حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ قَالَ إِنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يُخْبِرُأَنَّ رَجُلًا أَصَابَهُ جُرْحٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ أَصَابَهُ احْتِلَامٌ فَأُمِرَ بِالِاغْتِسَالِ فَمَاتَ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ قَتَلُوهُ قَتَلَهُمْ اللَّهُ أَلَمْ يَكُنْ شِفَاءَ الْعِيِّ السُّؤَالُ
Avzoiy aytdi: Menga xabar yetishicha, Ato ibn Abu Raboh Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday xabar berganini eshitgan: Rasululloh ﷺ zamonlarida bir kishiga jarohat yetdi, soʻng u ehtilom boʻldi. Unga gʻusl qilish buyurildi va u vafot etdi. Bu Nabiy ﷺga yetganda, u zot: «Uni oʻldirishdi, Alloh ularni oʻldirsin! Bilmaslikning davosi soʻrash emasmidi?» dedilar.Авзоий айтди: Менга хабар етишича, Ато ибн Абу Рабоҳ Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай хабар берганини эшитган: Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир кишига жароҳат етди, сўнг у эҳтилом бўлди. Унга ғусл қилиш буюрилди ва у вафот этди. Бу Набий ﷺга етганда, у зот: «Уни ўлдиришди, Аллоҳ уларни ўлдирсин! Билмасликнинг давоси сўраш эмасмиди?» дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْدَفَهُ عَلَى دَابَّتِهِ فَلَمَّا اسْتَوَى عَلَيْهَا كَبَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا وَحَمِدَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَسَبَّحَ اللَّهَ ثَلَاثًا وَهَلَّلَ اللَّهَ وَاحِدَةً ثُمَّ اسْتَلْقَى عَلَيْهِ فَضَحِكَ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيَّ فَقَالَ مَا مِنْ امْرِئٍ يَرْكَبُ دَابَّتَهُ فَيَصْنَعُ كَمَا صَنَعْتُ إِلَّا أَقْبَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَضَحِكَ إِلَيْهِ كَمَا ضَحِكْتُ إِلَيْكَ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uni oʻz ulovlariga oʻzlari bilan mingashtirdilar. Ulovga barobar oʻtirib olganlarida, Rasululloh ﷺ uch marta takbir aytdilar, uch marta Allohga hamd aytdilar, uch marta Allohni tasbeh qildilar va bir marta tahlil aytdilar. Soʻng unga suyandilar va kulib qoʻydilar. Soʻng menga yuzlanib: «Qaysi bir kishi oʻz ulovini minib, men qilgandek qilsa, albatta, Alloh taboraka va taolo unga yuzlanadi va men senga kulgandek unga kuladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уни ўз уловларига ўзлари билан мингаштирдилар. Уловга баробар ўтириб олганларида, Расулуллоҳ ﷺ уч марта такбир айтдилар, уч марта Аллоҳга ҳамд айтдилар, уч марта Аллоҳни тасбеҳ қилдилар ва бир марта таҳлил айтдилар. Сўнг унга суяндилар ва кулиб қўйдилар. Сўнг менга юзланиб: «Қайси бир киши ўз уловини миниб, мен қилгандек қилса, албатта, Аллоҳ таборака ва таоло унга юзланади ва мен сенга кулгандек унга кулади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ قَالَ سُئِلَ الزُّهْرِيُّ هَلْ فِي الْجُمُعَةِ غُسْلٌ وَاجِبٌ فَقَالَ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ جَاءَ مِنْكُمْ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْو قَالَ طَاوُسٌ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ ذَكَرُوا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اغْتَسِلُوا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَاغْسِلُوا رُءُوسَكُمْ وَإِنْ لَمْ تَكُونُوا جُنُبًا وَأَصِيبُوا مِنْ الطِّيبِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَّا الْغُسْلُ فَنَعَمْ وَأَمَّا الطِّيبُ فَلَا أَدْرِي
Zuhriydan: «Jumada vojib gʻusl bormi?» deb soʻralganida, u dedi: Menga Solim ibn Abdulloh ibn Umar soʻzlab berdiki, u Abdulloh ibn Umarning shunday deganini eshitgan: Men Nabiy ﷺning: «Sizlardan kim jumaga kelsa, gʻusl qilsin», deganlarini eshitdim. Tovus aytdi: Men Ibn Abbosga: «Odamlar Nabiy ﷺ: ‹Juma kuni gʻusl qilinglar va junub boʻlmasangiz ham boshlaringizni yuvinglar, xushboʻylikdan ham foydalaninglar›, deganlar deb aytishmoqda», dedim. Shunda Ibn Abbos: «Gʻuslga kelsak — ha; xushboʻylikka kelsak — bilmayman», dedi.Зуҳрийдан: «Жумада вожиб ғусл борми?» деб сўралганида, у деди: Менга Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умар сўзлаб бердики, у Абдуллоҳ ибн Умарнинг шундай деганини эшитган: Мен Набий ﷺнинг: «Сизлардан ким жумага келса, ғусл қилсин», деганларини эшитдим. Товус айтди: Мен Ибн Аббосга: «Одамлар Набий ﷺ: ‹Жума куни ғусл қилинглар ва жунуб бўлмасангиз ҳам бошларингизни ювинглар, хушбўйликдан ҳам фойдаланинглар›, деганлар деб айтишмоқда», дедим. Шунда Ибн Аббос: «Ғуслга келсак — ҳа; хушбўйликка келсак — билмайман», деди.
قَالَ عَبْد اللَّهِ وَجَدْتُ فِي كِتَابِ أَبِي بِخَطِّ يَدِهِ هَذَا الْحَدِيثَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَعَنَ الْوَاصِلَةَ وَالْمَوْصُولَةَ وَالْمُتَشَبِّهِينَ مِنْ الرِّجَالِ بِالنِّسَاءِ وَالْمُتَشَبِّهَاتِ مِنْ النِّسَاءِ بِالرِّجَالِ
Abdulloh aytdi: Otamning kitobida uning oʻz qoʻl yozuvi bilan yozilgan ushbu hadisni topdim: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ soch ulovchi ayolni ham, sochi ulanadigan ayolni ham, erkaklardan ayollarga oʻxshovchilarni va ayollardan erkaklarga oʻxshovchilarni laʼnatladilar.Абдуллоҳ айтди: Отамнинг китобида унинг ўз қўл ёзуви билан ёзилган ушбу ҳадисни топдим: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ соч уловчи аёлни ҳам, сочи уланадиган аёлни ҳам, эркаклардан аёлларга ўхшовчиларни ва аёллардан эркакларга ўхшовчиларни лаънатладилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ أَبُو يُونُسَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ أَنَّ كُرَيْبًا أخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ فَصَلَّيْتُ خَلْفَهُ فَأَخَذَ بِيَدِي فَجَرَّنِي فَجَعَلَنِي حِذَاءَهُ فَلَمَّا أَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى صَلَاتِهِ خَنَسْتُ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ لِي مَا شَأْنِي أَجْعَلُكَ حِذَائِي فَتَخْنِسُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَيَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يُصَلِّيَ حِذَاءَكَ وَأَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ الَّذِي أَعْطَاكَ اللَّهُ قَالَ فَأَعْجَبْتُهُ فَدَعَا اللَّهَ لِي أَنْ يَزِيدَنِي عِلْمًا وَفَهْمًا قَالَ ثُمَّ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُهُ يَنْفُخُ ثُمَّ أَتَاهُ بِلَالٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصَّلَاةَ فَقَامَ فَصَلَّى مَا أَعَادَ وُضُوءًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men kechaning oxirida Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim va u zotning ortlarida namoz oʻqidim. Shunda u zot qoʻlimdan ushlab, meni tortdilar va oʻzlarining yonlariga turgʻizdilar. Rasululloh ﷺ namozlariga yuzlanganlarida, men orqaga tisarildim. Rasululloh ﷺ namozni oʻqidilar. Namozdan boʻshaganlarida menga: «Bu qanday ish — men seni yonimga turgʻizsam, sen tisarilsang?» dedilar. Men: «Yo Rasululloh, birov sizning yoningizda turib namoz oʻqishi joizmi? Axir siz Allohning Rasulisiz, Alloh sizga (fazl) ato etgan», dedim. Bu u zotga xush keldi va u zot men uchun Allohdan ilmimni va fahmimni ziyoda qilishini soʻrab duo qildilar. Soʻng men Rasululloh ﷺning uxlaganlarini koʻrdim — hatto pishillaganlarini eshitdim. Soʻng Bilol kelib: «Yo Rasululloh, namoz», dedi. U zot turib namoz oʻqidilar va tahoratni qaytadan olmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен кечанинг охирида Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим ва у зотнинг ортларида намоз ўқидим. Шунда у зот қўлимдан ушлаб, мени тортдилар ва ўзларининг ёнларига турғиздилар. Расулуллоҳ ﷺ намозларига юзланганларида, мен орқага тисарилдим. Расулуллоҳ ﷺ намозни ўқидилар. Намоздан бўшаганларида менга: «Бу қандай иш — мен сени ёнимга турғизсам, сен тисарилсанг?» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, биров сизнинг ёнингизда туриб намоз ўқиши жоизми? Ахир сиз Аллоҳнинг Расулисиз, Аллоҳ сизга (фазл) ато этган», дедим. Бу у зотга хуш келди ва у зот мен учун Аллоҳдан илмимни ва фаҳмимни зиёда қилишини сўраб дуо қилдилар. Сўнг мен Расулуллоҳ ﷺнинг ухлаганларини кўрдим — ҳатто пишиллаганларини эшитдим. Сўнг Билол келиб: «Ё Расулуллоҳ, намоз», деди. У зот туриб намоз ўқидилар ва таҳоратни қайтадан олмадилар.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا أَبُو بَلْجٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ قَالَإِنِّي لَجَالِسٌ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ إِذْ أَتَاهُ تِسْعَةُ رَهْطٍ فَقَالُوا يَا أَبَا عَبَّاسٍ إِمَّا أَنْ تَقُومَ مَعَنَا وَإِمَّا أَنْ يُخْلُونَا هَؤُلَاءِ قَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ بَلْ أَقُومُ مَعَكُمْ قَالَ وَهُوَ يَوْمَئِذٍ صَحِيحٌ قَبْلَ أَنْ يَعْمَى قَالَ فَابْتَدَءُوا فَتَحَدَّثُوا فَلَا نَدْرِي مَا قَالُوا قَالَ فَجَاءَ يَنْفُضُ ثَوْبَهُ وَيَقُولُ أُفْ وَتُفْ وَقَعُوا فِي رَجُلٍ لَهُ عَشْرٌ وَقَعُوا فِي رَجُلٍ قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَأَبْعَثَنَّ رَجُلًا لَا يُخْزِيهِ اللَّهُ أَبَدًا يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ فَاسْتَشْرَفَ لَهَا مَنْ اسْتَشْرَفَ قَالَ أَيْنَ عَلِيٌّ قَالُوا هُوَ فِي الرَّحْلِ يَطْحَنُ قَالَ وَمَا كَانَ أَحَدُكُمْ لِيَطْحَنَ قَالَ فَجَاءَ وَهُوَ أَرْمَدُ لَا يَكَادُ يُبْصِرُ قَالَ فَنَفَثَ فِي عَيْنَيْهِ ثُمَّ هَزَّ الرَّايَةَ ثَلَاثًا فَأَعْطَاهَا إِيَّاهُ فَجَاءَ بِصَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَيٍّ قَالَ ثُمَّ بَعَثَ فُلَانًا بِسُورَةِ التَّوْبَةِ فَبَعَثَ عَلِيًّا خَلْفَهُ فَأَخَذَهَا مِنْهُ قَالَ لَا يَذْهَبُ بِهَا إِلَّا رَجُلٌ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ قَالَ وَقَالَ لِبَنِي عَمِّهِ أَيُّكُمْ يُوَالِينِي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ قَالَ وَعَلِيٌّ مَعَهُ جَالِسٌ فَأَبَوْا فَقَالَ عَلِيٌّ أَنَا أُوَالِيكَ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ قَالَ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ قَالَ فَتَرَكَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ فَقَالَ أَيُّكُمْ يُوَالِينِي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ فَأَبَوْا قَالَ فَقَالَ عَلِيٌّ أَنَا أُوَالِيكَ فِي الدُّنْيَا
Amr ibn Maymun aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning yonida oʻtirgan edim, shunda uning huzuriga toʻqqiz kishilik bir guruh keldi. Ular: «Ey Abu Abbos, yo biz bilan turasan, yoki mana bular bizni yolgʻiz qoldirsin», deyishdi. Ibn Abbos: «Yoʻq, men sizlar bilan turaman», dedi — u kunlarda u hali koʻzi ojiz boʻlmagan, sogʻlom edi. Ular gapni boshlab soʻzlashdilar, biz esa ular nima deganini bilmaymiz. Soʻng u kiyimini qoqib kelar va: «Uf, tuf! Bir kishi haqida gʻiybat qilishdi — u kishining oʻnta (fazilati) bor. Bir kishi haqida gʻiybat qilishdiki, Nabiy ﷺ u haqda: ‹Albatta, men shunday bir kishini yuboramanki, Alloh uni hech qachon xor qilmaydi; u Allohni va Rasulini sevadi›, deganlar», der edi. (Amr) aytdi: Shunda unga (bayroqqa) koʻz tikkanlar koʻz tikdi. U zot: «Ali qani?» dedilar. Ular: «U tegirmon tortyapti», deyishdi. U zot: «Sizlardan biringiz tegirmon tortsa boʻlmasmidi?» dedilar. Soʻng u koʻzi ogʻrigan, koʻrmaydigan holda keldi. U zot uning ikki koʻziga puflab, soʻng bayroqni uch marta silkitib, uni unga berdilar. Va u Safiyya bint Huyayni olib keldi. Soʻng u zot falonchini Baraʼat (Tavba) surasi bilan yubordilar, soʻng uning ortidan Alini yubordilar va u undan (surani) olib qaytdi. U zot: «Uni faqat mendan boʻlgan va men undan boʻlgan kishi olib boradi», dedilar. Va u zot amakivachchalariga: «Qaysi biringiz dunyoda ham, oxiratda ham menga doʻst boʻladi?» dedilar — Ali u zot bilan birga oʻtirgan edi. Ular bosh tortdilar. Shunda Ali: «Men senga dunyoda ham, oxiratda ham doʻst boʻlaman», dedi. U zot: «Sen dunyoda ham, oxiratda ham mening valiyimsan», dedilar. Soʻng uni qoʻyib, ulardan bir kishiga yuzlanib: «Qaysi biringiz dunyoda ham, oxiratda ham menga doʻst boʻladi?» dedilar. Ular bosh tortdilar. Shunda Ali: «Men senga dunyoda doʻst boʻlaman», dedi.Амр ибн Маймун айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ёнида ўтирган эдим, шунда унинг ҳузурига тўққиз кишилик бир гуруҳ келди. Улар: «Эй Абу Аббос, ё биз билан турасан, ёки мана булар бизни ёлғиз қолдирсин», дейишди. Ибн Аббос: «Йўқ, мен сизлар билан тураман», деди — у кунларда у ҳали кўзи ожиз бўлмаган, соғлом эди. Улар гапни бошлаб сўзлашдилар, биз эса улар нима деганини билмаймиз. Сўнг у кийимини қоқиб келар ва: «Уф, туф! Бир киши ҳақида ғийбат қилишди — у кишининг ўнта (фазилати) бор. Бир киши ҳақида ғийбат қилишдики, Набий ﷺ у ҳақда: ‹Албатта, мен шундай бир кишини юбораманки, Аллоҳ уни ҳеч қачон хор қилмайди; у Аллоҳни ва Расулини севади›, деганлар», дер эди. (Амр) айтди: Шунда унга (байроққа) кўз тикканлар кўз тикди. У зот: «Али қани?» дедилар. Улар: «У тегирмон тортяпти», дейишди. У зот: «Сизлардан бирингиз тегирмон тортса бўлмасмиди?» дедилар. Сўнг у кўзи оғриган, кўрмайдиган ҳолда келди. У зот унинг икки кўзига пуфлаб, сўнг байроқни уч марта силкитиб, уни унга бердилар. Ва у Сафийя бинт Ҳуяйни олиб келди. Сўнг у зот фалончини Бараъат (Тавба) сураси билан юбордилар, сўнг унинг ортидан Алини юбордилар ва у ундан (сурани) олиб қайтди. У зот: «Уни фақат мендан бўлган ва мен ундан бўлган киши олиб боради», дедилар. Ва у зот амакиваччаларига: «Қайси бирингиз дунёда ҳам, охиратда ҳам менга дўст бўлади?» дедилар — Али у зот билан бирга ўтирган эди. Улар бош тортдилар. Шунда Али: «Мен сенга дунёда ҳам, охиратда ҳам дўст бўламан», деди. У зот: «Сен дунёда ҳам, охиратда ҳам менинг валийимсан», дедилар. Сўнг уни қўйиб, улардан бир кишига юзланиб: «Қайси бирингиз дунёда ҳам, охиратда ҳам менга дўст бўлади?» дедилар. Улар бош тортдилар. Шунда Али: «Мен сенга дунёда дўст бўламан», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَشَهِدْتُ الصَّلَاةَ يَوْمَ الْفِطْرِ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ فَكُلُّهُمْ كَانَ يُصَلِّيهَا قَبْلَ الْخُطْبَةِ ثُمَّ يَخْطُبُ بَعْدُ قَالَ فَنَزَلَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ حِينَ يُجْلِسُ الرِّجَالَ بِيَدِهِ ثُمَّ أَقْبَلَ يَشُقُّهُمْ حَتَّى جَاءَ النِّسَاءَ وَمَعَهُ بِلَالٌ فَقَالَ {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا} فَتَلَا هَذِهِ الْآيَةَ حَتَّى فَرَغَ مِنْهَا ثُمَّ قَالَ حِينَ فَرَغَ مِنْهَا أَنْتُنَّ عَلَى ذَلِكَ فَقَالَتْ امْرَأَةٌ وَاحِدَةٌ لَمْ يُجِبْهُ غَيْرُهَا مِنْهُنَّ نَعَمْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ لَا يَدْرِي حَسَنٌ مَنْ هِيَ قَالَ فَتَصَدَّقْنَ قَالَ فَبَسَطَ بِلَالٌ ثَوْبَهُ ثُمَّ قَالَ هَلُمَّ لَكُنَّ فِدَاكُنَّ أَبِي وَأُمِّي فَجَعَلْنَ يُلْقِينَ الْفَتَخَ وَالْخَوَاتِمَ فِي ثَوْبِ بِلَالٍ قَالَ ابْنُ بَكْرٍ الْخَوَاتِيمَ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon bilan birga Fitr namozida boʻldim. Ularning barchasi bu namozni xutbadan oldin oʻqir, soʻng xutba qilardi. (Ibn Abbos) dedi: Nabiyulloh ﷺ (minbardan) tushdi. Goʻyo men hozir ham u zotni koʻrayotgandekman — u zot qoʻli bilan erkaklarni oʻtqazib, soʻng ularning orasini yorib oʻtib, ayollarning oldiga keldi, u zot bilan birga Bilol ham bor edi. Shunda u zot: {Ey Nabiy! Agar moʻmina ayollar senga — Allohga hech narsani sherik qilmaslik ustiga bayʼat qilgani kelsalar} deb, bu oyatni oxiriga yetgunicha tilovat qildi. Soʻng oyatni tugatgach: «Sizlar shu (ahd) ustidamisizlar?» dedi. Shunda ayollardan biri — undan boshqa hech biri javob bermadi — «Ha, ey Nabiyulloh!» dedi. Hasan uning kimligini bilmaydi. (U zot:) «Bas, sadaqa qilinglar!» dedi. Shunda Bilol oʻz kiyimini yoyib, soʻng: «Keltiringlar! Otam va onam sizlarga fido boʻlsin!» dedi. Shunda (ayollar) Bilolning kiyimiga halqalar va uzuklarini tashlay boshladilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон билан бирга Фитр намозида бўлдим. Уларнинг барчаси бу намозни хутбадан олдин ўқир, сўнг хутба қиларди. (Ибн Аббос) деди: Набиюллоҳ ﷺ (минбардан) тушди. Гўё мен ҳозир ҳам у зотни кўраётгандекман — у зот қўли билан эркакларни ўтқазиб, сўнг уларнинг орасини ёриб ўтиб, аёлларнинг олдига келди, у зот билан бирга Билол ҳам бор эди. Шунда у зот: {Эй Набий! Агар мўмина аёллар сенга — Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслик устига байъат қилгани келсалар} деб, бу оятни охирига етгунича тиловат қилди. Сўнг оятни тугатгач: «Сизлар шу (аҳд) устидамисизлар?» деди. Шунда аёллардан бири — ундан бошқа ҳеч бири жавоб бермади — «Ҳа, эй Набиюллоҳ!» деди. Ҳасан унинг кимлигини билмайди. (У зот:) «Бас, садақа қилинглар!» деди. Шунда Билол ўз кийимини ёйиб, сўнг: «Келтиринглар! Отам ва онам сизларга фидо бўлсин!» деди. Шунда (аёллар) Билолнинг кийимига ҳалқалар ва узукларини ташлай бошладилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَشَهِدْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى يَوْمَ الْعِيدِ ثُمَّ خَطَبَ فَظَنَّ أَنَّهُ لَمْ يُسْمِعْ النِّسَاءَ فَأَتَاهُنَّ فَوَعَظَهُنَّ وَقَالَ تَصَدَّقْنَ فَجَعَلَتْ الْمَرْأَةُ تُلْقِي الْخَاتَمَ وَالْخُرْصَ وَالشَّيْءَ ثُمَّ أَمَرَ بِلَالًا فَجَمَعَهُ فِي ثَوْبٍ حَتَّى أَمْضَاهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺ bilan birga boʻldim — u zot iyd kuni namoz oʻqidilar, soʻng xutba qildilar. Soʻng ayollarga eshittira olmagan boʻlsam kerak, deb oʻylab, ularning oldiga keldilar va ularga vaʼz qildilar hamda: «Sadaqa qilinglar», dedilar. Shunda ayol uzugini, sirgʻasini va (boshqa) narsasini tashlay boshladi. Soʻng u zot Bilolga buyurdilar, u esa buni bir kiyimga yigʻdi — to (yigʻishni) nihoyasiga yetkazguncha.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺ билан бирга бўлдим — у зот ийд куни намоз ўқидилар, сўнг хутба қилдилар. Сўнг аёлларга эшиттира олмаган бўлсам керак, деб ўйлаб, уларнинг олдига келдилар ва уларга ваъз қилдилар ҳамда: «Садақа қилинглар», дедилар. Шунда аёл узугини, сирғасини ва (бошқа) нарсасини ташлай бошлади. Сўнг у зот Билолга буюрдилар, у эса буни бир кийимга йиғди — то (йиғишни) ниҳоясига етказгунча.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ مَرَّةً عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ لَمْ يَكُنْ يُجَاوِزُ بِهِ طَاوُسًا فَقَالَ بَلَى هُوَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ ثُمَّ سَمِعَهُ يَذْكُرُهُ بَعْدُ وَلَا يَذْكُرُ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ الشَّامِ مِنْ الْجُحْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ وَيُهِلُّ أَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ وَهُنَّ لَهُنَّ وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِمَّنْ سِوَاهُمْ مِمَّنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ وَمَنْ كَانَ بَيْتُهُ مِنْ دُونِ الْمِيقَاتِ فَإِنَّهُ يُهِلُّ مِنْ بَيْتِهِ حَتَّى يَأْتِيَ عَلَى أَهْلِ مَكَّةَقَدْ أَحْرَمْتُ مِنْ يَلَمْلَمَ حِينَ جِئْتُ مِنْ عِنْدِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Madina ahli Zul-Hulayfadan, Shom ahli Juhfadan, Yaman ahli Yalamlamdan, Najd ahli Qarndan ehromga kiradi. Bu (mavzelar) oʻsha (yurt ahli) uchun va ulardan boʻlmagan, ammo shu joylardan oʻtadigan, haj va umra qilishni istagan kishilar uchundir. Kimning uyi miqotdan berida boʻlsa, u oʻz uyidan ehromga kiradi — hatto Makka ahli ham (shunday qiladi)», dedilar. Men Abdurrazzoqning huzuridan kelganimda Yalamlamdan ehromga kirgan edim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мадина аҳли Зул-Ҳулайфадан, Шом аҳли Жуҳфадан, Яман аҳли Яламламдан, Нажд аҳли Қарндан эҳромга киради. Бу (мавзелар) ўша (юрт аҳли) учун ва улардан бўлмаган, аммо шу жойлардан ўтадиган, ҳаж ва умра қилишни истаган кишилар учундир. Кимнинг уйи миқотдан берида бўлса, у ўз уйидан эҳромга киради — ҳатто Макка аҳли ҳам (шундай қилади)», дедилар. Мен Абдурраззоқнинг ҳузуридан келганимда Яламламдан эҳромга кирган эдим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَتْلِ أَرْبَعٍ مِنْ الدَّوَابِّ النَّمْلَةِ وَالنَّحْلَةِ وَالْهُدْهُدِ وَالصُّرَدِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ jonzotlardan toʻrttasini — chumoli, asalari, sassiqpopushak va surad qushini oʻldirishdan qaytardilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ жонзотлардан тўрттасини — чумоли, асалари, сассиқпопушак ва сурад қушини ўлдиришдан қайтардилар».
