حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، وَمُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُ مِنَ الشَّهْرِ السَّبْتَ وَالأَحَدَ وَالاِثْنَيْنِ وَمِنَ الشَّهْرِ الآخَرِ الثُّلاَثَاءَ وَالأَرْبِعَاءَ وَالْخَمِيسَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَرَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سُفْيَانَ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir oyda shanba, yakshanba va dushanba kunlari, keyingi oyda esa seshanba, chorshanba va payshanba kunlari roʻza tutar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan hadisdir. Abdurrahmon ibn Mahdiy bu hadisni Sufyondan rivoyat qilgan, ammo uni marfuʼ qilmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир ойда шанба, якшанба ва душанба кунлари, кейинги ойда эса сешанба, чоршанба ва пайшанба кунлари рўза тутар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ҳадисдир. Абдурраҳмон ибн Маҳдий бу ҳадисни Суфёндан ривоят қилган, аммо уни марфуъ қилмаган.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ عَاشُورَاءُ يَوْمًا تَصُومُهُ قُرَيْشٌ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصُومُهُ فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ صَامَهُ وَأَمَرَ النَّاسَ بِصِيَامِهِ فَلَمَّا افْتُرِضَ رَمَضَانُ كَانَ رَمَضَانُ هُوَ الْفَرِيضَةَ وَتَرَكَ عَاشُورَاءَ فَمَنْ شَاءَ صَامَهُ وَمَنْ شَاءَ تَرَكَهُ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَقَيْسِ بْنِ سَعْدٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَمُعَاوِيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَالْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى حَدِيثِ عَائِشَةَ وَهُوَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ لاَ يَرَوْنَ صِيَامَ يَوْمِ عَاشُورَاءَ وَاجِبًا إِلاَّ مَنْ رَغِبَ فِي صِيَامِهِ لِمَا ذُكِرَ فِيهِ مِنَ الْفَضْلِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Oshuro Quraysh johiliyatda roʻza tutadigan kun edi, Rasululloh ﷺ ham uni roʻza tutardilar. Madinaga kelganlarida uni roʻza tutdilar va odamlarni uni roʻza tutishga buyurdilar. Ramazon farz qilingach, Ramazon farz boʻldi va Oshuroni tark etdilar. Endi kim xohlasa uni roʻza tutadi, kim xohlasa tark etadi». Abu Iso aytdi: Ilm ahli nazdida amal Oisha hadisi boʻyichadir va u sahih hadisdir. Ular Oshuro kunining roʻzasini vojib deb hisoblamaydilar, faqat unda zikr etilgan fazilat tufayli uni roʻza tutishni xohlagan kishi (tutadi).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Ошуро Қурайш жоҳилиятда рўза тутадиган кун эди, Расулуллоҳ ﷺ ҳам уни рўза тутардилар. Мадинага келганларида уни рўза тутдилар ва одамларни уни рўза тутишга буюрдилар. Рамазон фарз қилингач, Рамазон фарз бўлди ва Ошурони тарк этдилар. Энди ким хоҳласа уни рўза тутади, ким хоҳласа тарк этади». Абу Исо айтди: Илм аҳли наздида амал Оиша ҳадиси бўйичадир ва у саҳиҳ ҳадисдир. Улар Ошуро кунининг рўзасини вожиб деб ҳисобламайдилар, фақат унда зикр этилган фазилат туфайли уни рўза тутишни хоҳлаган киши (тутади).
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَائِمًا فِي الْعَشْرِ قَطُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ . وَرَوَى الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يُرَ صَائِمًا فِي الْعَشْرِ . وَرَوَى أَبُو الأَحْوَصِ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَائِشَةَ . وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنِ الأَسْوَدِ . وَقَدِ اخْتَلَفُوا عَلَى مَنْصُورٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَرِوَايَةُ الأَعْمَشِ أَصَحُّ وَأَوْصَلُ إِسْنَادًا . قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ الأَعْمَشُ أَحْفَظُ لإِسْنَادِ إِبْرَاهِيمَ مِنْ مَنْصُورٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Men Nabiy ﷺni (Zulhijjaning) oʻn kunida roʻzador holatda hech qachon koʻrmaganman». Abu Iso aytdi: Shu tarzda bir nechta (rovi) Aʼmashdan, u Ibrohimdan, u Asvaddan, u Oishadan rivoyat qilgan. Savriy va boshqalar bu hadisni Mansurdan, u Ibrohimdan: «Nabiy ﷺ oʻn kunda roʻzador holatda koʻrilmadilar», deb rivoyat qilganlar. Abul Ahvas Mansurdan, u Ibrohimdan, u Oishadan rivoyat qilgan va unda Asvadni zikr qilmagan. Bu hadis haqida Mansurdan (rivoyatda rovilar) ixtilof qilganlar, Aʼmashning rivoyati esa sahihroq va isnodi ulanganroqdir. Abu Bakr Muhammad ibn Abondan eshitdim, u Vakeʼdan eshitganini aytdi: Aʼmash Ibrohimning isnodini Mansurdan koʻra yaxshiroq yodlovchidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Мен Набий ﷺни (Зулҳижжанинг) ўн кунида рўзадор ҳолатда ҳеч қачон кўрмаганман». Абу Исо айтди: Шу тарзда бир нечта (рови) Аъмашдан, у Иброҳимдан, у Асваддан, у Оишадан ривоят қилган. Саврий ва бошқалар бу ҳадисни Мансурдан, у Иброҳимдан: «Набий ﷺ ўн кунда рўзадор ҳолатда кўрилмадилар», деб ривоят қилганлар. Абул Аҳвас Мансурдан, у Иброҳимдан, у Оишадан ривоят қилган ва унда Асвадни зикр қилмаган. Бу ҳадис ҳақида Мансурдан (ривоятда ровилар) ихтилоф қилганлар, Аъмашнинг ривояти эса саҳиҳроқ ва исноди уланганроқдир. Абу Бакр Муҳаммад ибн Абондан эшитдим, у Вакеъдан эшитганини айтди: Аъмаш Иброҳимнинг иснодини Мансурдан кўра яхшироқ ёдловчидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ صِيَامِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ صَامَ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ قَدْ أَفْطَرَ . قَالَتْ وَمَا صَامَ رَسُولُ اللَّهُ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا كَامِلاً إِلاَّ رَمَضَانَ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, undan Nabiy ﷺning roʻzasi haqida soʻralganda, u: «U zot shu qadar roʻza tutardilarki, biz: ‹Roʻza tutdilar (toʻxtamaydilar)›, der edik; yana shu qadar iftor qilardilarki, biz: ‹Iftor qildilar (roʻza tutmaydilar)›, der edik», dedi. U yana: «Rasululloh ﷺ Ramazondan boshqa biror oyni toʻla roʻza tutmaganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, ундан Набий ﷺнинг рўзаси ҳақида сўралганда, у: «У зот шу қадар рўза тутардиларки, биз: ‹Рўза тутдилар (тўхтамайдилар)›, дер эдик; яна шу қадар ифтор қилардиларки, биз: ‹Ифтор қилдилар (рўза тутмайдилар)›, дер эдик», деди. У яна: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазондан бошқа бирор ойни тўла рўза тутмаганлар», деди. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ، وَأُمُّ سَلَمَةَ زَوْجَا النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُدْرِكُهُ الْفَجْرُ وَهُوَ جُنُبٌ مِنْ أَهْلِهِ ثُمَّ يَغْتَسِلُ فَيَصُومُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَدْ قَالَ قَوْمٌ مِنَ التَّابِعِينَ إِذَا أَصْبَحَ جُنُبًا يَقْضِي ذَلِكَ الْيَوْمَ . وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ahllaridan junub holda subh (fajr)ga kirar, soʻng gʻusl qilib roʻza tutar edilar. Abu Iso aytdi: Oisha va Ummu Salamaning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalaridan koʻpchilik ilm ahli huzurida shunga amal qilinadi; bu Sufyon, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Tobeʼinlardan bir qavm esa: «Kim junub holda subhga kirsa, oʻsha kunni qazo qiladi», deyishgan. Birinchi soʻz sahihroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ аҳлларидан жунуб ҳолда субҳ (фажр)га кирар, сўнг ғусл қилиб рўза тутар эдилар. Абу Исо айтди: Оиша ва Умму Саламанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқаларидан кўпчилик илм аҳли ҳузурида шунга амал қилинади; бу Суфён, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Тобеъинлардан бир қавм эса: «Ким жунуб ҳолда субҳга кирса, ўша кунни қазо қилади», дейишган. Биринчи сўз саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ السُّدِّيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْبَهِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا كُنْتُ أَقْضِي مَا يَكُونُ عَلَىَّ مِنْ رَمَضَانَ إِلاَّ فِي شَعْبَانَ حَتَّى تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَ هَذَا .
