Anas ibn Molik al-Ansoriy

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ وَعَلَى رَأْسِهِ الْمِغْفَرُ، فَلَمَّا نَزَعَهُ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ ابْنُ خَطَلٍ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اقْتُلْهُ ‏"‏ قَالَ مَالِكٌ وَلَمْ يَكُنِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا نُرَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ يَوْمَئِذٍ مُحْرِمًا‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ Fath kuni Makkaga — boshlarida temir dubulgʻa (migʻfar) bilan — kirdilar. U zot uni yechganlarida, bir kishi kelib: «Ibn Xatal Kaʼba pardalariga osilib (yopishib) turibdi», dedi. U zot: «Uni oʻldiringlar», dedilar. Molik: «Bizning bilishimizcha — Alloh yaxshiroq biluvchi — Paygʻambar ﷺ oʻsha kuni ehromda emas edilar», dedi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ Фатҳ куни Маккага — бошларида темир дубулға (миғфар) билан — кирдилар. У зот уни ечганларида, бир киши келиб: «Ибн Хатал Каъба пардаларига осилиб (ёпишиб) турибди», деди. У зот: «Уни ўлдиринглар», дедилар. Молик: «Бизнинг билишимизча — Аллоҳ яхшироқ билувчи — Пайғамбар ﷺ ўша куни эҳромда эмас эдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ،‏.‏ حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَقَمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَشْرًا نَقْصُرُ الصَّلاَةَ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan oʻn (kun) turdik — namozni qasr qilib (qisqartirib oʻqib).(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан ўн (кун) турдик — намозни қаср қилиб (қисқартириб ўқиб).

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ نَاسٌ مِنَ الأَنْصَارِ حِينَ أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَفَاءَ مِنْ أَمْوَالِ هَوَازِنَ، فَطَفِقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي رِجَالاً الْمِائَةَ مِنَ الإِبِلِ فَقَالُوا يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي قُرَيْشًا وَيَتْرُكُنَا، وَسُيُوفُنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَحُدِّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَقَالَتِهِمْ، فَأَرْسَلَ إِلَى الأَنْصَارِ فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ مِنْ أَدَمٍ وَلَمْ يَدْعُ مَعَهُمْ غَيْرَهُمْ، فَلَمَّا اجْتَمَعُوا قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ فُقَهَاءُ الأَنْصَارِ أَمَّا رُؤَسَاؤُنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَمْ يَقُولُوا شَيْئًا، وَأَمَّا نَاسٌ مِنَّا حَدِيثَةٌ أَسْنَانُهُمْ فَقَالُوا يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي قُرَيْشًا وَيَتْرُكُنَا، وَسُيُوفُنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنِّي أُعْطِي رِجَالاً حَدِيثِي عَهْدٍ بِكُفْرٍ، أَتَأَلَّفُهُمْ، أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالأَمْوَالِ وَتَذْهَبُونَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى رِحَالِكُمْ، فَوَاللَّهِ لَمَا تَنْقَلِبُونَ بِهِ خَيْرٌ مِمَّا يَنْقَلِبُونَ بِهِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ رَضِينَا‏.‏ فَقَالَ لَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَتَجِدُونَ أُثْرَةً شَدِيدَةً، فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي عَلَى الْحَوْضِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَلَمْ يَصْبِرُوا‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Alloh Rasuli ﷺga Havozin mollaridan fayʼ berganida, ansordan baʼzi odamlar (shunday) dedi — Paygʻambar ﷺ (baʼzi) kishilarga yuztadan tuya bera boshlaganida: «Alloh Rasululloh ﷺni magʻfirat qilsin! U Qurayshga berib, bizni qoldirayapti, holbuki bizning qilichlarimizdan ularning qoni tomib turibdi», dedilar. Anas aytdi: Rasululloh ﷺga ularning bu soʻzi aytildi. U zot ansorga (kishi) yuborib, ularni teri (charm) chodirda toʻpladilar va ular bilan birga boshqani chaqirmadilar. Ular yigʻ ilgach, Paygʻambar ﷺ turib: «Mendan sizlarga yetgan bu soʻz nima?» dedilar. Ansorning fuqaholari (fiqh ahli): «Ey Allohning Rasuli, bizning raislarimiz esa hech narsa demadi; ammo bizdan yoshi kichik baʼzilar: ‹Alloh Rasululloh ﷺni magʻfirat qilsin, u Qurayshga berib, bizni qoldirayapti, holbuki qilichlarimizdan ularning qoni tomadi› dedilar», dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Men kufrga yaqin (yangigina musulmon boʻ lgan) baʼzi kishilarga — ularni (islomga) ulfat (jalb) qilish uchun — berayapman. Odamlar mollar bilan ketishiga, sizlar esa Paygʻambar ﷺ bilan oʻz uylaringizga qaytishingizga rozi emasmisiz? Allohga qasamki, siz (oʻzingiz bilan) qaytadigan (Paygʻambar) ular qaytadigan (mol)dan yaxshiroqdir», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, biz rozi boʻ ldik», dedilar. Paygʻambar ﷺ ularga: «Sizlar mendan keyin qattiq asara (oʻzgani afzal koʻrish)ga duch kelasizlar; bas, Alloh va Rasuli ﷺni uchratguningizgacha sabr qilinglar — albatta men Havzdaman», dedilar. Anas: «Ular sabr qilmadilar (yaʼni baʼzilari keyin sabr qilolmadilar)», dedi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аллоҳ Расули ﷺга Ҳавозин молларидан файъ берганида, ансордан баъзи одамлар (шундай) деди — Пайғамбар ﷺ (баъзи) кишиларга юзтадан туя бера бошлаганида: «Аллоҳ Расулуллоҳ ﷺни мағфират қилсин! У Қурайшга бериб, бизни қолдираяпти, ҳолбуки бизнинг қиличларимиздан уларнинг қони томиб турибди», дедилар. Анас айтди: Расулуллоҳ ﷺга уларнинг бу сўзи айтилди. У зот ансорга (киши) юбориб, уларни тери (чарм) чодирда тўпладилар ва улар билан бирга бошқани чақирмадилар. Улар йиғ илгач, Пайғамбар ﷺ туриб: «Мендан сизларга етган бу сўз нима?» дедилар. Ансорнинг фуқаҳолари (фиқҳ аҳли): «Эй Аллоҳнинг Расули, бизнинг раисларимиз эса ҳеч нарса демади; аммо биздан ёши кичик баъзилар: ‹Аллоҳ Расулуллоҳ ﷺни мағфират қилсин, у Қурайшга бериб, бизни қолдираяпти, ҳолбуки қиличларимиздан уларнинг қони томади› дедилар», дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Мен куфрга яқин (янгигина мусулмон бў лган) баъзи кишиларга — уларни (исломга) улфат (жалб) қилиш учун — бераяпман. Одамлар моллар билан кетишига, сизлар эса Пайғамбар ﷺ билан ўз уйларингизга қайтишингизга рози эмасмисиз? Аллоҳга қасамки, сиз (ўзингиз билан) қайтадиган (Пайғамбар) улар қайтадиган (мол)дан яхшироқдир», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз рози бў лдик», дедилар. Пайғамбар ﷺ уларга: «Сизлар мендан кейин қаттиқ асара (ўзгани афзал кўриш)га дуч келасизлар; бас, Аллоҳ ва Расули ﷺни учратгунингизгача сабр қилинглар — албатта мен Ҳавздаман», дедилар. Анас: «Улар сабр қилмадилар (яъни баъзилари кейин сабр қилолмадилар)», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَنَائِمَ بَيْنَ قُرَيْشٍ‏.‏ فَغَضِبَتِ الأَنْصَارُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا، وَتَذْهَبُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏‏.‏ قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏"‏ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا أَوْ شِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الأَنْصَارِ أَوْ شِعْبَهُمْ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Makka fathi kuni boʻ lganida, Rasululloh ﷺ oʻljalarni Quraysh orasida taqsimladilar. Shunda ansor gʻazablandi. Paygʻambar ﷺ: «Odamlar dunyo bilan ketishlariga, sizlar esa Rasululloh ﷺ bilan ketishingizga rozi emasmisiz?» dedilar. Ular: «Ha (rozimiz)», dedilar. U zot: «Agar odamlar bir vodi yoki dara(yoʻl)dan yursa, men ansorning vodisi yoki darasidan yurardim», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Макка фатҳи куни бў лганида, Расулуллоҳ ﷺ ўлжаларни Қурайш орасида тақсимладилар. Шунда ансор ғазабланди. Пайғамбар ﷺ: «Одамлар дунё билан кетишларига, сизлар эса Расулуллоҳ ﷺ билан кетишингизга рози эмасмисиз?» дедилар. Улар: «Ҳа (розимиз)», дедилар. У зот: «Агар одамлар бир води ёки дара(йўл)дан юрса, мен ансорнинг водиси ёки дарасидан юрардим», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، أَنْبَأَنَا هِشَامُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمَ حُنَيْنٍ الْتَقَى هَوَازِنُ وَمَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَشَرَةُ آلاَفٍ وَالطُّلَقَاءُ فَأَدْبَرُوا قَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ، لَبَّيْكَ نَحْنُ بَيْنَ يَدَيْكَ، فَنَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ‏"‏‏.