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِضَبَّيْنِ مَشْوِيَّيْنِ وَعِنْدَهُ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فَأَهْوَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدَهُ لِيَأْكُلَ فَقِيلَ لَهُ إِنَّهُ ضَبٌّ فَأَمْسَكَ يَدَهُ فَقَالَ لَهُ خَالِدٌ أَحَرَامٌ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لَا وَلَكِنَّهُ لَا يَكُونُ بِأَرْضِ قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ فَأَكَلَ خَالِدٌ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْظُرُ إِلَيْهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺga qovurilgan ikkita kaltakesak keltirildi, u zotning huzurlarida Xolid ibn Valid bor edi. Nabiy ﷺ yeyish uchun qoʻllarini choʻzdilar. Shunda u zotga: «Bu — kaltakesak», deyildi va u zot qoʻllarini tortdilar. Xolid: «U harommi, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Yoʻq; lekin u mening qavmimning yerida boʻlmas edi, shu sababli men oʻzimni undan hazar qilayotgan holda topyapman», dedilar. Bas, Xolid uni yedi — Rasululloh ﷺ esa unga qarab turar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺга қовурилган иккита калтакесак келтирилди, у зотнинг ҳузурларида Холид ибн Валид бор эди. Набий ﷺ ейиш учун қўлларини чўздилар. Шунда у зотга: «Бу — калтакесак», дейилди ва у зот қўлларини тортдилар. Холид: «У ҳаромми, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Йўқ; лекин у менинг қавмимнинг ерида бўлмас эди, шу сабабли мен ўзимни ундан ҳазар қилаётган ҳолда топяпман», дедилар. Бас, Холид уни еди — Расулуллоҳ ﷺ эса унга қараб турар эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَجَعَلَ يُثْنِي عَلَيْهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مِنْ الْبَيَانِ سِحْرًا وَإِنَّ مِنْ الشِّعْرِ حُكْمًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir kishi kelib, u zotni maqtay boshladi. Shunda Nabiy ﷺ: «Albatta, baʼzi bayonda sehr bor va albatta, baʼzi sheʼrlarda hikmat bor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир киши келиб, у зотни мақтай бошлади. Шунда Набий ﷺ: «Албатта, баъзи баёнда сеҳр бор ва албатта, баъзи шеърларда ҳикмат бор», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ رَجُلٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنْ السِّبَاعِ وَعَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي مِخْلَبٍ مِنْ الطَّيْرِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Rasululloh ﷺ yirtqichlardan qoziq tishli boʻlgan har bir hayvonni yeyishdan va qushlardan changalli boʻlgan har birini yeyishdan qaytardilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ йиртқичлардан қозиқ тишли бўлган ҳар бир ҳайвонни ейишдан ва қушлардан чангалли бўлган ҳар бирини ейишдан қайтардилар».
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ حُمَيْدٍ الْأَعْرَجِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَدَخَلْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبَّاسٍ كُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عُمَرَ فَقَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ فَبَكَى قَالَ أَيَّةُ آيَةٍ قُلْتُ {إِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ} قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ هَذِهِ الْآيَةَ حِينَ أُنْزِلَتْ غَمَّتْ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَمًّا شَدِيدًا وَغَاظَتْهُمْ غَيْظًا شَدِيدًا يَعْنِي وَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْنَا إِنْ كُنَّا نُؤَاخَذُ بِمَا تَكَلَّمْنَا وَبِمَا نَعْمَلُ فَأَمَّا قُلُوبُنَا فَلَيْسَتْ بِأَيْدِينَا فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا قَالَ فَنَسَخَتْهَا هَذِهِ الْآيَةُ {آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلَى لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ} فَتُجُوِّزَ لَهُمْ عَنْ حَدِيثِ النَّفْسِ وَأُخِذُوا بِالْأَعْمَالِ
Mujohid aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzuriga kirib: «Ey Abu Abbos, men Ibn Umarning yonida edim, u shu oyatni oʻqib yigʻladi», dedim. U: «Qaysi oyat?» dedi. Men: {Agar dillaringizdagi narsani oshkor qilsangiz ham, yashirsangiz ham, Alloh uning bilan sizlardan hisob oladi} (oyatini) dedim. Ibn Abbos dedi: Albatta, bu oyat nozil boʻlganida Rasululloh ﷺning sahobalarini qattiq gʻamga soldi va ularni qattiq siqib qoʻydi. Ular: «Yo Rasululloh, agar biz gapirgan va qilgan narsalarimiz uchun soʻroqqa tutilsak, halok boʻldik; dillarimizga kelsak, ular bizning qoʻlimizda emas-ku», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ ularga: «Eshitdik va itoat qildik, denglar», dedilar. Soʻng uni mana bu oyat bekor qildi: {Rasul oʻziga Robbisidan nozil qilingan narsaga iymon keltirdi, moʻminlar ham} — to {Alloh hech bir jonga toqatidan tashqari (vazifa) yuklamaydi; unga oʻzi kasb qilgan (yaxshilik), zarariga oʻzi orttirgan (yomonlik) boʻladi} (gacha). Shunday qilib, ularga koʻngildan kechgan narsa kechirildi va ular amallar bilan soʻroqqa tutildilar.Мужоҳид айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурига кириб: «Эй Абу Аббос, мен Ибн Умарнинг ёнида эдим, у шу оятни ўқиб йиғлади», дедим. У: «Қайси оят?» деди. Мен: {Агар дилларингиздаги нарсани ошкор қилсангиз ҳам, яширсангиз ҳам, Аллоҳ унинг билан сизлардан ҳисоб олади} (оятини) дедим. Ибн Аббос деди: Албатта, бу оят нозил бўлганида Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларини қаттиқ ғамга солди ва уларни қаттиқ сиқиб қўйди. Улар: «Ё Расулуллоҳ, агар биз гапирган ва қилган нарсаларимиз учун сўроққа тутилсак, ҳалок бўлдик; дилларимизга келсак, улар бизнинг қўлимизда эмас-ку», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Эшитдик ва итоат қилдик, денглар», дедилар. Сўнг уни мана бу оят бекор қилди: {Расул ўзига Роббисидан нозил қилинган нарсага иймон келтирди, мўминлар ҳам} — то {Аллоҳ ҳеч бир жонга тоқатидан ташқари (вазифа) юкламайди; унга ўзи касб қилган (яхшилик), зарарига ўзи орттирган (ёмонлик) бўлади} (гача). Шундай қилиб, уларга кўнгилдан кечган нарса кечирилди ва улар амаллар билан сўроққа тутилдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ وَالْأَسْوَدُ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ قُرَيْشًا أَتَوْا كَاهِنَةً فَقَالُوا لَهَا أَخْبِرِينَا بِأَقْرَبِنَا شَبَهًا بِصَاحِبِ هَذَا الْمَقَامِ فَقَالَتْ إِنْ أَنْتُمْ جَرَرْتُمْ كِسَاءً عَلَى هَذِهِ السَّهْلَةِ ثُمَّ مَشَيْتُمْ عَلَيْهَا أَنْبَأْتُكُمْ فَجَرُّوا ثُمَّ مَشَى النَّاسُ عَلَيْهَا فَأَبْصَرَتْ أَثَرَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ هَذَا أَقْرَبُكُمْ شَبَهًا بِهِ فَمَكَثُوا بَعْدَ ذَلِكَ عِشْرِينَ سَنَةً أَوْ قَرِيبًا مِنْ عِشْرِينَ سَنَةً أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ بُعِثَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Quraysh bir kohina ayolning oldiga kelib, unga: «Bizga shu Maqom sohibiga izi jihatidan qaysi birimiz eng koʻp oʻxshashligini aytib ber», deyishdi. U ayol: «Agar shu yumshoq qumga bir chopon tortib, soʻng uning ustidan yursangiz, men sizlarga aytib beraman», dedi. Bas, ular (choponni) tortdilar, soʻng odamlar uning ustidan yurdilar. Shunda u ayol Muhammad ﷺning izini koʻrdi-da: «Mana bu — sizlarning ichingizda unga oʻxshashligi jihatidan eng yaqiningizdir», dedi. Soʻng ular shundan keyin yigirma yil yoki yigirma yilga yaqin, yoki