حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ مَيْمُونٍ الأَنْصَارِيُّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَعْلِنُوا هَذَا النِّكَاحَ وَاجْعَلُوهُ فِي الْمَسَاجِدِ وَاضْرِبُوا عَلَيْهِ بِالدُّفُوفِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ فِي هَذَا الْبَابِ . وَعِيسَى بْنُ مَيْمُونٍ الأَنْصَارِيُّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ . وَعِيسَى بْنُ مَيْمُونٍ الَّذِي يَرْوِي عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ التَّفْسِيرَ هُوَ ثِقَةٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu nikohni oshkor qilinglar, uni masjidlarda oʻtkazinglar va uning (sharafiga) childirmalar chalinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu bobda gʻarib hasandir. Iso ibn Maymun al-Ansoriy hadisda zaif (sanaladi). Ibn Abu Najihdan tafsirni rivoyat qiladigan Iso ibn Maymun esa siqa (ishonchli)dir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу никоҳни ошкор қилинглар, уни масжидларда ўтказинглар ва унинг (шарафига) чилдирмалар чалинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу бобда ғариб ҳасандир. Исо ибн Маймун ал-Ансорий ҳадисда заиф (саналади). Ибн Абу Нажиҳдан тафсирни ривоят қиладиган Исо ибн Маймун эса сиқа (ишончли)дир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي شَوَّالٍ وَبَنَى بِي فِي شَوَّالٍ . وَكَانَتْ عَائِشَةُ تَسْتَحِبُّ أَنْ يُبْنَى بِنِسَائِهَا فِي شَوَّالٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga shavvol oyida uylandilar va shavvol oyida men bilan birga (turmush) qurdilar. Oisha oʻz ayollarining (qarindosh qizlarining) shavvolda kelin boʻlib tushishini yaxshi (mustahab) koʻrar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Biz uni faqat Savriyning Ismoil ibn Umayyadan (qilgan) rivoyati orqaligina bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга шаввол ойида уйландилар ва шаввол ойида мен билан бирга (турмуш) қурдилар. Оиша ўз аёлларининг (қариндош қизларининг) шавволда келин бўлиб тушишини яхши (мустаҳаб) кўрар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Биз уни фақат Саврийнинг Исмоил ибн Умайядан (қилган) ривояти орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَيُّمَا امْرَأَةٍ نُكِحَتْ بِغَيْرِ إِذْنِ وَلِيِّهَا فَنِكَاحُهَا بَاطِلٌ فَنِكَاحُهَا بَاطِلٌ فَنِكَاحُهَا بَاطِلٌ فَإِنْ دَخَلَ بِهَا فَلَهَا الْمَهْرُ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ فَرْجِهَا فَإِنِ اشْتَجَرُوا فَالسُّلْطَانُ وَلِيُّ مَنْ لاَ وَلِيَّ لَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ نَحْوَ هَذَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي مُوسَى حَدِيثٌ فِيهِ اخْتِلاَفٌ رَوَاهُ إِسْرَائِيلُ وَشَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبُو عَوَانَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ وَقَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَى أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَزَيْدُ بْنُ حُبَابٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَى أَبُو عُبَيْدَةَ الْحَدَّادُ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا . وَرَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ " . وَقَدْ ذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِ سُفْيَانَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى . وَلاَ يَصِحُّ . وَرِوَايَةُ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ رَوَوْا عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ " . عِنْدِي أَصَحُّ لأَنَّ سَمَاعَهُمْ مِنْ أَبِي إِسْحَاقَ فِي أَوْقَاتٍ مُخْتَلِفَةٍ وَإِنْ كَانَ شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ أَحْفَظَ وَأَثْبَتَ مِنْ جَمِيعِ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ رَوَوْا عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ فَإِنَّ رِوَايَةَ هَؤُلاَءِ عِنْدِي أَشْبَهُ لأَنَّ شُعْبَةَ وَالثَّوْرِيَّ سَمِعَا هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ أَبِي إِسْحَاقَ فِي مَجْلِسٍ وَاحِدٍ .
وَمِمَّا يَدُلُّ عَلَى ذَلِكَ مَا حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيَّ، يَسْأَلُ أَبَا إِسْحَاقَ أَسَمِعْتَ أَبَا بُرْدَةَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ " . فَقَالَ نَعَمْ . فَدَلَّ هَذَا الْحَدِيثُ عَلَى أَنَّ سَمَاعَ شُعْبَةَ وَالثَّوْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ فِي وَقْتٍ وَاحِدٍ . وَإِسْرَائِيلُ هُوَ ثِقَةٌ ثَبْتٌ فِي أَبِي إِسْحَاقَ . سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُثَنَّى يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَهْدِيٍّ يَقُولُ مَا فَاتَنِي مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الَّذِي فَاتَنِي إِلاَّ لَمَّا اتَّكَلْتُ بِهِ عَلَى إِسْرَائِيلَ لأَنَّهُ كَانَ يَأْتِي بِهِ أَتَمَّ . - وَحَدِيثُ عَائِشَةَ فِي هَذَا الْبَابِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ " حَدِيثٌ عِنْدِي حَسَنٌ . رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ وَجَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرُوِيَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلُهُ . وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ ثُمَّ لَقِيتُ الزُّهْرِيَّ فَسَأَلْتُهُ فَأَنْكَرَهُ . فَضَعَّفُوا هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ أَجْلِ هَذَا . وَذُكِرَ عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ أَنَّهُ قَالَ لَمْ يَذْكُرْ هَذَا الْحَرْفَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ إِلاَّ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ . قَالَ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ وَسَمَاعُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ لَيْسَ بِذَاكَ إِنَّمَا صَحَّحَ كُتُبَهُ عَلَى كُتُبِ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ مَا سَمِعَ مِنِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَضَعَّفَ يَحْيَى رِوَايَةَ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ . - وَالْعَمَلُ فِي هَذَا الْبَابِ عَلَى حَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ " . عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ وَأَبُو هُرَيْرَةَ وَغَيْرُهُمْ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ بَعْضِ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ أَنَّهُمْ قَالُوا لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ . مِنْهُمْ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ وَالْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ وَشُرَيْحٌ وَإِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَعُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَغَيْرُهُمْ وَبِهَذَا يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالأَوْزَاعِيُّ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَمَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir ayol oʻz valiysining iznisiz nikohlansa, uning nikohi botildir, uning nikohi botildir, uning nikohi botildir. Agar (eri) unga qoʻshilgan boʻlsa, undan (jinsiy aloqani) halol qilib olgani evaziga unga mahr (vojib) boʻladi. Agar (valiylari) ixtilof qilsalar, valiysi boʻlmagan kishining valiysi sultondir (hokimdir)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir. Bu bobda ish Nabiy ﷺning «Valiysiz nikoh (sahih) boʻlmaydi» degan hadislari ustidadir. Bu Nabiy ﷺning sahobalaridan ilm ahllari — Umar ibn al-Xattob, Ali ibn Abu Tolib, Abdulloh ibn Abbos, Abu Hurayra va boshqalarning soʻzidir. Shuningdek, baʼzi tobeʼin fuqaholaridan ham «Valiysiz nikoh (sahih) boʻlmaydi», deganlari rivoyat qilingan. Ular orasida Said ibn al-Musayyab, Hasan al-Basriy, Shurayh, Ibrohim an-Naxaiy, Umar ibn Abdulaziz va boshqalar bor. Sufyon as-Savriy, Avzoiy, Abdulloh ibn al-Muborak, Molik, Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shu (soʻz)ni aytadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир аёл ўз валийсининг изнисиз никоҳланса, унинг никоҳи ботилдир, унинг никоҳи ботилдир, унинг никоҳи ботилдир. Агар (эри) унга қўшилган бўлса, ундан (жинсий алоқани) ҳалол қилиб олгани эвазига унга маҳр (вожиб) бўлади. Агар (валийлари) ихтилоф қилсалар, валийси бўлмаган кишининг валийси султондир (ҳокимдир)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир. Бу бобда иш Набий ﷺнинг «Валийсиз никоҳ (саҳиҳ) бўлмайди» деган ҳадислари устидадир. Бу Набий ﷺнинг саҳобаларидан илм аҳллари — Умар ибн ал-Хаттоб, Али ибн Абу Толиб, Абдуллоҳ ибн Аббос, Абу Ҳурайра ва бошқаларнинг сўзидир. Шунингдек, баъзи тобеъин фуқаҳоларидан ҳам «Валийсиз никоҳ (саҳиҳ) бўлмайди», деганлари ривоят қилинган. Улар орасида Саид ибн ал-Мусайяб, Ҳасан ал-Басрий, Шурайҳ, Иброҳим ан-Нахаий, Умар ибн Абдулазиз ва бошқалар бор. Суфён ас-Саврий, Авзоий, Абдуллоҳ ибн ал-Муборак, Молик, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шу (сўз)ни айтадилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتِ امْرَأَةُ رِفَاعَةَ الْقُرَظِيِّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنِّي كُنْتُ عِنْدَ رِفَاعَةَ فَطَلَّقَنِي فَبَتَّ طَلاَقِي فَتَزَوَّجْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الزُّبَيْرِ وَمَا مَعَهُ إِلاَّ مِثْلُ هُدْبَةِ الثَّوْبِ . فَقَالَ " أَتُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى رِفَاعَةَ لاَ حَتَّى تَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ وَيَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ وَالرُّمَيْصَاءِ أَوِ الْغُمَيْصَاءِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا فَتَزَوَّجَتْ زَوْجًا غَيْرَهُ فَطَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا أَنَّهَا لاَ تَحِلُّ لِلزَّوْجِ الأَوَّلِ إِذَا لَمْ يَكُنْ جَامَعَ الزَّوْجُ الآخَرُ .
