حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ يُوسُفَ بْنِ صُهَيْبٍ وَوَكِيعٌ حَدَّثَنَا يُوسُفُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ لَمْ يَأْخُذْ مِنْ شَارِبِهِ فَلَيْسَ مِنَّا

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim moʻylovidan olmasa, u bizdan emas», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ким мўйловидан олмаса, у биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَوْفٍ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَهْلِ قُبَاءَ وَهُمْ يُصَلُّونَ الضُّحَى فَقَالَ صَلَاةُ الْأَوَّابِينَ إِذَا رَمِضَتْ الْفِصَالُ مِنْ الضُّحَى

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Quba ahlining oldiga chiqdilar, ular chosht namozini oʻqiyotgan edilar. Shunda u zot: «Avvobinlar namozi — chosht paytida bota tuyalarning oyogʻi qiziydigan vaqtdadir», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Қуба аҳлининг олдига чиқдилар, улар чошт намозини ўқиётган эдилар. Шунда у зот: «Аввобинлар намози — чошт пайтида бота туяларнинг оёғи қизийдиган вақтдадир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ حَيَّانَ التَّيْمِيُّ قَالَانْطَلَقْتُ أَنَا وَحُصَيْنُ بْنُ سَبْرَةَ وَعُمَرُ بْنُ مُسْلِمٍ إِلَى زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فَلَمَّا جَلَسْنَا إِلَيْهِ قَالَ لَهُ حُصَيْنٌ لَقَدْ لَقِيتَ يَا زَيْدُ خَيْرًا كَثِيرًا رَأَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَسَمِعْتَ حَدِيثَهُ وَغَزَوْتَ مَعَهُ وَصَلَّيْتَ مَعَهُ لَقَدْ رَأَيْتَ يَا زَيْدُ خَيْرًا كَثِيرًا حَدِّثْنَا يَا زَيْدُ مَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي وَاللَّهِ لَقَدْ كَبُرَتْ سِنِّي وَقَدُمَ عَهْدِي وَنَسِيتُ بَعْضَ الَّذِي كُنْتُ أَعِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَا حَدَّثْتُكُمْ فَاقْبَلُوهُ وَمَا لَا فَلَا تُكَلِّفُونِيهِ ثُمَّ قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا خَطِيبًا فِينَا بِمَاءٍ يُدْعَى خُمًّا بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ فَحَمِدَ اللَّهَ تَعَالَى وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَوَعَظَ وَذَكَّرَ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ أَلَا يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ يُوشِكُ أَنْ يَأْتِيَنِي رَسُولُ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ فَأُجِيبُ وَإِنِّي تَارِكٌ فِيكُمْ ثَقَلَيْنِ أَوَّلُهُمَا كِتَابُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِيهِ الْهُدَى وَالنُّورُ فَخُذُوا بِكِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى وَاسْتَمْسِكُوا بِهِ فَحَثَّ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ وَرَغَّبَ فِيهِ قَالَ وَأَهْلُ بَيْتِي أُذَكِّرُكُمْ اللَّهَ فِي أَهْلِ بَيْتِي أُذَكِّرُكُمْ اللَّهَ فِي أَهْلِ بَيْتِي أُذَكِّرُكُمْ اللَّهَ فِي أَهْلِ بَيْتِي فَقَالَ لَهُ حُصَيْنٌ وَمَنْ أَهْلُ بَيْتِهِ يَا زَيْدُ أَلَيْسَ نِسَاؤُهُ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ

Yazid ibn Hayyon aytdi: Men, Husayn ibn Sabra va Umar ibn Muslim Zayd ibn Arqamning oldiga bordik. Uning huzurida oʻtirganimizda, Husayn unga: «Ey Zayd, sen koʻp yaxshilikka erishding: Rasululloh ﷺni koʻrding, u zotning hadisini eshitding, u zot bilan birga gʻazot qilding va u zot bilan namoz oʻqiding. Ey Zayd, haqiqatan koʻp yaxshilikka erishding. Ey Zayd, Rasululloh ﷺdan nima eshitgan boʻlsang, bizga hadis ayt», dedi. (Zayd) dedi: «Ey jiyan, Allohga qasamki, yoshim ulgʻaydi, zamonim uzoqlashdi va Rasululloh ﷺdan yod olgan baʼzi narsalarni unutdim. Bas, men sizlarga nima hadis aytsam, qabul qilinglar, nimani aytmasam — meni unga majbur qilmanglar». Soʻng (Zayd) dedi: Bir kuni Rasululloh ﷺ Makka bilan Madina orasidagi Xum deb ataladigan suv boʻyida bizning oramizda xutba qilib turdilar. U zotga hamd va sano aytdilar, vaʼz qildilar va eslatdilar, soʻng: «Ammo baʼdu: ey odamlar, men ham bir basharman. Robbim azza va jallaning elchisi tez orada kelishi yaqin, men esa (unga) ijobat qilaman. Men sizlarda ikki ogʻir (qimmatli) narsani qoldirmoqdaman: ularning birinchisi — Alloh azza va jallaning Kitobidir, unda hidoyat va nur bordir. Bas, Allohning Kitobidan tutinglar va unga mahkam yopishinglar», dedilar. Soʻng u zot Allohning Kitobiga undadilar va unga ragʻbatlantirdilar. Soʻng: «Va ahli baytim! Ahli baytim haqida sizlarga Allohni eslataman, ahli baytim haqida sizlarga Allohni eslataman, ahli baytim haqida sizlarga Allohni eslataman», dedilar. Shunda Husayn unga: «Ey Zayd, u zotning ahli bayti kim? Ayollari ahli baytidan emasmi?» dedi.Язид ибн Ҳайён айтди: Мен, Ҳусайн ибн Сабра ва Умар ибн Муслим Зайд ибн Арқамнинг олдига бордик. Унинг ҳузурида ўтирганимизда, Ҳусайн унга: «Эй Зайд, сен кўп яхшиликка эришдинг: Расулуллоҳ ﷺни кўрдинг, у зотнинг ҳадисини эшитдинг, у зот билан бирга ғазот қилдинг ва у зот билан намоз ўқидинг. Эй Зайд, ҳақиқатан кўп яхшиликка эришдинг. Эй Зайд, Расулуллоҳ ﷺдан нима эшитган бўлсанг, бизга ҳадис айт», деди. (Зайд) деди: «Эй жиян, Аллоҳга қасамки, ёшим улғайди, замоним узоқлашди ва Расулуллоҳ ﷺдан ёд олган баъзи нарсаларни унутдим. Бас, мен сизларга нима ҳадис айтсам, қабул қилинглар, нимани айтмасам — мени унга мажбур қилманглар». Сўнг (Зайд) деди: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ Макка билан Мадина орасидаги Хум деб аталадиган сув бўйида бизнинг орамизда хутба қилиб турдилар. У зотга ҳамд ва сано айтдилар, ваъз қилдилар ва эслатдилар, сўнг: «Аммо баъду: эй одамлар, мен ҳам бир башарман. Роббим азза ва жалланинг элчиси тез орада келиши яқин, мен эса (унга) ижобат қиламан. Мен сизларда икки оғир (қимматли) нарсани қолдирмоқдаман: уларнинг биринчиси — Аллоҳ азза ва жалланинг Китобидир, унда ҳидоят ва нур бордир. Бас, Аллоҳнинг Китобидан тутинглар ва унга маҳкам ёпишинглар», дедилар. Сўнг у зот Аллоҳнинг Китобига ундадилар ва унга рағбатлантирдилар. Сўнг: «Ва аҳли байтим! Аҳли байтим ҳақида сизларга Аллоҳни эслатаман, аҳли байтим ҳақида сизларга Аллоҳни эслатаман, аҳли байтим ҳақида сизларга Аллоҳни эслатаман», дедилар. Шунда Ҳусайн унга: «Эй Зайд, у зотнинг аҳли байти ким? Аёллари аҳли байтидан эмасми?» деди.

قَالَ يَزِيدُ بْنُ حَيَّانَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ فِي مَجْلِسِهِ ذَلِكَ قَالَبَعَثَ إِلَيَّ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ مَا أَحَادِيثُ تُحَدِّثُهَا وَتَرْوِيهَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا نَجِدُهَا فِي كِتَابِ اللَّهِ تُحَدِّثُ أَنَّ لَهُ حَوْضًا فِي الْجَنَّةِ قَالَ قَدْ حَدَّثَنَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَوَعَدَنَاهُ قَالَ كَذَبْتَ وَلَكِنَّكَ شَيْخٌ قَدْ خَرِفْتَ قَالَ إِنِّي قَدْ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ جَهَنَّمَ وَمَا كَذَبْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Yazid ibn Hayyon aytdi: Zayd ibn Arqam bizga oʻsha majlisida hadis aytib berdi: Menga Ubaydulloh ibn Ziyod odam yubordi, men uning huzuriga bordim. U: «Sen Rasululloh ﷺdan aytib, rivoyat qilayotgan va biz Allohning Kitobida topmaydigan hadislar nima? Sen u zotning jannatda havzi bor deb aytar emishsan», dedi. (Zayd) dedi: «Buni bizga Rasululloh ﷺ aytib berganlar va bizga vaʼda qilganlar». U: «Yolgʻon aytding, sen aqli zaiflashgan chol ekansan», dedi. (Zayd) dedi: «Men buni ikki qulogʻim bilan eshitdim va qalbim Rasululloh ﷺdan yod oldi. U zot: ‹Kim menga qasddan yolgʻon toʻqisa, jahannamdan joyini tayyorlab qoʻysin›, der edilar. Men esa Rasululloh ﷺga yolgʻon toʻqiganim yoʻq».Язид ибн Ҳайён айтди: Зайд ибн Арқам бизга ўша мажлисида ҳадис айтиб берди: Менга Убайдуллоҳ ибн Зиёд одам юборди, мен унинг ҳузурига бордим. У: «Сен Расулуллоҳ ﷺдан айтиб, ривоят қилаётган ва биз Аллоҳнинг Китобида топмайдиган ҳадислар нима? Сен у зотнинг жаннатда ҳавзи бор деб айтар эмишсан», деди. (Зайд) деди: «Буни бизга Расулуллоҳ ﷺ айтиб берганлар ва бизга ваъда қилганлар». У: «Ёлғон айтдинг, сен ақли заифлашган чол экансан», деди. (Зайд) деди: «Мен буни икки қулоғим билан эшитдим ва қалбим Расулуллоҳ ﷺдан ёд олди. У зот: ‹Ким менга қасддан ёлғон тўқиса, жаҳаннамдан жойини тайёрлаб қўйсин›, дер эдилар. Мен эса Расулуллоҳ ﷺга ёлғон тўқиганим йўқ».

وَحَدَّثَنَا زَيْدٌ فِي مَجْلِسِهِ قَالَإِنَّ الرَّجُلَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لَيَعْظُمُ لِلنَّارِ حَتَّى يَكُونَ الضِّرْسُ مِنْ أَضْرَاسِهِ كَأُحُدٍ

Zayd (roziyallohu anhu) bizga oʻsha majlisida hadis aytib berdi: «Albatta, doʻzax ahlidan boʻlgan kishi doʻzax uchun shu qadar kattalashtiriladiki, hatto uning tishlaridan bir tishi Uhud kabi boʻladi».Зайд (розияллоҳу анҳу) бизга ўша мажлисида ҳадис айтиб берди: «Албатта, дўзах аҳлидан бўлган киши дўзах учун шу қадар катталаштириладики, ҳатто унинг тишларидан бир тиши Уҳуд каби бўлади».

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ حَيَّانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَسَحَرَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ مِنْ الْيَهُودِ قَالَ فَاشْتَكَى لِذَلِكَ أَيَّامًا قَالَ فَجَاءَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ إِنَّ رَجُلًا مِنْ الْيَهُودِ سَحَرَكَ عَقَدَ لَكَ عُقَدًا عُقَدًا فِي بِئْرِ كَذَا وَكَذَا فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا مَنْ يَجِيءُ بِهَا فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَاسْتَخْرَجَهَا فَجَاءَ بِهَا فَحَلَّلَهَا قَالَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَأَنَّمَا نُشِطَ مِنْ عِقَالٍ فَمَا ذَكَرَ لِذَلِكَ الْيَهُودِيِّ وَلَا رَآهُ فِي وَجْهِهِ قَطُّ حَتَّى مَاتَ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺni yahudiylardan bir kishi sehrladi. Shu sababdan u zot bir necha kun bemor boʻldilar. Soʻng u zotning huzurlariga Jabroil alayhissalom kelib: «Yahudiylardan bir kishi seni sehrladi, sen uchun falon-falon quduqda tugunlar tugib qoʻydi», dedi. Shunda u zot ularni olib keladigan kishini yubordilar — Rasululloh ﷺ Ali (roziyallohu anhu)ni yubordilar, u ularni chiqarib olib keldi va ularni yechdi. Shunda Rasululloh ﷺ goʻyo tushovdan boʻshatilgandek oʻrinlaridan turdilar. U zot bu haqda oʻsha yahudiyga hech narsa demadilar va vafot etgunlaricha uni yuzlarida sira sezdirmadilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺни яҳудийлардан бир киши сеҳрлади. Шу сабабдан у зот бир неча кун бемор бўлдилар. Сўнг у зотнинг ҳузурларига Жаброил алайҳиссалом келиб: «Яҳудийлардан бир киши сени сеҳрлади, сен учун фалон-фалон қудуқда тугунлар тугиб қўйди», деди. Шунда у зот уларни олиб келадиган кишини юбордилар — Расулуллоҳ ﷺ Али (розияллоҳу анҳу)ни юбордилар, у уларни чиқариб олиб келди ва уларни ечди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ гўё тушовдан бўшатилгандек ўринларидан турдилар. У зот бу ҳақда ўша яҳудийга ҳеч нарса демадилар ва вафот этгунларича уни юзларида сира сездирмадилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ طَلْحَةَ مَوْلَى قَرَظَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَنْتُمْ بِجُزْءٍ مِنْ مِائَةِ أَلْفِ جُزْءٍ مِمَّنْ يَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ يَوْمَ الْقِيَامَةِقَالَ فَقُلْنَا لِزَيْدٍ وَكَمْ أَنْتُمْ يَوْمَئِذٍ قَالَ فَقَالَ بَيْنَ السِّتِّ مِائَةِ إِلَى السَّبْعِ مِائَةِ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlar qiyomat kuni mening huzurimga havzga keladiganlarning yuz ming qismidan bir qismi ham emassizlar», dedilar. Biz Zayddan: «Oʻsha kuni sizlar necha kishi edingiz?» deb soʻradik. U: «Olti yuzdan yetti yuztagacha», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар қиёмат куни менинг ҳузуримга ҳавзга келадиганларнинг юз минг қисмидан бир қисми ҳам эмассизлар», дедилар. Биз Зайддан: «Ўша куни сизлар неча киши эдингиз?» деб сўрадик. У: «Олти юздан етти юзтагача», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ مِنْ الْيَهُودِ فَقَالَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ أَلَسْتَ تَزْعُمُ أَنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ يَأْكُلُونِ فِيهَا وَيَشْرَبُونَ وَقَالَ لِأَصْحَابِهِ إِنْ أَقَرَّ لِي بِهَذِهِ خَصَمْتُهُ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَلَى وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ أَحَدَهُمْ لَيُعْطَى قُوَّةَ مِائَةِ رَجُلٍ فِي الْمَطْعَمِ وَالْمَشْرَبِ وَالشَّهْوَةِ وَالْجِمَاعِ قَالَ فَقَالَ لَهُ الْيَهُودِيُّ فَإِنَّ الَّذِي يَأْكُلُ وَيَشْرَبُ تَكُونُ لَهُ الْحَاجَةُ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجَةُ أَحَدِهِمْ عَرَقٌ يَفِيضُ مِنْ جُلُودِهِمْ مِثْلُ رِيحِ الْمِسْكِ فَإِذَا الْبَطْنُ قَدْ ضَمُرَ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga yahudiylardan bir kishi kelib: «Ey Abul-Qosim, jannat ahli u yerda yeb-ichadi, deb daʼvo qilmaysanmi?» dedi. U oʻz sheriklariga: «Agar u menga shuni tan olsa, uni yengaman», degan edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ha, jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, ulardan biriga yeyish, ichish, shahvat va jimoʼda yuz kishining quvvati beriladi», dedilar. Yahudiy u zotga: «Yeb-ichgan kishining hojati boʻladi-ku», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ulardan birining hojati — terilaridan misk hidi kabi boʻlib chiqadigan terdir. Shunda qorin siqilib qoladi», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига яҳудийлардан бир киши келиб: «Эй Абул-Қосим, жаннат аҳли у ерда еб-ичади, деб даъво қилмайсанми?» деди. У ўз шерикларига: «Агар у менга шуни тан олса, уни енгаман», деган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа, жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, улардан бирига ейиш, ичиш, шаҳват ва жимўда юз кишининг қуввати берилади», дедилар. Яҳудий у зотга: «Еб-ичган кишининг ҳожати бўлади-ку», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Улардан бирининг ҳожати — териларидан миск ҳиди каби бўлиб чиқадиган тердир. Шунда қорин сиқилиб қолади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنِ الْقَاسِمِ الشَّيْبَانِيِّأَنَّ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ رَأَى قَوْمًا يُصَلُّونَ فِي مَسْجِدِ قُبَاءَ مِنْ الضُّحَى فَقَالَ أَمَا لَقَدْ عَلِمُوا أَنَّ الصَّلَاةَ فِي غَيْرِ هَذِهِ السَّاعَةِ أَفْضَلُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ صَلَاةَ الْأَوَّابِينَ حِينَ تَرْمَضُ الْفِصَالُ وَقَالَ مَرَّةً وَأُنَاسٌ يُصَلُّونَ