‏ فَانْهَزَمَ الْمُشْرِكُونَ، فَأَعْطَى الطُّلَقَاءَ وَالْمُهَاجِرِينَ وَلَمْ يُعْطِ الأَنْصَارَ شَيْئًا فَقَالُوا، فَدَعَاهُمْ فَأَدْخَلَهُمْ فِي قُبَّةٍ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالشَّاةِ وَالْبَعِيرِ، وَتَذْهَبُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتِ الأَنْصَارُ شِعْبًا لاَخْتَرْتُ شِعْبَ الأَنْصَارِ ‏"‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Hunayn kuni boʻ lganida, Havozin roʻbaroʻ keldi; Paygʻambar ﷺ bilan oʻn ming (kishi) va tulaqo (Fath kuni ozod qilingan Makkaliklar) bor edi. Ular (orqaga) yuz oʻgirdilar (chekindi). U zot: «Ey ansor jamoasi!» dedilar. Ular: «Labbayka, ey Allohning Rasuli, va saʼdayka! Labbayka, biz sening oldingdamiz», dedilar. Paygʻambar ﷺ (xachirdan) tushib: «Men — Allohning bandasi va Rasuliman», dedilar. Shunda mushriklar yengildi. U zot tulaqo va muhojirlarga berdilar, ansorga esa hech narsa bermadilar. Ular (gap) dedilar; u zot ularni chaqirib, bir qubba (chodir)ga kiritib: «Odamlar qoʻ y va tuya bilan ketishiga, sizlar esa Rasululloh ﷺ bilan ketishingizga rozi emasmisiz?» dedilar. Paygʻambar ﷺ: «Agar odamlar bir vodidan yursa, ansor (boshqa) bir daradan yursa, men ansorning darasini tanlagan boʻ lardim», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Ҳунайн куни бў лганида, Ҳавозин рўбарў келди; Пайғамбар ﷺ билан ўн минг (киши) ва тулақо (Фатҳ куни озод қилинган Маккаликлар) бор эди. Улар (орқага) юз ўгирдилар (чекинди). У зот: «Эй ансор жамоаси!» дедилар. Улар: «Лаббайка, эй Аллоҳнинг Расули, ва саъдайка! Лаббайка, биз сенинг олдингдамиз», дедилар. Пайғамбар ﷺ (хачирдан) тушиб: «Мен — Аллоҳнинг бандаси ва Расулиман», дедилар. Шунда мушриклар енгилди. У зот тулақо ва муҳожирларга бердилар, ансорга эса ҳеч нарса бермадилар. Улар (гап) дедилар; у зот уларни чақириб, бир қубба (чодир)га киритиб: «Одамлар қў й ва туя билан кетишига, сизлар эса Расулуллоҳ ﷺ билан кетишингизга рози эмасмисиз?» дедилар. Пайғамбар ﷺ: «Агар одамлар бир водидан юрса, ансор (бошқа) бир дарадан юрса, мен ансорнинг дарасини танлаган бў лардим», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَمَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نَاسًا مِنَ الأَنْصَارِ، فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ قُرَيْشًا حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ وَمُصِيبَةٍ، وَإِنِّي أَرَدْتُ أَنْ أَجْبُرَهُمْ وَأَتَأَلَّفَهُمْ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَرْجِعَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا، وَتَرْجِعُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى بُيُوتِكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏"‏ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتِ الأَنْصَارُ شِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الأَنْصَارِ أَوْ شِعْبَ الأَنْصَارِ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ansordan baʼzi odamlarni toʻplab: «Albatta Quraysh johiliyat va musibatga yaqin (yangigina undan chiqgan)dir; men ularning (koʻnglini) tuzatishni va ularni (islomga) jalb qilishni istadim. Odamlar dunyo bilan qaytishiga, sizlar esa Rasululloh ﷺ bilan oʻz uylaringizga qaytishingizga rozi emasmisiz?» dedilar. Ular: «Ha (rozimiz)», dedilar. U zot: «Agar odamlar bir vodidan yursa, ansor (boshqa) bir daradan yursa, men ansorning vodisi yoki ansorning darasidan yurardim», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ансордан баъзи одамларни тўплаб: «Албатта Қурайш жоҳилият ва мусибатга яқин (янгигина ундан чиқган)дир; мен уларнинг (кўнглини) тузатишни ва уларни (исломга) жалб қилишни истадим. Одамлар дунё билан қайтишига, сизлар эса Расулуллоҳ ﷺ билан ўз уйларингизга қайтишингизга рози эмасмисиз?» дедилар. Улар: «Ҳа (розимиз)», дедилар. У зот: «Агар одамлар бир водидан юрса, ансор (бошқа) бир дарадан юрса, мен ансорнинг водиси ёки ансорнинг дарасидан юрардим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ حُنَيْنٍ أَقْبَلَتْ هَوَازِنُ وَغَطَفَانُ وَغَيْرُهُمْ بِنَعَمِهِمْ وَذَرَارِيِّهِمْ، وَمَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَشَرَةُ آلاَفٍ وَمِنَ الطُّلَقَاءِ، فَأَدْبَرُوا عَنْهُ حَتَّى بَقِيَ وَحْدَهُ، فَنَادَى يَوْمَئِذٍ نِدَاءَيْنِ لَمْ يَخْلِطْ بَيْنَهُمَا، الْتَفَتَ عَنْ يَمِينِهِ، فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَبْشِرْ نَحْنُ مَعَكَ‏.‏ ثُمَّ الْتَفَتَ عَنْ يَسَارِهِ، فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَبْشِرْ نَحْنُ مَعَكَ‏.‏ وَهْوَ عَلَى بَغْلَةٍ بَيْضَاءَ، فَنَزَلَ فَقَالَ ‏"‏ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ‏"‏، فَانْهَزَمَ الْمُشْرِكُونَ، فَأَصَابَ يَوْمَئِذٍ غَنَائِمَ كَثِيرَةً، فَقَسَمَ فِي الْمُهَاجِرِينَ وَالطُّلَقَاءِ وَلَمْ يُعْطِ الأَنْصَارَ شَيْئًا، فَقَالَتِ الأَنْصَارُ إِذَا كَانَتْ شَدِيدَةٌ فَنَحْنُ نُدْعَى، وَيُعْطَى الْغَنِيمَةَ غَيْرُنَا‏.‏ فَبَلَغَهُ ذَلِكَ، فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ، فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ مَا حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكُمْ ‏"‏‏.‏ فَسَكَتُوا فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَلاَ تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا، وَتَذْهَبُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَحُوزُونَهُ إِلَى بُيُوتِكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا بَلَى‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا، وَسَلَكَتِ الأَنْصَارُ شِعْبًا لأَخَذْتُ شِعْبَ الأَنْصَارِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ هِشَامٌ يَا أَبَا حَمْزَةَ، وَأَنْتَ شَاهِدٌ ذَاكَ قَالَ وَأَيْنَ أَغِيبُ عَنْهُ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Hunayn kuni boʻ lganida, Havozin, Gʻatafon va boshqalar oʻz chorvalari va bola-chaqalari bilan roʻbaroʻ keldi; Paygʻambar ﷺ bilan oʻn ming (kishi) va tulaqodan (baʼzilari) bor edi. Ular u zotdan yuz oʻgirdilar (chekindi), to u zot yolgʻiz qoldilar. U zot oʻsha kuni ikki nido (chaqiriq) qildilar — ularni bir-biriga aralashtirmadilar. U zot oʻng tomoniga oʻgirilib: «Ey ansor jamoasi!» dedilar. Ular: «Labbayka, ey Allohning Rasuli! Suyunchi (xushxabar), biz sen bilan birgamiz», dedilar. Soʻng chap tomoniga oʻgirilib: «Ey ansor jamoasi!» dedilar. Ular: «Labbayka, ey Allohning Rasuli! Suyunchi, biz sen bilan birgamiz», dedilar. U zot oq xachir ustida edilar; (xachirdan) tushib: «Men — Allohning bandasi va Rasuliman», dedilar. Shunda mushriklar yengildi. U zot oʻsha kuni koʻp oʻljalarga erishdilar; uni muhojirlar va tulaqo orasida taqsimladilar, ansorga esa hech narsa bermadilar. Ansor: «Qattiqchilik (jang) boʻ lganida biz chaqirilamiz-u, oʻlja bizdan boshqaga beriladi», dedilar. Bu (gap) u zotga yetdi; u zot ularni bir qubba (chodir)ga toʻplab: «Ey ansor jamoasi, mendan sizlarga yetgan bu soʻz nima?» dedilar. Ular jim turdilar. U zot: «Ey ansor jamoasi! Odamlar dunyo bilan ketishiga, sizlar esa Rasululloh ﷺ bilan — uni oʻz uylaringizga olib (qoʻ shib) ketishingizga rozi emasmisiz?» dedilar. Ular: «Ha (rozimiz)», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Agar odamlar bir vodidan yursa, ansor (boshqa) bir daradan yursa, men ansorning darasini olgan (tanlagan) boʻ lardim», dedilar. Hishom: «Ey Abu Hamza (Anas), sen bunga guvoh boʻ lganmiding?» dedi. U: «Men undan qayerda gʻoyib boʻ lardim?!» dedi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Ҳунайн куни бў лганида, Ҳавозин, Ғатафон ва бошқалар ўз чорвалари ва бола-чақалари билан рўбарў келди; Пайғамбар ﷺ билан ўн минг (киши) ва тулақодан (баъзилари) бор эди. Улар у зотдан юз ўгирдилар (чекинди), то у зот ёлғиз қолдилар. У зот ўша куни икки нидо (чақириқ) қилдилар — уларни бир-бирига аралаштирмадилар. У зот ўнг томонига ўгирилиб: «Эй ансор жамоаси!» дедилар. Улар: «Лаббайка, эй Аллоҳнинг Расули! Суюнчи (хушхабар), биз сен билан биргамиз», дедилар. Сўнг чап томонига ўгирилиб: «Эй ансор жамоаси!» дедилар. Улар: «Лаббайка, эй Аллоҳнинг Расули! Суюнчи, биз сен билан биргамиз», дедилар. У зот оқ хачир устида эдилар; (хачирдан) тушиб: «Мен — Аллоҳнинг бандаси ва Расулиман», дедилар. Шунда мушриклар енгилди. У зот ўша куни кўп ўлжаларга эришдилар; уни муҳожирлар ва тулақо орасида тақсимладилар, ансорга эса ҳеч нарса бермадилар. Ансор: «Қаттиқчилик (жанг) бў лганида биз чақириламиз-у, ўлжа биздан бошқага берилади», дедилар. Бу (гап) у зотга етди; у зот уларни бир қубба (чодир)га тўплаб: «Эй ансор жамоаси, мендан сизларга етган бу сўз нима?» дедилар. Улар жим турдилар. У зот: «Эй ансор жамоаси! Одамлар дунё билан кетишига, сизлар эса Расулуллоҳ ﷺ билан — уни ўз уйларингизга олиб (қў шиб) кетишингизга рози эмасмисиз?» дедилар. Улар: «Ҳа (розимиз)», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар одамлар бир водидан юрса, ансор (бошқа) бир дарадан юрса, мен ансорнинг дарасини олган (танлаган) бў лардим», дедилар. Ҳишом: «Эй Абу Ҳамза (Анас), сен бунга гувоҳ бў лганмидинг?» деди. У: «Мен ундан қаерда ғойиб бў лардим?!» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَمِينٌ، وَأَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Har bir ummatning omonatdori (bordir); bu ummatning omonatdori Abu Ubayda ibnul-Jarrohdir», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Ҳар бир умматнинг омонатдори (бордир); бу умматнинг омонатдори Абу Убайда ибнул-Жарроҳдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجَعَ مِنْ غَزْوَةِ تَبُوكَ فَدَنَا مِنَ الْمَدِينَةِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ بِالْمَدِينَةِ أَقْوَامًا مَا سِرْتُمْ مَسِيرًا وَلاَ قَطَعْتُمْ وَادِيًا إِلاَّ كَانُوا مَعَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهُمْ بِالْمَدِينَةِ قَالَ ‏"‏ وَهُمْ بِالْمَدِينَةِ،حَبَسَهُمُ الْعُذْرُ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazotidan qaytdilar; Madinaga yaqinlashganlarida: «Albatta Madinada shunday qavmlar borki, sizlar qaysi (yoʻ lda) yurgan, qaysi vodiydan oʻtgan boʻ lsangiz, ular siz bilan birga (savobda sherik) edilar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, ular Madinada (turgan holda)mi?» dedi. U zot: «Ular Madinada (boʻ lsalar ham) — ularni uzr (kasallik) ushlab qoldi», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазотидан қайтдилар; Мадинага яқинлашганларида: «Албатта Мадинада шундай қавмлар борки, сизлар қайси (йў лда) юрган, қайси водийдан ўтган бў лсангиз, улар сиз билан бирга (савобда шерик) эдилар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, улар Мадинада (турган ҳолда)ми?» деди. У зот: «Улар Мадинада (бў лсалар ҳам) — уларни узр (касаллик) ушлаб қолди», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ الْمُسْلِمِينَ، بَيْنَا هُمْ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ مِنْ يَوْمِ الاِثْنَيْنِ وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي لَهُمْ لَمْ يَفْجَأْهُمْ إِلاَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ كَشَفَ سِتْرَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ، فَنَظَرَ إِلَيْهِمْ وَهُمْ فِي صُفُوفِ الصَّلاَةِ‏.