حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو الْمُغِيرَةِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، رضى الله عنه قَالَ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلمَ : ( وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ ) قَالَ " يُؤْتَى بِالْمَوْتِ كَأَنَّهُ كَبْشٌ أَمْلَحُ حَتَّى يُوقَفَ عَلَى السُّورِ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ فَيُقَالُ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ . فَيَشْرَئِبُّونَ . وَيُقَالُ يَا أَهْلَ النَّارِ . فَيَشْرَئِبُّونَ . فَيُقَالُ هَلْ تَعْرِفُونَ هَذَا فَيَقُولُونَ نَعَمْ هَذَا الْمَوْتُ . فَيُضْجَعُ فَيُذْبَحُ فَلَوْلاَ أَنَّ اللَّهَ قَضَى لأَهْلِ الْجَنَّةِ الْحَيَاةَ فِيهَا وَالْبَقَاءَ لَمَاتُوا فَرَحًا وَلَوْلاَ أَنَّ اللَّهَ قَضَى لأَهْلِ النَّارِ الْحَيَاةَ فِيهَا وَالْبَقَاءَ لَمَاتُوا تَرَحًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: {Ularni hasrat (afsus) kunidan ogohlantir} (Maryam 39) (oyatini) oʻqidilar va: «Oʻlim oq-qora aralash bir qoʻchqor suratida keltiriladi, hatto jannat bilan doʻzax orasidagi devor ustiga toʻxtatiladi. Soʻng: ‹Ey jannat ahli!› deyiladi. Ular boʻyinlarini choʻzib (qaraydilar). ‹Ey doʻzax ahli!› deyiladi. Ular ham boʻyinlarini choʻzib (qaraydilar). Soʻng: ‹Buni tanaysizlarmi?› deyiladi. Ular: ‹Ha, bu oʻlimdir›, deydilar. Soʻng u yotqizilib soʻyiladi. Agar Alloh jannat ahli uchun unda hayot va boqiylikni hukm qilmaganida, ular shodlikdan oʻlib qolardilar; agar Alloh doʻzax ahli uchun unda hayot va boqiylikni hukm qilmaganida, ular gʻam-alamdan oʻlib qolardilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: {Уларни ҳасрат (афсус) кунидан огоҳлантир} (Марям 39) (оятини) ўқидилар ва: «Ўлим оқ-қора аралаш бир қўчқор суратида келтирилади, ҳатто жаннат билан дўзах орасидаги девор устига тўхтатилади. Сўнг: ‹Эй жаннат аҳли!› дейилади. Улар бўйинларини чўзиб (қарайдилар). ‹Эй дўзах аҳли!› дейилади. Улар ҳам бўйинларини чўзиб (қарайдилар). Сўнг: ‹Буни танайсизларми?› дейилади. Улар: ‹Ҳа, бу ўлимдир›, дейдилар. Сўнг у ётқизилиб сўйилади. Агар Аллоҳ жаннат аҳли учун унда ҳаёт ва боқийликни ҳукм қилмаганида, улар шодликдан ўлиб қолардилар; агар Аллоҳ дўзах аҳли учун унда ҳаёт ва боқийликни ҳукм қилмаганида, улар ғам-аламдан ўлиб қолардилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى الأَشْيَبُ، بَغْدَادِيٌّ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْوَيْلُ وَادٍ فِي جَهَنَّمَ يَهْوِي فِيهِ الْكَافِرُ أَرْبَعِينَ خَرِيفًا قَبْلَ أَنْ يَبْلُغَ قَعْرَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Vayl jahannamdagi bir vodiydir. Kofir uning tubiga yetib borguniga qadar unda qirq kuz (yil) davomida quladi». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni Ibn Lahianing hadisidan boshqa yoʻl bilan marfuʼ holda bilmaymiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Вайл жаҳаннамдаги бир водийдир. Кофир унинг тубига етиб боргунига қадар унда қирқ куз (йил) давомида қулади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни Ибн Лаҳианинг ҳадисидан бошқа йўл билан марфуъ ҳолда билмаймиз.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ أَبِي شُجَاعٍ، عَنْ أَبِي السَّمْحِ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : (وهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ ) قَالَ " تَشْوِيهِ النَّارُ فَتَقَلَّصُ شَفَتُهُ الْعُلْيَا حَتَّى تَبْلُغَ وَسَطَ رَأْسِهِ وَتَسْتَرْخِي شَفَتُهُ السُّفْلَى حَتَّى تَضْرِبَ سُرَّتَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ {Va ular u yerda badbashara holda boʻlurlar} oyati haqida: «Ularni doʻzax kuydiradi, shu sababli uning yuqori labi qisqarib, boshining oʻrtasiga yetadi, pastki labi esa osilib tushib, kindigiga uriladi», dedilar. (Muʼminun 104). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ {Ва улар у ерда бадбашара ҳолда бўлурлар} ояти ҳақида: «Уларни дўзах куйдиради, шу сабабли унинг юқори лаби қисқариб, бошининг ўртасига етади, пастки лаби эса осилиб тушиб, киндигига урилади», дедилар. (Муъминун 104). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَيْزَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ رَجُلاً، مِنْ ثَقِيفٍ يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ، مِنْ كِنَانَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ فِي هَذِهِ الآيَةِ : (ثمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ ) قَالَ " هَؤُلاَءِ كُلُّهُمْ بِمَنْزِلَةٍ وَاحِدَةٍ وَكُلُّهُمْ فِي الْجَنَّةِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot ushbu oyat haqida: {Soʻng biz bandalarimizdan oʻzimiz tanlab olganlarni Kitobga vorislar qildik. Bas, ulardan oʻziga zulm qiluvchisi bor, ulardan oʻrtacha (yoʻl) tutuvchisi bor va ulardan Allohning izni bilan yaxshiliklarda peshqadami bor} (deganda) shunday dedilar: «Bularning hammasi bir martabada va hammasi jannatdadir». (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu vajhdan bilamiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот ушбу оят ҳақида: {Сўнг биз бандаларимиздан ўзимиз танлаб олганларни Китобга ворислар қилдик. Бас, улардан ўзига зулм қилувчиси бор, улардан ўртача (йўл) тутувчиси бор ва улардан Аллоҳнинг изни билан яхшиликларда пешқадами бор} (деганда) шундай дедилар: «Буларнинг ҳаммаси бир мартабада ва ҳаммаси жаннатдадир». (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу важҳдан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَزِيرٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كَانَتْ بَنُو سَلِمَةَ فِي نَاحِيَةِ الْمَدِينَةِ فَأَرَادُوا النُّقْلَةَ إِلَى قُرْبِ الْمَسْجِدِ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : (إنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَى وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ آثَارَكُمْ تُكْتَبُ فَلا يَنْتَقِلُوا" .
قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ وَأَبُو سُفْيَانَ هُوَ طَرِيفٌ السَّعْدِيُّ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bani Salima Madinaning bir chekkasida edi va ular masjidga yaqinroq joyga koʻchmoqchi boʻldilar. Shunda ushbu oyat nozil boʻldi: {Albatta biz oʻliklarni tiriltiramiz va ular qilib qoʻygan (amallar)ni hamda izlarini yozib qoʻyamiz}. Bas, Rasululloh ﷺ: «Albatta izlaringiz yozib boriladi, shu sababdan koʻchmasinlar», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis as-Savriyning rivoyatidan hasan gʻaribdir. Abu Sufyon — u Tarif as-Saʼdiydir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Бани Салима Мадинанинг бир чеккасида эди ва улар масжидга яқинроқ жойга кўчмоқчи бўлдилар. Шунда ушбу оят нозил бўлди: {Албатта биз ўликларни тирилтирамиз ва улар қилиб қўйган (амаллар)ни ҳамда изларини ёзиб қўямиз}. Бас, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта изларингиз ёзиб борилади, шу сабабдан кўчмасинлар», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ас-Саврийнинг ривоятидан ҳасан ғарибдир. Абу Суфён — у Тариф ас-Саъдийдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَيْفَ أَنْعَمُ وَقَدِ الْتَقَمَ صَاحِبُ الْقَرْنِ الْقَرْنَ وَحَنَى جَبْهَتَهُ وَأَصْغَى سَمْعَهُ يَنْتَظِرُ أَنْ يُؤْمَرَ أَنْ يَنْفُخَ فَيَنْفُخَ " . قَالَ الْمُسْلِمُونَ فَكَيْفَ نَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " قُولُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ تَوَكَّلْنَا عَلَى اللَّهِ رَبِّنَا " . وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَاهُ الأَعْمَشُ أَيْضًا عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shox (sur) sohibi shoxni ogʻziga olib, peshonasini egib, qulogʻini ding qilib, puflashga amr etilishini kutib turgan bir paytda men qanday tinch boʻla olaman?!», dedilar. Musulmonlar: «Ey Rasululloh, unda biz nima deylik?», deyishdi. U zot: «‹Hasbunallohu va niʼmal-vakiyl, tavakkalno alalloh, robbino› (Alloh bizga yetarli va U naqadar yaxshi vakildir, Robbimiz Allohga tavakkal qildik), deb ayting», dedilar. Baʼzan Sufyon: «alalloh tavakkalno» deb aytdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Aʼmash ham buni Atiyyadan, u Abu Saiddan rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шох (сур) соҳиби шохни оғзига олиб, пешонасини эгиб, қулоғини динг қилиб, пуфлашга амр этилишини кутиб турган бир пайтда мен қандай тинч бўла оламан?!», дедилар. Мусулмонлар: «Эй Расулуллоҳ, унда биз нима дейлик?», дейишди. У зот: «‹Ҳасбуналлоҳу ва ниъмал-вакийл, таваккално алаллоҳ, роббино› (Аллоҳ бизга етарли ва У нақадар яхши вакилдир, Роббимиз Аллоҳга таваккал қилдик), деб айтинг», дедилар. Баъзан Суфён: «алаллоҳ таваккално» деб айтди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Аъмаш ҳам буни Атийядан, у Абу Саиддан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ دَرَّاجٍ أَبِي السَّمْحِ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ : ( كالْمُهْلِ ) قَالَ " كَعَكَرِ الزَّيْتِ فَإِذَا قَرَّبَهُ إِلَى وَجْهِهِ سَقَطَتْ فَرْوَةُ وَجْهِهِ فِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ رِشْدِينَ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot Allohning: {muhl (eritilgan metall) kabi} (Maoriy 8) degan soʻzi haqida: «Yogʻning quyqasi kabi. Uni yuziga yaqinlashtirganda, yuzining terisi unga toʻkilib tushadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Rishdinning hadisidan bilamiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот Аллоҳнинг: {муҳл (эритилган металл) каби} (Маорий 8) деган сўзи ҳақида: «Ёғнинг қуйқаси каби. Уни юзига яқинлаштирганда, юзининг териси унга тўкилиб тушади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ришдиннинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الصَّعُودُ جَبَلٌ مِنْ نَارٍ يَتَصَعَّدُ فِيهِ الْكَافِرُ سَبْعِينَ خَرِيفًا ثُمَّ يَهْوِي بِهِ كَذَلِكَ فِيهِ أَبَدًا " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ . وَقَدْ رُوِيَ شَيْءٌ مِنْ هَذَا عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَوْلُهُ مَوْقُوفٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Saud — bu otashdan boʻlgan bir togʻdir. Kofir unga yetmish kuz (yil) davomida koʻtarilib chiqadi, soʻng shu tariqa undan (pastga) qulab tushadi, bu (azob) unda abadiy (davom etadi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Lahianing hadisidan marfuʼ holda bilamiz. Bundan biror narsa Atiyyadan, u Abu Saiddan, uning oʻz soʻzi sifatida mavquf holda ham rivoyat qilingan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Сауд — бу оташдан бўлган бир тоғдир. Кофир унга етмиш куз (йил) давомида кўтарилиб чиқади, сўнг шу тариқа ундан (пастга) қулаб тушади, бу (азоб) унда абадий (давом этади)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ибн Лаҳианинг ҳадисидан марфуъ ҳолда биламиз. Бундан бирор нарса Атийядан, у Абу Саиддан, унинг ўз сўзи сифатида мавқуф ҳолда ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الْعِبَادِ أَفْضَلُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ " الذَّاكِرُونَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتُ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمِنَ الْغَازِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ " لَوْ ضَرَبَ بِسَيْفِهِ فِي الْكُفَّارِ وَالْمُشْرِكِينَ حَتَّى يَنْكَسِرَ وَيَخْتَضِبَ دَمًا لَكَانَ الذَّاكِرُونَ اللَّهَ كَثِيرًا أَفْضَلَ مِنْهُ دَرَجَةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ دَرَّاجٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺdan: «Qiyomat kunida Allohning huzurida bandalarning qaysisi daraja jihatidan afzal?», deb soʻralganda, u zot: «Allohni koʻp zikr qiluvchi erkaklar va zikr qiluvchi ayollar», dedilar. (Rovi) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, Alloh yoʻlidagi gʻoziydan ham (afzalmi)?», dedim. U zot: «Agar u qilichi bilan kofirlar va mushriklar orasida toki qilichi singuncha va qonga boʻyaluncha ursa ham, Allohni koʻp zikr qiluvchilar undan daraja jihatidan afzalroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Darrojning hadisidan bilamiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺдан: «Қиёмат кунида Аллоҳнинг ҳузурида бандаларнинг қайсиси даража жиҳатидан афзал?», деб сўралганда, у зот: «Аллоҳни кўп зикр қилувчи эркаклар ва зикр қилувчи аёллар», дедилар. (Рови) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ йўлидаги ғозийдан ҳам (афзалми)?», дедим. У зот: «Агар у қиличи билан кофирлар ва мушриклар орасида токи қиличи сингунча ва қонга бўялунча урса ҳам, Аллоҳни кўп зикр қилувчилар ундан даража жиҳатидан афзалроқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Даррожнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا أَبُو نَعَامَةَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَرَجَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَالَ مَا يُجْلِسُكُمْ قَالُوا جَلَسْنَا نَذْكُرُ اللَّهَ قَالَ آللَّهِ مَا أَجْلَسَكُمْ إِلاَّ ذَاكَ قَالُوا وَاللَّهِ مَا أَجْلَسَنَا إِلاَّ ذَاكَ . قَالَ أَمَا إِنِّي مَا أَسْتَحْلِفُكُمْ تُهْمَةً لَكُمْ وَمَا كَانَ أَحَدٌ بِمَنْزِلَتِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقَلَّ حَدِيثًا عَنْهُ مِنِّي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَلَى حَلْقَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ " مَا يُجْلِسُكُمْ " . قَالُوا جَلَسْنَا نَذْكُرُ اللَّهَ وَنَحْمَدُهُ لِمَا هَدَانَا لِلإِسْلاَمِ وَمَنَّ عَلَيْنَا بِهِ . فَقَالَ " آللَّهِ مَا أَجْلَسَكُمْ إِلاَّ ذَاكَ " . قَالُوا آللَّهِ مَا أَجْلَسَنَا إِلاَّ ذَاكَ . قَالَ " أَمَا إِنِّي لَمْ أَسْتَحْلِفْكُمْ لِتُهْمَةٍ لَكُمْ إِنَّهُ أَتَانِي جِبْرِيلُ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ اللَّهَ يُبَاهِي بِكُمُ الْمَلاَئِكَةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عِيسَى وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَلٍّ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Muoviya masjidga chiqib: «Sizlarni nima oʻtqazib qoʻydi (nega oʻtiribsizlar)?», dedi. Ular: «Allohni zikr qilish uchun oʻtirdik», deyishdi. U: «Alloh haqi, sizlarni faqat shu oʻtqazdimi?», dedi. Ular: «Alloh haqi, bizni faqat shu oʻtqazdi», deyishdi. U: «Men sizlarni gumon qilib qasam ichirayotganim yoʻq. Rasululloh ﷺning huzurida mendek mavqega ega boʻlib, undan mendan kamroq hadis rivoyat qilgan biror kishi boʻlmagan. Albatta Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir halqa (davra) oldiga chiqib: ‹Sizlarni nima oʻtqazib qoʻydi?›, dedilar. Ular: ‹Bizni Islomga hidoyat qilgani va u bilan bizga inʼom qilgani uchun Allohni zikr qilib, Unga hamd aytish uchun oʻtirdik›, deyishdi. U zot: ‹Alloh haqi, sizlarni faqat shu oʻtqazdimi?›, dedilar. Ular: ‹Alloh haqi, bizni faqat shu oʻtqazdi›, deyishdi. U zot: ‹Men sizlarni gumon qilib qasam ichirayotganim yoʻq, balki menga Jibril kelib, Alloh sizlar bilan farishtalarga faxrlanishini xabar berdi›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Abu Naʼoma as-Saʼdiyning ismi Amr ibn Iso, Abu Usmon an-Nahdiyning ismi Abdurahmon ibn Malldir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Муовия масжидга чиқиб: «Сизларни нима ўтқазиб қўйди (нега ўтирибсизлар)?», деди. Улар: «Аллоҳни зикр қилиш учун ўтирдик», дейишди. У: «Аллоҳ ҳақи, сизларни фақат шу ўтқаздими?», деди. Улар: «Аллоҳ ҳақи, бизни фақат шу ўтқазди», дейишди. У: «Мен сизларни гумон қилиб қасам ичираётганим йўқ. Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида мендек мавқега эга бўлиб, ундан мендан камроқ ҳадис ривоят қилган бирор киши бўлмаган. Албатта Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир ҳалқа (давра) олдига чиқиб: ‹Сизларни нима ўтқазиб қўйди?›, дедилар. Улар: ‹Бизни Исломга ҳидоят қилгани ва у билан бизга инъом қилгани учун Аллоҳни зикр қилиб, Унга ҳамд айтиш учун ўтирдик›, дейишди. У зот: ‹Аллоҳ ҳақи, сизларни фақат шу ўтқаздими?›, дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ҳақи, бизни фақат шу ўтқазди›, дейишди. У зот: ‹Мен сизларни гумон қилиб қасам ичираётганим йўқ, балки менга Жибрил келиб, Аллоҳ сизлар билан фаришталарга фахрланишини хабар берди›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абу Наъома ас-Саъдийнинг исми Амр ибн Исо, Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдураҳмон ибн Маллдир.
حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الْوَصَّافِيِّ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَالَ حِينَ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىَّ الْقَيُّومَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ غَفَرَ اللَّهُ ذُنُوبَهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ وَإِنْ كَانَتْ عَدَدَ وَرَقِ الشَّجَرِ وَإِنْ كَانَتْ عَدَدَ رَمْلِ عَالِجٍ وَإِنْ كَانَتْ عَدَدَ أَيَّامِ الدُّنْيَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الْوَصَّافِيِّ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim oʻrniga yotganda: ‹Astagʻfirullohal-Aziymallaziy la ilaha illa Huval-Hayyal-Qoyyuma va atubu ilayh (Oʻzidan oʻzga iloh yoʻq, tirik va abadiy qoyim boʻlgan ulugʻ Allohdan magʻfirat soʻrayman va Unga tavba qilaman)›, deb uch marta aytsa, gunohlari dengiz koʻpigicha, daraxtlar bargi sonicha, Olij qumlari sonicha va dunyo kunlari sonicha boʻlsa ham, Alloh uning gunohlarini kechiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Buni faqat shu yoʻldan, Vassofiy — Ubaydulloh ibn al-Valid hadisidan bilamiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким ўрнига ётганда: ‹Астағфируллоҳал-Азиймаллазий ла илаҳа илла Ҳувал-Ҳайял-Қойюма ва атубу илайҳ (Ўзидан ўзга илоҳ йўқ, тирик ва абадий қойим бўлган улуғ Аллоҳдан мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан)›, деб уч марта айтса, гуноҳлари денгиз кўпигича, дарахтлар барги сонича, Олиж қумлари сонича ва дунё кунлари сонича бўлса ҳам, Аллоҳ унинг гуноҳларини кечиради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Буни фақат шу йўлдан, Вассофий — Убайдуллоҳ ибн ал-Валид ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا رَأَى أَحَدُكُمُ الرُّؤْيَا يُحِبُّهَا فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ اللَّهِ فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَيْهَا وَلْيُحَدِّثْ بِمَا رَأَى وَإِذَا رَأَى غَيْرَ ذَلِكَ مِمَّا يَكْرَهُ فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ الشَّيْطَانِ فَلْيَسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهَا وَلاَ يَذْكُرْهَا لأَحَدٍ فَإِنَّهَا لاَ تَضُرُّهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ . قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَابْنُ الْهَادِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ الْمَدَنِيُّ وَهُوَ ثِقَةٌ رَوَى عَنْهُ مَالِكٌ وَالنَّاسُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasulullohni ﷺ shunday deyayotganlarini eshitdi: «Biringiz oʻzi yoqtirgan tushni koʻrsa, u Allohdandir, bas, u unga Allohga hamd aytsin va koʻrganini (kishilarga) soʻzlasin. Agar bundan boshqa, oʻzi yomon koʻradigan narsani koʻrsa, u shaytondandir, bas, u uning yomonligidan Allohga panoh tilasin va uni hech kimga aytmasin, zero u (tush) unga zarar yetkazmaydi». (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Qatodadan ham (hadis) bor. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳни ﷺ шундай деяётганларини эшитди: «Бирингиз ўзи ёқтирган тушни кўрса, у Аллоҳдандир, бас, у унга Аллоҳга ҳамд айтсин ва кўрганини (кишиларга) сўзласин. Агар бундан бошқа, ўзи ёмон кўрадиган нарсани кўрса, у шайтондандир, бас, у унинг ёмонлигидан Аллоҳга паноҳ тиласин ва уни ҳеч кимга айтмасин, зеро у (туш) унга зарар етказмайди». (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Қатодадан ҳам (ҳадис) бор. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، وَأَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ عَنْ حَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ رِيَاحِ بْنِ عَبِيدَةَ، قَالَ حَفْصٌ عَنِ ابْنِ أَخِي أَبِي سَعِيدٍ، وَقَالَ أَبُو خَالِدٍ، عَنْ مَوْلًى، لأَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَكَلَ أَوْ شَرِبَ قَالَ " الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَجَعَلَنَا مُسْلِمِينَ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ biror narsa yeganlarida yoki ichganlarida: ‹Alhamdu lillahillazi atamana va saqona va jaalana muslimin — bizga taom yedirgan, ichirgan va bizni musulmonlardan qilgan Allohga hamdlar boʻlsin›, der edilar.»Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ бирор нарса еганларида ёки ичганларида: ‹Алҳамду лиллаҳиллази атамана ва сақона ва жаалана муслимин — бизга таом едирган, ичирган ва бизни мусулмонлардан қилган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин›, дер эдилар.»
