ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَا سَمِعْنَا مُجَاهِدًا يَذْكُرُ هَذَا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺ ga kelib: «Yo Rasululloh! Onam vafot etdi, ustida bir oylik roʻza (qarzi) bor edi, uning oʻrniga men qazo qilaymi?» dedi. Shunda u zot: «Agar onangning ustida (mol) qarzi boʻlganida, sen uning oʻrniga toʻlar miding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Allohning qarzi toʻlanishga (undan ham) haqliroqdir», dedilar. Sulaymon aytdi: Muslim bu hadisni aytib berganida, biz hammamiz oʻtirgan edik; Hakam va Salama ibn Kuhayl: «Biz Mujohidning buni Ibn Abbosdan zikr qilganini eshitganmiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺ га келиб: «Ё Расулуллоҳ! Онам вафот этди, устида бир ойлик рўза (қарзи) бор эди, унинг ўрнига мен қазо қилайми?» деди. Шунда у зот: «Агар онангнинг устида (мол) қарзи бўлганида, сен унинг ўрнига тўлар мидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Аллоҳнинг қарзи тўланишга (ундан ҳам) ҳақлироқдир», дедилар. Сулаймон айтди: Муслим бу ҳадисни айтиб берганида, биз ҳаммамиз ўтирган эдик; Ҳакам ва Салама ибн Куҳайл: «Биз Мужоҳиднинг буни Ибн Аббосдан зикр қилганини эшитганмиз», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنِي وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أَجْرَهُ وَاسْتَعَطَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qon oldirdilar va hajjomga uning haqini berdilar hamda burunlariga dori tomizdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қон олдирдилар ва ҳажжомга унинг ҳақини бердилар ҳамда бурунларига дори томиздилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا وُهَيْبٌ أَخْبَرَنَا ابْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنْ الذَّبْحِ وَالرَّمْيِ وَالْحَلْقِ وَالتَّقْدِيمِ وَالتَّأْخِيرِ فَقَالَ لَا حَرَجَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan (hadiyni) soʻyish, ramy (tosh otish), sochni oldirish hamda (bularni) oldin yoki keyin qilish haqida soʻraldi. U zot: «Hech zarari yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан (ҳадийни) сўйиш, рамй (тош отиш), сочни олдириш ҳамда (буларни) олдин ёки кейин қилиш ҳақида сўралди. У зот: «Ҳеч зарари йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الْخَفَّافُ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الزُّبَيْرِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِكَتِفٍ مَشْوِيَّةٍ فَأَكَلَ مِنْهَا نُتَفًا ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ مِنْ ذَلِكَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga qovurilgan kurak (goʻshti) keltirildi; u zot undan bir necha boʻlak yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va bundan tahorat qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга қовурилган курак (гўшти) келтирилди; у зот ундан бир неча бўлак едилар, сўнг намоз ўқидилар ва бундан таҳорат қилмадилар.
حَدَّثَنِي مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الصِّحَّةَ وَالْفَرَاغَ نِعْمَتَانِ مِنْ نِعَمِ اللَّهِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنْ النَّاسِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sihat-salomatlik va boʻsh vaqt — Allohning neʼmatlaridan ikki neʼmatdirki, odamlarning koʻpchiligi ularda aldanib qoladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сиҳат-саломатлик ва бўш вақт — Аллоҳнинг неъматларидан икки неъматдирки, одамларнинг кўпчилиги уларда алданиб қолади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَتَّابُ بْنُ زِيَادٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ قَالَ أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكَلَ مِنْ كَتِفٍ أَوْ ذِرَاعٍ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni kurak yoki bilak (goʻshti)dan yeganlarini, soʻng turib namoz oʻqiganlarini va tahorat qilmaganlarini koʻrdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни курак ёки билак (гўшти)дан еганларини, сўнг туриб намоз ўқиганларини ва таҳорат қилмаганларини кўрдим.
قَالَ عَبْدُ الْوَهَّابِ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَدْعُو عِنْدَ الْكَرْبِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَنْتَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الْأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِحَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ أَخْبَرَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الرِّيَاحِيِّ عَنْ ابْنِ عَبِّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ يَعْنِي مِثْلَ دُعَاءِ الْكَرْبِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ gʻam-anduh paytida: «La ilaha illallohul-azimul-halim, la ilaha illalloh, anta robbul-arshil-azim, la ilaha illa anta robbus-samavati va robbul-ardi va robbul-arshil-karim (Ulugʻ va Halim Allohdan boshqa hech iloh yoʻq; Allohdan boshqa hech iloh yoʻq, Sen ulkan Arshning Robbisan; Sendan boshqa hech iloh yoʻq — osmonlarning Robbi, yerning Robbi va karamli Arshning Robbi)» deb duo qilar edilar. Boshqa sanad bilan ham Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashi — yaʼni gʻam-anduh duosiga oʻxshashi — (rivoyat qilingan).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ ғам-андуҳ пайтида: «Ла илаҳа иллаллоҳул-азимул-ҳалим, ла илаҳа иллаллоҳ, анта роббул-аршил-азим, ла илаҳа илла анта роббус-самавати ва роббул-арди ва роббул-аршил-карим (Улуғ ва Ҳалим Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ; Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ, Сен улкан Аршнинг Роббисан; Сендан бошқа ҳеч илоҳ йўқ — осмонларнинг Робби, ернинг Робби ва карамли Аршнинг Робби)» деб дуо қилар эдилар. Бошқа санад билан ҳам Набий ﷺдан шунга ўхшаши — яъни ғам-андуҳ дуосига ўхшаши — (ривоят қилинган).
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الرِّيَاحِيِّ حَدَّثَنَا ابْنُ عَمِّ نَبِيِّكُمْ ابْنُ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ رَأَيْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي مُوسَى بْنَ عِمْرَانَ عَلَيْهِ السَّلَام رَجُلًا آدَمَ طُوَالًا جَعْدَ الرَّأْسِ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَرَأَيْتُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلَام مَرْبُوعَ الْخَلْقِ فِي الْحُمْرَةِ وَالْبَيَاضِ سَبْطًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men isro qilingan kechada Muso ibn Imron alayhissalomni koʻrdim — u bugʻdoyrang, uzun boʻyli, boshi jingalak sochli, goʻyo Shanua kishilaridan biri edi. Va men Iso ibn Maryam alayhissalomni (ham) koʻrdim — u oʻrtacha qomatli, qizil va oq (rang)ga moyil, sochi tekis edi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен исро қилинган кечада Мусо ибн Имрон алайҳиссаломни кўрдим — у буғдойранг, узун бўйли, боши жингалак сочли, гўё Шануа кишиларидан бири эди. Ва мен Исо ибн Марям алайҳиссаломни (ҳам) кўрдим — у ўртача қоматли, қизил ва оқ (ранг)га мойил, сочи текис эди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِأَصْحَابِهِ اجْعَلُوهَا عُمْرَةً فَإِنِّي لَوْ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَأَمَرْتُكُمْ بِهَا وَيَحِلُّ مَنْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ وَكَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَدْيٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ashoblariga: «Uni umra qilinglar. Chunki men ishimning oldini keyin bilganimdek bilganimda edi, albatta sizlarni shunga buyurgan boʻlardim», dedilar. Kimning yonida hadiy boʻlmasa, ehromdan chiqadi; Rasululloh ﷺning yonlarida esa hadiy bor edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ашобларига: «Уни умра қилинглар. Чунки мен ишимнинг олдини кейин билганимдек билганимда эди, албатта сизларни шунга буюрган бўлардим», дедилар. Кимнинг ёнида ҳадий бўлмаса, эҳромдан чиқади; Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларида эса ҳадий бор эди.
قَالَوَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَخَلَّلَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Umra qiyomat kunigacha hajga kirib ketdi», dedilar va barmoqlarini bir-birining orasiga kiritdilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Умра қиёмат кунигача ҳажга кириб кетди», дедилар ва бармоқларини бир-бирининг орасига киритдилар.
حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ رَجُلٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَعَرَّسَ مِنْ اللَّيْلِ فَرَقَدَ وَلَمْ يَسْتَيْقِظْ إِلَّا بِالشَّمْسِ قَالَ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلَالًا فَأَذَّنَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِقَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ مَا تَسُرُّنِي الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا بِهَا يَعْنِي الرُّخْصَةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir safarda edilar; kechasi tunash uchun toʻxtadilar va uxlab qoldilar, quyosh (chiqqani)dan boshqa (narsa) bilan uygʻonmadilar. (Roviy) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ Bilolga buyurdilar, u azon aytdi, u zot esa ikki rakaat oʻqidilar. (Roviy) aytdi: Ibn Abbos: «Dunyo va undagi narsalar meni bu — yaʼni bu ruxsat — qadar xursand qilmaydi», der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир сафарда эдилар; кечаси тунаш учун тўхтадилар ва ухлаб қолдилар, қуёш (чиққани)дан бошқа (нарса) билан уйғонмадилар. (Ровий) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ Билолга буюрдилар, у азон айтди, у зот эса икки ракаат ўқидилар. (Ровий) айтди: Ибн Аббос: «Дунё ва ундаги нарсалар мени бу — яъни бу рухсат — қадар хурсанд қилмайди», дер эди.
حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ يُرِيدُ مَكَّةَ فَصَامَ حَتَّى أَتَى عُسْفَانَ قَالَ فَدَعَا بِإِنَاءٍ فَوَضَعَهُ عَلَى يَدِهِ حَتَّى نَظَرَ النَّاسُ إِلَيْهِ ثُمَّ أَفْطَرَقَالَ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ مَنْ شَاءَ صَامَ وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ مَنْصُورٍ فَذَكَرَهُ بِإِسْنَادِهِ أَوْ مَعْنَاهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkani koʻzlab Madinadan chiqdilar va Usfonga yetgunlaricha roʻza tutdilar. (Roviy) aytdi: Soʻng bir idish soʻrab, uni qoʻllariga qoʻydilar — hatto odamlar unga qaradilar, keyin iftor qildilar. (Roviy) aytdi: Ibn Abbos: «Kim xohlasa roʻza tutsin, kim xohlasa iftor qilsin», der edi. Boshqa sanad bilan Mansurdan ham uni oʻz isnodi bilan yoki uning maʼnosi bilan zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккани кўзлаб Мадинадан чиқдилар ва Усфонга етгунларича рўза тутдилар. (Ровий) айтди: Сўнг бир идиш сўраб, уни қўлларига қўйдилар — ҳатто одамлар унга қарадилар, кейин ифтор қилдилар. (Ровий) айтди: Ибн Аббос: «Ким хоҳласа рўза тутсин, ким хоҳласа ифтор қилсин», дер эди. Бошқа санад билан Мансурдан ҳам уни ўз исноди билан ёки унинг маъноси билан зикр қилди.
حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ حَدَّثَنِي قَابُوسُ عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْبَلَ إِلَيْهِمْ مُسْرِعًا قَالَ حَتَّى أَفْزَعَنَا مِنْ سُرْعَتِهِ فَلَمَّا انْتَهَى إِلَيْنَا قَالَ جِئْتُ مُسْرِعًا أُخْبِرُكُمْ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ فَأُنْسِيتُهَا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَلَكِنْ الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ ularning oldiga shoshilib keldilar — hatto shoshilishlaridan bizni choʻchitib yubordilar. Bizning oldimizga yetganlarida: «Men sizlarga Qadr kechasini xabar berish uchun shoshilib keldim, ammo u men bilan sizlarning oramizda unutdirildi. Lekin uni Ramazonning oxirgi oʻn (kunligi)da izlanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ уларнинг олдига шошилиб келдилар — ҳатто шошилишларидан бизни чўчитиб юбордилар. Бизнинг олдимизга етганларида: «Мен сизларга Қадр кечасини хабар бериш учун шошилиб келдим, аммо у мен билан сизларнинг орамизда унутдирилди. Лекин уни Рамазоннинг охирги ўн (кунлиги)да изланглар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ إِنَّ هَذَا الْبَلَدَ حَرَامٌ حَرَّمَهُ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فَهُوَ حَرَامٌ حَرَّمَهُ اللَّهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا أُحِلَّ لِأَحَدٍ فِيهِ الْقَتْلُ غَيْرِي وَلَا يَحِلُّ لِأَحَدٍ بَعْدِي فِيهِ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ وَمَا أُحِلَّ لِي فِيهِ إِلَّا سَاعَةٌ مِنْ النَّهَارِ فَهُوَ حَرَامٌ حَرَّمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ وَلَا يُعْضَدُ شَوْكُهُ وَلَا يُخْتَلَى خَلَاهُ وَلَا يُنَفَّرُ صَيْدُهُ وَلَا تُلْتَقَطُ لُقَطَتُهُ إِلَّا لِمُعَرِّفٍ قَالَ فَقَالَ الْعَبَّاسُ وَكَانَ مِنْ أَهْلِ الْبَلَدِ قَدْ عَلِمَ الَّذِي لَا بُدَّ لَهُمْ مِنْهُ إِلَّا الْإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّهُ لَا بُدَّ لَهُمْ مِنْهُ فَإِنَّهُ لِلْقُبُورِ وَالْبُيُوتِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الْإِذْخِرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makka fathi kuni shunday dedilar: «Albatta, bu shahar haromdir; Alloh uni osmonlar va yerni yaratgan kuni harom qilgan. Bas, u haromdir — Alloh uni qiyomat kunigacha harom qilgan. Unda mendan boshqa hech kimga qon toʻkish halol qilinmagan va mendan keyin ham to qiyomat qoim boʻlguncha hech kimga halol boʻlmaydi. Menga ham unda kunduzning bir soatidan boshqa (vaqt) halol qilinmadi. Bas, u haromdir — Alloh azza va jalla uni qiyomat qoim boʻlguncha harom qilgan: uning tikani kesilmaydi, oʻti yulinmaydi, ovi hurkitilmaydi va uning luqtasi — eʼlon qiluvchidan boshqa (kishi tomonidan) — olinmaydi». (Roviy) aytdi: Shunda shahar ahlidan boʻlgan va ular uchun zarur narsani bilgan Abbos: «Izxirdan boshqa, yo Rasululloh! Chunki u ular uchun zarurdir — u qabrlar va uylar uchundir», dedi. (Roviy) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Izxirdan boshqa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳи куни шундай дедилар: «Албатта, бу шаҳар ҳаромдир; Аллоҳ уни осмонлар ва ерни яратган куни ҳаром қилган. Бас, у ҳаромдир — Аллоҳ уни қиёмат кунигача ҳаром қилган. Унда мендан бошқа ҳеч кимга қон тўкиш ҳалол қилинмаган ва мендан кейин ҳам то қиёмат қоим бўлгунча ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Менга ҳам унда кундузнинг бир соатидан бошқа (вақт) ҳалол қилинмади. Бас, у ҳаромдир — Аллоҳ азза ва жалла уни қиёмат қоим бўлгунча ҳаром қилган: унинг тикани кесилмайди, ўти юлинмайди, ови ҳуркитилмайди ва унинг луқтаси — эълон қилувчидан бошқа (киши томонидан) — олинмайди». (Ровий) айтди: Шунда шаҳар аҳлидан бўлган ва улар учун зарур нарсани билган Аббос: «Изхирдан бошқа, ё Расулуллоҳ! Чунки у улар учун зарурдир — у қабрлар ва уйлар учундир», деди. (Ровий) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Изхирдан бошқа», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ قَالَ حَدَّثَنِي وَاقِدٌ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْخَيَّاطُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأُهْدِيَ لِرَسُولِ اللَّهِ عَلَيْهِ الصَّلَاة وَالسَّلَامُ سَمْنٌ وَأَقِطٌ وَضَبٌّ فَأَكَلَ السَّمْنَ وَالْأَقِطَ ثُمَّ قَالَ لِلضَّبِّ إِنَّ هَذَا الشَّيْءَ مَا أَكَلْتُهُ قَطُّ فَمَنْ شَاءَ أَنْ يَأْكُلَهُ فَلْيَأْكُلْهُ قَالَ فَأَكَلَ عَلَى خِوَانِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh alayhis-salotu vas-salomga yogʻ, quritilgan qatiq va kaltakesak hadya qilindi. U zot yogʻ bilan qatiqni yedilar, soʻng kaltakesak haqida: «Bu — men hech qachon yemagan narsa; kim uni yeyishni xohlasa, yesin», dedilar. (Roviy) aytdi: Bas, u zotning dasturxonlarida (undan) yeyildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ алайҳис-салоту вас-саломга ёғ, қуритилган қатиқ ва калтакесак ҳадя қилинди. У зот ёғ билан қатиқни едилар, сўнг калтакесак ҳақида: «Бу — мен ҳеч қачон емаган нарса; ким уни ейишни хоҳласа, есин», дедилар. (Ровий) айтди: Бас, у зотнинг дастурхонларида (ундан) ейилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا هِشَامٌ يَعْنِي ابْنَ حَسَّانَ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاحْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ فِي رَأْسِهِ مِنْ صُدَاعٍ كَانَ بِهِ أَوْ شَيْءٍ كَانَ بِهِ بِمَاءٍ يُقَالُ لَحْيُ جَمَلٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ehromda boʻlgan holda, boshlaridagi ogʻriq — yoki oʻzlarida boʻlgan biror (dard) — sababli Lahyu Jamal deb ataladigan suv (boʻyi)da boshlariga qon oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлган ҳолда, бошларидаги оғриқ — ёки ўзларида бўлган бирор (дард) — сабабли Лаҳю Жамал деб аталадиган сув (бўйи)да бошларига қон олдирдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُودَى الْمُكَاتَبُ بِقَدْرِ مَا أَدَّى دِيَةَ الْحُرِّ وَبِقَدْرِ مَا رَقَّ دِيَةَ الْعَبْدِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mukotabga ado etgan qismi miqdorida hurning diyati, qul boʻlib qolgan qismi miqdorida qulning diyati toʻlanadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мукотабга адо этган қисми миқдорида