حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ مَصْبُورَةٍ كَاذِبًا فَلْيَتَبَوَّأْ بِوَجْهِهِ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim yolgʻon biladigan turib qasamida sobit turib yolgʻon qasam ichsa, doʻzaxdagi oʻrnini hozirlab qoʻyaversin», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким ёлғон биладиган туриб қасамида собит туриб ёлғон қасам ичса, дўзахдаги ўрнини ҳозирлаб қўяверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ هُوَ فِيهَا فَاجِرٌ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الأَشْعَثُ فِيَّ وَاللَّهِ كَانَ ذَلِكَ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ مِنَ الْيَهُودِ أَرْضٌ فَجَحَدَنِي فَقَدَّمْتُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلَكَ بَيِّنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ لِلْيَهُودِيِّ ‏"‏ احْلِفْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذًا يَحْلِفُ وَيَذْهَبُ بِمَالِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir musulmonning molini nohaq olib qoʻyish uchun yolgʻonchi boʻla turib qasam ichsa, Allohga (qiyomatda) Alloh unga gʻazabnok holida roʻbaroʻ boʻladi», dedilar. Shunda Ashʼas: «Vallohi, bu (oyat) mening haqimda nozil boʻlgan. Mening bilan bir yahudiy oʻrtasida yer (haqida nizo) bor edi, u (yerni) mendan inkor qildi. Men uni Nabiy ﷺ huzurlariga olib bordim. Nabiy ﷺ menga: ‹Daliling bormi?› dedilar. Men: ‹Yoʻq›, dedim. U zot yahudiyga: ‹Qasam ich›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, unday boʻlsa, u qasam ichib, molimni olib ketadi-ku›, dedim. Shunda Alloh taolo: {Albatta, Allohga bergan ahdlarini va qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar…} oyatining oxirigacha nozil qildi», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мусулмоннинг молини ноҳақ олиб қўйиш учун ёлғончи бўла туриб қасам ичса, Аллоҳга (қиёматда) Аллоҳ унга ғазабнок ҳолида рўбарў бўлади», дедилар. Шунда Ашъас: «Валлоҳи, бу (оят) менинг ҳақимда нозил бўлган. Менинг билан бир яҳудий ўртасида ер (ҳақида низо) бор эди, у (ерни) мендан инкор қилди. Мен уни Набий ﷺ ҳузурларига олиб бордим. Набий ﷺ менга: ‹Далилинг борми?› дедилар. Мен: ‹Йўқ›, дедим. У зот яҳудийга: ‹Қасам ич›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, ундай бўлса, у қасам ичиб, молимни олиб кетади-ку›, дедим. Шунда Аллоҳ таоло: {Албатта, Аллоҳга берган аҳдларини ва қасамларини арзон баҳога сотадиганлар…} оятининг охиригача нозил қилди», деди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي كُرْدُوسٌ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ كِنْدَةَ وَرَجُلاً مِنْ حَضْرَمَوْتَ اخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي أَرْضٍ مِنَ الْيَمَنِ فَقَالَ الْحَضْرَمِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَرْضِي اغْتَصَبَنِيهَا أَبُو هَذَا وَهِيَ فِي يَدِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ لَكَ بَيِّنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ وَلَكِنْ أُحَلِّفُهُ وَاللَّهِ مَا يَعْلَمُ أَنَّهَا أَرْضِي اغْتَصَبَنِيهَا أَبُوهُ فَتَهَيَّأَ الْكِنْدِيُّ لِلْيَمِينِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَقْتَطِعُ أَحَدٌ مَالاً بِيَمِينٍ إِلاَّ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ أَجْذَمُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الْكِنْدِيُّ هِيَ أَرْضُهُ ‏.‏

Ashʼas ibn Qays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Kinda qabilasidan boʻlgan bir kishi bilan Hazramavtdan boʻlgan bir kishi Yamandagi bir yer haqida Nabiy ﷺ huzurlarida daʼvolashdilar. Hazramavtlik: «Yo Rasululloh, mening yerimni bu kishining otasi gʻasb qilib olgan, u (yer) hozir uning qoʻlida», dedi. U zot: «Daliling bormi?» dedilar. U: «Yoʻq, lekin men unga qasam ichirtiraman: vallohi, u bu yer mening yerim ekanini va otasi uni mendan gʻasb qilib olganini bilmaydimi (ekan)», dedi. Kindalik kishi qasam ichishga shaylandi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kimki birovning molini qasam bilan olib qoʻysa, Allohga (qiyomatda) qoʻli kesilgan holida roʻbaroʻ boʻladi», dedilar. Shunda kindalik kishi: «U (yer) uning yeridir», dedi.Ашъас ибн Қайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Кинда қабиласидан бўлган бир киши билан Ҳазрамавтдан бўлган бир киши Ямандаги бир ер ҳақида Набий ﷺ ҳузурларида даъволашдилар. Ҳазрамавтлик: «Ё Расулуллоҳ, менинг еримни бу кишининг отаси ғасб қилиб олган, у (ер) ҳозир унинг қўлида», деди. У зот: «Далилинг борми?» дедилар. У: «Йўқ, лекин мен унга қасам ичиртираман: валлоҳи, у бу ер менинг ерим эканини ва отаси уни мендан ғасб қилиб олганини билмайдими (экан)», деди. Киндалик киши қасам ичишга шайланди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки бировнинг молини қасам билан олиб қўйса, Аллоҳга (қиёматда) қўли кесилган ҳолида рўбарў бўлади», дедилар. Шунда киндалик киши: «У (ер) унинг еридир», деди.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ وَرَجُلٌ مِنْ كِنْدَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الْحَضْرَمِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا غَلَبَنِي عَلَى أَرْضٍ كَانَتْ لأَبِي ‏.‏ فَقَالَ الْكِنْدِيُّ هِيَ أَرْضِي فِي يَدِي أَزْرَعُهَا لَيْسَ لَهُ فِيهَا حَقٌّ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلْحَضْرَمِيِّ ‏"‏ أَلَكَ بَيِّنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلَكَ يَمِينُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ فَاجِرٌ لاَ يُبَالِي مَا حَلَفَ عَلَيْهِ لَيْسَ يَتَوَرَّعُ مِنْ شَىْءٍ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ لَكَ مِنْهُ إِلاَّ ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقَ لِيَحْلِفَ لَهُ فَلَمَّا أَدْبَرَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا لَئِنْ حَلَفَ عَلَى مَالٍ لِيَأْكُلَهُ ظَالِمًا لَيَلْقَيَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَهُوَ عَنْهُ مُعْرِضٌ ‏"‏ ‏.‏

Alqama ibn Voil ibn Hujr al-Hazramiy otasidan rivoyat qiladi. U (Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)) aytdi: Hazramavtdan boʻlgan bir kishi bilan Kindadan boʻlgan bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga keldilar. Hazramavtlik: «Yo Rasululloh, bu (kishi) otamga tegishli boʻlgan bir yerni mendan tortib oldi», dedi. Kindalik: «U mening yerim, qoʻlimda, men uni ekib-yetishtiraman, uning unda hech qanday haqi yoʻq», dedi. Shunda Nabiy ﷺ hazramavtlikka: «Daliling bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, senga uning qasami (qoladi)», dedilar. U: «Yo Rasululloh, u fojir kishi, qaysi narsaga qasam ichishidan parvo qilmaydi, hech narsadan tap tortmaydi», dedi. Nabiy ﷺ: «Sen uchun undan faqat shu (qasamgina bor)», dedilar. Shunda u (kindalik kishi) qasam ichish uchun yoʻnaldi. U ortiga oʻgirilib ketayotganda Rasululloh ﷺ: «Agar u molni zolimlik bilan yeb olish uchun qasam ichsa, albatta Allohga azza va jallaga U undan yuz oʻgirgan holida roʻbaroʻ boʻladi», dedilar.Алқама ибн Воил ибн Ҳужр ал-Ҳазрамий отасидан ривоят қилади. У (Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)) айтди: Ҳазрамавтдан бўлган бир киши билан Киндадан бўлган бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдилар. Ҳазрамавтлик: «Ё Расулуллоҳ, бу (киши) отамга тегишли бўлган бир ерни мендан тортиб олди», деди. Киндалик: «У менинг ерим, қўлимда, мен уни экиб-етиштираман, унинг унда ҳеч қандай ҳақи йўқ», деди. Шунда Набий ﷺ ҳазрамавтликка: «Далилинг борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Ундай бўлса, сенга унинг қасами (қолади)», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, у фожир киши, қайси нарсага қасам ичишидан парво қилмайди, ҳеч нарсадан тап тортмайди», деди. Набий ﷺ: «Сен учун ундан фақат шу (қасамгина бор)», дедилар. Шунда у (киндалик киши) қасам ичиш учун йўналди. У ортига ўгирилиб кетаётганда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у молни золимлик билан еб олиш учун қасам ичса, албатта Аллоҳга азза ва жаллага У ундан юз ўгирган ҳолида рўбарў бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ هَاشِمٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نِسْطَاسٍ، مِنْ آلِ كَثِيرِ بْنِ الصَّلْتِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَحْلِفُ أَحَدٌ عِنْدَ مِنْبَرِي هَذَا عَلَى يَمِينٍ آثِمَةٍ وَلَوْ عَلَى سِوَاكٍ أَخْضَرَ إِلاَّ تَبَوَّأَ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏"‏ وَجَبَتْ لَهُ النَّارُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hech kim mening shu minbarim oldida — garchi koʻkargan bir misvok (tish choʻpi) uchun boʻlsa-da — gunohkor (yolgʻon) qasam ichmasin. Aks holda, u doʻzaxdagi oʻrnini hozirlab qoʻygan boʻladi», yoki «unga doʻzax vojib boʻladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч ким менинг шу минбарим олдида — гарчи кўкарган бир мисвок (тиш чўпи) учун бўлса-да — гуноҳкор (ёлғон) қасам ичмасин. Акс ҳолда, у дўзахдаги ўрнини ҳозирлаб қўйган бўлади», ёки «унга дўзах вожиб бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ فَقَالَ فِي حَلِفِهِ وَاللاَّتِ فَلْيَقُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَمَنْ قَالَ لِصَاحِبِهِ تَعَالَ أُقَامِرْكَ فَلْيَتَصَدَّقْ بِشَىْءٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qasam ichib, qasamida ‹Lot haqqi› desa, ‹La ilaha illalloh› desin. Va kim oʻz oʻrtogʻiga: ‹Kel, sen bilan qimor oʻynayman› desa, biror narsani sadaqa qilsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қасам ичиб, қасамида ‹Лот ҳаққи› деса, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› десин. Ва ким ўз ўртоғига: ‹Кел, сен билан қимор ўйнайман› деса, бирор нарсани садақа қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ وَلاَ بِأُمَّهَاتِكُمْ وَلاَ بِالأَنْدَادِ وَلاَ تَحْلِفُوا إِلاَّ بِاللَّهِ وَلاَ تَحْلِفُوا بِاللَّهِ إِلاَّ وَأَنْتُمْ صَادِقُونَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Otalaringiz bilan ham, onalaringiz bilan ham, (Allohga) tenglashtirilgan narsalar bilan ham qasam ichmanglar. Faqat Alloh bilangina qasam iching va Alloh bilan qasam ichganda ham faqat rost soʻzlovchi holingizda qasam iching», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оталарингиз билан ҳам, оналарингиз билан ҳам, (Аллоҳга) тенглаштирилган нарсалар билан ҳам қасам ичманглар. Фақат Аллоҳ билангина қасам ичинг ва Аллоҳ билан қасам ичганда ҳам фақат рост сўзловчи ҳолингизда қасам ичинг», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَدْرَكَهُ وَهُوَ فِي رَكْبٍ وَهُوَ يَحْلِفُ بِأَبِيهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ فَمَنْ كَانَ حَالِفًا فَلْيَحْلِفْ بِاللَّهِ أَوْ لِيَسْكُتْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ u (Umar) bir karvonda otasi bilan qasam ichib turgan holida unga yetib keldilar va: «Albatta, Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi. Bas, kim qasam ichadigan boʻlsa, Alloh bilan qasam ichsin yoki jim tursin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ у (Умар) бир карвонда отаси билан қасам ичиб турган ҳолида унга етиб келдилар ва: «Албатта, Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради. Бас, ким қасам ичадиган бўлса, Аллоҳ билан қасам ичсин ёки жим турсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ، - رضى الله عنه - قَالَ سَمِعَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ مَعْنَاهُ إِلَى ‏"‏ بِآبَائِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا حَلَفْتُ بِهَذَا ذَاكِرًا وَلاَ آثِرًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) otasi Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U (Umar (roziyallohu anhu)) aytdi: Rasululloh ﷺ meni eshitib qoldilar — yuqoridagi (hadis) maʼnosiga oʻxshash «otalaringiz bilan» (degan) soʻzgacha. Va (rivoyatda) ziyoda qilib: Umar aytdi: «Vallohi, men shundan keyin u (ota) bilan na bilib turib, na boshqadan rivoyat qilib qasam ichmadim», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) отаси Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У (Умар (розияллоҳу анҳу)) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени эшитиб қолдилар — юқоридаги (ҳадис) маъносига ўхшаш «оталарингиз билан» (деган) сўзгача. Ва (ривоятда) зиёда қилиб: Умар айтди: «Валлоҳи, мен шундан кейин у (ота) билан на билиб туриб, на бошқадан ривоят қилиб қасам ичмадим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، قَالَ سَمِعَ ابْنُ عُمَرَ، رَجُلاً يَحْلِفُ لاَ وَالْكَعْبَةِ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عُمَرَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ بِغَيْرِ اللَّهِ فَقَدْ أَشْرَكَ ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Ubayda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) bir kishining: «Yoʻq, Kaʼba haqqi», deb qasam ichganini eshitib qoldilar-da, unga: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim Allohdan oʻzga bilan qasam ichsa, batahqiq shirk keltiribdi›, deganlarini eshitganman», dedilar.Саъд ибн Убайда (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) бир кишининг: «Йўқ, Каъба ҳаққи», деб қасам ичганини эшитиб қолдилар-да, унга: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким Аллоҳдан ўзга билан қасам ичса, батаҳқиқ ширк келтирибди›, деганларини эшитганман», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ أَبِي سُهَيْلٍ، نَافِعِ بْنِ مَالِكِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ يَعْنِي فِي، حَدِيثِ قِصَّةِ الأَعْرَابِيِّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَفْلَحَ وَأَبِيهِ إِنْ صَدَقَ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَأَبِيهِ إِنْ صَدَقَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Suhayl Nofiʼ ibn Molik ibn Abu Omir otasidan rivoyat qiladiki, u (Molik ibn Abu Omir) Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan — aʼrobiy qissasi haqidagi hadisda — eshitganki, Nabiy ﷺ: «U najot topdi, otasiga (qasam)! Agar rost soʻzlagan boʻlsa, jannatga kiradi, otasiga (qasam), agar rost soʻzlagan boʻlsa», dedilar.Абу Суҳайл Нофиъ ибн Молик ибн Абу Омир отасидан ривоят қиладики, у (Молик ибн Абу Омир) Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан — аъробий қиссаси ҳақидаги ҳадисда — эшитганки, Набий ﷺ: «У нажот топди, отасига (қасам)! Агар рост сўзлаган бўлса, жаннатга киради, отасига (қасам), агар рост сўзлаган бўлса», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ ثَعْلَبَةَ الطَّائِيُّ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ حَلَفَ بِالأَمَانَةِ فَلَيْسَ مِنَّا ‏"‏ ‏.‏

Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ‹omonat› bilan qasam ichsa, u bizdan emas», dedilar.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ‹омонат› билан қасам ичса, у биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ الشَّامِيُّ، حَدَّثَنَا حَسَّانُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِي الصَّائِغَ - عَنْ عَطَاءٍ، فِي اللَّغْوِ فِي الْيَمِينِ قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ هُوَ كَلاَمُ الرَّجُلِ فِي بَيْتِهِ كَلاَّ وَاللَّهِ وَبَلَى وَاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَانَ إِبْرَاهِيمُ الصَّائِغُ رَجُلاً صَالِحًا قَتَلَهُ أَبُو مُسْلِمٍ بِعَرَنْدَسَ قَالَ وَكَانَ إِذَا رَفَعَ الْمَطْرَقَةَ فَسَمِعَ النِّدَاءَ سَيَّبَهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ دَاوُدُ بْنُ أَبِي الْفُرَاتِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الصَّائِغِ مَوْقُوفًا عَلَى عَائِشَةَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ وَعَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَمَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ وَكُلُّهُمْ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ عَائِشَةَ مَوْقُوفًا ‏.‏

Ato qasamdagi lagʻv (behuda qasam) haqida (soʻzlab) rivoyat qiladiki, Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «U (lagʻv qasam) — kishining oʻz uyida ‹Yoʻq, vallohi›, ‹Ha, vallohi› deyishidir», dedilar. Abu Dovud aytdi: Ibrohim as-Soigʻ solih kishi edi, uni Abu Muslim Arandasda oʻldirgan. (Rivoyatchi) aytdi: U bolgʻani koʻtarganida (azon) nidosini eshitsa, uni qoʻyib yuborar edi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Dovud ibn Abul-Furot Ibrohim as-Soigʻdan Oishaga mavquf (toʻxtatilgan) holda rivoyat qilgan. Shuningdek, uni az-Zuhriy, Abdulmalik ibn Abu Sulaymon va Molik ibn Migʻval — hammasi Atodan, u Oishadan — mavquf holda rivoyat qilganlar.Ато қасамдаги лағв (беҳуда қасам) ҳақида (сўзлаб) ривоят қиладики, Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «У (лағв қасам) — кишининг ўз уйида ‹Йўқ, валлоҳи›, ‹Ҳа, валлоҳи› дейишидир», дедилар. Абу Довуд айтди: Иброҳим ас-Соиғ солиҳ киши эди, уни Абу Муслим Арандасда ўлдирган. (Ривоятчи) айтди: У болғани кўтарганида (азон) нидосини эшитса, уни қўйиб юборар эди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Довуд ибн Абул-Фурот Иброҳим ас-Соиғдан Оишага мавқуф (тўхтатилган) ҳолда ривоят қилган. Шунингдек, уни аз-Зуҳрий, Абдулмалик ибн Абу Сулаймон ва Молик ибн Миғвал — ҳаммаси Атодан, у Оишадан — мавқуф ҳолда ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَنَا هُشَيْمٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَمِينُكَ عَلَى مَا يُصَدِّقُكَ عَلَيْهَا صَاحِبُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُسَدَّدٌ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي صَالِحٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُمَا وَاحِدٌ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي صَالِحٍ وَعَبَّادُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sening qasaming — oʻrtogʻing seni nimaga ishontirsa, shunga (binoan boʻladi)», dedilar. Musaddad (rivoyatida): «Menga Abdulloh ibn Abu Solih xabar berdi», dedi. Abu Dovud aytdi: Abdulloh ibn Abu Solih bilan Abbod ibn Abu Solih — ikkovi bir kishidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сенинг қасаминг — ўртоғинг сени нимага ишонтирса, шунга (биноан бўлади)», дедилар. Мусаддад (ривоятида): «Менга Абдуллоҳ ибн Абу Солиҳ хабар берди», деди. Абу Довуд айтди: Абдуллоҳ ибн Абу Солиҳ билан Аббод ибн Абу Солиҳ — иккови бир кишидир.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ جَدَّتِهِ، عَنْ أَبِيهَا، سُوَيْدِ بْنِ حَنْظَلَةَ قَالَ خَرَجْنَا نُرِيدُ رَسُولَ اللَّهِ وَمَعَنَا وَائِلُ بْنُ حُجْرٍ فَأَخَذَهُ عَدُوٌّ لَهُ فَتَحَرَّجَ الْقَوْمُ أَنْ يَحْلِفُوا وَحَلَفْتُ أَنَّهُ أَخِي فَخَلَّى سَبِيلَهُ فَأَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّ الْقَوْمَ تَحَرَّجُوا أَنْ يَحْلِفُوا وَحَلَفْتُ أَنَّهُ أَخِي قَالَ ‏"‏ صَدَقْتَ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Muhammad an-Noqid bizga aytdiki, Abu Ahmad az-Zubayriy bizga aytdiki, Isroil bizga aytdiki, u Ibrohim ibn Abdul-Aʼlodan, u buvisidan, u esa otasi Suwayd ibn Hanzala (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U aytdi: «Biz Rasululloh ﷺ huzurlariga bormoqchi boʻlib yoʻlga chiqdik, biz bilan birga Voil ibn Hujr ham bor edi. Uni bir dushmani ushlab oldi. Odamlar qasam ichishdan choʻchidilar, men esa uning birodarim ekanini aytib qasam ichdim. Shunda u uni qoʻyib yubordi. Soʻng biz Rasululloh ﷺ huzurlariga keldik va men u zotga, odamlar qasam ichishdan choʻchiganlarini, men esa uning birodarim ekanini aytib qasam ichganimni xabar berdim. U zot: ‹Rost aytibsan, musulmon musulmonning birodaridir›, dedilar».Амр ибн Муҳаммад ан-Ноқид бизга айтдики, Абу Аҳмад аз-Зубайрий бизга айтдики, Исроил бизга айтдики, у Иброҳим ибн Абдул-Аълодан, у бувисидан, у эса отаси Суwайд ибн Ҳанзала (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У айтди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бормоқчи бўлиб йўлга чиқдик, биз билан бирга Воил ибн Ҳужр ҳам бор эди. Уни бир душмани ушлаб олди. Одамлар қасам ичишдан чўчидилар, мен эса унинг биродарим эканини айтиб қасам ичдим. Шунда у уни қўйиб юборди. Сўнг биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдик ва мен у зотга, одамлар қасам ичишдан чўчиганларини, мен эса унинг биродарим эканини айтиб қасам ичганимни хабар бердим. У зот: ‹Рост айтибсан, мусулмон мусулмоннинг биродаридир›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، أَنَّ ثَابِتَ بْنَ الضَّحَّاكِ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَحْتَ الشَّجَرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ غَيْرِ مِلَّةِ الإِسْلاَمِ كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَىْءٍ عُذِّبَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَيْسَ عَلَى رَجُلٍ نَذْرٌ فِيمَا لاَ يَمْلِكُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Tavba ar-Rabiʼ ibn Nofiʼ bizga aytdiki, Muoviya ibn Sallom bizga aytdiki, u Yahyo ibn Abu Kasirdan, u aytdi: Abu Qiloba menga xabar berdiki, unga Sobit ibn Zahhok (roziyallohu anhu) xabar berishicha, u Rasululloh ﷺ ga daraxt ostida bayʼat qilgan edi. Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim islom millatidan boshqa bir millatni aytib yolgʻon qasam ichsa, u oʻzi aytgani kabidir. Kim oʻzini biror narsa bilan oʻldirsa, qiyomat kunida oʻsha narsa bilan azoblanadi. Kishi oʻzi ega boʻlmagan narsa haqida nazr qilsa, unga vojib boʻlmaydi».Абу Тавба ар-Рабиъ ибн Нофиъ бизга айтдики, Муовия ибн Саллом бизга айтдики, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у айтди: Абу Қилоба менга хабар бердики, унга Собит ибн Заҳҳок (розияллоҳу анҳу) хабар беришича, у Расулуллоҳ ﷺ га дарахт остида байъат қилган эди. Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким ислом миллатидан бошқа бир миллатни айтиб ёлғон қасам ичса, у ўзи айтгани кабидир. Ким ўзини бирор нарса билан ўлдирса, қиёмат кунида ўша нарса билан азобланади. Киши ўзи эга бўлмаган нарса ҳақида назр қилса, унга вожиб бўлмайди».

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، - يَعْنِي ابْنَ وَاقِدٍ - حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ فَقَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنَ الإِسْلاَمِ فَإِنْ كَانَ كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ، وَإِنْ كَانَ صَادِقًا فَلَنْ يَرْجِعَ إِلَى الإِسْلاَمِ سَالِمًا ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal menga aytdiki, Zayd ibn Hubob bizga aytdiki, Husayn — yaʼni ibn Voqid — bizga aytdiki, Abdulloh ibn Burayda menga aytdiki, u otasidan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim qasam ichib, ‹men islomdan beriyman› desa, agar yolgʻonchi boʻlsa, oʻzi aytgani kabidir, agar rostgoʻy boʻlsa, islomga sogʻ-salomat qaytmaydi».Аҳмад ибн Ҳанбал менга айтдики, Зайд ибн Ҳубоб бизга айтдики, Ҳусайн — яъни ибн Воқид — бизга айтдики, Абдуллоҳ ибн Бурайда менга айтдики, у отасидан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким қасам ичиб, ‹мен исломдан берийман› деса, агар ёлғончи бўлса, ўзи айтгани кабидир, агар ростгўй бўлса, исломга соғ-саломат қайтмайди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْعَلاَءِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ، قَالَ ‏:‏ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَضَعَ تَمْرَةً عَلَى كِسْرَةٍ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ هَذِهِ إِدَامُ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Iyso bizga aytdiki, Yahyo ibn al-Alo bizga aytdiki, u Muhammad ibn Yahyo ibn Habbondan, u Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: «Men Paygʻambar ﷺ ni bir bir parcha non ustiga xurmo qoʻyganlarini va: ‹Bu — buning qatigʻidir›, deganlarini koʻrdim».Муҳаммад ибн Ийсо бизга айтдики, Яҳё ибн ал-Ало бизга айтдики, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у Юсуф ибн Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: «Мен Пайғамбар ﷺ ни бир бир парча нон устига хурмо қўйганларини ва: ‹Бу — бунинг қатиғидир›, деганларини кўрдим».

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ الأَعْوَرِ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ، مِثْلَهُ ‏.‏

Horun ibn Abdulloh bizga aytdiki, Umar ibn Hafs bizga aytdiki, otam bizga aytdiki, u Muhammad ibn Abu Yahyodan, u Yazid al-Aʼvardan, u Yusuf ibn Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhumo)dan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Ҳорун ибн Абдуллоҳ бизга айтдики, Умар ибн Ҳафс бизга айтдики, отам бизга айтдики, у Муҳаммад ибн Абу Яҳёдан, у Язид ал-Аъвардан, у Юсуф ибн Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳумо)дан шунга ўхшашини ривоят қилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَدِ اسْتَثْنَى ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga aytdiki, Sufyon bizga aytdiki, u Ayyubdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, uni Paygʻambar ﷺ ga yetkazadi. U zot: «Kim biror qasam ichsa-yu, ‹inshaalloh› desa, u istisno qilibdi», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга айтдики, Суфён бизга айтдики, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, уни Пайғамбар ﷺ га етказади. У зот: «Ким бирор қасам ичса-ю, ‹иншааллоҳ› деса, у истисно қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، وَمُسَدَّدٌ، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ فَاسْتَثْنَى فَإِنْ شَاءَ رَجَعَ، وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ غَيْرَ حِنْثٍ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Iyso va Musaddad bizga aytdilar — bu uning hadisi — ular ikkisi aytdilar: Abdul-Voris bizga aytdiki, u Ayyubdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim qasam ichib, istisno qilsa, istasa qasamini bajaradi, istasa qasamni buzgan boʻlmasdan tark etadi».Муҳаммад ибн Ийсо ва Мусаддад бизга айтдилар — бу унинг ҳадиси — улар иккиси айтдилар: Абдул-Ворис бизга айтдики, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким қасам ичиб, истисно қилса, истаса қасамини бажаради, истаса қасамни бузган бўлмасдан тарк этади».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ ‏:‏ أَكْثَرُ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْلِفُ بِهَذِهِ الْيَمِينِ ‏:‏ ‏"‏ لاَ، وَمُقَلِّبِ الْقُلُوبِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga aytdiki, Ibnul-Muborak bizga aytdiki, u Muso ibn Uqbadan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: «Rasululloh ﷺ koʻpincha mana shu qasam bilan qasam ichar edilar: ‹Yoʻq, qalblarni agʻdaruvchi Zot bilan qasam›».Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга айтдики, Ибнул-Муборак бизга айтдики, у Мусо ибн Уқбадан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ кўпинча мана шу қасам билан қасам ичар эдилар: ‹Йўқ, қалбларни ағдарувчи Зот билан қасам›».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ شُمَيْخٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ ‏:‏ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اجْتَهَدَ فِي الْيَمِينِ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسُ أَبِي الْقَاسِمِ بِيَدِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga aytdiki, Vakiʼ bizga aytdiki, Ikrima ibn Ammor bizga aytdiki, u Osim ibn Shumayxdan, u Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U aytdi: «Rasululloh ﷺ qasamni qattiq ichmoqchi boʻlganlarida: ‹Abulqosimning joni Qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasam›, der edilar».Аҳмад ибн Ҳанбал бизга айтдики, Вакиъ бизга айтдики, Икрима ибн Аммор бизга айтдики, у Осим ибн Шумайхдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ қасамни қаттиқ ичмоқчи бўлганларида: ‹Абулқосимнинг жони Қўлида бўлган Зот билан қасам›, дер эдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ ‏:‏ كَانَتْ يَمِينُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا حَلَفَ يَقُولُ ‏:‏ ‏"‏ لاَ، وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Abdulaziz ibn Abu Rizma bizga aytdiki, Zayd ibn Hubob menga xabar berdiki, Muhammad ibn Hilol menga xabar berdiki, otam menga aytdiki, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdi: «Rasululloh ﷺ qasam ichganlarida, qasamlari shunday boʻlar edi: ‹Yoʻq, Allohdan magʻfirat soʻrayman›».Муҳаммад ибн Абдулазиз ибн Абу Ризма бизга айтдики, Зайд ибн Ҳубоб менга хабар бердики, Муҳаммад ибн Ҳилол менга хабар бердики, отам менга айтдики, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: «Расулуллоҳ ﷺ қасам ичганларида, қасамлари шундай бўлар эди: ‹Йўқ, Аллоҳдан мағфират сўрайман›».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَيَّاشٍ السَّمَعِيُّ الأَنْصَارِيُّ، عَنْ دَلْهَمِ بْنِ الأَسْوَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاجِبِ بْنِ عَامِرِ بْنِ الْمُنْتَفِقِ الْعُقَيْلِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمِّهِ، لَقِيطِ بْنِ عَامِرٍ قَالَ دَلْهَمٌ وَحَدَّثَنِيهِ أَيْضًا الأَسْوَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطٍ، ‏:‏ أَنَّ لَقِيطَ بْنَ عَامِرٍ، خَرَجَ وَافِدًا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَقِيطٌ ‏:‏ فَقَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ حَدِيثًا فِيهِ ‏:‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ لَعَمْرُ إِلَهِكَ ‏"‏ ‏.‏