Qosim ash-Shayboniy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Arqam Quboʼ masjidida bir qavmni zuho (chosht) namozini oʻqiyotgan holda koʻrdi va: «Ular bu soatdan boshqa paytdagi namoz afzalroq ekanini yaxshi bilishadi-ku. Darhaqiqat, Rasululloh ﷺ: ‹Avvobinlar (Allohga qaytguvchilar)ning namozi — (sutdan ajratilgan) bota tuyalarning (oyogʻi) qumdan kuyadigan paytdir›, — dedilar», — dedi. (Roviy) bir marta: «Va baʼzi kishilar namoz oʻqiyotgan edi», dedi.Қосим аш-Шайбоний (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Арқам Қубў масжидида бир қавмни зуҳо (чошт) намозини ўқиётган ҳолда кўрди ва: «Улар бу соатдан бошқа пайтдаги намоз афзалроқ эканини яхши билишади-ку. Дарҳақиқат, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аввобинлар (Аллоҳга қайтгувчилар)нинг намози — (сутдан ажратилган) бота туяларнинг (оёғи) қумдан куядиган пайтдир›, — дедилар», — деди. (Ровий) бир марта: «Ва баъзи кишилар намоз ўқиётган эди», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ قَالَقَدِمَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ يَسْتَذْكِرُهُ كَيْفَ أَخْبَرْتَنِي عَنْ لَحْمٍ أُهْدِيَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ حَرَامٌ قَالَ نَعَمْ أَهْدَى لَهُ رَجُلٌ عُضْوًا مِنْ لَحْمِ صَيْدٍ فَرَدَّهُ وَقَالَ إِنَّا لَا نَأْكُلُهُ إِنَّا حُرُمٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Arqam keldi va Ibn Abbos unga eslatib: «Rasululloh ﷺga ihromda boʻlganlarida hadya qilingan ov goʻshti haqida menga nima aytgan eding?» dedi. U: «Ha, bir kishi u zotga bir boʻlak ov goʻshti hadya qildi, u zot esa uni qaytardilar va: ‹Biz yemaymiz, biz ihromdamiz›, dedilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Арқам келди ва Ибн Аббос унга эслатиб: «Расулуллоҳ ﷺга иҳромда бўлганларида ҳадя қилинган ов гўшти ҳақида менга нима айтган эдинг?» деди. У: «Ҳа, бир киши у зотга бир бўлак ов гўшти ҳадя қилди, у зот эса уни қайтардилар ва: ‹Биз емаймиз, биз иҳромдамиз›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَىنَّ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ كَانَ يُكَبِّرُ عَلَى جَنَائِزِنَا أَرْبَعًا وَأَنَّهُ كَبَّرَ عَلَى جِنَازَةٍ خَمْسًا فَسَأَلُوهُ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُكَبِّرُهَا أَوْ كَبَّرَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ibn Abu Laylo (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Arqam bizning janozalarimizga toʻrt marta takbir aytar edi. Bir janozaga esa u besh marta takbir aytdi. Shunda undan (buni) soʻrashdi. U: «Rasululloh ﷺ shunday takbir aytar edilar», — yoki: «Nabiy ﷺ shunday takbir aytgan edilar», — dedi.Ибн Абу Лайло (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Арқам бизнинг жанозаларимизга тўрт марта такбир айтар эди. Бир жанозага эса у беш марта такбир айтди. Шунда ундан (буни) сўрашди. У: «Расулуллоҳ ﷺ шундай такбир айтар эдилар», — ёки: «Набий ﷺ шундай такбир айтган эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ لَمْ يَأْخُذْ مِنْ شَارِبِهِ فَلَيْسَ مِنَّا

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim moʻylovidan olmasa, u bizdan emas», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким мўйловидан олмаса, у биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ حَبِيبٍ يَعْنِي ابْنَ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ وَالْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولَانِنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالْوَرِقِ دَيْنًاحَدَّثَنَا بَهْزٌ وَعَفَّانُ قَالَا ثَنَا شُعْبَةُ قَالَ بَهْزٌ فِي حَدِيثِهِ حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْمِنْهَالِ رَجُلًا مِنْ بَنِي كِنَانَةَ قَالَ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ عَنْ الصَّرْفِ فَقَالَ سَلْ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَإِنَّهُ خَيْرٌ مِنِّي وَأَعْلَمُ قَالَ سَأَلْتُ زَيْدًا فَذَكَرَ الْحَدِيثَ حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ وَعَامِرُ بْنُ مُصْعَبٍ سَمِعَا أَبَا الْمِنْهَالِ قَالَ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ وَلَمْ يَسْمَعْهُ مِنْهُ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدًا وَالْبَرَاءَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Abul-Minhol (rahimahulloh) aytdi: Men Zayd ibn Arqam va Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)ning: «Rasululloh ﷺ oltinni kumushga nasiyaga sotishdan qaytardilar», deyayotganlarini eshitdim. Boshqa rivoyatda Bani Kinonadan boʻlgan Abul-Minhol aytdi: Men Barodan sarf (pul almashtirish) haqida soʻradim. U: «Zayd ibn Arqamdan soʻra, chunki u mendan yaxshiroq va bilimliroqdir», dedi. Men Zayddan soʻradim — soʻng hadisni zikr qildi. Yana bir rivoyatda: «Men Baro va Zayd ibn Arqamdan soʻradim» — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Абул-Минҳол (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Зайд ибн Арқам ва Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)нинг: «Расулуллоҳ ﷺ олтинни кумушга насияга сотишдан қайтардилар», деяётганларини эшитдим. Бошқа ривоятда Бани Кинонадан бўлган Абул-Минҳол айтди: Мен Бародан сарф (пул алмаштириш) ҳақида сўрадим. У: «Зайд ибн Арқамдан сўра, чунки у мендан яхшироқ ва билимлироқдир», деди. Мен Зайддан сўрадим — сўнг ҳадисни зикр қилди. Яна бир ривоятда: «Мен Баро ва Зайд ибн Арқамдан сўрадим» — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنِي الْحَارِثُ بْنُ شُبَيْلٍ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَكَانَ الرَّجُلُ يُكَلِّمُ صَاحِبَهُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْحَاجَةِ فِي الصَّلَاةِ حَتَّى نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ {وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ} فَأُمِرْنَا بِالسُّكُوتِ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ zamonlarida kishi namozda hojat yuzasidan yonidagi hamrohi bilan soʻzlashar edi, toki mana bu oyat nozil boʻldi: {Va quumuu lillaahi qoonitiin}. Bas, biz sukut saqlashga buyurildik.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ замонларида киши намозда ҳожат юзасидан ёнидаги ҳамроҳи билан сўзлашар эди, токи мана бу оят нозил бўлди: {Ва қуумуу лиллааҳи қоонитиин}. Бас, биз сукут сақлашга буюрилдик.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ يَعْنِي ابْنَ أَبِي سُلَيْمَانَ عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ قَالَسَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ خَتَنًا لِي حَدَّثَنِي عَنْكَ بِحَدِيثٍ فِي شَأْنِ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ مِنْكَ فَقَالَ إِنَّكُمْ مَعْشَرَ أَهْلِ الْعِرَاقِ فِيكُمْ مَا فِيكُمْ فَقُلْتُ لَهُ لَيْسَ عَلَيْكَ مِنِّي بَأْسٌ فَقَالَ نَعَمْ كُنَّا بِالْجُحْفَةِ فَخَرْجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْنَا ظُهْرًا وَهُوَ آخِذٌ بِعَضُدِ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ قَالُوا بَلَى قَالَ فَمَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ هَلْ قَالَ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ قَالَ إِنَّمَا أُخْبِرُكَ كَمَا سَمِعْتُ

Atiyya al-Avfiy (rahimahulloh) aytdi: Men Zayd ibn Arqamdan soʻrab, unga: «Mening bir kuyovim sendan Ali (roziyallohu anhu) haqida Gʻadir Xum kunidagi bir hadisni soʻzlab bergan edi. Men uni sening oʻzingdan eshitishni yaxshi koʻraman», dedim. U: «Sizlar, iroqliklar jamoasi, sizlarda bor narsa bor», dedi. Men unga: «Mendan senga zarar yoʻq», dedim. Shunda u dedi: «Ha, biz Juhfada edik. Rasululloh ﷺ peshin paytida Ali (roziyallohu anhu)ning bilagidan ushlagan holda huzurimizga chiqdilar va: ‹Ey odamlar, men moʻminlarga oʻzlaridan koʻra haqliroq ekanimni bilmaysizlarmi?› dedilar. Ular: ‹Ha, (bilamiz)›, dedilar. U zot: ‹Bas, men kimning doʻsti boʻlsam, Ali ham uning doʻstidir›, dedilar». Men unga: «U zot: ‹Ey Alloh, unga doʻstlik qilganga doʻstlik qil, unga dushmanlik qilganga dushmanlik qil›, dedilarmi?» dedim. U: «Men senga faqat eshitganimdek xabar beraman», dedi.Атийя ал-Авфий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Зайд ибн Арқамдан сўраб, унга: «Менинг бир куёвим сендан Али (розияллоҳу анҳу) ҳақида Ғадир Хум кунидаги бир ҳадисни сўзлаб берган эди. Мен уни сенинг ўзингдан эшитишни яхши кўраман», дедим. У: «Сизлар, ироқликлар жамоаси, сизларда бор нарса бор», деди. Мен унга: «Мендан сенга зарар йўқ», дедим. Шунда у деди: «Ҳа, биз Жуҳфада эдик. Расулуллоҳ ﷺ пешин пайтида Али (розияллоҳу анҳу)нинг билагидан ушлаган ҳолда ҳузуримизга чиқдилар ва: ‹Эй одамлар, мен мўминларга ўзларидан кўра ҳақлироқ эканимни билмайсизларми?› дедилар. Улар: ‹Ҳа, (биламиз)›, дедилар. У зот: ‹Бас, мен кимнинг дўсти бўлсам, Али ҳам унинг дўстидир›, дедилар». Мен унга: «У зот: ‹Эй Аллоҳ, унга дўстлик қилганга дўстлик қил, унга душманлик қилганга душманлик қил›, дедиларми?» дедим. У: «Мен сенга фақат эшитганимдек хабар бераман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ وَأَبُو الْمُنْذِرِ قَالَا ثَنَا يُوسُفُ بْنُ صُهَيْبٍ قَالَ أَبُو الْمُنْذِرِ فِي حَدِيثِهِ قَالَ حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ يَسَارٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَلَقَدْ كُنَّا نَقْرَأُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ كَانَ لِابْنِ آدَمَ وَادِيَانِ مِنْ ذَهَبٍ وَفِضَّةٍ لَابْتَغَى إِلَيْهِمَا آخَرَ وَلَا يَمْلَأُ بَطْنَ ابْنِ آدَمَ إِلَّا التُّرَابُ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida: «Agar Odam farzandiga oltin va kumushdan ikki vodiy boʻlsa, u ularga yana boshqasini istardi. Odam farzandining qornini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi. Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi», deb oʻqir edik.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида: «Агар Одам фарзандига олтин ва кумушдан икки водий бўлса, у уларга яна бошқасини истарди. Одам фарзандининг қорнини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди. Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади», деб ўқир эдик.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ مَوْلَى الْأَنْصَارِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَأَوَّلُ مَنْ أَسْلَمَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bilan birga birinchi boʻlib islomga kirgan kishi Ali (roziyallohu anhu) edi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ билан бирга биринчи бўлиб исломга кирган киши Али (розияллоҳу анҳу) эди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ وَأَبِي عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَسَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ كَمْ غَزَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تِسْعَ عَشْرَةَ وَغَزَوْتُ مَعَهُ سَبْعَ عَشْرَةَ وَسَبَقَنِي بِغَزَاتَيْنِ

Abu Isʼhoq (rahimahulloh) aytdi: Men Zayd ibn Arqamdan: «Nabiy ﷺ necha marta gʻazot qildilar?» deb soʻradim. U: «Oʻn toʻqqiz marta. Men u zot bilan birga oʻn yetti marta gʻazot qildim, ikki gʻazotda esa u zot mendan oldin (chiqqan) edilar», dedi.Абу Исъҳоқ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Зайд ибн Арқамдан: «Набий ﷺ неча марта ғазот қилдилар?» деб сўрадим. У: «Ўн тўққиз марта. Мен у зот билан бирга ўн етти марта ғазот қилдим, икки ғазотда эса у зот мендан олдин (чиққан) эдилар», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا سَلَّامُ بْنُ مِسْكِينٍ عَنْ عَائِذِ اللَّهِ الْمُجَاشِعِيِّ عَنْ أَبِي دَاوُدَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَقُلْتُ أَوْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذِهِ الْأَضَاحِيُّ قَالَ سُنَّةُ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ قَالُوا مَا لَنَا مِنْهَا قَالَ بِكُلِّ شَعْرَةٍ حَسَنَةٌ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالصُّوفُ قَالَ بِكُلِّ شَعْرَةٍ مِنْ الصُّوفِ حَسَنَةٌ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Men — yoki ular — : «Ey Rasululloh, bu qurbonliklar nima?» dedik. U zot: «Otangiz Ibrohimning sunnati», dedilar. Ular: «Bunda biz uchun nima bor?» dedilar. U zot: «Har bir tuk uchun bir yaxshilik», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, junchi?» dedilar. U zot: «Junning har bir tuki uchun bir yaxshilik», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен — ёки улар — : «Эй Расулуллоҳ, бу қурбонликлар нима?» дедик. У зот: «Отангиз Иброҳимнинг суннати», дедилар. Улар: «Бунда биз учун нима бор?» дедилар. У зот: «Ҳар бир тук учун бир яхшилик», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, жунчи?» дедилар. У зот: «Жуннинг ҳар бир туки учун бир яхшилик», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَمْزَةَ يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَأَوَّلُ مَنْ أَسْلَمَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُقَالَ عَمْرٌو فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِإِبْرَاهِيمَ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bilan birga birinchi boʻlib islomga kirgan kishi Ali (roziyallohu anhu) edi. Amr aytdi: Men buni Ibrohimga zikr qildim, u esa buni inkor qilib: «Abu Bakr (roziyallohu anhu)», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ билан бирга биринчи бўлиб исломга кирган киши Али (розияллоҳу анҳу) эди. Амр айтди: Мен буни Иброҳимга зикр қилдим, у эса буни инкор қилиб: «Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَكُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ قَالَ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ قَالَ فَحَلَفَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ شَيْءٌ مِنْ ذَلِكَ قَالَ فَلَامَنِي قَوْمِي وَقَالُوا مَا أَرَدْتَ إِلَى هَذَا قَالَ فَانْطَلَقْتُ فَنِمْتُ كَئِيبًا أَوْ حَزِينًا قَالَ فَأَرْسَلَ إِلَيَّ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ أَنْزَلَ عُذْرَكَ وَصَدَّقَكَ قَالَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ {هُمْ الَّذِينَ يَقُولُونَ لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا حَتَّى بَلَغَ لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ}