Oisha (roziyallohu anho) aytadi: «Men zimmamdagi Ramazon (qazosi)ni faqat Shaʼbon oyida qazo qilardim», deydi — Rasululloh ﷺ vafot etgunlariga qadar shunday qilgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. (Abu Iso) aytdi: Yahyo ibn Said al-Ansoriy ham Abu Salamadan, u Oishadan shunga oʻxshashini rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: «Мен зиммамдаги Рамазон (қазоси)ни фақат Шаъбон ойида қазо қилардим», дейди — Расулуллоҳ ﷺ вафот этгунларига қадар шундай қилган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. (Абу Исо) айтди: Яҳё ибн Саид ал-Ансорий ҳам Абу Саламадан, у Оишадан шунга ўхшашини ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عُبَيْدَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنَّا نَحِيضُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ نَطْهُرُ فَيَأْمُرُنَا بِقَضَاءِ الصِّيَامِ وَلاَ يَأْمُرُنَا بِقَضَاءِ الصَّلاَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مُعَاذَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَيْضًا . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ نَعْلَمُ بَيْنَهُمُ اخْتِلاَفًا أَنَّ الْحَائِضَ تَقْضِي الصِّيَامَ وَلاَ تَقْضِي الصَّلاَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَعُبَيْدَةُ هُوَ ابْنُ مُعَتِّبٍ الضَّبِّيُّ الْكُوفِيُّ يُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْكَرِيمِ .
Oisha (roziyallohu anho) aytadi: «Biz Rasululloh ﷺ davrlarida hayz koʻrar, soʻngra pok boʻlardik. U zot bizni roʻzani qazo qilishga buyurar, namozni qazo qilishga buyurmas edilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan hadisdir. Bu (hadis) Muozadan, u Oishadan ham rivoyat qilingan. Ilm ahli huzurida amal shunga muvofiqdir va biz ularning orasida bunda — hayzli ayol roʻzani qazo qilishi, namozni qazo qilmasligida — ixtilof boʻlganini bilmaymiz.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ даврларида ҳайз кўрар, сўнгра пок бўлардик. У зот бизни рўзани қазо қилишга буюрар, намозни қазо қилишга буюрмас эдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ҳадисдир. Бу (ҳадис) Муозадан, у Оишадан ҳам ривоят қилинган. Илм аҳли ҳузурида амал шунга мувофиқдир ва биз уларнинг орасида бунда — ҳайзли аёл рўзани қазо қилиши, намозни қазо қилмаслигида — ихтилоф бўлганини билмаймиз.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَقَدِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ وَاقِدٍ الْكُوفِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ نَزَلَ عَلَى قَوْمٍ فَلاَ يَصُومَنَّ تَطَوُّعًا إِلاَّ بِإِذْنِهِمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لاَ نَعْرِفُ أَحَدًا مِنَ الثِّقَاتِ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ . وَقَدْ رَوَى مُوسَى بْنُ دَاوُدَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الْمَدِينِيِّ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوًا مِنْ هَذَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ ضَعِيفٌ أَيْضًا . وَأَبُو بَكْرٍ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَأَبُو بَكْرٍ الْمَدَنِيُّ الَّذِي رَوَى عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ اسْمُهُ الْفَضْلُ بْنُ مُبَشِّرٍ وَهُوَ أَوْثَقُ مِنْ هَذَا وَأَقْدَمُ .
Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir qavm huzuriga (mehmon boʻlib) tushsa, ularning ruxsatisiz nafl roʻza tutmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis munkar hadisdir, biz ishonchli (roviy)lardan birortasi bu hadisni Hishom ibn Urvadan rivoyat qilganini bilmaymiz. Muso ibn Dovud ham Abu Bakr al-Madiniydan, u Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Bu ham zaif hadisdir. Abu Bakr hadis ahli huzurida zaifdir. Jobir ibn Abdullohdan rivoyat qilgan Abu Bakr al-Madaniyning ismi Fazl ibn Mubashshir boʻlib, u bundan ishonchliroq va qadimiyroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир қавм ҳузурига (меҳмон бўлиб) тушса, уларнинг рухсатисиз нафл рўза тутмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис мункар ҳадисдир, биз ишончли (ровий)лардан бирортаси бу ҳадисни Ҳишом ибн Урвадан ривоят қилганини билмаймиз. Мусо ибн Довуд ҳам Абу Бакр ал-Мадинийдан, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилган. Абу Исо айтди: Бу ҳам заиф ҳадисдир. Абу Бакр ҳадис аҳли ҳузурида заифдир. Жобир ибн Абдуллоҳдан ривоят қилган Абу Бакр ал-Маданийнинг исми Фазл ибн Мубашшир бўлиб, у бундан ишончлироқ ва қадимийроқдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَعُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي لَيْلَى وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunligida — Alloh ularni (vafot ettirib) qabz qilgunigacha — eʼtikof oʻtirar edilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ubayy ibn Kaʼb, Abu Layla, Abu Said, Anas va Ibn Umardan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Abu Hurayra va Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунлигида — Аллоҳ уларни (вафот эттириб) қабз қилгунигача — эътикоф ўтирар эдилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Убайй ибн Каъб, Абу Лайла, Абу Саид, Анас ва Ибн Умардан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Абу Ҳурайра ва Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ صَلَّى الْفَجْرَ ثُمَّ دَخَلَ فِي مُعْتَكَفِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً . رَوَاهُ مَالِكٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرَةَ مُرْسَلاً . وَرَوَاهُ الأَوْزَاعِيُّ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ يَقُولُونَ إِذَا أَرَادَ الرَّجُلُ أَنْ يَعْتَكِفَ صَلَّى الْفَجْرَ ثُمَّ دَخَلَ فِي مُعْتَكَفِهِ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ وَإِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ فَلْتَغِبْ لَهُ الشَّمْسُ مِنَ اللَّيْلَةِ الَّتِي يُرِيدُ أَنْ يَعْتَكِفَ فِيهَا مِنَ الْغَدِ وَقَدْ قَعَدَ فِي مُعْتَكَفِهِ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ .
Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Rasululloh ﷺ eʼtikof qilmoqchi boʻlsalar, bomdod namozini oʻqib, soʻng eʼtikof joyiga kirar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Yahyo ibn Saiddan, u Amradan, u Paygʻambar ﷺdan mursal qilib ham rivoyat qilingan. Uni Molik va boshqa koʻplar Yahyo ibn Saiddan, u Amradan mursal qilib rivoyat qilgan. Avzoiy, Sufyon as-Savriy va boshqa koʻplar esa uni Yahyo ibn Saiddan, u Amradan, u Oishadan rivoyat qilgan. Baʼzi ilm ahli huzurida amal shu hadisga muvofiqdir: ular kishi eʼtikof qilmoqchi boʻlsa, bomdodni oʻqib, soʻng eʼtikof joyiga kiradi, deydilar. Bu Ahmad ibn Hanbal va Ishoq ibn Ibrohimning soʻzidir. Baʼzilari esa: eʼtikof qilmoqchi boʻlsa, ertasi kuni eʼtikof qilmoqchi boʻlgan kechasida unga quyosh botsin va eʼtikof joyiga oʻtirgan boʻlsin, deydilar. Bu Sufyon as-Savriy va Molik ibn Anasning soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ эътикоф қилмоқчи бўлсалар, бомдод намозини ўқиб, сўнг эътикоф жойига кирар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Яҳё ибн Саиддан, у Амрадан, у Пайғамбар ﷺдан мурсал қилиб ҳам ривоят қилинган. Уни Молик ва бошқа кўплар Яҳё ибн Саиддан, у Амрадан мурсал қилиб ривоят қилган. Авзоий, Суфён ас-Саврий ва бошқа кўплар эса уни Яҳё ибн Саиддан, у Амрадан, у Оишадан ривоят қилган. Баъзи илм аҳли ҳузурида амал шу ҳадисга мувофиқдир: улар киши эътикоф қилмоқчи бўлса, бомдодни ўқиб, сўнг эътикоф жойига киради, дейдилар. Бу Аҳмад ибн Ҳанбал ва Ишоқ ибн Иброҳимнинг сўзидир. Баъзилари эса: эътикоф қилмоқчи бўлса, эртаси куни эътикоф қилмоқчи бўлган кечасида унга қуёш ботсин ва эътикоф жойига ўтирган бўлсин, дейдилар. Бу Суфён ас-Саврий ва Молик ибн Анаснинг сўзидир.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُجَاوِرُ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ وَيَقُولُ " تَحَرَّوْا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَأُبَىٍّ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عُمَرَ وَالْفَلَتَانِ بْنِ عَاصِمٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ وَأَبِي بَكْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَبِلاَلٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَوْلُهَا يُجَاوِرُ يَعْنِي يَعْتَكِفُ . وَأَكْثَرُ الرِّوَايَاتِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ فِي كُلِّ وِتْرٍ " . وَرُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ أَنَّهَا لَيْلَةُ إِحْدَى وَعِشْرِينَ وَلَيْلَةُ ثَلاَثٍ وَعِشْرِينَ وَخَمْسٍ وَعِشْرِينَ وَسَبْعٍ وَعِشْرِينَ وَتِسْعٍ وَعِشْرِينَ وَآخِرُ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ الشَّافِعِيُّ كَأَنَّ هَذَا عِنْدِي وَاللَّهُ أَعْلَمُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُجِيبُ عَلَى نَحْوِ مَا يُسْأَلُ عَنْهُ يُقَالُ لَهُ نَلْتَمِسُهَا فِي لَيْلَةِ كَذَا فَيَقُولُ الْتَمِسُوهَا فِي لَيْلَةِ كَذَا . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأَقْوَى الرِّوَايَاتِ عِنْدِي فِيهَا لَيْلَةُ إِحْدَى وَعِشْرِينَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّهُ كَانَ يَحْلِفُ أَنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ . وَيَقُولُ أَخْبَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعَلاَمَتِهَا فَعَدَدْنَا وَحَفِظْنَا . وَرُوِيَ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ أَنَّهُ قَالَ لَيْلَةُ الْقَدْرِ تَنْتَقِلُ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ بِهَذَا .
Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Rasululloh ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunligida (masjidda) muqim turar va: «Laylatul Qadrni Ramazonning oxirgi oʻn kunligida izlanglar», der edilar. Bu bobda Umar, Ubayy, Jobir ibn Samura, Jobir ibn Abdulloh, Ibn Umar, Falaton ibn Osim, Anas, Abu Said, Abdulloh ibn Unays, Abu Bakra, Ibn Abbos, Bilol va Uboda ibn Somitdan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir. Uning «yujovir» degan soʻzi «eʼtikof qiladi» degan maʼnodadir. Paygʻambar ﷺdan kelgan rivoyatlarning koʻpchiligida u zot: «Uni oxirgi oʻn kunlikdagi har bir toq kechada izlanglar», deganlar. Paygʻambar ﷺdan Laylatul Qadr haqida u yigirma birinchi kecha, yigirma uchinchi kecha, yigirma beshinchi, yigirma yettinchi, yigirma toʻqqizinchi va Ramazonning oxirgi kechasi ekani rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Shofeiy: «Bu mening nazarimda — Alloh aʼlam — Paygʻambar ﷺ oʻzlaridan soʻralgan narsaga muvofiq javob berar edilar: u zotga ‹uni falon kechada izlaylikmi?› deyilar, u zot esa ‹uni falon kechada izlanglar› der edilar», dedi. Shofeiy: «Bunda mening nazarimda eng kuchli rivoyat — yigirma birinchi kechadir», dedi. Abu Iso aytdi: Ubayy ibn Kaʼbdan rivoyat qilinishicha, u uning yigirma yettinchi kecha ekaniga qasam ichar va: «Rasululloh ﷺ bizga uning alomatidan xabar bergan edilar, biz sanab, yodlab oldik», der edi. Abu Qilobadan rivoyat qilinishicha, u: «Laylatul Qadr oxirgi oʻn kunlikda kelib turadi», degan.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунлигида (масжидда) муқим турар ва: «Лайлатул Қадрни Рамазоннинг охирги ўн кунлигида изланглар», дер эдилар. Бу бобда Умар, Убайй, Жобир ибн Самура, Жобир ибн Абдуллоҳ, Ибн Умар, Фалатон ибн Осим, Анас, Абу Саид, Абдуллоҳ ибн Унайс, Абу Бакра, Ибн Аббос, Билол ва Убода ибн Сомитдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Унинг «южовир» деган сўзи «эътикоф қилади» деган маънодадир. Пайғамбар ﷺдан келган ривоятларнинг кўпчилигида у зот: «Уни охирги ўн кунликдаги ҳар бир тоқ кечада изланглар», деганлар. Пайғамбар ﷺдан Лайлатул Қадр ҳақида у йигирма биринчи кеча, йигирма учинчи кеча, йигирма бешинчи, йигирма еттинчи, йигирма тўққизинчи ва Рамазоннинг охирги кечаси экани ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Шофеий: «Бу менинг назаримда — Аллоҳ аълам — Пайғамбар ﷺ ўзларидан сўралган нарсага мувофиқ жавоб берар эдилар: у зотга ‹уни фалон кечада излайликми?