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُدْعَانَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ فَخْرَ وَبِيَدِي لِوَاءُ الْحَمْدِ وَلاَ فَخْرَ وَمَا مِنْ نَبِيٍّ يَوْمَئِذٍ آدَمُ فَمَنْ سِوَاهُ إِلاَّ تَحْتَ لِوَائِي وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الأَرْضُ وَلاَ فَخْرَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni men Odam farzandlarining sayyidiman va (bunda) faxrlanish yoʻq. Hamd bayrogʻi qoʻlimda boʻladi va faxrlanish yoʻq. Oʻsha kuni Odamdan tortib undan boshqa hech bir paygʻambar yoʻqki, mening bayrogʻim ostida boʻlmasin. Yer ustidan birinchi boʻlib yorilib chiqadigan menman va faxrlanish yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Hadisda bir qissa bor va bu hadis hasandir. Bu isnod bilan Abu Nazradan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan (ham) rivoyat qilingan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни мен Одам фарзандларининг саййидиман ва (бунда) фахрланиш йўқ. Ҳамд байроғи қўлимда бўлади ва фахрланиш йўқ. Ўша куни Одамдан тортиб ундан бошқа ҳеч бир пайғамбар йўқки, менинг байроғим остида бўлмасин. Ер устидан биринчи бўлиб ёрилиб чиқадиган менман ва фахрланиш йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Ҳадисда бир қисса бор ва бу ҳадис ҳасандир. Бу иснод билан Абу Назрадан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан (ҳам) ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ، وَالأَعْمَشِ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ صُهْبَانَ، وَابْنِ أَبِي لَيْلَى، وَكَثِيرٍ النَّوَّاءِ، كُلِّهِمْ عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَهْلَ الدَّرَجَاتِ الْعُلَى لَيَرَاهُمْ مَنْ تَحْتَهُمْ كَمَا تَرَوْنَ النَّجْمَ الطَّالِعَ فِي أُفُقِ السَّمَاءِ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ مِنْهُمْ وَأَنْعَمَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, yuksak darajalar ahlini ulardan pastdagilar xuddi sizlar osmon ufqida koʻtarilgan yulduzni koʻrgandek koʻradilar. Abu Bakr bilan Umar ham shulardandir va ular naqadar yaxshi (kishilardir)!» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. U Atiyyadan, u Abu Saiddan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, юксак даражалар аҳлини улардан пастдагилар худди сизлар осмон уфқида кўтарилган юлдузни кўргандек кўрадилар. Абу Бакр билан Умар ҳам шулардандир ва улар нақадар яхши (кишилардир)!» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. У Атийядан, у Абу Саиддан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ " إِنَّ عَبْدًا خَيَّرَهُ اللَّهُ بَيْنَ أَنْ يُؤْتِيَهُ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا مَا شَاءَ وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَهُ " . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَدَيْنَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِآبَائِنَا وَأُمَّهَاتِنَا . قَالَ فَعَجِبْنَا فَقَالَ النَّاسُ انْظُرُوا إِلَى هَذَا الشَّيْخِ يُخْبِرُ رَسُولُ اللَّهِ عَنْ عَبْدٍ خَيَّرَهُ اللَّهُ بَيْنَ أَنْ يُؤْتِيَهُ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا مَا شَاءَ وَبَيْنَ مَا عِنْدَ اللَّهِ وَهُوَ يَقُولُ فَدَيْنَاكَ بِآبَائِنَا وَأُمَّهَاتِنَا . قَالَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ هُوَ الْمُخَيَّرَ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ أَعْلَمَنَا بِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنْ أَمَنِّ النَّاسِ عَلَىَّ فِي صُحْبَتِهِ وَمَالِهِ أَبُو بَكْرٍ وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلاً وَلَكِنْ أُخُوَّةُ الإِسْلاَمِ لاَ تَبْقَيَنَّ فِي الْمَسْجِدِ خَوْخَةٌ إِلاَّ خَوْخَةُ أَبِي بَكْرٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ minbarga oʻtirib shunday dedilar: «Albatta, bir bandani Alloh dunyo gulshanidan xohlaganicha berishi bilan Oʻz huzuridagi narsa orasida ixtiyor qoʻydi, u esa Oʻz huzuridagi narsani ixtiyor qildi». Shunda Abu Bakr: «Ey Allohning Rasuli, biz sizni otalarimiz va onalarimiz bilan fido qilamiz», dedi. (Rovi) aytdi: Biz bundan ajablandik. Odamlar: «Bu cholga qaranglar! Rasululloh ﷺ Alloh dunyo gulshanidan xohlaganicha berishi bilan Alloh huzuridagi narsa orasida ixtiyor qoʻygan bir bandadan xabar berayotsa-yu, u esa: ‹Biz sizni otalarimiz va onalarimiz bilan fido qilamiz›, deydi-ya», deyishdi. (Rovi) aytdi: Holbuki, ixtiyor qoʻyilgan zot Rasululloh ﷺning oʻzlari edilar, Abu Bakr esa bizning ichimizda buni eng yaxshi bilgani edi. Bas, Paygʻambar ﷺ: «Suhbati va moli bilan menga eng koʻp ehson qilgan kishilardan biri Abu Bakrdir. Agar men (Allohdan oʻzga) bir doʻst tutuvchi boʻlganimda, Abu Bakrni doʻst tutgan boʻlardim. Lekin (bizning oramizdagisi) islom birodarligidir. Masjidda Abu Bakrning eshigidan boshqa hech bir eshik qolmasin!» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ минбарга ўтириб шундай дедилар: «Албатта, бир бандани Аллоҳ дунё гулшанидан хоҳлаганича бериши билан Ўз ҳузуридаги нарса орасида ихтиёр қўйди, у эса Ўз ҳузуридаги нарсани ихтиёр қилди». Шунда Абу Бакр: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз сизни оталаримиз ва оналаримиз билан фидо қиламиз», деди. (Рови) айтди: Биз бундан ажабландик. Одамлар: «Бу чолга қаранглар! Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ дунё гулшанидан хоҳлаганича бериши билан Аллоҳ ҳузуридаги нарса орасида ихтиёр қўйган бир бандадан хабар бераётса-ю, у эса: ‹Биз сизни оталаримиз ва оналаримиз билан фидо қиламиз›, дейди-я», дейишди. (Рови) айтди: Ҳолбуки, ихтиёр қўйилган зот Расулуллоҳ ﷺнинг ўзлари эдилар, Абу Бакр эса бизнинг ичимизда буни энг яхши билгани эди. Бас, Пайғамбар ﷺ: «Суҳбати ва моли билан менга энг кўп эҳсон қилган кишилардан бири Абу Бакрдир. Агар мен (Аллоҳдан ўзга) бир дўст тутувчи бўлганимда, Абу Бакрни дўст тутган бўлардим. Лекин (бизнинг орамиздагиси) ислом биродарлигидир. Масжидда Абу Бакрнинг эшигидан бошқа ҳеч бир эшик қолмасин!» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَلَسْتُ أَحَقَّ النَّاسِ بِهَا أَلَسْتُ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ أَلَسْتُ صَاحِبَ كَذَا أَلَسْتُ صَاحِبَ كَذَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
قَدْ رَوَاهُ بَعْضُهُمْ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَهَذَا أَصَحُّ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ فَذَكَرَ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَهَذَا أَصَحُّ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr: «Men bunga (xalifalikka) odamlarning eng haqdori emasmanmi? Men islomga birinchi kirgan emasmanmi? Men falon (fazilat) sohibi emasmanmi? Men falon (fazilat) sohibi emasmanmi?» dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Baʼzilar uni Shuʼbadan, u Jurayriydan, u Abu Nazradan rivoyat qilib: «Abu Bakr aytdi», deganlar — bu (rivoyat) sahihroqdir. Buni bizga Muhammad ibn Bashshor shu tarzda aytib berdi, u Jurayriydan, u Abu Nazradan rivoyat qilib, unda Abu Saiddan (eslatib) oʻtmagan — bu sahihroqdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр: «Мен бунга (халифаликка) одамларнинг энг ҳақдори эмасманми? Мен исломга биринчи кирган эмасманми? Мен фалон (фазилат) соҳиби эмасманми? Мен фалон (фазилат) соҳиби эмасманми?» деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Баъзилар уни Шуъбадан, у Журайрийдан, у Абу Назрадан ривоят қилиб: «Абу Бакр айтди», деганлар — бу (ривоят) саҳиҳроқдир. Буни бизга Муҳаммад ибн Башшор шу тарзда айтиб берди, у Журайрийдан, у Абу Назрадан ривоят қилиб, унда Абу Саиддан (эслатиб) ўтмаган — бу саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، قَالَ حَدَّثَنَا تَلِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي الْجَحَّافِ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ لَهُ وَزِيرَانِ مِنْ أَهْلِ السَّمَاءِ وَوَزِيرَانِ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ فَأَمَّا وَزِيرَاىَ مِنْ أَهْلِ السَّمَاءِ فَجِبْرِيلُ وَمِيكَائِيلُ وَأَمَّا وَزِيرَاىَ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ فَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو الْجَحَّافِ اسْمُهُ دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَوْفٍ . وَيُرْوَى عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ . قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْجَحَّافِ وَكَانَ مَرْضِيًّا وَتَلِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ يُكْنَى أَبَا إِدْرِيسَ وَهُوَ شِيعِيٌّ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hech bir paygʻambar yoʻqki, uning osmon ahlidan ikki vaziri va yer ahlidan ikki vaziri boʻlmasin. Mening osmon ahlidan boʻlgan ikki vazirim — Jibril va Mikoildir. Yer ahlidan boʻlgan ikki vazirim esa — Abu Bakr va Umardir», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir. Abul-Jahhofning ismi Dovud ibn Abu Avfdir. Sufyon as-Savriydan rivoyat qilinishicha, u: «Bizga Abul-Jahhof rivoyat qildi va u ishonchli kishi edi», degan. Talid ibn Sulaymonning kunyasi Abu Idris boʻlib, u shiadan edi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир пайғамбар йўқки, унинг осмон аҳлидан икки вазири ва ер аҳлидан икки вазири бўлмасин. Менинг осмон аҳлидан бўлган икки вазирим — Жибрил ва Микоилдир. Ер аҳлидан бўлган икки вазирим эса — Абу Бакр ва Умардир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абул-Жаҳҳофнинг исми Довуд ибн Абу Авфдир. Суфён ас-Саврийдан ривоят қилинишича, у: «Бизга Абул-Жаҳҳоф ривоят қилди ва у ишончли киши эди», деган. Талид ибн Сулаймоннинг куняси Абу Идрис бўлиб, у шиадан эди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِعَلِيٍّ " يَا عَلِيُّ لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يُجْنِبَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ غَيْرِي وَغَيْرَكَ " . قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ قُلْتُ لِضِرَارِ بْنِ صُرَدَ مَا مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ يَسْتَطْرِقُهُ جُنُبًا غَيْرِي وَغَيْرُكَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ سَمِعَ مِنِّي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ هَذَا الْحَدِيثَ وَاسْتَغْرَبَهُ .
Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Aliga: «Ey Ali, bu masjidda mendan va sendan boshqa hech kimga junub holda boʻlish halol emas», dedilar. Ali ibn Munzir aytdi: Men Ziror ibn Suradga: «Bu hadisning maʼnosi nima?» dedim. U: «Mendan va sendan boshqa hech kimga junub holda undan oʻtish halol emas, (degani)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu jihatdan bilamiz. Muhammad ibn Ismoil bu hadisni mendan eshitdi va uni gʻarib (deb) topdi.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Алига: «Эй Али, бу масжидда мендан ва сендан бошқа ҳеч кимга жунуб ҳолда бўлиш ҳалол эмас», дедилар. Али ибн Мунзир айтди: Мен Зирор ибн Сурадга: «Бу ҳадиснинг маъноси нима?» дедим. У: «Мендан ва сендан бошқа ҳеч кимга жунуб ҳолда ундан ўтиш ҳалол эмас, (дегани)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу жиҳатдан биламиз. Муҳаммад ибн Исмоил бу ҳадисни мендан эшитди ва уни ғариб (деб) топди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ " .
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، وَمُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ يَزِيدَ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَابْنُ أَبِي نُعْمٍ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي نُعْمٍ الْبَجَلِيُّ الْكُوفِيُّ وَيُكْنَى أَبَا الْحَكَمِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hasan va Husayn jannat ahli yigitlarining sayyidlaridir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ibn Abu Nuʼm — u Abdurrahmon ibn Abu Nuʼm al-Bajaliy al-Kufiy boʻlib, Abulhakam deb kunyalanadi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳасан ва Ҳусайн жаннат аҳли йигитларининг саййидларидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Абу Нуъм — у Абдурраҳмон ибн Абу Нуъм ал-Бажалий ал-Куфий бўлиб, Абулҳакам деб куняланади.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ ذَكْوَانَ أَبَا صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَسُبُّوا أَصْحَابِي فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ أَنْفَقَ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا مَا أَدْرَكَ مُدَّ أَحَدِهِمْ وَلاَ نَصِيفَهُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " نَصِيفَهُ " يَعْنِي نِصْفَ الْمُدِّ .
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، - وَكَانَ حَافِظًا - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening sahobalarimni soʻkmanglar! Jonim qoʻlida boʻlgan zotga qasamki, agar biringiz Uhud (togʻi)cha oltin sadaqa qilsa ham, ularning birovining bir muddiga, hatto uning yarmiga ham yeta olmaydi», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir. U zotning «nasifahu» degan soʻzining maʼnosi — muddning yarmi demakdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг саҳобаларимни сўкманглар! Жоним қўлида бўлган зотга қасамки, агар бирингиз Уҳуд (тоғи)ча олтин садақа қилса ҳам, уларнинг бировининг бир муддига, ҳатто унинг ярмига ҳам ета олмайди», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У зотнинг «насифаҳу» деган сўзининг маъноси — мудднинг ярми демакдир.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ زَكَرِيَّا ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ إِنَّ عَيْبَتِي الَّتِي آوِي إِلَيْهَا أَهْلُ بَيْتِي وَإِنَّ كَرِشِي الأَنْصَارُ فَاعْفُوا عَنْ مُسِيئِهِمْ وَاقْبَلُوا مِنْ مُحْسِنِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Ogoh boʻlinglar! Men panoh topadigan eng yaqin sirdoshlarim — ahli baytimdir, ichki maxfiy ahlim esa ansorlardir. Bas, ularning xato qilganlarini avf etinglar va yaxshilik qilganlaridan qabul qilinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu bobda Anasdan ham (rivoyat) bor.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Огоҳ бўлинглар! Мен паноҳ топадиган энг яқин сирдошларим — аҳли байтимдир, ички махфий аҳлим эса ансорлардир. Бас, уларнинг хато қилганларини авф этинглар ва яхшилик қилганларидан қабул қилинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Beshtadan kam tuyada sadaqa (zakot) yoʻq, besh uqiyadan kam (kumush)da sadaqa yoʻq va besh vasqdan kam (gʻalla)da sadaqa yoʻq», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бештадан кам туяда садақа (закот) йўқ, беш уқиядан кам (кумуш)да садақа йўқ ва беш васқдан кам (ғалла)да садақа йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أُصِيبَ رَجُلٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثِمَارٍ ابْتَاعَهَا فَكَثُرَ دَيْنُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَصَدَّقُوا عَلَيْهِ " . فَتَصَدَّقَ النَّاسُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَبْلُغْ ذَلِكَ وَفَاءَ دَيْنِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِغُرَمَائِهِ " خُذُوا مَا وَجَدْتُمْ وَلَيْسَ لَكُمْ إِلاَّ ذَلِكَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَجُوَيْرِيَةَ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ zamonlarida bir kishi oʻzi sotib olgan mevalar (savdosi)da zarar koʻrdi-yu, uning qarzi koʻpayib ketdi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Unga sadaqa beringlar›, dedilar. Odamlar unga sadaqa berishdi, ammo bu uning qarzini uzishga yetmadi. Shunda Rasululloh ﷺ uning qarz beruvchilariga: ‹Topganingizni oling, sizlar uchun shundan boshqa (narsa) yoʻq›, dedilar», dedi. (Rovi) aytdi: Bu bobda Oisha, Juvayriya va Anasdan (ham hadis) bor. Abu Iso aytdi: Abu Saidning hadisi hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир киши ўзи сотиб олган мевалар (савдоси)да зарар кўрди-ю, унинг қарзи кўпайиб кетди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Унга садақа беринглар›, дедилар. Одамлар унга садақа беришди, аммо бу унинг қарзини узишга етмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг қарз берувчиларига: ‹Топганингизни олинг, сизлар учун шундан бошқа (нарса) йўқ›, дедилар», деди. (Рови) айтди: Бу бобда Оиша, Жувайрия ва Анасдан (ҳам ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Абу Саиднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - صَاعًا مِنْ طَعَامٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ فَلَمْ نَزَلْ نُخْرِجُهُ حَتَّى قَدِمَ مُعَاوِيَةُ الْمَدِينَةَ فَتَكَلَّمَ فَكَانَ فِيمَا كَلَّمَ بِهِ النَّاسَ إِنِّي لأَرَى مُدَّيْنِ مِنْ سَمْرَاءِ الشَّامِ تَعْدِلُ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ . قَالَ فَأَخَذَ النَّاسُ بِذَلِكَ . قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَلاَ أَزَالُ أُخْرِجُهُ كَمَا كُنْتُ أُخْرِجُهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَرَوْنَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ صَاعًا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ صَاعٌ إِلاَّ مِنَ الْبُرِّ فَإِنَّهُ يُجْزِئُ نِصْفُ صَاعٍ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ يَرَوْنَ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ oramizda boʻlganlarida, biz fitr zakotini bir soʼ taom, yoki bir soʼ arpa, yoki bir soʼ xurmo, yoki bir soʼ mayiz, yoki bir soʼ quritilgan sut (qatiq)dan chiqarar edik. Muoviya Madinaga kelguniga qadar shu zaylda chiqaraverdik. U (xalqqa) nutq soʻzladi va xalqqa aytgan gaplari orasida: ‹Men Shom bugʻdoyining ikki muddini bir soʼ xurmoga teng deb bilaman›, dedi». (Abu Said) aytdi: «Shunda xalq buni qabul qildi». Abu Said aytdi: «Men esa avval qanday chiqargan boʻlsam, shundayligicha chiqaraveraman». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahlining amali shu boʻyichadir: ular har bir narsadan bir soʼ (chiqarishni) maʼqul koʻradilar. Bu Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli esa: har bir narsadan bir soʼ, faqat bugʻdoydan boʻlsa yarim soʼ kifoya qiladi, dedilar. Bu Sufyon as-Savriy, Ibn Muborak va Kufa ahlining soʻzidir; ular bugʻdoydan yarim soʼni (kifoya) deb biladilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ орамизда бўлганларида, биз фитр закотини бир сў таом, ёки бир сў арпа, ёки бир сў хурмо, ёки бир сў майиз, ёки бир сў қуритилган сут (қатиқ)дан чиқарар эдик. Муовия Мадинага келгунига қадар шу зайлда чиқаравердик. У (халққа) нутқ сўзлади ва халққа айтган гаплари орасида: ‹Мен Шом буғдойининг икки муддини бир сў хурмога тенг деб биламан›, деди». (Абу Саид) айтди: «Шунда халқ буни қабул қилди». Абу Саид айтди: «Мен эса аввал қандай чиқарган бўлсам, шундайлигича чиқаравераман». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳлининг амали шу бўйичадир: улар ҳар бир нарсадан бир сў (чиқаришни) маъқул кўрадилар. Бу Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли эса: ҳар бир нарсадан бир сў, фақат буғдойдан бўлса ярим сў кифоя қилади, дедилар. Бу Суфён ас-Саврий, Ибн Муборак ва Куфа аҳлининг сўзидир; улар буғдойдан ярим сўни (кифоя) деб биладилар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ أَبِي مَسْلَمَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كُنَّا نُسَافِرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ فَمَا يَعِيبُ عَلَى الصَّائِمِ صَوْمَهُ وَلاَ عَلَى الْمُفْطِرِ إِفْطَارَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Ramazonda Rasululloh ﷺ bilan birga safar qilardik. U zot na roʻza tutgan kishini roʻzasi uchun, na roʻzasini ochgan kishini roʻzasini ochgani uchun ayblamasdilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Рамазонда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга сафар қилардик. У зот на рўза тутган кишини рўзаси учун, на рўзасини очган кишини рўзасини очгани учун айбламасдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كُنَّا نُسَافِرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمِنَّا الصَّائِمُ وَمِنَّا الْمُفْطِرُ فَلاَ يَجِدُ الْمُفْطِرُ عَلَى الصَّائِمِ وَلاَ الصَّائِمُ عَلَى الْمُفْطِرِ فَكَانُوا يَرَوْنَ أَنَّهُ مَنْ وَجَدَ قُوَّةً فَصَامَ فَحَسَنٌ وَمَنْ وَجَدَ ضَعْفًا فَأَفْطَرَ فَحَسَنٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga safar qilardik. Bizning ichimizda roʻza tutganimiz ham, roʻzasini ochganimiz ham bor edi. Roʻzasini ochgan kishi roʻza tutgan kishini, roʻza tutgan kishi roʻzasini ochgan kishini ayblamasdi. Ular: «Kim kuch topib roʻza tutsa, bu yaxshidir, kim zaiflik topib roʻzasini ochsa, bu ham yaxshidir», deb bilardilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга сафар қилардик. Бизнинг ичимизда рўза тутганимиз ҳам, рўзасини очганимиз ҳам бор эди. Рўзасини очган киши рўза тутган кишини, рўза тутган киши рўзасини очган кишини айбламасди. Улар: «Ким куч топиб рўза тутса, бу яхшидир, ким заифлик топиб рўзасини очса, бу ҳам яхшидир», деб билардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثٌ لاَ يُفْطِرْنَ الصَّائِمَ الْحِجَامَةُ وَالْقَىْءُ وَالاِحْتِلاَمُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ . وَقَدْ رَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ مُرْسَلاً . وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ . قَالَ سَمِعْتُ أَبَا دَاوُدَ السِّجْزِيَّ يَقُولُ سَأَلْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ فَقَالَ أَخُوهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ لاَ بَأْسَ بِهِ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَذْكُرُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمَدِينِيِّ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ثِقَةٌ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ضَعِيفٌ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَلاَ أَرْوِي عَنْهُ شَيْئًا .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch narsa roʻzadorning roʻzasini ochmaydi: hijoma (qon oldirish), qusish va ehtilom», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Said al-Xudriyning hadisi mahfuz boʻlmagan hadisdir. Abdulloh ibn Zayd ibn Aslam, Abdulaziz ibn Muhammad va boshqa bir qanchalar bu hadisni Zayd ibn Aslamdan mursal (sahobani zikr qilmay) rivoyat qilganlar va unda Abu Saidni zikr qilmaganlar. Abdurrahmon ibn Zayd ibn Aslam hadisda zaif sanaladi. (Abu Iso) aytdi: Men Abu Dovud as-Sijziydan eshitdim, u: «Men Ahmad ibn Hanbaldan Abdurrahmon ibn Zayd ibn Aslam haqida soʻradim, u: ‹Uning akasi Abdulloh ibn Zaydda zarar yoʻq›, dedi», derdi. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammadning Ali ibn Abdulloh al-Madiniydan: «Abdulloh ibn Zayd ibn Aslam siqa (ishonchli), Abdurrahmon ibn Zayd ibn Aslam zaifdir», deb zikr qilganini eshitdim. Muhammad: «Men undan hech narsa rivoyat qilmayman», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч нарса рўзадорнинг рўзасини очмайди: ҳижома (қон олдириш), қусиш ва эҳтилом», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Саид ал-Худрийнинг ҳадиси маҳфуз бўлмаган ҳадисдир. Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Аслам, Абдулазиз ибн Муҳаммад ва бошқа бир қанчалар бу ҳадисни Зайд ибн Асламдан мурсал (саҳобани зикр қилмай) ривоят қилганлар ва унда Абу Саидни зикр қилмаганлар. Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Аслам ҳадисда заиф саналади. (Абу Исо) айтди: Мен Абу Довуд ас-Сижзийдан эшитдим, у: «Мен Аҳмад ибн Ҳанбалдан Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Аслам ҳақида сўрадим, у: ‹Унинг акаси Абдуллоҳ ибн Зайдда зарар йўқ›, деди», дерди. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммаднинг Али ибн Абдуллоҳ ал-Мадинийдан: «Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Аслам сиқа (ишончли), Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Аслам заифдир», деб зикр қилганини эшитдим. Муҳаммад: «Мен ундан ҳеч нарса ривоят қилмайман», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صِيَامَيْنِ يَوْمِ الأَضْحَى وَيَوْمِ الْفِطْرِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَعَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَمْرُو بْنُ يَحْيَى هُوَ ابْنُ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ الْمَازِنِيُّ الْمَدَنِيُّ وَهُوَ ثِقَةٌ رَوَى عَنْهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki kunning — Qurbon kuni va Fitr kunining roʻzasini nahy qildilar. Abu Iso aytdi: Abu Saidning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahli huzurida unga amal qilinadi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки куннинг — Қурбон куни ва Фитр кунининг рўзасини наҳй қилдилар. Абу Исо айтди: Абу Саиднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли ҳузурида унга амал қилинади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَقْتُلُ الْمُحْرِمُ السَّبُعَ الْعَادِيَ وَالْكَلْبَ الْعَقُورَ وَالْفَأْرَةَ وَالْعَقْرَبَ وَالْحِدَأَةَ وَالْغُرَابَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . قَالُوا الْمُحْرِمُ يَقْتُلُ السَّبُعَ الْعَادِيَ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ كُلُّ سَبُعٍ عَدَا عَلَى النَّاسِ أَوْ عَلَى دَوَابِّهِمْ فَلِلْمُحْرِمِ قَتْلُهُ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Muhrim hujum qiluvchi yirtqichni, qopagʻon itni, sichqonni, chayonni, kalxatni va qargʻani oʻldiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir. Ilm ahli huzurida amal shunga muvofiqdir. Ular: Muhrim hujum qiluvchi yirtqichni oʻldiradi, deganlar. Bu Sufyon as-Savriy va Shofeiyning soʻzidir. Shofeiy aytdi: Odamlarga yoki ularning ulovlariga hujum qiluvchi har qanday yirtqichni muhrim oʻldirishi (mumkin).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Муҳрим ҳужум қилувчи йиртқични, қопағон итни, сичқонни, чаённи, калхатни ва қарғани ўлдиради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир. Илм аҳли ҳузурида амал шунга мувофиқдир. Улар: Муҳрим ҳужум қилувчи йиртқични ўлдиради, деганлар. Бу Суфён ас-Саврий ва Шофеийнинг сўзидир. Шофеий айтди: Одамларга ёки уларнинг уловларига ҳужум қилувчи ҳар қандай йиртқични муҳрим ўлдириши (мумкин).
