Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْخَصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا بِخَرْصِهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ وَقَالُوا إِنَّ الْعَرَايَا مُسْتَثْنَاةٌ مِنْ جُمْلَةِ نَهْىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَحَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ وَقَالُوا لَهُ أَنْ يَشْتَرِيَ مَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ ‏.‏ وَمَعْنَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَرَادَ التَّوْسِعَةَ عَلَيْهِمْ فِي هَذَا لأَنَّهُمْ شَكَوْا إِلَيْهِ وَقَالُوا لاَ نَجِدُ مَا نَشْتَرِي مِنَ الثَّمَرِ إِلاَّ بِالتَّمْرِ فَرَخَّصَ لَهُمْ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ أَنْ يَشْتَرُوهَا فَيَأْكُلُوهَا رُطَبًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Zayd ibn Sobitdan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ ariyyani uning taxminiy bahosi bilan sotishga ruxsat berdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Hurayraning hadisi ham hasan sahih hadisdir. Baʼzi ilm ahli, jumladan Shofeiy, Ahmad va Ishoq nazdida amal shunga binoandir. Ular: «Ariyya Nabiy ﷺning umumiy nahyidan mustasnodir, chunki u zot muhoqala va muzobanadan qaytarganlar», deganlar va Zayd ibn Sobitning hadisi hamda Abu Hurayraning hadisi bilan dalil keltirib, «U kishi besh vasqdan oz boʻlgan miqdorni sotib olishi mumkin», deganlar. Baʼzi ilm ahli nazdida buning maʼnosi shuki, Nabiy ﷺ bunda ularga kenglik berishni iroda qilganlar, chunki ular u zotga shikoyat qilib: «Biz xurmoni faqat (quruq) xurmo bilangina sotib ololmayapmiz», deganlar. Shunda u zot ularga besh vasqdan oz boʻlgan miqdorni sotib olib, uni yangi (xom) holida yeyishlariga ruxsat berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Зайд ибн Собитдан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ арийяни унинг тахминий баҳоси билан сотишга рухсат бердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳам ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳли, жумладан Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ наздида амал шунга биноандир. Улар: «Арийя Набий ﷺнинг умумий наҳйидан мустаснодир, чунки у зот муҳоқала ва музобанадан қайтарганлар», деганлар ва Зайд ибн Собитнинг ҳадиси ҳамда Абу Ҳурайранинг ҳадиси билан далил келтириб, «У киши беш васқдан оз бўлган миқдорни сотиб олиши мумкин», деганлар. Баъзи илм аҳли наздида бунинг маъноси шуки, Набий ﷺ бунда уларга кенглик беришни ирода қилганлар, чунки улар у зотга шикоят қилиб: «Биз хурмони фақат (қуруқ) хурмо билангина сотиб ололмаяпмиз», деганлар. Шунда у зот уларга беш васқдан оз бўлган миқдорни сотиб олиб, уни янги (хом) ҳолида ейишларига рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَرَوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ وَإِذَا أُحِلْتَ عَلَى مَلِيءٍ فَاتْبَعْهُ وَلاَ تَبِعْ بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَمَعْنَاهُ أَنَّهُ إِذَا أُحِيلَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيٍّ فَلْيَتْبَعْ ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أُحِيلَ الرَّجُلُ عَلَى مَلِيٍّ فَاحْتَالَهُ فَقَدْ بَرِئَ الْمُحِيلُ وَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَرْجِعَ عَلَى الْمُحِيلِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا تَوِيَ مَالُ هَذَا بِإِفْلاَسِ الْمُحَالِ عَلَيْهِ فَلَهُ أَنْ يَرْجِعَ عَلَى الأَوَّلِ ‏.‏ وَاحْتَجُّوا بِقَوْلِ عُثْمَانَ وَغَيْرِهِ حِينَ قَالُوا لَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى ‏.‏ قَالَ إِسْحَاقُ مَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ ‏"‏ لَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى ‏"‏ ‏.‏ هَذَا إِذَا أُحِيلَ الرَّجُلُ عَلَى آخَرَ وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ مَلِيٌّ فَإِذَا هُوَ مُعْدِمٌ فَلَيْسَ عَلَى مَالِ مُسْلِمٍ تَوًى ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Boyning (qarzni) choʻzib yurishi zulmdir. Qachon (qarzing) badavlat kishiga havola qilinsa, (uni) qabul qil; va bir savdoda ikki savdo qilma», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Uning maʼnosi shuki, qachon biringizning (qarzi) badavlat kishiga havola qilinsa, (uni) qabul qilsin. Baʼzi ilm ahli: «Qachon bir kishining (qarzi) badavlat kishiga havola qilinib, u (havolani) qabul qilsa, havola qiluvchi (qarzdan) xalos boʻladi va (oluvchi) havola qiluvchiga qaytib (talab qilishga) haqli emas», deganlar. Bu Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa: «Qachon havola qilingan kishining sinishi (iflos boʻlishi) sababli bu kishining moli yoʻqolsa, u birinchi (havola qiluvchi)ga qaytib (talab qilishga) haqlidir», deb Usmon va boshqalarning: ‹Musulmonning moli zoye boʻlmaydi›, degan soʻzi bilan dalil keltirganlar. Ishoq aytdi: Bu hadisning maʼnosi ‹Musulmonning moli zoye boʻlmaydi› deganidir; bu shuki, qachon bir kishining (qarzi) boshqasiga havola qilinib, u (havola qilingan)ni badavlat deb bilsa-yu, u esa qashshoq boʻlib chiqsa, (oʻshanda) musulmonning moli zoye boʻlmaydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бойнинг (қарзни) чўзиб юриши зулмдир. Қачон (қарзинг) бадавлат кишига ҳавола қилинса, (уни) қабул қил; ва бир савдода икки савдо қилма», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Унинг маъноси шуки, қачон бирингизнинг (қарзи) бадавлат кишига ҳавола қилинса, (уни) қабул қилсин. Баъзи илм аҳли: «Қачон бир кишининг (қарзи) бадавлат кишига ҳавола қилиниб, у (ҳаволани) қабул қилса, ҳавола қилувчи (қарздан) халос бўлади ва (олувчи) ҳавола қилувчига қайтиб (талаб қилишга) ҳақли эмас», деганлар. Бу Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса: «Қачон ҳавола қилинган кишининг синиши (ифлос бўлиши) сабабли бу кишининг моли йўқолса, у биринчи (ҳавола қилувчи)га қайтиб (талаб қилишга) ҳақлидир», деб Усмон ва бошқаларнинг: ‹Мусулмоннинг моли зое бўлмайди›, деган сўзи билан далил келтирганлар. Ишоқ айтди: Бу ҳадиснинг маъноси ‹Мусулмоннинг моли зое бўлмайди› деганидир; бу шуки, қачон бир кишининг (қарзи) бошқасига ҳавола қилиниб, у (ҳавола қилинган)ни бадавлат деб билса-ю, у эса қашшоқ бўлиб чиқса, (ўшанда) мусулмоннинг моли зое бўлмайди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ نَصِيبًا - أَوْ قَالَ شِقْصًا أَوْ قَالَ شِرْكًا لَهُ فِي عَبْدٍ فَكَانَ لَهُ مِنَ الْمَالِ مَا يَبْلُغُ ثَمَنَهُ بِقِيمَةِ الْعَدْلِ فَهُوَ عَتِيقٌ وَإِلاَّ فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ وَرُبَّمَا قَالَ نَافِعٌ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يَعْنِي فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ سَالِمٌ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim qulda boʻlgan ulushini — yoki: boʻlagini, yoki: sherikligini — ozod qilsa va uning (qulning) adolatli bahosiga yetadigan moli boʻlsa, u (qul butunlay) ozod boʻladi. Aks holda, undan ozod qilgani miqdorigina ozod boʻladi», dedilar. Ayyub aytdi: Baʼzan Nofiʼ bu hadisda «undan ozod qilgani miqdorigina ozod boʻladi» deb aytar edi. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Solim ham otasidan, u Nabiy ﷺdan bunga oʻxshash rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким қулда бўлган улушини — ёки: бўлагини, ёки: шериклигини — озод қилса ва унинг (қулнинг) адолатли баҳосига етадиган моли бўлса, у (қул бутунлай) озод бўлади. Акс ҳолда, ундан озод қилгани миқдоригина озод бўлади», дедилар. Айюб айтди: Баъзан Нофиъ бу ҳадисда «ундан озод қилгани миқдоригина озод бўлади» деб айтар эди. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Солим ҳам отасидан, у Набий ﷺдан бунга ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَامَلَ أَهْلَ خَيْبَرَ بِشَطْرِ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا مِنْ ثَمَرٍ أَوْ زَرْعٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ لَمْ يَرَوْا بِالْمُزَارَعَةِ بَأْسًا عَلَى النِّصْفِ وَالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ ‏.‏ وَاخْتَارَ بَعْضُهُمْ أَنْ يَكُونَ الْبَذْرُ مِنْ رَبِّ الأَرْضِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَكَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْمُزَارَعَةَ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَلَمْ يَرَوْا بِمُسَاقَاةِ النَّخِيلِ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ بَأْسًا ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ ‏.‏ وَلَمْ يَرَ بَعْضُهُمْ أَنْ يَصِحَّ شَيْءٌ مِنَ الْمُزَارَعَةِ إِلاَّ أَنْ يَسْتَأْجِرَ الأَرْضَ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Xaybar ahli bilan undan chiqadigan meva yoki ekinning yarmiga (sherik boʻlib) muomala qildilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Anas, Ibn Abbos, Zayd ibn Sobit va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalari va ulardan boshqalaridan boʻlgan baʼzi ahli ilmning amali shunga koʻradir: ular yarmi, uchdan biri va toʻrtdan biriga muzoraa (sherikchilik bilan dehqonchilik) qilishni zararli koʻrmaganlar. Baʼzilar urugʻ yer egasidan boʻlishini ixtiyor qildilar; bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ahli ilm uchdan bir va toʻrtdan birga muzoraa qilishni makruh sanagan, ammo xurmolarni uchdan bir va toʻrtdan birga musoqot (sugʻorib parvarish) qilishni zararli koʻrmaganlar; bu Mol ibn Anas va Shofeiyning soʻzidir. Baʼzilar esa yerni oltin va kumushga ijaraga olishdan boshqa hech qanday muzoraa toʻgʻri (sahih) boʻlishini koʻrmaganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Хайбар аҳли билан ундан чиқадиган мева ёки экиннинг ярмига (шерик бўлиб) муомала қилдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Анас, Ибн Аббос, Зайд ибн Собит ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобалари ва улардан бошқаларидан бўлган баъзи аҳли илмнинг амали шунга кўрадир: улар ярми, учдан бири ва тўртдан бирига музораа (шерикчилик билан деҳқончилик) қилишни зарарли кўрмаганлар. Баъзилар уруғ ер эгасидан бўлишини ихтиёр қилдилар; бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи аҳли илм учдан бир ва тўртдан бирга музораа қилишни макруҳ санаган, аммо хурмоларни учдан бир ва тўртдан бирга мусоқот (суғориб парвариш) қилишни зарарли кўрмаганлар; бу Мол ибн Анас ва Шофеийнинг сўзидир. Баъзилар эса ерни олтин ва кумушга ижарага олишдан бошқа ҳеч қандай музораа тўғри (саҳиҳ) бўлишини кўрмаганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لاَ يَظْلِمُهُ وَلاَ يُسْلِمُهُ وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللَّهُ فِي حَاجَتِهِ وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, otasidan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon musulmonning birodaridir, unga zulm qilmaydi va uni (dushman qoʻliga) tashlab qoʻymaydi. Kim oʻz birodarining hojatini ado etishda boʻlsa, Alloh uning hojatini ado etishda boʻladi. Kim bir musulmondan bir gʻamni aritsa, Alloh undan qiyomat kuni gʻamlaridan bir gʻamni aritadi. Kim bir musulmonning (aybini) yopsa, Alloh uning (aybini) qiyomat kuni yopadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Umarning hadisidan hasan sahih gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, отасидан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир, унга зулм қилмайди ва уни (душман қўлига) ташлаб қўймайди. Ким ўз биродарининг ҳожатини адо этишда бўлса, Аллоҳ унинг ҳожатини адо этишда бўлади. Ким бир мусулмондан бир ғамни аритса, Аллоҳ ундан қиёмат куни ғамларидан бир ғамни аритади. Ким бир мусулмоннинг (айбини) ёпса, Аллоҳ унинг (айбини) қиёмат куни ёпади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Умарнинг ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجَمَ يَهُودِيًّا وَيَهُودِيَّةً ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir yahudiy erkak va bir yahudiy ayolni toshboʻron qildilar. Abu Iso aytdi: Hadisda (uzun) qissa bor, bu hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир яҳудий эркак ва бир яҳудий аёлни тошбўрон қилдилар. Абу Исо айтди: Ҳадисда (узун) қисса бор, бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَطَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مِجَنٍّ قِيمَتُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَيْمَنَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ قَطَعَ فِي خَمْسَةِ دَرَاهِمَ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ وَعَلِيٍّ أَنَّهُمَا قَطَعَا فِي رُبْعِ دِينَارٍ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ أَنَّهُمَا قَالاَ تُقْطَعُ الْيَدُ فِي خَمْسَةِ دَرَاهِمَ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ رَأَوُا الْقَطْعَ فِي رُبْعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَ لاَ قَطْعَ إِلاَّ فِي دِينَارٍ أَوْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ ‏.‏ وَهُوَ حَدِيثٌ مُرْسَلٌ رَوَاهُ الْقَاسِمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَالْقَاسِمُ لَمْ يَسْمَعْ مِنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ قَالُوا لاَ قَطْعَ فِي أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ لاَ قَطْعَ فِي أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ ‏.‏ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ qiymati uch dirham boʻlgan qalqon (oʻgʻirlangani uchun oʻgʻrining qoʻlini) kestilar», dedi. Saʼd, Abdulloh ibn Amr, Ibn Abbos, Abu Hurayra va Ayman (roziyallohu anhum)dan ham (shu) bobda (hadis rivoyat qilingan). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahlidan, Nabiy ﷺning ashoblaridan baʼzilarining amali shu (hadisga binoan)dir. Ulardan Abu Bakr Siddiq besh dirhamda (qoʻl) kestirgan. Usmon va Alidan rivoyat qilinishicha, ular ikkalalari chorak dinorda (qoʻl) kestirganlar. Abu Hurayra va Abu Saiddan rivoyat qilinishicha, ular ikkalalari: «Qoʻl besh dirhamda kesiladi», deganlar. Tobeʼinlar fuqaholaridan baʼzilarining amali ham shu (hadisga binoan)dir va bu Molik ibn Anas, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ular chorak dinor va undan koʻp (miqdor)da (qoʻl) kesishni (joiz) koʻrishgan. Ibn Masʼuddan rivoyat qilinishicha, u: «Bir dinor yoki oʻn dirhamdan kam (miqdor)da (qoʻl) kesilmaydi», degan. Bu mursal hadis boʻlib, uni Qosim ibn Abdurrahmon Ibn Masʼuddan rivoyat qilgan; Qosim esa Ibn Masʼuddan (hadis) eshitmagan. Ilm ahlidan baʼzilarining amali shu (hadisga binoan)dir va bu Sufyon Savriy hamda Kufa ahlining soʻzidir. Ular: «Oʻn dirhamdan kam (miqdor)da (qoʻl) kesilmaydi», deganlar. Alidan rivoyat qilinishicha, u: «Oʻn dirhamdan kam (miqdor)da (qoʻl) kesilmaydi», degan. Lekin uning isnodi muttasil (uzluksiz) emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ қиймати уч дирҳам бўлган қалқон (ўғирлангани учун ўғрининг қўлини) кестилар», деди. Саъд, Абдуллоҳ ибн Амр, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра ва Айман (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (шу) бобда (ҳадис ривоят қилинган). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳлидан, Набий ﷺнинг ашобларидан баъзиларининг амали шу (ҳадисга биноан)дир. Улардан Абу Бакр Сиддиқ беш дирҳамда (қўл) кестирган. Усмон ва Алидан ривоят қилинишича, улар иккалалари чорак динорда (қўл) кестирганлар. Абу Ҳурайра ва Абу Саиддан ривоят қилинишича, улар иккалалари: «Қўл беш дирҳамда кесилади», деганлар. Тобеъинлар фуқаҳоларидан баъзиларининг амали ҳам шу (ҳадисга биноан)дир ва бу Молик ибн Анас, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улар чорак динор ва ундан кўп (миқдор)да (қўл) кесишни (жоиз) кўришган. Ибн Масъуддан ривоят қилинишича, у: «Бир динор ёки ўн дирҳамдан кам (миқдор)да (қўл) кесилмайди», деган. Бу мурсал ҳадис бўлиб, уни Қосим ибн Абдурраҳмон Ибн Масъуддан ривоят қилган; Қосим эса Ибн Масъуддан (ҳадис) эшитмаган. Илм аҳлидан баъзиларининг амали шу (ҳадисга биноан)дир ва бу Суфён Саврий ҳамда Куфа аҳлининг сўзидир. Улар: «Ўн дирҳамдан кам (миқдор)да (қўл) кесилмайди», деганлар. Алидан ривоят қилинишича, у: «Ўн дирҳамдан кам (миқдор)да (қўл) кесилмайди», деган. Лекин унинг исноди муттасил (узлуксиз) эмас.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْتُلُوا الْحَيَّاتِ وَاقْتُلُوا ذَا الطُّفْيَتَيْنِ وَالأَبْتَرَ فَإِنَّهُمَا يَلْتَمِسَانِ الْبَصَرَ وَيُسْقِطَانِ الْحَبَلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِي لُبَابَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى بَعْدَ ذَلِكَ عَنْ قَتْلِ حَيَّاتِ الْبُيُوتِ وَهِيَ الْعَوَامِرُ وَيُرْوَى عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ أَيْضًا ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ إِنَّمَا يُكْرَهُ مِنْ قَتْلِ الْحَيَّاتِ قَتْلُ الْحَيَّةِ الَّتِي تَكُونُ دَقِيقَةً كَأَنَّهَا فِضَّةٌ وَلاَ تَلْتَوِي فِي مِشْيَتِهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ilonlarni oʻldiringlar, ikki chiziqli (ilon) va dumi kalta (ilon)ni oʻldiringlar, chunki bu ikkisi koʻzni koʻr qiladi va homilani tushiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ibn Umardan, u Abu Lubobadan (rivoyat qilinishicha): Paygʻambar ﷺ shundan keyin uy ilonlarini — yaʼni «avomir»larni — oʻldirishdan nahy qildilar; bu Ibn Umardan, Zayd ibn Xattobdan ham rivoyat qilinadi. Abdulloh ibn Muborak: «Ilonlarni oʻldirishdan kumush kabi ingichka boʻlib, yurishida egilmaydigan ilonni oʻldirishgina makruhdir», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Илонларни ўлдиринглар, икки чизиқли (илон) ва думи калта (илон)ни ўлдиринглар, чунки бу иккиси кўзни кўр қилади ва ҳомилани туширади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Умардан, у Абу Лубобадан (ривоят қилинишича): Пайғамбар ﷺ шундан кейин уй илонларини — яъни «авомир»ларни — ўлдиришдан наҳй қилдилар; бу Ибн Умардан, Зайд ибн Хаттобдан ҳам ривоят қилинади. Абдуллоҳ ибн Муборак: «Илонларни ўлдиришдан кумуш каби ингичка бўлиб, юришида эгилмайдиган илонни ўлдиришгина макруҳдир», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا لَيْسَ بِضَارٍ وَلاَ كَلْبَ مَاشِيَةٍ نَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسُفْيَانَ بْنِ أَبِي زُهَيْرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ أَوْ كَلْبَ زَرْعٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki ov iti ham, chorva iti ham boʻlmagan it boqsa, har kuni uning savobidan ikki qirot kamayadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺdan: «Yoki ekin iti» degan rivoyat ham kelgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки ов ити ҳам, чорва ити ҳам бўлмаган ит боқса, ҳар куни унинг савобидан икки қирот камаяди», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺдан: «Ёки экин ити» деган ривоят ҳам келган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ كَلْبَ مَاشِيَةٍ ‏.‏ قَالَ قِيلَ لَهُ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ يَقُولُ أَوْ كَلْبَ زَرْعٍ ‏.‏ فَقَالَ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ لَهُ زَرْعٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ itlarni oʻldirishga buyurdilar, faqat ov iti yoki chorva itidan boshqa. Unga: «Abu Hurayra ‹yoki ekin iti› der edi», deyilgan edi. Shunda u: «Abu Hurayraning ekini bor edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ итларни ўлдиришга буюрдилар, фақат ов ити ёки чорва итидан бошқа. Унга: «Абу Ҳурайра ‹ёки экин ити› дер эди», дейилган эди. Шунда у: «Абу Ҳурайранинг экини бор эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَهَنَّادٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ عَشْرَ سِنِينَ يُضَحِّي ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Madinada oʻn yil turib, (har yili) qurbonlik qildilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинада ўн йил туриб, (ҳар йили) қурбонлик қилдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَأْكُلُ أَحَدُكُمْ مِنْ لَحْمِ أُضْحِيَتِهِ فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ - وَإِنَّمَا كَانَ النَّهْىُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُتَقَدِّمًا ثُمَّ رَخَّصَ بَعْدَ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Sizlardan biringiz qurbonligi goʻshtidan uch kundan ortiq yemasin», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Oisha va Anasdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. (Goʻsht yeyishdan) qaytarish Nabiy ﷺdan avvalroq boʻlgan edi, soʻng keyinchalik (Rasululloh ﷺ) bunga ruxsat berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сизлардан бирингиз қурбонлиги гўштидан уч кундан ортиқ емасин», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Оиша ва Анасдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. (Гўшт ейишдан) қайтариш Набий ﷺдан аввалроқ бўлган эди, сўнг кейинчалик (Расулуллоҳ ﷺ) бунга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَقْتُ الأَوَّلُ مِنَ الصَّلاَةِ رِضْوَانُ اللَّهِ وَالْوَقْتُ الآخِرُ عَفْوُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ فَرْوَةَ لاَ يُرْوَى إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ وَلَيْسَ هُوَ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَاضْطَرَبُوا عَنْهُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَهُوَ صَدُوقٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozning avvalgi vaqti — Allohning rizosi, oxirgi vaqti esa — Allohning afvidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir. Ibn Abbos ham Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qilgan. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Umar, Oisha va Ibn Masʼuddan (ham hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ummu Farvaning hadisi faqat Abdulloh ibn Umar al-Umariyning hadisi orqaligina rivoyat qilinadi, u esa hadis ahli nazdida kuchli (rovi) emas, bu hadisda undan (rivoyatni) chalkash keltirganlar, garchi u sodiq boʻlsa-da; Yahyo ibn Said uning hifzi (yodlash quvvati) toʻgʻrisida (tanqidiy) gapirgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намознинг аввалги вақти — Аллоҳнинг ризоси, охирги вақти эса — Аллоҳнинг афвидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир. Ибн Аббос ҳам Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилган. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Ибн Умар, Оиша ва Ибн Масъуддан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Умму Фарванинг ҳадиси фақат Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарийнинг ҳадиси орқалигина ривоят қилинади, у эса ҳадис аҳли наздида кучли (рови) эмас, бу ҳадисда ундан (ривоятни) чалкаш келтирганлар, гарчи у содиқ бўлса-да; Яҳё ибн Саид унинг ҳифзи (ёдлаш қуввати) тўғрисида (танқидий) гапирган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الَّذِي تَفُوتُهُ صَلاَةُ الْعَصْرِ فَكَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَنَوْفَلِ بْنِ مُعَاوِيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ أَيْضًا عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Asr namozini qoldirib (oʻtkazib) yuborgan kishi xuddi ahli va molidan ayrilgan (talangan) kabidir», dedilar. Bu bobda Burayda va Navfal ibn Muoviyadan (ham hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Buni az-Zuhriy ham Solimdan, u otasi Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Аср намозини қолдириб (ўтказиб) юборган киши худди аҳли ва молидан айрилган (таланган) кабидир», дедилар. Бу бобда Бурайда ва Навфал ибн Муовиядан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Буни аз-Зуҳрий ҳам Солимдан, у отаси Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ بْنِ أَبِي النَّضْرِ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَجْتَمِعُونَ فَيَتَحَيَّنُونَ الصَّلَوَاتِ وَلَيْسَ يُنَادِي بِهَا أَحَدٌ فَتَكَلَّمُوا يَوْمًا فِي ذَلِكَ فَقَالَ بَعْضُهُمُ اتَّخِذُوا نَاقُوسًا مِثْلَ نَاقُوسِ النَّصَارَى ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمُ اتَّخِذُوا قَرْنًا مِثْلَ قَرْنِ الْيَهُودِ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَوَلاَ تَبْعَثُونَ رَجُلاً يُنَادِي بِالصَّلاَةِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا بِلاَلُ قُمْ فَنَادِ بِالصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Abu Bakr ibn an-Nazr ibn Abun-Nazr bizga hadis aytdi: Hajjoj ibn Muhammad bizga hadis aytdi. U aytdi: Ibn Jurayj aytdi: Nofiʼ bizga xabar berdi, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: Musulmonlar Madinaga kelganlarida toʻplanib, namozlarning vaqtini chamalab kutar edilar, lekin uni hech kim nido qilmasdi (azon aytmasdi). Bir kuni shu haqda gaplashdilar. Baʼzilari: «Nasorolarning qoʻngʻirogʻiga oʻxshash qoʻngʻiroq tutinglar», dedi. Baʼzilari: «Yahudiylarning shoxiga oʻxshash shox (karnay) tutinglar», dedi. U aytdi: Shunda Umar ibn al-Xattob: «Bir kishini yuborib, namozga nido qildirsangiz boʻlmaydimi?» dedi. U aytdi: Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Bilol, tur va namozga nido qilgin (azon ayt)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu Ibn Umarning hadisidan hasan sahih gʻarib hadisdir.Абу Бакр ибн ан-Назр ибн Абун-Назр бизга ҳадис айтди: Ҳажжож ибн Муҳаммад бизга ҳадис айтди. У айтди: Ибн Журайж айтди: Нофиъ бизга хабар берди, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: Мусулмонлар Мадинага келганларида тўпланиб, намозларнинг вақтини чамалаб кутар эдилар, лекин уни ҳеч ким нидо қилмасди (азон айтмасди). Бир куни шу ҳақда гаплашдилар. Баъзилари: «Насороларнинг қўнғироғига ўхшаш қўнғироқ тутинглар», деди. Баъзилари: «Яҳудийларнинг шохига ўхшаш шох (карнай) тутинглар», деди. У айтди: Шунда Умар ибн ал-Хаттоб: «Бир кишини юбориб, намозга нидо қилдирсангиз бўлмайдими?» деди. У айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Билол, тур ва намозга нидо қилгин (азон айт)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу Ибн Умарнинг ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَلاَةُ الْجَمَاعَةِ تَفْضُلُ عَلَى صَلاَةِ الرَّجُلِ وَحْدَهُ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهَكَذَا رَوَى نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ تَفْضُلُ صَلاَةُ الْجَمِيعِ عَلَى صَلاَةِ الرَّجُلِ وَحْدَهُ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَامَّةُ مَنْ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا قَالُوا ‏"‏ خَمْسٍ وَعِشْرِينَ ‏"‏ ‏.‏ إِلاَّ ابْنَ عُمَرَ فَإِنَّهُ قَالَ ‏"‏ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Jamoat namozi yolgʻiz kishining namozidan yigirma yetti daraja afzaldir», dedilar. U (Abu Iso) dedi: Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud, Ubay ibn Kaʼb, Muoz ibn Jabal, Abu Said, Abu Hurayra va Anas ibn Molikdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Nofiʼ ham Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shunday rivoyat qilgan: u zot: «Jamoat namozi yolgʻiz kishining namozidan yigirma yetti daraja afzaldir», dedilar. Abu Iso aytdi: Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlarning aksariyati «yigirma besh» deganlar; faqat Ibn Umargina «yigirma yetti» degan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жамоат намози ёлғиз кишининг намозидан йигирма етти даража афзалдир», дедилар. У (Абу Исо) деди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Убай ибн Каъб, Муоз ибн Жабал, Абу Саид, Абу Ҳурайра ва Анас ибн Моликдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Нофиъ ҳам Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шундай ривоят қилган: у зот: «Жамоат намози ёлғиз кишининг намозидан йигирма етти даража афзалдир», дедилар. Абу Исо айтди: Набий ﷺдан ривоят қилганларнинг аксарияти «йигирма беш» деганлар; фақат Ибн Умаргина «йигирма етти» деган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا جَلَسَ فِي الصَّلاَةِ وَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رُكْبَتِهِ وَرَفَعَ إِصْبَعَهُ الَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ الْيُمْنَى يَدْعُو بِهَا وَيَدُهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ بَاسِطَهَا عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَنُمَيْرٍ الْخُزَاعِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي حُمَيْدٍ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ يَخْتَارُونَ الإِشَارَةَ فِي التَّشَهُّدِ وَهُوَ قَوْلُ أَصْحَابِنَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ namozda oʻtirganlarida oʻng qoʻllarini tizzalari ustiga qoʻyib, bosh barmoqqa yaqin boʻlgan barmoqlarini koʻtarib, u bilan duo qilar edilar, chap qoʻllari esa chap tizzalari ustiga yozilgan holda boʻlardi. (Roviy) dedi: Bu bobda Abdulloh ibnuz-Zubayr, Numayr al-Xuzoiy, Abu Hurayra, Abu Humayd va Voil ibn Hujrdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan gʻariyb hadisdir. Biz uni Ubaydulloh ibn Umarning hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Nabiy ﷺning sahobalari va tobeinlardan boʻlgan baʼzi ahli ilm shunga amal qiladi; ular tashahhudda ishora qilishni ixtiyor qilishadi. Bu bizning ashoblarimizning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ намозда ўтирганларида ўнг қўлларини тиззалари устига қўйиб, бош бармоққа яқин бўлган бармоқларини кўтариб, у билан дуо қилар эдилар, чап қўллари эса чап тиззалари устига ёзилган ҳолда бўларди. (Ровий) деди: Бу бобда Абдуллоҳ ибнуз-Зубайр, Нумайр ал-Хузоий, Абу Ҳурайра, Абу Ҳумайд ва Воил ибн Ҳужрдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан ғарийб ҳадисдир. Биз уни Убайдуллоҳ ибн Умарнинг ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз. Набий ﷺнинг саҳобалари ва тобеинлардан бўлган баъзи аҳли илм шунга амал қилади; улар ташаҳҳудда ишора қилишни ихтиёр қилишади. Бу бизнинг ашобларимизнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نَنَامُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ وَنَحْنُ شَبَابٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي النَّوْمِ فِي الْمَسْجِدِ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لاَ يَتَّخِذُهُ مَبِيتًا وَلاَ مَقِيلاً ‏.‏ وَقَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ذَهَبُوا إِلَى قَوْلِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida masjidda uxlar edik, oʻshanda yosh yigitlar edik. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahlidan baʼzi bir qavm masjidda uxlashga ruxsat berishgan. Ibn Abbos aytdi: Uni tunaydigan yoki tushlik chogʻi dam oladigan joy qilib olmasin. Ilm ahlidan bir qavm Ibn Abbosning soʻziga moyil boʻlishgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида масжидда ухлар эдик, ўшанда ёш йигитлар эдик. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлидан баъзи бир қавм масжидда ухлашга рухсат беришган. Ибн Аббос айтди: Уни тунайдиган ёки тушлик чоғи дам оладиган жой қилиб олмасин. Илм аҳлидан бир қавм Ибн Аббоснинг сўзига мойил бўлишган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانُوا رُكُوعًا فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Ular bomdod namozida rukuʼda turgan edilar». Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Улар бомдод намозида рукуъда турган эдилар». Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُصَلَّى فِي سَبْعَةِ مَوَاطِنَ فِي الْمَزْبَلَةِ وَالْمَجْزَرَةِ وَالْمَقْبُرَةِ وَقَارِعَةِ الطَّرِيقِ وَفِي الْحَمَّامِ وَفِي مَعَاطِنِ الإِبِلِ وَفَوْقَ ظَهْرِ بَيْتِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ yetti joyda namoz oʻqishdan nahy qildilar (qaytardilar): axlatxonada, soʻyishxonada (qassobxonada), qabristonda, yoʻl oʻrtasida, hammomda, tuyalarning qoʻrasida va Allohning Uyi (Kaʼba) ustida.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ етти жойда намоз ўқишдан наҳй қилдилар (қайтардилар): ахлатхонада, сўйишхонада (қассобхонада), қабристонда, йўл ўртасида, ҳаммомда, туяларнинг қўрасида ва Аллоҳнинг Уйи (Каъба) устида.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مَرْثَدٍ وَجَابِرٍ وَأَنَسٍ ‏.‏ أَبُو مَرْثَدٍ اسْمُهُ كَنَّازُ بْنُ حُصَيْنٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ ‏.‏ وَقَدْ تُكُلِّمَ فِي زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَزَيْدُ بْنُ جُبَيْرٍ الْكُوفِيُّ أَثْبَتُ مِنْ هَذَا وَأَقْدَمُ وَقَدْ سَمِعَ مِنَ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏ وَحَدِيثُ دَاوُدَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَشْبَهُ وَأَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْعُمَرِيُّ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ مِنْهُمْ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash va shu maʼnoda rivoyat qiladi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Marsad, Jobir va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Marsadning ismi Kannoz ibn Husayndir. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi isnodi unchalik kuchli emas. Zayd ibn Jabira haqida uning yodlashi (hifzi) jihatidan gap (eʼtiroz) boʻlgan. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Jubayr al-Kufiy bundan koʻra ishonchliroq va qadimroq boʻlib, u Ibn Umardan eshitgandir. Lays ibn Saʼd bu hadisni Abdulloh ibn Umar al-Umariydan, u Nofiʼdan, u Ibn Umardan, u Umardan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Dovudning Nofiʼdan, uning Ibn Umardan, uning Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan hadisi Lays ibn Saʼdning hadisidan koʻra mosroq va sahihroqdir. Abdulloh ibn Umar al-Umariyni hadis ahlining baʼzilari, jumladan Yahyo ibn Said al-Qatton, uning yodlashi jihatidan zaif sanaganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан шунга ўхшаш ва шу маънода ривоят қилади. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Марсад, Жобир ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Марсаднинг исми Канноз ибн Ҳусайндир. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси исноди унчалик кучли эмас. Зайд ибн Жабира ҳақида унинг ёдлаши (ҳифзи) жиҳатидан гап (эътироз) бўлган. Абу Исо айтди: Зайд ибн Жубайр ал-Куфий бундан кўра ишончлироқ ва қадимроқ бўлиб, у Ибн Умардан эшитгандир. Лайс ибн Саъд бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарийдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Умардан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Довуднинг Нофиъдан, унинг Ибн Умардан, унинг Набий ﷺдан ривоят қилган ҳадиси Лайс ибн Саъднинг ҳадисидан кўра мосроқ ва саҳиҳроқдир. Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарийни ҳадис аҳлининг баъзилари, жумладан Яҳё ибн Саид ал-Қаттон, унинг ёдлаши жиҳатидан заиф санаганлар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى إِلَى بَعِيرِهِ أَوْ رَاحِلَتِهِ وَكَانَ يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ حَيْثُمَا تَوَجَّهَتْ بِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ بِالصَّلاَةِ إِلَى الْبَعِيرِ بَأْسًا أَنْ يَسْتَتِرَ بِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ tuyalari yoki ulovlari tomon (qarab) namoz oʻqidilar; va ular ulovlari ustida, u qaysi tomonga yuzlanmasin, namoz oʻqir edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. Bu baʼzi ilm ahlining soʻzidir; ular tuyaga qarab (uni sutra qilib) namoz oʻqishda hech qanday eʼtiroz koʻrmaydilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ туялари ёки уловлари томон (қараб) намоз ўқидилар; ва улар уловлари устида, у қайси томонга юзланмасин, намоз ўқир эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу баъзи илм аҳлининг сўзидир; улар туяга қараб (уни сутра қилиб) намоз ўқишда ҳеч қандай эътироз кўрмайдилар.

وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِذَا وُضِعَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَتَعَشَّى ابْنُ عُمَرَ وَهُوَ يَسْمَعُ قِرَاءَةَ الإِمَامِ ‏.‏ قَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Kechki ovqat qoʻyilib, namozga iqomat aytilsa, ovqatdan boshlanglar», dedilar. (Roviy) aytdi: Ibn Umar imomning qiroatini eshitib turgan holida kechki ovqatni yer edi. (Abu Iso) aytdi: Buni bizga Hannod hadis qilib aytdi, (u dedi:) bizga Abda Ubaydullohdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umardan hadis qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Кечки овқат қўйилиб, намозга иқомат айтилса, овқатдан бошланглар», дедилар. (Ровий) айтди: Ибн Умар имомнинг қироатини эшитиб турган ҳолида кечки овқатни ер эди. (Абу Исо) айтди: Буни бизга Ҳаннод ҳадис қилиб айтди, (у деди:) бизга Абда Убайдуллоҳдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан ҳадис қилди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قُلْتُ لِبِلاَلٍ كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَرُدُّ عَلَيْهِمْ حِينَ كَانُوا يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي الصَّلاَةِ قَالَ كَانَ يُشِيرُ بِيَدِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَحَدِيثُ صُهَيْبٍ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ عَنْ بُكَيْرٍ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قُلْتُ لِبِلاَلٍ كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ حَيْثُ كَانُوا يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ فِي مَسْجِدِ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ قَالَ كَانَ يَرُدُّ إِشَارَةً ‏.‏ وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ عِنْدِي صَحِيحٌ لأَنَّ قِصَّةَ حَدِيثِ صُهَيْبٍ غَيْرُ قِصَّةِ حَدِيثِ بِلاَلٍ ‏.‏ وَإِنْ كَانَ ابْنُ عُمَرَ رَوَى عَنْهُمَا فَاحْتَمَلَ أَنْ يَكُونَ سَمِعَ مِنْهُمَا جَمِيعًا ‏.‏