› дейилар, у зот эса ‹уни фалон кечада изланглар› дер эдилар», деди. Шофеий: «Бунда менинг назаримда энг кучли ривоят — йигирма биринчи кечадир», деди. Абу Исо айтди: Убайй ибн Каъбдан ривоят қилинишича, у унинг йигирма еттинчи кеча эканига қасам ичар ва: «Расулуллоҳ ﷺ бизга унинг аломатидан хабар берган эдилар, биз санаб, ёдлаб олдик», дер эди. Абу Қилобадан ривоят қилинишича, у: «Лайлатул Қадр охирги ўн кунликда келиб туради», деган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَجْتَهِدُ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مَا لاَ يَجْتَهِدُ فِي غَيْرِهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oxirgi oʻn kunlikda boshqa kunlarda qilmagan darajada jidu jahd qilardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ охирги ўн кунликда бошқа кунларда қилмаган даражада жиду жаҳд қилардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْفِطْرُ يَوْمَ يُفْطِرُ النَّاسُ وَالأَضْحَى يَوْمَ يُضَحِّي النَّاسُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ مُحَمَّدًا قُلْتُ لَهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ سَمِعَ مِنْ عَائِشَةَ قَالَ نَعَمْ يَقُولُ فِي حَدِيثِهِ سَمِعْتُ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Fitr (hayiti) — odamlar roʻzani ochadigan kun, Azho (hayiti) — odamlar qurbonlik qiladigan kundir», dedilar. Abu Iso aytdi: Men Muhammad (al-Buxoriy)dan soʻrab: «Muhammad ibn al-Munkadir Oishadan eshitganmi?» dedim. U: «Ha, hadisida: ‹Oishadan eshitdim›, deydi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu vajhdan hasan gʻarib sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитр (ҳайити) — одамлар рўзани очадиган кун, Азҳо (ҳайити) — одамлар қурбонлик қиладиган кундир», дедилар. Абу Исо айтди: Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)дан сўраб: «Муҳаммад ибн ал-Мункадир Оишадан эшитганми?» дедим. У: «Ҳа, ҳадисида: ‹Оишадан эшитдим›, дейди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу важҳдан ҳасан ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ الْمَدَنِيُّ، قِرَاءَةً عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، وَعَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اعْتَكَفَ أَدْنَى إِلَىَّ رَأْسَهُ فَأُرَجِّلُهُ وَكَانَ لاَ يَدْخُلُ الْبَيْتَ إِلاَّ لِحَاجَةِ الإِنْسَانِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . هَكَذَا رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ . وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ . وَالصَّحِيحُ عَنْ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ iʼtikof oʻtirgan vaqtlarida boshlarini menga yaqinlashtirardilar, men esa sochlarini tarardim. U zot uyga faqat inson hojati uchungina kirardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni bir necha kishi Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Urva va Amradan, ular Oishadan shunday rivoyat qilishgan. Baʼzilar esa Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Urvadan, u Amradan, u Oishadan rivoyat qilgan. Sahihi esa Urva va Amradan, ular Oishadan (rivoyat qilingani)dir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ иътикоф ўтирган вақтларида бошларини менга яқинлаштирардилар, мен эса сочларини тарардим. У зот уйга фақат инсон ҳожати учунгина кирардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни бир неча киши Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Урва ва Амрадан, улар Оишадан шундай ривоят қилишган. Баъзилар эса Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Урвадан, у Амрадан, у Оишадан ривоят қилган. Саҳиҳи эса Урва ва Амрадан, улар Оишадан (ривоят қилингани)дир.
حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ، قِرَاءَةً عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْرَدَ الْحَجَّ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ .
وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَفْرَدَ الْحَجَّ وَأَفْرَدَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ .
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ الصَّائِغُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ بِهَذَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَ الثَّوْرِيُّ إِنْ أَفْرَدْتَ الْحَجَّ فَحَسَنٌ وَإِنْ قَرَنْتَ فَحَسَنٌ وَإِنْ تَمَتَّعْتَ فَحَسَنٌ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ مِثْلَهُ . وَقَالَ أَحَبُّ إِلَيْنَا الإِفْرَادُ ثُمَّ التَّمَتُّعُ ثُمَّ الْقِرَانُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hajni ifrod (yolgʻiz haj) qilib ado etdilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Jobir va Ibn Umardan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir. Baʼzi ilm ahli huzurida amal shunga koʻradir. Ibn Umardan ham rivoyat qilinishicha: Nabiy ﷺ hajni ifrod qildilar, Abu Bakr, Umar va Usmon ham ifrod qildilar. Buni bizga Qutayba, (u) Abdulloh ibn Nofiʼ as-Soigʻdan, (u) Ubaydulloh ibn Umardan, (u) Nofiʼdan, (u) Ibn Umardan shu (mazmunda) aytib berdi. Abu Iso aytdi: Savriy: Agar hajni ifrod qilsang — yaxshi, qiron qilsang — yaxshi, tamattuʼ qilsang — yaxshi, dedi. Shofiiy ham shunga oʻxshash aytdi va: Bizga eng maʼqulroq (boʻlgani) ifrod, soʻng tamattuʼ, soʻng qirondir, dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳажни ифрод (ёлғиз ҳаж) қилиб адо этдилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Жобир ва Ибн Умардан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳли ҳузурида амал шунга кўрадир. Ибн Умардан ҳам ривоят қилинишича: Набий ﷺ ҳажни ифрод қилдилар, Абу Бакр, Умар ва Усмон ҳам ифрод қилдилар. Буни бизга Қутайба, (у) Абдуллоҳ ибн Нофиъ ас-Соиғдан, (у) Убайдуллоҳ ибн Умардан, (у) Нофиъдан, (у) Ибн Умардан шу (мазмунда) айтиб берди. Абу Исо айтди: Саврий: Агар ҳажни ифрод қилсанг — яхши, қирон қилсанг — яхши, таматтуъ қилсанг — яхши, деди. Шофиий ҳам шунга ўхшаш айтди ва: Бизга энг маъқулроқ (бўлгани) ифрод, сўнг таматтуъ, сўнг қирондир, деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَمْسُ فَوَاسِقَ يُقْتَلْنَ فِي الْحَرَمِ الْفَأْرَةُ وَالْعَقْرَبُ وَالْغُرَابُ وَالْحُدَيَّا وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Beshta zararkunanda bor — ular Haramda ham oʻldiriladi: sichqon, chayon, qargʻa, kalxat va qopagʻon it», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Ibn Umar, Abu Hurayra, Abu Said va Ibn Abbosdan ham (hadis rivoyat qilingan). Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бешта зараркунанда бор — улар Ҳарамда ҳам ўлдирилади: сичқон, чаён, қарға, калхат ва қопағон ит», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Ибн Умар, Абу Ҳурайра, Абу Саид ва Ибн Аббосдан ҳам (ҳадис ривоят қилинган). Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَكَّةَ دَخَلَ مِنْ أَعْلاَهَا وَخَرَجَ مِنْ أَسْفَلِهَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . قَاَلَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Makkaga kelganlarida uning yuqori tomonidan kirdilar va quyi tomonidan chiqdilar». (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Umardan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Маккага келганларида унинг юқори томонидан кирдилар ва қуйи томонидан чиқдилар». (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِي وَهُوَ قَرِيرُ الْعَيْنِ طَيِّبُ النَّفْسِ فَرَجَعَ إِلَىَّ وَهُوَ حَزِينٌ فَقُلْتُ لَهُ فَقَالَ " إِنِّي دَخَلْتُ الْكَعْبَةَ وَوَدِدْتُ أَنِّي لَمْ أَكُنْ فَعَلْتُ إِنِّي أَخَافُ أَنْ أَكُونَ أَتْعَبْتُ أُمَّتِي مِنْ بَعْدِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Nabiy ﷺ koʻzlari quvonchli, koʻngillari xush holatda mening oldimdan chiqib ketdilar, soʻng gʻamgin holda oldimga qaytdilar. Men ulardan (sababini) soʻradim, shunda ular: ‹Men Kaʼbaga kirdim, koshki shunday qilmaganimda edi (deb orzu qildim). Chunki men oʻzimdan keyin ummatimni mashaqqatga solib qoʻyishdan qoʻrqaman›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Набий ﷺ кўзлари қувончли, кўнгиллари хуш ҳолатда менинг олдимдан чиқиб кетдилар, сўнг ғамгин ҳолда олдимга қайтдилар. Мен