حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، ح وَحَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْنٍ، عَنْ عَامِرٍ أَبِي رَمْلَةَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مِخْنَفُ بْنُ سُلَيْمٍ، قَالَ وَنَحْنُ وُقُوفٌ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَرَفَاتٍ قَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ عَلَى كُلِّ أَهْلِ بَيْتٍ فِي كُلِّ عَامٍ أُضْحِيَةً وَعَتِيرَةً أَتَدْرُونَ مَا الْعَتِيرَةُ هَذِهِ الَّتِي يَقُولُ النَّاسُ الرَّجَبِيَّةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْعَتِيرَةُ مَنْسُوخَةٌ هَذَا خَبَرٌ مَنْسُوخٌ ‏.‏

Misadrad bizga aytdiki, Yazid bizga aytdi; (boshqa sanad bilan) Humayd ibn Masʼada bizga aytdiki, Bishr bizga aytdi, u Abdulloh ibn Avndan, u Omir Abu Ramladan rivoyat qildi. U dedi: Mixnaf ibn Sulaym (roziyallohu anhu) bizga xabar berib dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Arafotda turgan edik. U zot ﷺ dedilar: «Ey odamlar! Albatta har bir xonadon ahliga har yili bir qurbonlik va bir atiyra (qurbonligi) bordir. Atiyra nima ekanini bilasizlarmi? U odamlar Rajabiyya deb ataydigan (qurbonlik)dir». Abu Dovud dedi: Atiyra mansux (bekor qilingan)dir, bu xabar mansux xabardir.Мисадрад бизга айтдики, Язид бизга айтди; (бошқа санад билан) Ҳумайд ибн Масъада бизга айтдики, Бишр бизга айтди, у Абдуллоҳ ибн Авндан, у Омир Абу Рамладан ривоят қилди. У деди: Михнаф ибн Сулайм (розияллоҳу анҳу) бизга хабар бериб деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Арафотда турган эдик. У зот ﷺ дедилар: «Эй одамлар! Албатта ҳар бир хонадон аҳлига ҳар йили бир қурбонлик ва бир атийра (қурбонлиги) бордир. Атийра нима эканини биласизларми? У одамлар Ражабийя деб атайдиган (қурбонлик)дир». Абу Довуд деди: Атийра мансух (бекор қилинган)дир, бу хабар мансух хабардир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي عَيَّاشُ بْنُ عَبَّاسٍ الْقِتْبَانِيُّ، عَنْ عِيسَى بْنِ هِلاَلٍ الصَّدَفِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أُمِرْتُ بِيَوْمِ الأَضْحَى عِيدًا جَعَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِهَذِهِ الأُمَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الرَّجُلُ أَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ أَجِدْ إِلاَّ أُضْحِيَةً أُنْثَى أَفَأُضَحِّي بِهَا قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنْ تَأْخُذُ مِنْ شَعْرِكَ وَأَظْفَارِكَ وَتَقُصُّ شَارِبَكَ وَتَحْلِقُ عَانَتَكَ فَتِلْكَ تَمَامُ أُضْحِيَتِكَ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Horun ibn Abdulloh bizga aytdiki, Abdulloh ibn Yazid bizga aytdi, Said ibn Abu Ayyub menga aytdi, Ayyosh ibn Abbos al-Qitboniy menga aytdi, u Iso ibn Hilol as-Sadafiydan, u Abdulloh ibn Amr ibn al-Osdan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ dedilar: «Men Qurbon kunini iyd (bayram) qilishga buyurildim, uni Alloh azza va jalla shu ummat uchun (bayram) qilib qoʻygan». Bir kishi: Aytingchi, agar men faqat urgʻochi qurbonlikdan boshqasini topa olmasam, oʻshani soʻyaymi? — dedi. U zot ﷺ: «Yoʻq, lekin sen sochingdan va tirnoqlaringdan olasan, moʻylovingni qisqartirasan va qovingni qirib olasan — mana shu Alloh azza va jalla huzurida sening qurbonligingning toʻla (savobi)dir», dedilar.Ҳорун ибн Абдуллоҳ бизга айтдики, Абдуллоҳ ибн Язид бизга айтди, Саид ибн Абу Айюб менга айтди, Айёш ибн Аббос ал-Қитбоний менга айтди, у Исо ибн Ҳилол ас-Садафийдан, у Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдан ривоят қилдики, Набий ﷺ дедилар: «Мен Қурбон кунини ийд (байрам) қилишга буюрилдим, уни Аллоҳ азза ва жалла шу уммат учун (байрам) қилиб қўйган». Бир киши: Айтингчи, агар мен фақат урғочи қурбонликдан бошқасини топа олмасам, ўшани сўяйми? — деди. У зот ﷺ: «Йўқ, лекин сен сочингдан ва тирноқларингдан оласан, мўйловингни қисқартирасан ва қовингни қириб оласан — мана шу Аллоҳ азза ва жалла ҳузурида сенинг қурбонлигингнинг тўла (савоби)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي الْحَسْنَاءِ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ حَنَشٍ، قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا يُضَحِّي بِكَبْشَيْنِ فَقُلْتُ مَا هَذَا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْصَانِي أَنْ أُضَحِّيَ عَنْهُ فَأَنَا أُضَحِّي عَنْهُ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba bizga aytdiki, Sharik bizga aytdi, u Abul-Hasnodan, u Hakamdan, u Hanashdan rivoyat qildi. U dedi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning ikkita qoʻchqorni qurbonlik qilayotganini koʻrdim. Shunda: Bu nima? — dedim. U: Albatta Rasululloh ﷺ menga oʻzlari uchun qurbonlik qilishimni vasiyat qilgan edilar, shuning uchun men u zot tomonidan qurbonlik qilyapman, — dedi.Усмон ибн Абу Шайба бизга айтдики, Шарик бизга айтди, у Абул-Ҳаснодан, у Ҳакамдан, у Ҳанашдан ривоят қилди. У деди: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг иккита қўчқорни қурбонлик қилаётганини кўрдим. Шунда: Бу нима? — дедим. У: Албатта Расулуллоҳ ﷺ менга ўзлари учун қурбонлик қилишимни васият қилган эдилар, шунинг учун мен у зот томонидан қурбонлик қиляпман, — деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُسْلِمٍ اللَّيْثِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ سَمِعْتُ أُمَّ سَلَمَةَ، تَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَ لَهُ ذِبْحٌ يَذْبَحُهُ فَإِذَا أَهَلَّ هِلاَلُ ذِي الْحِجَّةِ فَلاَ يَأْخُذَنَّ مِنْ شَعْرِهِ وَلاَ مِنْ أَظْفَارِهِ شَيْئًا حَتَّى يُضَحِّيَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ اخْتَلَفُوا عَلَى مَالِكٍ وَعَلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو فِي عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ بَعْضُهُمْ عُمَرُ وَأَكْثَرُهُمْ قَالَ عَمْرٌو ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ عَمْرُو بْنُ مُسْلِمِ بْنِ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيُّ الْجُنْدَعِيُّ ‏.‏

Ubaydulloh ibn Muoz bizga aytdiki, otam bizga aytdi, Muhammad ibn Amr bizga aytdi, Amr ibn Muslim al-Laysiy bizga aytdi. U dedi: Men Said ibn al-Musayyabning shunday deganini eshitdim: Men Ummu Salama (roziyallohu anho)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ dedilar: «Kimning soʻyadigan qurbonligi boʻlsa-yu, Zulhijja oyining hiloli koʻrinsa, qurbonlik qilguniga qadar sochidan ham, tirnoqlaridan ham hech narsa olmasin». Abu Dovud dedi: Molik va Muhammad ibn Amrning rivoyatlarida Amr ibn Muslimning ismida ixtilof qilishgan: baʼzilari Umar deyishgan, koʻpchiligi esa Amr degan. Abu Dovud dedi: U Amr ibn Muslim ibn Ukayma al-Laysiy al-Jundaiydir.Убайдуллоҳ ибн Муоз бизга айтдики, отам бизга айтди, Муҳаммад ибн Амр бизга айтди, Амр ибн Муслим ал-Лайсий бизга айтди. У деди: Мен Саид ибн ал-Мусайябнинг шундай деганини эшитдим: Мен Умму Салама (розияллоҳу анҳо)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Кимнинг сўядиган қурбонлиги бўлса-ю, Зулҳижжа ойининг ҳилоли кўринса, қурбонлик қилгунига қадар сочидан ҳам, тирноқларидан ҳам ҳеч нарса олмасин». Абу Довуд деди: Молик ва Муҳаммад ибн Амрнинг ривоятларида Амр ибн Муслимнинг исмида ихтилоф қилишган: баъзилари Умар дейишган, кўпчилиги эса Амр деган. Абу Довуд деди: У Амр ибн Муслим ибн Укайма ал-Лайсий ал-Жундаийдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي حَيْوَةُ، حَدَّثَنِي أَبُو صَخْرٍ، عَنِ ابْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِكَبْشٍ أَقْرَنَ يَطَأُ فِي سَوَادٍ وَيَنْظُرُ فِي سَوَادٍ وَيَبْرُكُ فِي سَوَادٍ فَأُتِيَ بِهِ فَضَحَّى بِهِ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ هَلُمِّي الْمُدْيَةَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اشْحَذِيهَا بِحَجَرٍ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلَتْ فَأَخَذَهَا وَأَخَذَ الْكَبْشَ فَأَضْجَعَهُ وَذَبَحَهُ وَقَالَ ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنْ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَمِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ضَحَّى بِهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ahmad ibn Solih bizga aytdiki, Abdulloh ibn Vahb bizga aytdi, Haywa menga xabar berdi, Abu Saxr menga aytdi, u Ibn Qusaytdan, u Urva ibn az-Zubayrdan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ shoxli, oyoqlari qora, koʻzlari atrofi qora va qorni ostidan qora boʻlgan qoʻchqorni (keltirishni) buyurdilar. Shunda u keltirildi va u zot uni qurbonlik qildilar. U zot: «Ey Oisha, pichoqni keltir», dedilar. Soʻng: «Uni tosh bilan qayra», dedilar. Men shunday qildim. U zot uni (pichoqni) oldilar va qoʻchqorni olib, uni yotqizdilar-da, soʻydilar va: «Bismillah. Ey Alloh, Muhammaddan, Muhammadning oilasidan va Muhammadning ummatidan qabul qilgin», dedilar. Soʻngra u zot ﷺ uni qurbonlik qildilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтдики, Абдуллоҳ ибн Ваҳб бизга айтди, Ҳайwа менга хабар берди, Абу Сахр менга айтди, у Ибн Қусайтдан, у Урва ибн аз-Зубайрдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ шохли, оёқлари қора, кўзлари атрофи қора ва қорни остидан қора бўлган қўчқорни (келтиришни) буюрдилар. Шунда у келтирилди ва у зот уни қурбонлик қилдилар. У зот: «Эй Оиша, пичоқни келтир», дедилар. Сўнг: «Уни тош билан қайра», дедилар. Мен шундай қилдим. У зот уни (пичоқни) олдилар ва қўчқорни олиб, уни ётқиздилар-да, сўйдилар ва: «Бисмиллаҳ. Эй Аллоҳ, Муҳаммаддан, Муҳаммаднинг оиласидан ва Муҳаммаднинг умматидан қабул қилгин», дедилар. Сўнгра у зот ﷺ уни қурбонлик қилдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَحَرَ سَبْعَ بَدَنَاتٍ بِيَدِهِ قِيَامًا وَضَحَّى بِالْمَدِينَةِ بِكَبْشَيْنِ أَقْرَنَيْنِ أَمْلَحَيْنِ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga aytdiki, Vuhayb bizga aytdi, u Ayyubdan, u Abu Qilobadan, u Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ oʻz qoʻllari bilan tik turgan holda yettita tuyani soʻydilar va Madinada ikkita shoxli, oqi qoraga aralash qoʻchqorni qurbonlik qildilar.Мусо ибн Исмоил бизга айтдики, Вуҳайб бизга айтди, у Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий ﷺ ўз қўллари билан тик турган ҳолда еттита туяни сўйдилар ва Мадинада иккита шохли, оқи қорага аралаш қўчқорни қурбонлик қилдилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ضَحَّى بِكَبْشَيْنِ أَقْرَنَيْنِ أَمْلَحَيْنِ يَذْبَحُ وَيُكَبِّرُ وَيُسَمِّي وَيَضَعُ رِجْلَهُ عَلَى صَفْحَتِهِمَا ‏.‏