‏ ثُمَّ تَبَسَّمَ يَضْحَكُ، فَنَكَصَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى عَقِبَيْهِ لِيَصِلَ الصَّفَّ، وَظَنَّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ أَنْ يَخْرُجَ إِلَى الصَّلاَةِ فَقَالَ أَنَسٌ وَهَمَّ الْمُسْلِمُونَ أَنْ يَفْتَتِنُوا فِي صَلاَتِهِمْ فَرَحًا بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ بِيَدِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَتِمُّوا صَلاَتَكُمْ، ثُمَّ دَخَلَ الْحُجْرَةَ وَأَرْخَى السِّتْرَ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, musulmonlar dushanba kuni bomdod namozida — Abu Bakr ularga (imom boʻ lib) namoz oʻqitayotgan paytida — birdan Rasululloh ﷺ Oishaning hujrasi pardasini koʻtarib, ularga — ular namoz saflarida (turgan) holda — qaradilar, soʻng kulib tabassum qildilar. Abu Bakr — Rasululloh ﷺ namozga chiqmoqchi deb oʻylab — safga (qoʻ shilish uchun) tovonlari ustida ortiga chekindi. Anas aytdi: Musulmonlar Rasululloh ﷺ (sogʻaygani)dan xursand boʻ lib, namozlarini buzishga (chalgʻishga) yaqin qoldilar. Shunda Rasululloh ﷺ ularga qoʻ llari bilan — namozlaringizni toʻ liq oʻqinglar (deb) — ishora qildilar, soʻng hujraga kirib, pardani tushirdilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, мусулмонлар душанба куни бомдод намозида — Абу Бакр уларга (имом бў либ) намоз ўқитаётган пайтида — бирдан Расулуллоҳ ﷺ Оишанинг ҳужраси пардасини кўтариб, уларга — улар намоз сафларида (турган) ҳолда — қарадилар, сўнг кулиб табассум қилдилар. Абу Бакр — Расулуллоҳ ﷺ намозга чиқмоқчи деб ўйлаб — сафга (қў шилиш учун) товонлари устида ортига чекинди. Анас айтди: Мусулмонлар Расулуллоҳ ﷺ (соғайгани)дан хурсанд бў либ, намозларини бузишга (чалғишга) яқин қолдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга қў ллари билан — намозларингизни тў лиқ ўқинглар (деб) — ишора қилдилар, сўнг ҳужрага кириб, пардани туширдилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَعَلَ يَتَغَشَّاهُ، فَقَالَتْ فَاطِمَةُ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ وَاكَرْبَ أَبَاهُ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ لَيْسَ عَلَى أَبِيكِ كَرْبٌ بَعْدَ الْيَوْمِ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا مَاتَ قَالَتْ يَا أَبَتَاهْ، أَجَابَ رَبًّا دَعَاهُ، يَا أَبَتَاهْ مَنْ جَنَّةُ الْفِرْدَوْسِ مَأْوَاهُ، يَا أَبَتَاهْ إِلَى جِبْرِيلَ نَنْعَاهْ‏.‏ فَلَمَّا دُفِنَ قَالَتْ فَاطِمَةُ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ يَا أَنَسُ، أَطَابَتْ أَنْفُسُكُمْ أَنْ تَحْثُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التُّرَابَ

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning (ahvollari) ogʻirlashganida, ularni (bir holsizlik) qoplay boshladi. Shunda Fotima (alayhassalom): «Voy, otamning kurbati (qiynalishi)!» dedi. U zot unga: «Bugundan keyin otangga (boshqa) kurbat (qiyinchilik) yoʻq», dedilar. U zot vafot etganlarida, u (Fotima): «Ey otajonim, oʻzini chaqirgan Robbiga javob berdi! Ey otajonim, Firdavs jannati uning maskanidir! Ey otajonim, Jibrilga (uning vafotini) xabar qilamiz!» dedi. U zot dafn qilinganlarida, Fotima (alayhassalom): «Ey Anas, Rasululloh ﷺning ustiga tuproq tashlashga koʻnglingiz qanday rozi boʻ ldi?» dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг (аҳволлари) оғирлашганида, уларни (бир ҳолсизлик) қоплай бошлади. Шунда Фотима (алайҳассалом): «Вой, отамнинг курбати (қийналиши)!» деди. У зот унга: «Бугундан кейин отангга (бошқа) курбат (қийинчилик) йўқ», дедилар. У зот вафот этганларида, у (Фотима): «Эй отажоним, ўзини чақирган Роббига жавоб берди! Эй отажоним, Фирдавс жаннати унинг масканидир! Эй отажоним, Жибрилга (унинг вафотини) хабар қиламиз!» деди. У зот дафн қилинганларида, Фотима (алайҳассалом): «Эй Анас, Расулуллоҳ ﷺнинг устига тупроқ ташлашга кўнглингиз қандай рози бў лди?» деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَجْتَمِعُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ أَبُو النَّاسِ، خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ، وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَىْءٍ، فَاشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا‏.‏ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ ذَنْبَهُ فَيَسْتَحِي ـ ائْتُوا نُوحًا فَإِنَّهُ أَوَّلُ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ‏.‏ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ‏.‏ وَيَذْكُرُ سُؤَالَهُ رَبَّهُ مَا لَيْسَ لَهُ بِهِ عِلْمٌ فَيَسْتَحِي، فَيَقُولُ ائْتُوا خَلِيلَ الرَّحْمَنِ‏.‏ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ، ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا كَلَّمَهُ اللَّهُ وَأَعْطَاهُ التَّوْرَاةَ‏.‏ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ‏.‏ وَيَذْكُرُ قَتْلَ النَّفْسِ بِغَيْرِ نَفْسٍ فَيَسْتَحِي مِنْ رَبِّهِ فَيَقُولُ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ، وَكَلِمَةَ اللَّهِ وَرُوحَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ، ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ‏.‏ فَيَأْتُونِي فَأَنْطَلِقُ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ ‏{‏لِي‏}‏ فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي وَقَعْتُ سَاجِدًا، فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ‏.‏ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُهُ بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ، ثُمَّ أَشْفَعُ، فَيَحُدُّ لِي حَدًّا، فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ إِلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي ـ مِثْلَهُ ـ ثُمَّ أَشْفَعُ، فَيَحُدُّ لِي حَدًّا، فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ‏{‏ثُمَّ أَعُودُ الثَّالِثَةَ‏}‏ ثُمَّ أَعُودُ الرَّابِعَةَ فَأَقُولُ مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ وَوَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ‏"‏ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ ‏"‏‏.‏ يَعْنِي قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏خَالِدِينَ فِيهَا‏}‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Qiyomat kuni moʻminlar (bir joyga) toʻplanib: ‹Qani edi, Robbimizga (yetishish uchun) shafoat soʻrasak› deydilar. Ular Odamning oldiga kelib: ‹Sen odamlarning otasisan; Alloh seni oʻz qoʻ li bilan yaratdi, farishtalarini senga sajda qildirdi va senga har bir narsaning nomini oʻrgatdi; bizga Robbing huzurida shafoat qil — toki bizni mana shu joyimizdan (mahsharning ogʻ irchiligidan) rohatlantirsin› deydilar. U: ‹Men siz (istagan) joyda (martabada) emasman› deydi — va oʻz gunohini eslab uyaladi — ‹Nuhning oldiga boringlar, chunki u Alloh yer ahliga yuborgan birinchi rasuldir› (deydi). Ular uning oldiga keladi; u: ‹Men siz (istagan) joyda emasman› deydi va oʻzi bilmagan narsani Robbidan soʻraganini eslab uyaladi, soʻng: ‹Rahmonning xaliliga (Ibrohimga) boringlar› deydi. Ular uning oldiga keladi; u: ‹Men siz (istagan) joyda emasman; Musoning oldiga boringlar — u Alloh (bevosita) gaplashgan va unga Tavrotni bergan banda› deydi. Ular uning oldiga keladi; u: ‹Men siz (istagan) joyda emasman› deydi va bir jonni — (qasos) joni boʻ lmagan holda — oʻldirganini eslab, Robbidan uyaladi, soʻng: ‹Iso — Allohning bandasi va Rasuli, Allohning kalimasi va Undan (boʻ lgan) ruhning oldiga boringlar› deydi. U: ‹Men siz (istagan) joyda emasman; Muhammad ﷺning oldiga boringlar — u Alloh oʻtgan va keyingi gunohini magʻfirat qilgan banda› deydi. Ular mening oldima keladi; men joʻnayman, to Robbim huzurida izn soʻrayman; menga izn beriladi. Robbimni koʻrganimda, sajdaga yiqilaman; Alloh xohlagancha meni (shu holda) qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar; soʻra — berilasan; ayt — eshitilasan; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi› deyiladi. Men boshimni koʻtarib, Robbimni — U menga oʻrgatgan hamd bilan — hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman; U menga bir hadd (chegara) belgilab beradi, men ularni jannatga kiritaman. Soʻng (yana) Uning huzuriga qaytaman; Robbimni koʻrganimda — shuning misli (takrorlanadi) — soʻng shafoat qilaman; U menga bir hadd belgilab beradi, men ularni jannatga kiritaman. Soʻng uchinchi marta (qaytaman), soʻng toʻrtinchi marta qaytaman va: ‹Doʻ zaxda — Qurʼon ushlab qolgan (abadiy qolishi vojib boʻ lgan)dan boshqa hech kim qolmadi› deyman», dedilar. Abu Abdulloh (Buxoriy): «‹Qurʼon ushlab qolgan (kishi)› — yaʼni Alloh taoloning: ‹...unda abadiy qoluvchilar boʻ lgan holda...