Oisha (roziyallohu anho) aytdilar: Rifoʼa al-Quraziyning xotini Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Men Rifoʼaning nikohida edim, u meni taloq qildi va talogʻimni qatʼiy (uch taloq) qildi. Soʻng men Abdurrahmon ibn az-Zubayrga turmushga chiqdim, ammo unda kiyim popugiday (ojiz) narsadan boshqa hech narsa yoʻq ekan», dedi. Shunda u zot: «Rifoʼaga qaytishni istayapsanmi? Yoʻq, toki sen uning asalidan, u esa sening asalingdan totmaguncha (bu boʻlmaydi)», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Umar, Anas, Rumaysoʼ — yoki Gʻumaysoʼ — va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Oisha hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan umum ilm ahli nazdida amal shunga koʻradir: kishi xotinini uch taloq qilsa, ayol boshqa erga turmushga chiqsa, u esa u bilan qoʻshilishdan oldin taloq qilsa, agar keyingi er u bilan jimoʼ qilmagan boʻlsa, ayol birinchi erga halol boʻlmaydi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Рифўа ал-Қуразийнинг хотини Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Мен Рифўанинг никоҳида эдим, у мени талоқ қилди ва талоғимни қатъий (уч талоқ) қилди. Сўнг мен Абдурраҳмон ибн аз-Зубайрга турмушга чиқдим, аммо унда кийим попугидай (ожиз) нарсадан бошқа ҳеч нарса йўқ экан», деди. Шунда у зот: «Рифўага қайтишни истаяпсанми? Йўқ, токи сен унинг асалидан, у эса сенинг асалингдан тотмагунча (бу бўлмайди)», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Умар, Анас, Румайсў — ёки Ғумайсў — ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Оиша ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган умум илм аҳли наздида амал шунга кўрадир: киши хотинини уч талоқ қилса, аёл бошқа эрга турмушга чиқса, у эса у билан қўшилишдан олдин талоқ қилса, агар кейинги эр у билан жимў қилмаган бўлса, аёл биринчи эрга ҳалол бўлмайди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْسِمُ بَيْنَ نِسَائِهِ فَيَعْدِلُ وَيَقُولُ " اللَّهُمَّ هَذِهِ قِسْمَتِي فِيمَا أَمْلِكُ فَلاَ تَلُمْنِي فِيمَا تَمْلِكُ وَلاَ أَمْلِكُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ هَكَذَا رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْسِمُ . وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ مُرْسَلاً أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْسِمُ . وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " لاَ تَلُمْنِي فِيمَا تَمْلِكُ وَلاَ أَمْلِكُ " . إِنَّمَا يَعْنِي بِهِ الْحُبَّ وَالْمَوَدَّةَ كَذَا فَسَّرَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ayollari orasida navbat taqsimlar va adolat qilar edilar, hamda: «Allohim, bu mening qoʻlimda boʻlgan narsadagi taqsimimdir, Sening qoʻlingda boʻlib, mening qoʻlimda boʻlmagan narsada meni malomat qilmagin», derdilar. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisini shu tarzda bir necha kishi Hammod ibn Salamadan, u Ayyubdan, u Abu Qilobadan, u Abdulloh ibn Yaziddan, u Oishadan, Nabiy ﷺ taqsim qilar edilar, deb rivoyat qilgan. Hammod ibn Zayd va boshqa bir necha kishi esa buni Ayyubdan, u Abu Qilobadan mursal qilib, Nabiy ﷺ taqsim qilar edilar, deb rivoyat qilgan. Bu Hammod ibn Salamaning hadisidan sahihroqdir. U zotning «Sening qoʻlingda boʻlib, mening qoʻlimda boʻlmagan narsada meni malomat qilmagin» degan soʻzining maʼnosi — muhabbat va moyillikdir; baʼzi ilm ahli buni shunday izohlagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ аёллари орасида навбат тақсимлар ва адолат қилар эдилар, ҳамда: «Аллоҳим, бу менинг қўлимда бўлган нарсадаги тақсимимдир, Сенинг қўлингда бўлиб, менинг қўлимда бўлмаган нарсада мени маломат қилмагин», дердилар. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадисини шу тарзда бир неча киши Ҳаммод ибн Саламадан, у Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Оишадан, Набий ﷺ тақсим қилар эдилар, деб ривоят қилган. Ҳаммод ибн Зайд ва бошқа бир неча киши эса буни Айюбдан, у Абу Қилобадан мурсал қилиб, Набий ﷺ тақсим қилар эдилар, деб ривоят қилган. Бу Ҳаммод ибн Саламанинг ҳадисидан саҳиҳроқдир. У зотнинг «Сенинг қўлингда бўлиб, менинг қўлимда бўлмаган нарсада мени маломат қилмагин» деган сўзининг маъноси — муҳаббат ва мойилликдир; баъзи илм аҳли буни шундай изоҳлаган.
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مِنَ الرَّضَاعَةِ مَا حَرَّمَ مِنَ الْوِلاَدَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ لاَ نَعْلَمُ بَيْنَهُمْ فِي ذَلِكَ اخْتِلاَفًا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh tugʻilish (nasab) orqali harom qilgan narsalarni emizish (suti) orqali ham harom qildi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Paygʻambar ﷺning sahobalari va boshqa ilm ahli huzurida amal shunga binoandir; bu borada ular orasida ixtilof borligini bilmaymiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ туғилиш (насаб) орқали ҳаром қилган нарсаларни эмизиш (сути) орқали ҳам ҳаром қилди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Пайғамбар ﷺнинг саҳобалари ва бошқа илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир; бу борада улар орасида ихтилоф борлигини билмаймиз.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَ عَمِّي مِنَ الرَّضَاعَةِ يَسْتَأْذِنُ عَلَىَّ فَأَبَيْتُ أَنْ آذَنَ لَهُ حَتَّى أَسْتَأْمِرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَلْيَلِجْ عَلَيْكِ فَإِنَّهُ عَمُّكِ " . قَالَتْ إِنَّمَا أَرْضَعَتْنِي الْمَرْأَةُ وَلَمْ يُرْضِعْنِي الرَّجُلُ . قَالَ " فَإِنَّهُ عَمُّكِ فَلْيَلِجْ عَلَيْكِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ كَرِهُوا لَبَنَ الْفَحْلِ وَالأَصْلُ فِي هَذَا حَدِيثُ عَائِشَةَ وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي لَبَنِ الْفَحْلِ وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Emizish orqali (paydo boʻlgan) amakim kelib, oldimga kirishga izn soʻradi. Men Rasululloh ﷺdan soʻramagunimcha unga izn berishdan bosh tortdim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Oldingga kiraversin, u amakingdir›, dedilar. Men: ‹Meni emizgan ayol edi, erkak emizmagan-ku›, dedim. U zot: ‹Albatta u amakingdir, oldingga kiraversin›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Paygʻambar ﷺning sahobalaridan baʼzi ilm ahli va boshqalar huzurida amal shunga binoan boʻlib, ular «erkak suti»ni (yaʼni er suti orqali harom boʻlishni) makruh sanaganlar. Bunda asos Oishaning hadisidir. Baʼzi ilm ahli erkak suti(ning harom qilmasligi)da ruxsat berishgan, biroq birinchi soʻz sahihroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Эмизиш орқали (пайдо бўлган) амаким келиб, олдимга киришга изн сўради. Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўрамагунимча унга изн беришдан бош тортдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Олдингга кираверсин, у амакингдир›, дедилар. Мен: ‹Мени эмизган аёл эди, эркак эмизмаган-ку›, дедим. У зот: ‹Албатта у амакингдир, олдингга кираверсин›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан баъзи илм аҳли ва бошқалар ҳузурида амал шунга биноан бўлиб, улар «эркак сути»ни (яъни эр сути орқали ҳаром бўлишни) макруҳ санаганлар. Бунда асос Оишанинг ҳадисидир. Баъзи илм аҳли эркак сути(нинг ҳаром қилмаслиги)да рухсат беришган, бироқ биринчи сўз саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَيُّوبَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَلاَ الْمَصَّتَانِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَابْنِ الزُّبَيْرِ . وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَلاَ الْمَصَّتَانِ " . وَرَوَى مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنِ الزُّبَيْرِ عَنِ النَّبِيِّ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ . وَزَادَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ الْبَصْرِيُّ عَنِ الزُّبَيْرِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ . وَالصَّحِيحُ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ حَدِيثُ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ الصَّحِيحُ عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ دِينَارٍ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ وَزَادَ فِيهِ عَنِ الزُّبَيْرِ وَإِنَّمَا هُوَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الزُّبَيْرِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ .
وَقَالَتْ عَائِشَةُ أُنْزِلَ فِي الْقُرْآنِ عَشْرُ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ . فَنُسِخَ مِنْ ذَلِكَ خَمْسٌ وَصَارَ إِلَى خَمْسِ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ . فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ .
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ بِهَذَا . وَبِهَذَا كَانَتْ عَائِشَةُ تُفْتِي وَبَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ أَحْمَدُ بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَلاَ الْمَصَّتَانِ " . وَقَالَ إِنْ ذَهَبَ ذَاهِبٌ إِلَى قَوْلِ عَائِشَةَ فِي خَمْسِ رَضَعَاتٍ فَهُوَ مَذْهَبٌ قَوِيٌّ . وَجَبُنَ عَنْهُ أَنْ يَقُولَ فِيهِ شَيْئًا . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ يُحَرِّمُ قَلِيلُ الرَّضَاعِ وَكَثِيرُهُ إِذَا وَصَلَ إِلَى الْجَوْفِ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالأَوْزَاعِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَوَكِيعٍ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ . عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ وَيُكْنَى أَبَا مُحَمَّدٍ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ قَدِ اسْتَقْضَاهُ عَلَى الطَّائِفِ وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ أَدْرَكْتُ ثَلاَثِينَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bir marta emish ham, ikki marta emish ham (harom) qilmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ummu Fazl, Abu Hurayra, Zubayr ibn al-Avvom va Ibnuz-Zubayrdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir. Oisha aytdi: «Qurʼonda maʼlum oʻn marta emish (orqali harom boʻlishi) nozil boʻlgan edi. Soʻng undan beshtasi nasx qilinib, maʼlum besh marta emishga aylandi. Rasululloh ﷺ vafot etganlarida ish shu (hukm) ustida edi.» Paygʻambar ﷺning sahobalaridan baʼzi ilm ahli va boshqalar huzurida amal shunga binoandir. Oisha va Paygʻambar ﷺning baʼzi xotinlari shunga fatvo bergan boʻlib, bu Shofiiy va Ishoqning soʻzidir. Ahmad esa Paygʻambar ﷺning «Bir marta emish ham, ikki marta emish ham harom qilmaydi» hadisi bilan (hujjat keltirib) aytdi: «Agar kimdir Oishaning besh marta emish haqidagi soʻziga moyil boʻlsa, bu kuchli mazhabdir», dedi-yu, bu haqda biror narsa deyishdan tiyildi. Paygʻambar ﷺning baʼzi sahobalaridan boʻlmish ilm ahli va boshqalar esa: «Emizish ozi ham, koʻpi ham, agar ichga yetib borsa, harom qiladi», dedilar. Bu Sufyon as-Savriy, Molik ibn Anas, al-Avzoiy, Abdulloh ibnul-Muborak, Vakiʼ va Kufa ahlining soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бир марта эмиш ҳам, икки марта эмиш ҳам (ҳаром) қилмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умму Фазл, Абу Ҳурайра, Зубайр ибн ал-Аввом ва Ибнуз-Зубайрдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Оиша айтди: «Қуръонда маълум ўн марта эмиш (орқали ҳаром бўлиши) нозил бўлган эди. Сўнг ундан бештаси насх қилиниб, маълум беш марта эмишга айланди. Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида иш шу (ҳукм) устида эди.» Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан баъзи илм аҳли ва бошқалар ҳузурида амал шунга биноандир. Оиша ва Пайғамбар ﷺнинг баъзи хотинлари шунга фатво берган бўлиб, бу Шофиий ва Ишоқнинг сўзидир. Аҳмад эса Пайғамбар ﷺнинг «Бир марта эмиш ҳам, икки марта эмиш ҳам ҳаром қилмайди» ҳадиси билан (ҳужжат келтириб) айтди: «Агар кимдир Оишанинг беш марта эмиш ҳақидаги сўзига мойил бўлса, бу кучли мазҳабдир», деди-ю, бу ҳақда бирор нарса дейишдан тийилди. Пайғамбар ﷺнинг баъзи саҳобаларидан бўлмиш илм аҳли ва бошқалар эса: «Эмизиш ози ҳам, кўпи ҳам, агар ичга етиб борса, ҳаром қилади», дедилар. Бу Суфён ас-Саврий, Молик ибн Анас, ал-Авзоий, Абдуллоҳ ибнул-Муборак, Вакиъ ва Куфа аҳлининг сўзидир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ عَبْدًا فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا وَلَوْ كَانَ حُرًّا لَمْ يُخَيِّرْهَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Bariraning eri qul edi, shuning uchun Rasululloh ﷺ uni (ozod boʻlgach erini tanlash yoki ajrashishda) ixtiyorli qildilar. U esa oʻzini (ajrashishni) ixtiyor qildi. Agar (eri) ozod kishi boʻlganida, uni ixtiyorli qilmas edilar.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Бариранинг эри қул эди, шунинг учун Расулуллоҳ ﷺ уни (озод бўлгач эрини танлаш ёки ажрашишда) ихтиёрли қилдилар. У эса ўзини (ажрашишни) ихтиёр қилди. Агар (эри) озод киши бўлганида, уни ихтиёрли қилмас эдилар.»
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ حُرًّا فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . هَكَذَا رَوَى هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ عَبْدًا . وَرَوَى عِكْرِمَةُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ رَأَيْتُ زَوْجَ بَرِيرَةَ وَكَانَ عَبْدًا يُقَالُ لَهُ مُغِيثٌ . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالُوا إِذَا كَانَتِ الأَمَةُ تَحْتَ الْحُرِّ فَأُعْتِقَتْ فَلاَ خِيَارَ لَهَا وَإِنَّمَا يَكُونُ لَهَا الْخِيَارُ إِذَا أُعْتِقَتْ وَكَانَتْ تَحْتَ عَبْدٍ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَرَوَى الأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ حُرًّا فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَى أَبُو عَوَانَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قِصَّةِ بَرِيرَةَ قَالَ الأَسْوَدُ وَكَانَ زَوْجُهَا حُرًّا . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنَ التَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Bariraning eri hur (ozod) edi, shuning uchun Rasululloh ﷺ uni ixtiyorli qildilar.» Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir. Hishom otasidan, u Oishadan shunday rivoyat qilgan: «Bariraning eri qul edi.» Ikrima Ibn Abbosdan rivoyat qilib: «Men Bariraning erini koʻrganman, u Mugʻis deb ataluvchi qul edi», degan. Ibn Umardan ham shunday rivoyat qilingan. Baʼzi ilm ahli huzurida amal shunga binoan boʻlib, ular: «Agar choʻri hur (ozod kishi) nikohida boʻlsa-yu, soʻng ozod qilinsa, unga ixtiyor yoʻq; ixtiyor faqat ozod qilinganida qul nikohida boʻlgan taqdirda boʻladi», deganlar. Bu Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Aʼmash Ibrohimdan, u al-Asvaddan, u Oishadan: «Bariraning eri hur edi, shuning uchun Rasululloh ﷺ uni ixtiyorli qildilar», deb rivoyat qilgan. Baʼzi tobeʼinlar va ulardan keyingilarning baʼzi ilm ahli huzurida amal shunga binoandir; bu Sufyon as-Savriy va Kufa ahlining soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Бариранинг эри ҳур (озод) эди, шунинг учун Расулуллоҳ ﷺ уни ихтиёрли қилдилар.» Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Ҳишом отасидан, у Оишадан шундай ривоят қилган: «Бариранинг эри қул эди.» Икрима Ибн Аббосдан ривоят қилиб: «Мен Бариранинг эрини кўрганман, у Муғис деб аталувчи қул эди», деган. Ибн Умардан ҳам шундай ривоят қилинган. Баъзи илм аҳли ҳузурида амал шунга биноан бўлиб, улар: «Агар чўри ҳур (озод киши) никоҳида бўлса-ю, сўнг озод қилинса, унга ихтиёр йўқ; ихтиёр фақат озод қилинганида қул никоҳида бўлган тақдирда бўлади», деганлар. Бу Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Аъмаш Иброҳимдан, у ал-Асваддан, у Оишадан: «Бариранинг эри ҳур эди, шунинг учун Расулуллоҳ ﷺ уни ихтиёрли қилдилар», деб ривоят қилган. Баъзи тобеъинлар ва улардан кейингиларнинг баъзи илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир; бу Суфён ас-Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَيَّرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَرْنَاهُ أَفَكَانَ طَلاَقًا؟
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، بِمِثْلِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْخِيَارِ فَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُمَا قَالاَ إِنِ اخْتَارَتْ نَفْسَهَا فَوَاحِدَةٌ بَائِنَةٌ . وَرُوِيَ عَنْهُمَا أَنَّهُمَا قَالاَ أَيْضًا وَاحِدَةٌ يَمْلِكُ الرَّجْعَةَ وَإِنِ اخْتَارَتْ زَوْجَهَا فَلاَ شَىْءَ . وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ إِنِ اخْتَارَتْ نَفْسَهَا فَوَاحِدَةٌ بَائِنَةٌ وَإِنِ اخْتَارَتْ زَوْجَهَا فَوَاحِدَةٌ يَمْلِكُ الرَّجْعَةَ . وَقَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ إِنِ اخْتَارَتْ زَوْجَهَا فَوَاحِدَةٌ وَإِنِ اخْتَارَتْ نَفْسَهَا فَثَلاَثٌ . وَذَهَبَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَالْفِقْهِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ فِي هَذَا الْبَابِ إِلَى قَوْلِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَأَمَّا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فَذَهَبَ إِلَى قَوْلِ عَلِيٍّ رضى الله عنه .
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Allohning Rasuli ﷺ bizni ixtiyor (qilishimiz)ga qoʻydilar va biz u zotni ixtiyor qildik. Bu taloq boʻldimi?» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ilm ahli ixtiyor (haqi berilishi) haqida ixtilof qilganlar. Umar va Abdulloh ibn Masʼuddan rivoyat qilinishicha, ular: «Agar (xotin) oʻzini ixtiyor qilsa, bu bir boyin (qaytarib boʻlmaydigan) taloqdir», dedilar. Yana ulardan rivoyat qilinishicha, ular: «(Bu) bir (taloq) boʻlib, (er) qaytarib olishga ega; agar erini ixtiyor qilsa, hech narsa boʻlmaydi», ham dedilar. Alidan rivoyat qilinishicha, u: «Agar oʻzini ixtiyor qilsa — bir boyin taloq, agar erini ixtiyor qilsa — bir (taloq) boʻlib, (er) qaytarib olishga ega», dedi. Zayd ibn Sobit: «Agar erini ixtiyor qilsa — bir, agar oʻzini ixtiyor qilsa — uch (taloq)dir», dedi. Nabiy ﷺ sahobalaridan va ulardan keyingilardan koʻpchilik ilm va fiqh ahli bu bobda Umar va Abdullohning soʻziga oʻtdilar; bu Savriy va Kufa ahlining soʻzidir. Ahmad ibn Hanbal esa Ali (roziyallohu anhu)ning soʻziga oʻtdi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ бизни ихтиёр (қилишимиз)га қўйдилар ва биз у зотни ихтиёр қилдик. Бу талоқ бўлдими?» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли ихтиёр (ҳақи берилиши) ҳақида ихтилоф қилганлар. Умар ва Абдуллоҳ ибн Масъуддан ривоят қилинишича, улар: «Агар (хотин) ўзини ихтиёр қилса, бу бир бойин (қайтариб бўлмайдиган) талоқдир», дедилар. Яна улардан ривоят қилинишича, улар: «(Бу) бир (талоқ) бўлиб, (эр) қайтариб олишга эга; агар эрини ихтиёр қилса, ҳеч нарса бўлмайди», ҳам дедилар. Алидан ривоят қилинишича, у: «Агар ўзини ихтиёр қилса — бир бойин талоқ, агар эрини ихтиёр қилса — бир (талоқ) бўлиб, (эр) қайтариб олишга эга», деди. Зайд ибн Собит: «Агар эрини ихтиёр қилса — бир, агар ўзини ихтиёр қилса — уч (талоқ)дир», деди. Набий ﷺ саҳобаларидан ва улардан кейингилардан кўпчилик илм ва фиқҳ аҳли бу бобда Умар ва Абдуллоҳнинг сўзига ўтдилар; бу Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир. Аҳмад ибн Ҳанбал эса Али (розияллоҳу анҳу)нинг сўзига ўтди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُظَاهِرُ بْنُ أَسْلَمَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " طَلاَقُ الأَمَةِ تَطْلِيقَتَانِ وَعِدَّتُهَا حَيْضَتَانِ " .
قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى وَحَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَنْبَأَنَا مُظَاهِرٌ، بِهَذَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُظَاهِرِ بْنِ أَسْلَمَ وَمُظَاهِرٌ لاَ نَعْرِفُ لَهُ فِي الْعِلْمِ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Choʻri (qiz)ning talogʻi ikki taloq, uning iddasi esa ikki hayzdir», dedilar. (Rivoyat qiluvchi) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Umardan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi gʻaribdir, biz uni marfuʼ (Paygʻambarga koʻtarilgan) holda faqat Muzohir ibn Aslamning hadisidan bilamiz, Muzohirning esa ilmda shu hadisidan boshqasini bilmaymiz. Nabiy ﷺ sahobalaridan boʻlgan va boshqa ilm ahli huzurida amal shunga muvofiqdir; bu Sufyon Savriy, Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Чўри (қиз)нинг талоғи икки талоқ, унинг иддаси эса икки ҳайздир», дедилар. (Ривоят қилувчи) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Умардан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ғарибдир, биз уни марфуъ (Пайғамбарга кўтарилган) ҳолда фақат Музоҳир ибн Асламнинг ҳадисидан биламиз, Музоҳирнинг эса илмда шу ҳадисидан бошқасини билмаймиз. Набий ﷺ саҳобаларидан бўлган ва бошқа илм аҳли ҳузурида амал шунга мувофиқдир; бу Суфён Саврий, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ شَبِيبٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّاسُ وَالرَّجُلُ يُطَلِّقُ امْرَأَتَهُ مَا شَاءَ أَنْ يُطَلِّقَهَا وَهِيَ امْرَأَتُهُ إِذَا ارْتَجَعَهَا وَهِيَ فِي الْعِدَّةِ وَإِنْ طَلَّقَهَا مِائَةَ مَرَّةٍ أَوْ أَكْثَرَ حَتَّى قَالَ رَجُلٌ لاِمْرَأَتِهِ وَاللَّهِ لاَ أُطَلِّقُكِ فَتَبِينِي مِنِّي وَلاَ آوِيكِ أَبَدًا . قَالَتْ وَكَيْفَ ذَاكَ قَالَ أُطَلِّقُكِ فَكُلَّمَا هَمَّتْ عِدَّتُكِ أَنْ تَنْقَضِيَ رَاجَعْتُكِ . فَذَهَبَتِ الْمَرْأَةُ حَتَّى دَخَلَتْ عَلَى عَائِشَةَ فَأَخْبَرَتْهَا فَسَكَتَتْ عَائِشَةُ حَتَّى جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَتْهُ فَسَكَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى نَزَلَ الْقُرْآنُ : ( الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ ) قَالَتْ عَائِشَةُ فَاسْتَأْنَفَ النَّاسُ الطَّلاَقَ مُسْتَقْبَلاً مَنْ كَانَ طَلَّقَ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ طَلَّقَ .
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ يَعْلَى بْنِ شَبِيبٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Avvallari odamlar shunday edi: erkak xotinini xohlagancha taloq qilaverardi, agar ayol iddasi ichida boʻlsayu, er uni qaytarib olsa, u yana uning xotini boʻlaverardi. Garchi uni yuz marta yoki undan koʻproq taloq qilgan boʻlsa ham. Hatto bir kishi oʻz xotiniga: ‹Vallohi, men seni mendan ajralib ketadigan qilib taloq ham qilmayman va seni hech qachon (oʻz panohimga) olib ham qoʻymayman›, dedi. Ayol: ‹Bu qanday boʻladi?› dedi. Er: ‹Seni taloq qilaman, iddating tugashga yaqinlashganda esa seni qaytarib olaveraman›, dedi. Shunda ayol borib, Oishaning huzuriga kirib, unga buni xabar qildi. Oisha jim turdi, hatto Paygʻambar ﷺ kelganlarida, u zotga buni xabar qildi. Paygʻambar ﷺ ham jim turdilar, hatto Qurʼon nozil boʻldi: {Taloq (qaytarish mumkin boʻlgani) ikki martadir. Soʻngra (xotinni) yaxshilik bilan ushlab qolish yoki chiroyli ravishda qoʻyib yuborish (lozim)} (Baqara 229). Oisha aytdi: Shundan soʻng odamlar taloq qilgan boʻlsin yoki taloq qilmagan boʻlsin, taloqni yangidan (shu hukm boʻyicha) boshladilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu (boshqa tariqdagi rivoyat) Yaʼlo ibn Shabibning hadisidan koʻra sahihroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Авваллари одамлар шундай эди: эркак хотинини хоҳлаганча талоқ қилаверарди, агар аёл иддаси ичида бўлсаю, эр уни қайтариб олса, у яна унинг хотини бўлаверарди. Гарчи уни юз марта ёки ундан кўпроқ талоқ қилган бўлса ҳам. Ҳатто бир киши ўз хотинига: ‹Валлоҳи, мен сени мендан ажралиб кетадиган қилиб талоқ ҳам қилмайман ва сени ҳеч қачон (ўз паноҳимга) олиб ҳам қўймайман›, деди. Аёл: ‹Бу қандай бўлади?› деди. Эр: ‹Сени талоқ қиламан, иддатинг тугашга яқинлашганда эса сени қайтариб олавераман›, деди. Шунда аёл бориб, Оишанинг ҳузурига кириб, унга буни хабар қилди. Оиша жим турди, ҳатто Пайғамбар ﷺ келганларида, у зотга буни хабар қилди. Пайғамбар ﷺ ҳам жим турдилар, ҳатто Қуръон нозил бўлди: {Талоқ (қайтариш мумкин бўлгани) икки мартадир. Сўнгра (хотинни) яхшилик билан ушлаб қолиш ёки чиройли равишда қўйиб юбориш (лозим)} (Бақара 229). Оиша айтди: Шундан сўнг одамлар талоқ қилган бўлсин ёки талоқ қилмаган бўлсин, талоқни янгидан (шу ҳукм бўйича) бошладилар», деди. Абу Исо айтди: Бу (бошқа тариқдаги ривоят) Яъло ибн Шабибнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ قَزَعَةَ الْبَصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا مَسْلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ، أَنْبَأَنَا دَاوُدُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ آلَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ نِسَائِهِ وَحَرَّمَ فَجَعَلَ الْحَرَامَ حَلاَلاً وَجَعَلَ فِي الْيَمِينِ كَفَّارَةً . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبِي مُوسَى . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ مَسْلَمَةَ بْنِ عَلْقَمَةَ عَنْ دَاوُدَ رَوَاهُ عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ وَغَيْرُهُ عَنْ دَاوُدَ عَنِ الشَّعْبِيِّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم . مُرْسَلاً . وَلَيْسَ فِيهِ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مَسْلَمَةَ بْنِ عَلْقَمَةَ . وَالإِيلاَءُ هُوَ أَنْ يَحْلِفَ الرَّجُلُ أَنْ لاَ يَقْرُبَ امْرَأَتَهُ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ فَأَكْثَرَ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيهِ إِذَا مَضَتْ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِذَا مَضَتْ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ يُوقَفُ فَإِمَّا أَنْ يَفِيءَ وَإِمَّا أَنْ يُطَلِّقَ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِذَا مَضَتْ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ فَهِيَ تَطْلِيقَةٌ بَائِنَةٌ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ xotinlaridan iyloʼ qildilar (ularga yaqinlashmaslikka qasam ichdilar) va (baʼzi narsani oʻzlariga) harom qildilar. Soʻng harom (qilgan)ni halol qildilar va qasam (uchun) kafforat berdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Maslama ibn Alqamaning Dovuddan rivoyat qilgan bu hadisini Ali ibn Mushir va boshqalar Dovuddan, u Shaʼbiydan: ‹Paygʻambar ﷺ...› deb mursal holda rivoyat qilganlar va unda Masruqdan, u Oishadan, degan (qism) yoʻq. Bu Maslama ibn Alqamaning hadisidan sahihroqdir. Iyloʼ — erkakning toʻrt oy yoki undan koʻproq xotiniga yaqinlashmaslikka qasam ichishidir. Toʻrt oy oʻtgach (qanday hukm boʻlishi) haqida ilm ahli ixtilof qilgan. Paygʻambar ﷺ ashoblaridan baʼzi ilm ahli va boshqalar: ‹Toʻrt oy oʻtgach, u toʻxtatiladi: yo (xotiniga) qaytadi, yo taloq qiladi›, dedilar. Bu Molik ibn Anas, Shofeʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Paygʻambar ﷺ ashoblaridan baʼzi ilm ahli va boshqalar esa: ‹Toʻrt oy oʻtgach, u boyin (qaytarib boʻlmaydigan) bir taloq boʻladi›, dedilar. Bu Sufyon as-Savriy va Kufa ahlining soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ хотинларидан ийлў қилдилар (уларга яқинлашмасликка қасам ичдилар) ва (баъзи нарсани ўзларига) ҳаром қилдилар. Сўнг ҳаром (қилган)ни ҳалол қилдилар ва қасам (учун) каффорат бердилар», деди. Абу Исо айтди: Маслама ибн Алқаманинг Довуддан ривоят қилган бу ҳадисини Али ибн Мушир ва бошқалар Довуддан, у Шаъбийдан: ‹Пайғамбар ﷺ...› деб мурсал ҳолда ривоят қилганлар ва унда Масруқдан, у Оишадан, деган (қисм) йўқ. Бу Маслама ибн Алқаманинг ҳадисидан саҳиҳроқдир. Ийлў — эркакнинг тўрт ой ёки ундан кўпроқ хотинига яқинлашмасликка қасам ичишидир. Тўрт ой ўтгач (қандай ҳукм бўлиши) ҳақида илм аҳли ихтилоф қилган. Пайғамбар ﷺ ашобларидан баъзи илм аҳли ва бошқалар: ‹Тўрт ой ўтгач, у тўхтатилади: ё (хотинига) қайтади, ё талоқ қилади›, дедилар. Бу Молик ибн Анас, Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Пайғамбар ﷺ ашобларидан баъзи илм аҳли ва бошқалар эса: ‹Тўрт ой ўтгач, у бойин (қайтариб бўлмайдиган) бир талоқ бўлади›, дедилар. Бу Суфён ас-Саврий ва Куфа аҳлининг сўзидир.