Hasan ibn Ali bizga aytdiki, Ibrohim ibn Hamza bizga aytdiki, Abdulmalik ibn Ayyosh as-Samaʼiy al-Ansoriy bizga aytdiki, u Dalham ibn al-Asvad ibn Abdulloh ibn Hojib ibn Omir ibn al-Muntafiq al-Uqayliydan, u otasidan, u amakisi Laqit ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. Dalham aytdi: Buni menga al-Asvad ibn Abdulloh ham Osim ibn Laqitdan rivoyat qilib aytdiki, Laqit ibn Omir (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺ huzurlariga elchi boʻlib chiqdi. Laqit aytdi: «Biz Rasululloh ﷺ huzurlariga keldik». Soʻng u bir hadis zikr qildi, unda: Paygʻambar ﷺ: «Ilohingning umri bilan qasam», dedilar.Ҳасан ибн Али бизга айтдики, Иброҳим ибн Ҳамза бизга айтдики, Абдулмалик ибн Айёш ас-Самаъий ал-Ансорий бизга айтдики, у Далҳам ибн ал-Асвад ибн Абдуллоҳ ибн Ҳожиб ибн Омир ибн ал-Мунтафиқ ал-Уқайлийдан, у отасидан, у амакиси Лақит ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. Далҳам айтди: Буни менга ал-Асвад ибн Абдуллоҳ ҳам Осим ибн Лақитдан ривоят қилиб айтдики, Лақит ибн Омир (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺ ҳузурларига элчи бўлиб чиқди. Лақит айтди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдик». Сўнг у бир ҳадис зикр қилди, унда: Пайғамбар ﷺ: «Илоҳингнинг умри билан қасам», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏:‏ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، أَقْسَمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ لاَ تُقْسِمْ ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga aytdiki, Sufyon bizga aytdiki, u az-Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdullohdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, Abu Bakr (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺ ga qasam ichib biror narsani bajarishlarini soʻradi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga: «Qasam ichma», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга айтдики, Суфён бизга айтдики, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺ га қасам ичиб бирор нарсани бажаришларини сўради. Шунда Пайғамбар ﷺ унга: «Қасам ичма», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، - قَالَ ابْنُ يَحْيَى كَتَبْتُهُ مِنْ كِتَابِهِ - أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏:‏ كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَجُلاً، أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏:‏ إِنِّي أَرَى اللَّيْلَةَ فَذَكَرَ رُؤْيَا فَعَبَّرَهَا أَبُو بَكْرٍ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ أَصَبْتَ بَعْضًا وَأَخْطَأْتَ بَعْضًا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏:‏ أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ لَتُحَدِّثَنِّي مَا الَّذِي أَخْطَأْتُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ لاَ تُقْسِمْ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga aytdiki, Abdurazzoq bizga aytdiki — Ibn Yahyo aytdi: Men buni uning kitobidan koʻchirib oldim — Maʼmar bizga xabar berdiki, u az-Zuhriydan, u Ubaydullohdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday rivoyat qilar edi: «Bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men bu kecha shunday tush koʻrdim›, dedi». Soʻng u bir tushni zikr qildi. Buni Abu Bakr (roziyallohu anhu) taʼbir qildi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Baʼzisini toʻgʻri topding, baʼzisida xato qilding», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, otam Sizga fido boʻlsin, qaysi joyida xato qilganimni menga aytib berishingizni soʻrab qasam ichaman», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Qasam ichma», dedilar.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга айтдики, Абдураззоқ бизга айтдики — Ибн Яҳё айтди: Мен буни унинг китобидан кўчириб олдим — Маъмар бизга хабар бердики, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай ривоят қилар эди: «Бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен бу кеча шундай туш кўрдим›, деди». Сўнг у бир тушни зикр қилди. Буни Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) таъбир қилди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Баъзисини тўғри топдинг, баъзисида хато қилдинг», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам Сизга фидо бўлсин, қайси жойида хато қилганимни менга айтиб беришингизни сўраб қасам ичаман», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Қасам ичма», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ لَمْ يَذْكُرِ الْقَسَمَ، زَادَ فِيهِ وَلَمْ يُخْبِرْهُ ‏.‏

Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga aytdiki, Muhammad ibn Kasir bizga xabar berdiki, Sulaymon ibn Kasir bizga xabar berdiki, u az-Zuhriydan, u Ubaydullohdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺ dan shu hadisni rivoyat qildi, ammo qasam soʻzini zikr qilmadi va unda: «Unga xabar bermadilar», degan ziyodani keltirdi.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга айтдики, Муҳаммад ибн Касир бизга хабар бердики, Сулаймон ибн Касир бизга хабар бердики, у аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺ дан шу ҳадисни ривоят қилди, аммо қасам сўзини зикр қилмади ва унда: «Унга хабар бермадилар», деган зиёдани келтирди.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، أَوْ عَنْ أَبِي السَّلِيلِ، عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَ ‏:‏ نَزَلَ بِنَا أَضْيَافٌ لَنَا قَالَ ‏:‏ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يَتَحَدَّثُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِاللَّيْلِ فَقَالَ ‏:‏ لاَ أَرْجِعَنَّ إِلَيْكَ حَتَّى تَفْرَغَ مِنْ ضِيَافَةِ هَؤُلاَءِ وَمِنْ قِرَاهُمْ فَأَتَاهُمْ بِقِرَاهُمْ فَقَالُوا ‏:‏ لاَ نَطْعَمُهُ حَتَّى يَأْتِيَ أَبُو بَكْرٍ ‏.‏ فَجَاءَ فَقَالَ ‏:‏ مَا فَعَلَ أَضْيَافُكُمْ أَفَرَغْتُمْ مِنْ قِرَاهُمْ قَالُوا ‏:‏ لاَ ‏.‏ قُلْتُ ‏:‏ قَدْ أَتَيْتُهُمْ بِقِرَاهُمْ فَأَبَوْا وَقَالُوا ‏:‏ وَاللَّهِ لاَ نَطْعَمُهُ حَتَّى يَجِيءَ، فَقَالُوا ‏:‏ صَدَقَ قَدْ أَتَانَا بِهِ فَأَبَيْنَا حَتَّى تَجِيءَ، قَالَ ‏:‏ فَمَا مَنَعَكُمْ قَالُوا ‏:‏ مَكَانُكَ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَاللَّهِ لاَ أَطْعَمُهُ اللَّيْلَةَ، قَالَ فَقَالُوا ‏:‏ وَنَحْنُ وَاللَّهِ لاَ نَطْعَمُهُ حَتَّى تَطْعَمَهُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ مَا رَأَيْتُ فِي الشَّرِّ كَاللَّيْلَةِ قَطُّ - قَالَ - قَرِّبُوا طَعَامَكُمْ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ فَقُرِّبَ طَعَامُهُمْ فَقَالَ ‏:‏ بِسْمِ اللَّهِ فَطَعِمَ وَطَعِمُوا فَأُخْبِرْتُ أَنَّهُ أَصْبَحَ فَغَدَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِالَّذِي صَنَعَ وَصَنَعُوا، قَالَ ‏:‏ ‏"‏ بَلْ أَنْتَ أَبَرُّهُمْ وَأَصْدَقُهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bizning oldimizga mehmonlarimiz tushdi. Abu Bakr esa kechasi Rasululloh ﷺ ning huzurlarida suhbat qurar edi. (Abu Bakr ketayotib menga:) «Mana shu (mehmonlar)ni mehmon qilib, ularga ovqat berib boʻlmaguningcha qaytib kelmayman», dedi. Men ularga ovqatlarini olib keldim. Ular esa: «Abu Bakr kelmaguncha buni yemaymiz», dedilar. Soʻng (Abu Bakr) kelib: «Mehmonlaringiz nima qildi? Ularni mehmon qilib boʻldingmi?» dedi. Ular: «Yoʻq», dedilar. Men: «Men ularga ovqatlarini olib keldim, lekin ular qabul qilmadilar va: ‹Vallohi, u (Abu Bakr) kelmaguncha buni yemaymiz›, dedilar», dedim. Ular: «(U) rost aytdi, u bizga (ovqatni) olib keldi, biroq biz sen kelmaguningcha qabul qilmadik», dedilar. (Abu Bakr:) «Sizlarni nima toʻsdi?» dedi. Ular: «Sening (kelmaganliging) sabab», dedilar. (Abu Bakr:) «Vallohi, men bu kecha buni yemayman», dedi. Ular: «Biz ham, vallohi, sen yemaguningcha buni yemaymiz», dedilar. (Abu Bakr:) «Bu kechaday yomon kechani aslo koʻrmaganman», dedi. Soʻng: «Ovqatingizni keltiringlar», dedi. Ularning ovqatlari keltirildi. (Abu Bakr:) «Bismillah», dedi-da, yedi, ular ham yedilar. Menga shu xabar yetdiki, u tonggacha (shu holatda) qoldi. Soʻng ertalab Nabiy ﷺ ning huzurlariga bordi va oʻzi qilgan ishni hamda ular qilgan ishni (u zotga) xabar berdi. (Nabiy ﷺ:) «Yoʻq, balki sen ulardan yaxshiroq va rostgoʻyroq ekansan», dedilar.Абдурраҳмон ибн Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бизнинг олдимизга меҳмонларимиз тушди. Абу Бакр эса кечаси Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида суҳбат қурар эди. (Абу Бакр кетаётиб менга:) «Мана шу (меҳмонлар)ни меҳмон қилиб, уларга овқат бериб бўлмагунингча қайтиб келмайман», деди. Мен уларга овқатларини олиб келдим. Улар эса: «Абу Бакр келмагунча буни емаймиз», дедилар. Сўнг (Абу Бакр) келиб: «Меҳмонларингиз нима қилди? Уларни меҳмон қилиб бўлдингми?» деди. Улар: «Йўқ», дедилар. Мен: «Мен уларга овқатларини олиб келдим, лекин улар қабул қилмадилар ва: ‹Валлоҳи, у (Абу Бакр) келмагунча буни емаймиз›, дедилар», дедим. Улар: «(У) рост айтди, у бизга (овқатни) олиб келди, бироқ биз сен келмагунингча қабул қилмадик», дедилар. (Абу Бакр:) «Сизларни нима тўсди?» деди. Улар: «Сенинг (келмаганлигинг) сабаб», дедилар. (Абу Бакр:) «Валлоҳи, мен бу кеча буни емайман», деди. Улар: «Биз ҳам, валлоҳи, сен емагунингча буни емаймиз», дедилар. (Абу Бакр:) «Бу кечадай ёмон кечани асло кўрмаганман», деди. Сўнг: «Овқатингизни келтиринглар», деди. Уларнинг овқатлари келтирилди. (Абу Бакр:) «Бисмиллаҳ», деди-да, еди, улар ҳам едилар. Менга шу хабар етдики, у тонггача (шу ҳолатда) қолди. Сўнг эрталаб Набий ﷺ нинг ҳузурларига борди ва ўзи қилган ишни ҳамда улар қилган ишни (у зотга) хабар берди. (Набий ﷺ:) «Йўқ, балки сен улардан яхшироқ ва ростгўйроқ экансан», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ، وَعَبْدُ الأَعْلَى، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ نَحْوَهُ زَادَ عَنْ سَالِمٍ، فِي حَدِيثِهِ قَالَ ‏:‏ وَلَمْ يَبْلُغْنِي كَفَّارَةً ‏.‏