› degan soʻzini (nazarda tutadi)», dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Қиёмат куни мўминлар (бир жойга) тўпланиб: ‹Қани эди, Роббимизга (етишиш учун) шафоат сўрасак› дейдилар. Улар Одамнинг олдига келиб: ‹Сен одамларнинг отасисан; Аллоҳ сени ўз қў ли билан яратди, фаришталарини сенга сажда қилдирди ва сенга ҳар бир нарсанинг номини ўргатди; бизга Роббинг ҳузурида шафоат қил — токи бизни мана шу жойимиздан (маҳшарнинг оғ ирчилигидан) роҳатлантирсин› дейдилар. У: ‹Мен сиз (истаган) жойда (мартабада) эмасман› дейди — ва ўз гуноҳини эслаб уялади — ‹Нуҳнинг олдига боринглар, чунки у Аллоҳ ер аҳлига юборган биринчи расулдир› (дейди). Улар унинг олдига келади; у: ‹Мен сиз (истаган) жойда эмасман› дейди ва ўзи билмаган нарсани Роббидан сўраганини эслаб уялади, сўнг: ‹Раҳмоннинг халилига (Иброҳимга) боринглар› дейди. Улар унинг олдига келади; у: ‹Мен сиз (истаган) жойда эмасман; Мусонинг олдига боринглар — у Аллоҳ (бевосита) гаплашган ва унга Тавротни берган банда› дейди. Улар унинг олдига келади; у: ‹Мен сиз (истаган) жойда эмасман› дейди ва бир жонни — (қасос) жони бў лмаган ҳолда — ўлдирганини эслаб, Роббидан уялади, сўнг: ‹Исо — Аллоҳнинг бандаси ва Расули, Аллоҳнинг калимаси ва Ундан (бў лган) руҳнинг олдига боринглар› дейди. У: ‹Мен сиз (истаган) жойда эмасман; Муҳаммад ﷺнинг олдига боринглар — у Аллоҳ ўтган ва кейинги гуноҳини мағфират қилган банда› дейди. Улар менинг олдима келади; мен жўнайман, то Роббим ҳузурида изн сўрайман; менга изн берилади. Роббимни кўрганимда, саждага йиқиламан; Аллоҳ хоҳлаганча мени (шу ҳолда) қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар; сўра — бериласан; айт — эшитиласан; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади› дейилади. Мен бошимни кўтариб, Роббимни — У менга ўргатган ҳамд билан — ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан; У менга бир ҳадд (чегара) белгилаб беради, мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг (яна) Унинг ҳузурига қайтаман; Роббимни кўрганимда — шунинг мисли (такрорланади) — сўнг шафоат қиламан; У менга бир ҳадд белгилаб беради, мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг учинчи марта (қайтаман), сўнг тўртинчи марта қайтаман ва: ‹Дў захда — Қуръон ушлаб қолган (абадий қолиши вожиб бў лган)дан бошқа ҳеч ким қолмади› дейман», дедилар. Абу Абдуллоҳ (Бухорий): «‹Қуръон ушлаб қолган (киши)› — яъни Аллоҳ таолонинг: ‹...унда абадий қолувчилар бў лган ҳолда...› деган сўзини (назарда тутади)», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ، بِقُدُومِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي أَرْضٍ يَخْتَرِفُ، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي سَائِلُكَ عَنْ ثَلاَثٍ لاَ يَعْلَمُهُنَّ إِلاَّ نَبِيٌّ فَمَا أَوَّلُ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ وَمَا أَوَّلُ طَعَامِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَمَا يَنْزِعُ الْوَلَدُ إِلَى أَبِيهِ أَوْ إِلَى أُمِّهِ قَالَ ‏"‏ أَخْبَرَنِي بِهِنَّ جِبْرِيلُ آنِفًا ‏"‏‏.‏ قَالَ جِبْرِيلُ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ ذَاكَ عَدُوُّ الْيَهُودِ مِنَ الْمَلاَئِكَةِ‏.‏ فَقَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ ‏[quran sura="2" aya_start="97" aya_end="97"]{‏مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ‏}‏ أَمَّا أَوَّلُ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ فَنَارٌ تَحْشُرُ النَّاسَ مِنَ الْمَشْرِقِ إِلَى الْمَغْرِبِ، وَأَمَّا أَوَّلُ طَعَامِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَزِيَادَةُ كَبِدِ حُوتٍ، وَإِذَا سَبَقَ مَاءُ الرَّجُلِ مَاءَ الْمَرْأَةِ نَزَعَ الْوَلَدَ، وَإِذَا سَبَقَ مَاءُ الْمَرْأَةِ نَزَعَتْ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْيَهُودَ قَوْمٌ بُهُتٌ، وَإِنَّهُمْ إِنْ يَعْلَمُوا بِإِسْلاَمِي قَبْلَ أَنْ تَسْأَلَهُمْ يَبْهَتُونِي‏.‏ فَجَاءَتِ الْيَهُودُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَىُّ رَجُلٍ عَبْدُ اللَّهِ فِيكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا خَيْرُنَا وَابْنُ خَيْرِنَا، وَسَيِّدُنَا وَابْنُ سَيِّدِنَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَسْلَمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا أَعَاذَهُ اللَّهُ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ فَخَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ فَقَالُوا شَرُّنَا وَابْنُ شَرِّنَا‏.‏ وَانْتَقَصُوهُ‏.‏ قَالَ فَهَذَا الَّذِي كُنْتُ أَخَافُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Abdulloh ibn Salom Rasululloh ﷺning (Madinaga) kelganini — u (oʻ z) yerida meva terayotgan paytida — eshitdi va Paygʻambar ﷺning oldiga keldi. U: «Men sendan — faqat paygʻambar biladigan — uch (narsa) haqida soʻrayman: Soatning (qiyomatning) birinchi alomati nima? Jannat ahlining birinchi taomi nima? Bola (nasl) otasiga yoki onasiga nimadan tortadi (oʻxshaydi)?» dedi. U zot: «Bularni menga hozirgina Jibril xabar berdi», dedilar. U (Abdulloh): «Jibril(mi)?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «U — farishtalar ichidan yahudiylarning dushmanidir», dedi. Shunda u zot: «Kim Jibrilga dushman boʻ lsa (bilsinki), albatta u (Qurʼonni) sening qalbingga nozil qildi...» (Baqara surasi, 97) degan oyatni qiroat qildilar. (Soʻng u zot:) «Soatning birinchi alomatiga kelsak — u (odamlarni) mashriqdan magʻribga toʻplaydigan bir olovdir; jannat ahlining birinchi taomiga kelsak — baliq jigarining ortiqcha (lazzatli) boʻ lagi; bola(ning oʻxshashiga) kelsak — erkak suvi (nutfasi) ayol suvidan oʻ zib ketsa, bola (otasiga) tortadi; ayol suvi (ernikidan) oʻ zib ketsa, (onasiga) tortadi», dedilar. U: «Ashhadu allaa ilaaha illalloh va ashhadu annaka Rasululloh (Guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq va sen — Allohning Rasulisan). Ey Allohning Rasuli, albatta yahudiylar — buhton (tuhmat) qiluvchi qavm; sen ulardan (men haqda) soʻrashingdan oldin ular mening islomimni bilsalar, meni tuhmat qiladilar», dedi. Soʻng yahudiylar keldi. Paygʻambar ﷺ: «Abdulloh sizlarning ichingizda qanaqa kishi?» dedilar. Ular: «Bizning eng yaxshimiz va eng yaxshimizninng oʻgʻ li, sayyidimiz va sayyidimizning oʻgʻ li», dedi. U zot: «Agar Abdulloh ibn Salom islom (qabul) qilsa, (nima) deysizlar?» dedilar. Ular: «Alloh uni bundan saqlasin (asrasin)!» dedi. Shunda Abdulloh (oldiga) chiqib: «Ashhadu allaa ilaaha illalloh va anna Muhammadan Rasululloh (Guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad — Allohning Rasuli)», dedi. Ular: «(Bu) — bizning eng yomonimiz va eng yomonimizning oʻgʻ li», dedi va uni kamsita boshladi. U: «Mana shu — men qoʻrqayotgan (narsa) edi, ey Allohning Rasuli», dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абдуллоҳ ибн Салом Расулуллоҳ ﷺнинг (Мадинага) келганини — у (ў з) ерида мева тераётган пайтида — эшитди ва Пайғамбар ﷺнинг олдига келди. У: «Мен сендан — фақат пайғамбар биладиган — уч (нарса) ҳақида сўрайман: Соатнинг (қиёматнинг) биринчи аломати нима? Жаннат аҳлининг биринчи таоми нима? Бола (насл) отасига ёки онасига нимадан тортади (ўхшайди)?» деди. У зот: «Буларни менга ҳозиргина Жибрил хабар берди», дедилар. У (Абдуллоҳ): «Жибрил(ми)?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «У — фаришталар ичидан яҳудийларнинг душманидир», деди. Шунда у зот: «Ким Жибрилга душман бў лса (билсинки), албатта у (Қуръонни) сенинг қалбингга нозил қилди...» (Бақара сураси, 97) деган оятни қироат қилдилар. (Сўнг у зот:) «Соатнинг биринчи аломатига келсак — у (одамларни) машриқдан мағрибга тўплайдиган бир оловдир; жаннат аҳлининг биринчи таомига келсак — балиқ жигарининг ортиқча (лаззатли) бў лаги; бола(нинг ўхшашига) келсак — эркак суви (нутфаси) аёл сувидан ў зиб кеца, бола (отасига) тортади; аёл суви (эрникидан) ў зиб кеца, (онасига) тортади», дедилар. У: «Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ ва ашҳаду аннака Расулуллоҳ (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва сен — Аллоҳнинг Расулисан). Эй Аллоҳнинг Расули, албатта яҳудийлар — буҳтон (туҳмат) қилувчи қавм; сен улардан (мен ҳақда) сўрашингдан олдин улар менинг исломимни билсалар, мени туҳмат қиладилар», деди. Сўнг яҳудийлар келди. Пайғамбар ﷺ: «Абдуллоҳ сизларнинг ичингизда қанақа киши?» дедилар. Улар: «Бизнинг энг яхшимиз ва энг яхшимизниннг ўғ ли, саййидимиз ва саййидимизнинг ўғ ли», деди. У зот: «Агар Абдуллоҳ ибн Салом ислом (қабул) қилса, (нима) дейсизлар?» дедилар. Улар: «Аллоҳ уни бундан сақласин (асрасин)!» деди. Шунда Абдуллоҳ (олдига) чиқиб: «Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан Расулуллоҳ (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад — Аллоҳнинг Расули)», деди. Улар: «(Бу) — бизнинг энг ёмонимиз ва энг ёмонимизнинг ўғ ли», деди ва уни камсита бошлади. У: «Мана шу — мен қўрқаётган (нарса) эди, эй Аллоҳнинг Расули», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ وَافَقْتُ اللَّهَ فِي ثَلاَثٍ ـ أَوْ وَافَقَنِي رَبِّي فِي ثَلاَثٍ ـ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوِ اتَّخَذْتَ مَقَامَ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَدْخُلُ عَلَيْكَ الْبَرُّ وَالْفَاجِرُ، فَلَوْ أَمَرْتَ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ بِالْحِجَابِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ الْحِجَابِ قَالَ وَبَلَغَنِي مُعَاتَبَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعْضَ نِسَائِهِ، فَدَخَلْتُ عَلَيْهِنَّ قُلْتُ إِنِ انْتَهَيْتُنَّ أَوْ لَيُبَدِّلَنَّ اللَّهُ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم خَيْرًا مِنْكُنَّ‏.‏ حَتَّى أَتَيْتُ إِحْدَى نِسَائِهِ، قَالَتْ يَا عُمَرُ، أَمَا فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا يَعِظُ نِسَاءَهُ حَتَّى تَعِظَهُنَّ أَنْتَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="66" aya_start="5" aya_end="5"]{‏عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبَدِّلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ مُسْلِمَاتٍ‏}‏ الآيَةَ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ سَمِعْتُ أَنَسًا عَنْ عُمَرَ.