ҳурнинг дияти, қул бўлиб қолган қисми миқдорида қулнинг дияти тўланади», дедилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا اجْتَمَعَ الْقَوْمُ لِغَسْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَيْسَ فِي الْبَيْتِ إِلَّا أَهْلُهُ عَمُّهُ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَعَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَالْفَضْلُ بْنُ الْعَبَّاسِ وَقُثَمُ بْنُ الْعَبَّاسِ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ وَصَالِحٌ مَوْلَاهُ فَلَمَّا اجْتَمَعُوا لِغَسْلِهِ نَادَى مِنْ وَرَاءِ الْبَابِ أَوْسُ بْنُ خَوْلِيِّ الْأَنْصَارِيُّ ثُمَّ أَحَدُ بَنِي عَوْفِ بْنِ الْخَزْرَجِ وَكَانَ بَدْرِيًّا عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُ يَا عَلِيُّ نَشَدْتُكَ اللَّهَ وَحَظَّنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ ادْخُلْ فَدَخَلَ فَحَضَرَ غَسْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَلِ مِنْ غَسْلِهِ شَيْئًا قَالَ فَأَسْنَدَهُ إِلَى صَدْرِهِ وَعَلَيْهِ قَمِيصُهُ وَكَانَ الْعَبَّاسُ وَالْفَضْلُ وَقُثَمُ يُقَلِّبُونَهُ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَكَانَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَصَالِحٌ مَوْلَاهُمَا يَصُبَّانِ الْمَاءَ وَجَعَلَ عَلِيٌّ يَغْسِلُهُ وَلَمْ يُرَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ شَيْءٌ مِمَّا يُرَى مِنْ الْمَيِّتِ وَهُوَ يَقُولُ بِأَبِي وَأُمِّي مَا أَطْيَبَكَ حَيًّا وَمَيِّتًا حَتَّى إِذَا فَرَغُوا مِنْ غَسْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ يُغَسَّلُ بِالْمَاءِ وَالسِّدْرِ جَفَّفُوهُ ثُمَّ صُنِعَ بِهِ مَا يُصْنَعُ بِالْمَيِّتِ ثُمَّ أُدْرِجَ فِي ثَلَاثَةِ أَثْوَابٍ ثَوْبَيْنِ أَبْيَضَيْنِ وَبُرْدِ حِبَرَةٍ ثُمَّ دَعَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Qavm Rasululloh ﷺni gʻusl qildirish uchun yigʻilganda, uyda u zotning ahllaridan boshqa hech kim yoʻq edi: amakilari Abbos ibn Abdulmuttalib, Ali ibn Abu Tolib, Fazl ibn Abbos, Qusam ibn Abbos, Usoma ibn Zayd ibn Horisa va u zotning mavlosi Solih. Ular u zotni gʻusl qildirishga yigʻilganlarida, badrlik boʻlgan, Bani Avf ibn Xazrajdan Avs ibn Xavliy al-Ansoriy eshik ortidan Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ni chaqirib, unga: «Ey Ali, seni Alloh bilan va Rasululloh ﷺdan boʻlgan nasibamiz bilan qasam beraman», dedi. (Roviy) aytdi: Ali unga: «Kir», dedi. U kirdi va Rasululloh ﷺni gʻusl qildirishda hozir boʻldi, ammo u zotni yuvishda hech narsani oʻz zimmasiga olmadi. (Roviy) aytdi: (Ali) u zotni koʻkragiga suyab oldi; u zotning ustlarida koʻylaklari bor edi. Abbos, Fazl va Qusam Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) bilan birga u zotni agʻdarar, Usoma ibn Zayd va ularning mavlosi Solih suv quyar, Ali esa u zotni yuvar edi. Rasululloh ﷺdan mayyitda koʻriladigan narsalardan biror narsa koʻrinmadi; (Ali) esa: «Otam-onam sizga fido boʻlsin, tirikligingizda ham, oʻlganingizda ham naqadar pokizasiz!» der edi. Nihoyat ular Rasululloh ﷺni gʻusl qildirishdan boʻshadilar — u zot suv va sidr bilan yuvildilar — soʻng u zotni quritdilar, keyin u zotga mayyitga qilinadigan (ish) qilindi. Soʻng u zot uchta kiyimga — ikkita oq kiyim va bir hibara ridosiga — oʻraldilar. Soʻng chaqirdi…Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қавм Расулуллоҳ ﷺни ғусл қилдириш учун йиғилганда, уйда у зотнинг аҳлларидан бошқа ҳеч ким йўқ эди: амакилари Аббос ибн Абдулмутталиб, Али ибн Абу Толиб, Фазл ибн Аббос, Қусам ибн Аббос, Усома ибн Зайд ибн Ҳориса ва у зотнинг мавлоси Солиҳ. Улар у зотни ғусл қилдиришга йиғилганларида, бадрлик бўлган, Бани Авф ибн Хазраждан Авс ибн Хавлий ал-Ансорий эшик ортидан Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)ни чақириб, унга: «Эй Али, сени Аллоҳ билан ва Расулуллоҳ ﷺдан бўлган насибамиз билан қасам бераман», деди. (Ровий) айтди: Али унга: «Кир», деди. У кирди ва Расулуллоҳ ﷺни ғусл қилдиришда ҳозир бўлди, аммо у зотни ювишда ҳеч нарсани ўз зиммасига олмади. (Ровий) айтди: (Али) у зотни кўкрагига суяб олди; у зотнинг устларида кўйлаклари бор эди. Аббос, Фазл ва Қусам Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) билан бирга у зотни ағдарар, Усома ибн Зайд ва уларнинг мавлоси Солиҳ сув қуяр, Али эса у зотни ювар эди. Расулуллоҳ ﷺдан маййитда кўриладиган нарсалардан бирор нарса кўринмади; (Али) эса: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, тириклигингизда ҳам, ўлганингизда ҳам нақадар покизасиз!» дер эди. Ниҳоят улар Расулуллоҳ ﷺни ғусл қилдиришдан бўшадилар — у зот сув ва сидр билан ювилдилар — сўнг у зотни қуритдилар, кейин у зотга маййитга қилинадиган (иш) қилинди. Сўнг у зот учта кийимга — иккита оқ кийим ва бир ҳибара ридосига — ўралдилар. Сўнг чақирди…
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا خُصَيْفُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَزَرِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَقُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ يَا أَبَا الْعَبَّاسِ عَجَبًا لِاخْتِلَافِ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي إِهْلَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أَوْجَبَ فَقَالَ إِنِّي لَأَعْلَمُ النَّاسِ بِذَلِكَ إِنَّهَا إِنَّمَا كَانَتْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَجَّةً وَاحِدَةً فَمِنْ هُنَالِكَ اخْتَلَفُوا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجًّا فَلَمَّا صَلَّى فِي مَسْجِدِهِ بِذِي الْحُلَيْفَةِ رَكْعَتَيْهِ أَوْجَبَ فِي مَجْلِسِهِ فَأَهَلَّ بِالْحَجِّ حِينَ فَرَغَ مِنْ رَكْعَتَيْهِ فَسَمِعَ ذَلِكَ مِنْهُ أَقْوَامٌ فَحَفِظُوا عَنْهُ ثُمَّ رَكِبَ فَلَمَّا اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ أَهَلَّ وَأَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْهُ أَقْوَامٌ وَذَلِكَ أَنَّ النَّاسَ إِنَّمَا كَانُوا يَأْتُونَ أَرْسَالًا فَسَمِعُوهُ حِينَ اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ يُهِلُّ فَقَالُوا إِنَّمَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ ثُمَّ مَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا عَلَا عَلَى شَرَفِ الْبَيْدَاءِ أَهَلَّ وَأَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْهُ أَقْوَامٌ فَقَالُوا إِنَّمَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ عَلَا عَلَى شَرَفِ الْبَيْدَاءِ وَايْمُ اللَّهِ لَقَدْ أَوْجَبَ فِي مُصَلَّاهُ وَأَهَلَّ حِينَ اسْتَقَلَّتْ بِهِ نَاقَتُهُ وَأَهَلَّ حِينَ عَلَا عَلَى شَرَفِ الْبَيْدَاءِ فَمَنْ أَخَذَ بِقَوْلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ أَهَلَّ فِي مُصَلَّاهُ