Alloh xohlagancha turdilar; keyin u zot ﷺ (paygʻambar qilib) yuborildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қурайш бир коҳина аёлнинг олдига келиб, унга: «Бизга шу Мақом соҳибига изи жиҳатидан қайси биримиз энг кўп ўхшашлигини айтиб бер», дейишди. У аёл: «Агар шу юмшоқ қумга бир чопон тортиб, сўнг унинг устидан юрсангиз, мен сизларга айтиб бераман», деди. Бас, улар (чопонни) тортдилар, сўнг одамлар унинг устидан юрдилар. Шунда у аёл Муҳаммад ﷺнинг изини кўрди-да: «Мана бу — сизларнинг ичингизда унга ўхшашлиги жиҳатидан энг яқинингиздир», деди. Сўнг улар шундан кейин йигирма йил ёки йигирма йилга яқин, ёки Аллоҳ хоҳлаганча турдилар; кейин у зот ﷺ (пайғамбар қилиб) юборилдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ (aʼzolarni) bir martadan yuvib tahorat qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ (аъзоларни) бир мартадан ювиб таҳорат қилдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ وَالثَّوْرِيُّ عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَكُنْتُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ وَمُعَاوِيَةَ فَكَانَ مُعَاوِيَةُ لَا يَمُرُّ بِرُكْنٍ إِلَّا اسْتَلَمَهُ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَكُنْ لِيَسْتَلِمَ إِلَّا الْحَجَرَ وَالْيَمَانِيَ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ لَيْسَ شَيْءٌ مِنْ الْبَيْتِ مَهْجُورًا
Abu Tufayl aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) va Muoviya bilan birga edim. Muoviya hech bir ruknning yonidan oʻtmasdan, albatta unga qoʻl tekkizardi. Shunda Ibn Abbos: «Albatta, Rasululloh ﷺ faqat Hajarul-asvad bilan Yaman rukniga qoʻl tekkizar edilar», dedi. Muoviya esa: «Baytning hech bir qismi tark qilingan emas», dedi.Абу Туфайл айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ва Муовия билан бирга эдим. Муовия ҳеч бир рукннинг ёнидан ўтмасдан, албатта унга қўл теккизарди. Шунда Ибн Аббос: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ фақат Ҳажарул-асвад билан Яман рукнига қўл теккизар эдилар», деди. Муовия эса: «Байтнинг ҳеч бир қисми тарк қилинган эмас», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا الثَّوْرِيُّ عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ وَأَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَتَزَوَّجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ وَاحْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ ehromda boʻlgan hollarida uylandilar va ehromda boʻlgan hollarida qon oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ эҳромда бўлган ҳолларида уйландилар ва эҳромда бўлган ҳолларида қон олдирдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا خَرَّ عَنْ بَعِيرِهِ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَوَقَصَهُ أَوْ أَقْصَعَهُ شَكَّ أَيُّوبُ فَسَأَلُوا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبِهِ وَلَا تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ وَلَا تُقَرِّبُوهُ طِيبًا فَإِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُحْرِمًاحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ مَعْمَرٌ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَجُلًا خَرَّ عَنْ بَعِيرٍ نَادٍّ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَوُقِصَ وَقْصًا ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ أَيُّوبَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi ehromda boʻlgan holda tuyasidan yiqilib tushdi va (tuya) uning boʻynini sindirdi — Ayyub shubha qildi. Shunda ular Nabiy ﷺdan soʻradilar. U zot: «Uni suv va sidr bilan yuvinglar, oʻz kiyimida kafanlanglar; boshini yopmanglar va unga atir yaqinlashtirmanglar. Chunki Alloh uni qiyomat kuni ehromda boʻlgan holda tiriltiradi», dedilar. Bizga Abdurrazzoq soʻzlab berdi: Maʼmar aytdi: Menga Abdulkarim al-Jazariy Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan xabar berdiki, bir kishi ehromda boʻlgan holda hurkigan tuyadan yiqilib tushdi va boʻyni sindi — soʻng Ayyubning hadisiga oʻxshashini zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши эҳромда бўлган ҳолда туясидан йиқилиб тушди ва (туя) унинг бўйнини синдирди — Айюб шубҳа қилди. Шунда улар Набий ﷺдан сўрадилар. У зот: «Уни сув ва сидр билан ювинглар, ўз кийимида кафанланглар; бошини ёпманглар ва унга атир яқинлаштирманглар. Чунки Аллоҳ уни қиёмат куни эҳромда бўлган ҳолда тирилтиради», дедилар. Бизга Абдурраззоқ сўзлаб берди: Маъмар айтди: Менга Абдулкарим ал-Жазарий Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан хабар бердики, бир киши эҳромда бўлган ҳолда ҳуркиган туядан йиқилиб тушди ва бўйни синди — сўнг Айюбнинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاحْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْأَخْدَعَيْنِ وَبَيْنَ الْكَتِفَيْنِ حَجَمَهُ عَبْدٌ لِبَنِي بَيَاضَةَ وَكَانَ أَجْرُهُ مُدًّا وَنِصْفًا فَكَلَّمَ أَهْلَهُ حَتَّى وَضَعُوا عَنْهُ نِصْفَ مُدٍّقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَعْطَاهُ أَجْرَهُ وَلَوْ كَانَ حَرَامًا مَا أَعْطَاهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ boʻyinlarining ikki tomonidan va ikki kurak orasidan qon oldirdilar. U zotga Bani Bayoda (qabilasi)ning bir quli qon oldi va uning haqi bir yarim mudd edi. U zot uning xojalari bilan gaplashdilar, ular esa undan yarim muddni tushirib qoʻydilar. Ibn Abbos aytdi: Va u zot unga haqini berdilar; agar u harom boʻlganida, u zot unga bermagan boʻlardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бўйинларининг икки томонидан ва икки курак орасидан қон олдирдилар. У зотга Бани Баёда (қабиласи)нинг бир қули қон олди ва унинг ҳақи бир ярим мудд эди. У зот унинг хожалари билан гаплашдилар, улар эса ундан ярим муддни тушириб қўйдилар. Ибн Аббос айтди: Ва у зот унга ҳақини бердилар; агар у ҳаром бўлганида, у зот унга бермаган бўлардилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ النُّعْمَانِ الْأَفْطَسِ قَالَ سَمِعْتُ وَهْبًا يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْرُجُ مِنْ عَدَنِ أَبْيَنَ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا يَنْصُرُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ هُمْ خَيْرُ مَنْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْقَالَ لِي مَعْمَرٌ اذْهَبْ فَاسْأَلْهُ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ
Vahb, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan soʻzlab berdi: Rasululloh ﷺ: «Adani Abyandan oʻn ikki ming (kishi) chiqadi; ular Allohga va Uning Rasuliga yordam beradilar. Ular men bilan ular orasidagi (avlodlar)ning eng yaxshisidir», dedilar. Maʼmar menga: «Bor, undan shu hadis haqida soʻra», dedi.Ваҳб, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан сўзлаб берди: Расулуллоҳ ﷺ: «Адани Абяндан ўн икки минг (киши) чиқади; улар Аллоҳга ва Унинг Расулига ёрдам берадилар. Улар мен билан улар орасидаги (авлодлар)нинг энг яхшисидир», дедилар. Маъмар менга: «Бор, ундан шу ҳадис ҳақида сўра», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى أَنَّهُ سَمِعَ عِكْرِمَةَ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَقُولُ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَبَّاسٍأَنَّ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ قَالَ ابْنُ بَكْرٍ أَخَا بَنِي سَاعِدَةَ تُوُفِّيَتْ أُمُّهُ وَهُوَ غَائِبٌ عَنْهَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي تُوُفِّيَتْ وَأَنَا غَائِبٌ عَنْهَا فَهَلْ يَنْفَعُهَا إِنْ تَصَدَّقْتُ بِشَيْءٍ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَإِنِّي أُشْهِدُكَ أَنَّ حَائِطَ الْمَخْرَفِ صَدَقَةٌ عَلَيْهَا وَقَالَ ابْنُ بَكْرٍ الْمِخْرَافِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Bani Soida (qabilasi)ning birodari Saʼd ibn Ubodaning onasi u yoʻq paytida vafot etdi. Bas, u Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, mening onam men yoʻq paytimda vafot etdi; agar men uning nomidan biror narsa sadaqa qilsam, bu unga foyda beradimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Men sizni guvoh qilamanki, Maxraf bogʻi uning nomidan sadaqadir», dedi. Ibn Bakr: «al-Mixrof», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Бани Соида (қабиласи)нинг биродари Саъд ибн Убоданинг онаси у йўқ пайтида вафот этди. Бас, у Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, менинг онам мен йўқ пайтимда вафот этди; агар мен унинг номидан бирор нарса садақа қилсам, бу унга фойда берадими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Мен сизни гувоҳ қиламанки, Махраф боғи унинг номидан садақадир», деди. Ибн Бакр: «ал-Михроф», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ حَدَّثَنِي حَكِيمُ بْنُ حَكِيمٍ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّنِي جِبْرِيلُ عِنْدَ الْبَيْتِ فَصَلَّى بِي الظُّهْرَ حِينَ زَالَتْ الشَّمْسُ فَكَانَتْ بِقَدْرِ الشِّرَاكِ ثُمَّ صَلَّى بِي الْعَصْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَيْهِ ثُمَّ صَلَّى بِي الْمَغْرِبَ حِينَ أَفْطَرَ الصَّائِمُ ثُمَّ صَلَّى بِي الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ صَلَّى بِي الْفَجْرَ حِينَ حَرُمَ الطَّعَامُ وَالشَّرَابُ عَلَى الصَّائِمِ ثُمَّ صَلَّى الْغَدَ الظُّهْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَهُ ثُمَّ صَلَّى بِي الْعَصْرَ حِينَ صَارَ ظِلُّ كُلِّ شَيْءٍ مِثْلَيْهِ ثُمَّ صَلَّى بِي الْمَغْرِبَ حِينَ أَفْطَرَ الصَّائِمُ ثُمَّ صَلَّى بِي الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ الْأَوَّلِ ثُمَّ صَلَّى بِي الْفَجْرَ فَأَسْفَرَ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيَّ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَذَا وَقْتُ الْأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِكَ الْوَقْتُ فِيمَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِحَدَّثَنِي أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ حُنَيْفٍ فَذَكَرَهُ بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِي الْفَجْرِ فِي الْيَوْمِ الثَّانِي لَا أَدْرِي أَيَّ شَيْءٍ قَالَ وَقَالَ فِي الْعِشَاءِ صَلَّى بِي حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ الْأَوَّلِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Jibril menga Baytulloh yonida imom boʻldi. U menga peshin namozini quyosh ogʻganida — soya (oyoq kiyimning) tasmasi miqdoricha boʻlganida — oʻqidi. Soʻng menga asr namozini har bir narsaning soyasi oʻzining ikki barobaricha boʻlganida oʻqidi. Soʻng menga shom namozini roʻzador iftor qiladigan paytda oʻqidi. Soʻng menga xufton namozini shafaq gʻoyib boʻlganida oʻqidi. Soʻng menga bomdod namozini roʻzadorga taom va ichimlik harom boʻladigan paytda oʻqidi. Ertasi kuni esa menga peshin namozini har bir narsaning soyasi oʻzicha boʻlganida oʻqidi. Soʻng menga asr namozini har bir narsaning soyasi oʻzining ikki barobaricha boʻlganida oʻqidi. Soʻng menga shom namozini roʻzador iftor qiladigan paytda oʻqidi. Soʻng menga xufton namozini kechaning avvalgi uchdan biri (oʻtguncha) oʻqidi. Soʻng menga bomdod namozini yorishganida oʻqidi. Soʻng menga yuzlanib: ‹Ey Muhammad, mana shu sendan oldingi paygʻambarlarning vaqtidir; vaqt esa mana shu ikki vaqt orasidadir›, dedi». Menga Abu Nuaym soʻzlab berdi: Sufyon soʻzlab berdi — Abdurrahmon ibn al-Horis ibn Ayyosh ibn Abu Rabiadan, u Hakim ibn Hakim ibn Abbod ibn Hunayfdan — va uni oʻz isnodi va maʼnosi bilan zikr qildi; faqat u ikkinchi kunning bomdodi haqida: «U nima deganini bilmayman», dedi va xufton haqida: «U menga kechaning avvalgi uchdan biri oʻtganida oʻqidi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жибрил менга Байтуллоҳ ёнида имом бўлди. У менга пешин намозини қуёш оғганида — соя (оёқ кийимнинг) тасмаси миқдорича бўлганида — ўқиди. Сўнг менга аср намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзининг икки баробарича бўлганида ўқиди. Сўнг менга шом намозини рўзадор ифтор қиладиган пайтда ўқиди. Сўнг менга хуфтон намозини шафақ ғойиб бўлганида ўқиди. Сўнг менга бомдод намозини рўзадорга таом ва ичимлик ҳаром бўладиган пайтда ўқиди. Эртаси куни эса менга пешин намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзича бўлганида ўқиди. Сўнг менга аср намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзининг икки баробарича бўлганида ўқиди. Сўнг менга шом намозини рўзадор ифтор қиладиган пайтда ўқиди. Сўнг менга хуфтон намозини кечанинг аввалги учдан бири (ўтгунча) ўқиди. Сўнг менга бомдод намозини ёришганида ўқиди. Сўнг менга юзланиб: ‹Эй Муҳаммад, мана шу сендан олдинги пайғамбарларнинг вақтидир; вақт эса мана шу икки вақт орасидадир›, деди». Менга Абу Нуайм сўзлаб берди: Суфён сўзлаб берди — Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Айёш ибн Абу Рабиадан, у Ҳаким ибн Ҳаким ибн Аббод ибн Ҳунайфдан — ва уни ўз исноди ва маъноси билан зикр қилди; фақат у иккинчи куннинг бомдоди ҳақида: «У нима деганини билмайман», деди ва хуфтон ҳақида: «У менга кечанинг аввалги учдан бири ўтганида ўқиди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُمَرَ الصَّنْعَانِيُّ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ مَانُوسَ الْعَدَنِيُّ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَاوَاتِ وَمِلْءَ الْأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُمَرَ بْنِ كَيْسَانَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ وَهْبِ بْنِ مَانُوسَ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida: «Samiʼalloohu liman hamidah», der, soʻng: «Allohumma Robbanaa lakal hamdu milʼas-samaavaati va milʼal-arzi va milʼa maa shiʼta min shayʼin baʼd», der edilar. Bizga Abdulloh ibn Ibrohim ibn Umar ibn Kayson soʻzlab berdi: Otam menga Vahb ibn Manusdan bu hadisdan boshqasini soʻzlab berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ рукуъдан бошларини кўтарганларида: «Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ», дер, сўнг: «Аллоҳумма Роббанаа лакал ҳамду милъас-самааваати ва милъал-арзи ва милъа маа шиъта мин шайъин баъд», дер эдилар. Бизга Абдуллоҳ ибн Иброҳим ибн Умар ибн Кайсон сўзлаб берди: Отам менга Ваҳб ибн Манусдан бу ҳадисдан бошқасини сўзлаб берди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاحْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أَجْرَهُ وَلَوْ كَانَ سُحْتًا لَمْ يُعْطِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Rasululloh ﷺ qon oldirdilar va hajjomga uning haqini berdilar. Agar u harom (kasb) boʻlganida, Rasululloh ﷺ unga bermagan boʻlardilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ қон олдирдилар ва ҳажжомга унинг ҳақини бердилар. Агар у ҳаром (касб) бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ унга бермаган бўлардилар».