улардан (сабабини) сўрадим, шунда улар: ‹Мен Каъбага кирдим, кошки шундай қилмаганимда эди (деб орзу қилдим). Чунки мен ўзимдан кейин умматимни машаққатга солиб қўйишдан қўрқаман›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، أَنَّ ابْنَ الزُّبَيْرِ، قَالَ لَهُ حَدِّثْنِي بِمَا، كَانَتْ تُفْضِي إِلَيْكَ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ يَعْنِي عَائِشَةَ فَقَالَ حَدَّثَتْنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا " لَوْلاَ أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثُو عَهْدٍ بِالْجَاهِلِيَّةِ لَهَدَمْتُ الْكَعْبَةَ وَجَعَلْتُ لَهَا بَابَيْنِ " . قَالَ فَلَمَّا مَلَكَ ابْنُ الزُّبَيْرِ هَدَمَهَا وَجَعَلَ لَهَا بَابَيْنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Aswad ibn Yazid (rahimahulloh) aytadi: «Ibn Zubayr menga: ‹Muminlarning onasi — yaʼni Oisha senga sir tutib aytgan narsalardan menga gapirib ber›, dedi. Shunda u (Aswad) aytdi: U menga Rasululloh ﷺ Oishaga: ‹Agar qavming johiliyatga yaqin (yangi musulmon boʻlgan) boʻlmaganida, men Kaʼbani buzib, unga ikkita eshik qilgan boʻlardim›, deganlarini rivoyat qildi.» (Roviy) aytdi: Ibn Zubayr hukmronlik qilganda Kaʼbani buzib, unga ikkita eshik qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Асwад ибн Язид (раҳимаҳуллоҳ) айтади: «Ибн Зубайр менга: ‹Муминларнинг онаси — яъни Оиша сенга сир тутиб айтган нарсалардан менга гапириб бер›, деди. Шунда у (Асwад) айтди: У менга Расулуллоҳ ﷺ Оишага: ‹Агар қавминг жоҳилиятга яқин (янги мусулмон бўлган) бўлмаганида, мен Каъбани бузиб, унга иккита эшик қилган бўлардим›, деганларини ривоят қилди.» (Ровий) айтди: Ибн Зубайр ҳукмронлик қилганда Каъбани бузиб, унга иккита эшик қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أُحِبُّ أَنْ أَدْخُلَ، الْبَيْتَ فَأُصَلِّيَ فِيهِ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِي فَأَدْخَلَنِي الْحِجْرَ فَقَالَ " صَلِّي فِي الْحِجْرِ إِنْ أَرَدْتِ دُخُولَ الْبَيْتِ فَإِنَّمَا هُوَ قِطْعَةٌ مِنَ الْبَيْتِ وَلَكِنَّ قَوْمَكِ اسْتَقْصَرُوهُ حِينَ بَنَوُا الْكَعْبَةَ فَأَخْرَجُوهُ مِنَ الْبَيْتِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَعَلْقَمَةُ بْنُ أَبِي عَلْقَمَةَ هُوَ عَلْقَمَةُ بْنُ بِلاَلٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men Baytga kirib, uning ichida namoz oʻqishni yaxshi koʻrardim. Shunda Rasululloh ﷺ qoʻlimdan ushlab, meni Hijrga kiritdilar va: ‹Agar Baytga kirishni istasang, Hijrda namoz oʻq, chunki u Baytning bir boʻlagidir. Lekin qavming Kaʼbani qurganlarida uni qisqartirib, Baytdan tashqarida qoldirganlar›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Alqama ibn Abu Alqama — u Alqama ibn Bilolning oʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен Байтга кириб, унинг ичида намоз ўқишни яхши кўрардим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлимдан ушлаб, мени Ҳижрга киритдилар ва: ‹Агар Байтга киришни истасанг, Ҳижрда намоз ўқ, чунки у Байтнинг бир бўлагидир. Лекин қавминг Каъбани қурганларида уни қисқартириб, Байтдан ташқарида қолдирганлар›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Алқама ибн Абу Алқама — у Алқама ибн Билолнинг ўзидир.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ أُمِّهِ، مُسَيْكَةَ عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ نَبْنِي لَكَ بَيْتًا يُظِلُّكَ بِمِنًى قَالَ " لاَ مِنًى مُنَاخُ مَنْ سَبَقَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Biz: ‹Ey Allohning Rasuli, Minoda Sizga soya soladigan bir uy qurib bermaylikmi?› dedik. U zot: ‹Yoʻq, Mino — (avval) yetib kelgan kishining tushadigan joyidir›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Биз: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Минода Сизга соя соладиган бир уй қуриб бермайликми?› дедик. У зот: ‹Йўқ, Мино — (аввал) етиб келган кишининг тушадиган жойидир›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَتْ قُرَيْشٌ وَمَنْ كَانَ عَلَى دِينِهَا وَهُمُ الْحُمْسُ يَقِفُونَ بِالْمُزْدَلِفَةِ يَقُولُونَ نَحْنُ قَطِينُ اللَّهِ . وَكَانَ مَنْ سِوَاهُمْ يَقِفُونَ بِعَرَفَةَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : (ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ أَهْلَ مَكَّةَ كَانُوا لاَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْحَرَمِ وَعَرَفَةُ خَارِجٌ مِنَ الْحَرَمِ وَأَهْلُ مَكَّةَ كَانُوا يَقِفُونَ بِالْمُزْدَلِفَةِ وَيَقُولُونَ نَحْنُ قَطِينُ اللَّهِ يَعْنِي سُكَّانَ اللَّهِ وَمَنْ سِوَى أَهْلِ مَكَّةَ كَانُوا يَقِفُونَ بِعَرَفَاتٍ . فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: (ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ ) . وَالْحُمْسُ هُمْ أَهْلُ الْحَرَمِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Quraysh va ularning dinida boʻlganlar — ular Hums (deb atalur) edi — Muzdalifada turishar va: ‹Biz Allohning (Haram aholisi) qoʻshnilarimiz›, deyishar edi. Ulardan boshqalar esa Arafada turishardi. Shunda Alloh taolo: {Soʻng odamlar oqib-tushadigan joydan oqib-tushinglar} (Baqara 199) (oyatini) nozil qildi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. (Roviy) aytdi: Bu hadisning maʼnosi shuki, Makka aholisi Haramdan chiqishmas edi, Arafa esa Haramdan tashqarida. Makka aholisi Muzdalifada turishar va: ‹Biz Allohning qoʻshnilarimiz› — yaʼni Allohning (Haramidagi) sokinlarimiz, deyishardi. Makka aholisidan boshqalar esa Arafotda turishardi. Shunda Alloh taolo: {Soʻng odamlar oqib-tushadigan joydan oqib-tushinglar} (Baqara 199) (oyatini) nozil qildi. Hums esa Haram ahlidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Қурайш ва уларнинг динида бўлганлар — улар Ҳумс (деб аталур) эди — Муздалифада туришар ва: ‹Биз Аллоҳнинг (Ҳарам аҳолиси) қўшниларимиз›, дейишар эди. Улардан бошқалар эса Арафада туришарди. Шунда Аллоҳ таоло: {Сўнг одамлар оқиб-тушадиган жойдан оқиб-тушинглар} (Бақара 199) (оятини) нозил қилди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. (Ровий) айтди: Бу ҳадиснинг маъноси шуки, Макка аҳолиси Ҳарамдан чиқишмас эди, Арафа эса Ҳарамдан ташқарида. Макка аҳолиси Муздалифада туришар ва: ‹Биз Аллоҳнинг қўшниларимиз› — яъни Аллоҳнинг (Ҳарамидаги) сокинларимиз, дейишарди. Макка аҳолисидан бошқалар эса Арафотда туришарди. Шунда Аллоҳ таоло: {Сўнг одамлар оқиб-тушадиган жойдан оқиб-тушинглар} (Бақара 199) (оятини) нозил қилди. Ҳумс эса Ҳарам аҳлидир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا جُعِلَ رَمْىُ الْجِمَارِ وَالسَّعْىُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ لإِقَامَةِ ذِكْرِ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Jamralarga tosh otish hamda Safo bilan Marva orasida saʼy qilish faqat Allohni zikr qilishni barpo etish uchun (joriy) qilingan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Жамраларга тош отиш ҳамда Сафо билан Марва орасида саъй қилиш фақат Аллоҳни зикр қилишни барпо этиш учун (жорий) қилинган», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ فَتَلْتُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ لَمْ يُحْرِمْ وَلَمْ يَتْرُكْ شَيْئًا مِنَ الثِّيَابِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا قَلَّدَ الرَّجُلُ الْهَدْىَ وَهُوَ يُرِيدُ الْحَجَّ لَمْ يَحْرُمْ عَلَيْهِ شَيْءٌ مِنَ الثِّيَابِ وَالطِّيبِ حَتَّى يُحْرِمَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا قَلَّدَ الرَّجُلُ هَدْيَهُ فَقَدْ وَجَبَ عَلَيْهِ مَا وَجَبَ عَلَى الْمُحْرِمِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning hadiylarining boʻyin osmalarini eshib berdim, soʻng u zot ehrom bogʻlamadilar va kiyimlardan hech narsani tark etmadilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Baʼzi ilm ahlining ameli shu boʻyicha boʻlib, ular: «Kishi haj qilmoqchi boʻlib hadiyni (boʻyniga osma) qalladasa (belgilasa), unga ehrom bogʻlamaguncha kiyim va xushboʻ hidlardan hech narsa harom boʻlmaydi», dedilar. Baʼzi ilm ahli esa: «Kishi oʻz hadiyini qalladasa, muhrim (ehromli)ga vojib boʻlgan narsalar unga ham vojib boʻladi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳадийларининг бўйин осмаларини эшиб бердим, сўнг у зот эҳром боғламадилар ва кийимлардан ҳеч нарсани тарк этмадилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳлининг амели шу бўйича бўлиб, улар: «Киши ҳаж қилмоқчи бўлиб ҳадийни (бўйнига осма) қалладаса (белгиласа), унга эҳром боғламагунча кийим ва хушбў ҳидлардан ҳеч нарса ҳаром бўлмайди», дедилар. Баъзи илм аҳли эса: «Киши ўз ҳадийини қалладаса, муҳрим (эҳромли)га вожиб бўлган нарсалар унга ҳам вожиб бўлади», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَفْتِلُ قَلاَئِدَ هَدْىِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُلَّهَا غَنَمًا ثُمَّ لاَ يُحْرِمُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ يَرَوْنَ تَقْلِيدَ الْغَنَمِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning hadiylarining boʻyin osmalarini eshar edim, ularning hammasi qoʻy edi, soʻng u zot ehrom bogʻlamas edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahlining ameli shu boʻyicha boʻlib, ular qoʻyni qalladalashni (joiz deb) koʻradilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳадийларининг бўйин осмаларини эшар эдим, уларнинг ҳаммаси қўй эди, сўнг у зот эҳром боғламас эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳлининг амели шу бўйича бўлиб, улар қўйни қалладалашни (жоиз деб) кўрадилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ يَعْنِي ابْنَ زَاذَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ أَنْ يُحْرِمَ وَيَوْمَ النَّحْرِ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ بِطِيبٍ فِيهِ مِسْكٌ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ يَرَوْنَ أَنَّ الْمُحْرِمَ إِذَا رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ يَوْمَ النَّحْرِ وَذَبَحَ وَحَلَقَ أَوْ قَصَّرَ فَقَدْ حَلَّ لَهُ كُلُّ شَيْءٍ حَرُمَ عَلَيْهِ إِلاَّ النِّسَاءَ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّهُ قَالَ حَلَّ لَهُ كُلُّ شَيْءٍ إِلاَّ النِّسَاءَ وَالطِّيبَ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْكُوفَةِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺni ehrom bogʻlashlaridan oldin va nahr (qurbonlik) kuni Baytni tavof qilishlaridan oldin tarkibida mushk boʻlgan xushboʻ narsa bilan xushboʻyladim», dedi. Bu bobda Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan aksar ilm ahlining ameli shu boʻyicha boʻlib, ular: muhrim (ehromli) kishi nahr kuni Jamratul-Aqabaga (toshlarni) otsa, qurbonlik soʻysa va soch oldirsa yoki qisqartirsa, unga harom boʻlgan har bir narsa — ayollardan boshqasi — halol boʻladi, deb biladilar. Bu Shofeʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan: «Unga ayollar va xushboʻ hiddan boshqa har bir narsa halol boʻladi», degani rivoyat qilingan. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahli ham shunga boribdi, bu Kufa ahlining soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺни эҳром боғлашларидан олдин ва наҳр (қурбонлик) куни Байтни тавоф қилишларидан олдин таркибида мушк бўлган хушбў нарса билан хушбўйладим», деди. Бу бобда Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган аксар илм аҳлининг амели шу бўйича бўлиб, улар: муҳрим (эҳромли) киши наҳр куни Жамратул-Ақабага (тошларни) отса, қурбонлик сўйса ва соч олдирса ёки қисқартирса, унга ҳаром бўлган ҳар бир нарса — аёллардан бошқаси — ҳалол бўлади, деб биладилар. Бу Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан: «Унга аёллар ва хушбў ҳиддан бошқа ҳар бир нарса ҳалол бўлади», дегани ривоят қилинган. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли ҳам шунга борибди, бу Куфа аҳлининг сўзидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَعَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَخَّرَ طَوَافَ الزِّيَارَةِ إِلَى اللَّيْلِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي أَنْ يُؤَخَّرَ طَوَافُ الزِّيَارَةِ إِلَى اللَّيْلِ وَاسْتَحَبَّ بَعْضُهُمْ أَنْ يَزُورَ يَوْمَ النَّحْرِ وَوَسَّعَ بَعْضُهُمْ أَنْ يُؤَخَّرَ وَلَوْ إِلَى آخِرِ أَيَّامِ مِنًى .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ziyorat tavofini kechgacha kechiktirdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahllari ziyorat tavofini kechgacha kechiktirishga ruxsat berishgan, baʼzilari nahr (qurbonlik) kuni ziyorat qilishni mustahab deyishgan, baʼzilari esa Mino kunlarining oxirigacha boʻlsa ham kechiktirishga keng yoʻl qoʻyishgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ зиёрат тавофини кечгача кечиктирдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳллари зиёрат тавофини кечгача кечиктиришга рухсат беришган, баъзилари наҳр (қурбонлик) куни зиёрат қилишни мустаҳаб дейишган, баъзилари эса Мино кунларининг охиригача бўлса ҳам кечиктиришга кенг йўл қўйишган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا حَبِيبٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّمَا نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الأَبْطَحَ لأَنَّهُ كَانَ أَسْمَحَ لِخُرُوجِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، نَحْوَهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Abtahda faqatgina u (yer) chiqib ketishlari uchun qulayroq boʻlgani sababli tushdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Абтаҳда фақатгина у (ер) чиқиб кетишлари учун қулайроқ бўлгани сабабли тушдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ ذَكَرْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ حَاضَتْ فِي أَيَّامِ مِنًى . فَقَالَ " أَحَابِسَتُنَا هِيَ " . قَالُوا إِنَّهَا قَدْ أَفَاضَتْ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَلاَ إِذًا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا طَافَتْ طَوَافَ الزِّيَارَةِ ثُمَّ حَاضَتْ فَإِنَّهَا تَنْفِرُ وَلَيْسَ عَلَيْهَا شَيْءٌ . وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Men Rasululloh ﷺga Safiyya binti Huyay Mino kunlarida hayz koʻrganini aytdim. Shunda u zot: «U bizni (ketishdan) toʻxtatib qoʻyadimi?» — dedilar. (Sahobalar): «U (tavofi) ifozani qilib boʻlgan», — dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unday boʻlsa, yoʻq (toʻxtatmaydi)», — dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Umar va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahli nazdida shunga amal qilinadi: ayol kishi tavofi ziyoratni qilib, soʻngra hayz koʻrsa, u (Makkadan) qaytib ketaveradi va uning zimmasiga hech narsa lozim boʻlmaydi. Bu Savriy, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺга Сафийя бинти Ҳуяй Мино кунларида ҳайз кўрганини айтдим. Шунда у зот: «У бизни (кетишдан) тўхтатиб қўядими?» — дедилар. (Саҳобалар): «У (тавофи) ифозани қилиб бўлган», — дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ундай бўлса, йўқ (тўхтатмайди)», — дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Умар ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли наздида шунга амал қилинади: аёл киши тавофи зиёратни қилиб, сўнгра ҳайз кўрса, у (Маккадан) қайтиб кетаверади ва унинг зиммасига ҳеч нарса лозим бўлмайди. Бу Саврий, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْجُعْفِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّهَا كَانَتْ تَحْمِلُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ وَتُخْبِرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَحْمِلُهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u zamzam suvidan olib ketar va Rasululloh ﷺ ham uni olib ketar edilar, deb xabar berar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у замзам сувидан олиб кетар ва Расулуллоҳ ﷺ ҳам уни олиб кетар эдилар, деб хабар берар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يُصِيبُ الْمُؤْمِنَ شَوْكَةٌ فَمَا فَوْقَهَا إِلاَّ رَفَعَهُ اللَّهُ بِهَا دَرَجَةً وَحَطَّ عَنْهُ بِهَا خَطِيئَةً " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ وَأَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَسَدِ بْنِ كُرْزٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ وَأَبِي مُوسَى . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muminga tikan yoki undan ortigʻroq (aziyat) yetsa, albatta, Alloh u sababli uning darajasini koʻtaradi va u sababli undan bir xatosini oʻchiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Oisha hadisi hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муминга тикан ёки ундан ортиғроқ (азият) етса, албатта, Аллоҳ у сабабли унинг даражасини кўтаради ва у сабабли ундан бир хатосини ўчиради», дедилар. Абу Исо айтди: Оиша ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُوسَى بْنِ سَرْجِسَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ بِالْمَوْتِ وَعِنْدَهُ قَدَحٌ فِيهِ مَاءٌ وَهُوَ يُدْخِلُ يَدَهُ فِي الْقَدَحِ ثُمَّ يَمْسَحُ وَجْهَهُ بِالْمَاءِ ثُمَّ يَقُولُ " اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى غَمَرَاتِ الْمَوْتِ " . أَوْ " سَكَرَاتِ الْمَوْتِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺni oʻlim holatlarida koʻrdim. Yonlarida ichida suv boʻlgan idish bor edi. U zot qoʻllarini idishga solib, soʻng suv bilan yuzlarini siypar, soʻng: ‹Allohim, oʻlim qiyinchiliklarida menga yordam ber›, yoki: ‹oʻlim talvasalarida (yordam ber)›, der edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu — gʻarib hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺни ўлим ҳолатларида кўрдим. Ёнларида ичида сув бўлган идиш бор эди. У зот қўлларини идишга солиб, сўнг сув билан юзларини сийпар, сўнг: ‹Аллоҳим, ўлим қийинчиликларида менга ёрдам бер›, ёки: ‹ўлим талвасаларида (ёрдам бер)›, дер эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу — ғариб ҳадисдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا مُبَشِّرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَلَبِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا أَغْبِطُ أَحَدًا بِهَوْنِ مَوْتٍ بَعْدَ الَّذِي رَأَيْتُ مِنْ شِدَّةِ مَوْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ سَأَلْتُ أَبَا زُرْعَةَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ وَقُلْتُ لَهُ مَنْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْعَلاَءِ فَقَالَ هُوَ ابْنُ الْعَلاَءِ بْنِ اللَّجْلاَجِ . وَإِنَّمَا عَرَّفَهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺning vafotidagi qattiqlikni koʻrganimdan keyin, biror kishining osongina vafot etganiga havas qilmadim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺнинг вафотидаги қаттиқликни кўрганимдан кейин, бирор кишининг осонгина вафот этганига ҳавас қилмадим», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَبَّلَ عُثْمَانَ بْنَ مَظْعُونٍ وَهُوَ مَيِّتٌ وَهُوَ يَبْكِي . أَوْ قَالَ عَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ قَالُوا إِنَّ أَبَا بَكْرٍ قَبَّلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مَيِّتٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Usmon ibn Mazʼunni vafot etgan holida oʻpdilar va yigʻladilar. Yoki (rovi): «Koʻzlaridan yosh oqdi», dedi. Bu bobda Ibn Abbos, Jobir va Oishadan ham (rivoyat) bor. Ular: «Abu Bakr Nabiy ﷺni vafot etgan holatlarida oʻpdi», deganlar. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Усмон ибн Мазъунни вафот этган ҳолида ўпдилар ва йиғладилар. Ёки (рови): «Кўзларидан ёш оқди», деди. Бу бобда Ибн Аббос, Жобир ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. Улар: «Абу Бакр Набий ﷺни вафот этган ҳолатларида ўпди», деганлар. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُفِّنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ بِيضٍ يَمَانِيَةٍ لَيْسَ فِيهَا قَمِيصٌ وَلاَ عِمَامَةٌ . قَالَ فَذَكَرُوا لِعَائِشَةَ قَوْلَهُمْ فِي ثَوْبَيْنِ وَبُرْدِ حِبَرَةٍ . فَقَالَتْ قَدْ أُتِيَ بِالْبُرْدِ وَلَكِنَّهُمْ رَدُّوهُ وَلَمْ يُكَفِّنُوهُ فِيهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Paygʻambar ﷺ Yamandan keltirilgan uchta oq kiyimda kafanlandilar, ularning orasida koʻylak ham, salla ham yoʻq edi», dedi. (Roviy) aytdi: Oishaga odamlarning ikki kiyim va menli (naqshli) burda haqidagi soʻzlarini eslatishdi. Shunda u: «Burda keltirilgan edi, lekin uni qaytarib yuborishdi va unda kafanlamadilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Пайғамбар ﷺ Ямандан келтирилган учта оқ кийимда кафанландилар, уларнинг орасида кўйлак ҳам, салла ҳам йўқ эди», деди. (Ровий) айтди: Оишага одамларнинг икки кийим ва менли (нақшли) бурда ҳақидаги сўзларини эслатишди. Шунда у: «Бурда келтирилган эди, лекин уни қайтариб юборишди ва унда кафанламадилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، سَمِعَتْ عَائِشَةَ، وَذُكِرَ، لَهَا أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَىِّ عَلَيْهِ . فَقَالَتْ عَائِشَةُ غَفَرَ اللَّهُ لأَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَمَا إِنَّهُ لَمْ يَكْذِبْ وَلَكِنَّهُ نَسِيَ أَوْ أَخْطَأَ إِنَّمَا مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى يَهُودِيَّةٍ يُبْكَى عَلَيْهَا فَقَالَ " إِنَّهُمْ لَيَبْكُونَ عَلَيْهَا وَإِنَّهَا لَتُعَذَّبُ فِي قَبْرِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, unga