Said ibn Jubayr (rahimahulloh) aytadi: Men Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Ey Abul-Abbos, Rasululloh ﷺning ashoblari u zot ﷺ ehromga niyat qilib uni vojib qilganlari (paytlari) haqida ixtilof qilganlaridan hayratdaman», dedim. U: «Albatta, men buni odamlarning eng bilguvchisiman. Aslida Rasululloh ﷺdan boʻlgani faqat bir haj edi, ana shundan ular ixtilof qildilar. Rasululloh ﷺ hajga niyat qilib (Madinadan) chiqdilar. Zul-Hulayfadagi masjidlarida ikki rakaat namoz oʻqiganlarida, oʻtirgan joylarida (ehromni) vojib qildilar va ikki rakaatdan boʻshaganlarida hajga niyat qilib talbiya aytdilar. Buni u zotdan baʼzi qavmlar eshitdilar va uni u zotdan yodlab oldilar. Soʻng u zot (ulovga) mindilar va tuyalari ularni koʻtarib tik turganda, talbiya aytdilar. Buni esa baʼzi qavmlar ilgʻab oldilar. Buning sababi shuki, odamlar (u zotning oldilariga) toʻp-toʻp boʻlib kelar edilar. Ular u zotni tuyalari koʻtarib tik turganda talbiya aytayotganlarini eshitib: ‹Rasululloh ﷺ faqat tuyalari koʻtarib tik turganda talbiya aytdilar›, dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ (yoʻlda) davom etdilar va Baydo balandligiga koʻtarilganlarida talbiya aytdilar. Buni esa boshqa qavmlar ilgʻadilar va: ‹U zot faqat Baydo balandligiga koʻtarilganlarida talbiya aytdilar›, dedilar. Allohga qasamki, u zot namoz oʻqigan joylarida (ehromni) vojib qildilar, tuyalari ularni koʻtarib tik turganda talbiya aytdilar va Baydo balandligiga koʻtarilganlarida ham talbiya aytdilar», dedi. Kim Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning soʻzini olsa, namoz oʻqigan joyida talbiya aytadi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Эй Абул-Аббос, Расулуллоҳ ﷺнинг ашоблари у зот ﷺ эҳромга ният қилиб уни вожиб қилганлари (пайтлари) ҳақида ихтилоф қилганларидан ҳайратдаман», дедим. У: «Албатта, мен буни одамларнинг энг билгувчисиман. Аслида Расулуллоҳ ﷺдан бўлгани фақат бир ҳаж эди, ана шундан улар ихтилоф қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ ҳажга ният қилиб (Мадинадан) чиқдилар. Зул-Ҳулайфадаги масжидларида икки ракаат намоз ўқиганларида, ўтирган жойларида (эҳромни) вожиб қилдилар ва икки ракаатдан бўшаганларида ҳажга ният қилиб талбия айтдилар. Буни у зотдан баъзи қавмлар эшитдилар ва уни у зотдан ёдлаб олдилар. Сўнг у зот (уловга) миндилар ва туялари уларни кўтариб тик турганда, талбия айтдилар. Буни эса баъзи қавмлар илғаб олдилар. Бунинг сабаби шуки, одамлар (у зотнинг олдиларига) тўп-тўп бўлиб келар эдилар. Улар у зотни туялари кўтариб тик турганда талбия айтаётганларини эшитиб: ‹Расулуллоҳ ﷺ фақат туялари кўтариб тик турганда талбия айтдилар›, дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ (йўлда) давом этдилар ва Байдо баландлигига кўтарилганларида талбия айтдилар. Буни эса бошқа қавмлар илғадилар ва: ‹У зот фақат Байдо баландлигига кўтарилганларида талбия айтдилар›, дедилар. Аллоҳга қасамки, у зот намоз ўқиган жойларида (эҳромни) вожиб қилдилар, туялари уларни кўтариб тик турганда талбия айтдилар ва Байдо баландлигига кўтарилганларида ҳам талбия айтдилар», деди. Ким Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг сўзини олса, намоз ўқиган жойида талбия айтади.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدِ بْنِ جَبْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَهْدَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ مِائَةَ بَدَنَةٍ نَحَرَ مِنْهَا ثَلَاثِينَ بَدَنَةً بِيَدِهِ ثُمَّ أَمَرَ عَلِيًّا فَنَحَرَ مَا بَقِيَ مِنْهَا وَقَالَ اقْسِمْ لُحُومَهَا وَجِلَالَهَا وَجُلُودَهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلَا تُعْطِيَنَّ جَزَّارًا مِنْهَا شَيْئًا وَخُذْ لَنَا مِنْ كُلِّ بَعِيرٍ حُذْيَةً مِنْ لَحْمٍ ثُمَّ اجْعَلْهَا فِي قِدْرٍ وَاحِدَةٍ حَتَّى نَأْكُلَ مِنْ لَحْمِهَا وَنَحْسُوَ مِنْ مَرَقِهَا فَفَعَلَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Vidoʼ hajida yuzta tuyani hadiy qildilar; ulardan oʻttiztasini oʻz qoʻllari bilan soʻydilar, soʻng Aliga buyurdilar, u qolganini soʻydi. U zot: «Ularning goʻshtlarini, yopingʻichlarini va terilarini odamlar orasida taqsim qil; ulardan qassobga hech narsa berma. Bizga esa har bir tuyadan bir boʻlak goʻsht ol, soʻng ularni bitta qozonga sol — biz goʻshtidan yeb, shoʻrvasidan ichaylik», dedilar. U shunday qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Видў ҳажида юзта туяни ҳадий қилдилар; улардан ўттизтасини ўз қўллари билан сўйдилар, сўнг Алига буюрдилар, у қолганини сўйди. У зот: «Уларнинг гўштларини, ёпинғичларини ва териларини одамлар орасида тақсим қил; улардан қассобга ҳеч нарса берма. Бизга эса ҳар бир туядан бир бўлак гўшт ол, сўнг уларни битта қозонга сол — биз гўштидан еб, шўрвасидан ичайлик», дедилар. У шундай қилди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ الزُّهْرِيُّ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا الْعَبَّاسِ أَرَأَيْتَ قَوْلَكَ مَا حَجَّ رَجُلٌ لَمْ يَسُقْ الْهَدْيَ مَعَهُ ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ إِلَّا حَلَّ بِعُمْرَةٍ وَمَا طَافَ بِهَا حَاجٌّ قَدْ سَاقَ مَعَهُ الْهَدْيَ إِلَّا اجْتَمَعَتْ لَهُ عُمْرَةٌ وَحَجَّةٌ وَالنَّاسُ لَا يَقُولُونَ هَذَا فَقَالَ وَيْحَكَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ وَمَنْ مَعَهُ مِنْ أَصْحَابِهِ لَا يَذْكُرُونَ إِلَّا الْحَجَّ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ الْهَدْيُ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ وَيُحِلَّ بِعُمْرَةٍ فَجَعَلَ الرَّجُلُ مِنْهُمْ يَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا هُوَ الْحَجُّ فَيَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ لَيْسَ بِالْحَجِّ وَلَكِنَّهَا عُمْرَةٌ
Kurayb (rahimahulloh) aytdi: Men unga: «Ey Abul-Abbos, sening: ‹Yonida hadiy olib kelmagan biror kishi haj qilib, soʻng Baytni tavof qilsa, albatta umra bilan ehromdan chiqadi; yonida hadiy olib kelgan hoji uni tavof qilsa, albatta unga umra va haj birlashadi› degan soʻzingga nima deysan? Odamlar bunday demaydilar-ku», dedim. U: «Voy senga! Rasululloh ﷺ va u zot bilan birga ashoblari faqat hajni zikr qilgan holda chiqdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ yonida hadiy boʻlmaganlarga Baytni tavof qilib, umra bilan ehromdan chiqishni buyurdilar. Shunda ulardan bir kishi: ‹Yo Rasululloh, bu — haj-ku!› der, Rasululloh ﷺ esa: ‹U haj emas, balki u — umradir›, der edilar», dedi.Курайб (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен унга: «Эй Абул-Аббос, сенинг: ‹Ёнида ҳадий олиб келмаган бирор киши ҳаж қилиб, сўнг Байтни тавоф қилса, албатта умра билан эҳромдан чиқади; ёнида ҳадий олиб келган ҳожи уни тавоф қилса, албатта унга умра ва ҳаж бирлашади› деган сўзингга нима дейсан? Одамлар бундай демайдилар-ку», дедим. У: «Вой сенга! Расулуллоҳ ﷺ ва у зот билан бирга ашоблари фақат ҳажни зикр қилган ҳолда чиқдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ёнида ҳадий бўлмаганларга Байтни тавоф қилиб, умра билан эҳромдан чиқишни буюрдилар. Шунда улардан бир киши: ‹Ё Расулуллоҳ, бу — ҳаж-ку!› дер, Расулуллоҳ ﷺ эса: ‹У ҳаж эмас, балки у — умрадир›, дер эдилар», деди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَا أَعْمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَائِشَةَ لَيْلَةَ الْحَصْبَةِ إِلَّا قَطْعًا لِأَمْرِ أَهْلِ الشِّرْكِ فَإِنَّهُمْ كَانُوا يَقُولُونَ إِذَا بَرَأَ الدَّبَرْ وَعَفَا الْأَثَرْ وَدَخَلَ صَفَرْ فَقَدْ حَلَّتْ الْعُمْرَةُ لِمَنْ اعْتَمَرْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hasba kechasi Oishaga umra qildirganlari faqat mushriklarning ishini kesish uchun edi. Chunki ular: «(Tuyaning) oʻrkachidagi yara tuzalsa, iz oʻchsa va Safar (oyi) kirsa, umra qiluvchi uchun umra halol boʻldi», der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳасба кечаси Оишага умра қилдирганлари фақат мушрикларнинг ишини кесиш учун эди. Чунки улар: «(Туянинг) ўркачидаги яра тузалса, из ўчса ва Сафар (ойи) кирса, умра қилувчи учун умра ҳалол бўлди», дер эдилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدِ بْنِ جَبْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ كَانَ أَهْدَى جَمَلَ أَبِي جَهْلٍ الَّذِي كَانَ اسْتَلَبَ يَوْمَ بَدْرٍ فِي رَأْسِهِ بُرَةٌ مِنْ فِضَّةٍ عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ فِي هَدْيِهِ وَقَالَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ لِيَغِيظَ بِذَلِكَ الْمُشْرِكِينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hudaybiya yilida oʻz hadiylari orasida Abu Jahlning — Badr kuni oʻljaga olingan — tuyasini hadiy qilgan edilar; uning burnida kumushdan halqa bor edi. Boshqa bir oʻrinda esa: «Bu bilan mushriklarni gʻazablantirish uchun», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳудайбия йилида ўз ҳадийлари орасида Абу Жаҳлнинг — Бадр куни ўлжага олинган — туясини ҳадий қилган эдилар; унинг бурнида кумушдан ҳалқа бор эди. Бошқа бир ўринда эса: «Бу билан мушрикларни ғазаблантириш учун», деди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي بُشَيْرُ بْنُ يَسَارٍ مَوْلَى بَنِي حَارِثَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْفَتْحِ فِي رَمَضَانَ فَصَامَ وَصَامَ الْمُسْلِمُونَ مَعَهُ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْكَدِيدِ دَعَا بِمَاءٍ فِي قَعْبٍ وَهُوَ عَلَى رَاحِلَتِهِ فَشَرِبَ وَالنَّاسُ يَنْظُرُونَ يُعْلِمُهُمْ أَنَّهُ قَدْ أَفْطَرَ فَأَفْطَرَ الْمُسْلِمُونَ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fath yili Ramazonda (safarga) chiqdilar; u zot roʻza tutdilar, musulmonlar ham u zot bilan birga roʻza tutdilar. Nihoyat Kadidda boʻlganlarida, ulovlari ustida turib, yogʻoch idishda suv soʻradilar va odamlar qarab turganda ichdilar — ularga iftor qilganlarini bildirish uchun. Shunda musulmonlar ham iftor qildilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили Рамазонда (сафарга) чиқдилар; у зот рўза тутдилар, мусулмонлар ҳам у зот билан бирга рўза тутдилар. Ниҳоят Кадидда бўлганларида, уловлари устида туриб, ёғоч идишда сув сўрадилар ва одамлар қараб турганда ичдилар — уларга ифтор қилганларини билдириш учун. Шунда мусулмонлар ҳам ифтор қилдилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنِي أَبِي عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَكَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَسْدِلُونَ أَشْعَارَهُمْ وَكَانَ الْمُشْرِكُونَ يَفْرُقُونَ رُءُوسَهُمْ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْجِبُهُ مُوَافَقَةُ أَهْلِ الْكِتَابِ فِي بَعْضِ مَا لَمْ يُؤْمَرْ بِهِ فِيهِ فَسَدَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَاصِيَتَهُ ثُمَّ فَرَقَ بَعْدُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ahli kitob sochlarini peshonalariga tushirib qoʻyar, mushriklar esa boshlarining sochini ikkiga ajratar edilar. (Roviy) aytdi: Rasululloh ﷺ (oʻzlariga) buyurilmagan baʼzi narsalarda ahli kitobga muvofiq boʻlishni yoqtirar edilar. Shunday qilib, Rasululloh ﷺ peshona sochlarini tushirib qoʻydilar, keyinroq esa uni ikkiga ajratdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аҳли китоб сочларини пешоналарига тушириб қўяр, мушриклар эса бошларининг сочини иккига ажратар эдилар. (Ровий) айтди: Расулуллоҳ ﷺ (ўзларига) буюрилмаган баъзи нарсаларда аҳли китобга мувофиқ бўлишни ёқтирар эдилар. Шундай қилиб, Расулуллоҳ ﷺ пешона сочларини тушириб қўйдилар, кейинроқ эса уни иккига ажратдилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْأَيِّمُ أَوْلَى بِأَمْرِهَا وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Beva ayol oʻz ishida haqliroqdir, yetim qizdan esa oʻzi haqida maslahat soʻraladi va uning izni jim turishidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бева аёл ўз ишида ҳақлироқдир, етим қиздан эса ўзи ҳақида маслаҳат сўралади ва унинг изни жим туришидир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي دَاوُدُ بْنُ الْحُصَيْنِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَدَّ ابْنَتَهُ زَيْنَبَ عَلَى أَبِي الْعَاصِ بْنِ الرَّبِيعِ وَكَانَ إِسْلَامُهَا قَبْلَ إِسْلَامِهِ بِسِتِّ سِنِينَ عَلَى النِّكَاحِ الْأَوَّلِ وَلَمْ يُحْدِثْ شَهَادَةً وَلَا صَدَاقًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qizlari Zaynabni Abul-Os ibn ar-Rabiʼga avvalgi nikoh bilan qaytardilar — uning islomi erining islomidan olti yil oldin boʻlgan edi — yangi guvohlik ham, yangi mahr ham qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қизлари Зайнабни Абул-Ос ибн ар-Рабиъга аввалги никоҳ билан қайтардилар — унинг исломи эрининг исломидан олти йил олдин бўлган эди — янги гувоҳлик ҳам, янги маҳр ҳам қилмадилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ وَذَكَرَ طَلْحَةُ بْنُ نَافِعٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَتَزَوَّجَ رَجُلٌ امْرَأَةً مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ بَلْعَجْلَانَ فَدَخَلَ بِهَا فَبَاتَ عِنْدَهَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مَا وَجَدْتُهَا عَذْرَاءَ قَالَ فَرُفِعَ شَأْنُهُمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَعَا الْجَارِيَةَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهَا فَقَالَتْ بَلَى قَدْ كُنْتُ عَذْرَاءَ قَالَ فَأَمَرَ بِهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَلَاعَنَا وَأَعْطَاهَا الْمَهْرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi ansorlardan — Balʼajlon (qabilasi)dan boʻlgan bir ayolga uylandi. U ayolining oldiga kirib, uning huzurida tunadi. Tong otganda: «Men uni bokira topmadim», dedi. (Roviy) aytdi: Ularning ishi Rasululloh ﷺga koʻtarildi. Rasululloh ﷺ qizni chaqirib, undan soʻradilar. U: «Yoʻq, men bokira edim», dedi. (Roviy) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ ular ikkoviga buyurdilar, ikkovi liʼon qilishdi va u zot ayolga mahrini berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши ансорлардан — Балъажлон (қабиласи)дан бўлган бир аёлга уйланди. У аёлининг олдига кириб, унинг ҳузурида тунади. Тонг отганда: «Мен уни бокира топмадим», деди. (Ровий) айтди: Уларнинг иши Расулуллоҳ ﷺга кўтарилди. Расулуллоҳ ﷺ қизни чақириб, ундан сўрадилар. У: «Йўқ, мен бокира эдим», деди. (Ровий) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ улар икковига буюрдилар, иккови лиъон қилишди ва у зот аёлга маҳрини бердилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَسَعْدٌ قَالَا حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الشَّيْبَانِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِرَجْمِ الْيَهُودِيِّ وَالْيَهُودِيَّةِ عِنْدَ بَابِ مَسْجِدِهِ فَلَمَّا وَجَدَ الْيَهُودِيُّ مَسَّ الْحِجَارَةِ قَامَ عَلَى صَاحِبَتِهِ فَحَنَى عَلَيْهَا يَقِيهَا مَسَّ الْحِجَارَةِ حَتَّى قُتِلَا جَمِيعًافَكَانَ مِمَّا صَنَعَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِرَسُولِهِ فِي تَحْقِيقِ الزِّنَا مِنْهُمَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidlari eshigi oldida yahudiy erkak bilan yahudiy ayolni rajm qilishga buyurdilar. Yahudiy toshlarning tegishini his qilganida, sherigining ustiga turib, uni toshlarning tegishidan asrash uchun ustiga engashdi — nihoyat ikkovi ham oʻldirildi. Bu — Alloh azza va jalla oʻz Rasuli uchun ular ikkovining zinosini isbotlashda qilgan (ishlar)dan edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидлари эшиги олдида яҳудий эркак билан яҳудий аёлни ражм қилишга буюрдилар. Яҳудий тошларнинг тегишини ҳис қилганида, шеригининг устига туриб, уни тошларнинг тегишидан асраш учун устига энгашди — ниҳоят иккови ҳам ўлдирилди. Бу — Аллоҳ азза ва жалла ўз Расули учун улар икковининг зиносини исботлашда қилган (ишлар)дан эди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ قَالَ وَحَدَّثَ ابْنُ شِهَابٍ أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ بِشَاةٍ مَيْتَةٍ فَقَالَ هَلَّا اسْتَمْتَعْتُمْ بِإِهَابِهَا فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا مَيْتَةٌ فَقَالَ إِنَّمَا حَرُمَ أَكْلُهَا