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، أَخْبَرَنَا عُمَارَةُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، أَخْبَرَنَا عِكْرِمَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَوْبَانِ قِطْرِيَّانِ غَلِيظَانِ فَكَانَ إِذَا قَعَدَ فَعَرِقَ ثَقُلاَ عَلَيْهِ فَقَدِمَ بَزٌّ مِنَ الشَّامِ لِفُلاَنٍ الْيَهُودِيِّ . فَقُلْتُ لَوْ بَعَثْتَ إِلَيْهِ فَاشْتَرَيْتَ مِنْهُ ثَوْبَيْنِ إِلَى الْمَيْسَرَةِ . فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتُ مَا يُرِيدُ إِنَّمَا يُرِيدُ أَنْ يَذْهَبَ بِمَالِي أَوْ بِدَرَاهِمِي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَذَبَ قَدْ عَلِمَ أَنِّي مِنْ أَتْقَاهُمْ لِلَّهِ وَآدَاهُمْ لِلأَمَانَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ أَيْضًا عَنْ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ فِرَاسٍ الْبَصْرِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا دَاوُدَ الطَّيَالِسِيَّ يَقُولُ سُئِلَ شُعْبَةُ يَوْمًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ لَسْتُ أُحَدِّثُكُمْ حَتَّى تَقُومُوا إِلَى حَرَمِيِّ بْنِ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ فَتُقَبِّلُوا رَأْسَهُ . قَالَ وَحَرَمِيٌّ فِي الْقَوْمِ . قَالَ أَبُو عِيسَى أَىْ إِعْجَابًا بِهَذَا الْحَدِيثِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺning ustlarida ikkita qalin Qatriy (yamanlik) kiyim bor edi. U zot oʻtirib terlasalar, bu ikkisi ularga ogʻirlik qilardi. Shomdan falon yahudiyga (sotiladigan) gazlama keldi. Men: «Unga (odam) yuborib, undan toʻlovi yengillashguncha (nasiyaga) ikkita kiyim sotib olsangiz edi», dedim. Shunda u zot unga (odam) yubordilar, u (yahudiy): «Men u nima istayotganini bilaman, u faqat molimni yoki dirhamlarimni olib ketmoqchi», dedi. Rasululloh ﷺ: «U yolgʻon aytdi, u meni ularning ichida Allohdan eng koʻp qoʻrquvchi va omonatni eng yaxshi ado etuvchi ekanligimni biladi», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos, Anas va Asmo bint Yazyddan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan gʻarib sahihdir. Uni Shuʼba ham Umora ibn Abu Hafsadan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг устларида иккита қалин Қатрий (яманлик) кийим бор эди. У зот ўтириб терласалар, бу иккиси уларга оғирлик қиларди. Шомдан фалон яҳудийга (сотиладиган) газлама келди. Мен: «Унга (одам) юбориб, ундан тўлови енгиллашгунча (насияга) иккита кийим сотиб олсангиз эди», дедим. Шунда у зот унга (одам) юбордилар, у (яҳудий): «Мен у нима истаётганини биламан, у фақат молимни ёки дирҳамларимни олиб кетмоқчи», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У ёлғон айтди, у мени уларнинг ичида Аллоҳдан энг кўп қўрқувчи ва омонатни энг яхши адо этувчи эканлигимни билади», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Аббос, Анас ва Асмо бинт Язйддан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан ғариб саҳиҳдир. Уни Шуъба ҳам Умора ибн Абу Ҳафсадан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ، بَرِيرَةَ فَاشْتَرَطُوا الْوَلاَءَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اشْتَرِيهَا فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْطَى الثَّمَنَ أَوْ لِمَنْ وَلِيَ النِّعْمَةَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . قَالَ وَمَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ يُكْنَى أَبَا عَتَّابٍ . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْعَطَّارُ الْبَصْرِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ يَقُولُ إِذَا حُدِّثْتَ عَنْ مَنْصُورٍ فَقَدْ مَلأْتَ يَدَكَ مِنَ الْخَيْرِ لاَ تُرِدْ غَيْرَهُ . ثُمَّ قَالَ يَحْيَى مَا أَجِدُ فِي إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ وَمُجَاهِدٍ أَثْبَتَ مِنْ مَنْصُورٍ . قَالَ وَأَخْبَرَنِي مُحَمَّدٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الأَسْوَدِ قَالَ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ مَنْصُورٌ أَثْبَتُ أَهْلِ الْكُوفَةِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Barirani sotib olmoqchi boʻldi. (Egalari) valoʼni (oʻzlarida saqlab qolishni) shart qilib qoʻyishdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Uni sotib ol, chunki valoʼ faqat (uning) bahosini bergan yoki neʼmatni (ozod qilishni) ado etgan kishiga tegishlidir», dedilar. Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli shu (hadis)ga amal qiladilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Барирани сотиб олмоқчи бўлди. (Эгалари) валўни (ўзларида сақлаб қолишни) шарт қилиб қўйишди. Шунда Набий ﷺ: «Уни сотиб ол, чунки валў фақат (унинг) баҳосини берган ёки неъматни (озод қилишни) адо этган кишига тегишлидир», дедилар. Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли шу (ҳадис)га амал қиладилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، وَأَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ مَخْلَدِ بْنِ خُفَافٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ الْخَرَاجَ بِالضَّمَانِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Daromad (mol uchun) javobgarlik evaziga boʻladi», deb hukm qildilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadis bundan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Ilm ahli nazdida amal shu (hadis) boʻyichadir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Даромад (мол учун) жавобгарлик эвазига бўлади», деб ҳукм қилдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис бундан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Илм аҳли наздида амал шу (ҳадис) бўйичадир.
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى أَنَّ الْخَرَاجَ بِالضَّمَانِ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى اسْتَغْرَبَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ . قُلْتُ تَرَاهُ تَدْلِيسًا قَالَ لاَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ الزَّنْجِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَرَوَاهُ جَرِيرٌ عَنْ هِشَامٍ أَيْضًا . وَحَدِيثُ جَرِيرٍ يُقَالُ تَدْلِيسٌ دَلَّسَ فِيهِ جَرِيرٌ . لَمْ يَسْمَعْهُ مِنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ . وَتَفْسِيرُ الْخَرَاجِ بِالضَّمَانِ هُوَ الرَّجُلُ يَشْتَرِي الْعَبْدَ فَيَسْتَغِلُّهُ ثُمَّ يَجِدُ بِهِ عَيْبًا فَيَرُدُّهُ عَلَى الْبَائِعِ فَالْغَلَّةُ لِلْمُشْتَرِي لأَنَّ الْعَبْدَ لَوْ هَلَكَ هَلَكَ مِنْ مَالِ الْمُشْتَرِي . وَنَحْوُ هَذَا مِنَ الْمَسَائِلِ يَكُونُ فِيهِ الْخَرَاجُ بِالضَّمَانِ .
قَالَ أَبُو عِيسَى اسْتَغْرَبَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ قُلْتُ تَرَاهُ تَدْلِيسًا قَالَ لَا
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Daromad (mol uchun) javobgarlik evaziga boʻladi», deb hukm qildilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis Hishom ibn Urva hadisi sifatida hasan sahih gʻaribdir. Abu Iso aytdi: Muhammad ibn Ismoil bu hadisni Umar ibn Ali hadisi sifatida gʻarib sanadi. Men: «Buni tadlis deb bilasizmi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Muslim ibn Xolid az-Zanjiy ham Hishom ibn Urvadan rivoyat qilgan, Jarir ham Hishomdan rivoyat qilgan. Jarir hadisida esa tadlis bor deyiladi, yaʼni Jarir unda tadlis qilgan, uni Hishom ibn Urvadan eshitmagan. «Daromad javobgarlik evaziga boʻladi» (degan)ning tafsiri shuki: bir kishi qulni sotib oladi, undan foyda koʻradi, soʻng unda nuqson topadi va uni sotuvchiga qaytaradi — bunda foyda xaridorga tegishlidir, chunki agar qul halok boʻlganida, u xaridorning molidan halok boʻlardi. Shunga oʻxshash masalalarda daromad javobgarlik evaziga boʻladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Даромад (мол учун) жавобгарлик эвазига бўлади», деб ҳукм қилдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис Ҳишом ибн Урва ҳадиси сифатида ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Исо айтди: Муҳаммад ибн Исмоил бу ҳадисни Умар ибн Али ҳадиси сифатида ғариб санади. Мен: «Буни тадлис деб биласизми?» дедим. У: «Йўқ», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Муслим ибн Холид аз-Занжий ҳам Ҳишом ибн Урвадан ривоят қилган, Жарир ҳам Ҳишомдан ривоят қилган. Жарир ҳадисида эса тадлис бор дейилади, яъни Жарир унда тадлис қилган, уни Ҳишом ибн Урвадан эшитмаган. «Даромад жавобгарлик эвазига бўлади» (деган)нинг тафсири шуки: бир киши қулни сотиб олади, ундан фойда кўради, сўнг унда нуқсон топади ва уни сотувчига қайтаради — бунда фойда харидорга тегишлидир, чунки агар қул ҳалок бўлганида, у харидорнинг молидан ҳалок бўларди. Шунга ўхшаш масалаларда даромад жавобгарлик эвазига бўлади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَمَّتِهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَطْيَبَ مَا أَكَلْتُمْ مِنْ كَسْبِكُمْ وَإِنَّ أَوْلاَدَكُمْ مِنْ كَسْبِكُمْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ أُمِّهِ عَنْ عَائِشَةَ . وَأَكْثَرُهُمْ قَالُوا عَنْ عَمَّتِهِ عَنْ عَائِشَةَ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ قَالُوا إِنَّ يَدَ الْوَالِدِ مَبْسُوطَةٌ فِي مَالِ وَلَدِهِ يَأْخُذُ مَا شَاءَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ يَأْخُذُ مِنْ مَالِهِ إِلاَّ عِنْدَ الْحَاجَةِ إِلَيْهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, yeganlaringizning eng pokizasi oʻz kasbingizdandir, va albatta, bolalaringiz ham oʻz kasbingizdandir», dedilar. (U yana) aytdi: Bu bobda Jobir va Abdulloh ibn Amrdan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzilari buni Umora ibn Umaydan, u onasidan, u Oishadan rivoyat qilganlar. Koʻpchiligi esa: «(Umora) ammasidan, u Oishadan», deganlar. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqa baʼzi ilm ahli shunga amal qilib: «Otaning qoʻli oʻgʻlining molida ochiqdir, xohlaganini oladi», deganlar. Baʼzilari esa: «(Ota) faqat unga ehtiyoj tushgandagina oʻgʻlining molidan oladi», deganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, еганларингизнинг энг покизаси ўз касбингиздандир, ва албатта, болаларингиз ҳам ўз касбингиздандир», дедилар. (У яна) айтди: Бу бобда Жобир ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзилари буни Умора ибн Умайдан, у онасидан, у Оишадан ривоят қилганлар. Кўпчилиги эса: «(Умора) аммасидан, у Оишадан», деганлар. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқа баъзи илм аҳли шунга амал қилиб: «Отанинг қўли ўғлининг молида очиқдир, хоҳлаганини олади», деганлар. Баъзилари эса: «(Ота) фақат унга эҳтиёж тушгандагина ўғлининг молидан олади», деганлар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ أَبُو عَمْرٍو الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ادْرَءُوا الْحُدُودَ عَنِ الْمُسْلِمِينَ مَا اسْتَطَعْتُمْ فَإِنْ كَانَ لَهُ مَخْرَجٌ فَخَلُّوا سَبِيلَهُ فَإِنَّ الإِمَامَ أَنْ يُخْطِئَ فِي الْعَفْوِ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يُخْطِئَ فِي الْعُقُوبَةِ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan Muhammad ibn Rabianing hadisiga oʻxshash rivoyat qilingan, biroq (Vakiʼ) uni (Nabiyga) koʻtarmagan. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisini Muhammad ibn Rabianing Yazid ibn Ziyod ad-Dimashqiydan, u az-Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan qilgan rivoyatidan boshqa, marfuʼ holda bilmaymiz. Uni Vakiʼ Yazid ibn Ziyoddan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, biroq uni koʻtarmagan, Vakiʼning rivoyati esa sahihroqdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan bir nechtasidan ham shunga oʻxshash, ular xuddi shunday deganliklari rivoyat qilingan. Yazid ibn Ziyod ad-Dimashqiy hadisda zaifdir, Yazid ibn Abu Ziyod al-Kufiy esa undan koʻra ishonchliroq va qadimroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Муҳаммад ибн Рабианинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилинган, бироқ (Вакиъ) уни (Набийга) кўтармаган. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадисини Муҳаммад ибн Рабианинг Язид ибн Зиёд ад-Димашқийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан қилган ривоятидан бошқа, марфуъ ҳолда билмаймиз. Уни Вакиъ Язид ибн Зиёддан шунга ўхшаш ривоят қилган, бироқ уни кўтармаган, Вакиънинг ривояти эса саҳиҳроқдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир нечтасидан ҳам шунга ўхшаш, улар худди шундай деганликлари ривоят қилинган. Язид ибн Зиёд ад-Димашқий ҳадисда заифдир, Язид ибн Абу Зиёд ал-Куфий эса ундан кўра ишончлироқ ва қадимроқдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ، نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبِيعَةَ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَرِوَايَةُ وَكِيعٍ أَصَحُّ . وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ هَذَا عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَالُوا مِثْلَ ذَلِكَ . وَيَزِيدُ بْنُ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيُّ ضَعِيفٌ فِي الْحَدِيثِ وَيَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْكُوفِيُّ أَثْبَتُ مِنْ هَذَا وَأَقْدَمُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan Muhammad ibn Rabianing hadisiga oʻxshash rivoyat qilingan, biroq (Vakiʼ) uni (Nabiyga) koʻtarmagan. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisini Muhammad ibn Rabianing Yazid ibn Ziyod ad-Dimashqiydan, u az-Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan qilgan rivoyatidan boshqa, marfuʼ holda bilmaymiz. Uni Vakiʼ Yazid ibn Ziyoddan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, biroq uni koʻtarmagan, Vakiʼning rivoyati esa sahihroqdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan bir nechtasidan ham shunga oʻxshash, ular xuddi shunday deganliklari rivoyat qilingan. Yazid ibn Ziyod ad-Dimashqiy hadisda zaifdir, Yazid ibn Abu Ziyod al-Kufiy esa undan koʻra ishonchliroq va qadimroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Муҳаммад ибн Рабианинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилинган, бироқ (Вакиъ) уни (Набийга) кўтармаган. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадисини Муҳаммад ибн Рабианинг Язид ибн Зиёд ад-Димашқийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан қилган ривоятидан бошқа, марфуъ ҳолда билмаймиз. Уни Вакиъ Язид ибн Зиёддан шунга ўхшаш ривоят қилган, бироқ уни кўтармаган, Вакиънинг ривояти эса саҳиҳроқдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир нечтасидан ҳам шунга ўхшаш, улар худди шундай деганликлари ривоят қилинган. Язид ибн Зиёд ад-Димашқий ҳадисда заифдир, Язид ибн Абу Зиёд ал-Куфий эса ундан кўра ишончлироқ ва қадимроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ قُرَيْشًا، أَهَمَّهُمْ شَأْنُ الْمَرْأَةِ الْمَخْزُومِيَّةِ الَّتِي سَرَقَتْ فَقَالُوا مَنْ يُكَلِّمُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا مَنْ يَجْتَرِئُ عَلَيْهِ إِلاَّ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ حِبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَكَلَّمَهُ أُسَامَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَشْفَعُ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ " . ثُمَّ قَامَ فَاخْتَطَبَ فَقَالَ " إِنَّمَا أَهْلَكَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ وَإِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الضَّعِيفُ أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَدَّ وَايْمُ اللَّهِ لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعْتُ يَدَهَا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ مَسْعُودِ ابْنِ الْعَجْمَاءِ وَيُقَالُ مَسْعُودُ بْنُ الأَعْجَمِ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Oʻgʻirlik qilgan Maxzumiy (qabilasidan boʻlgan) ayolning ishi Quraysh (ahli)ni tashvishga soldi. Ular: «Bu (ayol) haqida Rasululloh ﷺ bilan kim gaplashadi?» deyishdi. Ular: «Rasululloh ﷺning suyukli kishisi Usoma ibn Zayddan boshqa kim unga (gapirishga) jurʼat etadi?» deyishdi. Shunday qilib, Usoma u zot bilan gaplashdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohning hadlaridan bir had haqida shafoat qilyapsanmi?» dedilar. Soʻng (u zot) oʻrinlaridan turib xutba qildilar va: «Sizlardan oldingilarni shu narsa halok qilgan: ular orasida obroʻli kishi oʻgʻirlik qilsa, uni qoʻyib yuborardilar, ojiz kishi oʻgʻirlik qilsa, unga had joriy qilardilar. Alloh nomi bilan qasamki, agar Muhammadning qizi Fotima oʻgʻirlik qilsa ham, albatta uning qoʻlini kesardim», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Masʼud ibn al-Ajmoʼ — Masʼud ibn al-Aʼjam ham deyiladi — va Ibn Umar va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ўғирлик қилган Махзумий (қабиласидан бўлган) аёлнинг иши Қурайш (аҳли)ни ташвишга солди. Улар: «Бу (аёл) ҳақида Расулуллоҳ ﷺ билан ким гаплашади?» дейишди. Улар: «Расулуллоҳ ﷺнинг суюкли кишиси Усома ибн Зайддан бошқа ким унга (гапиришга) журъат этади?» дейишди. Шундай қилиб, Усома у зот билан гаплашди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг ҳадларидан бир ҳад ҳақида шафоат қиляпсанми?» дедилар. Сўнг (у зот) ўринларидан туриб хутба қилдилар ва: «Сизлардан олдингиларни шу нарса ҳалок қилган: улар орасида обрўли киши ўғирлик қилса, уни қўйиб юборардилар, ожиз киши ўғирлик қилса, унга ҳад жорий қилардилар. Аллоҳ номи билан қасамки, агар Муҳаммаднинг қизи Фотима ўғирлик қилса ҳам, албатта унинг қўлини кесардим», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Масъуд ибн ал-Ажмў — Масъуд ибн ал-Аъжам ҳам дейилади — ва Ибн Умар ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَتْهُ عَمْرَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْطَعُ فِي رُبْعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ مَرْفُوعًا وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ مَوْقُوفًا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ chorak dinor va undan ortigʻi (oʻgʻirlangani) uchun (qoʻlni) kesar edilar. Abu Iso aytdi: Oisha hadisi hasan sahih hadisdir. Bu hadis Amradan, u Oishadan bir necha tariqda marfuʼ (Nabiyga yetkazilgan) holda rivoyat qilingan. Baʼzilari uni Amradan, u Oishadan mavquf (sahobada toʻxtagan) holda rivoyat qilganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ чорак динор ва ундан ортиғи (ўғирлангани) учун (қўлни) кесар эдилар. Абу Исо айтди: Оиша ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис Амрадан, у Оишадан бир неча тариқда марфуъ (Набийга етказилган) ҳолда ривоят қилинган. Баъзилари уни Амрадан, у Оишадан мавқуф (саҳобада тўхтаган) ҳолда ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو، مُسْلِمُ بْنُ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ الْحَذَّاءُ الْمَدَنِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ الصَّائِغُ أَبُو مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي الْمُثَنَّى، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا عَمِلَ آدَمِيٌّ مِنْ عَمَلٍ يَوْمَ النَّحْرِ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنْ إِهْرَاقِ الدَّمِ إِنَّهَا لَتَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقُرُونِهَا وَأَشْعَارِهَا وَأَظْلاَفِهَا وَإِنَّ الدَّمَ لَيَقَعُ مِنَ اللَّهِ بِمَكَانٍ قَبْلَ أَنْ يَقَعَ مِنَ الأَرْضِ فَطِيبُوا بِهَا نَفْسًا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَأَبُو الْمُثَنَّى اسْمُهُ سُلَيْمَانُ بْنُ يَزِيدَ . رَوَى عَنْهُ ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ . - قَالَ أَبُو عِيسَى وَيُرْوَى عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " فِي الأُضْحِيَةِ لِصَاحِبِهَا بِكُلِّ شَعَرَةٍ حَسَنَةٌ " . وَيُرْوَى " بِقُرُونِهَا " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Inson Nahr (qurbonlik) kunida qon oqizishdan (qurbonlik soʻyishdan) Alloh nazdida sevimliroq boʻlgan biron amalni qilmaydi. Albatta, u (qurbonlik) Qiyomat kunida shoxlari, junlari va tuyoqlari bilan keladi. Va albatta, qon yerga tushishidan oldin Alloh nazdida bir maqomga tushadi. Bas, uning bilan koʻnglingizni xush qilinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir; uni Hishom ibn Urva hadisidan faqat shu yoʻl bilan bilamiz. Abu Musannoning ismi Sulaymon ibn Yaziddir; undan Ibn Abu Fudayk rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Rasululloh ﷺdan: «Qurbonlikdagi har bir tuk evaziga uning egasiga bir yaxshilik bordir», deganlari ham rivoyat qilinadi. «Uning shoxlari evaziga» deb ham rivoyat qilinadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Инсон Наҳр (қурбонлик) кунида қон оқизишдан (қурбонлик сўйишдан) Аллоҳ наздида севимлироқ бўлган бирон амални қилмайди. Албатта, у (қурбонлик) Қиёмат кунида шохлари, жунлари ва туёқлари билан келади. Ва албатта, қон ерга тушишидан олдин Аллоҳ наздида бир мақомга тушади. Бас, унинг билан кўнглингизни хуш қилинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир; уни Ҳишом ибн Урва ҳадисидан фақат шу йўл билан биламиз. Абу Мусаннонинг исми Сулаймон ибн Язиддир; ундан Ибн Абу Фудайк ривоят қилган. Абу Исо айтди: Расулуллоҳ ﷺдан: «Қурбонликдаги ҳар бир тук эвазига унинг эгасига бир яхшилик бордир», деганлари ҳам ривоят қилинади. «Унинг шохлари эвазига» деб ҳам ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَفْوَانَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ يَصِحُّ لأَنَّ الزُّهْرِيَّ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ أَبِي سَلَمَةَ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْهُمْ مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ وَابْنُ أَبِي عَتِيقٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَرْقَمَ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ مُحَمَّدٌ وَالْحَدِيثُ هُوَ هَذَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Maʼsiyatda (Allohga itoatsizlikda) nazr boʻlmaydi va uning kafforati — qasam kafforatidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih emas, chunki Zuhriy bu hadisni Abu Salamadan eshitmagan. (Abu Iso) dedi: Muhammadning shunday deganini eshitdim: Uni bir nechtasi, jumladan Muso ibn Uqba va Ibn Abu Atiq Zuhriydan, u Sulaymon ibn Arqamdan, u Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Abu Salamadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar. Muhammad: Hadis aslida shudir, dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маъсиятда (Аллоҳга итоатсизликда) назр бўлмайди ва унинг каффорати — қасам каффоратидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ эмас, чунки Зуҳрий бу ҳадисни Абу Саламадан эшитмаган. (Абу Исо) деди: Муҳаммаднинг шундай деганини эшитдим: Уни бир нечтаси, жумладан Мусо ибн Уқба ва Ибн Абу Атиқ Зуҳрийдан, у Сулаймон ибн Арқамдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан ривоят қилганлар. Муҳаммад: Ҳадис аслида шудир, деди.
حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَاعِيلَ التِّرْمِذِيُّ، - وَاسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ يُوسُفَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، وَمُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَرْقَمَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَهُوَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي صَفْوَانَ عَنْ يُونُسَ . وَأَبُو صَفْوَانَ هُوَ مَكِّيٌّ وَاسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ الْحُمَيْدِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ جِلَّةِ أَهْلِ الْحَدِيثِ . وَقَالَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَاحْتَجَّا بِحَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَائِشَةَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَلاَ كَفَّارَةَ فِي ذَلِكَ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ .
Oisha (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Allohga maʼsiyatda nazr boʻlmaydi va uning kafforati — qasam kafforatidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir va u Abu Safvonning Yunusdan (qilgan) rivoyatidan koʻra sahihroqdir. Abu Safvon — makkalik boʻlib, ismi Abdulloh ibn Said ibn Abdulmalik ibn Marvondir; undan Humaydiy va hadis ahlining ulugʻlaridan bir nechtasi rivoyat qilgan. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan bir qancha ilm ahli: «Allohga maʼsiyatda nazr boʻlmaydi, uning kafforati — qasam kafforatidir», deyishgan. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir; ular Zuhriyning Abu Salamadan, uning Oishadan (qilgan) hadisi bilan hujjat keltirganlar. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahli esa: «Maʼsiyatda nazr boʻlmaydi va unda kafforat ham yoʻq», deyishgan. Bu Molik va Shofiiyning soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Аллоҳга маъсиятда назр бўлмайди ва унинг каффорати — қасам каффоратидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир ва у Абу Сафвоннинг Юнусдан (қилган) ривоятидан кўра саҳиҳроқдир. Абу Сафвон — маккалик бўлиб, исми Абдуллоҳ ибн Саид ибн Абдулмалик ибн Марвондир; ундан Ҳумайдий ва ҳадис аҳлининг улуғларидан бир нечтаси ривоят қилган. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган бир қанча илм аҳли: «Аллоҳга маъсиятда назр бўлмайди, унинг каффорати — қасам каффоратидир», дейишган. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир; улар Зуҳрийнинг Абу Саламадан, унинг Оишадан (қилган) ҳадиси билан ҳужжат келтирганлар. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган баъзи илм аҳли эса: «Маъсиятда назр бўлмайди ва унда каффорат ҳам йўқ», дейишган. Бу Молик ва Шофиийнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ الأَيْلِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَ اللَّهَ فَلاَ يَعْصِهِ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Yahyo ibn Abu Kasir ham Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilgan. Bu Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahlining soʻzidir; shuni Molik va Shofiiy ham aytadilar. Ular: Allohga maʼsiyat qilmaydi, nazr maʼsiyatda boʻlsa, unda qasam kafforati yoʻq, deyishgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Яҳё ибн Абу Касир ҳам Қосим ибн Муҳаммаддан ривоят қилган. Бу Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган баъзи илм аҳлининг сўзидир; шуни Молик ва Шофиий ҳам айтадилар. Улар: Аллоҳга маъсият қилмайди, назр маъсиятда бўлса, унда қасам каффорати йўқ, дейишган.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ الأَيْلِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ . وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ قَالُوا لاَ يَعْصِي اللَّهَ وَلَيْسَ فِيهِ كَفَّارَةُ يَمِينٍ إِذَا كَانَ النَّذْرُ فِي مَعْصِيَةٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Yahyo ibn Abu Kasir ham Qosim ibn Muhammaddan rivoyat qilgan. Bu Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahlining soʻzidir; shuni Molik va Shofiiy ham aytadilar. Ular: Allohga maʼsiyat qilmaydi, nazr maʼsiyatda boʻlsa, unda qasam kafforati yoʻq, deyishgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Яҳё ибн Абу Касир ҳам Қосим ибн Муҳаммаддан ривоят қилган. Бу Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган баъзи илм аҳлининг сўзидир; шуни Молик ва Шофиий ҳам айтадилар. Улар: Аллоҳга маъсият қилмайди, назр маъсиятда бўлса, унда қасам каффорати йўқ, дейишган.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نِيَارٍ الأَسْلَمِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى بَدْرٍ حَتَّى إِذَا كَانَ بِحَرَّةِ الْوَبَرِ لَحِقَهُ رَجُلٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ يَذْكُرُ مِنْهُ جُرْأَةً وَنَجْدَةً فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَلَسْتَ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ " . قَالَ لاَ . قَالَ " ارْجِعْ فَلَنْ أَسْتَعِينَ بِمُشْرِكٍ " . وَفِي الْحَدِيثِ كَلاَمٌ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا لاَ يُسْهَمُ لأَهْلِ الذِّمَّةِ وَإِنْ قَاتَلُوا مَعَ الْمُسْلِمِينَ الْعَدُوَّ . وَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُسْهَمَ لَهُمْ إِذَا شَهِدُوا الْقِتَالَ مَعَ الْمُسْلِمِينَ .
Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ oʻzlari bilan birga jang qilgan bir guruh yahudiylarga ulush ajratganlar. Buni bizga Qutayba ibn Said aytdi: bizga Abdulvoris ibn Said Azra ibn Sobitdan, u Zuhriydan shuni xabar berdi. Bu hadis hasan gʻaribdir.Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ ўзлари билан бирга жанг қилган бир гуруҳ яҳудийларга улуш ажратганлар. Буни бизга Қутайба ибн Саид айтди: бизга Абдулворис ибн Саид Азра ибн Собитдан, у Зуҳрийдан шуни хабар берди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
وَيُرْوَى عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَسْهَمَ لِقَوْمٍ مِنَ الْيَهُودِ قَاتَلُوا مَعَهُ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَزْرَةَ بْنِ ثَابِتٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ oʻzlari bilan birga jang qilgan bir guruh yahudiylarga ulush ajratganlar. Buni bizga Qutayba ibn Said aytdi: bizga Abdulvoris ibn Said Azra ibn Sobitdan, u Zuhriydan shuni xabar berdi. Bu hadis hasan gʻaribdir.Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ ўзлари билан бирга жанг қилган бир гуруҳ яҳудийларга улуш ажратганлар. Буни бизга Қутайба ибн Саид айтди: бизга Абдулворис ибн Саид Азра ибн Собитдан, у Зуҳрийдан шуни хабар берди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ، صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ وَكَانَ لَهُ شَعْرٌ فَوْقَ الْجُمَّةِ وَدُونَ الْوَفْرَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ . وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ هَذَا الْحَرْفَ وَكَانَ لَهُ شَعْرٌ فَوْقَ الْجُمَّةِ وَدُونَ الْوَفْرَةِ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ ثِقَةٌ كَانَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ يُوَثِّقُهُ وَيَأْمُرُ بِالْكِتَابَةِ عَنْهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men va Rasululloh ﷺ bitta idishdan gʻusl qilardik. U zotning sochlari jumma (yelkaga tushadigan)dan kalta, vafra (quloq yumshogʻidan kalta)dan uzun edi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Oishadan boshqa yoʻllar bilan ham u: «Men va Rasululloh ﷺ bitta idishdan gʻusl qilardik», degani rivoyat qilingan, lekin ularda «U zotning sochlari jumma dan kalta, vafra dan uzun edi» degan bu soʻz zikr qilinmagan. Abdurrahmon ibn Abuz-Zinod ishonchli (siqa)dir; Molik ibn Anas uni ishonchli deb, undan (hadis) yozib olishga buyurardi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен ва Расулуллоҳ ﷺ битта идишдан ғусл қилардик. У зотнинг сочлари жумма (елкага тушадиган)дан калта, вафра (қулоқ юмшоғидан калта)дан узун эди.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Оишадан бошқа йўллар билан ҳам у: «Мен ва Расулуллоҳ ﷺ битта идишдан ғусл қилардик», дегани ривоят қилинган, лекин уларда «У зотнинг сочлари жумма дан калта, вафра дан узун эди» деган бу сўз зикр қилинмаган. Абдурраҳмон ибн Абуз-Зинод ишончли (сиқа)дир; Молик ибн Анас уни ишончли деб, ундан (ҳадис) ёзиб олишга буюрарди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّمَا كَانَ فِرَاشُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي يَنَامُ عَلَيْهِ أَدَمٌ حَشْوُهُ لِيفٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ حَفْصَةَ وَجَابِرٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uxlaydigan toʻshaklari ichi xurmo tolasi bilan toʻldirilgan teridan (iborat) edi, xolos. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U aytdi: Bu bobda Hafsa va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ухлайдиган тўшаклари ичи хурмо толаси билан тўлдирилган теридан (иборат) эди, холос. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У айтди: Бу бобда Ҳафса ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ السَّلُولِيُّ، كُوفِيٌّ حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ سُفْيَانَ الْبَجَلِيُّ الْكُوفِيُّ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رُبَّمَا مَشَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي نَعْلٍ وَاحِدَةٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Baʼzan Nabiy ﷺ bitta kovushda yurar edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Баъзан Набий ﷺ битта ковушда юрар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقُ، وَأَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَرَدْتِ اللُّحُوقَ بِي فَلْيَكْفِيكِ مِنَ الدُّنْيَا كَزَادِ الرَّاكِبِ وَإِيَّاكِ وَمُجَالَسَةَ الأَغْنِيَاءِ وَلاَ تَسْتَخْلِقِي ثَوْبًا حَتَّى تُرَقِّعِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ صَالِحِ بْنِ حَسَّانَ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ صَالِحُ بْنُ حَسَّانَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَصَالِحُ بْنُ أَبِي حَسَّانَ الَّذِي رَوَى عَنْهُ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ثِقَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى قَوْلِهِ " وَإِيَّاكِ وَمُجَالَسَةَ الأَغْنِيَاءِ " . هُوَ نَحْوُ مَا رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ رَأَى مَنْ فُضِّلَ عَلَيْهِ فِي الْخَلْقِ وَالرِّزْقِ فَلْيَنْظُرْ إِلَى مَنْ هُوَ أَسْفَلُ مِنْهُ مِمَّنْ فُضِّلَ هُوَ عَلَيْهِ فَإِنَّهُ أَجْدَرُ أَنْ لاَ يَزْدَرِيَ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ " . وَيُرْوَى عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ صَحِبْتُ الأَغْنِيَاءَ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا أَكْثَرَ هَمًّا مِنِّي أَرَى دَابَّةً خَيْرًا مِنْ دَابَّتِي وَثَوْبًا خَيْرًا مِنْ ثَوْبِي وَصَحِبْتُ الْفُقَرَاءَ فَاسْتَرَحْتُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Agar menga (vafotdan keyin) yetishishni istasang, dunyodan senga ulovning ozuqasiday (oz narsa) kifoyadir. Boylar bilan birga oʻtirishdan ehtiyot boʻl. Bir kiyimni yamamaguningcha eski (deb tashlab) qoʻyma›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Solih ibn Hassonning hadisi orqaligina bilamiz. (Yana) aytdi: Men Muhammad (ibn Ismoil)ning: «Solih ibn Hasson munkar ul-hadisdir, Ibn Abu Ziʼb undan rivoyat qiladigan Solih ibn Abu Hasson esa ishonchli (kishi)dir», deganini eshitdim. Abu Iso aytdi: U zotning «Boylar bilan birga oʻtirishdan ehtiyot boʻl» degan soʻzlarining maʼnosi Abu Hurayradan Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan hadisga oʻxshashdir. Unda u zot: «Kim yaratilish va rizqda oʻzidan ustun qilingan kishini koʻrsa, oʻzi ustun qilingan, undan past (turadigan) kishiga nazar solsin. Zero, bu Allohning unga (bergan) neʼmatini xor sanamasligiga loyiqroqdir», dedilar. Avn ibn Abdulloh ibn Utbadan rivoyat qilinadi: U: «Men boylar bilan hamsuhbat boʻldim, lekin oʻzimdan koʻra gʻamgini koʻproq biror kimsani koʻrmadim — ulovni oʻz ulovimdan yaxshiroq, kiyimni oʻz kiyimimdan yaxshiroq koʻrardim. Kambagʻallar bilan hamsuhbat boʻldim va xotirjam boʻldim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Агар менга (вафотдан кейин) етишишни истасанг, дунёдан сенга уловнинг озуқасидай (оз нарса) кифоядир. Бойлар билан бирга ўтиришдан эҳтиёт бўл. Бир кийимни ямамагунингча эски (деб ташлаб) қўйма›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Солиҳ ибн Ҳассоннинг ҳадиси орқалигина биламиз. (Яна) айтди: Мен Муҳаммад (ибн Исмоил)нинг: «Солиҳ ибн Ҳассон мункар ул-ҳадисдир, Ибн Абу Зиъб ундан ривоят қиладиган Солиҳ ибн Абу Ҳассон эса ишончли (киши)дир», деганини эшитдим. Абу Исо айтди: У зотнинг «Бойлар билан бирга ўтиришдан эҳтиёт бўл» деган сўзларининг маъноси Абу Ҳурайрадан Набий ﷺдан ривоят қилинган ҳадисга ўхшашдир. Унда у зот: «Ким яратилиш ва ризқда ўзидан устун қилинган кишини кўрса, ўзи устун қилинган, ундан паст (турадиган) кишига назар солсин. Зеро, бу Аллоҳнинг унга (берган) неъматини хор санамаслигига лойиқроқдир», дедилар. Авн ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан ривоят қилинади: У: «Мен бойлар билан ҳамсуҳбат бўлдим, лекин ўзимдан кўра ғамгини кўпроқ бирор кимсани кўрмадим — уловни ўз уловимдан яхшироқ, кийимни ўз кийимимдан яхшироқ кўрардим. Камбағаллар билан ҳамсуҳбат бўлдим ва хотиржам бўлдим», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْتٌ لاَ تَمْرَ فِيهِ جِيَاعٌ أَهْلُهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلْمَى امْرَأَةِ أَبِي رَافِعٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . قَالَ وَسَأَلْتُ الْبُخَارِيَّ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ غَيْرَ يَحْيَى بْنِ حَسَّانَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Xurmosi yoʻq uy — uning ahli ochdir», dedilar. U dedi: Bu bobda Salma — Abu Rofeʼning xotinidan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni Hishom ibn Urva hadisidan faqat mana shu yoʻl bilan bilamiz. U dedi: Men bu hadis haqida Buxoriydan soʻradim, u: «Uni Yahyo ibn Hassondan boshqa birov rivoyat qilganini bilmayman», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Хурмоси йўқ уй — унинг аҳли очдир», дедилар. У деди: Бу бобда Салма — Абу Рофеънинг хотинидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни Ҳишом ибн Урва ҳадисидан фақат мана шу йўл билан биламиз. У деди: Мен бу ҳадис ҳақида Бухорийдан сўрадим, у: «Уни Яҳё ибн Ҳассондан бошқа биров ривоят қилганини билмайман», деди.
حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَأَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ الْحَلْوَاءَ وَالْعَسَلَ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَاهُ عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَفِي الْحَدِيثِ كَلاَمٌ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u: «Nabiy ﷺ shirinlik (halvo) va asalni yaxshi koʻrar edilar», dedi. Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Uni Ali ibn Mus-hir Hishom ibn Urvadan rivoyat qilgan. Hadisda bundan koʻproq soʻz (bayon) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у: «Набий ﷺ ширинлик (ҳалво) ва асални яхши кўрар эдилар», деди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Уни Али ибн Мус-ҳир Ҳишом ибн Урвадан ривоят қилган. Ҳадисда бундан кўпроқ сўз (баён) бор.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبَّادٍ أَبُو عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ يَحْيَى، مِنْ وَلَدِ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا كَانَ الذِّرَاعُ أَحَبَّ اللَّحْمِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ كَانَ لاَ يَجِدُ اللَّحْمَ إِلاَّ غِبًّا فَكَانَ يُعَجَّلُ إِلَيْهِ لأَنَّهُ أَعْجَلُهَا نُضْجًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «(Old) oyoq (yelka) goʻshti Rasululloh ﷺga goʻshtlarning eng suyuklisi emas edi, lekin u zot goʻshtni faqat gohgohida topardilar, shuning uchun u (goʻsht) u zotga tezroq tortilardi, chunki u eng tez pishadigani edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «(Олд) оёқ (елка) гўшти Расулуллоҳ ﷺга гўштларнинг энг суюклиси эмас эди, лекин у зот гўштни фақат гоҳгоҳида топардилар, шунинг учун у (гўшт) у зотга тезроқ тортиларди, чунки у энг тез пишадигани эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نِعْمَ الإِدَامُ الْخَلُّ " . حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " نِعْمَ الإِدَامُ أَوِ الأُدْمُ الْخَلُّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sirka naqadar yaxshi idomdir!», dedilar. Boshqa bir sanad bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan, faqat unda u zot: «Sirka naqadar yaxshi idom yoki noz-neʼmatdir!», deganlar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Biz uni Hishom ibn Urvaning hadisi sifatida faqat Sulaymon ibn Bilolning rivoyati orqaligina bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сирка нақадар яхши идомдир!», дедилар. Бошқа бир санад билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган, фақат унда у зот: «Сирка нақадар яхши идом ёки ноз-неъматдир!», деганлар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Биз уни Ҳишом ибн Урванинг ҳадиси сифатида фақат Сулаймон ибн Билолнинг ривояти орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْكُلُ الْبِطِّيخَ بِالرُّطَبِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ وَقَدْ رَوَى يَزِيدُ بْنُ رُومَانَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ هَذَا الْحَدِيثَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tarvuzni yangi (yumshoq) xurmo bilan (qoʻshib) yer edilar. U (rivoyatchi): Bu bobda Anasdan ham (rivoyat) bor, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar uni Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan — «Oishadan» deb zikr qilmasdan — mursal (sahobiy tushib qolgan) shaklda rivoyat qilishgan. Yazid ibn Rumon esa bu hadisni Urvadan, u Oishadan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тарвузни янги (юмшоқ) хурмо билан (қўшиб) ер эдилар. У (ривоятчи): Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар уни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Набий ﷺдан — «Оишадан» деб зикр қилмасдан — мурсал (саҳобий тушиб қолган) шаклда ривоят қилишган. Язид ибн Румон эса бу ҳадисни Урвадан, у Оишадан ривоят қилган.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz taom yesa, ‹Bismillah› desin. Agar avvalida (aytishni) unutsa, ‹Bismillahi fi avvalihi va oxirihi› (Avvalida ham, oxirida ham Alloh nomi bilan) desin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз таом еса, ‹Бисмиллаҳ› десин. Агар аввалида (айтишни) унутса, ‹Бисмиллаҳи фи аввалиҳи ва охириҳи› (Аввалида ҳам, охирида ҳам Аллоҳ номи билан) десин», дедилар.