Muslim ibn Ibrohim bizga aytdiki, Hishom bizga aytdi, u Qatodadan, u Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ ikkita shoxli, oqi qoraga aralash qoʻchqorni qurbonlik qildilar. U zot soʻyar, takbir aytar, (Allohning) nomini zikr qilar va oyoqlarini ularning yon biqiniga qoʻyar edilar.Муслим ибн Иброҳим бизга айтдики, Ҳишом бизга айтди, у Қатодадан, у Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий ﷺ иккита шохли, оқи қорага аралаш қўчқорни қурбонлик қилдилар. У зот сўяр, такбир айтар, (Аллоҳнинг) номини зикр қилар ва оёқларини уларнинг ён биқинига қўяр эдилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ ذَبَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الذَّبْحِ كَبْشَيْنِ أَقْرَنَيْنِ أَمْلَحَيْنِ مُوجَأَيْنِ فَلَمَّا وَجَّهَهُمَا قَالَ ‏"‏ إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ عَلَى مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ مِنْكَ وَلَكَ عَنْ مُحَمَّدٍ وَأُمَّتِهِ بِاسْمِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَبَحَ ‏.‏

Ibrohim ibn Muso ar-Roziy bizga aytdiki, Iso bizga aytdi, Muhammad ibn Ishoq bizga aytdi, u Yazid ibn Abu Habibdan, u Abu Ayyoshdan, u Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U dedi: Nabiy ﷺ qurbonlik kuni ikkita shoxli, oqi qoraga aralash, axta qilingan qoʻchqorni soʻydilar. U zot ularni (qiblaga) yoʻnaltirgach: «Albatta men yuzimni hanif (toza din) uzra osmonlar va yerni yaratgan Zotga, Ibrohim millatiga qaratdim va men mushriklardan emasman. Albatta namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlar Robbi boʻlmish Alloh uchundir. Uning sherigi yoʻq. Mana shunga buyurildim va men musulmonlardanman. Ey Alloh, (bu) Sendandir va Sen uchundir, Muhammad va uning ummati tomonidandir. Allohning nomi bilan, Alloh buyukdir», dedilar. Soʻng soʻydilar.Иброҳим ибн Мусо ар-Розий бизга айтдики, Исо бизга айтди, Муҳаммад ибн Ишоқ бизга айтди, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абу Айёшдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: Набий ﷺ қурбонлик куни иккита шохли, оқи қорага аралаш, ахта қилинган қўчқорни сўйдилар. У зот уларни (қиблага) йўналтиргач: «Албатта мен юзимни ҳаниф (тоза дин) узра осмонлар ва ерни яратган Зотга, Иброҳим миллатига қаратдим ва мен мушриклардан эмасман. Албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби бўлмиш Аллоҳ учундир. Унинг шериги йўқ. Мана шунга буюрилдим ва мен мусулмонларданман. Эй Аллоҳ, (бу) Сендандир ва Сен учундир, Муҳаммад ва унинг уммати томонидандир. Аллоҳнинг номи билан, Аллоҳ буюкдир», дедилар. Сўнг сўйдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنْ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُضَحِّي بِكَبْشٍ أَقْرَنَ فَحِيلٍ يَنْظُرُ فِي سَوَادٍ وَيَأْكُلُ فِي سَوَادٍ وَيَمْشِي فِي سَوَادٍ ‏.‏

Yahyo ibn Main bizga aytdiki, Hafs bizga aytdi, u Jaʼfardan, u otasidan, u Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ koʻzlari atrofi qora, ogʻzi qora va oyoqlari qora boʻlgan shoxli, axta qilinmagan qoʻchqorni qurbonlik qilar edilar.Яҳё ибн Маин бизга айтдики, Ҳафс бизга айтди, у Жаъфардан, у отасидан, у Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ кўзлари атрофи қора, оғзи қора ва оёқлари қора бўлган шохли, ахта қилинмаган қўчқорни қурбонлик қилар эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَذْبَحُوا إِلاَّ مُسِنَّةً إِلاَّ أَنْ يَعْسُرَ عَلَيْكُمْ فَتَذْبَحُوا جَذَعَةً مِنَ الضَّأْنِ ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Abu Shuayb al-Harroniy bizga aytdiki, Zuhayr ibn Muoviya bizga aytdi, Abuz-Zubayr bizga aytdi, u Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Faqat musinna (yoshi toʻliq hayvon)nigina soʻyinglar. Magar sizlarga (uni topish) qiyin boʻlsa, qoʻylardan jazaa (bir yoshga toʻlmagan qoʻzi)ni soʻyinglar».Аҳмад ибн Абу Шуайб ал-Ҳарроний бизга айтдики, Зуҳайр ибн Муовия бизга айтди, Абуз-Зубайр бизга айтди, у Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Фақат мусинна (ёши тўлиқ ҳайвон)нигина сўйинглар. Магар сизларга (уни топиш) қийин бўлса, қўйлардан жазаа (бир ёшга тўлмаган қўзи)ни сўйинглар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ صُدْرَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي عُمَارَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طُعْمَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أَصْحَابِهِ ضَحَايَا فَأَعْطَانِي عَتُودًا جَذَعًا - قَالَ - فَرَجَعْتُ بِهِ إِلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُ جَذَعٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ضَحِّ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَضَحَّيْتُ بِهِ ‏.‏

Muhammad ibn Sudron bizga aytdiki, Abdulaʼlo ibn Abdulaʼlo bizga aytdi, Muhammad ibn Ishoq bizga aytdi, Umora ibn Abdulloh ibn Tuʼma menga aytdi, u Said ibn al-Musayyabdan, u Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ ashoblari oʻrtasida qurbonliklarni taqsimladilar va menga bir yoshga toʻlmagan echki (uloq) berdilar. (U) dedi: Men uni qaytarib u zotning oldilariga olib bordim va: Albatta bu jazaa (yoshi toʻlmagan)dir, dedim. U zot: «Uni qurbonlik qil», dedilar. Shunda men uni qurbonlik qildim.Муҳаммад ибн Судрон бизга айтдики, Абдулаъло ибн Абдулаъло бизга айтди, Муҳаммад ибн Ишоқ бизга айтди, Умора ибн Абдуллоҳ ибн Туъма менга айтди, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ ашоблари ўртасида қурбонликларни тақсимладилар ва менга бир ёшга тўлмаган эчки (улоқ) бердилар. (У) деди: Мен уни қайтариб у зотнинг олдиларига олиб бордим ва: Албатта бу жазаа (ёши тўлмаган)дир, дедим. У зот: «Уни қурбонлик қил», дедилар. Шунда мен уни қурбонлик қилдим.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا الثَّوْرِيُّ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُقَالُ لَهُ مُجَاشِعٌ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ فَعَزَّتِ الْغَنَمُ فَأَمَرَ مُنَادِيًا فَنَادَى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْجَذَعَ يُوَفِّي مِمَّا يُوَفِّي مِنْهُ الثَّنِيُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ مُجَاشِعُ بْنُ مَسْعُودٍ ‏.‏

Hasan ibn Ali bizga aytdiki, Abdurrazzoq bizga aytdi, as-Savriy bizga aytdi, u Osim ibn Kulaybdan, u otasidan rivoyat qildi. U dedi: Biz Nabiy ﷺ ning ashoblaridan Mujoshiʼ deb ataluvchi, Banu Sulaymdan boʻlgan bir kishi bilan birga edik. (Oʻsha kezlarda) qoʻylar kamyob boʻlib qolgan edi. Shunda u bir jarchiga buyurdi, u esa: Albatta Rasululloh ﷺ ‹Jazaa (bir yoshli qoʻzi) sannan (ikki yoshli hayvon) kifoya qiladigan narsada kifoya qiladi› deb aytar edilar, deb jar soldi. Abu Dovud dedi: U Mujoshiʼ ibn Masʼuddir.Ҳасан ибн Али бизга айтдики, Абдурраззоқ бизга айтди, ас-Саврий бизга айтди, у Осим ибн Кулайбдан, у отасидан ривоят қилди. У деди: Биз Набий ﷺ нинг ашобларидан Мужошиъ деб аталувчи, Бану Сулаймдан бўлган бир киши билан бирга эдик. (Ўша кезларда) қўйлар камёб бўлиб қолган эди. Шунда у бир жарчига буюрди, у эса: Албатта Расулуллоҳ ﷺ ‹Жазаа (бир ёшли қўзи) саннан (икки ёшли ҳайвон) кифоя қиладиган нарсада кифоя қилади› деб айтар эдилар, деб жар солди. Абу Довуд деди: У Мужошиъ ибн Масъуддир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ بَعْدَ الصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَنَسَكَ نُسُكَنَا فَقَدْ أَصَابَ النُّسُكَ وَمَنْ نَسَكَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَتِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَقَدْ نَسَكْتُ قَبْلَ أَنْ أَخْرُجَ إِلَى الصَّلاَةِ وَعَرَفْتُ أَنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ فَتَعَجَّلْتُ فَأَكَلْتُ وَأَطْعَمْتُ أَهْلِي وَجِيرَانِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ إِنَّ عِنْدِي عَنَاقًا جَذَعَةً وَهِيَ خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ فَهَلْ تُجْزِئُ عَنِّي قَالَ ‏"‏ نَعَمْ وَلَنْ تُجْزِئَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ‏"‏ ‏.‏