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oʻlik bir qoʻy yonidan oʻtdilar va: «Uning terisidan foydalansangiz boʻlmasmidi?» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, u oʻlik-ku», dedilar. U zot: «Faqat uni yeyish harom qilingan», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ўлик бир қўй ёнидан ўтдилар ва: «Унинг терисидан фойдалансангиз бўлмасмиди?» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, у ўлик-ку», дедилар. У зот: «Фақат уни ейиш ҳаром қилинган», дедилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ كِتَابَهُ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلْيَاءَ عَلَى الزَّرَابِيِّ تُبْسَطُ لَهُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ فَلَمَّا جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حِينَ قَرَأَهُ الْتَمِسُوا لِي مِنْ قَوْمِهِ مَنْ أَسْأَلُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ أَنَّهُ كَانَ بِالشَّامِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ قَدِمُوا تُجَّارًا وَذَلِكَ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَأَتَانِي رَسُولُ قَيْصَرَ فَانْطَلَقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلْيَاءَ فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ عَلَيْهِ التَّاجُ وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ أَنَا أَقْرَبُهُمْ إِلَيْهِ نَسَبًا قَالَ مَا
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Qaysarga (xat) yozib, uni Islomga daʼvat qildilar va xatlarini Dihya al-Kalbiy bilan yubordilar; Rasululloh ﷺ unga xatni Busro hokimiga topshirishni, u esa uni Qaysarga yetkazishini buyurdilar. Bas, Busro hokimi uni (Qaysarga) topshirdi. Qaysar esa — Alloh azza va jalla undan fors qoʻshinlarini daf qilganida — Himsdan Iliyogacha oʻzi uchun toʻshab qoʻyilgan gilamlar ustida piyoda yurgan edi. Abdulloh ibn Abbos aytdi: Rasululloh ﷺning xatlari Qaysarga yetganda, u uni oʻqib: «Menga uning qavmidan birortasini topib kelinglar, men undan Rasululloh ﷺ haqida soʻray», dedi. Ibn Abbos aytdi: Menga Abu Sufyon ibn Harb xabar berdiki, u Shomda — savdogar boʻlib kelgan qurayshlik kishilar bilan birga — edi; bu esa Rasululloh ﷺ bilan Quraysh kofirlari oʻrtasidagi sulh muddatida boʻlgan edi. Abu Sufyon aytdi: Qaysarning elchisi mening oldimga keldi va meni hamda sheriklarimni olib ketdi, nihoyat biz Iliyoga keldik va uning huzuriga kiritildik. Qarasam, u oʻz saltanat majlisida, boshida toj bilan oʻtiribdi, atrofida esa Rum ulugʻlari bor edi. U tarjimoniga: «Ulardan soʻra: qaysi biri oʻzini nabiy deb daʼvo qilayotgan bu kishiga nasab jihatidan eng yaqin?» dedi. Abu Sufyon aytdi: Men: «Ularning ichida unga nasab jihatidan eng yaqini menman», dedim.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Қайсарга (хат) ёзиб, уни Исломга даъват қилдилар ва хатларини Диҳя ал-Калбий билан юбордилар; Расулуллоҳ ﷺ унга хатни Бусро ҳокимига топширишни, у эса уни Қайсарга етказишини буюрдилар. Бас, Бусро ҳокими уни (Қайсарга) топширди. Қайсар эса — Аллоҳ азза ва жалла ундан форс қўшинларини даф қилганида — Ҳимсдан Илиёгача ўзи учун тўшаб қўйилган гиламлар устида пиёда юрган эди. Абдуллоҳ ибн Аббос айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг хатлари Қайсарга етганда, у уни ўқиб: «Менга унинг қавмидан бирортасини топиб келинглар, мен ундан Расулуллоҳ ﷺ ҳақида сўрай», деди. Ибн Аббос айтди: Менга Абу Суфён ибн Ҳарб хабар бердики, у Шомда — савдогар бўлиб келган қурайшлик кишилар билан бирга — эди; бу эса Расулуллоҳ ﷺ билан Қурайш кофирлари ўртасидаги сулҳ муддатида бўлган эди. Абу Суфён айтди: Қайсарнинг элчиси менинг олдимга келди ва мени ҳамда шерикларимни олиб кетди, ниҳоят биз Илиёга келдик ва унинг ҳузурига киритилдик. Қарасам, у ўз салтанат мажлисида, бошида тож билан ўтирибди, атрофида эса Рум улуғлари бор эди. У таржимонига: «Улардан сўра: қайси бири ўзини набий деб даъво қилаётган бу кишига насаб жиҳатидан энг яқин?» деди. Абу Суфён айтди: Мен: «Уларнинг ичида унга насаб жиҳатидан энг яқини менман», дедим.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ قَالَ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِسَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ عَنْ رُؤْيَا رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّتِي ذَكَرَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ ذَكَرَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَيْنَمَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ أَنَّهُ وُضِعَ فِي يَدَيَّ سِوَارَانِ مِنْ ذَهَبٍ فَفَظِعْتُهُمَا فَكَرِهْتُهُمَا وَأُذِنَ لِي فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا فَأَوَّلْتُهُ كَذَّابَيْنِ يَخْرُجَانِقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ أَحَدُهُمَا الْعَنْسِيُّ الَّذِي قَتَلَهُ فَيْرُوزُ بِالْيَمَنِ وَالْآخَرُ مُسَيْلِمَةُ
Ubaydulloh (rahimahulloh) aytdi: Men Abdulloh ibn Abbosdan Rasululloh ﷺ zikr qilgan tush haqida soʻradim. Ibn Abbos shunday dedi: Menga Rasululloh ﷺ zikr qilib, dedilarki: «Men uxlab yotgan paytimda, qoʻllarimga oltindan ikki bilakuzuk qoʻyilganini koʻrdim; ular menga ogʻir tuyuldi va men ularni yomon koʻrdim. Soʻng menga izn berildi, men ularni pufladim, ular uchib ketdi. Men ularni — chiqadigan ikki kazzob — deb taʼbir qildim». Ubaydulloh aytdi: Ularning biri — Yamanda Fayruz oʻldirgan al-Ansiy, ikkinchisi esa Musaylimadir.Убайдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Аббосдан Расулуллоҳ ﷺ зикр қилган туш ҳақида сўрадим. Ибн Аббос шундай деди: Менга Расулуллоҳ ﷺ зикр қилиб, дедиларки: «Мен ухлаб ётган пайтимда, қўлларимга олтиндан икки билакузук қўйилганини кўрдим; улар менга оғир туюлди ва мен уларни ёмон кўрдим. Сўнг менга изн берилди, мен уларни пуфладим, улар учиб кетди. Мен уларни — чиқадиган икки каззоб — деб таъбир қилдим». Убайдуллоҳ айтди: Уларнинг бири — Яманда Файруз ўлдирган ал-Ансий, иккинчиси эса Мусайлимадир.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ صَالِحٍ قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ خَرَجَ مِنْ عِنْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي وَجَعِهِ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ فَقَالَ النَّاسُ يَا أَبَا حَسَنٍ كَيْفَ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَصْبَحَ بِحَمْدِ اللَّهِ بَارِئًا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخَذَ بِيَدِهِ عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ أَلَا تَرَى أَنْتَ وَاللَّهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَيُتَوَفَّى فِي وَجَعِهِ هَذَا إِنِّي أَعْرِفُ وُجُوهَ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عِنْدَ الْمَوْتِ فَاذْهَبْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلْنَسْأَلْهُ فِيمَنْ هَذَا الْأَمْرُ فَإِنْ كَانَ فِينَا عَلِمْنَا ذَلِكَ وَإِنْ كَانَ فِي غَيْرِنَا كَلَّمْنَاهُ فَأَوْصَى بِنَا فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَاللَّهِ لَئِنْ سَأَلْنَاهَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَنَعَنَاهَا لَا يُعْطِينَاهَا النَّاسُ أَبَدًا فَوَاللَّهِ لَا أَسْأَلُهُ أَبَدًا