Mahmud ibn Gʻaylon bizga aytib berdi, Vakiyʼ bizga aytib berdi, Hishom ibn Saʼd bizga aytib berdi, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Men Bilolga: «Odamlar Nabiy ﷺga salom berishganda, u zot namozda boʻlsalar, qanday (salomlarini) qaytarar edilar?» dedim. U: «Qoʻllari bilan ishora qilar edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Suhaybning hadisi esa hasandir; uni faqat Laysning Bukayrdan (qilgan) hadisidan bilamiz. Zayd ibn Aslamdan, u Ibn Umardan ham rivoyat qilingan; u aytdi: Men Bilolga: «Banu Amr ibn Avf masjidida odamlar Nabiy ﷺga salom berishganda u zot nima qilar edilar?» dedim. U: «Ishora bilan (salomni) qaytarar edilar», dedi. Bu ikkala hadis ham mening nazdimda sahihdir, chunki Suhayb hadisining voqeasi Bilol hadisining voqeasidan boshqadir. Garchi Ibn Umar ikkovidan rivoyat qilgan boʻlsa-da, u ikkovidan birga eshitgan boʻlishi ehtimol qilinadi.Маҳмуд ибн Ғайлон бизга айтиб берди, Вакийъ бизга айтиб берди, Ҳишом ибн Саъд бизга айтиб берди, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У айтди: Мен Билолга: «Одамлар Набий ﷺга салом беришганда, у зот намозда бўлсалар, қандай (саломларини) қайтарар эдилар?» дедим. У: «Қўллари билан ишора қилар эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Суҳайбнинг ҳадиси эса ҳасандир; уни фақат Лайснинг Букайрдан (қилган) ҳадисидан биламиз. Зайд ибн Асламдан, у Ибн Умардан ҳам ривоят қилинган; у айтди: Мен Билолга: «Бану Амр ибн Авф масжидида одамлар Набий ﷺга салом беришганда у зот нима қилар эдилар?» дедим. У: «Ишора билан (саломни) қайтарар эдилар», деди. Бу иккала ҳадис ҳам менинг наздимда саҳиҳдир, чунки Суҳайб ҳадисининг воқеаси Билол ҳадисининг воқеасидан бошқадир. Гарчи Ибн Умар икковидан ривоят қилган бўлса-да, у икковидан бирга эшитган бўлиши эҳтимол қилинади.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَأَبُو عَمَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَمَقْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا فَكَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْفَجْرِ بِـْ ‏:‏ ‏(‏يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ‏)‏ وَ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ‏)‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحَفْصَةَ وَعَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَلاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي أَحْمَدَ وَالْمَعْرُوفُ عِنْدَ النَّاسِ حَدِيثُ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي أَحْمَدَ عَنْ إِسْرَائِيلَ هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا ‏.‏ وَأَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ثِقَةٌ حَافِظٌ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ بُنْدَارًا يَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَحْسَنَ حِفْظًا مِنْ أَبِي أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيِّ ‏.‏ وَأَبُو أَحْمَدَ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ الْكُوفِيُّ الأَسَدِيُّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bir oy davomida Paygʻambar ﷺni kuzatib turdim. U zot bomdod (fajr)dan oldingi ikki rakaatda {Qul yo ayyuhal-kofirun} va {Qul huvalloohu ahad}ni oʻqir edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Anas, Abu Hurayra, Ibn Abbos, Hafsa va Oishadan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan hadisdir. Biz uni as-Savriyning Abu Ishoqdan (qilgan) hadisi sifatida faqat Abu Ahmadning hadisi orqaligina bilamiz. Odamlar orasida mashhuri esa Isroilning Abu Ishoqdan (qilgan) hadisidir. Bu hadis Abu Ahmaddan, u Isroildan ham rivoyat qilingan. Abu Ahmad az-Zubayriy ishonchli, hofiz (kishi)dir. (Abu Iso) aytdi: Bundorni shunday deganini eshitdim: Men Abu Ahmad az-Zubayriydan koʻra hifzi yaxshiroq biror kishini koʻrmadim. Abu Ahmadning ismi Muhammad ibn Abdulloh ibn az-Zubayr al-Kufiy al-Asadiydir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен бир ой давомида Пайғамбар ﷺни кузатиб турдим. У зот бомдод (фажр)дан олдинги икки ракаатда {Қул ё айюҳал-кофирун} ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад}ни ўқир эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Анас, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Ҳафса ва Оишадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Биз уни ас-Саврийнинг Абу Ишоқдан (қилган) ҳадиси сифатида фақат Абу Аҳмаднинг ҳадиси орқалигина биламиз. Одамлар орасида машҳури эса Исроилнинг Абу Ишоқдан (қилган) ҳадисидир. Бу ҳадис Абу Аҳмаддан, у Исроилдан ҳам ривоят қилинган. Абу Аҳмад аз-Зубайрий ишончли, ҳофиз (киши)дир. (Абу Исо) айтди: Бундорни шундай деганини эшитдим: Мен Абу Аҳмад аз-Зубайрийдан кўра ҳифзи яхшироқ бирор кишини кўрмадим. Абу Аҳмаднинг исми Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр ал-Куфий ал-Асадийдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ قُدَامَةَ بْنِ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ يَسَارٍ، مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ صَلاَةَ بَعْدَ الْفَجْرِ إِلاَّ سَجْدَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ إِنَّمَا يَقُولُ لاَ صَلاَةَ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلاَّ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَحَفْصَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ قُدَامَةَ بْنِ مُوسَى وَرَوَى عَنْهُ غَيْرُ وَاحِدٍ ‏.‏ وَهُوَ مَا اجْتَمَعَ عَلَيْهِ أَهْلُ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلاَّ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bomdod (fajr)dan keyin ikki sajdadan (ikki rakaatdan) boshqa namoz yoʻq», dedilar. Bu hadisning maʼnosi: U zot, bomdod (fajr) tongi otganidan keyin bomdodning ikki rakaatidan boshqa namoz yoʻq, deyishlaridan iborat. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amr va Hafsadan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi gʻaribdir, biz uni faqat Qudoma ibn Musoning hadisi orqaligina bilamiz, undan bir necha kishi rivoyat qilgan. Ilm ahli shu (gap)ga ittifoq qilishgan: kishining bomdod (fajr) tongi otganidan keyin bomdodning ikki rakaatidan boshqasini oʻqishini makruh deb bilishgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бомдод (фажр)дан кейин икки саждадан (икки ракаатдан) бошқа намоз йўқ», дедилар. Бу ҳадиснинг маъноси: У зот, бомдод (фажр) тонги отганидан кейин бомдоднинг икки ракаатидан бошқа намоз йўқ, дейишларидан иборат. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр ва Ҳафсадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ғарибдир, биз уни фақат Қудома ибн Мусонинг ҳадиси орқалигина биламиз, ундан бир неча киши ривоят қилган. Илм аҳли шу (гап)га иттифоқ қилишган: кишининг бомдод (фажр) тонги отганидан кейин бомдоднинг икки ракаатидан бошқасини ўқишини макруҳ деб билишган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الظُّهْرِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan birga peshindan oldin ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat oʻqidim. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali va Oishadan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан бирга пешиндан олдин икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат ўқидим. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али ва Оишадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَأَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ مِهْرَانَ، سَمِعَ جَدَّهُ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً صَلَّى قَبْلَ الْعَصْرِ أَرْبَعًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot ﷺ: «Asrdan oldin toʻrt (rakaat) oʻqigan kishiga Alloh rahm qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻarib hasandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот ﷺ: «Асрдан олдин тўрт (ракаат) ўқиган кишига Аллоҳ раҳм қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғариб ҳасандир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ فِي بَيْتِهِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَكَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ bilan u zotning uylarida shomdan keyin ikki rakaat oʻqidim. (Rovi) aytdi: Bu bobda Rofiʼ ibn Xadij va Kaʼb ibn Ujradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ билан у зотнинг уйларида шомдан кейин икки ракаат ўқидим. (Рови) айтди: Бу бобда Рофиъ ибн Хадиж ва Каъб ибн Ужрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ حَفِظْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشْرَ رَكَعَاتٍ كَانَ يُصَلِّيهَا بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الظُّهْرِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَتْنِي حَفْصَةُ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الْفَجْرِ رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺdan oʻn rakaatni yodlab oldim, u zot uni kechasi va kunduzi oʻqirdilar: peshindan oldin ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat, shomdan keyin ikki rakaat, oxirgi xufton (namozi)dan keyin ikki rakaat. (Ibn Umar) aytdi: Hafsa (roziyallohu anho) menga u zotning bomdoddan oldin ikki rakaat oʻqir edilar, deb soʻzlab berdi. Bu hadis hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан ўн ракаатни ёдлаб олдим, у зот уни кечаси ва кундузи ўқирдилар: пешиндан олдин икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат, шомдан кейин икки ракаат, охирги хуфтон (намози)дан кейин икки ракаат. (Ибн Умар) айтди: Ҳафса (розияллоҳу анҳо) менга у зотнинг бомдоддан олдин икки ракаат ўқир эдилар, деб сўзлаб берди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ صَلاَةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى فَإِذَا خِفْتَ الصُّبْحَ فَأَوْتِرْ بِوَاحِدَةٍ وَاجْعَلْ آخِرَ صَلاَتِكَ وِتْرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ صَلاَةَ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ ‏.‏ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot ﷺ: «Kechasi (oʻqiladigan) namoz ikki-ikkidandir. Bomdod (kirib qolishidan) qoʻrqsang, bittani vitr qilib, namozingning oxirini vitr qilgin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Amr ibn Abasadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ahli ilm nazdida amal shunga: kechasi (oʻqiladigan) namoz ikki-ikkidandir. Bu Sufyon as-Savriy, Ibn al-Muborak, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот ﷺ: «Кечаси (ўқиладиган) намоз икки-иккидандир. Бомдод (кириб қолишидан) қўрқсанг, биттани витр қилиб, намозингнинг охирини витр қилгин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Амр ибн Абасадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аҳли илм наздида амал шунга: кечаси (ўқиладиган) намоз икки-иккидандир. Бу Суфён ас-Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ صَلُّوا فِي بُيُوتِكُمْ وَلاَ تَتَّخِذُوهَا قُبُورًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ishoq ibn Mansur bizga aytib berdi: Abdulloh ibn Numayr bizga Ubaydulloh ibn Umardan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan xabar berdi. U zot: «Uylaringizda namoz oʻqing va ularni qabristonlarga aylantirib qoʻymang», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ишоқ ибн Мансур бизга айтиб берди: Абдуллоҳ ибн Нумайр бизга Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан хабар берди. У зот: «Уйларингизда намоз ўқинг ва уларни қабристонларга айлантириб қўйманг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي أَبِي وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَدِ اسْتَثْنَى فَلاَ حِنْثَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا ‏.‏ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رضى الله عنهما مَوْقُوفًا ‏.‏ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَكَانَ أَيُّوبُ أَحْيَانًا يَرْفَعُهُ وَأَحْيَانًا لاَ يَرْفَعُهُ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الاِسْتِثْنَاءَ إِذَا كَانَ مَوْصُولاً بِالْيَمِينِ فَلاَ حِنْثَ عَلَيْهِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالأَوْزَاعِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror narsaga qasam ichib, ‹inshaalloh› desa, istisno qilibdi, demak unga hins (qasamni buzganlik gunohi) yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasandir. Uni Ubaydulloh ibn Umar va boshqalar Nofedan, u Ibn Umardan mavquf (yaʼni Ibn Umarning oʻz soʻzi) sifatida rivoyat qilganlar. Solimdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan ham shunday mavquf rivoyat qilingan. Bu hadisni Ayyub Saxtiyoniydan boshqa hech kim marfuʼ (Nabiyga koʻtarib) rivoyat qilganini bilmaymiz. Ismoil ibn Ibrohim: Ayyub baʼzan uni marfuʼ qilar, baʼzan marfuʼ qilmas edi, degan. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan koʻpchilik ilm ahlining amali shunga koʻradir, yaʼni istisno (inshaalloh deyish) qasamga ulangan boʻlsa, unga hins yoʻq. Bu Sufyon Savriy, Avzoiy, Molik ibn Anas, Abdulloh ibn Muborak, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор нарсага қасам ичиб, ‹иншааллоҳ› деса, истисно қилибди, демак унга ҳинс (қасамни бузганлик гуноҳи) йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасандир. Уни Убайдуллоҳ ибн Умар ва бошқалар Нофедан, у Ибн Умардан мавқуф (яъни Ибн Умарнинг ўз сўзи) сифатида ривоят қилганлар. Солимдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам шундай мавқуф ривоят қилинган. Бу ҳадисни Айюб Сахтиёнийдан бошқа ҳеч ким марфуъ (Набийга кўтариб) ривоят қилганини билмаймиз. Исмоил ибн Иброҳим: Айюб баъзан уни марфуъ қилар, баъзан марфуъ қилмас эди, деган. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган кўпчилик илм аҳлининг амали шунга кўрадир, яъни истисно (иншааллоҳ дейиш) қасамга уланган бўлса, унга ҳинс йўқ. Бу Суфён Саврий, Авзоий, Молик ибн Анас, Абдуллоҳ ибн Муборак, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَدْرَكَ عُمَرَ وَهُوَ فِي رَكْبٍ وَهُوَ يَحْلِفُ بِأَبِيهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ لِيَحْلِفْ حَالِفٌ بِاللَّهِ أَوْ لِيَسْكُتْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Umarga u bir karvonda turib otasi bilan qasam ichayotgan paytida yetib keldilar va Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi. Qasam ichuvchi Alloh bilan qasam ichsin yo jim tursin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умарга у бир карвонда туриб отаси билан қасам ичаётган пайтида етиб келдилар ва Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради. Қасам ичувчи Аллоҳ билан қасам ичсин ё жим турсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَرَّقَ نَخْلَ بَنِي النَّضِيرِ وَقَطَعَ وَهِيَ الْبُوَيْرَةُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏:‏ ‏(‏ مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَلَمْ يَرَوْا بَأْسًا بِقَطْعِ الأَشْجَارِ وَتَخْرِيبِ الْحُصُونِ ‏.‏ وَكَرِهَ بَعْضُهُمْ ذَلِكَ وَهُوَ قَوْلُ الأَوْزَاعِيِّ ‏.‏ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ وَنَهَى أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ يَزِيدَ أَنْ يَقْطَعَ شَجَرًا مُثْمِرًا أَوْ يُخَرِّبَ عَامِرًا وَعَمِلَ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ بَعْدَهُ ‏.‏ وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ بَأْسَ بِالتَّحْرِيقِ فِي أَرْضِ الْعَدُوِّ وَقَطْعِ الأَشْجَارِ وَالثِّمَارِ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ وَقَدْ تَكُونُ فِي مَوَاضِعَ لاَ يَجِدُونَ مِنْهُ بُدًّا فَأَمَّا بِالْعَبَثِ فَلاَ تُحَرَّقُ ‏.