Misadrad bizga aytdiki, Abul-Ahvas bizga aytdi, Mansur bizga aytdi, u Shaʼbiydan, u Baroʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ bizga Qurbon kuni namozdan keyin xutba qildilar va: «Kim bizning namozimizdek namoz oʻqib, bizning qurbonligimizdek qurbonlik qilsa, bas, u qurbonlikni (toʻgʻri) bajaribdi. Kim namozdan oldin qurbonlik qilsa, bas, u (shunchaki) goʻsht uchun (soʻyilgan) qoʻydir», dedilar. Shunda Abu Burda ibn Niyor turib: Ey Rasululloh, Allohga qasamki, men namozga chiqishimdan oldin qurbonlik qildim va bugun yeb-ichish kuni ekanini bilib, shoshildim-da, oʻzim ham yedim, oilamga va qoʻshnilarimga ham yedirdim, dedi. Rasululloh ﷺ: «U goʻsht uchun (soʻyilgan) qoʻydir», dedilar. U: Albatta mening huzurimda bir yoshga toʻlmagan echki (uloq) bor, u goʻsht uchun (soʻyilgan) ikki qoʻydan yaxshiroqdir; u mendan (qurbonlik oʻrniga) kifoya qiladimi? — dedi. U zot: «Ha, lekin sendan keyin hech kimdan kifoya qilmaydi», dedilar.Мисадрад бизга айтдики, Абул-Аҳвас бизга айтди, Мансур бизга айтди, у Шаъбийдан, у Барў (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ бизга Қурбон куни намоздан кейин хутба қилдилар ва: «Ким бизнинг намозимиздек намоз ўқиб, бизнинг қурбонлигимиздек қурбонлик қилса, бас, у қурбонликни (тўғри) бажарибди. Ким намоздан олдин қурбонлик қилса, бас, у (шунчаки) гўшт учун (сўйилган) қўйдир», дедилар. Шунда Абу Бурда ибн Ниёр туриб: Эй Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен намозга чиқишимдан олдин қурбонлик қилдим ва бугун еб-ичиш куни эканини билиб, шошилдим-да, ўзим ҳам едим, оиламга ва қўшниларимга ҳам едирдим, деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У гўшт учун (сўйилган) қўйдир», дедилар. У: Албатта менинг ҳузуримда бир ёшга тўлмаган эчки (улоқ) бор, у гўшт учун (сўйилган) икки қўйдан яхшироқдир; у мендан (қурбонлик ўрнига) кифоя қиладими? — деди. У зот: «Ҳа, лекин сендан кейин ҳеч кимдан кифоя қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ ضَحَّى خَالٌ لِي يُقَالُ لَهُ أَبُو بُرْدَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ شَاتُكَ شَاةُ لَحْمٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عِنْدِي دَاجِنًا جَذَعَةً مِنَ الْمَعْزِ فَقَالَ ‏"‏ اذْبَحْهَا وَلاَ تَصْلُحُ لِغَيْرِكَ ‏"‏ ‏.‏

Misadrad bizga aytdiki, Xolid bizga aytdi, u Mutarrifdan, u Omirdan, u Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Mening Abu Burda deb ataluvchi togʻam namozdan oldin qurbonlik qildi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Sening qoʻying goʻsht uchun (soʻyilgan) qoʻydir», dedilar. U: Ey Rasululloh, albatta mening huzurimda echkidan boʻlgan, uyda boqilgan bir yoshga toʻlmagan (uloq) bor, dedi. U zot: «Uni soʻy, lekin u sendan boshqaga yaramaydi», dedilar.Мисадрад бизга айтдики, Холид бизга айтди, у Мутаррифдан, у Омирдан, у Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Менинг Абу Бурда деб аталувчи тоғам намоздан олдин қурбонлик қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сенинг қўйинг гўшт учун (сўйилган) қўйдир», дедилар. У: Эй Расулуллоҳ, албатта менинг ҳузуримда эчкидан бўлган, уйда боқилган бир ёшга тўлмаган (улоқ) бор, деди. У зот: «Уни сўй, лекин у сендан бошқага ярамайди», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ فَيْرُوزَ، قَالَ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ مَا لاَ يَجُوزُ فِي الأَضَاحِي فَقَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصَابِعِي أَقْصَرُ مِنْ أَصَابِعِهِ وَأَنَامِلِي أَقْصَرُ مِنْ أَنَامِلِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَرْبَعٌ لاَ تَجُوزُ فِي الأَضَاحِي الْعَوْرَاءُ بَيِّنٌ عَوَرُهَا وَالْمَرِيضَةُ بَيِّنٌ مَرَضُهَا وَالْعَرْجَاءُ بَيِّنٌ ظَلْعُهَا وَالْكَسِيرُ الَّتِي لاَ تَنْقَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ فَإِنِّي أَكْرَهُ أَنْ يَكُونَ فِي السِّنِّ نَقْصٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا كَرِهْتَ فَدَعْهُ وَلاَ تُحَرِّمْهُ عَلَى أَحَدٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَيْسَ لَهَا مُخٌّ ‏.‏

Hafs ibn Umar an-Namariy bizga Shuʼbadan, u Sulaymon ibn Abdurrahmondan, u Ubayd ibn Fayruzdan rivoyat qildi. (Ubayd) dedi: Men Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan qurbonliklarda nimalar joiz boʻlmasligini soʻradim. U dedi: Rasululloh ﷺ oramizda turib (qoʻllari bilan ishora qilib aytdilar) — mening barmoqlarim u zotning barmoqlaridan kaltaroq, bandlarim u zotning bandlaridan kaltaroqdir —: «Toʻrt (xil hayvon) qurbonlikda joiz boʻlmaydi: koʻrligi ochiq-oydin koʻzi koʻr boʻlgan, kasalligi ochiq-oydin koʻrinib turgan kasal, oqsoqligi ochiq-oydin bilinib turgan oqsoq va iligi qolmagan (oriqlab ketgan) singan hayvon». (Ubayd) dedi: Men: «Men tishida nuqson boʻlishini ham yoqtirmayman», dedim. U: «Oʻzing yoqtirmaganni qoldir, lekin uni biror kishiga harom qilma», dedi. Abu Dovud dedi: Uning (iligi qolmagan hayvonning) iligi yoʻqdir.Ҳафс ибн Умар ан-Намарий бизга Шуъбадан, у Сулаймон ибн Абдурраҳмондан, у Убайд ибн Файруздан ривоят қилди. (Убайд) деди: Мен Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан қурбонликларда нималар жоиз бўлмаслигини сўрадим. У деди: Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб (қўллари билан ишора қилиб айтдилар) — менинг бармоқларим у зотнинг бармоқларидан калтароқ, бандларим у зотнинг бандларидан калтароқдир —: «Тўрт (хил ҳайвон) қурбонликда жоиз бўлмайди: кўрлиги очиқ-ойдин кўзи кўр бўлган, касаллиги очиқ-ойдин кўриниб турган касал, оқсоқлиги очиқ-ойдин билиниб турган оқсоқ ва илиги қолмаган (ориқлаб кетган) синган ҳайвон». (Убайд) деди: Мен: «Мен тишида нуқсон бўлишини ҳам ёқтирмайман», дедим. У: «Ўзинг ёқтирмаганни қолдир, лекин уни бирор кишига ҳаром қилма», деди. Абу Довуд деди: Унинг (илиги қолмаган ҳайвоннинг) илиги йўқдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنَا ح، وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرِ بْنِ بَرِّيٍّ، حَدَّثَنَا عِيسَى، - الْمَعْنَى - عَنْ ثَوْرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو حُمَيْدٍ الرُّعَيْنِيُّ، أَخْبَرَنِي يَزِيدُ، ذُو مِصْرٍ قَالَ أَتَيْتُ عُتْبَةَ بْنَ عَبْدٍ السُّلَمِيَّ فَقُلْتُ يَا أَبَا الْوَلِيدِ إِنِّي خَرَجْتُ أَلْتَمِسُ الضَّحَايَا فَلَمْ أَجِدْ شَيْئًا يُعْجِبُنِي غَيْرَ ثَرْمَاءَ فَكَرِهْتُهَا فَمَا تَقُولُ قَالَ أَفَلاَ جِئْتَنِي بِهَا ‏.‏ قُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ تَجُوزُ عَنْكَ وَلاَ تَجُوزُ عَنِّي قَالَ نَعَمْ إِنَّكَ تَشُكُّ وَلاَ أَشُكُّ إِنَّمَا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُصْفَرَّةِ وَالْمُسْتَأْصَلَةِ وَالْبَخْقَاءِ وَالْمُشَيَّعَةِ وَالْكَسْرَاءِ فَالْمُصْفَرَّةُ الَّتِي تُسْتَأْصَلُ أُذُنُهَا حَتَّى يَبْدُوَ سِمَاخُهَا وَالْمُسْتَأْصَلَةُ الَّتِي اسْتُؤْصِلَ قَرْنُهَا مِنْ أَصْلِهِ وَالْبَخْقَاءُ الَّتِي تَبْخَقُ عَيْنُهَا وَالْمُشَيَّعَةُ الَّتِي لاَ تَتْبَعُ الْغَنَمَ عَجْفًا وَضَعْفًا وَالْكَسْرَاءُ الْكَسِيرَةُ ‏.‏

Ibrohim ibn Muso ar-Roziy bizga xabar berdi (sanad), shuningdek Ali ibn Bahr ibn Barriy bizga Isodan, u Savrdan — maʼno bir — , unga Abu Humayd ar-Ruʼayniy aytib berdi, unga Yazid Zu Misr xabar berib dedi: Men Utba ibn Abd as-Sulamiyning oldiga keldim va: «Ey Abul-Valid, men qurbonlik (hayvon) izlab chiqdim, ammo tishlari tushib ketgan (hayvon)dan boshqa oʻzimga maʼqul biror narsa topmadim, shuning uchun uni yoqtirmadim. Sen bu haqda nima deysan?» dedim. U: «Nega uni menga olib kelmading?» dedi. Men: «Subhanalloh! U sen uchun joiz boʻladiyu, men uchun joiz boʻlmaydimi?» dedim. U: «Ha, chunki sen shubha qilasan, men esa shubha qilmayman. Rasululloh ﷺ faqat musfarra, mustaʼsala, baxqoʼ, mushayyaʼa va kasroʼdan qaytarganlar. Musfarra — qulogʻi quloq teshigi koʻrinib qolguncha kesib tashlangan (hayvon), mustaʼsala — shoxi tagidan singan (hayvon), baxqoʼ — koʻzi oʻyilgan (hayvon), mushayyaʼa — oriqligi va kuchsizligidan suruvga ergasha olmaydigan (hayvon), kasroʼ esa singan (hayvon)dir», dedi.Иброҳим ибн Мусо ар-Розий бизга хабар берди (санад), шунингдек Али ибн Баҳр ибн Баррий бизга Исодан, у Саврдан — маъно бир — , унга Абу Ҳумайд ар-Руъайний айтиб берди, унга Язид Зу Миср хабар бериб деди: Мен Утба ибн Абд ас-Суламийнинг олдига келдим ва: «Эй Абул-Валид, мен қурбонлик (ҳайвон) излаб чиқдим, аммо тишлари тушиб кетган (ҳайвон)дан бошқа ўзимга маъқул бирор нарса топмадим, шунинг учун уни ёқтирмадим. Сен бу ҳақда нима дейсан?» дедим. У: «Нега уни менга олиб келмадинг?» деди. Мен: «Субҳаналлоҳ! У сен учун жоиз бўладию, мен учун жоиз бўлмайдими?» дедим. У: «Ҳа, чунки сен шубҳа қиласан, мен эса шубҳа қилмайман. Расулуллоҳ ﷺ фақат мусфарра, мустаъсала, бахқў, мушайяъа ва касрўдан қайтарганлар. Мусфарра — қулоғи қулоқ тешиги кўриниб қолгунча кесиб ташланган (ҳайвон), мустаъсала — шохи тагидан синган (ҳайвон), бахқў — кўзи ўйилган (ҳайвон), мушайяъа — ориқлиги ва кучсизлигидан сурувга эргаша олмайдиган (ҳайвон), касрў эса синган (ҳайвон)дир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ النُّعْمَانِ، - وَكَانَ رَجُلَ صِدْقٍ - عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَسْتَشْرِفَ الْعَيْنَ وَالأُذُنَيْنِ وَلاَ نُضَحِّيَ بِعَوْرَاءَ وَلاَ مُقَابَلَةٍ وَلاَ مُدَابَرَةٍ وَلاَ خَرْقَاءَ وَلاَ شَرْقَاءَ ‏.‏ قَالَ زُهَيْرٌ فَقُلْتُ لأَبِي إِسْحَاقَ أَذَكَرَ عَضْبَاءَ قَالَ لاَ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا الْمُقَابَلَةُ قَالَ يُقْطَعُ طَرَفُ الأُذُنِ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا الْمُدَابَرَةُ قَالَ يُقْطَعُ مِنْ مُؤَخَّرِ الأُذُنِ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا الشَّرْقَاءُ قَالَ تُشَقُّ الأُذُنُ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا الْخَرْقَاءُ قَالَ تُخْرَقُ أُذُنُهَا لِلسِّمَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga Zuhayrdan, u Abu Ishoqdan, u Shurayh ibn Nuʼmondan — u rost soʻzli kishi edi —, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. (Ali) dedi: Rasululloh ﷺ bizni koʻz va ikki qulogʻni yaxshilab tekshirishimizga hamda koʻzi koʻr, muqobala, mudobara, xarqoʼ va sharqoʼ (boʻlgan hayvon)ni qurbonlik qilmasligimizga buyurdilar. Zuhayr dedi: Men Abu Ishoqqa: «U shoxi singan (azboʼ hayvon)ni zikr qildimi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi. Men: «Muqobala nima?» dedim. U: «Qulogʻining uchi kesilgan (hayvon)», dedi. Men: «Mudobara nima?» dedim. U: «Qulogʻining orqa qismidan kesilgan (hayvon)», dedi. Men: «Sharqoʼ nima?» dedim. U: «Qulogʻi tilingan (hayvon)», dedi. Men: «Xarqoʼ nima?» dedim. U: «Belgi (qoʻyish) uchun qulogʻi teshilgan (hayvon)», dedi.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга Зуҳайрдан, у Абу Ишоқдан, у Шурайҳ ибн Нуъмондан — у рост сўзли киши эди —, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. (Али) деди: Расулуллоҳ ﷺ бизни кўз ва икки қулоғни яхшилаб текширишимизга ҳамда кўзи кўр, муқобала, мудобара, харқў ва шарқў (бўлган ҳайвон)ни қурбонлик қилмаслигимизга буюрдилар. Зуҳайр деди: Мен Абу Ишоққа: «У шохи синган (азбў ҳайвон)ни зикр қилдими?» дедим. У: «Йўқ», деди. Мен: «Муқобала нима?» дедим. У: «Қулоғининг учи кесилган (ҳайвон)», деди. Мен: «Мудобара нима?» дедим. У: «Қулоғининг орқа қисмидан кесилган (ҳайвон)», деди. Мен: «Шарқў нима?» дедим. У: «Қулоғи тилинган (ҳайвон)», деди. Мен: «Харқў нима?» дедим. У: «Белги (қўйиш) учун қулоғи тешилган (ҳайвон)», деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الدَّسْتَوَائِيُّ، وَيُقَالُ، لَهُ هِشَامُ بْنُ سَنْبَرٍ عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ جُرَىِّ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُضَحَّى بِعَضْبَاءِ الأُذُنِ وَالْقَرْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ جُرَىٌّ سَدُوسِيٌّ بَصْرِيٌّ لَمْ يُحَدِّثْ عَنْهُ إِلاَّ قَتَادَةُ ‏.‏