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning oldilaridan — u zot vafot etgan oʻsha kasalliklari paytida — chiqdi. Odamlar: «Ey Abu Hasan, Rasululloh ﷺ qanday tong ottirdilar?» dedilar. U: «Allohga hamd boʻlsin, sogʻayib tong ottirdilar», dedi. Ibn Abbos aytdi: Shunda Abbos ibn Abdulmuttalib uning qoʻlidan ushlab: «Koʻrmayapsanmi? Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ shu kasalliklarida vafot etadilar; men Bani Abdulmuttalibning yuzlarini oʻlim paytida (qanday boʻlishini) taniyman. Yur, bizni Rasululloh ﷺning oldilariga olib bor — u zotdan bu ish kimda boʻlishini soʻraylik: agar u bizda boʻlsa, buni bilamiz; agar bizdan boshqada boʻlsa, u zotga gapiramiz, u zot biz haqimizda vasiyat qiladilar», dedi. Ali (roziyallohu anhu): «Allohga qasamki, agar biz uni Rasululloh ﷺdan soʻrasagu, u zot uni bizdan man qilsalar, odamlar uni bizga aslo bermaydilar. Allohga qasamki, men u zotdan uni hech qachon soʻramayman», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларидан — у зот вафот этган ўша касалликлари пайтида — чиқди. Одамлар: «Эй Абу Ҳасан, Расулуллоҳ ﷺ қандай тонг оттирдилар?» дедилар. У: «Аллоҳга ҳамд бўлсин, соғайиб тонг оттирдилар», деди. Ибн Аббос айтди: Шунда Аббос ибн Абдулмутталиб унинг қўлидан ушлаб: «Кўрмаяпсанми? Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ шу касалликларида вафот этадилар; мен Бани Абдулмутталибнинг юзларини ўлим пайтида (қандай бўлишини) танийман. Юр, бизни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига олиб бор — у зотдан бу иш кимда бўлишини сўрайлик: агар у бизда бўлса, буни биламиз; агар биздан бошқада бўлса, у зотга гапирамиз, у зот биз ҳақимизда васият қиладилар», деди. Али (розияллоҳу анҳу): «Аллоҳга қасамки, агар биз уни Расулуллоҳ ﷺдан сўрасагу, у зот уни биздан ман қилсалар, одамлар уни бизга асло бермайдилар. Аллоҳга қасамки, мен у зотдан уни ҳеч қачон сўрамайман», деди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدٍ الْقَارِيَّ حَدَّثَاهُ أَنَّهُمَا سَمِعَا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ يَقُولُ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ يَقْرَأُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ مُحَمَّدٌ وَحَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَقْرَأَنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام عَلَى حَرْفٍ فَرَاجَعْتُهُ فَلَمْ أَزَلْ أَسْتَزِيدُهُ وَيَزِيدُنِي حَتَّى انْتَهَى إِلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ
Urva ibn Zubayr (rahimahulloh)ga Misvar ibn Maxrama va Abdurrahmon ibn Abdul-Qoriy — ikkovi Umar ibnul-Xattobning: «Men Hishom ibn Hakim ibn Hizomni oʻqiyotganini eshitdim», deganini eshitganlarini — aytib berishdi, soʻng hadisni zikr qildi. Muhammad aytdi: Menga Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba ibn Masʼud aytib berdiki, unga Ibn Abbos shuni aytib bergan: Rasululloh ﷺ: «Jibril alayhissalom menga bir harfda oʻqitdi; men unga qaytadan murojaat qildim va undan ziyoda qilishni soʻrayverdim, u ham menga ziyoda qilaverdi — nihoyat yetti harfga yetdi», dedilar.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)га Мисвар ибн Махрама ва Абдурраҳмон ибн Абдул-Қорий — иккови Умар ибнул-Хаттобнинг: «Мен Ҳишом ибн Ҳаким ибн Ҳизомни ўқиётганини эшитдим», деганини эшитганларини — айтиб беришди, сўнг ҳадисни зикр қилди. Муҳаммад айтди: Менга Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба ибн Масъуд айтиб бердики, унга Ибн Аббос шуни айтиб берган: Расулуллоҳ ﷺ: «Жибрил алайҳиссалом менга бир ҳарфда ўқитди; мен унга қайтадан мурожаат қилдим ва ундан зиёда қилишни сўрайвердим, у ҳам менга зиёда қилаверди — ниҳоят етти ҳарфга етди», дедилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَأَقْبَلْتُ وَقَدْ نَاهَزْتُ الْحُلُمَ أَسِيرُ عَلَى أَتَانٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ يُصَلِّي لِلنَّاسِ يَعْنِي حَتَّى صِرْتُ بَيْنَ يَدَيْ بَعْضِ الصَّفِّ الْأَوَّلِ ثُمَّ نَزَلْتُ عَنْهَا فَرَتَعَتْ فَصَفَفْتُ مَعَ النَّاسِ وَرَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men — endigina balogʻatga yaqinlashgan holda — bir urgʻochi eshakda minib keldim, Rasululloh ﷺ esa turib odamlarga namoz oʻqitayotgan edilar; hatto men birinchi safning bir qismi oldiga yetib bordim. Soʻng undan tushdim, eshak esa oʻtlab keta boshladi. Men odamlar bilan Rasululloh ﷺning ortlarida safga turdim.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен — эндигина балоғатга яқинлашган ҳолда — бир урғочи эшакда миниб келдим, Расулуллоҳ ﷺ эса туриб одамларга намоз ўқитаётган эдилар; ҳатто мен биринчи сафнинг бир қисми олдига етиб бордим. Сўнг ундан тушдим, эшак эса ўтлаб кета бошлади. Мен одамлар билан Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида сафга турдим.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ عَلْقَمَةَ أَخُو بَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَيٍّ قَالَدَخَلْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ بَيْتَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِغَدِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ قَالَ وَكَانَتْ مَيْمُونَةُ قَدْ أَوْصَتْ لَهُ بِهِ فَكَانَ إِذَا صَلَّى الْجُمُعَةَ بُسِطَ لَهُ فِيهِ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَيْهِ فَجَلَسَ فِيهِ لِلنَّاسِ قَالَ فَسَأَلَهُ رَجُلٌ وَأَنَا أَسْمَعُ عَنْ الْوُضُوءِ مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ مِنْ الطَّعَامِ قَالَ فَرَفَعَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَدَهُ إِلَى عَيْنَيْهِ وَقَدْ كُفَّ بَصَرُهُ فَقَالَ بَصُرَ عَيْنَايَ هَاتَانِ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ لِصَلَاةِ الظُّهْرِ فِي بَعْضِ حُجَرِهِ ثُمَّ دَعَا بِلَالٌ إِلَى الصَّلَاةِ فَنَهَضَ خَارِجًا فَلَمَّا وَقَفَ عَلَى بَابِ الْحُجْرَةِ لَقِيَتْهُ هَدِيَّةٌ مِنْ خُبْزٍ وَلَحْمٍ بَعَثَ بِهَا إِلَيْهِ بَعْضُ أَصْحَابِهِ قَالَ فَرَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَنْ مَعَهُ وَوُضِعَتْ لَهُمْ فِي الْحُجْرَةِ قَالَ فَأَكَلَ وَأَكَلُوا مَعَهُ قَالَ ثُمَّ نَهَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَنْ مَعَهُ إِلَى الصَّلَاةِ وَمَا مَسَّ وَلَا أَحَدٌ مِمَّنْ كَانَ مَعَهُ مَاءً قَالَ ثُمَّ صَلَّى بِهِمْوَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّمَا عَقَلَ مِنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آخِرَهُ
Muhammad ibn Amr ibn Ato (rahimahulloh) aytdi: Men juma kunining ertasiga Nabiy ﷺning zavjalari Maymunaning uyida Ibn Abbosning huzuriga kirdim. (Roviy) aytdi: Maymuna uni unga vasiyat qilgan edi; u juma namozini oʻqiganida, unda uning uchun (toʻshak) toʻshalar, soʻng u unga qaytib, odamlar uchun oʻsha yerda oʻtirar edi. (Roviy) aytdi: Men eshitib turganimda, bir kishi undan taomdan — olov tekkan narsadan — tahorat qilish haqida soʻradi. (Roviy) aytdi: Shunda Ibn Abbos qoʻlini koʻzlariga koʻtardi — uning koʻzi koʻr boʻlgan edi — va: «Mana shu ikki koʻzim koʻrdi: men Rasululloh ﷺni hujralaridan birida peshin namoziga tahorat qilganlarini koʻrdim. Soʻng Bilol namozga chaqirdi, u zot tashqariga chiqish uchun turdilar. Hujra eshigiga yetganlarida, ashoblaridan biri u zotga yuborgan non va goʻshtdan (iborat) hadya u zotni qarshi oldi. (Roviy) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ oʻzlari bilan birga boʻlganlar bilan qaytdilar va ular uchun (taom) hujrada qoʻyildi. (Roviy) aytdi: U zot yedilar, ular ham u zot bilan yedilar. (Roviy) aytdi: Soʻng Rasululloh ﷺ oʻzlari bilan birga boʻlganlar bilan namozga turdilar; na u zot, na u zot bilan birga boʻlganlardan biri suvga tegmadi. (Roviy) aytdi: Soʻng u zot ularga namoz oʻqib berdilar», dedi. Ibn Abbos Rasululloh ﷺning ishidan faqat oxirgisini anglagan edi.