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Men bir gʻazotda Rasululloh ﷺ bilan birga edim. Shunda Abdulloh ibn Ubayy: «Agar Madinaga qaytsak, albatta aziz boʻlgan undan xor boʻlganni chiqarib yuboradi», dedi. Men Rasululloh ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga xabar berdim. Abdulloh ibn Ubayy esa bulardan hech narsa boʻlmaganiga qasam ichdi. Shunda qavmim meni malomat qilib: «Bu (ish)dan nima maqsad qilgan eding?» dedilar. Men (uyga) borib, gʻamgin — yoki xafa — boʻlib uxladim. Soʻng Allohning Nabiysi ﷺ menga (odam) yubordilar — yoki men Rasululloh ﷺning oldilariga bordim — va u zot: «Albatta, Alloh azza va jalla sening uzringni nozil qildi va seni tasdiqladi», dedilar. Shunda mana bu oyat nozil boʻldi: {Ular: ‹Rasululloh huzuridagilarga, ular tarqab ketgunlaricha sarf-xarajat qilmanglar› deydiganlardir} — «Agar Madinaga qaytsak, albatta aziz boʻlgan undan xor boʻlganni chiqarib yuboradi» (degan soʻz)gacha.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен бир ғазотда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдим. Шунда Абдуллоҳ ибн Убайй: «Агар Мадинага қайтсак, албатта азиз бўлган ундан хор бўлганни чиқариб юборади», деди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга хабар бердим. Абдуллоҳ ибн Убайй эса булардан ҳеч нарса бўлмаганига қасам ичди. Шунда қавмим мени маломат қилиб: «Бу (иш)дан нима мақсад қилган эдинг?» дедилар. Мен (уйга) бориб, ғамгин — ёки хафа — бўлиб ухладим. Сўнг Аллоҳнинг Набийси ﷺ менга (одам) юбордилар — ёки мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бордим — ва у зот: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла сенинг узрингни нозил қилди ва сени тасдиқлади», дедилар. Шунда мана бу оят нозил бўлди: {Улар: ‹Расулуллоҳ ҳузуридагиларга, улар тарқаб кетгунларича сарф-харажат қилманглар› дейдиганлардир} — «Агар Мадинага қайтсак, албатта азиз бўлган ундан хор бўлганни чиқариб юборади» (деган сўз)гача.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ وَحَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ هَذِهِ الْحُشُوشَ مُحْتَضَرَةٌ فَإِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu hojatxonalarga shaytonlar hozir boʻladi. Bas, biringiz kirsa: ‹Allohumma inni aʼuzu bika minal-xubusi val-xaboisi (Ey Alloh, men Sendan erkak va urgʻochi shaytonlardan panoh soʻrayman)›, desin», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу ҳожатхоналарга шайтонлар ҳозир бўлади. Бас, бирингиз кирса: ‹Аллоҳумма инни аъузу бика минал-хубуси вал-хабоиси (Эй Аллоҳ, мен Сендан эркак ва урғочи шайтонлардан паноҳ сўрайман)›, десин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ مَيْمُونٍ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَكَانَ لِنَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبْوَابٌ شَارِعَةٌ فِي الْمَسْجِدِ قَالَ فَقَالَ يَوْمًا سُدُّوا هَذِهِ الْأَبْوَابَ إِلَّا بَابَ عَلِيٍّ قَالَ فَتَكَلَّمَ فِي ذَلِكَ النَّاسُ قَالَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَمِدَ اللَّهَ تَعَالَى وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَمَرْتُ بِسَدِّ هَذِهِ الْأَبْوَابِ إِلَّا بَابَ عَلِيٍّ وَقَالَ فِيهِ قَائِلُكُمْ وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا سَدَدْتُ شَيْئًا وَلَا فَتَحْتُهُ وَلَكِنِّي أُمِرْتُ بِشَيْءٍ فَاتَّبَعْتُهُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir necha kishining masjidga ochiladigan eshiklari bor edi. Bir kuni u zot: «Bu eshiklarni bekitinglar, faqat Alining eshigidan boshqasini», dedilar. Shunda odamlar bu haqda gap qildilar. Rasululloh ﷺ turdilar-da, Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng: «Ammo baʼd, men bu eshiklarni bekitishga buyurdim, faqat Alining eshigidan boshqasini. Bu haqda sizlardan gapirgan kishi gapirdi. Vallohi, men (oʻzimcha) hech narsani bekitganim ham, ochganim ham yoʻq. Lekin men bir narsaga buyurildim, bas, unga ergashdim», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир неча кишининг масжидга очиладиган эшиклари бор эди. Бир куни у зот: «Бу эшикларни бекитинглар, фақат Алининг эшигидан бошқасини», дедилар. Шунда одамлар бу ҳақда гап қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ турдилар-да, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: «Аммо баъд, мен бу эшикларни бекитишга буюрдим, фақат Алининг эшигидан бошқасини. Бу ҳақда сизлардан гапирган киши гапирди. Валлоҳи, мен (ўзимча) ҳеч нарсани бекитганим ҳам, очганим ҳам йўқ. Лекин мен бир нарсага буюрилдим, бас, унга эргашдим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ عَنِ الْحَجَّاجِ مَوْلَى بَنِي ثَعْلَبَةَ عَنْ قُطْبَةَ بْنِ مَالِكٍ عَمِّ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ قَالَنَالَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ مِنْ عَلِيٍّ فَقَالَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْهَى عَنْ سَبِّ الْمَوْتَى فَلِمَ تَسُبُّ عَلِيًّا وَقَدْ مَاتَ

Ziyod ibn Iloqaning amakisi Qutba ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Mugʻiyra ibn Shuʼba Aliga til tekkizdi. Shunda Zayd ibn Arqam: «Rasululloh ﷺ oʻlganlarni soʻkishdan qaytarganlarini bilar eding-ku. Nega Alini soʻkasan, holbuki u vafot etgan-ku?» dedi.Зиёд ибн Илоқанинг амакиси Қутба ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Муғийра ибн Шуъба Алига тил теккизди. Шунда Зайд ибн Арқам: «Расулуллоҳ ﷺ ўлганларни сўкишдан қайтарганларини билар эдинг-ку. Нега Алини сўкасан, ҳолбуки у вафот этган-ку?» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ مَيْمُونًا يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُمْ أَنْ يَتَدَاوَوْا مِنْ ذَاتِ الْجَنْبِ بِالْعُودِ الْهِنْدِيِّ وَالزَّيْتِ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ularga zotuljanb (yon ogʻrigʻi)ni hindi ud va zaytun yogʻi bilan davolashga buyurdilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уларга зотулжанб (ён оғриғи)ни ҳинди уд ва зайтун ёғи билан даволашга буюрдилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الشَّامِيِّ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ يَخْطُبُ يَقُولُ يَا أَهْلَ الشَّامِ حَدَّثَنِي الْأَنْصَارِيُّ قَالَ قَالَ شُعْبَةُ يَعْنِي زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِينَ وَإِنِّي لَأَرْجُو أَنْ تَكُونُوا هُمْ يَا أَهْلَ الشَّامِ

Abu Abdulloh ash-Shomiy (rahimahulloh) aytdi: Men Muoviyaning xutba qilib: «Ey Shom ahli!» deyayotganini eshitdim. (U dedi:) Menga ansoriy — yaʼni Zayd ibn Arqam — soʻzlab berdiki, Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan bir toifa haq uzra gʻolib boʻlgan holda qolaveradi», dedilar. Men esa, ey Shom ahli, sizlar oʻshalar boʻlishingizni umid qilaman.Абу Абдуллоҳ аш-Шомий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Муовиянинг хутба қилиб: «Эй Шом аҳли!» деяётганини эшитдим. (У деди:) Менга ансорий — яъни Зайд ибн Арқам — сўзлаб бердики, Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан бир тоифа ҳақ узра ғолиб бўлган ҳолда қолаверади», дедилар. Мен эса, эй Шом аҳли, сизлар ўшалар бўлишингизни умид қиламан.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَمْزَةَ مَوْلَى الْأَنْصَارِ قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ قَالَكُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَنْزِلٍ نَزَلُوهُ فِي مَسِيرِهِ فَقَالَ مَا أَنْتُمْ بِجُزْءٍ مِنْ مِائَةِ أَلْفِ جُزْءٍ مِمَّنْ يَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ مِنْ أُمَّتِيقَالَ قُلْتُ كَمْ كُنْتُمْ يَوْمَئِذٍ قَالَ كُنَّا سَبْعَ مِائَةٍ أَوْ ثَمَانِ مِائَةٍ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga u zot safarlarida tushgan bir manzilda edik. U zot: «Sizlar ummatimdan menga havz boshiga keladiganlarning yuz mingdan bir qismi ham emassiz», dedilar. (Abu Hamza) dedi: Men: «Oʻsha kuni necha kishi edingiz?» dedim. U: «Yetti yuz yoki sakkiz yuz kishi edik», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга у зот сафарларида тушган бир манзилда эдик. У зот: «Сизлар умматимдан менга ҳавз бошига келадиганларнинг юз мингдан бир қисми ҳам эмассиз», дедилар. (Абу Ҳамза) деди: Мен: «Ўша куни неча киши эдингиз?» дедим. У: «Етти юз ёки саккиз юз киши эдик», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ النَّضْرَ بْنَ أَنَسٍ يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْأَنْصَارِ وَلِأَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ وَلِأَبْنَاءِ أَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh! Ansorlarni, ansorlarning farzandlarini va ansorlar farzandlarining farzandlarini magʻfirat qilgin», — dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ! Ансорларни, ансорларнинг фарзандларини ва ансорлар фарзандларининг фарзандларини мағфират қилгин», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ قَالَ سَمِعْتُ دَاوُدَ الطُّفَاوِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مُسْلِمٍ الْبَجَلِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَكَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي دُبُرِ صَلَاتِهِ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَيْءٍ أَنَا شَهِيدٌ أَنَّكَ أَنْتَ الرَّبُّ وَحْدَكَ لَا شَرِيكَ لَكَ قَالَ إِبْرَاهِيمُ مَرَّتَيْنِ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَيْءٍ أَنَا شَهِيدٌ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَيْءٍ أَنَا شَهِيدٌ أَنَّ الْعِبَادَ كُلَّهُمْ إِخْوَةٌ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَيْءٍ اجْعَلْنِي مُخْلِصًا لَكَ وَأَهْلِي فِي كُلِّ سَاعَةٍ مِنْ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ذَا الْجِلَالِ وَالْإِكْرَامِ اسْمَعْ وَاسْتَجِبْ اللَّهُ الْأَكْبَرُ الْأَكْبَرُ اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ اللَّهُ الْأَكْبَرُ الْأَكْبَرُ حَسْبِيَ اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ اللَّهُ الْأَكْبَرُ الْأَكْبَرُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Nabiysi ﷺ namozlarining ortidan shunday der edilar: «Allohumma robbano va robba kulli shayʼin, ana shahidun annaka antar-robbu vahdaka lo sharika lak» — Ibrohim: «Ikki marta», dedi — «Robbano va robba kulli shayʼin, ana shahidun anna Muhammadan abduka va rasuluk. Robbano va robba kulli shayʼin, ana shahidun annal-ibada kullahum ixvatun. Allohumma robbano va robba kulli shayʼin-jʼalni muxlisan laka va ahli fi kulli soatin minad-dunyo val-oxirati, zal-jalali val-ikrom, ismaʼ vastajib. Allohul-akbarul-akbar. Allohu nurus-samovati val-arz. Allohul-akbarul-akbar. Hasbiyallohu va niʼmal-vakil. Allohul-akbarul-akbar (Ey Alloh, bizning Robbimiz va har narsaning Robbi, men guvohlik beramanki, Sen yolgʻiz Robsan, Sening sheriging yoʻq. Bizning Robbimiz va har narsaning Robbi, men guvohlik beramanki, Muhammad Sening bandang va elchingdir. Bizning Robbimiz va har narsaning Robbi, men guvohlik beramanki, barcha bandalar oʻzaro birodardirlar. Ey Alloh, bizning Robbimiz va har narsaning Robbi, meni va ahlimni dunyo va oxiratning har bir soatida Sen uchun xolis qilgin, ey ulugʻlik va karam egasi, eshitgin va ijobat qilgin. Alloh eng ulugʻdan ham ulugʻdir. Alloh osmonlar va yerning nuridir. Alloh eng ulugʻdan ham ulugʻdir. Alloh menga kifoyadir va U eng yaxshi vakildir. Alloh eng ulugʻdan ham ulugʻdir)».Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ намозларининг ортидан шундай дер эдилар: «Аллоҳумма роббано ва робба кулли шайъин, ана шаҳидун аннака антар-роббу ваҳдака ло шарика лак» — Иброҳим: «Икки марта», деди — «Роббано ва робба кулли шайъин, ана шаҳидун анна Муҳаммадан абдука ва расулук. Роббано ва робба кулли шайъин, ана шаҳидун аннал-ибада куллаҳум ихватун. Аллоҳумма роббано ва робба кулли шайъин-жъални мухлисан лака ва аҳли фи кулли соатин минад-дунё вал-охирати, зал-жалали вал-икром, исмаъ вастажиб. Аллоҳул-акбарул-акбар. Аллоҳу нурус-самовати вал-арз. Аллоҳул-акбарул-акбар. Ҳасбияллоҳу ва ниъмал-вакил. Аллоҳул-акбарул-акбар (Эй Аллоҳ, бизнинг Роббимиз ва ҳар нарсанинг Робби, мен гувоҳлик бераманки, Сен ёлғиз Робсан, Сенинг шеригинг йўқ. Бизнинг Роббимиз ва ҳар нарсанинг Робби, мен гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Сенинг банданг ва элчингдир. Бизнинг Роббимиз ва ҳар нарсанинг Робби, мен гувоҳлик бераманки, барча бандалар ўзаро биродардирлар. Эй Аллоҳ, бизнинг Роббимиз ва ҳар нарсанинг Робби, мени ва аҳлимни дунё ва охиратнинг ҳар бир соатида Сен учун холис қилгин, эй улуғлик ва карам эгаси, эшитгин ва ижобат қилгин. Аллоҳ энг улуғдан ҳам улуғдир. Аллоҳ осмонлар ва ернинг нуридир. Аллоҳ энг улуғдан ҳам улуғдир. Аллоҳ менга кифоядир ва У энг яхши вакилдир. Аллоҳ энг улуғдан ҳам улуғдир)».

حَدَّثَنَا عَفَّانُ وَمُؤَمَّلٌ قَالَا ثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عَطَاءٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَيَا زَيْدُ بْنَ أَرْقَمَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُهْدِيَ لَهُ عُضْوُ صَيْدٍ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَلَمْ يَقْبَلْهُ قَالَ نَعَمْ قَالَ مُؤَمَّلٌ فَرَدَّهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ إِنَّا حُرُمٌ قَالَ نَعَمْ

Ato (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Ey Zayd ibn Arqam, Rasululloh ﷺga ihromda boʻlganlarida bir ov aʼzosi hadya qilingani va u zot uni qabul qilmaganlarini bilmaysanmi?» dedi. U: «Ha, (bilaman)», dedi. Muʼammal (oʻz rivoyatida): «Nabiy ﷺ uni qaytardilar va: ‹Biz ihromdamiz›, dedilar. U: ‹Ha›, dedi», dedi.Ато (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Эй Зайд ибн Арқам, Расулуллоҳ ﷺга иҳромда бўлганларида бир ов аъзоси ҳадя қилингани ва у зот уни қабул қилмаганларини билмайсанми?» деди. У: «Ҳа, (биламан)», деди. Муъаммал (ўз ривоятида): «Набий ﷺ уни қайтардилар ва: ‹Биз иҳромдамиз›, дедилар. У: ‹Ҳа›, деди», деди.

حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ كَعْبٍ الْقُرَظِيَّ قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ قَالَلَمَّا قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ مَا قَالَ لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أَوْ قَالَ لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ قَالَ فَسَمِعْتُهُ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ قَالَ فَلَامَنِي نَاسٌ مِنْ الْأَنْصَارِ قَالَ وَجَاءَ هُوَ فَحَلَفَ مَا قَالَ ذَاكَ فَرَجَعْتُ إِلَى الْمَنْزِلِ فَنِمْتُ قَالَ فَأَتَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ بَلَغَنِي فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ صَدَّقَكَ وَعَذَرَكَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ {هُمْ الَّذِينَ يَقُولُونَ لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ} قَالَ أَبِي حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ ثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Abdulloh ibn Ubayy: «Rasululloh huzuridagilarga sarf-xarajat qilmanglar» — yoki: «Agar Madinaga qaytsak» — deganini men eshitdim va Nabiy ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga zikr qildim. Shunda ansorlardan baʼzi kishilar meni malomat qildilar. Uning oʻzi kelib, buni aytmaganiga qasam ichdi. Men manzilga qaytib uxladim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurimga keldilar — yoki menga (xabar) yetdi-yu, men Nabiy ﷺning oldilariga bordim — va u zot: «Albatta, Alloh azza va jalla seni tasdiqladi va seni uzrli qildi», dedilar. Shunda mana bu oyat nozil boʻldi: {Ular: ‹Rasululloh huzuridagilarga sarf-xarajat qilmanglar› deydiganlardir}. Boshqa rivoyatlarda ham Zayd ibn Arqamdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashi zikr qilingan.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Абдуллоҳ ибн Убайй: «Расулуллоҳ ҳузуридагиларга сарф-харажат қилманглар» — ёки: «Агар Мадинага қайтсак» — деганини мен эшитдим ва Набий ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга зикр қилдим. Шунда ансорлардан баъзи кишилар мени маломат қилдилар. Унинг ўзи келиб, буни айтмаганига қасам ичди. Мен манзилга қайтиб ухладим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримга келдилар — ёки менга (хабар) етди-ю, мен Набий ﷺнинг олдиларига бордим — ва у зот: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла сени тасдиқлади ва сени узрли қилди», дедилар. Шунда мана бу оят нозил бўлди: {Улар: ‹Расулуллоҳ ҳузуридагиларга сарф-харажат қилманглар› дейдиганлардир}. Бошқа ривоятларда ҳам Зайд ибн Арқамдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаши зикр қилинган.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَسَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ كَمْ غَزَوْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سَبْعَ عَشْرَةَ قَالَ وَحَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزَا تِسْعَ عَشْرَةَ وَأَنَّهُ حَجَّ بَعْدَ مَا هَاجَرَ حَجَّةً وَاحِدَةً حَجَّةَ الْوَدَاعِ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ وَبِمَكَّةَ أُخْرَى

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Isʼhoq undan: «Rasululloh ﷺ bilan birga necha marta gʻazotga chiqqansan?» — deb soʻraganida, u: «Oʻn yetti marta», dedi. Soʻng Zayd ibn Arqam: Rasululloh ﷺ oʻn toʻqqiz marta gʻazot qildilar, hijratdan keyin esa bir martagina — vidolashuv haji (Hajjatul-vidoʼ)ni qildilar, dedi. Abu Isʼhoq: «Yana boshqasini Makkada (qilganlar)», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Исъҳоқ ундан: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга неча марта ғазотга чиққансан?» — деб сўраганида, у: «Ўн етти марта», деди. Сўнг Зайд ибн Арқам: Расулуллоҳ ﷺ ўн тўққиз марта ғазот қилдилар, ҳижратдан кейин эса бир мартагина — видолашув ҳажи (Ҳажжатул-видў)ни қилдилар, деди. Абу Исъҳоқ: «Яна бошқасини Маккада (қилганлар)», деди.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍأَنَّ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ كَتَبَ إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ زَمَنَ الْحَرَّةِ يُعَزِّيهِ فِيمَنْ قُتِلَ مِنْ وَلَدِهِ وَقَوْمِهِ وَقَالَ أُبَشِّرُكَ بِبُشْرَى مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْأَنْصَارِ وَلِأَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ وَلِأَبْنَاءِ أَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ وَاغْفِرْ لِنِسَاءِ الْأَنْصَارِ وَلِنِسَاءِ أَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ وَلِنِسَاءِ أَبْنَاءِ أَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ

an-Nazr ibn Anas (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Arqam Harra kunlarida Anas ibn Molikka uning oʻldirilgan farzandlari va qavmi haqida taʼziya bildirib xat yozdi va: «Men senga Alloh azza va jalladan boʻlgan bir xushxabarni beraman. Men Rasululloh ﷺning: ‹Ey Alloh, ansorlarni, ansorlarning farzandlarini va ansorlar farzandlarining farzandlarini magʻfirat qilgin; ansorlarning ayollarini, ansorlar farzandlarining ayollarini va ansorlar farzandlarining farzandlari ayollarini ham magʻfirat qilgin›, deb aytayotganlarini eshitganman», dedi.ан-Назр ибн Анас (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Арқам Ҳарра кунларида Анас ибн Моликка унинг ўлдирилган фарзандлари ва қавми ҳақида таъзия билдириб хат ёзди ва: «Мен сенга Аллоҳ азза ва жалладан бўлган бир хушхабарни бераман. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Эй Аллоҳ, ансорларни, ансорларнинг фарзандларини ва ансорлар фарзандларининг фарзандларини мағфират қилгин; ансорларнинг аёлларини, ансорлар фарзандларининг аёлларини ва ансорлар фарзандларининг фарзандлари аёлларини ҳам мағфират қилгин›, деб айтаётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى قَالَصَلَّيْتُ خَلْفَ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ عَلَى جِنَازَةٍ فَكَبَّرَ خَمْسًا فَقَامَ إِلَيْهِ أَبُو عِيسَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى فَأَخَذَ بِيَدِهِ فَقَالَ نَسِيتَ قَالَ لَا وَلَكِنْ صَلَّيْتُ خَلْفَ أَبِي الْقَاسِمِ خَلِيلِي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَبَّرَ خَمْسًا فَلَا أَتْرُكُهَا أَبَدًا

Abdul-Aʼlo (rahimahulloh) aytdi: Men Zayd ibn Arqamning ortida bir janozaga namoz oʻqidim, u besh marta takbir aytdi. Shunda Abu Iso Abdurrahmon ibn Abu Laylo unga qarab turdi-da, qoʻlidan ushlab: «Unutdingmi?» dedi. U: «Yoʻq, lekin men doʻstim Abul-Qosim ﷺning ortlarida namoz oʻqigan edim, u zot besh marta takbir aytgan edilar. Bas, men uni hech qachon tark qilmayman», dedi.Абдул-Аъло (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Зайд ибн Арқамнинг ортида бир жанозага намоз ўқидим, у беш марта такбир айтди. Шунда Абу Исо Абдурраҳмон ибн Абу Лайло унга қараб турди-да, қўлидан ушлаб: «Унутдингми?» деди. У: «Йўқ, лекин мен дўстим Абул-Қосим ﷺнинг ортларида намоз ўқиган эдим, у зот беш марта такбир айтган эдилар. Бас, мен уни ҳеч қачон тарк қилмайман», деди.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي سَلْمَانَ الْمُؤَذِّنِ قَالَتُوُفِّيَ أَبُو سَرِيحَةَ فَصَلَّى عَلَيْهِ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ فَكَبَّرَ عَلَيْهِ أَرْبَعًا وَقَالَ كَذَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abu Salmon al-Muazzin (rahimahulloh) aytdi: Abu Sariyha vafot etdi va unga Zayd ibn Arqam janoza namozini oʻqib, toʻrt marta takbir aytdi hamda: «Rasululloh ﷺ shunday qilganlar», dedi.Абу Салмон ал-Муаззин (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Абу Сарийҳа вафот этди ва унга Зайд ибн Арқам жаноза намозини ўқиб, тўрт марта такбир айтди ҳамда: «Расулуллоҳ ﷺ шундай қилганлар», деди.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَأَبُو نُعَيْمٍ الْمَعْنَى قَالَا ثَنَا فِطْرٌ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَجَمَعَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ النَّاسَ فِي الرَّحَبَةِ ثُمَّ قَالَ لَهُمْ أَنْشُدُ اللَّهَ كُلَّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ مَا سَمِعَ لَمَّا قَامَ فَقَامَ ثَلَاثُونَ مِنْ النَّاسِ وَقَالَ أَبُو نُعَيْمٍ فَقَامَ نَاسٌ كَثِيرٌ فَشَهِدُوا حِينَ أَخَذَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ لِلنَّاسِ أَتَعْلَمُونَ أَنِّي أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُقَالَ فَخَرَجْتُ وَكَأَنَّ فِي نَفْسِي شَيْئًا فَلَقِيتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَقُلْتُ لَهُ إِنِّي سَمِعْتُ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا قَالَ فَمَا تُنْكِرُ قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ذَلِكَ لَهُ

Abut-Tufayl (rahimahulloh) aytdi: Ali (roziyallohu anhu) odamlarni Rahbada toʻpladi, soʻng ularga: «Rasululloh ﷺning Gʻadir Xum kuni aytganlarini eshitgan har bir musulmon kishini Alloh (nomi) bilan qasam ichishga chaqiraman: eshitganini (aytsin)», dedi. Shunda odamlardan oʻttiz kishi turdi — Abu Nuaym: «Koʻp odamlar turdi», dedi — va ular u zot uning qoʻlidan ushlab, odamlarga: «Men moʻminlarga oʻzlaridan koʻra haqliroq ekanimni bilasizlarmi?» deganlariga guvohlik berdilar. Ular: «Ha, ey Rasululloh», dedilar. U zot: «Men kimning doʻsti boʻlsam, mana bu (Ali) ham uning doʻstidir. Ey Alloh, unga doʻstlik qilganga doʻstlik qil, unga dushmanlik qilganga dushmanlik qil», dedilar. (Abut-Tufayl) dedi: Men chiqdim, koʻnglimda goʻyo bir narsa bor edi. Zayd ibn Arqamni uchratib, unga: «Men Ali (roziyallohu anhu)ning shunday-shunday deb aytayotganini eshitdim», dedim. U: «Nimasini inkor qilasan? Men Rasululloh ﷺning unga buni aytayotganlarini eshitganman», dedi.Абут-Туфайл (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Али (розияллоҳу анҳу) одамларни Раҳбада тўплади, сўнг уларга: «Расулуллоҳ ﷺнинг Ғадир Хум куни айтганларини эшитган ҳар бир мусулмон кишини Аллоҳ (номи) билан қасам ичишга чақираман: эшитганини (айтсин)», деди. Шунда одамлардан ўттиз киши турди — Абу Нуайм: «Кўп одамлар турди», деди — ва улар у зот унинг қўлидан ушлаб, одамларга: «Мен мўминларга ўзларидан кўра ҳақлироқ эканимни биласизларми?» деганларига гувоҳлик бердилар. Улар: «Ҳа, эй Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Мен кимнинг дўсти бўлсам, мана бу (Али) ҳам унинг дўстидир. Эй Аллоҳ, унга дўстлик қилганга дўстлик қил, унга душманлик қилганга душманлик қил», дедилар. (Абут-Туфайл) деди: Мен чиқдим, кўнглимда гўё бир нарса бор эди. Зайд ибн Арқамни учратиб, унга: «Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг шундай-шундай деб айтаётганини эшитдим», дедим. У: «Нимасини инкор қиласан? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг унга буни айтаётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَمْزَةَ رَجُلًا مِنْ الْأَنْصَارِ قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ يَقُولُأَوَّلُ مَنْ أَسْلَمَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُقَالَ عَمْرٌو فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِإِبْرَاهِيمَ فَأَنْكَرَهُ وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytardi: Rasululloh ﷺ bilan birga birinchi boʻlib islomga kirgan kishi Ali (roziyallohu anhu) edi. Amr aytdi: Men buni Ibrohimga zikr qildim, u esa uni inkor qilib: «Abu Bakr (roziyallohu anhu)», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтарди: Расулуллоҳ ﷺ билан бирга биринчи бўлиб исломга кирган киши Али (розияллоҳу анҳу) эди. Амр айтди: Мен буни Иброҳимга зикр қилдим, у эса уни инкор қилиб: «Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)», деди.

حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَكُنَّا إِذَا جِئْنَاهُ قُلْنَا حَدِّثْنَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّا قَدْ كَبُرْنَا وَنَسِينَا وَالْحَدِيثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَدِيدٌ

Ibn Abu Laylo (rahimahulloh) aytdi: Biz Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)ning oldiga kelganimizda: «Bizga Rasululloh ﷺdan hadis soʻzlab bering», der edik. U: «Biz qaridik va unutdik, Rasululloh ﷺdan hadis (rivoyat qilish) esa ogʻir ishdir», dedi.Ибн Абу Лайло (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келганимизда: «Бизга Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис сўзлаб беринг», дер эдик. У: «Биз қаридик ва унутдик, Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис (ривоят қилиш) эса оғир ишдир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَقُلْنَا لِزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ حَدِّثْنَا قَالَ كَبُرْنَا وَنَسِينَا وَالْحَدِيثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَدِيدٌ

Ibn Abu Laylo (rahimahulloh) aytdi: Biz Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)ga: «Bizga (hadis) soʻzlab bering», dedik. U: «Biz qaridik va unutdik, Rasululloh ﷺdan hadis (rivoyat qilish) esa ogʻir ishdir», dedi.Ибн Абу Лайло (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)га: «Бизга (ҳадис) сўзлаб беринг», дедик. У: «Биз қаридик ва унутдик, Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис (ривоят қилиш) эса оғир ишдир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَأَوَّلُ مَنْ أَسْلَمَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍفَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّخَعِيِّ فَأَنْكَرَهُ وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَوَّلُ مَنْ أَسْلَمَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bilan birga birinchi boʻlib islomga kirgan kishi Ali ibn Abu Tolib edi. (Abu Hamza dedi:) Men buni Naxaiyga zikr qildim, u esa uni inkor qilib: «Rasululloh ﷺ bilan birga birinchi boʻlib islomga kirgan kishi Abu Bakrdir», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ билан бирга биринчи бўлиб исломга кирган киши Али ибн Абу Толиб эди. (Абу Ҳамза деди:) Мен буни Нахаийга зикр қилдим, у эса уни инкор қилиб: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга биринчи бўлиб исломга кирган киши Абу Бакрдир», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ دِينَارٍ يَذْكُرُ عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِأَنَّ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ وَالْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ كَانَا شَرِيكَيْنِ فَاشْتَرَيَا فِضَّةً بِنَقْدٍ وَنَسِيئَةً فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَمَرَهُمَا أَنَّ مَا كَانَ بِنَقْدٍ فَأَجِيزُوهُ وَمَا كَانَ بِنَسِيئَةٍ فَرُدُّوهُ