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عِيَاضٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَخْرُجُ الرَّجُلاَنِ يَضْرِبَانِ الْغَائِطَ كَاشِفَيْنِ عَنْ عَوْرَتِهِمَا يَتَحَدَّثَانِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَمْقُتُ عَلَى ذَلِكَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا لَمْ يُسْنِدْهُ إِلاَّ عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Ikki kishi avratlarini ochib, gaplashgan holda birga hojat chiqargani chiqmasin — chunki Alloh azza va jalla bunga gʻazab qiladi». Abu Dovud aytdi: Buni faqat Ikrima ibn Ammor (sanadini ulagan holda) rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Икки киши авратларини очиб, гаплашган ҳолда бирга ҳожат чиқаргани чиқмасин — чунки Аллоҳ азза ва жалла бунга ғазаб қилади». Абу Довуд айтди: Буни фақат Икрима ибн Аммор (санадини улаган ҳолда) ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ قِيلَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَتَوَضَّأُ مِنْ بِئْرِ بُضَاعَةَ وَهِيَ بِئْرٌ يُطْرَحُ فِيهَا الْحِيَضُ وَلَحْمُ الْكِلاَبِ وَالنَّتْنُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمَاءُ طَهُورٌ لاَ يُنَجِّسُهُ شَىْءٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ بَعْضُهُمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ رَافِعٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga: «Biz Buzoʼa qudugʻidan tahorat olsak (boʻladimi)? — u shunday quduqki, unga hayz latta(lari), it goʻshtlari va sassiq (narsalar) tashlanadi», — deyildi. Rasululloh ﷺ: «Suv pokdir, uni hech narsa nopok qilmaydi», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Baʼzilar (roviyning ismini) «Abdurahmon ibn Rofiʼ» deb (aytishgan).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га: «Биз Бузоъа қудуғидан таҳорат олсак (бўладими)? — у шундай қудуқки, унга ҳайз латта(лари), ит гўштлари ва сассиқ (нарсалар) ташланади», — дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сув покдир, уни ҳеч нарса нопок қилмайди», — дедилар. Абу Довуд айтди: Баъзилар (ровийнинг исмини) «Абдураҳмон ибн Рофиъ» деб (айтишган).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْحَرَّانِيَّانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَلِيطِ بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ رَافِعٍ الأَنْصَارِيِّ، ثُمَّ الْعَدَوِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُقَالُ لَهُ إِنَّهُ يُسْتَقَى لَكَ مِنْ بِئْرِ بُضَاعَةَ وَهِيَ بِئْرٌ يُلْقَى فِيهَا لُحُومُ الْكِلاَبِ وَالْمَحَايِضُ وَعَذِرُ النَّاسِ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَاءَ طَهُورٌ لاَ يُنَجِّسُهُ شَىْءٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَسَمِعْتُ قُتَيْبَةَ بْنَ سَعِيدٍ قَالَ سَأَلْتُ قَيِّمَ بِئْرِ بُضَاعَةَ عَنْ عُمْقِهَا قَالَ أَكْثَرُ مَا يَكُونُ فِيهَا الْمَاءُ إِلَى الْعَانَةِ . قُلْتُ فَإِذَا نَقَصَ قَالَ دُونَ الْعَوْرَةِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدَّرْتُ أَنَا بِئْرَ بُضَاعَةَ بِرِدَائِي مَدَدْتُهُ عَلَيْهَا ثُمَّ ذَرَعْتُهُ فَإِذَا عَرْضُهَا سِتَّةُ أَذْرُعٍ وَسَأَلْتُ الَّذِي فَتَحَ لِي بَابَ الْبُسْتَانِ فَأَدْخَلَنِي إِلَيْهِ هَلْ غُيِّرَ بِنَاؤُهَا عَمَّا كَانَتْ عَلَيْهِ قَالَ لاَ . وَرَأَيْتُ فِيهَا مَاءً مُتَغَيِّرَ اللَّوْنِ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni (eshitdim) — u zotga: «Sizga Buzoʼa qudugʻidan suv tortib keltiriladi — u shunday quduqki, unga it goʻshtlari, hayz latta(lari) va odamlarning najosati tashlanadi», — deyildi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, suv pokdir, uni hech narsa nopok qilmaydi», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Men Qutayba ibn Saidning shunday deganini eshitdim: «Men Buzoʼa qudugʻining qorovulidan uning chuqurligini soʻradim. U: ‹Undagi suv eng koʻp boʻlganda qov (kishi)gacha (yetadi)›, — dedi. Men: ‹(Suvi) kamayganda-chi?› — dedim. U: ‹Avrat (joyi)dan pastroq›, — dedi». Abu Dovud aytdi: Men Buzoʼa qudugʻini ridom (yopinchigʻim) bilan oʻlchadim — uni quduq ustiga yoyib, soʻng (qoʻlim bilan) oʻlchadim — uning eni olti tirsak chiqdi. Men menga bogʻ eshigini ochib, ichkariga kiritgan kishidan: «Uning binosi avvalgi holidan oʻzgartirilganmi?» — deb soʻradim. U: «Yoʻq», — dedi. Men unda rangi oʻzgargan suvni koʻrdim.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни (эшитдим) — у зотга: «Сизга Бузоъа қудуғидан сув тортиб келтирилади — у шундай қудуқки, унга ит гўштлари, ҳайз латта(лари) ва одамларнинг нажосати ташланади», — дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сув покдир, уни ҳеч нарса нопок қилмайди», — дедилар. Абу Довуд айтди: Мен Қутайба ибн Саиднинг шундай деганини эшитдим: «Мен Бузоъа қудуғининг қоровулидан унинг чуқурлигини сўрадим. У: ‹Ундаги сув энг кўп бўлганда қов (киши)гача (етади)›, — деди. Мен: ‹(Суви) камайганда-чи?› — дедим. У: ‹Аврат (жойи)дан пастроқ›, — деди». Абу Довуд айтди: Мен Бузоъа қудуғини ридом (ёпинчиғим) билан ўлчадим — уни қудуқ устига ёйиб, сўнг (қўлим билан) ўлчадим — унинг эни олти тирсак чиқди. Мен менга боғ эшигини очиб, ичкарига киритган кишидан: «Унинг биноси аввалги ҳолидан ўзгартирилганми?» — деб сўрадим. У: «Йўқ», — деди. Мен унда ранги ўзгарган сувни кўрдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَأَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّقِّيُّ، وَعَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ الْحِمْصِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالُوا حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ مَيْمُونٍ الْجُهَنِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، - قَالَ هِلاَلٌ لاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ . وَقَالَ أَيُّوبُ وَعَمْرٌو أُرَاهُ - عَنْ أَبِي سَعِيدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِغُلاَمٍ وَهُوَ يَسْلُخُ شَاةً فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَنَحَّ حَتَّى أُرِيَكَ فَأَدْخَلَ يَدَهُ بَيْنَ الْجِلْدِ وَاللَّحْمِ فَدَحَسَ بِهَا حَتَّى تَوَارَتْ إِلَى الإِبْطِ ثُمَّ مَضَى فَصَلَّى لِلنَّاسِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ زَادَ عَمْرٌو فِي حَدِيثِهِ - يَعْنِي - لَمْ يَمَسَّ مَاءً . وَقَالَ عَنْ هِلاَلِ بْنِ مَيْمُونٍ الرَّمْلِيِّ وَرَوَاهُ عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ هِلاَلٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً لَمْ يَذْكُرَا أَبَا سَعِيدٍ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ qoʻy terisini shilayotgan bir bola yonidan oʻtdilar va unga: «Chetga tur, men senga koʻrsatay», — dedilar. Soʻng u zot qoʻllarini teri bilan goʻsht orasiga kiritib, qoʻltiqlarigacha botirib (uni shildilar); soʻng ketdilar va odamlarga namoz oʻqib berdilar, tahorat olmadilar. Abu Dovud aytdi: Amr oʻz hadisida: «(U zot) suvga (qoʻl) tegizmadi», — deb qoʻshgan. (Roviy) «Hilol ibn Maymun ar-Ramliydan» degan. Buni Abdulvohid ibn Ziyod va Abu Muoviya ham Hiloldan, u Atodan, u Paygʻambar ﷺ dan mursal qilib rivoyat qilishgan; ular Abu Saidni eslashmagan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ қўй терисини шилаётган бир бола ёнидан ўтдилар ва унга: «Четга тур, мен сенга кўрсатай», — дедилар. Сўнг у зот қўлларини тери билан гўшт орасига киритиб, қўлтиқларигача ботириб (уни шилдилар); сўнг кетдилар ва одамларга намоз ўқиб бердилар, таҳорат олмадилар. Абу Довуд айтди: Амр ўз ҳадисида: «(У зот) сувга (қўл) тегизмади», — деб қўшган. (Ровий) «Ҳилол ибн Маймун ар-Рамлийдан» деган. Буни Абдулвоҳид ибн Зиёд ва Абу Муовия ҳам Ҳилолдан, у Атодан, у Пайғамбар ﷺ дан мурсал қилиб ривоят қилишган; улар Абу Саидни эслашмаган.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَتَى أَحَدُكُمْ أَهْلَهُ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ يُعَاوِدَ فَلْيَتَوَضَّأْ بَيْنَهُمَا وُضُوءًا " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz ahliga (xotiniga) yaqinlik qilib, soʻng (uni) takrorlashni istasa, ikkalasining orasida bir (marta) tahorat olsin», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз аҳлига (хотинига) яқинлик қилиб, сўнг (уни) такрорлашни истаса, иккаласининг орасида бир (марта) таҳорат олсин», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمُسَيَّبِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ سَوَادَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَرَجَ رَجُلاَنِ فِي سَفَرٍ فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ وَلَيْسَ مَعَهُمَا مَاءٌ فَتَيَمَّمَا صَعِيدًا طَيِّبًا فَصَلَّيَا ثُمَّ وَجَدَا الْمَاءَ فِي الْوَقْتِ فَأَعَادَ أَحَدُهُمَا الصَّلاَةَ وَالْوُضُوءَ وَلَمْ يُعِدِ الآخَرُ ثُمَّ أَتَيَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَا ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ لِلَّذِي لَمْ يُعِدْ " أَصَبْتَ السُّنَّةَ وَأَجْزَأَتْكَ صَلاَتُكَ " . وَقَالَ لِلَّذِي تَوَضَّأَ وَأَعَادَ " لَكَ الأَجْرُ مَرَّتَيْنِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَغَيْرُ ابْنِ نَافِعٍ يَرْوِيهِ عَنِ اللَّيْثِ عَنْ عَمِيرَةَ بْنِ أَبِي نَاجِيَةَ عَنْ بَكْرِ بْنِ سَوَادَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَذِكْرُ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ لَيْسَ بِمَحْفُوظٍ وَهُوَ مُرْسَلٌ .