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Umar: «Men uch (narsada) Allohga muvofiq keldim — yoki: Robbim uch (narsada) menga muvofiq keldi: Men: ‹Ey Allohning Rasuli, Ibrohimning maqomini namozgoh tutsangiz (edi)› dedim; va: ‹Ey Allohning Rasuli, sizning oldingizga yaxshi (kishi) ham, fojir (kishi) ham kiradi; (zavjalaringiz) — moʻminlar onalariga hijobni buyursangiz (edi)› dedim — shunda Alloh hijob oyatini nozil qildi. Yana menga Paygʻambar ﷺning baʼzi zavjalariga (oʻ pkalab) gapirayotganlari (xabari) yetdi; men ularning oldiga kirib: ‹Yo (bu ishingizdan) toʻxtaysizlar, yo Alloh oʻz Rasuliga sizlardan yaxshiroq (zavjalarni) almashtirib beradi› dedim — to uning bir zavjasining oldiga keldim. U: ‹Ey Umar, Rasululloh ﷺda oʻz zavjalarini nasihat qiladigan (narsa) yoʻqmi, sen ularni nasihat qilasan?!› dedi. Shunda Alloh: ‹Agar u (Paygʻambar) sizlarni taloq qilsa, Robbi unga — sizlardan yaxshiroq, musulmon (zavjalar)ni — almashtirib berishi mumkin...› (Tahrim surasi, 5) (oyatini) nozil qildi», dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Умар: «Мен уч (нарсада) Аллоҳга мувофиқ келдим — ёки: Роббим уч (нарсада) менга мувофиқ келди: Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Иброҳимнинг мақомини намозгоҳ туцангиз (эди)› дедим; ва: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сизнинг олдингизга яхши (киши) ҳам, фожир (киши) ҳам киради; (завжаларингиз) — мўминлар оналарига ҳижобни буюрсангиз (эди)› дедим — шунда Аллоҳ ҳижоб оятини нозил қилди. Яна менга Пайғамбар ﷺнинг баъзи завжаларига (ў пкалаб) гапираётганлари (хабари) етди; мен уларнинг олдига кириб: ‹Ё (бу ишингиздан) тўхтайсизлар, ё Аллоҳ ўз Расулига сизлардан яхшироқ (завжаларни) алмаштириб беради› дедим — то унинг бир завжасининг олдига келдим. У: ‹Эй Умар, Расулуллоҳ ﷺда ўз завжаларини насиҳат қиладиган (нарса) йўқми, сен уларни насиҳат қиласан?!› деди. Шунда Аллоҳ: ‹Агар у (Пайғамбар) сизларни талоқ қилса, Робби унга — сизлардан яхшироқ, мусулмон (завжалар)ни — алмаштириб бериши мумкин...› (Таҳрим сураси, 5) (оятини) нозил қилди», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمْ يَبْقَ مِمَّنْ صَلَّى الْقِبْلَتَيْنِ غَيْرِي‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Ikki qiblaga (qarata) namoz oʻqiganlardan mendan boshqa (tirik) hech kim qolmadi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Икки қиблага (қарата) намоз ўқиганлардан мендан бошқа (тирик) ҳеч ким қолмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، أَنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كِتَابُ اللَّهِ الْقِصَاصُ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Allohning Kitobi (hukmi) — qasosdir», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Аллоҳнинг Китоби (ҳукми) — қасосдир», дедилар.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ بَكْرٍ السَّهْمِيَّ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ الرُّبَيِّعَ، عَمَّتَهُ كَسَرَتْ ثَنِيَّةَ جَارِيَةٍ، فَطَلَبُوا إِلَيْهَا الْعَفْوَ فَأَبَوْا، فَعَرَضُوا الأَرْشَ فَأَبَوْا، فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَوْا إِلاَّ الْقِصَاصَ، فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْقِصَاصِ، فَقَالَ أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَتُكْسَرُ ثَنِيَّةُ الرُّبَيِّعِ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ تُكْسَرُ ثَنِيَّتُهَا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَنَسُ كِتَابُ اللَّهِ الْقِصَاصُ ‏"‏‏.‏ فَرَضِيَ الْقَوْمُ فَعَفَوْا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مَنْ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, uning ammasi Rubayyiʼ bir joriya (qiz)ning oldingi tishini sindirdi. (Joriyaning ahli) afv (kechirim)ni talab qildi, lekin ular (Rubayyiʼning ahli) bosh tortdi; ular arsh (tovon)ni taklif qildi, lekin (narigi tomon) bosh tortdi; ular Rasululloh ﷺning oldiga keldi va qasosdan boshqaga koʻnmadi. Rasululloh ﷺ qasosni buyurdilar. Shunda Anas ibn Nazr: «Ey Allohning Rasuli, Rubayyiʼning tishi sindiriladimi?! Yoʻq, seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, uning tishi sindirilmaydi!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ey Anas, Allohning Kitobi (hukmi) — qasosdir», dedilar. Soʻng qavm rozi boʻ lib, afv qildi. Rasululloh ﷺ: «Albatta Allohning bandalari ichida shunday (kishi)lar borki, agar ular Alloh (nomi) bilan qasam ichsa, U albatta ularning qasamini rost (haqiqatga) chiqaradi», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, унинг аммаси Рубаййиъ бир жория (қиз)нинг олдинги тишини синдирди. (Жориянинг аҳли) афв (кечирим)ни талаб қилди, лекин улар (Рубаййиънинг аҳли) бош тортди; улар арш (товон)ни таклиф қилди, лекин (нариги томон) бош тортди; улар Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келди ва қасосдан бошқага кўнмади. Расулуллоҳ ﷺ қасосни буюрдилар. Шунда Анас ибн Назр: «Эй Аллоҳнинг Расули, Рубаййиънинг тиши синдириладими?! Йўқ, сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, унинг тиши синдирилмайди!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Анас, Аллоҳнинг Китоби (ҳукми) — қасосдир», дедилар. Сўнг қавм рози бў либ, афв қилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳнинг бандалари ичида шундай (киши)лар борки, агар улар Аллоҳ (номи) билан қасам ичса, У албатта уларнинг қасамини рост (ҳақиқатга) чиқаради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Allohim, Robbimiz! Bizga bu dunyoda (ham) yaxshilik, oxiratda (ham) yaxshilik ber va bizni doʻ zax azobidan saqla», deb aytar edilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳим, Роббимиз! Бизга бу дунёда (ҳам) яхшилик, охиратда (ҳам) яхшилик бер ва бизни дў зах азобидан сақла», деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ أَكْثَرَ أَنْصَارِيٍّ بِالْمَدِينَةِ نَخْلاً، وَكَانَ أَحَبَّ أَمْوَالِهِ إِلَيْهِ بَيْرُحَاءٍ، وَكَانَتْ مُسْتَقْبِلَةَ الْمَسْجِدِ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُهَا وَيَشْرَبُ مِنْ مَاءٍ فِيهَا طَيِّبٍ، فَلَمَّا أُنْزِلَتْ ‏[quran sura="3" aya_start="92" aya_end="92"]{‏لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ قَامَ أَبُو طَلْحَةَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ ‏[quran sura="3" aya_start="92" aya_end="92"]{‏لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ وَإِنَّ أَحَبَّ أَمْوَالِي إِلَىَّ بَيْرُحَاءٍ وَإِنَّهَا صَدَقَةٌ لِلَّهِ، أَرْجُو بِرَّهَا وَذُخْرَهَا عِنْدَ اللَّهِ، فَضَعْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ حَيْثُ أَرَاكَ اللَّهُ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَخْ، ذَلِكَ مَالٌ رَايِحٌ، ذَلِكَ مَالٌ رَايِحٌ، وَقَدْ سَمِعْتُ مَا قُلْتَ، وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَجْعَلَهَا فِي الأَقْرَبِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو طَلْحَةَ أَفْعَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَسَمَهَا أَبُو طَلْحَةَ فِي أَقَارِبِهِ وَبَنِي عَمِّهِ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَرَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ ‏"‏ ذَلِكَ مَالٌ رَابِحٌ ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَحْيَى قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ ‏"‏ مَالٌ رَايِحٌ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Talha — Madinada ansorlarning xurmozori (boyligi) eng koʻp boʻ lgani edi; mol-mulkidan unga eng suyukli (bogʻ i) — masjid roʻparasidagi Bayruha edi. Rasululloh ﷺ unga kirib, undan(dagi) totli (xush) suvidan ichar edilar. ‹Sevgan narsangizdan sarflamaguningizcha, birrga aslo erisholmaysiz› (Al-Imron surasi, 92) (oyati) nozil boʻ lganida, Abu Talha (oʻrnidan) turib: «Ey Allohning Rasuli, albatta Alloh: ‹Sevgan narsangizdan sarflamaguningizcha, birrga aslo erisholmaysiz› deydi; mol-mulkimdan menga eng suyukli — Bayruhadir; u — Alloh uchun sadaqadir; men uning birrini (savobini) va Alloh huzurida zaxira boʻ lishini umid qilaman. Bas, ey Allohning Rasuli, uni Alloh sizga koʻ rsatgan joyga qoʻ ying», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bah! Bu — foydali (savobi rivojlanadigan) moldir, bu — foydali moldir! Men sen aytgan (gap)ni eshitdim; men uni qarindoshlaring (orasida) qoʻ yishingni maʼqul koʻraman», dedilar. Abu Talha: «Shunday qilaman, ey Allohning Rasuli», dedi va uni oʻ z qarindoshlari va amakisining oʻgʻ illari (orasida) taqsimladi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Талҳа — Мадинада ансорларнинг хурмозори (бойлиги) энг кўп бў лгани эди; мол-мулкидан унга энг суюкли (боғ и) — масжид рўпарасидаги Байруҳа эди. Расулуллоҳ ﷺ унга кириб, ундан(даги) тотли (хуш) сувидан ичар эдилар. ‹Севган нарсангиздан сарфламагунингизча, биррга асло эришолмайсиз› (Ал-Имрон сураси, 92) (ояти) нозил бў лганида, Абу Талҳа (ўрнидан) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Аллоҳ: ‹Севган нарсангиздан сарфламагунингизча, биррга асло эришолмайсиз› дейди; мол-мулкимдан менга энг суюкли — Байруҳадир; у — Аллоҳ учун садақадир; мен унинг биррини (савобини) ва Аллоҳ ҳузурида захира бў лишини умид қиламан. Бас, эй Аллоҳнинг Расули, уни Аллоҳ сизга кў рсатган жойга қў йинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Баҳ! Бу — фойдали (савоби ривожланадиган) молдир, бу — фойдали молдир! Мен сен айтган (гап)ни эшитдим; мен уни қариндошларинг (орасида) қў йишингни маъқул кўраман», дедилар. Абу Талҳа: «Шундай қиламан, эй Аллоҳнинг Расули», деди ва уни ў з қариндошлари ва амакисининг ўғ иллари (орасида) тақсимлади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ فَجَعَلَهَا لِحَسَّانَ وَأُبِيٍّ، وَأَنَا أَقْرَبُ إِلَيْهِ، وَلَمْ يَجْعَلْ لِي مِنْهَا شَيْئًا‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) U zot uni (Bayruha bogʻ ini) Hasson va Ubayyga (qarindoshlik jihatidan) berdilar — holbuki men unga (Abu Talhaga) yaqinroq edim — va undan menga hech narsa bermadilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) У зот уни (Байруҳа боғ ини) Ҳассон ва Убаййга (қариндошлик жиҳатидан) бердилар — ҳолбуки мен унга (Абу Талҳага) яқинроқ эдим — ва ундан менга ҳеч нарса бермадилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا الْفَزَارِيُّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَسَرَتِ الرُّبَيِّعُ ـ وَهْىَ عَمَّةُ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ ثَنِيَّةَ جَارِيَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ، فَطَلَبَ الْقَوْمُ الْقِصَاصَ، فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْقِصَاصِ‏.‏ فَقَالَ أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ عَمُّ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ لاَ وَاللَّهِ لاَ تُكْسَرْ سِنُّهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَنَسُ كِتَابُ اللَّهِ الْقِصَاصُ ‏"‏‏.‏ فَرَضِيَ الْقَوْمُ وَقَبِلُوا الأَرْشَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مَنْ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rubayyiʼ — u Anas ibn Molikning ammasidir — bir ansoriy joriya (qiz)ning oldingi tishini sindirdi. Qavm (joriya ahli) qasos talab qildi va Paygʻambar ﷺning oldiga keldi; Paygʻambar ﷺ qasosni buyurdilar. Anas ibn Nazr — Anas ibn Molikning amakisi: «Yoʻq, Allohga qasamki, uning (Rubayyiʼning) tishi sindirilmaydi, ey Allohning Rasuli!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ey Anas, Allohning Kitobi (hukmi) — qasosdir», dedilar. Soʻng qavm rozi boʻ lib, arsh (tovon)ni qabul qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta Allohning bandalari ichida shunday (kishi)lar borki, agar ular Alloh (nomi) bilan qasam ichsa, U albatta ularning qasamini rost chiqaradi», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Рубаййиъ — у Анас ибн Моликнинг аммасидир — бир ансорий жория (қиз)нинг олдинги тишини синдирди. Қавм (жория аҳли) қасос талаб қилди ва Пайғамбар ﷺнинг олдига келди; Пайғамбар ﷺ қасосни буюрдилар. Анас ибн Назр — Анас ибн Моликнинг амакиси: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, унинг (Рубаййиънинг) тиши синдирилмайди, эй Аллоҳнинг Расули!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Анас, Аллоҳнинг Китоби (ҳукми) — қасосдир», дедилар. Сўнг қавм рози бў либ, арш (товон)ни қабул қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳнинг бандалари ичида шундай (киши)лар борки, агар улар Аллоҳ (номи) билан қасам ичса, У албатта уларнинг қасамини рост чиқаради», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، قَالَ قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ مَا كَانَ لَنَا خَمْرٌ غَيْرُ فَضِيخِكُمْ هَذَا الَّذِي تُسَمُّونَهُ الْفَضِيخَ‏.‏ فَإِنِّي لَقَائِمٌ أَسْقِي أَبَا طَلْحَةَ وَفُلاَنًا وَفُلاَنًا إِذْ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ وَهَلْ بَلَغَكُمُ الْخَبَرُ فَقَالُوا وَمَا ذَاكَ قَالَ حُرِّمَتِ الْخَمْرُ‏.‏ قَالُوا أَهْرِقْ هَذِهِ الْقِلاَلَ يَا أَنَسُ‏.‏ قَالَ فَمَا سَأَلُوا عَنْهَا وَلاَ رَاجَعُوهَا بَعْدَ خَبَرِ الرَّجُلِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Bizda sizlarning mana shu — oʻ zingiz ‹fazix› deb ataydigan (xurmo sharobi)dan boshqa xamr (vino) yoʻq edi. Men Abu Talha, falonchi va falonchini sugʻorib (xizmat qilib) turgan edim, birdan bir kishi kelib: «Sizlarga xabar yetdimi?» dedi. Ular: «U nima?» dedi. U: «Xamr harom qilindi», dedi. Ular: «Bu xumlarni (sharobni) toʻ kib tashla, ey Anas», dedi. (Anas) aytdi: Shu kishininng xabaridan keyin ular u haqda (qayta) soʻramadi ham, unga qaytmadi ham (oʻ ylamadilar ham).(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бизда сизларнинг мана шу — ў зингиз ‹фазих› деб атайдиган (хурмо шароби)дан бошқа хамр (вино) йўқ эди. Мен Абу Талҳа, фалончи ва фалончини суғориб (хизмат қилиб) турган эдим, бирдан бир киши келиб: «Сизларга хабар етдими?» деди. Улар: «У нима?» деди. У: «Хамр ҳаром қилинди», деди. Улар: «Бу хумларни (шаробни) тў киб ташла, эй Анас», деди. (Анас) айтди: Шу кишининнг хабаридан кейин улар у ҳақда (қайта) сўрамади ҳам, унга қайтмади ҳам (ў йламадилар ҳам).