Abdurrahmon ibn Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan boshqa sanad bilan mana shu hadis shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Solimning rivoyatida shu ziyoda bor: «Menga kafforat (haqidagi xabar) yetmadi», dedi.Абдурраҳмон ибн Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан бошқа санад билан мана шу ҳадис шунга ўхшаш ривоят қилинган. Солимнинг ривоятида шу зиёда бор: «Менга каффорат (ҳақидаги хабар) етмади», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا حَبِيبٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، ‏:‏ أَنَّ أَخَوَيْنِ، مِنَ الأَنْصَارِ كَانَ بَيْنَهُمَا مِيرَاثٌ فَسَأَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ الْقِسْمَةَ فَقَالَ ‏:‏ إِنْ عُدْتَ تَسْأَلُنِي عَنِ الْقِسْمَةِ فَكُلُّ مَالٍ لِي فِي رِتَاجِ الْكَعْبَةِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ ‏:‏ إِنَّ الْكَعْبَةَ غَنِيَّةٌ عَنْ مَالِكَ، كَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ وَكَلِّمْ أَخَاكَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏:‏ ‏"‏ لاَ يَمِينَ عَلَيْكَ، وَلاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةِ الرَّبِّ وَفِي قَطِيعَةِ الرَّحِمِ وَفِيمَا لاَ تَمْلِكُ ‏"‏ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan ikki aka-uka boʻlib, ular oʻrtasida meros bor edi. Ulardan biri sherigidan (merosni) taqsim qilishni soʻradi. (Sherigi esa:) «Agar yana mendan taqsimni soʻrasang, butun molim Kaʼba eshigiga (vaqf) boʻlsin», dedi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) unga: «Albatta Kaʼba sening molingdan behojatdir. Qasamingga kafforat ber va akang bilan gaplash. Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Robbingga maʼsiyat boʻlgan, qarindoshlik aloqasini uzishda boʻlgan va oʻzing ega boʻlmagan narsada qasam ham, nazr ham (joiz) emas (bunga rioya qilish) sening zimmangda yoʻq›, deganlarini eshitganman», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ансорлардан икки ака-ука бўлиб, улар ўртасида мерос бор эди. Улардан бири шеригидан (меросни) тақсим қилишни сўради. (Шериги эса:) «Агар яна мендан тақсимни сўрасанг, бутун молим Каъба эшигига (вақф) бўлсин», деди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) унга: «Албатта Каъба сенинг молингдан беҳожатдир. Қасамингга каффорат бер ва аканг билан гаплаш. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Роббингга маъсият бўлган, қариндошлик алоқасини узишда бўлган ва ўзинг эга бўлмаган нарсада қасам ҳам, назр ҳам (жоиз) эмас (бунга риоя қилиш) сенинг зиммангда йўқ›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لاَ نَذْرَ إِلاَّ فِيمَا يُبْتَغَى بِهِ وَجْهُ اللَّهِ، وَلاَ يَمِينَ فِي قَطِيعَةِ رَحِمٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nazr faqat Allohning yuzi (rizosi) koʻzlangan narsadagina (joiz)dir, qarindoshlik aloqasini uzishdagi qasam (joiz) emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Назр фақат Аллоҳнинг юзи (ризоси) кўзланган нарсадагина (жоиз)дир, қариндошлик алоқасини узишдаги қасам (жоиз) эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا الْمُنْذِرُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الأَخْنَسِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ لاَ نَذْرَ وَلاَ يَمِينَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ابْنُ آدَمَ وَلاَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَلاَ فِي قَطِيعَةِ رَحِمٍ، وَمَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا فَلْيَدَعْهَا وَلْيَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ، فَإِنَّ تَرْكَهَا كَفَّارَتُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ الأَحَادِيثُ كُلُّهَا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ وَلْيُكَفِّرْ عَنْ يَمِينِهِ ‏"‏ ‏.‏ إِلاَّ فِيمَا لاَ يُعْبَأُ بِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قُلْتُ لأَحْمَدَ ‏:‏ رَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ فَقَالَ ‏:‏ تَرَكَهُ بَعْدَ ذَلِكَ وَكَانَ أَهْلاً لِذَلِكَ، قَالَ أَحْمَدُ ‏:‏ أَحَادِيثُهُ مَنَاكِيرُ وَأَبُوهُ لاَ يُعْرَفُ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam bolasi ega boʻlmagan narsada, Allohga maʼsiyat (boʻlgan narsa)da va qarindoshlik aloqasini uzishda nazr ham, qasam ham (joiz) emas. Kim bir qasamga qasam ichsa-yu, soʻng undan boshqasini undan yaxshiroq deb bilsa, uni (qasamini) tark etsin va yaxshiroq boʻlganini qilsin, zero uni tark etish uning kafforatidir», dedilar. Abu Dovud aytdi: Nabiy ﷺ dan (rivoyat qilingan) hadislarning hammasida: «Va qasamiga kafforat bersin», (deyilgan), faqat eʼtiborga olinmaydigan (zaif) rivoyatlardan boshqasida (bu yoʻq). Abu Dovud aytdi: Men Ahmadga: «Yahyo ibn Said, Yahyo ibn Ubaydullohdan rivoyat qildi», dedim. (Ahmad:) «Keyin uni (rivoyat qilishni) tark etdi, u shunga loyiq edi», dedi. Ahmad aytdi: «Uning hadislari munkar (radd etiladigan)dir, otasi esa nomaʼlumdir».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам боласи эга бўлмаган нарсада, Аллоҳга маъсият (бўлган нарса)да ва қариндошлик алоқасини узишда назр ҳам, қасам ҳам (жоиз) эмас. Ким бир қасамга қасам ичса-ю, сўнг ундан бошқасини ундан яхшироқ деб билса, уни (қасамини) тарк этсин ва яхшироқ бўлганини қилсин, зеро уни тарк этиш унинг каффоратидир», дедилар. Абу Довуд айтди: Набий ﷺ дан (ривоят қилинган) ҳадисларнинг ҳаммасида: «Ва қасамига каффорат берсин», (дейилган), фақат эътиборга олинмайдиган (заиф) ривоятлардан бошқасида (бу йўқ). Абу Довуд айтди: Мен Аҳмадга: «Яҳё ибн Саид, Яҳё ибн Убайдуллоҳдан ривоят қилди», дедим. (Аҳмад:) «Кейин уни (ривоят қилишни) тарк этди, у шунга лойиқ эди», деди. Аҳмад айтди: «Унинг ҳадислари мункар (радд этиладиган)дир, отаси эса номаълумдир».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏:‏ أَنَّ رَجُلَيْنِ، اخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الطَّالِبَ الْبَيِّنَةَ، فَلَمْ تَكُنْ لَهُ بَيِّنَةٌ فَاسْتَحْلَفَ الْمَطْلُوبَ فَحَلَفَ بِاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ بَلَى قَدْ فَعَلْتَ، وَلَكِنْ قَدْ غُفِرَ لَكَ بِإِخْلاَصِ قَوْلِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ يُرَادُ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّهُ لَمْ يَأْمُرْهُ بِالْكَفَّارَةِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi Nabiy ﷺ ga (daʼvolashib) kelishdi. Nabiy ﷺ daʼvogardan dalil-isbot soʻradilar, biroq uning dalili boʻlmadi. Shunda javobgardan qasam ichishni talab qildilar. U: «Undan boʻlak iloh boʻlmagan Alloh bilan qasam», deb qasam ichdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Aksincha, sen (uni) qilgansan, lekin ‹Lo ilaha illalloh›ni ixlos bilan aytganing sababli senga magʻfirat qilindi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadisdan maqsad shuki, u (Nabiy ﷺ) unga kafforatni buyurmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Икки киши Набий ﷺ га (даъволашиб) келишди. Набий ﷺ даъвогардан далил-исбот сўрадилар, бироқ унинг далили бўлмади. Шунда жавобгардан қасам ичишни талаб қилдилар. У: «Ундан бўлак илоҳ бўлмаган Аллоҳ билан қасам», деб қасам ичди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аксинча, сен (уни) қилгансан, лекин ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›ни ихлос билан айтганинг сабабли сенга мағфират қилинди», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисдан мақсад шуки, у (Набий ﷺ) унга каффоратни буюрмадилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنِّي وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا إِلاَّ كَفَّرْتُ عَنْ يَمِينِي، وَأَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِلاَّ أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَكَفَّرْتُ يَمِينِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Burda (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ: «Albatta men, vallohi, agar Alloh xohlasa, biror qasamga qasam ichib, soʻng undan boshqasini undan yaxshiroq deb bilsam, qasamimga kafforat berib, yaxshiroq boʻlganini qilaman», dedilar. Yoki: «...balki yaxshiroq boʻlganini qilaman va qasamimga kafforat beraman», dedilar.Абу Бурда (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилишича, Набий ﷺ: «Албатта мен, валлоҳи, агар Аллоҳ хоҳласа, бирор қасамга қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини ундан яхшироқ деб билсам, қасамимга каффорат бериб, яхшироқ бўлганини қиламан», дедилар. Ёки: «...балки яхшироқ бўлганини қиламан ва қасамимга каффорат бераман», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، وَمَنْصُورٌ، - يَعْنِي ابْنَ زَاذَانَ - عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ سَمُرَةَ إِذَا حَلَفْتَ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَيْتَ غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، فَأْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَكَفِّرْ يَمِينَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ سَمِعْتُ أَحْمَدَ يُرَخِّصُ فِيهَا الْكَفَّارَةَ قَبْلَ الْحِنْثِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ menga: «Ey Abdurrahmon ibn Samura, qachon biror qasamga qasam ichsang-u, soʻng undan boshqasini undan yaxshiroq deb bilsang, yaxshiroq boʻlganini qil va qasamingga kafforat ber», dedilar. Abu Dovud aytdi: Men Ahmadning qasamni buzishdan oldin kafforat berishga ruxsat berganini eshitdim.Абдурраҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ менга: «Эй Абдурраҳмон ибн Самура, қачон бирор қасамга қасам ичсанг-у, сўнг ундан бошқасини ундан яхшироқ деб билсанг, яхшироқ бўлганини қил ва қасамингга каффорат бер», дедилар. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмаднинг қасамни бузишдан олдин каффорат беришга рухсат берганини эшитдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، نَحْوَهُ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فَكَفِّرْ عَنْ يَمِينِكَ، ثُمَّ ائْتِ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ أَحَادِيثُ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ وَعَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ رُوِيَ عَنْ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ فِي بَعْضِ الرِّوَايَةِ الْحِنْثُ قَبْلَ الْكَفَّارَةِ وَفِي بَعْضِ الرِّوَايَةِ الْكَفَّارَةُ قَبْلَ الْحِنْثِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan boshqa sanad bilan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Unda: «Qasamingga kafforat ber, soʻng yaxshiroq boʻlganini qil», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis borasida Abu Muso al-Ashʼariy, Adiy ibn Hotim va Abu Hurayraning hadislari (turlichadir); ularning har biridan baʼzi rivoyatda qasamni kafforatdan oldin buzish, baʼzi rivoyatda esa kafforatni qasamni buzishdan oldin (berish) rivoyat qilingan.Абдурраҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан бошқа санад билан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Унда: «Қасамингга каффорат бер, сўнг яхшироқ бўлганини қил», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис борасида Абу Мусо ал-Ашъарий, Адий ибн Ҳотим ва Абу Ҳурайранинг ҳадислари (турличадир); уларнинг ҳар биридан баъзи ривоятда қасамни каффоратдан олдин бузиш, баъзи ривоятда эса каффоратни қасамни бузишдан олдин (бериш) ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى أَنَسِ بْنِ عِيَاضٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حَرْمَلَةَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبٍ بِنْتِ ذُؤَيْبِ بْنِ قَيْسٍ الْمُزَنِيَّةِ، - وَكَانَتْ تَحْتَ رَجُلٍ مِنْهُمْ مِنْ أَسْلَمَ ثُمَّ كَانَتْ تَحْتَ ابْنِ أَخٍ لِصَفِيَّةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ابْنُ حَرْمَلَةَ ‏:‏ فَوَهَبَتْ لَنَا أُمُّ حَبِيبٍ صَاعًا - حَدَّثَتْنَا عَنِ ابْنِ أَخِي صَفِيَّةَ عَنْ صَفِيَّةَ أَنَّهُ صَاعُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ ‏:‏ فَجَرَّبْتُهُ، أَوْ قَالَ فَحَزَرْتُهُ فَوَجَدْتُهُ مُدَّيْنِ وَنِصْفًا بِمُدِّ هِشَامٍ ‏.‏

Safiyya binti Huyay (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ibn Harmala aytdi: Ummu Habib bizga bir soʼ (oʻlchovini) hadya qildi va bizga Safiyyaning jiyani orqali Safiyyadan rivoyat qilib berdiki, u Nabiy ﷺ ning soʼlari edi. Anas ibn Iyoz aytdi: Men uni sinab koʻrdim, yoki: oʻlchab koʻrdim, dedi-da, uni Hishomning muddi bilan ikki yarim mudd ekanini topdim.Сафийя бинти Ҳуяй (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ибн Ҳармала айтди: Умму Ҳабиб бизга бир сў (ўлчовини) ҳадя қилди ва бизга Сафийянинг жияни орқали Сафийядан ривоят қилиб бердики, у Набий ﷺ нинг сўлари эди. Анас ибн Иёз айтди: Мен уни синаб кўрдим, ёки: ўлчаб кўрдим, деди-да, уни Ҳишомнинг мудди билан икки ярим мудд эканини топдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَلاَّدٍ أَبُو عُمَرَ، قَالَ ‏:‏ كَانَ عِنْدَنَا مَكُّوكٌ يُقَالُ لَهُ مَكُّوكُ خَالِدٍ وَكَانَ كَيْلَجَتَيْنِ بِكَيْلَجَةِ هَارُونَ، قَالَ مُحَمَّدٌ ‏:‏ صَاعُ خَالِدٍ صَاعُ هِشَامٍ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْمَلِكِ ‏.‏

Muhammad ibn Muhammad ibn Xallod Abu Umar (rahimahulloh) aytdi: Bizning oldimizda bir makkuk (oʻlchov idishi) bor edi, unga Makkuki Xolid deyilar edi. U Horunning kaylajasi bilan ikki kaylaja (sigʻimi)da edi. Muhammad aytdi: Xolidning soʼi Hishom, yaʼni ibn Abdulmalikning soʼidir.Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн Халлод Абу Умар (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Бизнинг олдимизда бир маккук (ўлчов идиши) бор эди, унга Маккуки Холид дейилар эди. У Ҳоруннинг кайлажаси билан икки кайлажа (сиғими)да эди. Муҳаммад айтди: Холиднинг сўи Ҳишом, яъни ибн Абдулмаликнинг сўидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَلاَّدٍ أَبُو عُمَرَ، حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ أُمَيَّةَ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ ‏:‏ لَمَّا وُلِّيَ خَالِدٌ الْقَسْرِيُّ أَضْعَفَ الصَّاعَ فَصَارَ الصَّاعُ سِتَّةَ عَشَرَ رَطْلاً ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَلاَّدٍ قَتَلَهُ الزِّنْجُ صَبْرًا، فَقَالَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَمَدَّ أَبُو دَاوُدَ يَدَهُ وَجَعَلَ بُطُونَ كَفَّيْهِ إِلَى الأَرْضِ، قَالَ ‏:‏ وَرَأَيْتُهُ فِي النَّوْمِ فَقُلْتُ ‏:‏ مَا فَعَلَ اللَّهُ بِكَ قَالَ ‏:‏ أَدْخَلَنِي الْجَنَّةَ ‏.‏ فَقُلْتُ ‏:‏ فَلَمْ يَضُرَّكَ الْوَقْفُ ‏.‏

Umayya ibn Xolid (rahimahulloh) aytdi: Xolid al-Qasriy (hokim qilib) tayinlanganida, soʼni ikki barobar (katta) qildi, shunda soʼ oʻn olti ratl boʻlib qoldi. Abu Dovud aytdi: Muhammad ibn Muhammad ibn Xallodni zanjlar (qoʻl-oyogʻini bogʻlab) zoʻrlik bilan oʻldirishdi. U qoʻli bilan mana bunday ishora qildi — Abu Dovud qoʻlini choʻzib, kaftlarining ichini yerga qaratdi — (Abu Dovud) aytdi: Men uni tushimda koʻrib: «Alloh senga nima muomala qildi?» deb soʻradim. U: «(Alloh) meni jannatga kiritdi», dedi. Men: «(Zanjlar tomonidan) ushlanib turishing senga zarar qilmadi-ya», dedim.Умайя ибн Холид (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Холид ал-Қасрий (ҳоким қилиб) тайинланганида, сўни икки баробар (катта) қилди, шунда сў ўн олти ратл бўлиб қолди. Абу Довуд айтди: Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн Халлодни занжлар (қўл-оёғини боғлаб) зўрлик билан ўлдиришди. У қўли билан мана бундай ишора қилди — Абу Довуд қўлини чўзиб, кафтларининг ичини ерга қаратди — (Абу Довуд) айтди: Мен уни тушимда кўриб: «Аллоҳ сенга нима муомала қилди?» деб сўрадим. У: «(Аллоҳ) мени жаннатга киритди», деди. Мен: «(Занжлар томонидан) ушланиб туришинг сенга зарар қилмади-я», дедим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الْحَجَّاجِ الصَّوَّافِ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ الْحَكَمِ السُّلَمِيِّ، قَالَ قُلْتُ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ جَارِيَةٌ لِي صَكَكْتُهَا صَكَّةً ‏.‏ فَعَظَّمَ ذَلِكَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ أَفَلاَ أُعْتِقُهَا قَالَ ‏:‏ ‏"‏ ائْتِنِي بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ فَجِئْتُ بِهَا قَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَيْنَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ فِي السَّمَاءِ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ مَنْ أَنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَعْتِقْهَا فَإِنَّهَا مُؤْمِنَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Muoviya ibn al-Hakam as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Rasululloh, mening bir choʻrim bor edi, men uni bir tarsaki urib qoʻydim», dedim. Rasululloh ﷺ buni menga (gunoh sifatida) ulugʻ koʻrdilar. Men: «Uni ozod qilaymi?» dedim. (U zot:) «Uni mening oldimga olib kel», dedilar. Men uni olib keldim. (U zot choʻriga:) «Alloh qayerda?» dedilar. U: «Osmonda», dedi. (U zot:) «Men kimman?» dedilar. U: «Siz Rasulullohsiz», dedi. (U zot:) «Uni ozod qil, zero u moʻminadir», dedilar.Муовия ибн ал-Ҳакам ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Расулуллоҳ, менинг бир чўрим бор эди, мен уни бир тарсаки уриб қўйдим», дедим. Расулуллоҳ ﷺ буни менга (гуноҳ сифатида) улуғ кўрдилар. Мен: «Уни озод қилайми?» дедим. (У зот:) «Уни менинг олдимга олиб кел», дедилар. Мен уни олиб келдим. (У зот чўрига:) «Аллоҳ қаерда?» дедилар. У: «Осмонда», деди. (У зот:) «Мен кимман?» дедилар. У: «Сиз Расулуллоҳсиз», деди. (У зот:) «Уни озод қил, зеро у мўминадир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ الشَّرِيدِ، ‏:‏ أَنَّ أُمَّهُ، أَوْصَتْهُ أَنْ يُعْتِقَ، عَنْهَا رَقَبَةً مُؤْمِنَةً فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي أَوْصَتْ أَنْ أُعْتِقَ عَنْهَا رَقَبَةً مُؤْمِنَةً وَعِنْدِي جَارِيَةٌ سَوْدَاءُ نُوبِيَّةٌ فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَرْسَلَهُ لَمْ يَذْكُرِ الشَّرِيدَ ‏.‏