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ الضُّبَعِيِّ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُزَفَّتِ وَالْحَنْتَمِ
Abu Jamra ad-Dubaiy aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ dubbo, naqir, muzaffat va hantamdan qaytardilar.Абу Жамра ад-Дубаий айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ дуббо, нақир, музаффат ва ҳантамдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيْسَ لِلْوَلِيِّ مَعَ الثَّيِّبِ أَمْرٌ وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ فَصَمْتُهَا إِقْرَارُهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Tul ayol bilan valiyning ishi yoʻq, yetim qizdan esa amri (roziligi) soʻraladi va uning jim turishi iqroridir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл билан валийнинг иши йўқ, етим қиздан эса амри (розилиги) сўралади ва унинг жим туриши иқроридир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ مُعَتِّبٍ عَنْ مَوْلَى بَنِي نَوْفَلٍ يَعْنِي أَبَا الْحَسَنِ قَالَسُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ بِطَلْقَتَيْنِ ثُمَّ عَتَقَا أَيَتَزَوَّجُهَا قَالَ نَعَمْ قِيلَ عَمَّنْ قَالَ أَفْتَى بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقِيلَ لِمَعْمَرٍ يَا أَبَا عُرْوَةَ مَنْ أَبُو حَسَنٍ هَذَا لَقَدْ تَحَمَّلَ صَخْرَةً عَظِيمَةً
Bani Navfalning mavlosi — yaʼni Abul-Hasan — aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan xotinini ikki taloq bilan qoʻyib yuborgan, soʻng ikkovi ozod qilingan qul haqida — u bilan qayta turmush qura oladimi, deb — soʻraldi. U: «Ha», dedi. «Buni kimdan (aytyapsan)?» deyildi. U: «Bu haqda Rasululloh ﷺ fatvo berganlar», dedi. Maʼmarga: «Ey Abu Urva, bu Abu Hasan kim oʻzi? U katta bir toshni koʻtaribdi-ku», deyildi.Бани Навфалнинг мавлоси — яъни Абул-Ҳасан — айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан хотинини икки талоқ билан қўйиб юборган, сўнг иккови озод қилинган қул ҳақида — у билан қайта турмуш қура оладими, деб — сўралди. У: «Ҳа», деди. «Буни кимдан (айтяпсан)?» дейилди. У: «Бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺ фатво берганлар», деди. Маъмарга: «Эй Абу Урва, бу Абу Ҳасан ким ўзи? У катта бир тошни кўтарибди-ку», дейилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَأَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ فِي رَمَضَانَ مِنْ الْمَدِينَةِ مَعَهُ عَشْرَةُ آلَافٍ مِنْ الْمُسْلِمِينَ وَذَلِكَ عَلَى رَأْسِ ثَمَانِ سِنِينَ وَنِصْفٍ مِنْ مَقْدَمِهِ الْمَدِينَةَ فَسَارَ بِمَنْ مَعَهُ مِنْ الْمُسْلِمِينَ إِلَى مَكَّةَ يَصُومُ وَيَصُومُونَ حَتَّى إِذَا بَلَغَ الْكَدِيدَ وَهُوَ مَا بَيْنَ عُسْفَانَ وَقُدَيْدٍ أَفْطَرَ وَأَفْطَرَ الْمُسْلِمُونَ مَعَهُ فَلَمْ يَصُمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Ramazonda Madinadan chiqdilar — u zot bilan birga musulmonlardan oʻn ming (kishi) bor edi. Bu u zotning Madinaga kelganlaridan sakkiz yarim yil oʻtgach (boʻldi). U zot oʻzlari bilan birga boʻlgan musulmonlar bilan Makkaga yurdilar — u zot roʻza tutar, ular ham roʻza tutar edilar. To Kadidga — u Usfon bilan Qudayd orasidadir — yetganlarida, u zot roʻzani ochdilar, u zot bilan birga musulmonlar ham ochdilar va u zot (bundan keyin) roʻza tutmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Рамазонда Мадинадан чиқдилар — у зот билан бирга мусулмонлардан ўн минг (киши) бор эди. Бу у зотнинг Мадинага келганларидан саккиз ярим йил ўтгач (бўлди). У зот ўзлари билан бирга бўлган мусулмонлар билан Маккага юрдилар — у зот рўза тутар, улар ҳам рўза тутар эдилар. То Кадидга — у Усфон билан Қудайд орасидадир — етганларида, у зот рўзани очдилар, у зот билан бирга мусулмонлар ҳам очдилар ва у зот (бундан кейин) рўза тутмадилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يُحَدِّثُأَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَعُمَرُ يُحَدِّثُ النَّاسَ فَمَضَى حَتَّى أَتَى الْبَيْتَ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي بَيْتِ عَائِشَةَ فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ بُرْدَ حِبَرَةٍ كَانَ مُسَجًّى بِهِ فَنَظَرَ إِلَى وَجْهِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ أَكَبَّ عَلَيْهِ يُقَبِّلُهُ ثُمَّ قَالَ وَاللَّهِ لَا يَجْمَعُ اللَّهُ عَلَيْهِ مَوْتَتَيْنِ لَقَدْ مِتَّ الْمَوْتَةَ الَّتِي لَا تَمُوتُ بَعْدَهَاحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ دَخَلَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ الْمَسْجِدَ وَعُمَرُ يُكَلِّمُ النَّاسَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ
Abu Salama ibn Abdurrahmon aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday soʻzlab berardi: Abu Bakr as-Siddiq masjidga kirdi, Umar esa odamlarga gapirib turgan edi. U yurib borib, Rasululloh ﷺ vafot etgan uyga keldi — u zot Oishaning uyida edilar. Bas, u zotning yuzlaridan yopib qoʻyilgan yoʻl-yoʻl burdni ochib, Nabiy ﷺning yuzlariga qaradi, soʻng u zotning ustiga engashib, oʻpdi va: «Allohga qasamki, Alloh unga ikki oʻlimni jamlamaydi. Sen shunday oʻlim bilan vafot etdingki, undan keyin (boshqa) oʻlim yoʻq», dedi. Bizga Yaʼqub soʻzlab berdi: Ibn Shihobning jiyani oʻz amakisidan soʻzlab berdi: Menga Abu Salama ibn Abdurrahmon soʻzlab berdiki, u Abu Hurayraning: «Abu Bakr as-Siddiq masjidga kirdi, Umar esa odamlarga gapirib turgan edi», deganini eshitgan — soʻng hadisni zikr qildi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай сўзлаб берарди: Абу Бакр ас-Сиддиқ масжидга кирди, Умар эса одамларга гапириб турган эди. У юриб бориб, Расулуллоҳ ﷺ вафот этган уйга келди — у зот Оишанинг уйида эдилар. Бас, у зотнинг юзларидан ёпиб қўйилган йўл-йўл бурдни очиб, Набий ﷺнинг юзларига қаради, сўнг у зотнинг устига энгашиб, ўпди ва: «Аллоҳга қасамки, Аллоҳ унга икки ўлимни жамламайди. Сен шундай ўлим билан вафот этдингки, ундан кейин (бошқа) ўлим йўқ», деди. Бизга Яъқуб сўзлаб берди: Ибн Шиҳобнинг жияни ўз амакисидан сўзлаб берди: Менга Абу Салама ибн Абдурраҳмон сўзлаб бердики, у Абу Ҳурайранинг: «Абу Бакр ас-Сиддиқ масжидга кирди, Умар эса одамларга гапириб турган эди», деганини эшитган — сўнг ҳадисни зикр қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَلَمْ يَكُنْ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ قَالَ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا أُمِرَ أَنْ يَقْرَأَ فِيهِ وَسَكَتَ فِيمَا أُمِرَ أَنْ يَسْكُتَ فِيهِ {قَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ} {وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّا}
Ikrima aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) peshin va asrda (jahriy) oʻqimas edi. U aytdi: Rasululloh ﷺ oʻzlariga oʻqish buyurilgan (namoz)da oʻqidilar va jim turish buyurilgan (namoz)da jim turdilar. {Albatta, sizlar uchun Allohning Rasulida goʻzal namuna bordir}. {Robbing unutuvchi emasdir}.Икрима айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) пешин ва асрда (жаҳрий) ўқимас эди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ ўзларига ўқиш буюрилган (намоз)да ўқидилар ва жим туриш буюрилган (намоз)да жим турдилар. {Албатта, сизлар учун Аллоҳнинг Расулида гўзал намуна бордир}. {Роббинг унутувчи эмасдир}.