Abul-Minhol (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Zayd ibn Arqam bilan Baro ibn Ozib (roziyallohu anhum) sherik edilar. Ular naqdga va nasiyaga kumush sotib oldilar. Bu Nabiy ﷺga yetganda, u zot ikkoviga: «Naqdga boʻlganini joiz qilinglar, nasiyaga boʻlganini esa qaytaringlar», deb buyurdilar.Абул-Минҳол (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Зайд ибн Арқам билан Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳум) шерик эдилар. Улар нақдга ва насияга кумуш сотиб олдилар. Бу Набий ﷺга етганда, у зот икковига: «Нақдга бўлганини жоиз қилинглар, насияга бўлганини эса қайтаринглар», деб буюрдилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الْأَحْوَلُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَالْهَرَمِ وَالْجُبْنِ وَالْبُخْلِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ اللَّهُمَّ آتِ نَفْسِي تَقْوَاهَا وَزَكِّهَا أَنْتَ خَيْرُ مَنْ زَكَّاهَا أَنْتَ وَلِيُّهَا وَمَوْلَاهَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ قَلْبٍ لَا يَخْشَعُ وَنَفَسٍ لَا تَشْبَعُ وَعِلْمٍ لَا يَنْفَعُ وَدَعْوَةٍ لَا يُسْتَجَابُ لَهَا قَالَ فَقَالَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُنَاهُنَّ وَنَحْنُ نُعَلِّمُكُمُوهُنَّ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday der edilar: «Allohumma inniy aʼuzu bika minal-ajzi val-kasali val-harami val-jubni val-buxli va azobil-qabr. Allohumma oti nafsiy taqvoho va zakkiho, Anta xayru man zakkoho, Anta valiyyuho va mavloho. Allohumma inniy aʼuzu bika min qalbin lo yaxshaʼu va nafsin lo tashbaʼu va ilmin lo yanfaʼu va daʼvatin lo yustajobu laho (Ey Alloh, men Sendan ojizlikdan, dangasalikdan, qarib holsizlanishdan, qoʻrqoqlikdan, baxillikdan va qabr azobidan panoh soʻrayman. Ey Alloh, nafsimga taqvosini ato et va uni poklagin, Sen uni poklaguvchilarning eng yaxshisisan, Sen uning egasi va homiysisan. Ey Alloh, men Sendan qoʻrqmaydigan qalbdan, toʻymaydigan nafsdan, foyda bermaydigan ilmdan va ijobat boʻlmaydigan duodan panoh soʻrayman)». Soʻng Zayd ibn Arqam: «Rasululloh ﷺ bularni bizga oʻrgatar edilar, biz esa sizlarga oʻrgatamiz», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дер эдилар: «Аллоҳумма инний аъузу бика минал-ажзи вал-касали вал-ҳарами вал-жубни вал-бухли ва азобил-қабр. Аллоҳумма оти нафсий тақвоҳо ва заккиҳо, Анта хайру ман заккоҳо, Анта валийюҳо ва мавлоҳо. Аллоҳумма инний аъузу бика мин қалбин ло яхшаъу ва нафсин ло ташбаъу ва илмин ло янфаъу ва даъватин ло юстажобу лаҳо (Эй Аллоҳ, мен Сендан ожизликдан, дангасаликдан, қариб ҳолсизланишдан, қўрқоқликдан, бахилликдан ва қабр азобидан паноҳ сўрайман. Эй Аллоҳ, нафсимга тақвосини ато эт ва уни поклагин, Сен уни поклагувчиларнинг энг яхшисисан, Сен унинг эгаси ва ҳомийсисан. Эй Аллоҳ, мен Сендан қўрқмайдиган қалбдан, тўймайдиган нафсдан, фойда бермайдиган илмдан ва ижобат бўлмайдиган дуодан паноҳ сўрайман)». Сўнг Зайд ибн Арқам: «Расулуллоҳ ﷺ буларни бизга ўргатар эдилар, биз эса сизларга ўргатамиз», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ أَخْبَرَنِي قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَمْزَةَ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ قَالَكُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَنَزَلْنَا مَنْزِلًا فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ مَا أَنْتُمْ بِجُزْءٍ مِنْ مِائَةِ أَلْفِ جُزْءٍ مِمَّنْ يَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَ مِنْ أُمَّتِيقَالَ كَمْ كُنْتُمْ يَوْمَئِذٍ قَالَ سَبْعَ مِائَةٍ أَوْ ثَمَانِ مِائَةٍ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. Bir manzilga tushdik va men u zotning: «Sizlar ummatimdan menga havz boshiga keladiganlarning yuz mingdan bir qismi ham emassiz», deyayotganlarini eshitdim. (Abu Hamza) dedi: «Oʻsha kuni necha kishi edingiz?» U: «Yetti yuz yoki sakkiz yuz kishi», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. Бир манзилга тушдик ва мен у зотнинг: «Сизлар умматимдан менга ҳавз бошига келадиганларнинг юз мингдан бир қисми ҳам эмассиз», деяётганларини эшитдим. (Абу Ҳамза) деди: «Ўша куни неча киши эдингиз?» У: «Етти юз ёки саккиз юз киши», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْمِنْهَالِ قَالَسَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ عَنْ الصَّرْفِ فَهَذَا يَقُولُ سَلْ هَذَا فَإِنَّهُ خَيْرٌ مِنِّي وَأَعْلَمُ وَهَذَا يَقُولُ سَلْ هَذَا فَهُوَ خَيْرٌ مِنِّي وَأَعْلَمُ قَالَ فَسَأَلْتُهُمَا فَكِلَاهُمَا يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْوَرِقِ بِالذَّهَبِ دَيْنًا وَسَأَلْتُ هَذَا فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْوَرِقِ بِالذَّهَبِ دَيْنًا

Abul-Minhol (rahimahulloh) aytdi: Men Baro ibn Ozib va Zayd ibn Arqamdan sarf (pul almashtirish) haqida soʻradim. Bittasi: «Mana bundan soʻra, chunki u mendan yaxshiroq va bilimliroqdir», dedi; ikkinchisi ham: «Mana bundan soʻra, chunki u mendan yaxshiroq va bilimliroqdir», dedi. Men ikkovidan ham soʻradim, ikkovi ham: «Rasululloh ﷺ kumushni oltinga nasiyaga sotishdan qaytardilar», dedi.Абул-Минҳол (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Баро ибн Озиб ва Зайд ибн Арқамдан сарф (пул алмаштириш) ҳақида сўрадим. Биттаси: «Мана бундан сўра, чунки у мендан яхшироқ ва билимлироқдир», деди; иккинчиси ҳам: «Мана бундан сўра, чунки у мендан яхшироқ ва билимлироқдир», деди. Мен икковидан ҳам сўрадим, иккови ҳам: «Расулуллоҳ ﷺ кумушни олтинга насияга сотишдан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا قَيْسٌ عَنْ عَطَاءٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ قَالَيَا زَيْدُ بْنَ أَرْقَمَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُهْدِيَ لَهُ عُضْوُ صَيْدٍ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَلَمْ يَقْبَلْهُ قَالَ بَلَى

Ato (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Ey Zayd ibn Arqam, Rasululloh ﷺga ihromda boʻlganlarida bir ov aʼzosi hadya qilingani va u zot uni qabul qilmaganlarini bilmaysanmi?» dedi. U: «Ha, (bilaman)», dedi.Ато (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Эй Зайд ибн Арқам, Расулуллоҳ ﷺга иҳромда бўлганларида бир ов аъзоси ҳадя қилингани ва у зот уни қабул қилмаганларини билмайсанми?» деди. У: «Ҳа, (биламан)», деди.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ أَخْبَرَنَا جَعْفَرٌ الْأَحْمَرُ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ حَكِيمٍ قَالَصَلَّيْتُ خَلْفَ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ عَلَى جِنَازَةٍ فَكَبَّرَ خَمْسًا ثُمَّ الْتَفَتَ فَقَالَ هَكَذَا كَبَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abdulaziz ibn Hakim (rahimahulloh) aytdi: Men Zayd ibn Arqamning ortida bir janozaga namoz oʻqidim, u besh marta takbir aytdi, soʻng oʻgirilib: «Rasululloh ﷺ — yoki: Nabiyingiz ﷺ — shunday takbir aytgan edilar», dedi.Абдулазиз ибн Ҳаким (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Зайд ибн Арқамнинг ортида бир жанозага намоз ўқидим, у беш марта такбир айтди, сўнг ўгирилиб: «Расулуллоҳ ﷺ — ёки: Набийингиз ﷺ — шундай такбир айтган эдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَلَقِيتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ وَهُوَ دَاخِلٌ عَلَى الْمُخْتَارِ أَوْ خَارِجٌ مِنْ عِنْدِهِ فَقُلْتُ لَهُ أَسَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمْ الثَّقَلَيْنِ قَالَ نَعَمْ

Ali ibn Rabiʼa (rahimahulloh) aytdi: Men Zayd ibn Arqamni Muxtorning huzuriga kirayotgan yoki uning oldidan chiqayotgan holda uchratdim va unga: «Sen Rasululloh ﷺning: ‹Men sizlarda ikki ogʻir (narsa)ni qoldirmoqdaman›, deb aytayotganlarini eshitganmisan?» dedim. U: «Ha», dedi.Али ибн Рабиъа (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Зайд ибн Арқамни Мухторнинг ҳузурига кираётган ёки унинг олдидан чиқаётган ҳолда учратдим ва унга: «Сен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мен сизларда икки оғир (нарса)ни қолдирмоқдаман›, деб айтаётганларини эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ عُقْبَةَ الْمُحَلِّمِيِّ قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ يَقُولُقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الرَّجُلَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ يُعْطَى قُوَّةَ مِائَةِ رَجُلٍ فِي الْأَكْلِ وَالشُّرْبِ وَالشَّهْوَةِ وَالْجِمَاعِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْيَهُودِ فَإِنَّ الَّذِي يَأْكُلُ وَيَشْرَبُ تَكُونُ لَهُ الْحَاجَةُ قَالَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجَةُ أَحَدِهِمْ عَرَقٌ يَفِيضُ مِنْ جِلْدِهِ فَإِذَا بَطْنُهُ قَدْ ضَمُرَ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytardi: Rasululloh ﷺ menga: «Albatta, jannat ahlidan boʻlgan kishiga yeyish, ichish, shahvat va jimoʼda yuz kishining quvvati beriladi», dedilar. Shunda yahudiylardan bir kishi: «Yeydigan va ichadigan kishining hojati boʻladi-ku?» dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Ularning birining hojati — terisidan oqib chiqadigan terdir. Shunda uning qorni ingichkalashadi», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтарди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Албатта, жаннат аҳлидан бўлган кишига ейиш, ичиш, шаҳват ва жимўда юз кишининг қуввати берилади», дедилар. Шунда яҳудийлардан бир киши: «Ейдиган ва ичадиган кишининг ҳожати бўлади-ку?» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Уларнинг бирининг ҳожати — терисидан оқиб чиқадиган тердир. Шунда унинг қорни ингичкалашади», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ مَوْلَى لِبَنِي ثَعْلَبَةَ عَنْ قُطْبَةَ بْنِ مَالِكٍ قَالَسَبَّ أَمِيرٌ مِنْ الْأُمَرَاءِ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقَامَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ فَقَالَ أَمَا أَنْ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ سَبِّ الْمَوْتَى فَلِمَ تَسُبُّ عَلِيًّا وَقَدْ مَاتَ

Qutba ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Amirlardan bir amir Ali (roziyallohu anhu)ni soʻkdi. Shunda Zayd ibn Arqam turib: «Rasululloh ﷺ oʻlganlarni soʻkishdan qaytarganlarini bilar eding-ku. Nega Alini soʻkasan, holbuki u vafot etgan-ku?» dedi.Қутба ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Амирлардан бир амир Али (розияллоҳу анҳу)ни сўкди. Шунда Зайд ибн Арқам туриб: «Расулуллоҳ ﷺ ўлганларни сўкишдан қайтарганларини билар эдинг-ку. Нега Алини сўкасан, ҳолбуки у вафот этган-ку?» деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ وَأَبِي عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَسَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ كَمْ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تِسْعَ عَشْرَةَ وَغَزَوْتُ مَعَهُ سَبْعَ عَشْرَةَ غَزْوَةً وَسَبَقَنِي بِغَزَاتَيْنِ

Abu Isʼhoq (rahimahulloh) aytdi: Men Zayd ibn Arqamdan: «Rasululloh ﷺ necha marta gʻazot qildilar?» deb soʻradim. U: «Oʻn toʻqqiz marta. Men u zot bilan birga oʻn yetti gʻazotda qatnashdim, ikki gʻazotda esa u zot mendan oldin (chiqqan) edilar», dedi.Абу Исъҳоқ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Зайд ибн Арқамдан: «Расулуллоҳ ﷺ неча марта ғазот қилдилар?» деб сўрадим. У: «Ўн тўққиз марта. Мен у зот билан бирга ўн етти ғазотда қатнашдим, икки ғазотда эса у зот мендан олдин (чиққан) эдилар», деди.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ وَعَامِرُ بْنُ مُصْعَبٍ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا الْمِنْهَالِ يَقُولُسَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَقَالَا كُنَّا تَاجِرَيْنِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَأَلْنَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الصَّرْفِ فَقَالَ إِنْ كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلَا بَأْسَ وَإِنْ كَانَ نَسِيئَةً فَلَا يَصْلُحُ

Abul-Minhol (rahimahulloh) aytdi: Men Baro ibn Ozib va Zayd ibn Arqamdan soʻradim. Ikkovi: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida savdogar edik. Nabiy ﷺdan sarf (pul almashtirish) haqida soʻradik. U zot: ‹Agar qoʻlma-qoʻl boʻlsa, zarar qilmaydi, agar nasiyaga boʻlsa, joiz emas›, dedilar», dedi.Абул-Минҳол (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Баро ибн Озиб ва Зайд ибн Арқамдан сўрадим. Иккови: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида савдогар эдик. Набий ﷺдан сарф (пул алмаштириш) ҳақида сўрадик. У зот: ‹Агар қўлма-қўл бўлса, зарар қилмайди, агар насияга бўлса, жоиз эмас›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ إِيَاسِ بْنِ أَبِي رَمْلَةَ الشَّامِيِّ قَالَشَهِدْتُ مُعَاوِيَةَ سَأَلَ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِيدَيْنِ اجْتَمَعَا قَالَ نَعَمْ صَلَّى الْعِيدَ أَوَّلَ النَّهَارِ ثُمَّ رَخَّصَ فِي الْجُمُعَةِ فَقَالَ مَنْ شَاءَ أَنْ يُجَمِّعَ فَلْيُجَمِّعْ

Iyos ibn Abu Ramla aytdi: Men Muoviyaning huzurida boʻldim; u Zayd ibn Arqamdan soʻrab: «Sen Rasululloh ﷺ bilan birga bir kunda toʻplangan ikki iydda hozir boʻlganmiding?» dedi. U: «Ha», dedi. «(U zot) iyd (namozi)ni kunning avvalida oʻqidilar, soʻng jumada ruxsat berib: ‹Kim (jumani) oʻqishni xohlasa, oʻqisin›, dedilar», deb javob berdi.Иёс ибн Абу Рамла айтди: Мен Муовиянинг ҳузурида бўлдим; у Зайд ибн Арқамдан сўраб: «Сен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир кунда тўпланган икки ийдда ҳозир бўлганмидинг?» деди. У: «Ҳа», деди. «(У зот) ийд (намози)ни куннинг аввалида ўқидилар, сўнг жумада рухсат бериб: ‹Ким (жумани) ўқишни хоҳласа, ўқисин›, дедилар», деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنِ الْقَاسِمِ الشَّيْبَانِيِّأَنَّ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ رَأَى نَاسًا يُصَلُّونَ فِي مَسْجِدِ قُبَاءَ مِنْ الضُّحَى فَقَالَ أَمَا لَقَدْ عَلِمُوا أَنَّ الصَّلَاةَ فِي غَيْرِ السَّاعَةِ أَفْضَلُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ صَلَاةَ الْأَوَّابِينَ حِينَ تَرْمَضُ الْفِصَالُ