Muslim ibn Ibrohim bizga Hishom ibn Abu Abdulloh ad-Dastavoiydan — unga Hishom ibn Sanbar ham deyiladi —, u Qatodadan, u Juray ibn Kulaybdan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ qulogʻi va shoxi singan (hayvon)ni qurbonlik qilishdan qaytardilar. Abu Dovud dedi: Juray sadusiy, basralik kishi boʻlib, undan faqat Qatoda hadis rivoyat qilgan.Муслим ибн Иброҳим бизга Ҳишом ибн Абу Абдуллоҳ ад-Даставоийдан — унга Ҳишом ибн Санбар ҳам дейилади —, у Қатодадан, у Журай ибн Кулайбдан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилишича, Набий ﷺ қулоғи ва шохи синган (ҳайвон)ни қурбонлик қилишдан қайтардилар. Абу Довуд деди: Журай садусий, басралик киши бўлиб, ундан фақат Қатода ҳадис ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قُلْتُ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ مَا الأَعْضَبُ قَالَ النِّصْفُ فَمَا فَوْقَهُ ‏.‏

Musaddad bizga Yahyodan, u Hishomdan, u Qatodadan rivoyat qildi. (Qatoda) dedi: Men Said ibn al-Musayyabga: «Aʼzab (qulogʻi yoki shoxi singan hayvon) nima?» dedim. U: «Yarmi va undan ortigʻi (singani)dir», dedi.Мусаддад бизга Яҳёдан, у Ҳишомдан, у Қатодадан ривоят қилди. (Қатода) деди: Мен Саид ибн ал-Мусайябга: «Аъзаб (қулоғи ёки шохи синган ҳайвон) нима?» дедим. У: «Ярми ва ундан ортиғи (сингани)дир», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا نَتَمَتَّعُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَذْبَحُ الْبَقَرَةَ عَنْ سَبْعَةٍ وَالْجَزُورَ عَنْ سَبْعَةٍ نَشْتَرِكُ فِيهَا ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga Hushaymdan, u Abdulmalikdan, u Atodan, u Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. (Jobir) dedi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida tamattuʼ qilar edik, qoramolni yetti kishi nomidan, tuyani yetti kishi nomidan soʻyib, ularda (qurbonlikda) sherik boʻlar edik.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Ҳушаймдан, у Абдулмаликдан, у Атодан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. (Жобир) деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида таматтуъ қилар эдик, қорамолни етти киши номидан, туяни етти киши номидан сўйиб, уларда (қурбонликда) шерик бўлар эдик.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَقَرَةُ عَنْ سَبْعَةٍ وَالْجَزُورُ عَنْ سَبْعَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga Hammoddan, u Qaysdan, u Atodan, u Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ: «Qoramol yetti kishi nomidan, tuya yetti kishi nomidandir», dedilar.Мусо ибн Исмоил бизга Ҳаммоддан, у Қайсдан, у Атодан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, Набий ﷺ: «Қорамол етти киши номидан, туя етти киши номидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ نَحَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحُدَيْبِيَةِ الْبَدَنَةَ عَنْ سَبْعَةٍ وَالْبَقَرَةَ عَنْ سَبْعَةٍ ‏.‏

al-Qaʼnabiy bizga Molikdan, u Abuz-Zubayr al-Makkiydan, u Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, u dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Hudaybiyada tuyani yetti kishi nomidan, qoramolni yetti kishi nomidan soʻydik.ал-Қаънабий бизга Моликдан, у Абуз-Зубайр ал-Маккийдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, у деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Ҳудайбияда туяни етти киши номидан, қорамолни етти киши номидан сўйдик.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي الإِسْكَنْدَرَانِيَّ - عَنْ عَمْرٍو، عَنِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الأَضْحَى بِالْمُصَلَّى فَلَمَّا قَضَى خُطْبَتَهُ نَزَلَ مِنْ مِنْبَرِهِ وَأُتِيَ بِكَبْشٍ فَذَبَحَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ وَقَالَ ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَكْبَرُ هَذَا عَنِّي وَعَمَّنْ لَمْ يُضَحِّ مِنْ أُمَّتِي ‏"‏ ‏.‏

Qutayba ibn Said bizga Yaʼqubdan — yaʼni al-Iskandaroniydan —, u Amrdan, u Muttalibdan, u Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. (Jobir) dedi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga musallada qurbonlik hayitida ishtirok etdim. U zot xutbalarini tugatib, minbarlaridan tushdilar va u zotga bir qoʻchqor keltirildi. Rasululloh ﷺ uni oʻz qoʻllari bilan soʻyib: «Bismillah, vallohu akbar. Bu mendan va ummatimdan qurbonlik qilolmaganlar nomidandir», dedilar.Қутайба ибн Саид бизга Яъқубдан — яъни ал-Искандаронийдан —, у Амрдан, у Мутталибдан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. (Жобир) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга мусаллада қурбонлик ҳайитида иштирок этдим. У зот хутбаларини тугатиб, минбарларидан тушдилар ва у зотга бир қўчқор келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ уни ўз қўллари билан сўйиб: «Бисмиллаҳ, валлоҳу акбар. Бу мендан ва умматимдан қурбонлик қилолмаганлар номидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، أَنَّ أَبَا أُسَامَةَ، حَدَّثَهُمْ عَنْ أُسَامَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَذْبَحُ أُضْحِيَتَهُ بِالْمُصَلَّى وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُهُ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba bizga rivoyat qildiki, Abu Usoma ularga Usomadan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ qurbonliklarini musallada soʻyar edilar va Ibn Umar (roziyallohu anhumo) ham shunday qilar edilar.Усмон ибн Абу Шайба бизга ривоят қилдики, Абу Усома уларга Усомадан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, Набий ﷺ қурбонликларини мусаллада сўяр эдилар ва Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳам шундай қилар эдилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَقُولُ دَفَّ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ حَضْرَةَ الأَضْحَى فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ادَّخِرُوا الثُّلُثَ وَتَصَدَّقُوا بِمَا بَقِيَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ قِيلَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ كَانَ النَّاسُ يَنْتَفِعُونَ مِنْ ضَحَايَاهُمْ وَيَجْمُلُونَ مِنْهَا الْوَدْكَ وَيَتَّخِذُونَ مِنْهَا الأَسْقِيَةَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَهَيْتَ عَنْ إِمْسَاكِ لُحُومِ الضَّحَايَا بَعْدَ ثَلاَثٍ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا نَهَيْتُكُمْ مِنْ أَجْلِ الدَّافَّةِ الَّتِي دَفَّتْ عَلَيْكُمْ فَكُلُوا وَتَصَدَّقُوا وَادَّخِرُوا ‏"‏ ‏.‏