Sharid ibn Suvayd as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, onasi unga oʻzi (nomi) dan moʻmina bir qulni ozod qilishni vasiyat qilgan edi. Shunda u Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Ey Rasululloh, onam mendan oʻzi (nomi)dan moʻmina bir qulni ozod qilishimni vasiyat qildi, mening oldimda esa qora habash choʻrim bor», dedi. Soʻng (rovi avvalgi hadis) ga oʻxshashini zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Xolid ibn Abdulloh uni mursal (qilib) rivoyat qildi, Sharidni zikr qilmadi.Шарид ибн Сувайд ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, онаси унга ўзи (номи) дан мўмина бир қулни озод қилишни васият қилган эди. Шунда у Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, онам мендан ўзи (номи)дан мўмина бир қулни озод қилишимни васият қилди, менинг олдимда эса қора ҳабаш чўрим бор», деди. Сўнг (рови аввалги ҳадис) га ўхшашини зикр қилди. Абу Довуд айтди: Холид ибн Абдуллоҳ уни мурсал (қилиб) ривоят қилди, Шаридни зикр қилмади.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجُوزَجَانِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ‏:‏ أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِجَارِيَةٍ سَوْدَاءَ فَقَالَ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عَلَىَّ رَقَبَةً مُؤْمِنَةً ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏:‏ ‏"‏ أَيْنَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَشَارَتْ إِلَى السَّمَاءِ بِأُصْبُعِهَا ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏:‏ ‏"‏ فَمَنْ أَنَا ‏"‏ ‏.‏ فَأَشَارَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَإِلَى السَّمَاءِ، يَعْنِي أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَعْتِقْهَا فَإِنَّهَا مُؤْمِنَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Paygʻambar ﷺ huzurlariga bir qora choʻri olib keldi va: «Ey Allohning Rasuli, zimmamda bir moʻmina qulni ozod qilish (vojib) boʻldi», dedi. Shunda u zot choʻriga: «Alloh qaerda?» dedilar. U barmogʻi bilan osmon tomonga ishora qildi. Soʻng u zot: «Men kimman?» dedilar. U Paygʻambar ﷺ ga va osmonga ishora qildi, yaʼni: «Sen Allohning Rasulisan», (demoqchi boʻldi). Shunda u zot: «Uni ozod qil, chunki u moʻminadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурларига бир қора чўри олиб келди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, зиммамда бир мўмина қулни озод қилиш (вожиб) бўлди», деди. Шунда у зот чўрига: «Аллоҳ қаэрда?» дедилар. У бармоғи билан осмон томонга ишора қилди. Сўнг у зот: «Мен кимман?» дедилар. У Пайғамбар ﷺ га ва осмонга ишора қилди, яъни: «Сен Аллоҳнинг Расулисан», (демоқчи бўлди). Шунда у зот: «Уни озод қил, чунки у мўминадир», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَاللَّهِ لأَغْزُوَنَّ قُرَيْشًا، وَاللَّهِ لأَغْزُوَنَّ قُرَيْشًا، وَاللَّهِ لأَغْزُوَنَّ قُرَيْشًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ وَقَدْ أَسْنَدَ هَذَا الْحَدِيثَ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَسْنَدَهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ شَرِيكٍ ‏:‏ ثُمَّ لَمْ يَغْزُهُمْ ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Rasuli ﷺ: «Allohga qasamki, Qurayshga albatta gʻazot qilaman; Allohga qasamki, Qurayshga albatta gʻazot qilaman; Allohga qasamki, Qurayshga albatta gʻazot qilaman», dedilar. Soʻng: «Inshaalloh (Alloh xohlasa)», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni bir necha kishi Sharikdan, u Simokdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺ dan musnad qilib rivoyat qilgan. Valid ibn Muslim Sharikdan: «Soʻng ularga gʻazot qilmadilar», deb (qoʻshimcha) aytdi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳга қасамки, Қурайшга албатта ғазот қиламан; Аллоҳга қасамки, Қурайшга албатта ғазот қиламан; Аллоҳга қасамки, Қурайшга албатта ғазот қиламан», дедилар. Сўнг: «Иншааллоҳ (Аллоҳ хоҳласа)», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни бир неча киши Шарикдан, у Симокдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺ дан муснад қилиб ривоят қилган. Валид ибн Муслим Шарикдан: «Сўнг уларга ғазот қилмадилар», деб (қўшимча) айтди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ بِشْرٍ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، يَرْفَعُهُ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَاللَّهِ لأَغْزُوَنَّ قُرَيْشًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَاللَّهِ لأَغْزُوَنَّ قُرَيْشًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَاللَّهِ لأَغْزُوَنَّ قُرَيْشًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ سَكَتَ ثُمَّ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ زَادَ فِيهِ الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ شَرِيكٍ قَالَ ‏:‏ ثُمَّ لَمْ يَغْزُهُمْ ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan marfuʼ tarzda rivoyat qilinadiki, u zot: «Allohga qasamki, Qurayshga albatta gʻazot qilaman», dedilar. Soʻng: «Inshaalloh», dedilar. Soʻng: «Allohga qasamki, Qurayshga albatta gʻazot qilaman, inshaalloh», dedilar. Soʻng: «Allohga qasamki, Qurayshga albatta gʻazot qilaman», dedilar. Soʻng jim turdilar, keyin: «Inshaalloh», dedilar. Abu Dovud aytdi: Valid ibn Muslim Sharikdan unga (quyidagini) qoʻshdi: «Soʻng ularga gʻazot qilmadilar».Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан марфуъ тарзда ривоят қилинадики, у зот: «Аллоҳга қасамки, Қурайшга албатта ғазот қиламан», дедилар. Сўнг: «Иншааллоҳ», дедилар. Сўнг: «Аллоҳга қасамки, Қурайшга албатта ғазот қиламан, иншааллоҳ», дедилар. Сўнг: «Аллоҳга қасамки, Қурайшга албатта ғазот қиламан», дедилар. Сўнг жим турдилар, кейин: «Иншааллоҳ», дедилар. Абу Довуд айтди: Валид ибн Муслим Шарикдан унга (қуйидагини) қўшди: «Сўнг уларга ғазот қилмадилар».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، قَالَ عُثْمَانُ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ ‏:‏ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنِ النَّذْرِ ثُمَّ اتَّفَقَا وَيَقُولُ ‏:‏ ‏"‏ لاَ يَرُدُّ شَيْئًا، وَإِنَّمَا يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُسَدَّدٌ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ النَّذْرُ لاَ يَرُدُّ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Allohning Rasuli ﷺ nazrdan qaytara boshladilar», soʻng (ikki rivoyatchi) bir xil aytib: «(Nazr) hech narsani qaytarmaydi, u faqat baxil kishidan (mol) chiqarish vositasidir», dedilar. Musaddad: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Nazr hech narsani qaytarmaydi›, dedilar», deb aytdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ назрдан қайтара бошладилар», сўнг (икки ривоятчи) бир хил айтиб: «(Назр) ҳеч нарсани қайтармайди, у фақат бахил кишидан (мол) чиқариш воситасидир», дедилар. Мусаддад: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Назр ҳеч нарсани қайтармайди›, дедилар», деб айтди.

حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ قُرِئَ عَلَى الْحَارِثِ بْنِ مِسْكِينٍ وَأَنَا شَاهِدٌ، أَخْبَرَكُمُ ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لاَ يَأْتِي ابْنَ آدَمَ النَّذْرُ الْقَدَرَ بِشَىْءٍ لَمْ أَكُنْ قَدَّرْتُهُ لَهُ، وَلَكِنْ يُلْقِيهِ النَّذْرُ الْقَدَرَ قَدَّرْتُهُ يُسْتَخْرَجُ مِنَ الْبَخِيلِ يُؤْتَى عَلَيْهِ مَا لَمْ يَكُنْ يُؤْتَى مِنْ قَبْلُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Rasuli ﷺ: «Nazr Odam bolasiga men unga taqdir qilmagan narsani keltirmaydi, balki nazr (uni shunday narsaga) duchor qiladiki, Men uni (oldindan) taqdir qilib qoʻyganman. (Nazr) baxil kishidan (mol) chiqaradi; (shu bois) unga ilgari berilmayotgan narsa beriladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Назр Одам боласига мен унга тақдир қилмаган нарсани келтирмайди, балки назр (уни шундай нарсага) дучор қиладики, Мен уни (олдиндан) тақдир қилиб қўйганман. (Назр) бахил кишидан (мол) чиқаради; (шу боис) унга илгари берилмаётган нарса берилади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ الأَيْلِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ، وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَ اللَّهَ فَلاَ يَعْصِهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kimki Allohga itoat qilishni nazr qilsa, Unga itoat qilsin; kimki Allohga osiy boʻlishni nazr qilsa, Unga osiy boʻlmasin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У деди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Кимки Аллоҳга итоат қилишни назр қилса, Унга итоат қилсин; кимки Аллоҳга осий бўлишни назр қилса, Унга осий бўлмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ، وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Maʼsiyat (gunoh ish)da nazr yoʻq, uning kafforati qasam kafforatidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Маъсият (гуноҳ иш)да назр йўқ, унинг каффорати қасам каффоратидир», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِمَعْنَاهُ وَإِسْنَادِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ شَبُّويَةَ، يَقُولُ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ - يَعْنِي فِي هَذَا الْحَدِيثِ - حَدَّثَ أَبُو سَلَمَةَ، فَدَلَّ ذَلِكَ عَلَى أَنَّ الزُّهْرِيَّ، لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ ‏:‏ وَتَصْدِيقُ ذَلِكَ مَا حَدَّثَنَا أَيُّوبُ - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ - قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ ‏:‏ أَفْسَدُوا عَلَيْنَا هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏ قِيلَ لَهُ ‏:‏ وَصَحَّ إِفْسَادُهُ عِنْدَكَ وَهَلْ رَوَاهُ غَيْرُ ابْنِ أَبِي أُوَيْسٍ قَالَ ‏:‏ أَيُّوبُ كَانَ أَمْثَلَ مِنْهُ ‏.‏ يَعْنِي أَيُّوبَ بْنَ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، وَقَدْ رَوَاهُ أَيُّوبُ ‏.‏

Bu hadisni az-Zuhriydan ham Ibn Vahb, u Yunusdan, u Ibn Shihobdan oʻsha maʼno va oʻsha isnod bilan rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Men Ahmad ibn Shabbuyaning shunday deganini eshitdim: Ibn Muborak bu hadis haqida: «Buni Abu Salama rivoyat qilgan», dedi. Bu esa az-Zuhriy buni Abu Salamadan eshitmaganligiga dalolat qiladi. Ahmad ibn Muhammad aytdi: Buning tasdigʻi bizga Ayyub — yaʼni ibn Sulaymon — rivoyat qilgan narsadir. Abu Dovud aytdi: Men Ahmad ibn Hanbalning: «Ular bu hadisni bizga buzib qoʻyishdi», deganini eshitdim. Unga: «Sizning oldingizda uning buzilgani sahih boʻlganmi va uni Ibn Abu Uvaysdan boshqa birov rivoyat qilganmi?» deyildi. U: «Ayyub undan koʻra ishonchliroq edi», dedi, yaʼni Ayyub ibn Sulaymon ibn Bilolni nazarda tutdi va uni Ayyub ham rivoyat qilgan.Бу ҳадисни аз-Зуҳрийдан ҳам Ибн Ваҳб, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан ўша маъно ва ўша иснод билан ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмад ибн Шаббуянинг шундай деганини эшитдим: Ибн Муборак бу ҳадис ҳақида: «Буни Абу Салама ривоят қилган», деди. Бу эса аз-Зуҳрий буни Абу Саламадан эшитмаганлигига далолат қилади. Аҳмад ибн Муҳаммад айтди: Бунинг тасдиғи бизга Айюб — яъни ибн Сулаймон — ривоят қилган нарсадир. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг: «Улар бу ҳадисни бизга бузиб қўйишди», деганини эшитдим. Унга: «Сизнинг олдингизда унинг бузилгани саҳиҳ бўлганми ва уни Ибн Абу Увайсдан бошқа биров ривоят қилганми?» дейилди. У: «Айюб ундан кўра ишончлироқ эди», деди, яъни Айюб ибн Сулаймон ибн Билолни назарда тутди ва уни Айюб ҳам ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَتِيقٍ، وَمُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَرْقَمَ، أَنَّ يَحْيَى بْنَ أَبِي كَثِيرٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ، وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ ‏:‏ إِنَّمَا الْحَدِيثُ حَدِيثُ عَلِيِّ بْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ أَرَادَ أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ أَرْقَمَ وَهِمَ فِيهِ وَحَمَلَهُ عَنْهُ الزُّهْرِيُّ وَأَرْسَلَهُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَحِمَهَا اللَّهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَى بَقِيَّةُ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَيْرِ بِإِسْنَادِ عَلِيِّ بْنِ الْمُبَارَكِ مِثْلَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Allohning Rasuli ﷺ: «Maʼsiyat (gunoh ish)da nazr yoʻq, uning kafforati qasam kafforatidir», dedilar. Ahmad ibn Muhammad al-Marvaziy aytdi: Bu hadis aslida Ali ibn al-Muborakning hadisidir; u Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Muhammad ibn az-Zubayrdan, u otasidan, u Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan (rivoyat qilgan). U shuni nazarda tutdiki, Sulaymon ibn Arqam bunda adashgan, az-Zuhriy uni undan olib, Abu Salamadan, u Oishadan deb mursal qilib rivoyat qilgan — rahimahalloh. Abu Dovud aytdi: Buni Baqiyya al-Avzoʻiydan, u Yahyodan, u Muhammad ibn az-Zubayrdan Ali ibn al-Muborakning isnodi bilan xuddi shunday rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У деди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Маъсият (гуноҳ иш)да назр йўқ, унинг каффорати қасам каффоратидир», дедилар. Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Марвазий айтди: Бу ҳадис аслида Али ибн ал-Муборакнинг ҳадисидир; у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Муҳаммад ибн аз-Зубайрдан, у отасидан, у Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан (ривоят қилган). У шуни назарда тутдики, Сулаймон ибн Арқам бунда адашган, аз-Зуҳрий уни ундан олиб, Абу Саламадан, у Оишадан деб мурсал қилиб ривоят қилган — раҳимаҳаллоҳ. Абу Довуд айтди: Буни Бақийя ал-Авзўийдан, у Яҳёдан, у Муҳаммад ибн аз-Зубайрдан Али ибн ал-Муборакнинг исноди билан худди шундай ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زَحْرٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَالِكٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ عُقْبَةَ بْنَ عَامِرٍ أَخْبَرَهُ ‏:‏ أَنَّهُ، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أُخْتٍ لَهُ نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ حَافِيَةً غَيْرَ مُخْتَمِرَةٍ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ مُرُوهَا فَلْتَخْتَمِرْ وَلْتَرْكَبْ، وَلْتَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Paygʻambar ﷺ dan yalangoyoq va boshyalang holda haj qilishni nazr qilgan singlisi haqida soʻradi. Shunda u zot: «Unga buyuringlar, boshini oʻrasin, ulovga minsin va uch kun roʻza tutsin», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Пайғамбар ﷺ дан ялангоёқ ва бошяланг ҳолда ҳаж қилишни назр қилган синглиси ҳақида сўради. Шунда у зот: «Унга буюринглар, бошини ўрасин, уловга минсин ва уч кун рўза тутсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زَحْرٍ، مَوْلَى لِبَنِي ضَمْرَةَ - وَكَانَ أَيَّمَا رَجُلٍ - أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الرُّعَيْنِيَّ أَخْبَرَهُ بِإِسْنَادِ يَحْيَى وَمَعْنَاهُ ‏.‏