Muhammad ibn Ishoq al-Musayyabiy bizga shunday dedi: Abdulloh ibn Nofiʼ bizga al-Lays ibn Saʼddan, u Bakr ibn Savodadan, u Ato ibn Yasordan, u Abu Said al-Xudriydan xabar berdi. (Abu Said al-Xudriy roziyallohu anhu) dedi: Ikki kishi safarga chiqdi. Namoz vaqti kirdi, ularning yonida esa suv yoʻq edi. Shunda ular pok tuproq bilan tayammum qilib, namoz oʻqidilar. Soʻngra vaqt ichida suv topdilar. Ulardan biri namozi va tahoratini qaytadan qildi, ikkinchisi esa qaytarmadi. Keyin ular Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelib, bu haqda u zotga aytdilar. U zot qaytarmagan kishiga: «Sunnatga muvofiq ish qilibsan, namozing senga kifoya qilibdi», dedilar. Tahorat qilib, (namozni) qaytargan kishiga esa: «Senga ikki barobar ajr bor», dedilar. Abu Dovud dedi: Ibn Nofiʼdan boshqalar buni al-Laysdan, u Umayra ibn Abu Nojiyadan, u Bakr ibn Savodadan, u Ato ibn Yasordan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladilar. Abu Dovud dedi: Bu hadisda Abu Said al-Xudriyning zikr qilinishi mahfuz (ishonchli) emas, balki u mursaldir.Муҳаммад ибн Ишоқ ал-Мусайябий бизга шундай деди: Абдуллоҳ ибн Нофиъ бизга ал-Лайс ибн Саъддан, у Бакр ибн Саводадан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Саид ал-Худрийдан хабар берди. (Абу Саид ал-Худрий розияллоҳу анҳу) деди: Икки киши сафарга чиқди. Намоз вақти кирди, уларнинг ёнида эса сув йўқ эди. Шунда улар пок тупроқ билан таяммум қилиб, намоз ўқидилар. Сўнгра вақт ичида сув топдилар. Улардан бири намози ва таҳоратини қайтадан қилди, иккинчиси эса қайтармади. Кейин улар Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келиб, бу ҳақда у зотга айтдилар. У зот қайтармаган кишига: «Суннатга мувофиқ иш қилибсан, намозинг сенга кифоя қилибди», дедилар. Таҳорат қилиб, (намозни) қайтарган кишига эса: «Сенга икки баробар ажр бор», дедилар. Абу Довуд деди: Ибн Нофиъдан бошқалар буни ал-Лайсдан, у Умайра ибн Абу Ножиядан, у Бакр ибн Саводадан, у Ато ибн Ясордан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қиладилар. Абу Довуд деди: Бу ҳадисда Абу Саид ал-Худрийнинг зикр қилиниши маҳфуз (ишончли) эмас, балки у мурсалдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " غُسْلُ يَوْمِ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُحْتَلِمٍ " .
Abdulloh ibn Maslama ibn Qaʼnab bizga Molikdan, u Safvon ibn Sulaymdan, u Ato ibn Yasordan, u Abu Said al-Xudriydan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Juma kunining gʻusli har bir balogʻatga yetgan kishiga vojibdir».Абдуллоҳ ибн Маслама ибн Қаънаб бизга Моликдан, у Сафвон ибн Сулаймдан, у Ато ибн Ясордан, у Абу Саид ал-Худрийдан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жума кунининг ғусли ҳар бир балоғатга етган кишига вожибдир».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ، حَدَّثَهُ عَنْ رَجُلٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، وَجَدَ دِينَارًا فَأَتَى بِهِ فَاطِمَةَ فَسَأَلَتْ عَنْهُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هُوَ رِزْقُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " . فَأَكَلَ مِنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَكَلَ عَلِيٌّ وَفَاطِمَةُ فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ تَنْشُدُ الدِّينَارَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَلِيُّ أَدِّ الدِّينَارَ " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib bir dinor topib oldi va uni Fotimaga keltirdi. Fotima u haqida Rasululloh ﷺdan soʻradi. Shunda u zot: «U Alloh azza va jallaning rizqidir», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ undan (uning evaziga olingan taomdan) yedilar, Ali bilan Fotima ham yedilar. Shundan keyin u zotning huzurlariga bir ayol dinorni soʻrab faryod qilib keldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Ali, dinorni (egasiga) topshir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб бир динор топиб олди ва уни Фотимага келтирди. Фотима у ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан сўради. Шунда у зот: «У Аллоҳ азза ва жалланинг ризқидир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ундан (унинг эвазига олинган таомдан) едилар, Али билан Фотима ҳам едилар. Шундан кейин у зотнинг ҳузурларига бир аёл динорни сўраб фарёд қилиб келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Али, динорни (эгасига) топшир», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَهَنَّادٌ، أَنَّ أَبَا مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعًا، حَدَّثَاهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُسَافِرَ سَفَرًا فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فَصَاعِدًا إِلاَّ وَمَعَهَا أَبُوهَا أَوْ أَخُوهَا أَوْ زَوْجُهَا أَوِ ابْنُهَا أَوْ ذُو مَحْرَمٍ مِنْهَا " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan ayolga, otasi yoki akasi yoki eri yoki oʻgʻli yoki unga mahram boʻlgan kishi birga boʻlmasa, uch kundan ortiq safarga chiqishi halol emas», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган аёлга, отаси ёки акаси ёки эри ёки ўғли ёки унга маҳрам бўлган киши бирга бўлмаса, уч кундан ортиқ сафарга чиқиши ҳалол эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي نُعْمٍ الْبَجَلِيُّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَمَّا يَقْتُلُ الْمُحْرِمُ قَالَ " الْحَيَّةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْفُوَيْسِقَةُ وَيَرْمِي الْغُرَابَ وَلاَ يَقْتُلُهُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ وَالْحِدَأَةُ وَالسَّبُعُ الْعَادِي " .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺdan ehromdagi kishi nimalarni oʻldirishi haqida soʻralganda, u zot: «Ilon, chayon va fosiq (sichqon)ni; qargʻani esa uradi-yu, ammo oʻldirmaydi; qopagʻon it, qaldirgʻoch (kalxat) va (odamga) hujum qiluvchi yirtqich hayvonni (oʻldiradi)», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺдан эҳромдаги киши нималарни ўлдириши ҳақида сўралганда, у зот: «Илон, чаён ва фосиқ (сичқон)ни; қарғани эса уради-ю, аммо ўлдирмайди; қопағон ит, қалдирғоч (калхат) ва (одамга) ҳужум қилувчи йиртқич ҳайвонни (ўлдиради)», дедилар.