al-Qaʼnabiy bizga Molikdan, u Abdulloh ibn Abu Bakrdan, u Amra binti Abdurrahmondan rivoyat qildi. (Amra) dedi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning shunday deganlarini eshitdim: Rasululloh ﷺ zamonlarida qurbonlik vaqtida sahrolik (badaviy) kishilardan bir guruhi (Madinaga) yopirilib kelishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «(Goʻshtning) uchdan birini saqlab qoʻyinglar, qolganini sadaqa qilinglar», dedilar. (Oisha) dedi: Shundan keyin Rasululloh ﷺga: «Yo Rasululloh, odamlar qurbonliklaridan foydalanar, ulardan yogʻ eritib olar va terilaridan meshlar yasar edilar-ku», deyildi. Rasululloh ﷺ: «Bu nima (degan gap)?» dedilar yoki shunga oʻxshash bir narsa aytdilar. Ular: «Yo Rasululloh, siz qurbonlik goʻshtlarini uch kundan keyin saqlab qoʻyishdan qaytargan edingiz», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni faqat ustingizga yopirilib kelgan (muhtoj) jamoa sababli qaytargan edim. Endi yenglar, sadaqa qilinglar va saqlab qoʻyinglar», dedilar.ал-Қаънабий бизга Моликдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Амра бинти Абдурраҳмондан ривоят қилди. (Амра) деди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг шундай деганларини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ замонларида қурбонлик вақтида саҳролик (бадавий) кишилардан бир гуруҳи (Мадинага) ёпирилиб келишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «(Гўштнинг) учдан бирини сақлаб қўйинглар, қолганини садақа қилинглар», дедилар. (Оиша) деди: Шундан кейин Расулуллоҳ ﷺга: «Ё Расулуллоҳ, одамлар қурбонликларидан фойдаланар, улардан ёғ эритиб олар ва териларидан мешлар ясар эдилар-ку», дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу нима (деган гап)?» дедилар ёки шунга ўхшаш бир нарса айтдилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, сиз қурбонлик гўштларини уч кундан кейин сақлаб қўйишдан қайтарган эдингиз», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни фақат устингизга ёпирилиб келган (муҳтож) жамоа сабабли қайтарган эдим. Энди енглар, садақа қилинглар ва сақлаб қўйинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ نُبَيْشَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّا كُنَّا نَهَيْنَاكُمْ عَنْ لُحُومِهَا أَنْ تَأْكُلُوهَا فَوْقَ ثَلاَثٍ لِكَىْ تَسَعَكُمْ فَقَدْ جَاءَ اللَّهُ بِالسَّعَةِ فَكُلُوا وَادَّخِرُوا وَاتَّجِرُوا أَلاَ وَإِنَّ هَذِهِ الأَيَّامَ أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ وَذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Musaddad bizga Yazid ibn Zurayʼdan, u Xolid al-Hazzoʼdan, u Abul-Malihdan, u Nubaysha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. (Nubaysha) dedi: Rasululloh ﷺ: «Biz sizlarni (qurbonlik) goʻshtlarini uch kundan ortiq saqlab yeyishdan, sizlarga (kelganlarga) yetsin deb, qaytargan edik. Endi Alloh kengchilik berdi, bas, yenglar, saqlab qoʻyinglar va savob qidiringlar. Ogoh boʻlinglar, bu kunlar yeyish, ichish va Alloh azza va jallani zikr qilish kunlaridir», dedilar.Мусаддад бизга Язид ибн Зурайъдан, у Холид ал-Ҳаззўдан, у Абул-Малиҳдан, у Нубайша (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. (Нубайша) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз сизларни (қурбонлик) гўштларини уч кундан ортиқ сақлаб ейишдан, сизларга (келганларга) етсин деб, қайтарган эдик. Энди Аллоҳ кенгчилик берди, бас, енглар, сақлаб қўйинглар ва савоб қидиринглар. Огоҳ бўлинглар, бу кунлар ейиш, ичиш ва Аллоҳ азза ва жаллани зикр қилиш кунларидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ الْخَيَّاطُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي الزَّاهِرِيَّةِ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا ثَوْبَانُ أَصْلِحْ لَنَا لَحْمَ هَذِهِ الشَّاةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا زِلْتُ أُطْعِمُهُ مِنْهَا حَتَّى قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga Hammod ibn Xolid al-Xayyotdan rivoyat qildi, u dedi: Bizga Muoviya ibn Solih Abuz-Zohiriyadan, u Jubayr ibn Nufayrdan, u Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. (Savbon) dedi: Rasululloh ﷺ qurbonlik soʻydilar, soʻng: «Ey Savbon, bu qoʻyning goʻshtini biz uchun tuzab qoʻy», dedilar. (Savbon) dedi: Men u zotga undan (goʻshtdan) Madinaga yetib kelgunimizcha yedirib turdim.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга Ҳаммод ибн Холид ал-Хайётдан ривоят қилди, у деди: Бизга Муовия ибн Солиҳ Абуз-Зоҳириядан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. (Савбон) деди: Расулуллоҳ ﷺ қурбонлик сўйдилар, сўнг: «Эй Савбон, бу қўйнинг гўштини биз учун тузаб қўй», дедилар. (Савбон) деди: Мен у зотга ундан (гўштдан) Мадинага етиб келгунимизча едириб турдим.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ، عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ، قَالَ خَصْلَتَانِ سَمِعْتُهُمَا مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ الإِحْسَانَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ فَإِذَا قَتَلْتُمْ فَأَحْسِنُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ غَيْرُ مُسْلِمٍ يَقُولُ ‏"‏ فَأَحْسِنُوا الْقِتْلَةَ وَإِذَا ذَبَحْتُمْ فَأَحْسِنُوا الذَّبْحَ وَلْيُحِدَّ أَحَدُكُمْ شَفْرَتَهُ وَلْيُرِحْ ذَبِيحَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Muslim ibn Ibrohim bizga Shuʼbadan, u Xolid al-Hazzoʼdan, u Abu Qilobadan, u Abul-Ashʼasdan, u Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. (Shaddod) dedi: Men Rasululloh ﷺdan ikkita xislatni eshitdim: «Albatta, Alloh har bir narsada ehsonni (yaxshilik qilishni) farz qilgan. Bas, oʻldirganingizda yaxshi (usulda) oʻldiringlar». Muslimdan boshqasi: «Yaxshi usulda oʻldiringlar va soʻyganingizda yaxshi (usulda) soʻyinglar. Biringiz pichogʻini oʻtkir qilib olsin va soʻyiladigan hayvonini rohatlantirsin (azobini yengillatsin)», dedilar, deb aytadi.Муслим ибн Иброҳим бизга Шуъбадан, у Холид ал-Ҳаззўдан, у Абу Қилобадан, у Абул-Ашъасдан, у Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. (Шаддод) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан иккита хислатни эшитдим: «Албатта, Аллоҳ ҳар бир нарсада эҳсонни (яхшилик қилишни) фарз қилган. Бас, ўлдирганингизда яхши (усулда) ўлдиринглар». Муслимдан бошқаси: «Яхши усулда ўлдиринглар ва сўйганингизда яхши (усулда) сўйинглар. Бирингиз пичоғини ўткир қилиб олсин ва сўйиладиган ҳайвонини роҳатлантирсин (азобини енгиллатсин)», дедилар, деб айтади.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ أَنَسٍ عَلَى الْحَكَمِ بْنِ أَيُّوبَ فَرَأَى فِتْيَانًا أَوْ غِلْمَانًا قَدْ نَصَبُوا دَجَاجَةً يَرْمُونَهَا فَقَالَ أَنَسٌ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُصْبَرَ الْبَهَائِمُ ‏.‏

Hishom ibn Zayd (rahimahulloh) aytadi: Men Anas (roziyallohu anhu) bilan birga Hakam ibn Ayyubning oldiga kirdim. U (Anas) bir nechta yigit yoki bolalar bir tovuqni tikka qoʻyib, unga (nishonga olib) otib turganlarini koʻrdi. Shunda Anas: «Rasululloh ﷺ jonivorlarni (nishonga qilib) bogʻlab-tutib otishdan qaytardilar», dedi.Ҳишом ибн Зайд (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Анас (розияллоҳу анҳу) билан бирга Ҳакам ибн Айюбнинг олдига кирдим. У (Анас) бир нечта йигит ёки болалар бир товуқни тикка қўйиб, унга (нишонга олиб) отиб турганларини кўрди. Шунда Анас: «Расулуллоҳ ﷺ жониворларни (нишонга қилиб) боғлаб-тутиб отишдан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏{‏ فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ ‏}‏ ‏{‏ وَلاَ تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ ‏}‏ فَنُسِخَ وَاسْتَثْنَى مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏{‏ وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ ‏}‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Bas, Allohning nomi zikr etilgan (soʻyilgan hayvon)lardan yenglar} va {Allohning nomi zikr etilmagan (soʻyilgan hayvon)lardan yemanglar} (degan oyatlar) nasx qilindi va undan istisno qilinib, (Alloh): {Kitob ahli boʻlganlarning taomi sizlar uchun halol, sizlarning taomingiz ham ular uchun halol} dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Бас, Аллоҳнинг номи зикр этилган (сўйилган ҳайвон)лардан енглар} ва {Аллоҳнинг номи зикр этилмаган (сўйилган ҳайвон)лардан еманглар} (деган оятлар) насх қилинди ва ундан истисно қилиниб, (Аллоҳ): {Китоб аҳли бўлганларнинг таоми сизлар учун ҳалол, сизларнинг таомингиз ҳам улар учун ҳалол} деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ ‏{‏ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ ‏}‏ يَقُولُونَ مَا ذَبَحَ اللَّهُ فَلاَ تَأْكُلُوا وَمَا ذَبَحْتُمْ أَنْتُمْ فَكُلُوا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَلاَ تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ ‏}‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan {Albatta, shaytonlar oʻz doʻstlariga vasvasa qiladilar} oyati haqida rivoyat qilinadi: Ular (mushriklar): «Alloh oʻldirgan (oʻlaksa)dan yemanglar, oʻzlaringiz soʻygandan esa yenglar», deyishar edi. Shunda Alloh azza va jalla: {Allohning nomi zikr etilmagan (hayvon)lardan yemanglar} oyatini nozil qildi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан {Албатта, шайтонлар ўз дўстларига васваса қиладилар} ояти ҳақида ривоят қилинади: Улар (мушриклар): «Аллоҳ ўлдирган (ўлакса)дан еманглар, ўзларингиз сўйгандан эса енглар», дейишар эди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Аллоҳнинг номи зикр этилмаган (ҳайвон)лардан еманглар} оятини нозил қилди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَتِ الْيَهُودُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا نَأْكُلُ مِمَّا قَتَلْنَا وَلاَ نَأْكُلُ مِمَّا قَتَلَ اللَّهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏ وَلاَ تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Yahudiylar Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Biz oʻzimiz oʻldirgan (soʻygan)dan yeymiz-u, Alloh oʻldirgan (oʻlaksa)dan yemaymizmi?» dedilar. Shunda Alloh: {Allohning nomi zikr etilmagan (hayvon)lardan yemanglar} oyatini oxirigacha nozil qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Яҳудийлар Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Биз ўзимиз ўлдирган (сўйган)дан еймиз-у, Аллоҳ ўлдирган (ўлакса)дан емаймизми?» дедилар. Шунда Аллоҳ: {Аллоҳнинг номи зикр этилмаган (ҳайвон)лардан еманглар} оятини охиригача нозил қилди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ أَبِي رَيْحَانَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ مُعَاقَرَةِ الأَعْرَابِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ اسْمُ أَبِي رَيْحَانَةَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَطَرٍ وَغُنْدَرٌ أَوْقَفَهُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ aʼrobiylarning (maqtanish uchun bellashib soʻyadigan) muʼoqara goʻshtini yeyishdan qaytardilar. Abu Dovud aytadi: Abu Rayhonaning ismi Abdulloh ibn Matardir. Gʻundar esa buni Ibn Abbosning (oʻz) soʻzi sifatida (mavquf) rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ аъробийларнинг (мақтаниш учун беллашиб сўядиган) муъоқара гўштини ейишдан қайтардилар. Абу Довуд айтади: Абу Райҳонанинг исми Абдуллоҳ ибн Матардир. Ғундар эса буни Ибн Аббоснинг (ўз) сўзи сифатида (мавқуф) ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَلْقَى الْعَدُوَّ غَدًا وَلَيْسَ مَعَنَا مُدًى أَفَنَذْبَحُ بِالْمَرْوَةِ وَشِقَّةِ الْعَصَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرِنْ أَوْ أَعْجِلْ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلُوا مَا لَمْ يَكُنْ سِنًّا أَوْ ظُفْرًا وَسَأُحَدِّثُكُمْ عَنْ ذَلِكَ أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ وَأَمَّا الظُّفْرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَتَقَدَّمَ بِهِ سَرَعَانٌ مِنَ النَّاسِ فَتَعَجَّلُوا فَأَصَابُوا مِنَ الْغَنَائِمِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي آخِرِ النَّاسِ فَنَصَبُوا قُدُورًا فَمَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْقُدُورِ فَأَمَرَ بِهَا فَأُكْفِئَتْ وَقَسَمَ بَيْنَهُمْ فَعَدَلَ بَعِيرًا بِعَشْرِ شِيَاهٍ وَنَدَّ بَعِيرٌ مِنْ إِبِلِ الْقَوْمِ وَلَمْ يَكُنْ مَعَهُمْ خَيْلٌ فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ اللَّهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِهَذِهِ الْبَهَائِمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا فَعَلَ مِنْهَا هَذَا فَافْعَلُوا بِهِ مِثْلَ هَذَا ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytadilar: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, biz ertaga dushmanga roʻbaroʻ boʻlamiz, oldimizda esa pichoqlar yoʻq. Marva (oʻtkir tosh) va yorilgan tayoq bilan soʻysak boʻladimi?» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Tezlat (yoki: shoshil)! Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr etilgan narsa bilan (soʻyilgan)dan yeyaveringlar, faqat tish yoki tirnoq (bilan soʻyilgani) boʻlmasin. Buning sababini sizlarga aytib beraman: tish — bu suyak, tirnoq esa — habashlarning pichogʻidir», dedilar. (Bir gʻazotda) odamlardan baʼzilari shoshib oldinga oʻtib ketishdi va oʻljaga (mol)ga erishishdi. Rasululloh ﷺ esa odamlarning oxirida edilar. Ular qozonlarni (oʻt ustiga) qoʻyib qoʻyishgan edi. Rasululloh ﷺ qozonlarning yonidan oʻtib, ularni toʻkib tashlashga buyurdilar, soʻng (oʻljani) ular orasida taqsimladilar va bitta tuyani oʻnta qoʻyga baravar qildilar. Qavmning tuyalaridan biri qochib ketdi, ularning oldida (uni tutadigan) ot yoʻq edi. Bir kishi unga oʻq otdi, Alloh uni toʻxtatdi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Albatta, bu hayvonlarning yovvoyi (hayvon)larnikiga oʻxshash qochoq qoladiganlari bor. Ulardan qaysi biri shunday qilsa (qochib ketsa), siz ham unga shunday qilinglar (oʻq otib toʻxtatinglar)», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, биз эртага душманга рўбарў бўламиз, олдимизда эса пичоқлар йўқ. Марва (ўткир тош) ва ёрилган таёқ билан сўйсак бўладими?» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Тезлат (ёки: шошил)! Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр этилган нарса билан (сўйилган)дан еяверинглар, фақат тиш ёки тирноқ (билан сўйилгани) бўлмасин. Бунинг сабабини сизларга айтиб бераман: тиш — бу суяк, тирноқ эса — ҳабашларнинг пичоғидир», дедилар. (Бир ғазотда) одамлардан баъзилари шошиб олдинга ўтиб кетишди ва ўлжага (мол)га эришишди. Расулуллоҳ ﷺ эса одамларнинг охирида эдилар. Улар қозонларни (ўт устига) қўйиб қўйишган эди. Расулуллоҳ ﷺ қозонларнинг ёнидан ўтиб, уларни тўкиб ташлашга буюрдилар, сўнг (ўлжани) улар орасида тақсимладилар ва битта туяни ўнта қўйга баравар қилдилар. Қавмнинг туяларидан бири қочиб кетди, уларнинг олдида (уни тутадиган) от йўқ эди. Бир киши унга ўқ отди, Аллоҳ уни тўхтатди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Албатта, бу ҳайвонларнинг ёввойи (ҳайвон)ларникига ўхшаш қочоқ қоладиганлари бор. Улардан қайси бири шундай қилса (қочиб кетса), сиз ҳам унга шундай қилинглар (ўқ отиб тўхтатинглар)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، أَنَّ عَبْدَ الْوَاحِدِ بْنَ زِيَادٍ، وَحَمَّادًا، حَدَّثَاهُمْ - الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، - عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَفْوَانَ، أَوْ صَفْوَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ اصَّدْتُ أَرْنَبَيْنِ فَذَبَحْتُهُمَا بِمَرْوَةٍ فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْهُمَا فَأَمَرَنِي بِأَكْلِهِمَا ‏.‏