Муҳаммад ибн Амр ибн Ато (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен жума кунининг эртасига Набий ﷺнинг завжалари Маймунанинг уйида Ибн Аббоснинг ҳузурига кирдим. (Ровий) айтди: Маймуна уни унга васият қилган эди; у жума намозини ўқиганида, унда унинг учун (тўшак) тўшалар, сўнг у унга қайтиб, одамлар учун ўша ерда ўтирар эди. (Ровий) айтди: Мен эшитиб турганимда, бир киши ундан таомдан — олов теккан нарсадан — таҳорат қилиш ҳақида сўради. (Ровий) айтди: Шунда Ибн Аббос қўлини кўзларига кўтарди — унинг кўзи кўр бўлган эди — ва: «Мана шу икки кўзим кўрди: мен Расулуллоҳ ﷺни ҳужраларидан бирида пешин намозига таҳорат қилганларини кўрдим. Сўнг Билол намозга чақирди, у зот ташқарига чиқиш учун турдилар. Ҳужра эшигига етганларида, ашобларидан бири у зотга юборган нон ва гўштдан (иборат) ҳадя у зотни қарши олди. (Ровий) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўзлари билан бирга бўлганлар билан қайтдилар ва улар учун (таом) ҳужрада қўйилди. (Ровий) айтди: У зот едилар, улар ҳам у зот билан едилар. (Ровий) айтди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўзлари билан бирга бўлганлар билан намозга турдилар; на у зот, на у зот билан бирга бўлганлардан бири сувга тегмади. (Ровий) айтди: Сўнг у зот уларга намоз ўқиб бердилар», деди. Ибн Аббос Расулуллоҳ ﷺнинг ишидан фақат охиргисини англаган эди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكْيرٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ حَدَّثَنِي خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَطَافَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى بَعِيرِهِ فَكُلَّمَا أَتَى عَلَى الرُّكْنِ أَشَارَ إِلَيْهِ وَكَبَّرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ oʻz tuyalarida (Baytni) tavof qildilar; har gal Ruknga kelganlarida, unga ishora qilib, takbir aytar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ўз туяларида (Байтни) тавоф қилдилар; ҳар гал Рукнга келганларида, унга ишора қилиб, такбир айтар эдилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا خَتِينٌ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, men xatna qilingan edim.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, мен хатна қилинган эдим.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ نُوَيْفِعٍ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَبَعَثَتْ بَنُو سَعْدِ بْنِ بَكْرٍ ضِمَامَ بْنَ ثَعْلَبَةَ وَافِدًا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَدِمَ عَلَيْهِ وَأَنَاخَ بَعِيرَهُ عَلَى بَابِ الْمَسْجِدِ ثُمَّ عَقَلَهُ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ فِي أَصْحَابِهِ وَكَانَ ضِمَامٌ رَجُلًا جَلْدًا أَشْعَرَ ذَا غَدِيرَتَيْنِ فَأَقْبَلَ حَتَّى وَقَفَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ نَعَمْ فَقَالَ ابْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنِّي سَائِلُكَ وَمُغَلِّظٌ فِي الْمَسْأَلَةِ فَلَا تَجِدَنَّ فِي نَفْسِكَ قَالَ لَا أَجِدُ فِي نَفْسِي فَسَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ قَالَ أَنْشُدُكَ اللَّهَ إِلَهَكَ وَإِلَهَ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ وَإِلَهَ مَنْ هُوَ كَائِنٌ بَعْدَكَ آللَّهُ بَعَثَكَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَقَالَ اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ فَأَنْشُدُكَ اللَّهَ إِلَهَكَ وَإِلَهَ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ وَإِلَهَ مَنْ هُوَ كَائِنٌ بَعْدَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ تَأْمُرَنَا أَنْ نَعْبُدَهُ وَحْدَهُ لَا نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَأَنْ نَخْلَعَ هَذِهِ الْأَنْدَادَ الَّتِي كَانَتْ آبَاؤُنَا يَعْبُدُونَ مَعَهُ قَالَ اللَّهُمَّ نَعَمْ قَالَ فَأَنْشُدُكَ اللَّهَ إِلَهَكَ وَإِلَهَ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ وَإِلَهَ مَنْ هُوَ كَائِنٌ بَعْدَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ نُصَلِّيَ هَذِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Banu Saʼd ibn Bakr (qabilasi) Zimom ibn Saʼlabani Rasululloh ﷺning oldilariga yubordi. U u zotning huzurlariga keldi va tuyasini masjid eshigi oldida choʻktirib, soʻng (oyogʻini) bogʻladi, soʻngra masjidga kirdi; Rasululloh ﷺ esa oʻz ashoblari ichida oʻtirgan edilar. Zimom baquvvat, sersoch, ikki kokilli kishi edi. U kelib Rasululloh ﷺning oldilarida toʻxtadi va: «Qaysi biringiz Abdulmuttalibning oʻgʻli?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Men Abdulmuttalibning oʻgʻliman», dedilar. U: «Muhammadmisan?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Ey Abdulmuttalibning oʻgʻli, men sendan soʻrayman va soʻrogʻda qattiqlik qilaman; koʻnglingga (ogʻir) olma», dedi. U zot: «Koʻnglimga olmayman, xohlaganingni soʻra», dedilar. U: «Men senga Alloh bilan — sening Ilohing, sendan oldin boʻlganlarning Ilohi va sendan keyin boʻladiganlarning Ilohi bilan qasam beraman: seni bizga Alloh rasul qilib yuborganmi?» dedi. U zot: «Allohim, ha», dedilar. U: «Senga Alloh bilan — sening Ilohing, sendan oldin boʻlganlarning Ilohi va sendan keyin boʻladiganlarning Ilohi bilan qasam beraman: Unga hech narsani sherik qilmay, yolgʻiz Oʻziga ibodat qilishimizni va otalarimiz Undan oʻzga ibodat qilib kelgan bu tenglashtirilgan (butlar)ni tashlashimizni senga Alloh buyurganmi?» dedi. U zot: «Allohim, ha», dedilar. U: «Senga Alloh bilan — sening Ilohing, sendan oldin boʻlganlarning Ilohi va sendan keyin boʻladiganlarning Ilohi bilan qasam beraman: bu namozlarni oʻqishimizni senga Alloh buyurganmi?» dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У айтди: Бану Саъд ибн Бакр (қабиласи) Зимом ибн Саълабани Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига юборди. У у зотнинг ҳузурларига келди ва туясини масжид эшиги олдида чўктириб, сўнг (оёғини) боғлади, сўнгра масжидга кирди; Расулуллоҳ ﷺ эса ўз ашоблари ичида ўтирган эдилар. Зимом бақувват, серсоч, икки кокилли киши эди. У келиб Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида тўхтади ва: «Қайси бирингиз Абдулмутталибнинг ўғли?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Абдулмутталибнинг ўғлиман», дедилар. У: «Муҳаммадмисан?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Эй Абдулмутталибнинг ўғли, мен сендан сўрайман ва сўроғда қаттиқлик қиламан; кўнглингга (оғир) олма», деди. У зот: «Кўнглимга олмайман, хоҳлаганингни сўра», дедилар. У: «Мен сенга Аллоҳ билан — сенинг Илоҳинг, сендан олдин бўлганларнинг Илоҳи ва сендан кейин бўладиганларнинг Илоҳи билан қасам бераман: сени бизга Аллоҳ расул қилиб юборганми?» деди. У зот: «Аллоҳим, ҳа», дедилар. У: «Сенга Аллоҳ билан — сенинг Илоҳинг, сендан олдин бўлганларнинг Илоҳи ва сендан кейин бўладиганларнинг Илоҳи билан қасам бераман: Унга ҳеч нарсани шерик қилмай, ёлғиз Ўзига ибодат қилишимизни ва оталаримиз Ундан ўзга ибодат қилиб келган бу тенглаштирилган (бутлар)ни ташлашимизни сенга Аллоҳ буюрганми?» деди. У зот: «Аллоҳим, ҳа», дедилар. У: «Сенга Аллоҳ билан — сенинг Илоҳинг, сендан олдин бўлганларнинг Илоҳи ва сендан кейин бўладиганларнинг Илоҳи билан қасам бераман: бу намозларни ўқишимизни сенга Аллоҳ буюрганми?» деди.