Yuqoridagi hadisni Abu Said ar-Ruʼayniy ham Yahyo (ibn Said)ning isnodi bilan va oʻsha maʼnoda rivoyat qilgan.Юқоридаги ҳадисни Абу Саид ар-Руъайний ҳам Яҳё (ибн Саид)нинг исноди билан ва ўша маънода ривоят қилган.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏:‏ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُخْتِي نَذَرَتْ - يَعْنِي - أَنْ تَحُجَّ مَاشِيَةً ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَصْنَعُ بِشَقَاءِ أُخْتِكَ شَيْئًا، فَلْتَحُجَّ رَاكِبَةً وَلْتُكَفِّرْ عَنْ يَمِينِهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, singlim piyoda holda haj qilishni nazr qildi», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Allohning singlingni qiynashidan hech qanday foydasi yoʻq, bas, u ulovga minib haj qilsin va qasamining kafforatini toʻlasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, синглим пиёда ҳолда ҳаж қилишни назр қилди», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳнинг синглингни қийнашидан ҳеч қандай фойдаси йўқ, бас, у уловга миниб ҳаж қилсин ва қасамининг каффоратини тўласин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏:‏ أَنَّ أُخْتَ، عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ نَذَرَتْ أَنْ تَمْشِيَ، إِلَى الْبَيْتِ، فَأَمَرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَرْكَبَ وَتُهْدِيَ هَدْيًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)ning singlisi (Kaʼba) Baytigacha piyoda yurishni nazr qilgan edi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga ulovga minishni va bir qurbonlik (hadiy) soʻyishni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)нинг синглиси (Каъба) Байтигача пиёда юришни назр қилган эди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга уловга минишни ва бир қурбонлик (ҳадий) сўйишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏:‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا بَلَغَهُ أَنَّ أُخْتَ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ مَاشِيَةً قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنْ نَذْرِهَا، مُرْهَا فَلْتَرْكَبْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَاهُ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ نَحْوَهُ وَخَالِدٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ ga Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)ning singlisi piyoda holda haj qilishni nazr qilgani xabar yetganda, u zot: «Albatta Alloh uning nazridan beniyozdir, unga buyur, ulovga minsin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Said ibn Abu Aruba ham shunga oʻxshash rivoyat qilgan, Xolid esa Ikrimadan, u Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash (mursal) rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ га Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)нинг синглиси пиёда ҳолда ҳаж қилишни назр қилгани хабар етганда, у зот: «Албатта Аллоҳ унинг назридан бениёздир, унга буюр, уловга минсин», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Саид ибн Абу Аруба ҳам шунга ўхшаш ривоят қилган, Холид эса Икримадан, у Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш (мурсал) ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ أُخْتَ، عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ بِمَعْنَى هِشَامٍ وَلَمْ يَذْكُرِ الْهَدْىَ وَقَالَ فِيهِ ‏:‏ ‏"‏ مُرْ أُخْتَكَ فَلْتَرْكَبْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَاهُ خَالِدٌ عَنْ عِكْرِمَةَ بِمَعْنَى هِشَامٍ ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan Uqba ibn Omirning singlisi haqidagi rivoyat Hishomning hadisidagidek (keltirildi), faqat unda hadya (qurbonlik) zikr qilinmadi. Unda: «Singlingga buyur, mingashib (yurib) borsin», deyilgan. Abu Dovud aytdi: Buni Xolid ham Ikrimadan Hishomning hadisidagi maʼnoda rivoyat qilgan.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан Уқба ибн Омирнинг синглиси ҳақидаги ривоят Ҳишомнинг ҳадисидагидек (келтирилди), фақат унда ҳадя (қурбонлик) зикр қилинмади. Унда: «Синглингга буюр, мингашиб (юриб) борсин», дейилган. Абу Довуд айтди: Буни Холид ҳам Икримадан Ҳишомнинг ҳадисидаги маънода ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّ يَزِيدَ بْنَ أَبِي حَبِيبٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا الْخَيْرِ حَدَّثَهُ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ ‏:‏ نَذَرَتْ أُخْتِي أَنْ تَمْشِيَ، إِلَى بَيْتِ اللَّهِ، فَأَمَرَتْنِي أَنْ أَسْتَفْتِيَ لَهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَفْتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ لِتَمْشِ وَلْتَرْكَبْ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: «Singlim Allohning Uyiga (Kaʼbaga) piyoda yurib borishni nazr qilibdi. U mendan oʻzi haqida Rasululloh ﷺdan fatvo soʻrab berishimni iltimos qildi. Shunda men Nabiy ﷺdan fatvo soʻradim. U zot: ‹Yursin ham, mingashib yursin ham›, dedilar».Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтди: «Синглим Аллоҳнинг Уйига (Каъбага) пиёда юриб боришни назр қилибди. У мендан ўзи ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўраб беришимни илтимос қилди. Шунда мен Набий ﷺдан фатво сўрадим. У зот: ‹Юрсин ҳам, мингашиб юрсин ҳам›, дедилар».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏:‏ بَيْنَمَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ قَائِمٍ فِي الشَّمْسِ فَسَأَلَ عَنْهُ قَالُوا ‏:‏ هَذَا أَبُو إِسْرَائِيلَ نَذَرَ أَنْ يَقُومَ وَلاَ يَقْعُدَ، وَلاَ يَسْتَظِلَّ وَلاَ يَتَكَلَّمَ وَيَصُومَ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ مُرُوهُ فَلْيَتَكَلَّمْ وَلْيَسْتَظِلَّ وَلْيَقْعُدْ، وَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: «Nabiy ﷺ xutba qilib turganlarida, birdan quyoshda tik turgan bir kishini koʻrib qoldilar. (U zot) u haqida soʻradilar. (Sahobalar:) ‹Bu Abu Isroil boʻlib, u tik turishni, oʻtirmaslikni, soyaga kirmaslikni, gapirmaslikni va roʻza tutishni nazr qilgan›, deyishdi. (U zot:) ‹Unga buyuringlar, gapirsin, soyaga kirsin, oʻtirsin va roʻzasini tugatsin›, dedilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У айтди: «Набий ﷺ хутба қилиб турганларида, бирдан қуёшда тик турган бир кишини кўриб қолдилар. (У зот) у ҳақида сўрадилар. (Саҳобалар:) ‹Бу Абу Исроил бўлиб, у тик туришни, ўтирмасликни, сояга кирмасликни, гапирмасликни ва рўза тутишни назр қилган›, дейишди. (У зот:) ‹Унга буюринглар, гапирсин, сояга кирсин, ўтирсин ва рўзасини тугатсин›, дедилар».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، ‏:‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يُهَادَى بَيْنَ ابْنَيْهِ فَسَأَلَ عَنْهُ فَقَالُوا ‏:‏ نَذَرَ أَنْ يَمْشِيَ ‏.‏ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنْ تَعْذِيبِ هَذَا نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَأَمَرَهُ أَنْ يَرْكَبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَاهُ عَمْرُو بْنُ أَبِي عَمْرٍو عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ikki oʻgʻli orasida (suyab) yetaklab kelinayotgan bir kishini koʻrdilar va u haqida soʻradilar. (Sahobalar:) «U (Kaʼbaga) piyoda yurib borishni nazr qilibdi», deyishdi. Shunda (u zot): «Albatta, Alloh bu kishining oʻz nafsini azoblashidan benieyozdir», dedilar va unga mingashib borishni buyurdilar. Abu Dovud aytdi: Buni Amr ibn Abu Amr ham al-Aʼrajdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ икки ўғли орасида (суяб) етаклаб келинаётган бир кишини кўрдилар ва у ҳақида сўрадилар. (Саҳобалар:) «У (Каъбага) пиёда юриб боришни назр қилибди», дейишди. Шунда (у зот): «Албатта, Аллоҳ бу кишининг ўз нафсини азоблашидан бениэёздир», дедилар ва унга мингашиб боришни буюрдилар. Абу Довуд айтди: Буни Амр ибн Абу Амр ҳам ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الأَحْوَلُ، أَنَّ طَاوُسًا، أَخْبَرَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏:‏ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ بِإِنْسَانٍ يَقُودُهُ بِخِزَامَةٍ فِي أَنْفِهِ، فَقَطَعَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ وَأَمَرَهُ أَنْ يَقُودَهُ بِيَدِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Kaʼbani tavof qilib yurganlarida, burniga halqa (jilov) solinib, oʻsha bilan yetaklanayotgan bir insonning yonidan oʻtdilar. Nabiy ﷺ uni oʻz qoʻllari bilan uzib tashladilar va uni qoʻlidan ushlab yetaklashni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Каъбани тавоф қилиб юрганларида, бурнига ҳалқа (жилов) солиниб, ўша билан етакланаётган бир инсоннинг ёнидан ўтдилар. Набий ﷺ уни ўз қўллари билан узиб ташладилар ва уни қўлидан ушлаб етаклашни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ السُّلَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِي ابْنَ طَهْمَانَ - عَنْ مَطَرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏:‏ أَنَّ أُخْتَ، عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ، مَاشِيَةً وَأَنَّهَا لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنْ مَشْىِ أُخْتِكَ، فَلْتَرْكَبْ وَلْتُهْدِ بَدَنَةً ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Uqba ibn Omirning singlisi piyoda yurib haj qilishni nazr qilgan edi, biroq u bunga qodir emasdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh singlingning piyoda yurishidan benieyozdir, u mingashib borsin va bir tuya qurbonlik qilsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Уқба ибн Омирнинг синглиси пиёда юриб ҳаж қилишни назр қилган эди, бироқ у бунга қодир эмасди. Шунда Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ синглингнинг пиёда юришидан бениэёздир, у мингашиб борсин ва бир туя қурбонлик қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّهُ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ إِنَّ أُخْتِي نَذَرَتْ أَنْ تَمْشِيَ إِلَى الْبَيْتِ ‏.‏ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَصْنَعُ بِمَشْىِ أُخْتِكَ إِلَى الْبَيْتِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺga: «Singlim Allohning Uyiga (Kaʼbaga) piyoda yurib borishni nazr qilibdi», dedi. Shunda (u zot): «Albatta, Alloh singlingning Uyga piyoda yurishidan hech narsa qilmaydi (bu unga foyda bermaydi)», dedilar.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺга: «Синглим Аллоҳнинг Уйига (Каъбага) пиёда юриб боришни назр қилибди», деди. Шунда (у зот): «Албатта, Аллоҳ синглингнинг Уйга пиёда юришидан ҳеч нарса қилмайди (бу унга фойда бермайди)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا حَبِيبٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، ‏:‏ أَنَّ رَجُلاً، قَامَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَقَالَ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي نَذَرْتُ لِلَّهِ إِنْ فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكَ مَكَّةَ أَنْ أُصَلِّيَ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ صَلِّ هَا هُنَا ‏"‏ ثُمَّ أَعَادَ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ صَلِّ هَا هُنَا ‏"‏ ثُمَّ أَعَادَ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ شَأْنَكَ إِذًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رُوِيَ نَحْوُهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Fath (Makka fathi) kuni bir kishi oʻrnidan turib: «Ey Rasululloh, men Alloh Makkani sizning qoʻlingiz bilan fath qildirsa, Baytul-Maqdisda ikki rakaat namoz oʻqishni Allohga nazr qilgan edim», dedi. (U zot:) «Shu yerda oʻqi», dedilar. Soʻng (u kishi) qaytib (gapini) aytdi, (u zot yana): «Shu yerda oʻqi», dedilar. Soʻng (u kishi yana) qaytib (gapini) aytdi, shunda (u zot): «Unday boʻlsa, oʻzing bilasan», dedilar. Abu Dovud aytdi: Shunga oʻxshash (rivoyat) Abdurrahmon ibn Avfdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Фатҳ (Макка фатҳи) куни бир киши ўрнидан туриб: «Эй Расулуллоҳ, мен Аллоҳ Маккани сизнинг қўлингиз билан фатҳ қилдирса, Байтул-Мақдисда икки ракаат намоз ўқишни Аллоҳга назр қилган эдим», деди. (У зот:) «Шу ерда ўқи», дедилар. Сўнг (у киши) қайтиб (гапини) айтди, (у зот яна): «Шу ерда ўқи», дедилар. Сўнг (у киши яна) қайтиб (гапини) айтди, шунда (у зот): «Ундай бўлса, ўзинг биласан», дедилар. Абу Довуд айтди: Шунга ўхшаш (ривоят) Абдурраҳмон ибн Авфдан, у Набий ﷺдан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ الْحَكَمِ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، أَنَّهُ سَمِعَ حَفْصَ بْنَ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، وَعَمْرًا، وَقَالَ، عَبَّاسٌ ‏:‏ ابْنَ حَنَّةَ أَخْبَرَاهُ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ رِجَالٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْخَبَرِ ‏.‏ زَادَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي بَعَثَ مُحَمَّدًا بِالْحَقِّ لَوْ صَلَّيْتَ هَا هُنَا لأَجْزَأَ عَنْكَ صَلاَةً فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَاهُ الأَنْصَارِيُّ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ فَقَالَ جَعْفَرُ بْنُ عَمْرٍو، وَقَالَ عَمْرُو بْنُ حَيَّةَ وَقَالَ أَخْبَرَاهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَعَنْ رِجَالٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Yuqoridagi hadis (No. 3299) Umar ibn Abdurrahmon ibn Avf (rahimahulloh) orqali ham, otasidan va Nabiy ﷺning sahobalaridan rivoyat qilingan. Bu rivoyatda quyidagi qoʻshimcha bor: Nabiy ﷺ: «Muhammadni haq bilan (Paygʻambar qilib) yuborgan Zot bilan qasamki, agar shu yerda namoz oʻqiganingda, bu sen uchun Baytul-Maqdisdagi namoz oʻrnida kifoya qilardi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni al-Ansoriy ham Ibn Jurayjdan rivoyat qilib, ‹Jaʼfar ibn Amr› dedi va ‹Amr ibn Hayya› dedi, hamda: ‹U ikkisi buni Abdurrahmon ibn Avfdan va Nabiy ﷺning sahobalaridan rivoyat qildilar›, dedi.Юқоридаги ҳадис (Но. 3299) Умар ибн Абдурраҳмон ибн Авф (раҳимаҳуллоҳ) орқали ҳам, отасидан ва Набий ﷺнинг саҳобаларидан ривоят қилинган. Бу ривоятда қуйидаги қўшимча бор: Набий ﷺ: «Муҳаммадни ҳақ билан (Пайғамбар қилиб) юборган Зот билан қасамки, агар шу ерда намоз ўқиганингда, бу сен учун Байтул-Мақдисдаги намоз ўрнида кифоя қиларди», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни ал-Ансорий ҳам Ибн Журайждан ривоят қилиб, ‹Жаъфар ибн Амр› деди ва ‹Амр ибн Ҳайя› деди, ҳамда: ‹У иккиси буни Абдурраҳмон ибн Авфдан ва Набий ﷺнинг саҳобаларидан ривоят қилдилар›, деди.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، ‏:‏ أَنَّ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ، اسْتَفْتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏:‏ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا نَذْرٌ لَمْ تَقْضِهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْضِهِ عَنْهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Saʼd ibn Uboda Rasululloh ﷺdan fatvo soʻrab: «Onam vafot etdi, uning zimmasida oʻzi ado etmagan bir nazri bor edi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning oʻrniga ado et», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Саъд ибн Убода Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўраб: «Онам вафот этди, унинг зиммасида ўзи адо этмаган бир назри бор эди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг ўрнига адо эт», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏:‏ أَنَّ امْرَأَةً، رَكِبَتِ الْبَحْرَ فَنَذَرَتْ إِنْ نَجَّاهَا اللَّهُ أَنْ تَصُومَ شَهْرًا، فَنَجَّاهَا اللَّهُ فَلَمْ تَصُمْ حَتَّى مَاتَتْ، فَجَاءَتِ ابْنَتُهَا أَوْ أُخْتُهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَصُومَ عَنْهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol dengizda safar qildi va Alloh uni (eson-omon) qutqarsa, bir oy roʻza tutishni nazr qildi. Alloh uni qutqardi, biroq u roʻza tutmasdan vafot etib qoldi. Shunda uning qizi yoki singlisi Rasululloh ﷺning huzuriga keldi. (U zot) unga (vafot etgan ayol) oʻrnidan roʻza tutishni buyurdilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аёл денгизда сафар қилди ва Аллоҳ уни (эсон-омон) қутқарса, бир ой рўза тутишни назр қилди. Аллоҳ уни қутқарди, бироқ у рўза тутмасдан вафот этиб қолди. Шунда унинг қизи ёки синглиси Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурига келди. (У зот) унга (вафот этган аёл) ўрнидан рўза тутишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، بُرَيْدَةَ ‏:‏ أَنَّ امْرَأَةً، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ ‏:‏ كُنْتُ تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِوَلِيدَةٍ، وَإِنَّهَا مَاتَتْ وَتَرَكَتْ تِلْكَ الْوَلِيدَةَ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ قَدْ وَجَبَ أَجْرُكِ، وَرَجَعَتْ إِلَيْكِ فِي الْمِيرَاثِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ وَإِنَّهَا مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ عَمْرٍو ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Rasululloh ﷺning huzuriga kelib: «Men onamga bir choʻri (kaniz) sadaqa qilgan edim, u (onam) vafot etdi va oʻsha choʻrini (meros) qoldirdi», dedi. (U zot:) «Ajring (savobing) yozildi, u (choʻri) esa meros sifatida senga qaytdi», dedilar. (Ayol:) «U vafot etdi, uning zimmasida bir oylik roʻza ham bor edi», dedi. Soʻng (rovi) Amr (ibn Avn)ning hadisiga oʻxshash (rivoyatni) zikr qildi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурига келиб: «Мен онамга бир чўри (каниз) садақа қилган эдим, у (онам) вафот этди ва ўша чўрини (мерос) қолдирди», деди. (У зот:) «Ажринг (савобинг) ёзилди, у (чўри) эса мерос сифатида сенга қайтди», дедилар. (Аёл:) «У вафот этди, унинг зиммасида бир ойлик рўза ҳам бор эди», деди. Сўнг (рови) Амр (ибн Авн)нинг ҳадисига ўхшаш (ривоятни) зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ سَمِعْتُ الأَعْمَشَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، - الْمَعْنَى - عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏:‏ أَنَّ امْرَأَةً، جَاءَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ ‏:‏ إِنَّهُ كَانَ عَلَى أُمِّهَا صَوْمُ شَهْرٍ أَفَأَقْضِيهِ عَنْهَا فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ أَكُنْتِ قَاضِيَتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ أَنْ يُقْضَى ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Nabiy ﷺning huzuriga kelib: «Onamning zimmasida bir oylik roʻza bor edi, uni onam oʻrnidan ado etaymi?» dedi. Shunda (u zot): «Agar onangning zimmasida qarz boʻlganida, uni ado etarmiding?» dedilar. (Ayol:) «Ha», dedi. (U zot:) «Bas, Allohning qarzi ado etilishga haqliroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аёл Набий ﷺнинг ҳузурига келиб: «Онамнинг зиммасида бир ойлик рўза бор эди, уни онам ўрнидан адо этайми?» деди. Шунда (у зот): «Агар онангнинг зиммасида қарз бўлганида, уни адо этармидинг?» дедилар. (Аёл:) «Ҳа», деди. (У зот:) «Бас, Аллоҳнинг қарзи адо этилишга ҳақлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ ‏"‏ مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صِيَامٌ صَامَ عَنْهُ وَلِيُّهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim zimmasida roʻza (qarzi) qolib vafot etsa, uning valiysi uning oʻrnidan roʻza tutadi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким зиммасида рўза (қарзи) қолиб вафот этса, унинг валийси унинг ўрнидан рўза тутади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ عُبَيْدٍ أَبُو قُدَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، ‏:‏ أَنَّ امْرَأَةً، أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي نَذَرْتُ أَنْ أَضْرِبَ عَلَى رَأْسِكَ بِالدُّفِّ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَوْفِي بِنَذْرِكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ إِنِّي نَذَرْتُ أَنْ أَذْبَحَ بِمَكَانِ كَذَا وَكَذَا، مَكَانٌ كَانَ يَذْبَحُ فِيهِ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لِصَنَمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لِوَثَنٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَوْفِي بِنَذْرِكِ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki: Bir ayol Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, men sizning boshingiz ustida childirma chalishni nazr qilgan edim», dedi. U zot: «Nazringni bajar», dedilar. Ayol: «Men falon va falon joyda — johiliyat ahli qurbonlik soʻyadigan joyda — qurbonlik soʻyishni nazr qilgan edim», dedi. U zot: «Sanam uchunmi?» deb soʻradilar. Ayol: «Yoʻq», dedi. U zot: «Butparastlar buti uchunmi?» dedilar. Ayol: «Yoʻq», dedi. U zot: «Nazringni bajar», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қиладики: Бир аёл Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен сизнинг бошингиз устида чилдирма чалишни назр қилган эдим», деди. У зот: «Назрингни бажар», дедилар. Аёл: «Мен фалон ва фалон жойда — жоҳилият аҳли қурбонлик сўядиган жойда — қурбонлик сўйишни назр қилган эдим», деди. У зот: «Санам учунми?» деб сўрадилар. Аёл: «Йўқ», деди. У зот: «Бутпарастлар бути учунми?» дедилар. Аёл: «Йўқ», деди. У зот: «Назрингни бажар», дедилар.

حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي ثَابِتُ بْنُ الضَّحَّاكِ، قَالَ ‏:‏ نَذَرَ رَجُلٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنْحَرَ إِبِلاً بِبُوَانَةَ، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏:‏ إِنِّي نَذَرْتُ أَنْ أَنْحَرَ إِبِلاً بِبُوَانَةَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ هَلْ كَانَ فِيهَا وَثَنٌ مِنْ أَوْثَانِ الْجَاهِلِيَّةِ يُعْبَدُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ‏:‏ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ هَلْ كَانَ فِيهَا عِيدٌ مِنْ أَعْيَادِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ‏:‏ لاَ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ أَوْفِ بِنَذْرِكَ، فَإِنَّهُ لاَ وَفَاءَ لِنَذْرٍ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَلاَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ابْنُ آدَمَ ‏"‏ ‏.‏

Sobit ibn Zahhok (roziyallohu anhu) aytadilar: Rasululloh ﷺ davrlarida bir kishi Buvonada tuya soʻyishni nazr qilibdi. Soʻng u Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Men Buvonada tuya soʻyishni nazr qilgan edim», dedi. Paygʻambar ﷺ: «U yerda johiliyatning ibodat qilinadigan butlaridan bir but bormidi?» deb soʻradilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. U zot: «U yerda ularning bayramlaridan bir bayram bormidi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Nazringni bajar, chunki Allohga osiylik qilishda boʻlgan nazr ham, Odam farzandi ega boʻlmagan narsadagi nazr ham bajarilmaydi», dedilar.Собит ибн Заҳҳок (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ даврларида бир киши Бувонада туя сўйишни назр қилибди. Сўнг у Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен Бувонада туя сўйишни назр қилган эдим», деди. Пайғамбар ﷺ: «У ерда жоҳилиятнинг ибодат қилинадиган бутларидан бир бут бормиди?» деб сўрадилар. Улар: «Йўқ», дедилар. У зот: «У ерда уларнинг байрамларидан бир байрам бормиди?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Назрингни бажар, чунки Аллоҳга осийлик қилишда бўлган назр ҳам, Одам фарзанди эга бўлмаган нарсадаги назр ҳам бажарилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ مِقْسَمٍ الثَّقَفِيُّ، مِنْ أَهْلِ الطَّائِفِ قَالَ حَدَّثَتْنِي سَارَّةُ بِنْتُ مِقْسَمٍ الثَّقَفِيِّ، أَنَّهَا سَمِعَتْ مَيْمُونَةَ بِنْتَ كَرْدَمٍ، قَالَتْ ‏:‏ خَرَجْتُ مَعَ أَبِي فِي حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ ‏:‏ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلْتُ أُبِدُّهُ بَصَرِي، فَدَنَا إِلَيْهِ أَبِي وَهُوَ عَلَى نَاقَةٍ لَهُ مَعَهُ دِرَّةٌ كَدِرَّةِ الْكُتَّابِ، فَسَمِعْتُ الأَعْرَابَ وَالنَّاسَ يَقُولُونَ ‏:‏ الطَّبْطَبِيَّةَ الطَّبْطَبِيَّةَ، فَدَنَا إِلَيْهِ أَبِي فَأَخَذَ بِقَدَمِهِ قَالَتْ ‏:‏ فَأَقَرَّ لَهُ وَوَقَفَ فَاسْتَمَعَ مِنْهُ فَقَالَ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي نَذَرْتُ إِنْ وُلِدَ لِي وَلَدٌ ذَكَرٌ أَنْ أَنْحَرَ عَلَى رَأْسِ بُوَانَةَ فِي عَقَبَةٍ مِنَ الثَّنَايَا عِدَّةً مِنَ الْغَنَمِ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ لاَ أَعْلَمُ إِلاَّ أَنَّهَا قَالَتْ خَمْسِينَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ هَلْ بِهَا مِنَ الأَوْثَانِ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ فَأَوْفِ بِمَا نَذَرْتَ بِهِ لِلَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ فَجَمَعَهَا فَجَعَلَ يَذْبَحُهَا فَانْفَلَتَتْ مِنْهَا شَاةٌ فَطَلَبَهَا، وَهُوَ يَقُولُ ‏:‏ اللَّهُمَّ أَوْفِ عَنِّي نَذْرِي ‏.‏ فَظَفِرَهَا فَذَبَحَهَا ‏.‏

Maymuna binti Kardam (roziyallohu anho) aytadilar: Men otam bilan birga Rasululloh ﷺ ning hajlarini koʻrgani chiqdim. Rasululloh ﷺ ni koʻrdim va odamlarning: «Rasululloh ﷺ! Rasululloh ﷺ!» deyayotganlarini eshitdim. Shunda men koʻzlarimni u zotga qadab oldim. Otam u zotga yaqinlashdi, u zot oʻzlarining tuyalari ustida edilar, qoʻllarida kotiblarning qamchisidek bir qamchi bor edi. Men aʼrobiylar va odamlarning: «Qamchi, qamchi!» deyayotganlarini eshitdim. Otam u zotga yaqinlashib, oyoqlaridan ushladi. U zot otamning soʻzini tasdiqlab, toʻxtadilar va undan eshitdilar. Otam: «Yo Rasululloh, men agar oʻgʻil farzandim tugʻilsa, Buvonaning tepasida, dovonlardan bir dovonda bir necha qoʻy soʻyishni nazr qilgan edim», dedi. Roviy: «Bilishimcha, u (Maymuna) ellikta deganlar», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U yerda butlardan biror narsa bormi?» deb soʻradilar. Otam: «Yoʻq», dedi. U zot: «Alloh uchun nazr qilgan narsangni bajar», dedilar. Otam ularni (qoʻylarni) yigʻib, soʻya boshladi. Ulardan bir qoʻy qochib ketdi, otam: «Allohim, nazrimni oʻzim uchun ado qilgin», deya uni izlay boshladi. Soʻng unga erishib, uni soʻydi.Маймуна бинти Кардам (розияллоҳу анҳо) айтадилар: Мен отам билан бирга Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳажларини кўргани чиқдим. Расулуллоҳ ﷺ ни кўрдим ва одамларнинг: «Расулуллоҳ ﷺ! Расулуллоҳ ﷺ!» деяётганларини эшитдим. Шунда мен кўзларимни у зотга қадаб олдим. Отам у зотга яқинлашди, у зот ўзларининг туялари устида эдилар, қўлларида котибларнинг қамчисидек бир қамчи бор эди. Мен аъробийлар ва одамларнинг: «Қамчи, қамчи!» деяётганларини эшитдим. Отам у зотга яқинлашиб, оёқларидан ушлади. У зот отамнинг сўзини тасдиқлаб, тўхтадилар ва ундан эшитдилар. Отам: «Ё Расулуллоҳ, мен агар ўғил фарзандим туғилса, Бувонанинг тепасида, довонлардан бир довонда бир неча қўй сўйишни назр қилган эдим», деди. Ровий: «Билишимча, у (Маймуна) элликта деганлар», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У ерда бутлардан бирор нарса борми?» деб сўрадилар. Отам: «Йўқ», деди. У зот: «Аллоҳ учун назр қилган нарсангни бажар», дедилар. Отам уларни (қўйларни) йиғиб, сўя бошлади. Улардан бир қўй қочиб кетди, отам: «Аллоҳим, назримни ўзим учун адо қилгин», дея уни излай бошлади. Сўнг унга эришиб, уни сўйди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ بِنْتِ كَرْدَمِ بْنِ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِيهَا، نَحْوَهُ مُخْتَصَرٌ مِنْهُ شَىْءٌ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ هَلْ بِهَا وَثَنٌ أَوْ عِيدٌ مِنْ أَعْيَادِ الْجَاهِلِيَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ لاَ ‏.‏ قُلْتُ ‏:‏ إِنَّ أُمِّي هَذِهِ عَلَيْهَا نَذْرٌ وَمَشْىٌ أَفَأَقْضِيهِ عَنْهَا وَرُبَّمَا قَالَ ابْنُ بَشَّارٍ ‏:‏ أَنَقْضِيهِ عَنْهَا قَالَ ‏:‏ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏

Maymuna binti Kardam ibn Sufyon otasidan shunga oʻxshash hadisni qisqacha rivoyat qildi. Unda shu narsa bor: U zot: «U yerda but yoki johiliyat bayramlaridan bir bayram bormi?» deb soʻradilar. (Otam): «Yoʻq», dedi. Men: «Mana bu onamning zimmasida nazr va piyoda yurish (qasami) bor, men buni uning oʻrniga ado qilaymi?» dedim. Baʼzan Ibn Bashshor: «Biz buni uning oʻrniga ado qilaylikmi?» deb (rivoyat) qildi. U zot: «Ha», dedilar.Маймуна бинти Кардам ибн Суфён отасидан шунга ўхшаш ҳадисни қисқача ривоят қилди. Унда шу нарса бор: У зот: «У ерда бут ёки жоҳилият байрамларидан бир байрам борми?» деб сўрадилар. (Отам): «Йўқ», деди. Мен: «Мана бу онамнинг зиммасида назр ва пиёда юриш (қасами) бор, мен буни унинг ўрнига адо қилайми?» дедим. Баъзан Ибн Башшор: «Биз буни унинг ўрнига адо қилайликми?» деб (ривоят) қилди. У зот: «Ҳа», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، ‏:‏ قَالَ كَانَتِ الْعَضْبَاءُ لِرَجُلٍ مِنْ بَنِي عَقِيلٍ وَكَانَتْ مِنْ سَوَابِقِ الْحَاجِّ قَالَ ‏:‏ فَأُسِرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي وَثَاقٍ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى حِمَارٍ عَلَيْهِ قَطِيفَةٌ فَقَالَ ‏:‏ يَا مُحَمَّدُ عَلاَمَ تَأْخُذُنِي وَتَأْخُذُ سَابِقَةَ الْحَاجِّ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ نَأْخُذُكَ بِجَرِيرَةِ حُلَفَائِكَ ثَقِيفٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَكَانَ ثَقِيفٌ قَدْ أَسَرُوا رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ وَقَدْ قَالَ فِيمَا قَالَ ‏:‏ وَأَنَا مُسْلِمٌ أَوْ قَالَ ‏:‏ وَقَدْ أَسْلَمْتُ ‏.‏ فَلَمَّا مَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم - قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ فَهِمْتُ هَذَا مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى - نَادَاهُ يَا مُحَمَّدُ يَا مُحَمَّدُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَحِيمًا رَفِيقًا فَرَجَعَ إِلَيْهِ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ مَا شَأْنُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ إِنِّي مُسْلِمٌ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لَوْ قُلْتَهَا وَأَنْتَ تَمْلِكُ أَمْرَكَ أَفْلَحْتَ كُلَّ الْفَلاَحِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى حَدِيثِ سُلَيْمَانَ قَالَ ‏:‏ يَا مُحَمَّدُ إِنِّي جَائِعٌ فَأَطْعِمْنِي إِنِّي ظَمْآنٌ فَاسْقِنِي ‏.‏ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ هَذِهِ حَاجَتُكَ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ هَذِهِ حَاجَتُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ فَفُودِيَ الرَّجُلُ بَعْدُ بِالرَّجُلَيْنِ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ وَحَبَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَضْبَاءَ لِرَحْلِهِ - قَالَ - فَأَغَارَ الْمُشْرِكُونَ عَلَى سَرْحِ الْمَدِينَةِ فَذَهَبُوا بِالْعَضْبَاءِ - قَالَ - فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهَا وَأَسَرُوا امْرَأَةً مِنَ الْمُسْلِمِينَ - قَالَ - فَكَانُوا إِذَا كَانَ اللَّيْلُ يُرِيحُونَ إِبِلَهُمْ فِي أَفْنِيَتِهِمْ - قَالَ - فَنُوِّمُوا لَيْلَةً وَقَامَتِ الْمَرْأَةُ فَجَعَلَتْ لاَ تَضَعُ يَدَهَا عَلَى بَعِيرٍ إِلاَّ رَغَا حَتَّى أَتَتْ عَلَى الْعَضْبَاءِ - قَالَ - فَأَتَتْ عَلَى نَاقَةٍ ذَلُولٍ مُجَرَّسَةٍ - قَالَ - فَرَكِبَتْهَا ثُمَّ جَعَلَتْ لِلَّهِ عَلَيْهَا إِنْ نَجَّاهَا اللَّهُ لَتَنْحَرَنَّهَا - قَالَ - فَلَمَّا قَدِمَتِ الْمَدِينَةَ عُرِفَتِ النَّاقَةُ نَاقَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا، فَجِيءَ بِهَا وَأُخْبِرَ بِنَذْرِهَا فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ بِئْسَمَا جَزَيْتِيهَا ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏:‏ ‏"‏ جَزَتْهَا ‏"‏ ‏.‏ ‏:‏ ‏"‏ إِنِ اللَّهُ أَنْجَاهَا عَلَيْهَا لَتَنْحَرَنَّهَا، لاَ وَفَاءَ لِنَذْرٍ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَلاَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ابْنُ آدَمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ وَالْمَرْأَةُ هَذِهِ امْرَأَةُ أَبِي ذَرٍّ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytadilar: Azbo (deb atalgan tuya) Banu Aqildan boʻlgan bir kishiniki edi va u hojilarning oldinda boruvchi (eng zoʻr) tuyalaridan edi. Soʻng (egasi) asir olindi va kishanlangan holda Paygʻambar ﷺ huzurlariga keltirildi. Paygʻambar ﷺ ustiga chakmon yopilgan eshak ustida edilar. U: «Ey Muhammad, nima uchun meni va hojilarning oldinda boruvchi tuyasini ushlaysan?» dedi. U zot: «Seni ittifoqchilaring Saqif qilmishi sababli ushlayapmiz», dedilar. Saqif Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan ikki kishini asir olgan edi. U (asir) aytgan soʻzlari orasida: «Men musulmonman», dedi yoki: «Men islomni qabul qildim», dedi. Paygʻambar ﷺ oldinga oʻtib ketganlarida — Abu Dovud aytadi: buni Muhammad ibn Iso (rivoyatidan) tushundim — u: «Ey Muhammad! Ey Muhammad!» deb chaqirdi. Paygʻambar ﷺ rahmdil va mehribon edilar, shu sababli unga qaytib keldilar va: «Senga nima boʻldi?» deb soʻradilar. U: «Men musulmonman», dedi. U zot: «Agar buni oʻz ishingga oʻzing ega boʻlib turganingda aytganingda edi, butunlay najot topgan boʻlarding», dedilar. Abu Dovud aytadi: Soʻng men Sulaymonning hadisiga qaytdim. (Imron aytadi:) U: «Ey Muhammad, men ochman, meni taomlantir, men chanqaganman, menga suv ber», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Mana bu sening hojating», yoki: «Mana bu uning hojati», dedilar. Soʻng u kishi haligi ikki kishi evaziga fido qilib (almashtirib) yuborildi. Rasululloh ﷺ Azboni oʻzlarining ulovlari uchun olib qoldilar. Soʻng mushriklar Madinaning yaylovdagi chorvasiga hujum qilib, Azboni olib ketdilar va musulmonlardan bir ayolni ham asir oldilar. Ular tun boʻlganda tuyalarini hovlilarida tindirib qoʻyar edilar. Bir kechasi ular uxlab qolishdi, ayol turib, qoʻlini qaysi tuyaga qoʻysa, u boʻkirar edi, toki Azboga yetib keldi. U koʻnikgan, oʻrgatilgan bir tuyaning yoniga keldi va unga minib oldi. Soʻng: «Agar Alloh meni najot qilsa, albatta uni soʻyaman», deb Allohga ahd qildi. Madinaga yetib kelganida, tuya Paygʻambar ﷺ ning tuyasi ekanligi tanildi. Bu haqda Paygʻambar ﷺ ga xabar berildi, u zot uning oldiga (kishi) yubordilar, ayol keltirildi va nazri haqida xabar berildi. Shunda u zot: «Sen unga juda yomon javob qaytaribsan», yoki: «(Alloh) unga (yomon javob qaytardi)», dedilar va: «Agar Alloh seni uning ustida najot qilgan boʻlsa, uni soʻymoqchimisan?! Allohga osiylik qilishda boʻlgan nazr ham, Odam farzandi ega boʻlmagan narsadagi nazr ham bajarilmaydi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Bu ayol Abu Zar (roziyallohu anhu)ning ayollari edi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Азбо (деб аталган туя) Бану Ақилдан бўлган бир кишиники эди ва у ҳожиларнинг олдинда борувчи (энг зўр) туяларидан эди. Сўнг (эгаси) асир олинди ва кишанланган ҳолда Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келтирилди. Пайғамбар ﷺ устига чакмон ёпилган эшак устида эдилар. У: «Эй Муҳаммад, нима учун мени ва ҳожиларнинг олдинда борувчи туясини ушлайсан?» деди. У зот: «Сени иттифоқчиларинг Сақиф қилмиши сабабли ушлаяпмиз», дедилар. Сақиф Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан икки кишини асир олган эди. У (асир) айтган сўзлари орасида: «Мен мусулмонман», деди ёки: «Мен исломни қабул қилдим», деди. Пайғамбар ﷺ олдинга ўтиб кетганларида — Абу Довуд айтади: буни Муҳаммад ибн Исо (ривоятидан) тушундим — у: «Эй Муҳаммад! Эй Муҳаммад!» деб чақирди. Пайғамбар ﷺ раҳмдил ва меҳрибон эдилар, шу сабабли унга қайтиб келдилар ва: «Сенга нима бўлди?» деб сўрадилар. У: «Мен мусулмонман», деди. У зот: «Агар буни ўз ишингга ўзинг эга бўлиб турганингда айтганингда эди, бутунлай нажот топган бўлардинг», дедилар. Абу Довуд айтади: Сўнг мен Сулаймоннинг ҳадисига қайтдим. (Имрон айтади:) У: «Эй Муҳаммад, мен очман, мени таомлантир, мен чанқаганман, менга сув бер», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Мана бу сенинг ҳожатинг», ёки: «Мана бу унинг ҳожати», дедилар. Сўнг у киши ҳалиги икки киши эвазига фидо қилиб (алмаштириб) юборилди. Расулуллоҳ ﷺ Азбони ўзларининг уловлари учун олиб қолдилар. Сўнг мушриклар Мадинанинг яйловдаги чорвасига ҳужум қилиб, Азбони олиб кетдилар ва мусулмонлардан бир аёлни ҳам асир олдилар. Улар тун бўлганда туяларини ҳовлиларида тиндириб қўяр эдилар. Бир кечаси улар ухлаб қолишди, аёл туриб, қўлини қайси туяга қўйса, у бўкирар эди, токи Азбога етиб келди. У кўникган, ўргатилган бир туянинг ёнига келди ва унга миниб олди. Сўнг: «Агар Аллоҳ мени нажот қилса, албатта уни сўяман», деб Аллоҳга аҳд қилди. Мадинага етиб келганида, туя Пайғамбар ﷺ нинг туяси эканлиги танилди. Бу ҳақда Пайғамбар ﷺ га хабар берилди, у зот унинг олдига (киши) юбордилар, аёл келтирилди ва назри ҳақида хабар берилди. Шунда у зот: «Сен унга жуда ёмон жавоб қайтарибсан», ёки: «(Аллоҳ) унга (ёмон жавоб қайтарди)», дедилар ва: «Агар Аллоҳ сени унинг устида нажот қилган бўлса, уни сўймоқчимисан?! Аллоҳга осийлик қилишда бўлган назр ҳам, Одам фарзанди эга бўлмаган нарсадаги назр ҳам бажарилмайди», дедилар. Абу Довуд айтади: Бу аёл Абу Зар (розияллоҳу анҳу)нинг аёллари эди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، وَابْنُ السَّرْحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، - وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ - عَنْ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قُلْتُ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ ‏:‏ إِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِيَ الَّذِي بِخَيْبَرَ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadilar: Men: «Yo Rasululloh, tavbamning (kamoli) shudirki, men molimdan butunlay ajralib, uni Alloh va Uning Rasuliga sadaqa qilsam», dedim. Rasululloh ﷺ: «Molingning baʼzisini oʻzingga olib qol, bu sen uchun yaxshiroqdir», dedilar. Men: «Unda men Xaybardagi ulushimni olib qolaman», dedim.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен: «Ё Расулуллоҳ, тавбамнинг (камоли) шудирки, мен молимдан бутунлай ажралиб, уни Аллоҳ ва Унинг Расулига садақа қилсам», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Молингнинг баъзисини ўзингга олиб қол, бу сен учун яхшироқдир», дедилар. Мен: «Унда мен Хайбардаги улушимни олиб қоламан», дедим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ تِيبَ عَلَيْهِ ‏:‏ إِنِّي أَنْخَلِعُ مِنْ مَالِي ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَهُ إِلَى ‏:‏ ‏"‏ خَيْرٌ لَكَ ‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu) tavbasi qabul qilinganida Rasululloh ﷺ ga: «Men molimdan butunlay ajralaman», deganlarini (rivoyat qiladilar). Soʻng u (roviy) shunga oʻxshash, «sen uchun yaxshiroqdir» (degan soʻzga)cha (hadisni) zikr qildi.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу) тавбаси қабул қилинганида Расулуллоҳ ﷺ га: «Мен молимдан бутунлай ажраламан», деганларини (ривоят қиладилар). Сўнг у (ровий) шунга ўхшаш, «сен учун яхшироқдир» (деган сўзга)ча (ҳадисни) зикр қилди.

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ أَبُو لُبَابَةَ أَوْ مَنْ شَاءَ اللَّهُ ‏:‏ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ أَهْجُرَ دَارَ قَوْمِي الَّتِي أَصَبْتُ فِيهَا الذَّنْبَ، وَأَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي كُلِّهِ صَدَقَةً ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ يُجْزِئُ عَنْكَ الثُّلُثُ ‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Paygʻambar ﷺ ga — yoki Abu Luboba (roziyallohu anhu), yoki Alloh xohlagan kishi (shunday dedi): «Tavbamning (kamoli) shudirki, men gunohga botgan qavmim diyorini tark etsam va butun molimdan ajralib, uni sadaqa qilsam», dedi. U zot: «Sen uchun (molingning) uchdan biri kifoya qiladi», dedilar.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Пайғамбар ﷺ га — ёки Абу Лубоба (розияллоҳу анҳу), ёки Аллоҳ хоҳлаган киши (шундай деди): «Тавбамнинг (камоли) шудирки, мен гуноҳга ботган қавмим диёрини тарк этсам ва бутун молимдан ажралиб, уни садақа қилсам», деди. У зот: «Сен учун (молингнинг) учдан бири кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُتَوَكِّلِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ ‏:‏ كَانَ أَبُو لُبَابَةَ، فَذَكَرَ مَعْنَاهُ وَالْقِصَّةُ لأَبِي لُبَابَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَاهُ يُونُسُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ بَعْضِ بَنِي السَّائِبِ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ، وَرَوَاهُ الزُّبَيْدِيُّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ السَّائِبِ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ مِثْلَهُ ‏.‏

Ibn Kaʼb ibn Molik aytadi: Abu Luboba (roziyallohu anhu) (shunday) edi, — soʻng u (roviy) shu maʼnoni zikr qildi va voqea Abu Luboba (roziyallohu anhu) haqida (ekanligini aytdi). Abu Dovud aytadi: Bu hadisni Yunus Ibn Shihobdan, u Abu Lubobaning oʻgʻli Soibning baʼzi farzandlaridan rivoyat qilgan. Yana buni Zubaydiy Zuhriydan, u Abu Lubobaning oʻgʻli Soibning oʻgʻli Husayndan xuddi shunday rivoyat qilgan.Ибн Каъб ибн Молик айтади: Абу Лубоба (розияллоҳу анҳу) (шундай) эди, — сўнг у (ровий) шу маънони зикр қилди ва воқеа Абу Лубоба (розияллоҳу анҳу) ҳақида (эканлигини айтди). Абу Довуд айтади: Бу ҳадисни Юнус Ибн Шиҳобдан, у Абу Лубобанинг ўғли Соибнинг баъзи фарзандларидан ривоят қилган. Яна буни Зубайдий Зуҳрийдан, у Абу Лубобанинг ўғли Соибнинг ўғли Ҳусайндан худди шундай ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ قَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، فِي قِصَّتِهِ قَالَ قُلْتُ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي إِلَى اللَّهِ أَنْ أَخْرُجَ مِنْ مَالِي كُلِّهِ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ صَدَقَةً ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ‏:‏ فَنِصْفَهُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ‏:‏ فَثُلُثَهُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ‏:‏ فَإِنِّي سَأُمْسِكُ سَهْمِي مِنْ خَيْبَرَ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu) oʻz voqeasi haqida aytadilar: Men: «Yo Rasululloh, Allohga (qilgan) tavbamning (kamoli) shudirki, men butun molimdan chiqib, uni Alloh va Uning Rasuliga sadaqa qilsam», dedim. U zot: «Yoʻq», dedilar. Men: «Unda yarmini», dedim. U zot: «Yoʻq», dedilar. Men: «Unda uchdan birini», dedim. U zot: «Ha», dedilar. Men: «Unda men Xaybardagi ulushimni olib qolaman», dedim.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ўз воқеаси ҳақида айтадилар: Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга (қилган) тавбамнинг (камоли) шудирки, мен бутун молимдан чиқиб, уни Аллоҳ ва Унинг Расулига садақа қилсам», дедим. У зот: «Йўқ», дедилар. Мен: «Унда ярмини», дедим. У зот: «Йўқ», дедилар. Мен: «Унда учдан бирини», дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Мен: «Унда мен Хайбардаги улушимни олиб қоламан», дедим.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ التِّنِّيسِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي فُدَيْكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي طَلْحَةُ بْنُ يَحْيَى الأَنْصَارِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ ‏"‏ مَنْ نَذَرَ نَذْرًا لَمْ يُسَمِّهِ فَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ، وَمَنْ نَذَرَ نَذْرًا فِي مَعْصِيَةٍ فَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ، وَمَنْ نَذَرَ نَذْرًا لاَ يُطِيقُهُ فَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ، وَمَنْ نَذَرَ نَذْرًا أَطَاقَهُ فَلْيَفِ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ وَكِيعٌ وَغَيْرُهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْهِنْدِ أَوْقَفُوهُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim biror narsani nomini aytmasdan nazr qilsa, uning kafforati qasam kafforatidir. Kim maʼsiyat (osiylik) yoʻlida bir narsani nazr qilsa, uning kafforati qasam kafforatidir. Kim oʻzi uddasidan chiqolmaydigan narsani nazr qilsa, uning kafforati qasam kafforatidir. Kim oʻzi uddasidan chiqadigan narsani nazr qilsa, uni bajarsin», dedilar. Abu Dovud aytadi: Bu hadisni Vakiʼ va boshqalar Abdulloh ibn Said ibn Abu Hinddan rivoyat qilib, uni Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)da toʻxtatganlar (mavquf qilganlar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор нарсани номини айтмасдан назр қилса, унинг каффорати қасам каффоратидир. Ким маъсият (осийлик) йўлида бир нарсани назр қилса, унинг каффорати қасам каффоратидир. Ким ўзи уддасидан чиқолмайдиган нарсани назр қилса, унинг каффорати қасам каффоратидир. Ким ўзи уддасидан чиқадиган нарсани назр қилса, уни бажарсин», дедилар. Абу Довуд айтади: Бу ҳадисни Вакиъ ва бошқалар Абдуллоҳ ибн Саид ибн Абу Ҳинддан ривоят қилиб, уни Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)да тўхтатганлар (мавқуф қилганлар).

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبَّادٍ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَيَّاشٍ - عَنْ مُحَمَّدٍ، مَوْلَى الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنِي كَعْبُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ كَفَّارَةُ النَّذْرِ كَفَّارَةُ الْيَمِينِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏:‏ وَرَوَاهُ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ كَعْبِ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنِ ابْنِ شِمَاسَةَ عَنْ عُقْبَةَ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytadilar: Rasululloh ﷺ: «Nazrning kafforati qasamning kafforatidir», dedilar. Abu Dovud aytadi: Buni Amr ibn Horis Kaʼb ibn Alqamadan, u Ibn Shamosadan, u Uqba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilgan.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Назрнинг каффорати қасамнинг каффоратидир», дедилар. Абу Довуд айтади: Буни Амр ибн Ҳорис Каъб ибн Алқамадан, у Ибн Шамосадан, у Уқба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْحَكَمِ، حَدَّثَهُمْ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي كَعْبُ بْنُ عَلْقَمَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ شِمَاسَةَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash (hadisni) boshqa bir sanad orqali rivoyat qildilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш (ҳадисни) бошқа бир санад орқали ривоят қилдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي نَذَرْتُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَنْ أَعْتَكِفَ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ لَيْلَةً ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ أَوْفِ بِنَذْرِكَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) otasi Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladilarki, u: «Yo Rasululloh, men johiliyatda Masjidul Haromda bir kecha eʼtikof qilishni nazr qilgan edim», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga: «Nazringni bajar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) отаси Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладиларки, у: «Ё Расулуллоҳ, мен жоҳилиятда Масжидул Ҳаромда бир кеча эътикоф қилишни назр қилган эдим», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга: «Назрингни бажар», дедилар.