Muhammad ibn Safvon yoki Safvon ibn Muhammad (roziyallohu anhu) aytadilar: Men ikkita quyon ovladim va ularni marva (oʻtkir tosh) bilan soʻydim, soʻngra Rasululloh ﷺdan ular haqida soʻradim. U zot menga ularni yeyishga buyurdilar.Муҳаммад ибн Сафвон ёки Сафвон ибн Муҳаммад (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен иккита қуён овладим ва уларни марва (ўткир тош) билан сўйдим, сўнгра Расулуллоҳ ﷺдан улар ҳақида сўрадим. У зот менга уларни ейишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي حَارِثَةَ أَنَّهُ كَانَ يَرْعَى لِقْحَةً بِشِعْبٍ مِنْ شِعَابِ أُحُدٍ فَأَخَذَهَا الْمَوْتُ فَلَمْ يَجِدْ شَيْئًا يَنْحَرُهَا بِهِ فَأَخَذَ وَتَدًا فَوَجَأَ بِهِ فِي لَبَّتِهَا حَتَّى أُهْرِيقَ دَمُهَا ثُمَّ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَأَمَرَهُ بِأَكْلِهَا ‏.‏

Ato ibn Yasor (rahimahulloh) Banu Horisadan boʻlgan bir kishidan rivoyat qiladi: U Uhud daralaridan birida bir bogʻoz (homilador) tuyani boqib yurar edi. Tuyani oʻlim (xavfi) tutdi, u esa uni soʻyish uchun hech narsa topolmadi. Shunda bir qoziq olib, uning boʻyniga (boʻgʻiz chuqurchasiga) sanchdi, toki uning qoni toʻkilguncha. Soʻngra Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib, bu haqda xabar berdi. U zot unga (tuyaning goʻshtini) yeyishga buyurdilar.Ато ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ) Бану Ҳорисадан бўлган бир кишидан ривоят қилади: У Уҳуд дараларидан бирида бир боғоз (ҳомиладор) туяни боқиб юрар эди. Туяни ўлим (хавфи) тутди, у эса уни сўйиш учун ҳеч нарса тополмади. Шунда бир қозиқ олиб, унинг бўйнига (бўғиз чуқурчасига) санчди, токи унинг қони тўкилгунча. Сўнгра Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб, бу ҳақда хабар берди. У зот унга (туянинг гўштини) ейишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ مُرِّيِّ بْنِ قَطَرِيٍّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ أَحَدُنَا أَصَابَ صَيْدًا وَلَيْسَ مَعَهُ سِكِّينٌ أَيَذْبَحُ بِالْمَرْوَةِ وَشِقَّةِ الْعَصَا فَقَالَ ‏"‏ أَمْرِرِ الدَّمَ بِمَا شِئْتَ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytadilar: Men: «Yo Rasululloh, agar bizdan biri ov (hayvoni)ga yetib olsa-yu, oldida pichogʻi boʻlmasa, marva (oʻtkir tosh) yoki yorilgan tayoq bilan soʻysa boʻladimi?» deb soʻradim. U zot: «Xohlagan narsang bilan qonni oqizgin va Alloh azza va jallaning nomini zikr qilgin», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен: «Ё Расулуллоҳ, агар биздан бири ов (ҳайвони)га етиб олса-ю, олдида пичоғи бўлмаса, марва (ўткир тош) ёки ёрилган таёқ билан сўйса бўладими?» деб сўрадим. У зот: «Хоҳлаган нарсанг билан қонни оқизгин ва Аллоҳ азза ва жалланинг номини зикр қилгин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الْعُشَرَاءِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمَا تَكُونُ الذَّكَاةُ إِلاَّ مِنَ اللَّبَّةِ أَوِ الْحَلْقِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ طَعَنْتَ فِي فَخِذِهَا لأَجْزَأَ عَنْكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا لاَ يَصْلُحُ إِلاَّ فِي الْمُتَرَدِّيَةِ وَالْمُتَوَحِّشِ ‏.‏

Abul Usharo (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladi: U: «Yo Rasululloh, soʻyish faqat boʻgʻiz chuqurchasi yoki tomoqdan boʻladimi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar uning sonidan sanchsang ham, senga kifoya qilardi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Bu faqat (chuqurga) qulagan yoki yovvoyilashib qochgan (hayvon) haqida toʻgʻri keladi (joiz boʻladi).Абул Ушаро (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилади: У: «Ё Расулуллоҳ, сўйиш фақат бўғиз чуқурчаси ёки томоқдан бўладими?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар унинг сонидан санчсанг ҳам, сенга кифоя қиларди», дедилар. Абу Довуд айтади: Бу фақат (чуқурга) қулаган ёки ёввойилашиб қочган (ҳайвон) ҳақида тўғри келади (жоиз бўлади).