Qosim ash-Shayboniy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Arqam Quboʼ masjidida baʼzi kishilarni zuho (chosht) namozini oʻqiyotgan holda koʻrdi va: «Ular bu soatdan boshqa paytdagi namoz afzalroq ekanini yaxshi bilishadi-ku. Darhaqiqat, Rasululloh ﷺ: ‹Avvobinlar (Allohga qaytguvchilar)ning namozi — (sutdan ajratilgan) bota tuyalarning (oyogʻi) qumdan kuyadigan paytdir›, — dedilar», — dedi.Қосим аш-Шайбоний (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Арқам Қубў масжидида баъзи кишиларни зуҳо (чошт) намозини ўқиётган ҳолда кўрди ва: «Улар бу соатдан бошқа пайтдаги намоз афзалроқ эканини яхши билишади-ку. Дарҳақиқат, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аввобинлар (Аллоҳга қайтгувчилар)нинг намози — (сутдан ажратилган) бота туяларнинг (оёғи) қумдан куядиган пайтдир›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَكَانَ زَيْدٌ يُكَبِّرُ عَلَى جَنَائِزِنَا أَرْبَعًا وَأَنَّهُ كَبَّرَ عَلَى جِنَازَةٍ خَمْسًا فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُكَبِّرُهَا

Abdurrahmon ibn Abu Laylo (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd bizning janozalarimizga toʻrt marta takbir aytar edi, (lekin) bir janozaga besh marta takbir aytdi. Men undan soʻradim. Shunda u: «Rasululloh ﷺ shunday takbir aytar edilar», — dedi.Абдурраҳмон ибн Абу Лайло (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд бизнинг жанозаларимизга тўрт марта такбир айтар эди, (лекин) бир жанозага беш марта такбир айтди. Мен ундан сўрадим. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ шундай такбир айтар эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَنْتُمْ جُزْءٌ مِنْ مِائَةِ أَلْفٍ أَوْ مِنْ سَبْعِينَ أَلْفًا مِمَّنْ يَرِدُ عَلَيَّ الْحَوْضَقَالَ فَسَأَلُوهُ كَمْ كُنْتُمْ فَقَالَ ثَمَانِ مِائَةٍ أَوْ سَبْعَ مِائَةٍ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlar menga havz boshiga keladiganlarning yuz mingdan — yoki yetmish mingdan — bir qismi ham emassiz», dedilar. Undan: «Necha kishi edingiz?» deb soʻrashdi. U: «Sakkiz yuz yoki yetti yuz kishi», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар менга ҳавз бошига келадиганларнинг юз мингдан — ёки етмиш мингдан — бир қисми ҳам эмассиз», дедилар. Ундан: «Неча киши эдингиз?» деб сўрашди. У: «Саккиз юз ёки етти юз киши», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ وَحَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْأَنْصَارِ وَلِأَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ وَلِأَبْنَاءِ أَبْنَاءِ الْأَنْصَارِحَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي قَتَادَةُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَذَكَرَ مِثْلَهُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh, ansorlarni, ansorlarning farzandlarini va ansorlar farzandlarining farzandlarini magʻfirat qilgin», dedilar. Boshqa rivoyatda ham Zayd ibn Arqamdan, Rasululloh ﷺ aytdilar, deb — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ, ансорларни, ансорларнинг фарзандларини ва ансорлар фарзандларининг фарзандларини мағфират қилгин», дедилар. Бошқа ривоятда ҳам Зайд ибн Арқамдан, Расулуллоҳ ﷺ айтдилар, деб — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى قَالَقُلْنَا لِزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ حَدِّثْنَا قَالَ كَبُرْنَا وَنَسِينَا وَالْحَدِيثُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَدِيدٌ

Ibn Abu Laylo (rahimahulloh) aytdi: Biz Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)ga: «Bizga (hadis) soʻzlab bering», dedik. U: «Biz qaridik va unutdik, Rasululloh ﷺga (nisbat berib) hadis (aytish) esa ogʻir ishdir», dedi.Ибн Абу Лайло (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)га: «Бизга (ҳадис) сўзлаб беринг», дедик. У: «Биз қаридик ва унутдик, Расулуллоҳ ﷺга (нисбат бериб) ҳадис (айтиш) эса оғир ишдир», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ عَنْ مَيْمُونٍ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ وَأَنَا أَسْمَعُنَزَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِوَادٍ يُقَالُ لَهُ وَادِي خُمٍّ فَأَمَرَ بِالصَّلَاةِ فَصَلَّاهَا بِهَجِيرٍ قَالَ فَخَطَبَنَا وَظُلِّلَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِثَوْبٍ عَلَى شَجَرَةِ سَمُرَةٍ مِنْ الشَّمْسِ فَقَالَ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَوَلَسْتُمْ تَشْهَدُونَ أَنِّي أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ قَالُوا بَلَى قَالَ فَمَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَإِنَّ عَلِيًّا مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَوَالِ مَنْ وَالَاهُ

Maymun Abu Abdulloh (rahimahulloh) aytdi: Zayd ibn Arqam men eshitib turgan holda shunday dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Xum vodiysi deb ataladigan bir vodiyga tushdik. U zot namozga buyurdilar va uni jazirama issiqda oʻqidilar. Soʻng bizga xutba qildilar; Rasululloh ﷺ uchun samura daraxti ustiga bir kiyim yopib, quyoshdan soya qilingan edi. U zot: «Men har bir moʻminga oʻzidan koʻra haqliroq ekanimni bilmaysizlarmi yoki guvohlik bermaysizlarmi?» dedilar. Ular: «Ha, (bilamiz)», dedilar. U zot: «Bas, men kimning doʻsti boʻlsam, albatta Ali ham uning doʻstidir. Ey Alloh, unga dushmanlik qilganga dushmanlik qil, unga doʻstlik qilganga doʻstlik qil», dedilar.Маймун Абу Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Зайд ибн Арқам мен эшитиб турган ҳолда шундай деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Хум водийси деб аталадиган бир водийга тушдик. У зот намозга буюрдилар ва уни жазирама иссиқда ўқидилар. Сўнг бизга хутба қилдилар; Расулуллоҳ ﷺ учун самура дарахти устига бир кийим ёпиб, қуёшдан соя қилинган эди. У зот: «Мен ҳар бир мўминга ўзидан кўра ҳақлироқ эканимни билмайсизларми ёки гувоҳлик бермайсизларми?» дедилар. Улар: «Ҳа, (биламиз)», дедилар. У зот: «Бас, мен кимнинг дўсти бўлсам, албатта Али ҳам унинг дўстидир. Эй Аллоҳ, унга душманлик қилганга душманлик қил, унга дўстлик қилганга дўстлик қил», дедилар.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْمِنْهَالِ رَجُلًا مِنْ بَنِي كِنَانَةَ قَالَسَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ قَالَ سَأَلْتُ هَذَا فَقَالَ ائْتِ فُلَانًا فَإِنَّهُ خَيْرٌ مِنِّي وَأَعْلَمُ وَسَأَلْتُ الْآخَرَ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْوَرِقِ بِالذَّهَبِ دَيْنًا

Bani Kinonadan boʻlgan Abul-Minhol (rahimahulloh) aytdi: Men Baro ibn Ozib va Zayd ibn Arqamdan soʻradim. Bittasidan soʻraganimda u: «Falonchining oldiga bor, chunki u mendan yaxshiroq va bilimliroqdir», dedi; ikkinchisidan soʻraganimda ham xuddi shunday dedi. Soʻng u: «Rasululloh ﷺ kumushni oltinga nasiyaga sotishdan qaytardilar», dedi.Бани Кинонадан бўлган Абул-Минҳол (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Баро ибн Озиб ва Зайд ибн Арқамдан сўрадим. Биттасидан сўраганимда у: «Фалончининг олдига бор, чунки у мендан яхшироқ ва билимлироқдир», деди; иккинчисидан сўраганимда ҳам худди шундай деди. Сўнг у: «Расулуллоҳ ﷺ кумушни олтинга насияга сотишдан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا مُعَاذٌ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْعَتُ الزَّيْتَ وَالْوَرْسَ مِنْ ذَاتِ الْجَنْبِقَالَ قَتَادَةُ يَلُدُّهُ مِنْ جَانِبِهِ الَّذِي يَشْتَكِيهِ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning zotuljanb (yon ogʻrigʻi) uchun zaytun yogʻi va vorsni tavsiya qilayotganlarini eshitdim. Qatoda aytdi: U (dori) kasal ogʻriyotgan tomonidan (ogʻziga) tomiziladi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг зотулжанб (ён оғриғи) учун зайтун ёғи ва ворсни тавсия қилаётганларини эшитдим. Қатода айтди: У (дори) касал оғриётган томонидан (оғзига) томизилади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَيْمُونٍ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَكُنْتُ عِنْدَ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْفَسْطَاسِ فَسَأَلَهُ عَنْ دَاءٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَلَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ قَالُوا بَلَى قَالَ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُقَالَ مَيْمُونٌ فَحَدَّثَنِي بَعْضُ الْقَوْمِ عَنْ زَيْدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ

Maymun Abu Abdulloh (rahimahulloh) aytdi: Men Zayd ibn Arqamning huzurida edim. Shunda uzoqdan bir kishi kelib, undan bir dard haqida soʻradi. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Men moʻminlarga oʻzlaridan koʻra haqliroq emasmanmi?› dedilar. Ular: ‹Ha›, dedilar. U zot: ‹Men kimning doʻsti boʻlsam, Ali ham uning doʻstidir›, dedilar», dedi. Maymun aytdi: Qavmdan baʼzilari menga Zayddan (rivoyat qilib) soʻzlab berdiki, Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh, unga doʻstlik qilganga doʻstlik qil, unga dushmanlik qilganga dushmanlik qil», dedilar.Маймун Абу Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Зайд ибн Арқамнинг ҳузурида эдим. Шунда узоқдан бир киши келиб, ундан бир дард ҳақида сўради. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен мўминларга ўзларидан кўра ҳақлироқ эмасманми?› дедилар. Улар: ‹Ҳа›, дедилар. У зот: ‹Мен кимнинг дўсти бўлсам, Али ҳам унинг дўстидир›, дедилар», деди. Маймун айтди: Қавмдан баъзилари менга Зайддан (ривоят қилиб) сўзлаб бердики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ, унга дўстлик қилганга дўстлик қил, унга душманлик қилганга душманлик қил», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَجْلَحَ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ الْحَضْرَمِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَكَانَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ بِالْيَمَنِ فَأُتِيَ بِامْرَأَةٍ وَطِئَهَا ثَلَاثَةُ نَفَرٍ فِي طُهْرٍ وَاحِدٍ فَسَأَلَ اثْنَيْنِ أَتُقِرَّانِ لِهَذَا بِالْوَلَدِ فَلَمْ يُقِرَّا ثُمَّ سَأَلَ اثْنَيْنِ أَتُقِرَّانِ لِهَذَا بِالْوَلَدِ فَلَمْ يُقِرَّا ثُمَّ سَأَلَ اثْنَيْنِ حَتَّى فَرَغَ يَسْأَلُ اثْنَيْنِ اثْنَيْنِ عَنْ وَاحِدٍ فَلَمْ يُقِرُّوا ثُمَّ أَقْرَعَ بَيْنَهُمْ فَأَلْزَمَ الْوَلَدَ الَّذِي خَرَجَتْ عَلَيْهِ الْقُرْعَةُ وَجَعَلَ عَلَيْهِ ثُلُثَيْ الدِّيَةِ فَرُفِعَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Ali (roziyallohu anhu) Yamanda edi. Uning oldiga bir tuhr (hayzdan pok davr) ichida uch kishi yaqinlik qilgan bir ayol keltirildi. U ikkovidan: «Bolani mana bu kishiniki deb tan olasizlarmi?» deb soʻradi, ular tan olmadilar. Soʻng (yana) ikkovidan: «Bolani mana bu kishiniki deb tan olasizlarmi?» deb soʻradi, ular tan olmadilar. Soʻng (yana) ikkovidan soʻradi — shu tariqa har bir kishi haqida ikki-ikkitadan soʻrab chiqdi, ular esa tan olmadilar. Keyin ular orasida qurʼa tashladi va bolani qurʼa chiqqan kishiga nisbat berdi hamda unga diyatning uchdan ikki qismini yukladi. Bu Nabiy ﷺga yetkazilganda, u zot oziq tishlari koʻrinib ketguncha kuldilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Али (розияллоҳу анҳу) Яманда эди. Унинг олдига бир туҳр (ҳайздан пок давр) ичида уч киши яқинлик қилган бир аёл келтирилди. У икковидан: «Болани мана бу кишиники деб тан оласизларми?» деб сўради, улар тан олмадилар. Сўнг (яна) икковидан: «Болани мана бу кишиники деб тан оласизларми?» деб сўради, улар тан олмадилар. Сўнг (яна) икковидан сўради — шу тариқа ҳар бир киши ҳақида икки-иккитадан сўраб чиқди, улар эса тан олмадилар. Кейин улар орасида қуръа ташлади ва болани қуръа чиққан кишига нисбат берди ҳамда унга диятнинг учдан икки қисмини юклади. Бу Набий ﷺга етказилганда, у зот озиқ тишлари кўриниб кетгунча кулдилар.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنَا حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ وَلَمْ يَسْمَعْهُ مِنْهُ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ وَالْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولَانِسَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي الصَّرْفِ إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلَا بَأْسَ إِذَا كَانَ دَيْنًا فَلَا يَصْلُحُ

Abul-Minhol (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Zayd ibn Arqam va Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)ning shunday deyayotganlarini eshitgan: «Biz Rasululloh ﷺning sarf (pul almashtirish) haqida: ‹Agar qoʻlma-qoʻl boʻlsa, zarar qilmaydi; agar nasiyaga boʻlsa, joiz emas›, deb aytayotganlarini eshitdik».Абул-Минҳол (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Зайд ибн Арқам ва Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деяётганларини эшитган: «Биз Расулуллоҳ ﷺнинг сарф (пул алмаштириш) ҳақида: ‹Агар қўлма-қўл бўлса, зарар қилмайди; агар насияга бўлса, жоиз эмас›, деб айтаётганларини эшитдик».

حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ وَعَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ الْقَاسِمِ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ هَذِهِ الْحُشُوشَ مُحْتَضَرَةٌ فَإِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يَدْخُلَ فَلْيَقُلْ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبْثِ وَالْخَبَائِثِ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu hojatxonalarga shaytonlar hozir boʻladi. Bas, biringiz (unga) kirmoqchi boʻlsa: ‹Allohumma inni aʼuzu bika minal-xubsi val-xaboisi (Ey Alloh, men Sendan erkak va urgʻochi shaytonlardan panoh soʻrayman)›, desin», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу ҳожатхоналарга шайтонлар ҳозир бўлади. Бас, бирингиз (унга) кирмоқчи бўлса: ‹Аллоҳумма инни аъузу бика минал-хубси вал-хабоиси (Эй Аллоҳ, мен Сендан эркак ва урғочи шайтонлардан паноҳ сўрайман)›, десин», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ هَذِهِ الْحُشُوشَ مُحْتَضَرَةٌ فَإِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمْ الْخَلَاءَ فَلْيَقُلْ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu hojatxonalarda (jin va shaytonlar) hozir boʻlib turadi. Bas, biringiz hojatxonaga kirsa: ‹Aʼuzu billahi minal-xubusi val-xabois› (erkak va ayol shaytonlardan Allohga panoh tilayman), — desin», — dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу ҳожатхоналарда (жин ва шайтонлар) ҳозир бўлиб туради. Бас, бирингиз ҳожатхонага кирса: ‹Аъузу биллаҳи минал-хубуси вал-хабоис› (эркак ва аёл шайтонлардан Аллоҳга паноҳ тилайман), — десин», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ وَيَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ قَالَ ابْنُ أَبِي بُكَيْرٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَخَرَجْتُ مَعَ عَمِّي فِي غَزَاةٍ فَسَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَيٍّ ابْنِ سَلُولَ يَقُولُ لِأَصْحَابِهِ لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ وَلَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِعَمِّي فَذَكَرَهُ عَمِّي لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَرْسَلَ إِلَيَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَدَّثْتُهُ فَأَرْسَلَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيِّ ابْنِ سَلُولَ وَأَصْحَابِهِ فَحَلَفُوا مَا قَالُوا فَكَذَّبَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصَدَّقَهُ فَأَصَابَنِي هَمٌّ لَمْ يُصِيبُنِي مِثْلُهُ قَطُّ وَجَلَسْتُ فِي الْبَيْتِ فَقَالَ عَمِّي مَا أَرَدْتَ إِلَى أَنْ كَذَّبَكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَقَتَكَ قَالَ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ} قَالَ فَبَعَثَ إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَرَأَهَا ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ صَدَّقَكَ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Men amakim bilan birga bir gʻazotga chiqdim va Abdulloh ibn Ubayy ibn Salulning oʻz sheriklariga: «Rasululloh huzuridagilarga sarf-xarajat qilmanglar. Agar Madinaga qaytsak, albatta aziz boʻlgan undan xor boʻlganni chiqarib yuboradi», deyotganini eshitdim. Buni amakimga aytdim, amakim esa buni Rasululloh ﷺga zikr qildi. Shunda Nabiy ﷺ menga (odam) yubordilar, men u zotga (eshitganimni) soʻzlab berdim. Soʻng u zot Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul va uning sheriklariga (odam) yubordilar, ular esa bunday demaganliklariga qasam ichdilar. Shunday qilib, Rasululloh ﷺ meni yolgʻonchi sanab, uni tasdiqladilar. Shunda menga hech qachon yetmagan (qattiq) bir gʻam yetdi va men uyda oʻtirib qoldim. Amakim: «Nima maqsad qilgan eding — Nabiy ﷺ seni yolgʻonchi sanadilar va senga gʻazab qildilar», dedi. Toki Alloh azza va jalla {Iza jaakal-munofiquun}ni nozil qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ menga (odam) yuborib, uni oʻqidilar, keyin: «Albatta, Alloh azza va jalla seni tasdiqladi», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен амаким билан бирга бир ғазотга чиқдим ва Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салулнинг ўз шерикларига: «Расулуллоҳ ҳузуридагиларга сарф-харажат қилманглар. Агар Мадинага қайтсак, албатта азиз бўлган ундан хор бўлганни чиқариб юборади», деётганини эшитдим. Буни амакимга айтдим, амаким эса буни Расулуллоҳ ﷺга зикр қилди. Шунда Набий ﷺ менга (одам) юбордилар, мен у зотга (эшитганимни) сўзлаб бердим. Сўнг у зот Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул ва унинг шерикларига (одам) юбордилар, улар эса бундай демаганликларига қасам ичдилар. Шундай қилиб, Расулуллоҳ ﷺ мени ёлғончи санаб, уни тасдиқладилар. Шунда менга ҳеч қачон етмаган (қаттиқ) бир ғам етди ва мен уйда ўтириб қолдим. Амаким: «Нима мақсад қилган эдинг — Набий ﷺ сени ёлғончи санадилар ва сенга ғазаб қилдилар», деди. Токи Аллоҳ азза ва жалла {Иза жаакал-мунофиқуун}ни нозил қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ менга (одам) юбориб, уни ўқидилар, кейин: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла сени тасдиқлади», дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ يَقُولُخَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَصَابَ النَّاسَ شِدَّةٌ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ لِأَصْحَابِهِ لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِهِ وَقَالَ لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ بِذَلِكَ فَأَرْسَلَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ فَسَأَلَهُ فَاجْتَهَدَ يَمِينَهُ مَا فَعَلَ فَقَالُوا كَذَّبَ زَيْدًا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي مِمَّا قَالُوا حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ تَصْدِيقِي فِي {إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ} قَالَ وَدَعَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَسْتَغْفِرَ لَهُمْ فَلَوَّوْا رُءُوسَهُمْ وَقَوْلُهُ تَعَالَى {كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ} قَالَ كَانُوا رِجَالًا أَجْمَلَ شَيْءٍ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarga chiqdik va odamlarga qattiqchilik yetdi. Shunda Abdulloh ibn Ubayy oʻz sheriklariga: «Rasululloh huzuridagilarga, ular uning atrofidan tarqalib ketgunlaricha, sarf-xarajat qilmanglar», dedi; yana: «Agar Madinaga qaytsak, albatta aziz boʻlgan undan xor boʻlganni chiqarib yuboradi», dedi. Men Nabiy ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga xabar berdim. U zot Abdulloh ibn Ubayyga (odam) yubordilar va undan soʻradilar; u esa qilmaganiga qattiq qasam ichdi. Shunda ular: «Rasululloh ﷺ Zaydni yolgʻonchi sanadilar», dedilar. Ularning gapidan koʻnglimga (gʻam) tushdi, toki Alloh azza va jalla {Iza jaakal-munofiquun}da mening rostligimni (tasdiqlab) nozil qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ ular uchun magʻfirat soʻrash maqsadida ularni chaqirdilar, ular esa boshlarini burdilar. Allohning {Goʻyo ular suyab qoʻyilgan xodalardek} degan soʻzi haqida (Zayd): «Ular eng koʻrkam erkaklar edi», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарга чиқдик ва одамларга қаттиқчилик етди. Шунда Абдуллоҳ ибн Убайй ўз шерикларига: «Расулуллоҳ ҳузуридагиларга, улар унинг атрофидан тарқалиб кетгунларича, сарф-харажат қилманглар», деди; яна: «Агар Мадинага қайтсак, албатта азиз бўлган ундан хор бўлганни чиқариб юборади», деди. Мен Набий ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга хабар бердим. У зот Абдуллоҳ ибн Убаййга (одам) юбордилар ва ундан сўрадилар; у эса қилмаганига қаттиқ қасам ичди. Шунда улар: «Расулуллоҳ ﷺ Зайдни ёлғончи санадилар», дедилар. Уларнинг гапидан кўнглимга (ғам) тушди, токи Аллоҳ азза ва жалла {Иза жаакал-мунофиқуун}да менинг ростлигимни (тасдиқлаб) нозил қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ улар учун мағфират сўраш мақсадида уларни чақирдилар, улар эса бошларини бурдилар. Аллоҳнинг {Гўё улар суяб қўйилган ходалардек} деган сўзи ҳақида (Зайд): «Улар энг кўркам эркаклар эди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَلَقِيتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَقُلْتُ لَهُ كَمْ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تِسْعَ عَشْرَةَ قُلْتُ كَمْ غَزَوْتَ أَنْتَ مَعَهُ قَالَ سَبْعَ عَشْرَةَ غَزْوَةً قَالَ فَقُلْتُ فَمَا أَوَّلُ غَزْوَةٍ غَزَا قَالَ ذَاتُ الْعُشَيْرِ أَوْ الْعُشَيْرَةِ

Abu Isʼhoq (rahimahulloh) aytdi: Men Zayd ibn Arqamni uchratib, unga: «Rasululloh ﷺ necha marta gʻazot qildilar?» dedim. U: «Oʻn toʻqqiz marta», dedi. Men: «Sen u zot bilan birga necha marta gʻazot qilding?» dedim. U: «Oʻn yetti gʻazotda», dedi. Men: «U zot qilgan birinchi gʻazot qaysi edi?» dedim. U: «Zotul-Ushayr yoki Ushayra (gʻazoti)», dedi.Абу Исъҳоқ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Зайд ибн Арқамни учратиб, унга: «Расулуллоҳ ﷺ неча марта ғазот қилдилар?» дедим. У: «Ўн тўққиз марта», деди. Мен: «Сен у зот билан бирга неча марта ғазот қилдинг?» дедим. У: «Ўн етти ғазотда», деди. Мен: «У зот қилган биринчи ғазот қайси эди?» дедим. У: «Зотул-Ушайр ёки Ушайра (ғазоти)», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَمْزَةَ قَالَقَالَتْ الْأَنْصَارُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِكُلِّ نَبِيٍّ أَتْبَاعًا وَإِنَّا قَدْ تَبِعْنَاكَ فَادْعُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَجْعَلَ أَتْبَاعَنَا مِنَّا قَالَ فَدَعَا لَهُمْ أَنْ يَجْعَلَ أَتْبَاعَهُمْ مِنْهُمْقَالَ فَنَمَّيْتُ ذَلِكَ إِلَى ابْنِ أَبِي لَيْلَى فَقَالَ زَعَمَ ذَلِكَ زَيْدٌ يَعْنِي ابْنَ أَرْقَمَ

Ansorlar: «Ey Allohning Rasuli, har bir paygʻambarning izdoshlari boʻladi, biz esa sizga ergashdik. Aziz va jalil Allohga duo qiling, izdoshlarimizni bizdan qilsin», dedilar. Shunda u zot ular uchun izdoshlari ulardan boʻlishini soʻrab duo qildilar. Roviy aytdi: Men buni Ibn Abu Layloga yetkazdim, u: «Buni Zayd, yaʼni Ibn Arqam aytgan», dedi.Ансорлар: «Эй Аллоҳнинг Расули, ҳар бир пайғамбарнинг издошлари бўлади, биз эса сизга эргашдик. Азиз ва жалил Аллоҳга дуо қилинг, издошларимизни биздан қилсин», дедилар. Шунда у зот улар учун издошлари улардан бўлишини сўраб дуо қилдилар. Ровий айтди: Мен буни Ибн Абу Лайлога етказдим, у: «Буни Зайд, яъни Ибн Арқам айтган», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ زَيْدٍ يُحَدِّثُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ قَالَمَاتَ لِأَنَسٍ وَلَدٌ فَكَتَبَ إِلَيْهِ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْأَنْصَارِ وَلِأَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ وَلِأَبْنَاءِ أَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ

Anasning farzandi vafot etdi. Shunda Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) unga xat yozib, Rasululloh ﷺning: «Allohim, ansorlarni, ansorlarning oʻgʻillarini va ansorlar oʻgʻillarining oʻgʻillarini magʻfirat qilgin», deganlarini bildirdi.Анаснинг фарзанди вафот этди. Шунда Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) унга хат ёзиб, Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳим, ансорларни, ансорларнинг ўғилларини ва ансорлар ўғилларининг ўғилларини мағфират қилгин», деганларини билдирди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ وَبَهْزٌ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ حَبِيبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْمِنْهَالِ رَجُلًا مِنْ بَنِي كِنَانَةَ قَالَسَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ عَنْ الصَّرْفِ فَقَالَ سَلْ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَإِنَّهُ خَيْرٌ مِنِّي وَأَعْلَمُ قَالَ فَسَأَلْتُ زَيْدًا فَقَالَ سَلْ الْبَرَاءَ فَإِنَّهُ خَيْرٌ مِنِّي وَأَعْلَمُ قَالَ فَقَالَا جَمِيعًا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ بَيْعِ الْوَرِقِ بِالذَّهَبِ دَيْنًا

Abul-Minhol aytdi: Men Baro ibn Ozibdan sarf, yaʼni pul almashtirish haqida soʻradim. U: «Zayd ibn Arqamdan soʻra, chunki u mendan yaxshiroq va bilimliroqdir», dedi. Men Zayddan soʻradim, u: «Barodan soʻra, chunki u mendan yaxshiroq va bilimliroqdir», dedi. Soʻng ikkovi birgalikda: «Rasululloh ﷺ kumushni oltinga nasiyaga sotishdan qaytardilar», dedi.Абул-Минҳол айтди: Мен Баро ибн Озибдан сарф, яъни пул алмаштириш ҳақида сўрадим. У: «Зайд ибн Арқамдан сўра, чунки у мендан яхшироқ ва билимлироқдир», деди. Мен Зайддан сўрадим, у: «Бародан сўра, чунки у мендан яхшироқ ва билимлироқдир», деди. Сўнг иккови биргаликда: «Расулуллоҳ ﷺ кумушни олтинга насияга сотишдан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَيْمُونٍ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ قَالَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِسْعَ عَشْرَةَ غَزْوَةً وَغَزَوْتُ مَعَهُ سَبْعَ عَشْرَةَ غَزْوَةً

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻn toʻqqiz gʻazot qildilar, men esa u zot bilan birga oʻn yetti gʻazotda qatnashdim.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўн тўққиз ғазот қилдилар, мен эса у зот билан бирга ўн етти ғазотда қатнашдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ مَطَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ قَالَشَكَّ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ زِيَادٍ فِي الْحَوْضِ فَأَرْسَلَ إِلَى زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ فَسَأَلَهُ عَنْ الْحَوْضِ فَحَدَّثَهُ حَدِيثًا مُوَنَّقًا أَعْجَبَهُ فَقَالَ لَهُ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا وَلَكِنْ حَدَّثَنِيهِ أَخِي

Abdulloh ibn Burayda aytdi: Ubaydulloh ibn Ziyod Havz haqida shubhaga tushdi va Zayd ibn Arqamning oldiga odam yuborib, undan Havz haqida soʻradi. U unga chiroyli bir hadis aytdi, bu unga yoqdi. Shunda u: «Buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisan?» dedi. U: «Yoʻq, lekin buni menga akam aytib bergan», dedi.Абдуллоҳ ибн Бурайда айтди: Убайдуллоҳ ибн Зиёд Ҳавз ҳақида шубҳага тушди ва Зайд ибн Арқамнинг олдига одам юбориб, ундан Ҳавз ҳақида сўради. У унга чиройли бир ҳадис айтди, бу унга ёқди. Шунда у: «Буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан?» деди. У: «Йўқ, лекин буни менга акам айтиб берган», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ قَالَقَدِمَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَسْتَذْكِرُهُ كَيْفَ أَخْبَرْتَنِي عَنْ لَحْمٍ قَالَ ابْنُ بَكْرٍ أُهْدِيَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَرَامًا وَقَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ أُهْدِيَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ نَعَمْ أُهْدِيَ لَهُ عُضْوٌ قَالَ ابْنُ بَكْرٍ رِجْلُ عُضْوٍ مِنْ لَحْمِ صَيْدٍ فَرَدَّهُ عَلَيْهِ وَقَالَ إِنَّا لَا نَأْكُلُهُ إِنَّا حُرُمٌ