Ibn Umarning: «Albatta mayyit tiriklarning uning ustida yigʻlashi sababli azoblanadi», deganligi eslatildi. Shunda Oisha: «Alloh Abu Abdurahmonni magʻfirat qilsin! U yolgʻon gapirmadi, lekin u unutdi yoki adashdi. Rasululloh ﷺ faqat ustida yigʻlanayotgan bir yahudiy ayolning yonidan oʻtib: ‹Ular uning ustida yigʻlamoqdalar, holbuki u qabrida azoblanmoqda›, deganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, унга Ибн Умарнинг: «Албатта маййит тирикларнинг унинг устида йиғлаши сабабли азобланади», деганлиги эслатилди. Шунда Оиша: «Аллоҳ Абу Абдураҳмонни мағфират қилсин! У ёлғон гапирмади, лекин у унутди ёки адашди. Расулуллоҳ ﷺ фақат устида йиғланаётган бир яҳудий аёлнинг ёнидан ўтиб: ‹Улар унинг устида йиғламоқдалар, ҳолбуки у қабрида азобланмоқда›, деганлар», деди. Абу Исо айтди: Бу саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اخْتَلَفُوا فِي دَفْنِهِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا مَا نَسِيتُهُ قَالَ " مَا قَبَضَ اللَّهُ نَبِيًّا إِلاَّ فِي الْمَوْضِعِ الَّذِي يُحِبُّ أَنْ يُدْفَنَ فِيهِ " . ادْفِنُوهُ فِي مَوْضِعِ فِرَاشِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُلَيْكِيُّ يُضَعَّفُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ فَرَوَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, ularni qayerga dafn qilish haqida ixtilof qildilar. Shunda Abu Bakr: ‹Men Rasululloh ﷺdan bir narsani eshitganman, uni unutmaganman. U zot: «Alloh biror paygʻambarni faqat oʻzi dafn etilishni xohlagan joyida vafot ettiradi», degandilar›, dedi. Bas, uni toʻshagi joyiga dafn qildilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Abdurrahmon ibn Abu Bakr al-Mulaykiy yodlashi jihatidan zaif sanaladi. Bu hadis boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan: uni Ibn Abbos Abu Bakr Siddiqdan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, уларни қаерга дафн қилиш ҳақида ихтилоф қилдилар. Шунда Абу Бакр: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺдан бир нарсани эшитганман, уни унутмаганман. У зот: «Аллоҳ бирор пайғамбарни фақат ўзи дафн этилишни хоҳлаган жойида вафот эттиради», дегандилар›, деди. Бас, уни тўшаги жойига дафн қилдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ал-Мулайкий ёдлаши жиҳатидан заиф саналади. Бу ҳадис бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган: уни Ибн Аббос Абу Бакр Сиддиқдан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، . وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، رَضِيعٌ كَانَ لِعَائِشَةَ - عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَمُوتُ أَحَدٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَتُصَلِّي عَلَيْهِ أُمَّةٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَبْلُغُونَ أَنْ يَكُونُوا مِائَةً فَيَشْفَعُوا لَهُ إِلاَّ شُفِّعُوا فِيهِ " . وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ فِي حَدِيثِهِ " مِائَةً فَمَا فَوْقَهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ أَوْقَفَهُ بَعْضُهُمْ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Musulmonlardan biror kishi vafot etib, uning ustida musulmonlardan yuz kishiga yetadigan jamoa namoz oʻqib, unga shafoat qilsalar, albatta uning haqida (qilgan) shafoatlari qabul boʻladi», dedilar. Ali ibn Hujr oʻz rivoyatida: «Yuz yoki undan ortiq», dedi. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir. Baʼzilar uni mavquf qilib, marfuʼ qilmaganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Мусулмонлардан бирор киши вафот этиб, унинг устида мусулмонлардан юз кишига етадиган жамоа намоз ўқиб, унга шафоат қилсалар, албатта унинг ҳақида (қилган) шафоатлари қабул бўлади», дедилар. Али ибн Ҳужр ўз ривоятида: «Юз ёки ундан ортиқ», деди. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Баъзилар уни мавқуф қилиб, марфуъ қилмаганлар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ حَمْزَةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى سُهَيْلِ ابْنِ بَيْضَاءَ فِي الْمَسْجِدِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ . قَالَ الشَّافِعِيُّ قَالَ مَالِكٌ لاَ يُصَلَّى عَلَى الْمَيِّتِ فِي الْمَسْجِدِ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ يُصَلَّى عَلَى الْمَيِّتِ فِي الْمَسْجِدِ . وَاحْتَجَّ بِهَذَا الْحَدِيثِ .
Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Rasululloh ﷺ Suhayl ibn Bayzo ustida masjidda (janoza) namozini oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzi ahli ilm shu (hadis) asosida amal qiladilar. Shofiʼiy aytdi: Molik: «Oʻlik ustida masjidda namoz oʻqilmaydi», dedi. Shofiʼiy esa: «Oʻlik ustida masjidda namoz oʻqiladi», dedi va shu hadis bilan dalil keltirdi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ Суҳайл ибн Байзо устида масжидда (жаноза) намозини ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзи аҳли илм шу (ҳадис) асосида амал қиладилар. Шофиъий айтди: Молик: «Ўлик устида масжидда намоз ўқилмайди», деди. Шофиъий эса: «Ўлик устида масжидда намоз ўқилади», деди ва шу ҳадис билан далил келтирди.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا ذَكَرَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ " . قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كُلُّنَا نَكْرَهُ الْمَوْتَ . قَالَ " لَيْسَ ذَلِكَ وَلَكِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا بُشِّرَ بِرَحْمَةِ اللَّهِ وَرِضْوَانِهِ وَجَنَّتِهِ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ وَأَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَإِنَّ الْكَافِرَ إِذَا بُشِّرَ بِعَذَابِ اللَّهِ وَسَخَطِهِ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ وَكَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga roʻbaroʻ boʻlishni sevsa, Alloh ham unga roʻbaroʻ boʻlishni sevadi; kim Allohga roʻbaroʻ boʻlishni yomon koʻrsa, Alloh ham unga roʻbaroʻ boʻlishni yomon koʻradi», dedilar. (Oisha) aytdi: Men: «Yo Rasululloh, hammamiz oʻlimni yomon koʻramiz-ku», dedim. U zot: «Bu unday emas. Balki moʻmin Allohning rahmati, rizvoni va jannati bilan bashorat berilsa, Allohga roʻbaroʻ boʻlishni sevadi, Alloh ham unga roʻbaroʻ boʻlishni sevadi. Kofir esa Allohning azobi va gʻazabi bilan bashorat berilsa, Allohga roʻbaroʻ boʻlishni yomon koʻradi, Alloh ham unga roʻbaroʻ boʻlishni yomon koʻradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга рўбарў бўлишни севса, Аллоҳ ҳам унга рўбарў бўлишни севади; ким Аллоҳга рўбарў бўлишни ёмон кўрса, Аллоҳ ҳам унга рўбарў бўлишни ёмон кўради», дедилар. (Оиша) айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, ҳаммамиз ўлимни ёмон кўрамиз-ку», дедим. У зот: «Бу ундай эмас. Балки мўмин Аллоҳнинг раҳмати, ризвони ва жаннати билан башорат берилса, Аллоҳга рўбарў бўлишни севади, Аллоҳ ҳам унга рўбарў бўлишни севади. Кофир эса Аллоҳнинг азоби ва ғазаби билан башорат берилса, Аллоҳга рўбарў бўлишни ёмон кўради, Аллоҳ ҳам унга рўбарў бўлишни ёмон кўради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.