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَالْحَسَنُ بْنُ عِيسَى، مَوْلَى ابْنِ الْمُبَارَكِ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - زَادَ ابْنُ عِيسَى - وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالاَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ شَرِيطَةِ الشَّيْطَانِ ‏.‏ زَادَ ابْنُ عِيسَى فِي حَدِيثِهِ وَهِيَ الَّتِي تُذْبَحُ فَيُقْطَعُ الْجِلْدُ وَلاَ تُفْرَى الأَوْدَاجُ ثُمَّ تُتْرَكُ حَتَّى تَمُوتَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) — Ibn Iso (oʻz rivoyatida) Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ni ham qoʻshadi — ikkalalari aytdilar: Rasululloh ﷺ shaytonning shariytasidan qaytardilar. Ibn Iso oʻz hadisida shuni qoʻshdi: U (shariyta) shunday (hayvon)ki, soʻyilayotganda terisi kesiladi-yu, lekin (boʻyin) tomirlari uzilmaydi, soʻngra (hayvon) oʻlguncha tashlab qoʻyiladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) — Ибн Исо (ўз ривоятида) Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)ни ҳам қўшади — иккалалари айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ шайтоннинг шарийтасидан қайтардилар. Ибн Исо ўз ҳадисида шуни қўшди: У (шарийта) шундай (ҳайвон)ки, сўйилаётганда териси кесилади-ю, лекин (бўйин) томирлари узилмайди, сўнгра (ҳайвон) ўлгунча ташлаб қўйилади.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنْ أَبِي الْوَدَّاكِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْجَنِينِ فَقَالَ ‏"‏ كُلُوهُ إِنْ شِئْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ مُسَدَّدٌ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَنْحَرُ النَّاقَةَ وَنَذْبَحُ الْبَقَرَةَ وَالشَّاةَ فَنَجِدُ فِي بَطْنِهَا الْجَنِينَ أَنُلْقِيهِ أَمْ نَأْكُلُهُ قَالَ ‏"‏ كُلُوهُ إِنْ شِئْتُمْ فَإِنَّ ذَكَاتَهُ ذَكَاةُ أُمِّهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytadilar: Men Rasululloh ﷺdan homila (qornidagi bola) haqida soʻradim. U zot: «Xohlasangiz, uni yenglar», dedilar. Musaddad (oʻz rivoyatida): «Biz: ‹Yo Rasululloh, biz tuyani nahr qilamiz, sigir va qoʻyni soʻyamiz, soʻng uning qornida homilani topamiz, uni tashlab yuboraylikmi yoki yeylikmi?› dedik. U zot: ‹Xohlasangiz, uni yenglar, chunki uning (soʻyilishi) onasining soʻyilishidir›, dedilar», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен Расулуллоҳ ﷺдан ҳомила (қорнидаги бола) ҳақида сўрадим. У зот: «Хоҳласангиз, уни енглар», дедилар. Мусаддад (ўз ривоятида): «Биз: ‹Ё Расулуллоҳ, биз туяни наҳр қиламиз, сигир ва қўйни сўямиз, сўнг унинг қорнида ҳомилани топамиз, уни ташлаб юборайликми ёки ейликми?› дедик. У зот: ‹Хоҳласангиз, уни енглар, чунки унинг (сўйилиши) онасининг сўйилишидир›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ رَاهَوَيْهِ، حَدَّثَنَا عَتَّابُ بْنُ بَشِيرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْقَدَّاحُ الْمَكِّيُّ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ذَكَاةُ الْجَنِينِ ذَكَاةُ أُمِّهِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladilar: U zot: «Homila (qornidagi bola)ning soʻyilishi onasining soʻyilishidir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қиладилар: У зот: «Ҳомила (қорнидаги бола)нинг сўйилиши онасининг сўйилишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، ح وَحَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ، وَمُحَاضِرٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، وَلَمْ يَذْكُرَا عَنْ حَمَّادٍ، وَمَالِكٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهُمْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ قَوْمًا حَدِيثُو عَهْدٍ بِالْجَاهِلِيَّةِ يَأْتُونَنَا بِلُحْمَانٍ لاَ نَدْرِي أَذَكَرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا أَمْ لَمْ يَذْكُرُوا أَفَنَأْكُلُ مِنْهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَمُّوا اللَّهَ وَكُلُوا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ular (sahobalar): «Yo Rasululloh, bizning oldimizga johiliyatdan yangi (musulmon boʻlgan) bir qavm goʻsht keltiradi, biz ustiga Allohning nomini zikr qildimi yoki zikr qilmadimi — bilmaymiz. Undan yeyaveraylikmi?» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «(Oʻzlaringiz) Allohning nomini ayting va yenglar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Улар (саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, бизнинг олдимизга жоҳилиятдан янги (мусулмон бўлган) бир қавм гўшт келтиради, биз устига Аллоҳнинг номини зикр қилдими ёки зикр қилмадими — билмаймиз. Ундан еяверайликми?» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «(Ўзларингиз) Аллоҳнинг номини айтинг ва енглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، ح وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ بِشْرِ بْنِ الْمُفَضَّلِ، - الْمَعْنَى - حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، قَالَ قَالَ نُبَيْشَةُ نَادَى رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّا كُنَّا نَعْتِرُ عَتِيرَةً فِي الْجَاهِلِيَّةِ فِي رَجَبٍ فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ ‏"‏ اذْبَحُوا لِلَّهِ فِي أَىِّ شَهْرٍ كَانَ وَبَرُّوا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَطْعِمُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِنَّا كُنَّا نُفْرِعُ فَرَعًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ ‏"‏ فِي كُلِّ سَائِمَةٍ فَرَعٌ تَغْذُوهُ مَاشِيَتُكَ حَتَّى إِذَا اسْتَحْمَلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَصْرٌ ‏"‏ اسْتَحْمَلَ لِلْحَجِيجِ ذَبَحْتَهُ فَتَصَدَّقْتَ بِلَحْمِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ خَالِدٌ أَحْسَبُهُ قَالَ ‏"‏ عَلَى ابْنِ السَّبِيلِ فَإِنَّ ذَلِكَ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ خَالِدٌ قُلْتُ لأَبِي قِلاَبَةَ كَمِ السَّائِمَةُ قَالَ مِائَةٌ ‏.‏

Abul-Malih aytadi: Nubaysha (roziyallohu anhu) shunday dedi: Bir kishi Rasululloh ﷺ ni chaqirib: «Biz johiliyat davrida rajab oyida atiyra qurbonligini soʻyar edik. Endi bizga nimani buyurasiz?» dedi. U zot: «Qaysi oy boʻlishidan qatʼi nazar, Alloh uchun soʻyinglar, aziz va ulugʻ Alloh uchun yaxshilik qilinglar va (odamlarni) taomlantiringlar», dedilar. U kishi: «Biz johiliyatda faraʼ qurbonligini soʻyar edik. Endi bizga nimani buyurasiz?» dedi. U zot: «Har bir oʻtlab yuradigan podada bir faraʼ bor; uni chorvang boqib semirtiradi, toki u (yuk koʻtarishga) yarogʻli boʻlguncha», dedilar. Nasr (oʻz rivoyatida): «…hojilarning yukini koʻtarishga yarogʻli boʻlguncha; soʻngra uni soʻyib, goʻshtini sadaqa qilasan», dedi. Xolid aytadi: «U: ‹yoʻlovchiga (sadaqa qilasan), zero bu yaxshiroqdir›, dedi, deb oʻylayman». Xolid aytadi: Abu Qiloba (rahimahulloh)ga: «Oʻtlab yuruvchi (poda) qancha boʻladi?» deb soʻradim. U: «Yuzta», dedi.Абул-Малиҳ айтади: Нубайша (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ ни чақириб: «Биз жоҳилият даврида ражаб ойида атийра қурбонлигини сўяр эдик. Энди бизга нимани буюрасиз?» деди. У зот: «Қайси ой бўлишидан қатъи назар, Аллоҳ учун сўйинглар, азиз ва улуғ Аллоҳ учун яхшилик қилинглар ва (одамларни) таомлантиринглар», дедилар. У киши: «Биз жоҳилиятда фараъ қурбонлигини сўяр эдик. Энди бизга нимани буюрасиз?» деди. У зот: «Ҳар бир ўтлаб юрадиган подада бир фараъ бор; уни чорванг боқиб семиртиради, токи у (юк кўтаришга) яроғли бўлгунча», дедилар. Наср (ўз ривоятида): «…ҳожиларнинг юкини кўтаришга яроғли бўлгунча; сўнгра уни сўйиб, гўштини садақа қиласан», деди. Холид айтади: «У: ‹йўловчига (садақа қиласан), зеро бу яхшироқдир›, деди, деб ўйлайман». Холид айтади: Абу Қилоба (раҳимаҳуллоҳ)га: «Ўтлаб юрувчи (пода) қанча бўлади?» деб сўрадим. У: «Юзта», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ فَرَعَ وَلاَ عَتِيرَةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Faraʼ ham yoʻq, atiyra ham yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Фараъ ҳам йўқ, атийра ҳам йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، قَالَ الْفَرَعُ أَوَّلُ النِّتَاجِ كَانَ يُنْتَجُ لَهُمْ فَيَذْبَحُونَهُ ‏.‏

Said (rahimahulloh) aytadi: Faraʼ — (chorvaning) ilk tugʻilgan boladi; ular shuni (chorvadan) tugʻdirib, soʻyar edilar.Саид (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Фараъ — (чорванинг) илк туғилган болади; улар шуни (чорвадан) туғдириб, сўяр эдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ كُلِّ خَمْسِينَ شَاةً شَاةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ بَعْضُهُمُ الْفَرَعُ أَوَّلُ مَا تُنْتَجُ الإِبِلُ كَانُوا يَذْبَحُونَهُ لِطَوَاغِيتِهِمْ ثُمَّ يَأْكُلُونَهُ وَيُلْقَى جِلْدُهُ عَلَى الشَّجَرِ وَالْعَتِيرَةُ فِي الْعَشْرِ الأُوَلِ مِنْ رَجَبٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: Rasululloh ﷺ bizga har ellik qoʻydan bitta qoʻyni (qurbonlik qilishni) buyurdilar. Abu Dovud aytadi: Baʼzilar shunday dedilar: Faraʼ — tuyaning ilk tugʻilgan bolasi boʻlib, ular uni butlariga atab soʻyar, soʻngra goʻshtini yer, terisini esa daraxt ustiga tashlar edilar. Atiyra esa rajab oyining birinchi oʻn kunligida (soʻyiladigan qurbonlik) edi.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ бизга ҳар эллик қўйдан битта қўйни (қурбонлик қилишни) буюрдилар. Абу Довуд айтади: Баъзилар шундай дедилар: Фараъ — туянинг илк туғилган боласи бўлиб, улар уни бутларига атаб сўяр, сўнгра гўштини ер, терисини эса дарахт устига ташлар эдилар. Атийра эса ражаб ойининг биринчи ўн кунлигида (сўйиладиган қурбонлик) эди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ حَبِيبَةَ بِنْتِ مَيْسَرَةَ، عَنْ أُمِّ كُرْزٍ الْكَعْبِيَّةِ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ عَنِ الْغُلاَمِ شَاتَانِ مُكَافِئَتَانِ وَعَنِ الْجَارِيَةِ شَاةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ قَالَ مُكَافِئَتَانِ أَىْ مُسْتَوِيَتَانِ أَوْ مُقَارِبَتَانِ ‏.‏

Ummu Kurz al-Kaʼbiyya (roziyallohu anho) shunday dedi: Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Oʻgʻil bola uchun (bir-biriga) teng ikkita qoʻy, qiz bola uchun esa bitta qoʻy (soʻyiladi)». Abu Dovud aytadi: Ahmad (ibn Hanbal)ning: «Mukofiatani» — ‹teng› yoki ‹bir-biriga oʻxshash› degani, deb aytganini eshitdim.Умму Курз ал-Каъбийя (розияллоҳу анҳо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Ўғил бола учун (бир-бирига) тенг иккита қўй, қиз бола учун эса битта қўй (сўйилади)». Абу Довуд айтади: Аҳмад (ибн Ҳанбал)нинг: «Мукофиатани» — ‹тенг› ёки ‹бир-бирига ўхшаш› дегани, деб айтганини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سِبَاعِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أُمِّ كُرْزٍ، قَالَتْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَقِرُّوا الطَّيْرَ عَلَى مَكِنَاتِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ عَنِ الْغُلاَمِ شَاتَانِ وَعَنِ الْجَارِيَةِ شَاةٌ لاَ يَضُرُّكُمْ أَذُكْرَانًا كُنَّ أَمْ إِنَاثًا ‏"‏ ‏.‏

Ummu Kurz (roziyallohu anho) shunday dedi: Nabiy ﷺ ning: «Qushlarni oʻz uyalarida (tinch) qoldiringlar», deganlarini eshitdim. Yana u zotning: «Oʻgʻil bola uchun ikkita qoʻy, qiz bola uchun bitta qoʻy (soʻyiladi); ularning erkak yoki urgʻochi boʻlishi sizga zarar qilmaydi», deganlarini ham eshitdim, dedi.Умму Курз (розияллоҳу анҳо) шундай деди: Набий ﷺ нинг: «Қушларни ўз уяларида (тинч) қолдиринглар», деганларини эшитдим. Яна у зотнинг: «Ўғил бола учун иккита қўй, қиз бола учун битта қўй (сўйилади); уларнинг эркак ёки урғочи бўлиши сизга зарар қилмайди», деганларини ҳам эшитдим, деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنْ سِبَاعِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أُمِّ كُرْزٍ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَنِ الْغُلاَمِ شَاتَانِ مِثْلاَنِ وَعَنِ الْجَارِيَةِ شَاةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا هُوَ الْحَدِيثُ وَحَدِيثُ سُفْيَانَ وَهَمٌ ‏.‏