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ الْخَمْرَ، الَّتِي أُهْرِيقَتِ الْفَضِيخُ‏.‏ وَزَادَنِي مُحَمَّدٌ عَنْ أَبِي النُّعْمَانِ قَالَ كُنْتُ سَاقِيَ الْقَوْمِ فِي مَنْزِلِ أَبِي طَلْحَةَ فَنَزَلَ تَحْرِيمُ الْخَمْرِ، فَأَمَرَ مُنَادِيًا فَنَادَى‏.‏ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ اخْرُجْ فَانْظُرْ مَا هَذَا الصَّوْتُ قَالَ فَخَرَجْتُ فَقُلْتُ هَذَا مُنَادٍ يُنَادِي أَلاَ إِنَّ الْخَمْرَ قَدْ حُرِّمَتْ‏.‏ فَقَالَ لِي اذْهَبْ فَأَهْرِقْهَا‏.‏ قَالَ فَجَرَتْ فِي سِكَكِ الْمَدِينَةِ‏.‏ قَالَ وَكَانَتْ خَمْرُهُمْ يَوْمَئِذٍ الْفَضِيخَ فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ قُتِلَ قَوْمٌ وَهْىَ فِي بُطُونِهِمْ قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ [quran sura="5" aya_start="93" aya_end="93"]‏{‏لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا‏}‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, toʻ kib tashlangan xamr — fazix (xurmo sharobi) edi. (Boshqa rivoyatda, Anas:) Men Abu Talhaning uyida qavmning soqiysi (sharob quyuvchisi) edim; (oʻ shanda) xamrning harom qilinishi nozil boʻ ldi. (Paygʻambar ﷺ) bir munodiyni buyurdilar, u nido qildi. Abu Talha: «Chiqib qara, bu ovoz nima?» dedi. Men chiqib: «Bu — bir munodiy: ‹Ogoh boʻ linglar, albatta xamr harom qilindi› deb nido qilayotgan ekan», dedim. U menga: «Borib, uni toʻ kib tashla», dedi. (Anas) aytdi: Shunda u (xamr) Madinaning koʻ chalarida oqdi. Oʻ sha kunlarda ularning xamri fazix edi. Qavmdan baʼzilari: «(Qorinlarida xamr boʻ lgan holda) oʻ ldirilgan qavm (nima boʻ ladi)?» dedi. Shunda Alloh: ‹Iymon keltirib, solih amal qilganlarga — (avval) yeb-ichgan (narsa)lari uchun gunoh yoʻq...› (Moida surasi, 93) (oyatini) nozil qildi.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, тў киб ташланган хамр — фазих (хурмо шароби) эди. (Бошқа ривоятда, Анас:) Мен Абу Талҳанинг уйида қавмнинг соқийси (шароб қуювчиси) эдим; (ў шанда) хамрнинг ҳаром қилиниши нозил бў лди. (Пайғамбар ﷺ) бир мунодийни буюрдилар, у нидо қилди. Абу Талҳа: «Чиқиб қара, бу овоз нима?» деди. Мен чиқиб: «Бу — бир мунодий: ‹Огоҳ бў линглар, албатта хамр ҳаром қилинди› деб нидо қилаётган экан», дедим. У менга: «Бориб, уни тў киб ташла», деди. (Анас) айтди: Шунда у (хамр) Мадинанинг кў чаларида оқди. Ў ша кунларда уларнинг хамри фазих эди. Қавмдан баъзилари: «(Қоринларида хамр бў лган ҳолда) ў лдирилган қавм (нима бў лади)?» деди. Шунда Аллоҳ: ‹Иймон келтириб, солиҳ амал қилганларга — (аввал) еб-ичган (нарса)лари учун гуноҳ йўқ...› (Моида сураси, 93) (оятини) нозил қилди.

حَدَّثَنَا مُنْذِرُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَارُودِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُطْبَةً مَا سَمِعْتُ مِثْلَهَا قَطُّ، قَالَ ‏"‏ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَغَطَّى أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وُجُوهَهُمْ لَهُمْ خَنِينٌ، فَقَالَ رَجُلٌ مَنْ أَبِي قَالَ فُلاَنٌ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏[quran sura="5" aya_start="101" aya_end="101"]{‏لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ‏}‏‏.‏ رَوَاهُ النَّضْرُ وَرَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ عَنْ شُعْبَةَ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ bir xutba qildilar — men hech qachon uning mislini eshitmagan edim. U zot: «Agar men bilgan (narsa)ni bilsangiz, oz kular, koʻ p yigʻ lar edingiz», dedilar. (Anas) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺning ashobi — xanin (xirillab yigʻ lash) bilan — yuzlarini berkitdi. Bir kishi: «Mening otam kim?» dedi. U zot: «Falonchi», dedilar. Shunda bu oyat: ‹...Sizlarga oshkor qilinsa yomon koʻ radigan narsalar haqida soʻramanglar...› (Moida surasi, 101) nozil boʻ ldi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бир хутба қилдилар — мен ҳеч қачон унинг мислини эшитмаган эдим. У зот: «Агар мен билган (нарса)ни билсангиз, оз кулар, кў п йиғ лар эдингиз», дедилар. (Анас) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг ашоби — ханин (хириллаб йиғ лаш) билан — юзларини беркитди. Бир киши: «Менинг отам ким?» деди. У зот: «Фалончи», дедилар. Шунда бу оят: ‹...Сизларга ошкор қилинса ёмон кў радиган нарсалар ҳақида сўраманглар...› (Моида сураси, 101) нозил бў лди.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ ـ هُوَ ابْنُ كُرْدِيدٍ صَاحِبُ الزِّيَادِيِّ ـ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَبُو جَهْلٍ ‏[quran sura="8" aya_start="32" aya_end="32"]{‏اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ‏}‏ فَنَزَلَتْ [quran sura="8" aya_start="33" aya_end="34"]‏{‏وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ * وَمَا لَهُمْ أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Jahl: «Ey Alloh! Agar mana shu (Qurʼon) Sening huzuringdan (kelgan) haq boʻ lsa, ustimizga osmondan tosh yogʻ dir yoki bizga alamli azob keltir» (Anfol surasi, 32) dedi. Shunda ‹Va Alloh — sen ular ichida boʻ lgan holda — ularni azoblamaydi; Alloh — ular magʻ firat soʻrab turgan holda (ham) — ularni azoblovchi emas. Ularga nega Alloh azob bermasin — holbuki ular (odamlarni) Masjidul-Haromdan toʻ samoqdalar...› (Anfol surasi, 33-34) (oyati) oxiriga qadar nozil boʻ ldi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Жаҳл: «Эй Аллоҳ! Агар мана шу (Қуръон) Сенинг ҳузурингдан (келган) ҳақ бў лса, устимизга осмондан тош ёғ дир ёки бизга аламли азоб келтир» (Анфол сураси, 32) деди. Шунда ‹Ва Аллоҳ — сен улар ичида бў лган ҳолда — уларни азобламайди; Аллоҳ — улар мағ фират сўраб турган ҳолда (ҳам) — уларни азобловчи эмас. Уларга нега Аллоҳ азоб бермасин — ҳолбуки улар (одамларни) Масжидул-Ҳаромдан тў самоқдалар...› (Анфол сураси, 33-34) (ояти) охирига қадар нозил бў лди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ النَّضْرِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ، صَاحِبِ الزِّيَادِيِّ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ أَبُو جَهْلٍ ‏[quran sura="8" aya_start="32" aya_end="32"]{‏اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ‏}‏ فَنَزَلَتْ [quran sura="8" aya_start="33" aya_end="34"]‏{‏وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ * وَمَا لَهُمْ أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Jahl: «Ey Alloh! Agar mana shu (Qurʼon) Sening huzuringdan (kelgan) haq boʻ lsa, ustimizga osmondan tosh yogʻ dir yoki bizga alamli azob keltir» (Anfol surasi, 32) dedi. Shunda ‹Va Alloh — sen ular ichida boʻ lgan holda — ularni azoblamaydi; Alloh — ular magʻ firat soʻrab turgan holda (ham) — ularni azoblovchi emas. Ularga nega Alloh azob bermasin — holbuki ular (odamlarni) Masjidul-Haromdan toʻ samoqdalar...› (Anfol surasi, 33-34) (oyati) oxiriga qadar nozil boʻ ldi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Жаҳл: «Эй Аллоҳ! Агар мана шу (Қуръон) Сенинг ҳузурингдан (келган) ҳақ бў лса, устимизга осмондан тош ёғ дир ёки бизга аламли азоб келтир» (Анфол сураси, 32) деди. Шунда ‹Ва Аллоҳ — сен улар ичида бў лган ҳолда — уларни азобламайди; Аллоҳ — улар мағ фират сўраб турган ҳолда (ҳам) — уларни азобловчи эмас. Уларга нега Аллоҳ азоб бермасин — ҳолбуки улар (одамларни) Масжидул-Ҳаромдан тў самоқдалар...› (Анфол сураси, 33-34) (ояти) охирига қадар нозил бў лди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مُوسَى أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الأَعْوَرُ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو ‏"‏ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْبُخْلِ وَالْكَسَلِ، وَأَرْذَلِ الْعُمُرِ، وَعَذَابِ الْقَبْرِ، وَفِتْنَةِ الدَّجَّالِ، وَفِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ (shunday) duo qilar edilar: «Baxillik va dangasalikdan, umrning eng tubani (qarilik)dan, qabr azobidan, Dajjol fitnasidan, hayot va mamot (oʻ lim) fitnasidan — Sendan panoh tilayman.»(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ (шундай) дуо қилар эдилар: «Бахиллик ва дангасаликдан, умрнинг энг тубани (қарилик)дан, қабр азобидан, Дажжол фитнасидан, ҳаёт ва мамот (ў лим) фитнасидан — Сендан паноҳ тилайман.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ‏.‏ أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ يُحْشَرُ الْكَافِرُ عَلَى وَجْهِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ الَّذِي أَمْشَاهُ عَلَى الرِّجْلَيْنِ فِي الدُّنْيَا قَادِرًا عَلَى أَنْ يُمْشِيَهُ عَلَى وَجْهِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ بَلَى وَعِزَّةِ رَبِّنَا‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir kishi: «Ey Allohning Paygʻambari, qiyomat kuni kofir yuzi ustida (sudralib) toʻplanadimi?» dedi. U zot: «Uni dunyoda ikki oyoq ustida yurgʻazgan Zot — qiyomat kuni uni yuzi ustida yurgʻazishga qodir emasmi?» dedilar. Qatoda: «Ha, Robbimizning izzatiga qasamki (qodirdir)» dedi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир киши: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, қиёмат куни кофир юзи устида (судралиб) тўпланадими?» деди. У зот: «Уни дунёда икки оёқ устида юрғазган Зот — қиёмат куни уни юзи устида юрғазишга қодир эмасми?» дедилар. Қатода: «Ҳа, Роббимизнинг иззатига қасамки (қодирдир)» деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نُرَى هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ فِي أَنَسِ بْنِ النَّضْرِ ‏[quran sura="33" aya_start="23" aya_end="23"]{‏مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ‏}‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz bu oyat: ‹Moʻminlar ichida shunday erkaklar borki, ular Allohga bergan ahdlariga sodiq qoldilar› (Ahzob surasi, 23) — Anas ibn Nazr haqida nozil boʻ ldi (deb) koʻ ramiz.