Tovus aytdi: Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) keldi va Ibn Abbos uning esiga solib: «Menga goʻsht haqida qanday xabar bergan eding? Nabiy ﷺ ehromda boʻlganlarida u zotga goʻsht hadya qilingan edi-ku», der edi. U: «Ha, u zotga ov goʻshtidan bir aʼzo hadya qilindi, u zot uni egasiga qaytardilar va: ‹Biz uni yemaymiz, biz ehromdamiz›, dedilar», dedi.Товус айтди: Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) келди ва Ибн Аббос унинг эсига солиб: «Менга гўшт ҳақида қандай хабар берган эдинг? Набий ﷺ эҳромда бўлганларида у зотга гўшт ҳадя қилинган эди-ку», дер эди. У: «Ҳа, у зотга ов гўштидан бир аъзо ҳадя қилинди, у зот уни эгасига қайтардилар ва: ‹Биз уни емаймиз, биз эҳромдамиз›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ أَجْلَحَ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْخَلِيلِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَأَنَّ نَفَرًا وَطِئُوا امْرَأَةً فِي طُهْرٍ فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ لِاثْنَيْنِ مِنْهُمْ أَتَطِيبَانِ نَفْسًا لِذَا فَقَالَا لَا فَأَقْبَلَ عَلَى الْآخَرَيْنِ فَقَالَ أَتَطِيبَانِ نَفْسًا لِذَا فَقَالَا لَا قَالَ أَنْتُمْ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ قَالَ إِنِّي مُقْرِعٌ بَيْنَكُمْ فَأَيُّكُمْ قُرِعَ أَغْرَمْتُهُ ثُلُثَيْ الدِّيَةِ وَأَلْزَمْتُهُ الْوَلَدَ قَالَ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَا أَعْلَمُ إِلَّا مَا قَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir necha kishi bir ayolga bir tahorat (poklik) muddatida yaqinlik qilishdi. Shunda Ali (roziyallohu anhu) ulardan ikkitasiga: «Bu (bola)ni unga koʻngil xushligi bilan berasizlarmi?» dedi. Ikkovi: «Yoʻq», dedi. Soʻng qolgan ikkoviga yuzlanib: «Bu (bola)ni unga koʻngil xushligi bilan berasizlarmi?» dedi. Ular ham: «Yoʻq», dedi. U: «Sizlar bir-biringiz bilan tortishuvchi sheriklarsizlar», dedi va: «Men sizlarning oraliklaringizda qurʼa tashlayman; qaysi biringizga qurʼa chiqsa, uni diyatning uchdan ikkisiga tovon qilaman va bolani unga bogʻlayman», dedi. Buni Nabiy ﷺga aytishganda, u zot: «Men Ali (roziyallohu anhu) aytgandan boshqasini bilmayman», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир неча киши бир аёлга бир таҳорат (поклик) муддатида яқинлик қилишди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) улардан иккитасига: «Бу (бола)ни унга кўнгил хушлиги билан берасизларми?» деди. Иккови: «Йўқ», деди. Сўнг қолган икковига юзланиб: «Бу (бола)ни унга кўнгил хушлиги билан берасизларми?» деди. Улар ҳам: «Йўқ», деди. У: «Сизлар бир-бирингиз билан тортишувчи шерикларсизлар», деди ва: «Мен сизларнинг ораликларингизда қуръа ташлайман; қайси бирингизга қуръа чиқса, уни диятнинг учдан иккисига товон қиламан ва болани унга боғлайман», деди. Буни Набий ﷺга айтишганда, у зот: «Мен Али (розияллоҳу анҳу) айтгандан бошқасини билмайман», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَنَسٍ قَالَكَتَبَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ يُعَزِّيهِ بِمَنْ أُصِيبَ مِنْ وَلَدِهِ وَقَوْمِهِ يَوْمَ الْحَرَّةِ فَكَتَبَ إِلَيْهِ وَأُبَشِّرُكَ بِبُشْرَى مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْأَنْصَارِ وَلِأَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ وَلِأَبْنَاءِ أَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ وَلِنِسَاءِ الْأَنْصَارِ وَلِنِسَاءِ أَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ وَلِنِسَاءِ أَبْنَاءِ أَبْنَاءِ الْأَنْصَارِ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) Harra kunida farzandlari va qavmidan halok boʻlganlar uchun Anas ibn Molikka taziya bildirib xat yozdi va unga shunday deb bitdi: Men senga aziz va jalil Allohdan boʻlgan bir suyunchi xabarni beraman: men Rasululloh ﷺning: «Allohim, ansorlarni, ansorlarning oʻgʻillarini, ansorlar oʻgʻillarining oʻgʻillarini, ansorlarning ayollarini, ansor oʻgʻillarining ayollarini va ansor oʻgʻillarining oʻgʻillarining ayollarini magʻfirat qilgin», deganlarini eshitganman.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) Ҳарра кунида фарзандлари ва қавмидан ҳалок бўлганлар учун Анас ибн Моликка тазия билдириб хат ёзди ва унга шундай деб битди: Мен сенга азиз ва жалил Аллоҳдан бўлган бир суюнчи хабарни бераман: мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳим, ансорларни, ансорларнинг ўғилларини, ансорлар ўғилларининг ўғилларини, ансорларнинг аёлларини, ансор ўғилларининг аёлларини ва ансор ўғилларининг ўғилларининг аёлларини мағфират қилгин», деганларини эшитганман.

حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا الْأَجْلَحُ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَأَنَّ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ أُتِيَ فِي ثَلَاثَةِ نَفَرٍ إِذْ كَانَ بِالْيَمَنِ اشْتَرَكُوا فِي وَلَدٍ فَأَقْرَعَ بَيْنَهُمْ فَضَمِنَ الَّذِي أَصَابَتْهُ الْقُرْعَةُ ثُلُثَيْ الدِّيَةِ وَجَعَلَ الْوَلَدَ لَهُ قَالَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ بِقَضَاءِ عَلِيٍّ فَضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali (roziyallohu anhu) Yamanda boʻlganida uning huzuriga bir bolada sherik boʻlgan uch kishi keltirildi. U ularning orasida qurʼa tashladi va qurʼa chiqqan kishiga diyatning uchdan ikkisini tovon qilib, bolani unga berdi. Zayd ibn Arqam aytdi: Men Nabiy ﷺning huzurlariga borib, Alining hukmini xabar qildim. Shunda u zot oziq tishlari koʻringuncha kulib yubordilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али (розияллоҳу анҳу) Яманда бўлганида унинг ҳузурига бир болада шерик бўлган уч киши келтирилди. У уларнинг орасида қуръа ташлади ва қуръа чиққан кишига диятнинг учдан иккисини товон қилиб, болани унга берди. Зайд ибн Арқам айтди: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларига бориб, Алининг ҳукмини хабар қилдим. Шунда у зот озиқ тишлари кўрингунча кулиб юбордилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنْ خَالِدٍ أَبِي الْعَلَاءِ الْخَفَّافِ عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَنْعَمُ وَصَاحِبُ الْقَرْنِ قَدْ الْتَقَمَ الْقَرْنَ وَحَنَى جَبْهَتَهُ وَأَصْغَى السَّمْعَ مَتَى يُؤْمَرُ قَالَ فَسَمِعَ ذَلِكَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَشَقَّ عَلَيْهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُحَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ طَهْمَانَ أَبُو الْعَلَاءِ عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sur egasi surni ogʻziga olib, peshonasini egib, qachon buyurilar ekan deb quloq solib turgan boʻlsa, men qanday xotirjam boʻlay?» dedilar. Buni Rasululloh ﷺning sahobalari eshitib, bu ularga ogʻir botdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Hasbunalloohu va niʼmal vakiyl, deb aytinglar», dedilar. Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan ham Rasululloh ﷺ shunday deganlari rivoyat qilinib, soʻng uning maʼnosi zikr qilindi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сур эгаси сурни оғзига олиб, пешонасини эгиб, қачон буюрилар экан деб қулоқ солиб турган бўлса, мен қандай хотиржам бўлай?» дедилар. Буни Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари эшитиб, бу уларга оғир ботди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳасбуналлооҳу ва ниъмал вакийл, деб айтинглар», дедилар. Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ҳам Расулуллоҳ ﷺ шундай деганлари ривоят қилиниб, сўнг унинг маъноси зикр қилинди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ الْقَاسِمِ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى عَلَى مَسْجِدِ قُبَاءَ أَوْ دَخَلَ مَسْجِدَ قُبَاءَ بَعْدَمَا أَشْرَقَتْ الشَّمْسُ فَإِذَا هُمْ يُصَلُّونَ فَقَالَ إِنَّ صَلَاةَ الْأَوَّابِينَ كَانُوا يُصَلُّونَهَا إِذَا رَمِضَتْ الْفِصَالُ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ quyosh koʻtarilgandan keyin Quboʼ masjidiga keldilar — yoki Quboʼ masjidiga kirdilar — qarasalar, ular namoz oʻqiyotgan ekan. Shunda u zot: «Avvobinlarning namozi — ular uni tuya bolalarining oyogʻi qumdan qizigan paytda oʻqir edilar», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ қуёш кўтарилгандан кейин Қубў масжидига келдилар — ёки Қубў масжидига кирдилар — қарасалар, улар намоз ўқиётган экан. Шунда у зот: «Аввобинларнинг намози — улар уни туя болаларининг оёғи қумдан қизиган пайтда ўқир эдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرَ قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ قَالَأَصَابَنِي رَمَدٌ فَعَادَنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَلَمَّا بَرَأْتُ خَرَجْتُ قَالَ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَتْ عَيْنَاكَ لِمَا بِهِمَا مَا كُنْتَ صَانِعًا قَالَ قُلْتُ لَوْ كَانَتَا عَيْنَايَ لِمَا بِهِمَا صَبَرْتُ وَاحْتَسَبْتُ قَالَ لَوْ كَانَتْ عَيْنَاكَ لِمَا بِهِمَا ثُمَّ صَبَرْتَ وَاحْتَسَبْتَ لَلَقِيتَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَلَا ذَنْبَ لَكَ قَالَ إِسْمَاعِيلُ ثُمَّ صَبَرْتَ وَاحْتَسَبْتَ لَأَوْجَبَ اللَّهُ تَعَالَى لَكَ الْجَنَّةَ

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi: Koʻzim ogʻrib qoldi, Nabiy ﷺ meni yoʻqlab keldilar. Tuzalganimdan keyin chiqdim. Rasululloh ﷺ menga: «Aytgin-chi, agar koʻzlaring shu dard sababli (koʻrmay) qolsa, nima qilar eding?» dedilar. Men: «Agar koʻzlarim shu dard sababli (koʻrmay) qolsa, sabr qilardim va ajrini Allohdan kutardim», dedim. U zot: «Agar koʻzlaring shu dard sababli (koʻrmay) qolsa, soʻng sabr qilib, ajrini Allohdan kutsang, aziz va jalil Allohga hech bir gunohsiz holda yoʻliqar eding», dedilar. Ismoil oʻz rivoyatida: «Soʻng sabr qilib, ajrini kutsang, Alloh taolo senga jannatni vojib qilardi», dedi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди: Кўзим оғриб қолди, Набий ﷺ мени йўқлаб келдилар. Тузалганимдан кейин чиқдим. Расулуллоҳ ﷺ менга: «Айтгин-чи, агар кўзларинг шу дард сабабли (кўрмай) қолса, нима қилар эдинг?» дедилар. Мен: «Агар кўзларим шу дард сабабли (кўрмай) қолса, сабр қилардим ва ажрини Аллоҳдан кутардим», дедим. У зот: «Агар кўзларинг шу дард сабабли (кўрмай) қолса, сўнг сабр қилиб, ажрини Аллоҳдан кутсанг, азиз ва жалил Аллоҳга ҳеч бир гуноҳсиз ҳолда йўлиқар эдинг», дедилар. Исмоил ўз ривоятида: «Сўнг сабр қилиб, ажрини кутсанг, Аллоҳ таоло сенга жаннатни вожиб қиларди», деди.

حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَاصِمِ بْنِ الْمُنْذِرِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا سَلَّامٌ أَبُو الْمُنْذِرِ الْقَارِئُ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ عَنِ الشَّعْبِيِّ أَوْ خَيْثَمَةَ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا مَثَلُ الْمُسْلِمِينَ كَالرَّجُلِ الْوَاحِدِ إِذَا وَجِعَ مِنْهُ شَيْءٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ جَسَدِهِ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlarning misoli bir kishiga oʻxshaydi: uning biror joyi ogʻrisa, butun badani unga qoʻshilib (bezovta boʻladi)», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонларнинг мисоли бир кишига ўхшайди: унинг бирор жойи оғриса, бутун бадани унга қўшилиб (безовта бўлади)», дедилар.

حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو وَكِيعٍ الْجَرَّاحُ بْنُ مَلِيحٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ مَنْ لَمْ يَشْكُرْ الْقَلِيلَ لَمْ يَشْكُرْ الْكَثِيرَ وَمَنْ لَمْ يَشْكُرْ النَّاسَ لَمْ يَشْكُرْ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَالتَّحَدُّثُ بِنِعْمَةِ اللَّهِ شُكْرٌ وَتَرْكُهَا كُفْرٌ وَالْجَمَاعَةُ رَحْمَةٌ وَالْفُرْقَةُ عَذَابٌ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ minbar ustida turib: «Kim ozga shukr qilmasa, koʻpga ham shukr qilmaydi; kim odamlarga minnatdorchilik bildirmasa, aziz va jalil Allohga ham shukr qilmagan boʻladi. Allohning neʼmatini soʻzlash — shukr, uni tark qilish — kufrdir. Jamoat — rahmat, tarqoqlik — azobdir», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ минбар устида туриб: «Ким озга шукр қилмаса, кўпга ҳам шукр қилмайди; ким одамларга миннатдорчилик билдирмаса, азиз ва жалил Аллоҳга ҳам шукр қилмаган бўлади. Аллоҳнинг неъматини сўзлаш — шукр, уни тарк қилиш — куфрдир. Жамоат — раҳмат, тарқоқлик — азобдир», дедилар.

قَالَ عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ عَبْدِ رَبِّهِ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ حَدَّثَنَا أَبُو وَكِيعٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى هَذِهِ الْأَعْوَادِ أَوْ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ مَنْ لَمْ يَشْكُرْ الْقَلِيلَ لَمْ يَشْكُرْ الْكَثِيرَ وَمَنْ لَمْ يَشْكُرْ النَّاسَ لَمْ يَشْكُرْ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَالتَّحَدُّثُ بِنِعْمَةِ اللَّهِ شُكْرٌ وَتَرْكُهَا كُفْرٌ وَالْجَمَاعَةُ رَحْمَةٌ وَالْفُرْقَةُ عَذَابٌقَالَ فَقَالَ أَبُو أُمَامَةَ الْبَاهِلِيُّ عَلَيْكُمْ بِالسَّوَادِ الْأَعْظَمِ قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ مَا السَّوَادُ الْأَعْظَمُ فَنَادَى أَبُو أُمَامَةَ هَذِهِ الْآيَةَ الَّتِي فِي سُورَةِ النُّورِ {فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ}

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mana bu yogʻochlar ustida — yoki mana bu minbar ustida: «Kim ozga shukr qilmasa, koʻpga ham shukr qilmaydi; kim odamlarga minnatdorchilik bildirmasa, aziz va jalil Allohga ham shukr qilmagan boʻladi. Allohning neʼmatini soʻzlash — shukr, uni tark qilish — kufrdir. Jamoat — rahmat, tarqoqlik — azobdir», dedilar. Shunda Abu Umoma al-Bohiliy: «Savodi aʼzamni (katta jamoatni) lozim tutinglar», dedi. Bir kishi: «Savodi aʼzam nima?» dedi. Abu Umoma Nur surasidagi mana bu oyatni ovoz chiqarib oʻqidi: {Agar yuz oʻgirsalar, bas, uning zimmasida oʻziga yuklangani, sizlarning zimmangizda esa sizlarga yuklangani bordir}.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мана бу ёғочлар устида — ёки мана бу минбар устида: «Ким озга шукр қилмаса, кўпга ҳам шукр қилмайди; ким одамларга миннатдорчилик билдирмаса, азиз ва жалил Аллоҳга ҳам шукр қилмаган бўлади. Аллоҳнинг неъматини сўзлаш — шукр, уни тарк қилиш — куфрдир. Жамоат — раҳмат, тарқоқлик — азобдир», дедилар. Шунда Абу Умома ал-Боҳилий: «Саводи аъзамни (катта жамоатни) лозим тутинглар», деди. Бир киши: «Саводи аъзам нима?» деди. Абу Умома Нур сурасидаги мана бу оятни овоз чиқариб ўқиди: {Агар юз ўгирсалар, бас, унинг зиммасида ўзига юклангани, сизларнинг зиммангизда эса сизларга юклангани бордир}.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ هُوَ الْقَوَارِيرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ حَدَّثَنَا حَاجِبُ بْنُ الْمُفَضَّلِ يَعْنِي ابْنَ الْمُهَلَّبِ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَارِبُوا بَيْنَ أَبْنَائِكُمْ يَعْنِي سَوُّوا بَيْنَهُمْ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Farzandlaringiz oʻrtasini yaqinlashtiringlar», yaʼni ular oʻrtasida teng qilinglar, dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Фарзандларингиз ўртасини яқинлаштиринглар», яъни улар ўртасида тенг қилинглар, дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْبَاهِلِيُّ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ قَالُوا ثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ حَاجِبِ بْنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ الْمُهَلَّبِ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ سَمِعَ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اعْدِلُوا بَيْنَ أَبْنَائِكُمْ اعْدِلُوا بَيْنَ أَبْنَائِكُمْ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farzandlaringiz oʻrtasida adolatli boʻlinglar, farzandlaringiz oʻrtasida adolatli boʻlinglar», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарзандларингиз ўртасида адолатли бўлинглар, фарзандларингиз ўртасида адолатли бўлинглар», дедилар.