Ummu Kurz (roziyallohu anho) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Oʻgʻil bola uchun (bir-biriga) oʻxshash ikkita qoʻy, qiz bola uchun esa bitta qoʻy (soʻyiladi)», dedilar. Abu Dovud aytadi: Toʻgʻri hadis shudir, Sufyonning hadisi esa xatodir.Умму Курз (розияллоҳу анҳо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўғил бола учун (бир-бирига) ўхшаш иккита қўй, қиз бола учун эса битта қўй (сўйилади)», дедилар. Абу Довуд айтади: Тўғри ҳадис шудир, Суфённинг ҳадиси эса хатодир.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ غُلاَمٍ رَهِينَةٌ بِعَقِيقَتِهِ تُذْبَحُ عَنْهُ يَوْمَ السَّابِعِ وَيُحْلَقُ رَأْسُهُ وَيُدَمَّى ‏"‏ ‏.‏ فَكَانَ قَتَادَةُ إِذَا سُئِلَ عَنِ الدَّمِ كَيْفَ يُصْنَعُ بِهِ قَالَ إِذَا ذَبَحْتَ الْعَقِيقَةَ أَخَذْتَ مِنْهَا صُوفَةً وَاسْتَقْبَلْتَ بِهِ أَوْدَاجَهَا ثُمَّ تُوضَعُ عَلَى يَافُوخِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَسِيلَ عَلَى رَأْسِهِ مِثْلُ الْخَيْطِ ثُمَّ يُغْسَلُ رَأْسُهُ بَعْدُ وَيُحْلَقُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا وَهَمٌ مِنْ هَمَّامٍ ‏"‏ وَيُدَمَّى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ خُولِفَ هَمَّامٌ فِي هَذَا الْكَلاَمِ وَهُوَ وَهَمٌ مِنْ هَمَّامٍ وَإِنَّمَا قَالُوا ‏"‏ يُسَمَّى ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ هَمَّامٌ ‏"‏ يُدَمَّى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَيْسَ يُؤْخَذُ بِهَذَا ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺ dan rivoyat qilinadiki, u zot: «Har bir oʻgʻil bola oʻzining aqiqasiga garovdir; yettinchi kuni uning uchun (qurbonlik) soʻyiladi, boshi qirtishlanadi va qonga belanadi», dedilar. Qatoda qondan: «Uni qanday qilinadi?» deb soʻralganda, shunday der edi: «Aqiqani soʻyganingda, undan bir tutam jun olib, uni hayvonning (kesilgan) tomirlariga tutasan, soʻngra uni chaqaloqning liqildogʻiga qoʻyasan, toki uning boshiga ip kabi (ingichka) qon oqib tushguncha; keyin esa uning boshi yuvilib, qirtishlanadi». Abu Dovud aytadi: Bu — «qonga belanadi» (degani) Hammomning xatosidir. Abu Dovud aytadi: Hammomga bu soʻzda (boshqalar) muxolif boʻldilar va bu Hammomning xatosidir; ular faqat «ism qoʻyiladi» deganlar, Hammom esa «qonga belanadi» dedi. Abu Dovud aytadi: Bunga amal qilinmaydi.Самура (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺ дан ривоят қилинадики, у зот: «Ҳар бир ўғил бола ўзининг ақиқасига гаровдир; еттинчи куни унинг учун (қурбонлик) сўйилади, боши қиртишланади ва қонга беланади», дедилар. Қатода қондан: «Уни қандай қилинади?» деб сўралганда, шундай дер эди: «Ақиқани сўйганингда, ундан бир тутам жун олиб, уни ҳайвоннинг (кесилган) томирларига тутасан, сўнгра уни чақалоқнинг лиқилдоғига қўясан, токи унинг бошига ип каби (ингичка) қон оқиб тушгунча; кейин эса унинг боши ювилиб, қиртишланади». Абу Довуд айтади: Бу — «қонга беланади» (дегани) Ҳаммомнинг хатосидир. Абу Довуд айтади: Ҳаммомга бу сўзда (бошқалар) мухолиф бўлдилар ва бу Ҳаммомнинг хатосидир; улар фақат «исм қўйилади» деганлар, Ҳаммом эса «қонга беланади» деди. Абу Довуд айтади: Бунга амал қилинмайди.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ غُلاَمٍ رَهِينَةٌ بِعَقِيقَتِهِ تُذْبَحُ عَنْهُ يَوْمَ سَابِعِهِ وَيُحْلَقُ وَيُسَمَّى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَيُسَمَّى أَصَحُّ كَذَا قَالَ سَلاَّمُ بْنُ أَبِي مُطِيعٍ عَنْ قَتَادَةَ وَإِيَاسُ بْنُ دَغْفَلٍ وَأَشْعَثُ عَنِ الْحَسَنِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَيُسَمَّى ‏"‏ ‏.‏ وَرَوَاهُ أَشْعَثُ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَيُسَمَّى ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Har bir oʻgʻil bola oʻzining aqiqasiga garovdir; yettinchi kuni uning uchun (qurbonlik) soʻyiladi, boshi qirtishlanadi va unga ism qoʻyiladi», dedilar. Abu Dovud aytadi: «Va unga ism qoʻyiladi» (degani) sahihroqdir. Salloma ibn Abu Mutiyʼ Qatodadan, Iyos ibn Dagʻfal va Ashʼas al-Hasandan shunday rivoyat qilganlar. (Al-Hasan): «Va unga ism qoʻyiladi», dedi. Ashʼas buni al-Hasandan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilib: «Va unga ism qoʻyiladi», dedi.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир ўғил бола ўзининг ақиқасига гаровдир; еттинчи куни унинг учун (қурбонлик) сўйилади, боши қиртишланади ва унга исм қўйилади», дедилар. Абу Довуд айтади: «Ва унга исм қўйилади» (дегани) саҳиҳроқдир. Саллома ибн Абу Мутийъ Қатодадан, Иёс ибн Дағфал ва Ашъас ал-Ҳасандан шундай ривоят қилганлар. (Ал-Ҳасан): «Ва унга исм қўйилади», деди. Ашъас буни ал-Ҳасандан, у Набий ﷺ дан ривоят қилиб: «Ва унга исм қўйилади», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنِ الرَّبَابِ، عَنْ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ الضَّبِّيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَعَ الْغُلاَمِ عَقِيقَتُهُ فَأَهْرِيقُوا عَنْهُ دَمًا وَأَمِيطُوا عَنْهُ الأَذَى ‏"‏ ‏.‏

Salmon ibn Omir az-Zabbiy (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Oʻgʻil bola bilan birga uning aqiqasi (boʻladi); shunday ekan, uning uchun qon toʻkinglar (qurbonlik soʻyinglar) va undan ozorni (sochini) ketkazinglar», dedilar.Салмон ибн Омир аз-Заббий (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўғил бола билан бирга унинг ақиқаси (бўлади); шундай экан, унинг учун қон тўкинглар (қурбонлик сўйинглар) ва ундан озорни (сочини) кетказинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنِ الْحَسَنِ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ إِمَاطَةُ الأَذَى حَلْقُ الرَّأْسِ ‏.‏

Al-Hasan (rahimahulloh) shunday der edi: Ozorni ketkazish — bu boshni qirtishlashdir.Ал-Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ) шундай дер эди: Озорни кетказиш — бу бошни қиртишлашдир.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَقَّ عَنِ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ كَبْشًا كَبْشًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hasan va Husayn (roziyallohu anhumo) uchun bittadan qoʻchqor aqiqa qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ва Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) учун биттадан қўчқор ақиқа қилдилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ أُرَاهُ عَنْ جَدِّهِ قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْعَقِيقَةِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ يُحِبُّ اللَّهُ الْعُقُوقَ ‏"‏ ‏.‏ كَأَنَّهُ كَرِهَ الاِسْمَ وَقَالَ ‏"‏ مَنْ وُلِدَ لَهُ وَلَدٌ فَأَحَبَّ أَنْ يَنْسُكَ عَنْهُ فَلْيَنْسُكْ عَنِ الْغُلاَمِ شَاتَانِ مُكَافِئَتَانِ وَعَنِ الْجَارِيَةِ شَاةٌ ‏"‏ ‏.‏ وَسُئِلَ عَنِ الْفَرَعِ قَالَ ‏"‏ وَالْفَرَعُ حَقٌّ وَأَنْ تَتْرُكُوهُ حَتَّى يَكُونَ بَكْرًا شُغْزُبًّا ابْنَ مَخَاضٍ أَوِ ابْنَ لَبُونٍ فَتُعْطِيَهُ أَرْمَلَةً أَوْ تَحْمِلَ عَلَيْهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذْبَحَهُ فَيَلْزَقَ لَحْمُهُ بِوَبَرِهِ وَتُكْفِئَ إِنَاءَكَ وَتُوَلِّهَ نَاقَتَكَ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa, oʻylashimcha, bobosidan rivoyat qilib aytadi: Rasululloh ﷺ dan aqiqa haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Alloh uquqni (oqlik, qarindoshlik aloqasini uzishni) yaxshi koʻrmaydi», dedilar — goʻyo u zot bu nomni yoqtirmaganday boʻldilar — va: «Kimning farzandi tugʻilsa va u uning uchun qurbonlik soʻymoqchi boʻlsa, soʻysin: oʻgʻil bola uchun (bir-biriga) teng ikkita qoʻy, qiz bola uchun esa bitta qoʻy (soʻyiladi)», dedilar. U zotdan faraʼ haqida ham soʻraldi. U zot: «Faraʼ haqdir; lekin uni qoldirib, toki u (yetilgan) ibn maxoz yoki ibn labun (bir yoki ikki yashar tuya) boʻlguncha kutib, soʻng uni bevaga berishing yoki Alloh yoʻlida (jihodga) minib chiqishing — uni soʻyib, goʻshtini juniga yopishtirib qoʻyishing, idishingni agʻdarib (boʻsh qoldirishing) va tuyangni (bolasidan) ayirib qoʻyishingdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса, ўйлашимча, бобосидан ривоят қилиб айтади: Расулуллоҳ ﷺ дан ақиқа ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Аллоҳ уқуқни (оқлик, қариндошлик алоқасини узишни) яхши кўрмайди», дедилар — гўё у зот бу номни ёқтирмагандай бўлдилар — ва: «Кимнинг фарзанди туғилса ва у унинг учун қурбонлик сўймоқчи бўлса, сўйсин: ўғил бола учун (бир-бирига) тенг иккита қўй, қиз бола учун эса битта қўй (сўйилади)», дедилар. У зотдан фараъ ҳақида ҳам сўралди. У зот: «Фараъ ҳақдир; лекин уни қолдириб, токи у (етилган) ибн махоз ёки ибн лабун (бир ёки икки яшар туя) бўлгунча кутиб, сўнг уни бевага беришинг ёки Аллоҳ йўлида (жиҳодга) миниб чиқишинг — уни сўйиб, гўштини жунига ёпиштириб қўйишинг, идишингни ағдариб (бўш қолдиришинг) ва туянгни (боласидан) айириб қўйишингдан кўра яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ، يَقُولُ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذَا وُلِدَ لأَحَدِنَا غُلاَمٌ ذَبَحَ شَاةً وَلَطَخَ رَأْسَهُ بِدَمِهَا فَلَمَّا جَاءَ اللَّهُ بِالإِسْلاَمِ كُنَّا نَذْبَحُ شَاةً وَنَحْلِقُ رَأْسَهُ وَنَلْطَخُهُ بِزَعْفَرَانٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Burayda aytadi: Otam Burayda (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Biz johiliyat davrida birortamizning oʻgʻil farzandi tugʻilsa, bir qoʻy soʻyib, uning boshini (qoʻyning) qoniga belar edik. Alloh Islomni keltirgach esa, biz bir qoʻy soʻyib, uning boshini qirtishlaydigan va zaʼfaron bilan moylaydigan boʻldik.Абдуллоҳ ибн Бурайда айтади: Отам Бурайда (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Биз жоҳилият даврида бирортамизнинг ўғил фарзанди туғилса, бир қўй сўйиб, унинг бошини (қўйнинг) қонига белар эдик. Аллоҳ Исломни келтиргач эса, биз бир қўй сўйиб, унинг бошини қиртишлайдиган ва заъфарон билан мойлайдиган бўлдик.