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз бу оят: ‹Мўминлар ичида шундай эркаклар борки, улар Аллоҳга берган аҳдларига содиқ қолдилар› (Аҳзоб сураси, 23) — Анас ибн Назр ҳақида нозил бў лди (деб) кў рамиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ هَذِهِ، الآيَةَ ‏[quran sura="33" aya_start="37" aya_end="37"]{‏وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ‏}‏ نَزَلَتْ فِي شَأْنِ زَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ وَزَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bu oyat: ‹Va sen — Alloh oshkor qiluvchi (boʻ lgan) narsani oʻ z koʻ nglingda yashirar eding› (Ahzob surasi, 37) — Zaynab bint Jahsh va Zayd ibn Horisa (haqida) shaʼnida nozil boʻ ldi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бу оят: ‹Ва сен — Аллоҳ ошкор қилувчи (бў лган) нарсани ў з кў нглингда яширар эдинг› (Аҳзоб сураси, 37) — Зайнаб бинт Жаҳш ва Зайд ибн Ҳориса (ҳақида) шаънида нозил бў лди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، حَدَّثَنَا أَبُو مِجْلَزٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْنَبَ ابْنَةَ جَحْشٍ دَعَا الْقَوْمَ، فَطَعِمُوا ثُمَّ جَلَسُوا يَتَحَدَّثُونَ وَإِذَا هُوَ كَأَنَّهُ يَتَهَيَّأُ لِلْقِيَامِ فَلَمْ يَقُومُوا، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ قَامَ، فَلَمَّا قَامَ قَامَ مَنْ قَامَ، وَقَعَدَ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِيَدْخُلَ فَإِذَا الْقَوْمُ جُلُوسٌ ثُمَّ إِنَّهُمْ قَامُوا، فَانْطَلَقْتُ فَجِئْتُ فَأَخْبَرْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَدِ انْطَلَقُوا، فَجَاءَ حَتَّى دَخَلَ، فَذَهَبْتُ أَدْخُلُ فَأَلْقَى الْحِجَابَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="33" aya_start="53" aya_end="53"]{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ‏}‏ الآيَةَ

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Zaynab bint Jahshga uylanganlarida, (u zot) qavmni (ziyofatga) chaqirdilar; ular taom yeb, soʻng oʻ tirib, suhbatlasha boshladilar. U zot goʻyo (oʻrnidan) turishga tayyorlanayotgandek (qildilar), (lekin) ular turmadi. Buni koʻ rganlarida, u zot (oʻrnidan) turdilar; u zot turganlarida, turgan(lar) turdi, (lekin) uch kishi oʻ tirib qoldi. Paygʻambar ﷺ (uyga) kirish uchun keldilar, (lekin) qavm (hali) oʻ tirgan edi; soʻng ular (ham) turdi. Men borib, Paygʻambar ﷺga ular ketganini xabar berdim; u zot keldilar va (uyga) kirdilar. Men (ham) kirmoqchi boʻ ldim, (lekin) u zot mening bilan oʻ z orasiga hijob (parda)ni tashladilar. Shunda Alloh: ‹Ey iymon keltirganlar! Paygʻambarning uylariga kirmanglar...› (Ahzob surasi, 53) (oyatini) nozil qildi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшга уйланганларида, (у зот) қавмни (зиёфатга) чақирдилар; улар таом еб, сўнг ў тириб, суҳбатлаша бошладилар. У зот гўё (ўрнидан) туришга тайёрланаётгандек (қилдилар), (лекин) улар турмади. Буни кў рганларида, у зот (ўрнидан) турдилар; у зот турганларида, турган(лар) турди, (лекин) уч киши ў тириб қолди. Пайғамбар ﷺ (уйга) кириш учун келдилар, (лекин) қавм (ҳали) ў тирган эди; сўнг улар (ҳам) турди. Мен бориб, Пайғамбар ﷺга улар кетганини хабар бердим; у зот келдилар ва (уйга) кирдилар. Мен (ҳам) кирмоқчи бў лдим, (лекин) у зот менинг билан ў з орасига ҳижоб (парда)ни ташладилар. Шунда Аллоҳ: ‹Эй иймон келтирганлар! Пайғамбарнинг уйларига кирманглар...› (Аҳзоб сураси, 53) (оятини) нозил қилди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَا أَعْلَمُ النَّاسِ، بِهَذِهِ الآيَةِ آيَةِ الْحِجَابِ، لَمَّا أُهْدِيَتْ زَيْنَبُ بِنْتُ جَحْشٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ مَعَهُ فِي الْبَيْتِ، صَنَعَ طَعَامًا، وَدَعَا الْقَوْمَ، فَقَعَدُوا يَتَحَدَّثُونَ، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْرُجُ، ثُمَّ يَرْجِعُ، وَهُمْ قُعُودٌ يَتَحَدَّثُونَ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="33" aya_start="53" aya_end="53"]{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏[quran sura="33" aya_start="53" aya_end="53"]{‏مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ‏}‏ فَضُرِبَ الْحِجَابُ، وَقَامَ الْقَوْمُ‏.‏

(Abu Qilaba aytdi:) Anas ibn Molik (shunday) dedi: Men odamlar ichida bu oyatni — hijob oyatini — eng yaxshi biluvchiman. Zaynab bint Jahsh (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺga (kelin qilib) keltirilganida, u (zot) bilan uyda (birga) edi; u zot taom tayyorlab, qavmni (ziyofatga) chaqirdilar. Ular oʻ tirib, suhbatlasha boshladilar; Paygʻambar ﷺ (uydan) chiqib, soʻng qaytar edilar, ular esa (hamon) oʻ tirib, suhbatlashar edi. Shunda Alloh taolo: ‹Ey iymon keltirganlar! Paygʻambarning uylariga — sizlarga taom uchun izn berilmagan boʻ lsa, uning vaqtini kutib (oʻ tirmay) — kirmanglar...› (degan oyatdan) to ‹...hijob ortidan (soʻranglar)› (Ahzob surasi, 53) (degan soʻzigacha) (oyatini) nozil qildi. Shunda hijob (parda) tutildi va qavm (oʻrnidan) turdi.(Абу Қилаба айтди:) Анас ибн Молик (шундай) деди: Мен одамлар ичида бу оятни — ҳижоб оятини — энг яхши билувчиман. Зайнаб бинт Жаҳш (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺга (келин қилиб) келтирилганида, у (зот) билан уйда (бирга) эди; у зот таом тайёрлаб, қавмни (зиёфатга) чақирдилар. Улар ў тириб, суҳбатлаша бошладилар; Пайғамбар ﷺ (уйдан) чиқиб, сўнг қайтар эдилар, улар эса (ҳамон) ў тириб, суҳбатлашар эди. Шунда Аллоҳ таоло: ‹Эй иймон келтирганлар! Пайғамбарнинг уйларига — сизларга таом учун изн берилмаган бў лса, унинг вақтини кутиб (ў тирмай) — кирманглар...› (деган оятдан) то ‹...ҳижоб ортидан (сўранглар)› (Аҳзоб сураси, 53) (деган сўзигача) (оятини) нозил қилди. Шунда ҳижоб (парда) тутилди ва қавм (ўрнидан) турди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بُنِيَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِزَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ بِخُبْزٍ وَلَحْمٍ فَأُرْسِلْتُ عَلَى الطَّعَامِ دَاعِيًا فَيَجِيءُ قَوْمٌ فَيَأْكُلُونَ وَيَخْرُجُونَ، ثُمَّ يَجِيءُ قَوْمٌ فَيَأْكُلُونَ وَيَخْرُجُونَ، فَدَعَوْتُ حَتَّى مَا أَجِدُ أَحَدًا أَدْعُو فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا أَجِدُ أَحَدًا أَدْعُوهُ قَالَ ارْفَعُوا طَعَامَكُمْ، وَبَقِيَ ثَلاَثَةُ رَهْطٍ يَتَحَدَّثُونَ فِي الْبَيْتِ، فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقَ إِلَى حُجْرَةِ عَائِشَةَ فَقَالَ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ وَعَلَيْكَ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ، كَيْفَ وَجَدْتَ أَهْلَكَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فَتَقَرَّى حُجَرَ نِسَائِهِ كُلِّهِنَّ، يَقُولُ لَهُنَّ كَمَا يَقُولُ لِعَائِشَةَ، وَيَقُلْنَ لَهُ كَمَا قَالَتْ عَائِشَةُ، ثُمَّ رَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا ثَلاَثَةُ رَهْطٍ فِي الْبَيْتِ يَتَحَدَّثُونَ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَدِيدَ الْحَيَاءِ، فَخَرَجَ مُنْطَلِقًا نَحْوَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ فَمَا أَدْرِي آخْبَرْتُهُ أَوْ أُخْبِرَ أَنَّ الْقَوْمَ خَرَجُوا، فَرَجَعَ حَتَّى إِذَا وَضَعَ رِجْلَهُ فِي أُسْكُفَّةِ الْبَابِ دَاخِلَةً وَأُخْرَى خَارِجَةً أَرْخَى السِّتْرَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ، وَأُنْزِلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Zaynab bint Jahshga — non va goʻ sht bilan — kelin (tushirib) qoʻ shildilar; men taomga (odamlarni) chaqiruvchi (qilib) yuborildim. Bir qavm kelib, yer va chiqar; soʻng (boshqa) bir qavm kelib, yer va chiqar edi. Men (shunchalik) chaqirdimki, hatto chaqiradigan hech kimni topmay qoldim. Men: «Ey Allohning Paygʻambari, chaqiradigan hech kimni topmayapman», dedim. U zot: «Taomingizni koʻ taringlar», dedilar. Uyda uch kishi qoldi — ular suhbatlashar edi. Paygʻambar ﷺ (uydan) chiqib, Oishaning hujrasiga bordilar va: «Assalomu alaykum, ey uy ahli, va rahmatullohi», dedilar. U: «Va alaykas-salom va rahmatullohi; ahlingizni qanday topdingiz? Alloh sizga barakot bersin», dedi. U zot — barcha xotinlarining hujralarini — birma-bir aylanib, Oishaga aytgandek ularga (ham) aytdilar, ular ham Oisha aytgandek u zotga aytdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ qaytdilar — birdan uyda uch kishi (hali ham) suhbatlashib (oʻ tirgan) edi. Paygʻambar ﷺ juda hayoli (uyatchan) edilar; (shu sababli) chiqib, Oishaning hujrasiga tomon joʻnadilar. Men — qavm chiqganini u zotga oʻ zim xabar berdimmi yoki (boshqa) xabar berdimi — bilmayman; u zot qaytdilar, hatto oyoqlarini eshik boʻ sagʻ asiga qoʻ yganlarida — biri ichkarida, biri tashqarida — mening bilan oʻ z orasiga parda (hijob)ni tashladilar; va hijob oyati nozil boʻ ldi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшга — нон ва гў шт билан — келин (тушириб) қў шилдилар; мен