‏ وَقَالَ إِسْحَاقُ التَّحْرِيقُ سُنَّةٌ إِذَا كَانَ أَنْكَى فِيهِمْ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Banu Nazirning xurmozorini yondirdilar va (daraxtlarini) kesdilar — bu Buvayra (degan joy)dir. Shunda Alloh (taolo): {Xurmo daraxtlaridan biror narsani kessangiz yoki uni ildizlari uzra tik holida qoldirsangiz, (bu) Allohning izni bilandir va (Alloh) fosiqlarni xor qilish uchun (shunday qildi)} (Hashr 5) (oyatini) nozil qildi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli shu (rivoyatga) amal qilib, daraxtlarni kesish va qalʼalarni vayron qilishda zarar yoʻq deb koʻrganlar. Baʼzilari buni makruh sanaganlar, bu Avzoiyning soʻzidir. Avzoiy aytdi: Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu) Yazidni mevali daraxtni kesishdan yoki obod joyni vayron qilishdan qaytargan, undan keyin musulmonlar shunga amal qilganlar. Shofiʼiy: «Dushman yerida yondirishda, daraxtlar va mevalarni kesishda zarar yoʻq», dedi. Ahmad: «Baʼzi oʻrinlarda bundan iloj boʻlmasligi mumkin, ammo behuda yoqilmaydi», dedi. Ishoq: «Agar bu ularga koʻproq zarar yetkazsa, yondirish sunnatdir», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Бану Назирнинг хурмозорини ёндирдилар ва (дарахтларини) кесдилар — бу Бувайра (деган жой)дир. Шунда Аллоҳ (таоло): {Хурмо дарахтларидан бирор нарсани кессангиз ёки уни илдизлари узра тик ҳолида қолдирсангиз, (бу) Аллоҳнинг изни биландир ва (Аллоҳ) фосиқларни хор қилиш учун (шундай қилди)} (Ҳашр 5) (оятини) нозил қилди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли шу (ривоятга) амал қилиб, дарахтларни кесиш ва қалъаларни вайрон қилишда зарар йўқ деб кўрганлар. Баъзилари буни макруҳ санаганлар, бу Авзоийнинг сўзидир. Авзоий айтди: Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) Язидни мевали дарахтни кесишдан ёки обод жойни вайрон қилишдан қайтарган, ундан кейин мусулмонлар шунга амал қилганлар. Шофиъий: «Душман ерида ёндиришда, дарахтлар ва меваларни кесишда зарар йўқ», деди. Аҳмад: «Баъзи ўринларда бундан илож бўлмаслиги мумкин, аммо беҳуда ёқилмайди», деди. Ишоқ: «Агар бу уларга кўпроқ зарар етказса, ёндириш суннатдир», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأَةً وُجِدَتْ فِي بَعْضِ مَغَازِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقْتُولَةً فَأَنْكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَلِكَ وَنَهَى عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَرَبَاحٍ وَيُقَالُ رِيَاحُ بْنُ الرَّبِيعِ وَالأَسْوَدِ بْنِ سَرِيعٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالصَّعْبِ بْنِ جَثَّامَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ كَرِهُوا قَتْلَ النِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ ‏.‏ وَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْبَيَاتِ وَقَتْلِ النِّسَاءِ فِيهِمْ وَالْوِلْدَانِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَرَخَّصَا فِي الْبَيَاتِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning gʻazotlaridan birida oʻldirilgan bir ayol topildi. Shunda Rasululloh ﷺ buni inkor qildilar va ayollar hamda bolalarni oʻldirishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahli shunga amal qilib, ayollar va bolalarni oʻldirishni makruh sanaganlar. Bu Sufyon Savriy va Shofeiyning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa tunda bostirib hujum qilishda ular orasida ayollar va bolalar oʻldirilishiga ruxsat berganlar. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir; ular tunda bostirib hujum qilishga ruxsat berganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг ғазотларидан бирида ўлдирилган бир аёл топилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ буни инкор қилдилар ва аёллар ҳамда болаларни ўлдиришдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли шунга амал қилиб, аёллар ва болаларни ўлдиришни макруҳ санаганлар. Бу Суфён Саврий ва Шофеийнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса тунда бостириб ҳужум қилишда улар орасида аёллар ва болалар ўлдирилишига рухсат берганлар. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир; улар тунда бостириб ҳужум қилишга рухсат берганлар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي صَخْرُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْغَادِرَ يُنْصَبُ لَهُ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ حَدِيثِ سُوَيْدٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لاَ أَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ مَرْفُوعًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, ahdiga xiyonat qilgan kishi uchun qiyomat kuni bir bayroq tikiladi›, deganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Men Muhammaddan Suvayd — Abu Ishoq — Umora ibn Umayr — Ali — Nabiy ﷺdan: «Har bir ahdshikan uchun bayroq boʻladi» degan hadis haqida soʻradim. U: «Men bu hadisni marfuʼ holida bilmayman», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, аҳдига хиёнат қилган киши учун қиёмат куни бир байроқ тикилади›, деганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Мен Муҳаммаддан Сувайд — Абу Ишоқ — Умора ибн Умайр — Али — Набий ﷺдан: «Ҳар бир аҳдшикан учун байроқ бўлади» деган ҳадис ҳақида сўрадим. У: «Мен бу ҳадисни марфуъ ҳолида билмайман», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نُبَايِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فَيَقُولُ لَنَا ‏"‏ فِيمَا اسْتَطَعْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ كِلاَهُمَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Biz Rasululloh ﷺga (amrni) eshitish va itoat qilish ustiga bayʼat qilar edik. U zot bizga: ‹Qoʻlingizdan kelganicha›, derdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu ikkala hadis ham hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Биз Расулуллоҳ ﷺга (амрни) эшитиш ва итоат қилиш устига байъат қилар эдик. У зот бизга: ‹Қўлингиздан келганича›, дердилар», деди. Абу Исо айтди: Бу иккала ҳадис ҳам ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْيَهُودَ إِذَا سَلَّمَ عَلَيْكُمْ أَحَدُهُمْ فَإِنَّمَا يَقُولُ السَّامُ عَلَيْكُمْ فَقُلْ عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, yahudiylardan biri sizlarga salom berganda, u faqat ‹as-somu alaykum (sizlarga oʻlim boʻlsin)› deydi. Bas, sen: ‹alayka (senga ham boʻlsin)› degin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, яҳудийлардан бири сизларга салом берганда, у фақат ‹ас-сому алайкум (сизларга ўлим бўлсин)› дейди. Бас, сен: ‹алайка (сенга ҳам бўлсин)› дегин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، وَشُعْبَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَأْذِنُهُ فِي الْجِهَادِ فَقَالَ ‏"‏ أَلَكَ وَالِدَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَفِيهِمَا فَجَاهِدْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو الْعَبَّاسِ هُوَ الشَّاعِرُ الأَعْمَى الْمَكِّيُّ وَاسْمُهُ السَّائِبُ بْنُ فَرُّوخَ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib, jihodga chiqishga ruxsat soʻradi. U zot: «Ota-onang bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ana oʻshalar (xizmatida) jihod qil», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (hadis) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Abul Abbos — Makkalik aʼmo (koʻr) shoir boʻlib, uning ismi Soib ibn Farruxdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб, жиҳодга чиқишга рухсат сўради. У зот: «Ота-онанг борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Ана ўшалар (хизматида) жиҳод қил», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ҳадис) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абул Аббос — Маккалик аъмо (кўр) шоир бўлиб, унинг исми Соиб ибн Фаррухдир.