таомга (одамларни) чақирувчи (қилиб) юборилдим. Бир қавм келиб, ер ва чиқар; сўнг (бошқа) бир қавм келиб, ер ва чиқар эди. Мен (шунчалик) чақирдимки, ҳатто чақирадиган ҳеч кимни топмай қолдим. Мен: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, чақирадиган ҳеч кимни топмаяпман», дедим. У зот: «Таомингизни кў таринглар», дедилар. Уйда уч киши қолди — улар суҳбатлашар эди. Пайғамбар ﷺ (уйдан) чиқиб, Оишанинг ҳужрасига бордилар ва: «Ассалому алайкум, эй уй аҳли, ва раҳматуллоҳи», дедилар. У: «Ва алайкас-салом ва раҳматуллоҳи; аҳлингизни қандай топдингиз? Аллоҳ сизга баракот берсин», деди. У зот — барча хотинларининг ҳужраларини — бирма-бир айланиб, Оишага айтгандек уларга (ҳам) айтдилар, улар ҳам Оиша айтгандек у зотга айтди. Сўнг Пайғамбар ﷺ қайтдилар — бирдан уйда уч киши (ҳали ҳам) суҳбатлашиб (ў тирган) эди. Пайғамбар ﷺ жуда ҳаёли (уятчан) эдилар; (шу сабабли) чиқиб, Оишанинг ҳужрасига томон жўнадилар. Мен — қавм чиқганини у зотга ў зим хабар бердимми ёки (бошқа) хабар бердими — билмайман; у зот қайтдилар, ҳатто оёқларини эшик бў сағ асига қў йганларида — бири ичкарида, бири ташқарида — менинг билан ў з орасига парда (ҳижоб)ни ташладилар; ва ҳижоб ояти нозил бў лди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَوْلَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ بَنَى بِزَيْنَبَ ابْنَةِ جَحْشٍ فَأَشْبَعَ النَّاسَ خُبْزًا وَلَحْمًا ثُمَّ خَرَجَ إِلَى حُجَرِ أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ كَمَا كَانَ يَصْنَعُ صَبِيحَةَ بِنَائِهِ فَيُسَلِّمُ عَلَيْهِنَّ وَيَدْعُو لَهُنَّ وَيُسَلِّمْنَ عَلَيْهِ وَيَدْعُونَ لَهُ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى بَيْتِهِ رَأَى رَجُلَيْنِ جَرَى بِهِمَا الْحَدِيثُ، فَلَمَّا رَآهُمَا رَجَعَ عَنْ بَيْتِهِ، فَلَمَّا رَأَى الرَّجُلاَنِ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجَعَ عَنْ بَيْتِهِ وَثَبَا مُسْرِعَيْنِ، فَمَا أَدْرِي أَنَا أَخْبَرْتُهُ بِخُرُوجِهِمَا أَمْ أُخْبِرَ فَرَجَعَ حَتَّى دَخَلَ الْبَيْتَ، وَأَرْخَى السِّتْرَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ وَأُنْزِلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ سَمِعَ أَنَسًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Zaynab bint Jahshga (uylanib) qoʻ shilgan paytda valima (toʻ y taomi) qildilar va odamlarni non hamda goʻ sht bilan toʻ ydirdilar. Soʻng u zot — kelin (kechasi)ning ertasiga qilar edigan (odat)laridek — moʻminlar onalarining hujralariga chiqdilar: ularga salom berar va ular uchun duo qilar, ular esa u zotga salom berar va u zot uchun duo qilar edi. U zot uyiga qaytganlarida, suhbatlashib (oʻ tirgan) ikki kishini koʻ rdilar; ularni koʻ rganlarida, oʻ z uyidan (orqaga) qaytdilar. U ikki kishi — Allohning Paygʻambari ﷺ oʻ z uyidan qaytganini koʻ rganida, tezda sakrab (oʻrnidan turib ketdi). Men — ularning chiqganini u zotga oʻ zim xabar berdimmi yoki (boshqa) xabar berdimi — bilmayman. U zot qaytdilar, hatto uyga kirdilar va men bilan oʻ z orasiga pardani tushirdilar; va hijob oyati nozil boʻ ldi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшга (уйланиб) қў шилган пайтда валима (тў й таоми) қилдилар ва одамларни нон ҳамда гў шт билан тў йдирдилар. Сўнг у зот — келин (кечаси)нинг эртасига қилар эдиган (одат)ларидек — мўминлар оналарининг ҳужраларига чиқдилар: уларга салом берар ва улар учун дуо қилар, улар эса у зотга салом берар ва у зот учун дуо қилар эди. У зот уйига қайтганларида, суҳбатлашиб (ў тирган) икки кишини кў рдилар; уларни кў рганларида, ў з уйидан (орқага) қайтдилар. У икки киши — Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ ў з уйидан қайтганини кў рганида, тезда сакраб (ўрнидан туриб кетди). Мен — уларнинг чиқганини у зотга ў зим хабар бердимми ёки (бошқа) хабар бердими — билмайман. У зот қайтдилар, ҳатто уйга кирдилар ва мен билан ў з орасига пардани туширдилар; ва ҳижоб ояти нозил бў лди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ ‏[quran sura="48" aya_start="1" aya_end="1"]{‏إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا‏}‏ قَالَ الْحُدَيْبِيَةُ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) ‹Albatta Biz senga ochiq fath ato etdik› (Fath surasi, 1) (haqida)) aytdi: U — Hudaybiya(sulhi)dir.(Анас (розияллоҳу анҳу) ‹Албатта Биз сенга очиқ фатҳ ато этдик› (Фатҳ сураси, 1) (ҳақида)) айтди: У — Ҳудайбия(сулҳи)дир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَنْبَأَنِي مُوسَى بْنُ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم افْتَقَدَ ثَابِتَ بْنَ قَيْسٍ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا أَعْلَمُ لَكَ عِلْمَهُ‏.‏ فَأَتَاهُ فَوَجَدَهُ جَالِسًا فِي بَيْتِهِ مُنَكِّسًا رَأْسَهُ فَقَالَ لَهُ مَا شَأْنُكَ‏.‏ فَقَالَ شَرٌّ‏.‏ كَانَ يَرْفَعُ صَوْتَهُ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ، وَهْوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ‏.‏ فَأَتَى الرَّجُلُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ كَذَا وَكَذَا ـ فَقَالَ مُوسَى ـ فَرَجَعَ إِلَيْهِ الْمَرَّةَ الآخِرَةَ بِبِشَارَةٍ عَظِيمَةٍ فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ إِلَيْهِ فَقُلْ لَهُ إِنَّكَ لَسْتَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، وَلَكِنَّكَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Sobit ibn Qaysni (yoʻqlab) topmadilar. Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, men siz uchun uning xabarini bilib kelaman», dedi va uning oldigʻa keldi; uni uyida — boshini quyi solgan holda — oʻ tirgan topdi. Unga: «Senga nima boʻ ldi?» dedi. U: «Yomon (holat); u (Sobit) oʻ z ovozini Paygʻambar ﷺ ovozidan baland qilar edi; bas, uning amali behuda ketdi, u — doʻ zax ahlidan», dedi. U kishi Paygʻambar ﷺning oldigʻa kelib, u (Sobit) shunday-shunday deb aytganini xabar berdi. (Muso aytdi:) Shunda u (kishi) unga — ikkinchi marta — ulkan bir suyunchli xabar bilan qaytdi. U zot: «Uning oldigʻa borib, unga ayt: ‹Sen doʻ zax ahlidan emassan, balki sen jannat ahlidansan›», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Собит ибн Қайсни (йўқлаб) топмадилар. Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сиз учун унинг хабарини билиб келаман», деди ва унинг олдиға келди; уни уйида — бошини қуйи солган ҳолда — ў тирган топди. Унга: «Сенга нима бў лди?» деди. У: «Ёмон (ҳолат); у (Собит) ў з овозини Пайғамбар ﷺ овозидан баланд қилар эди; бас, унинг амали беҳуда кетди, у — дў зах аҳлидан», деди. У киши Пайғамбар ﷺнинг олдиға келиб, у (Собит) шундай-шундай деб айтганини хабар берди. (Мусо айтди:) Шунда у (киши) унга — иккинчи марта — улкан бир суюнчли хабар билан қайтди. У зот: «Унинг олдиға бориб, унга айт: ‹Сен дў зах аҳлидан эмассан, балки сен жаннат аҳлидансан›», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا حَرَمِيٌّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُلْقَى فِي النَّارِ وَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ‏.‏ حَتَّى يَضَعَ قَدَمَهُ فَتَقُولُ قَطِ قَطِ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «(Doʻ zaxga doimo (jahannam ahli) tashlanaveradi va u: ‹Yana (bormi)?› deyaveradi, to (Robb) Oʻ z qadamini (oyogʻ ini) unga qoʻ yadi; shunda u: ‹Bas, bas (yetadi)!› deydi», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «(Дў захга доимо (жаҳаннам аҳли) ташланаверади ва у: ‹Яна (борми)?› деяверади, то (Робб) Ў з қадамини (оёғ ини) унга қў яди; шунда у: ‹Бас, бас (етади)!› дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلَ أَهْلُ مَكَّةَ أَنْ يُرِيَهُمْ آيَةً فَأَرَاهُمُ انْشِقَاقَ الْقَمَرِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Makka ahli — ularga bir oyat (alomat) koʻ rsatishini — soʻradi; (Alloh) ularga oyning yorilishini koʻ rsatdi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Макка аҳли — уларга бир оят (аломат) кў рсатишини — сўради; (Аллоҳ) уларга ойнинг ёрилишини кў рсатди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ انْشَقَّ الْقَمَرُ فِرْقَتَيْنِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Oy ikki boʻ lakka boʻ lindi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Ой икки бў лакка бў линди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأُبَىٍّ‏.‏ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ ‏[quran sura="98" aya_start="1" aya_end="1"]{‏لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا‏}‏ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَسَمَّانِي قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ فَبَكَى‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Ubayyga: «Albatta Alloh menga — senga ‹Lam yakunillazina kafaru (Kofir boʻ lganlar... (kufrdan) ajra-ladigan emas edilar)› (Bayyina surasi, 1) (surasini) oʻqishni — buyurdi», dedilar. U (Ubayy): «Va (Alloh) meni (ismimni) atadimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Shunda u (Ubayy) yigʻ ladi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Убаййга: «Албатта Аллоҳ менга — сенга ‹Лам якуниллазина кафару (Кофир бў лганлар... (куфрдан) ажра-ладиган эмас эдилар)› (Баййина сураси, 1) (сурасини) ўқишни — буюрди», дедилар. У (Убайй): «Ва (Аллоҳ) мени (исмимни) атадими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Шунда у (Убайй) йиғ лади.