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنِي أَبِي أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ أَبَى أَنْ يَدْخُلَ الْبَيْتَ وَفِيهِ الْآلِهَةُ فَأَمَرَ بِهَا فَأُخْرِجَتْ فَأَخْرَجَ صُورَةَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ عَلَيْهِمَا السَّلَام فِي أَيْدِيهِمَا الْأَزْلَامُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاتَلَهُمْ اللَّهُ أَمَا وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمُوا مَا اقْتَسَمَا بِهَا قَطُّ قَالَ ثُمَّ دَخَلَ الْبَيْتَ فَكَبَّرَ فِي نَوَاحِي الْبَيْتِ وَخَرَجَ وَلَمْ يُصَلِّ فِي الْبَيْتِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkaga kelganlarida, ichida butlar boʻlgani holda Baytga kirishdan bosh tortdilar. U zot buyurdilar, bas, ular chiqarildi. Ibrohim va Ismoilning — qoʻllarida azlam (fol oʻqlari) bilan (chizilgan) surati ham chiqarildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Alloh ularni halok qilsin! Ogoh boʻlinglar, Allohga qasamki, ular u ikkovi bular bilan hech qachon fol ochmaganini bilar edilar», dedilar. Soʻng Baytga kirib, uning burchaklarida takbir aytdilar va chiqdilar — Baytda namoz oʻqimadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккага келганларида, ичида бутлар бўлгани ҳолда Байтга киришдан бош тортдилар. У зот буюрдилар, бас, улар чиқарилди. Иброҳим ва Исмоилнинг — қўлларида азлам (фол ўқлари) билан (чизилган) сурати ҳам чиқарилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ уларни ҳалок қилсин! Огоҳ бўлинглар, Аллоҳга қасамки, улар у иккови булар билан ҳеч қачон фол очмаганини билар эдилар», дедилар. Сўнг Байтга кириб, унинг бурчакларида такбир айтдилар ва чиқдилар — Байтда намоз ўқимадилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ فِي الثَّقَلِ مِنْ جَمْعٍ بِلَيْلٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uni Jamʼdan (Muzdalifadan) kechasi saqal (yuk va zaiflar) bilan birga joʻnatdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уни Жамъдан (Муздалифадан) кечаси сақал (юк ва заифлар) билан бирга жўнатдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ كَرِهَ نَبِيذَ الْبُسْرِ وَحْدَهُ وَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدَ الْقَيْسِ عَنْ الْمُزَّاءِ فَأَكْرَهُ أَنْ يَكُونَ الْبُسْرُ وَحْدَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U yolgʻiz busrdan (xom xurmodan) qilingan nabizni yoqtirmasdi va: «Rasululloh ﷺ Abdulqaysni muzzaʼdan qaytardilar, shuning uchun men busrning yolgʻiz oʻzi boʻlishini yoqtirmayman», der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У ёлғиз бусрдан (хом хурмодан) қилинган набизни ёқтирмасди ва: «Расулуллоҳ ﷺ Абдулқайсни муззаъдан қайтардилар, шунинг учун мен бусрнинг ёлғиз ўзи бўлишини ёқтирмайман», дер эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ وَعَفَّانُ قَالَا حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلَاةِ الصُّبْحِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ تَنْزِيلُ السَّجْدَةَ وَهَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ قَالَ عَفَّانُ بِ الم تَنْزِيلُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma kuni bomdod namozida {Tanziyl}us-Sajda va {Hal ato alal-inson}ni oʻqir edilar. Affon: «{Alif Lom Mim, Tanziyl} bilan», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума куни бомдод намозида {Танзийл}ус-Сажда ва {Ҳал ато алал-инсон}ни ўқир эдилар. Аффон: «{Алиф Лом Мим, Танзийл} билан», деди.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ أَخْبَرَنَا بُكَيْرُ بْنُ أَبِي السَّمِيطِ قَالَ قَتَادَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ فِي صَلَاةِ الْغَدَاةِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ تَنْزِيلُ السَّجْدَةَ وَهَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma kuni bomdod namozida {Tanziyl}us-Sajda va {Hal ato alal-inson}ni oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума куни бомдод намозида {Танзийл}ус-Сажда ва {Ҳал ато алал-инсон}ни ўқидилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا عَبْدُ رَبِّهِ بْنُ بَارِقٍ الْحَنَفِيُّ حَدَّثَنَا سِمَاكٌ أَبُو زُمَيْلٍ الْحَنَفِيُّ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ كَانَ لَهُ فَرَطَانِ مِنْ أُمَّتِي دَخَلَ الْجَنَّةَ فَقَالَتْ عَائِشَةُ بِأَبِي فَمَنْ كَانَ لَهُ فَرَطٌ فَقَالَ وَمَنْ كَانَ لَهُ فَرَطٌ يَا مُوَفَّقَةُ قَالَتْ فَمَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ فَرَطٌ مِنْ أُمَّتِكَ قَالَ فَأَنَا فَرَطُ أُمَّتِي لَمْ يُصَابُوا بِمِثْلِي
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan kimning ikkita farati (oldin yuborgan farzandi) boʻlsa, jannatga kiradi», deyayotganlarini eshitdim. Shunda Oisha (roziyallohu anho): «Otam fido boʻlsin, kimning bitta farati boʻlsa-chi?» dedi. U zot: «Kimning bitta farati boʻlsa ham (jannatga kiradi), ey muvaffaqa», dedilar. U: «Ummatingizdan kimning farati boʻlmasa-chi?» dedi. U zot: «Men ummatimning faratiman, ular menga oʻxshash (musibat) bilan hech qachon musibatlanmaydilar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан кимнинг иккита фарати (олдин юборган фарзанди) бўлса, жаннатга киради», деяётганларини эшитдим. Шунда Оиша (розияллоҳу анҳо): «Отам фидо бўлсин, кимнинг битта фарати бўлса-чи?» деди. У зот: «Кимнинг битта фарати бўлса ҳам (жаннатга киради), эй муваффақа», дедилар. У: «Умматингиздан кимнинг фарати бўлмаса-чи?» деди. У зот: «Мен умматимнинг фаратиман, улар менга ўхшаш (мусибат) билан ҳеч қачон мусибатланмайдилар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنِي حَبِيبٌ يَعْنِي ابْنَ الزُّبَيْرِ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَرَأَيْتُ رَجُلًا يُصَلِّي فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَانَ يُكَبِّرُ إِذَا سَجَدَ وَإِذَا رَفَعَ وَإِذَا خَفَضَ فَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ فَذَكَرْتُهُ لِابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَا أُمَّ لَكَ تِلْكَ صَلَاةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ikrima (rahimahulloh) aytdi: Men Nabiy ﷺ ning masjidlarida bir kishini namoz oʻqiyotganini koʻrdim; u sajda qilganda ham, boshini koʻtarganda ham, egilganda ham takbir aytardi. Men buni inkor qildim va buni Ibn Abbosga aytdim. U: «Onasiz qolgur! Bu Rasululloh ﷺ ning namozlaridir», dedi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Набий ﷺ нинг масжидларида бир кишини намоз ўқиётганини кўрдим; у сажда қилганда ҳам, бошини кўтарганда ҳам, эгилганда ҳам такбир айтарди. Мен буни инкор қилдим ва буни Ибн Аббосга айтдим. У: «Онасиз қолгур! Бу Расулуллоҳ ﷺ нинг намозларидир», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَيْتِ مَيْمُونَةَ فَوَضَعْتُ لَهُ وَضُوءًا مِنْ اللَّيْلِ فَقَالَتْ لَهُ مَيْمُونَةُ وَضَعَ لَكَ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ اللَّهُمَّ فَقِّهُّ فِي الدِّينِ وَعَلِّمْهُ التَّأْوِيلَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Maymunaning uyida edilar. Men kechasi u zot uchun tahorat suvini qoʻydim. Maymuna u zotga: «Buni sizga Abdulloh ibn Abbos qoʻydi», dedi. Shunda u zot: «Allohim, uni dinda faqih qilgin va unga taʼvilni oʻrgatgin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Маймунанинг уйида эдилар. Мен кечаси у зот учун таҳорат сувини қўйдим. Маймуна у зотга: «Буни сизга Абдуллоҳ ибн Аббос қўйди», деди. Шунда у зот: «Аллоҳим, уни динда фақиҳ қилгин ва унга таъвилни ўргатгин», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ وَحَسَنُ بْنُ مُوسَى قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ قَالَ أَبِي حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا ابْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَلَيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا مَاتَ عُثْمَانُ بْنُ مَظْعُونٍ قَالَتْ امْرَأَتُهُ هَنِيئًا لَكَ يَا ابْنَ مَظْعُونٍ بِالْجَنَّةِ قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَظْرَةَ غَضَبٍ فَقَالَ لَهَا مَا يُدْرِيكِ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَرَسُولُ اللَّهِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي قَالَ عَفَّانُ وَلَا بِهِ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَارِسُكَ وَصَاحِبُكَ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَالَ ذَلِكَ لِعُثْمَانَ وَكَانَ مِنْ خِيَارِهِمْ حَتَّى مَاتَتْ رُقَيَّةُ ابْنَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ الْحَقِي بِسَلَفِنَا الْخَيْرِ عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ قَالَ وَبَكَتْ النِّسَاءُ فَجَعَلَ عُمَرُ يَضْرِبُهُنَّ بِسَوْطِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعُمَرَ دَعْهُنَّ يَبْكِينَ وَإِيَّاكُنَّ وَنَعِيقَ الشَّيْطَانِ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَهْمَا يَكُنْ مِنْ الْقَلْبِ وَالْعَيْنِ فَمِنْ اللَّهِ وَالرَّحْمَةِ وَمَهْمَا كَانَ مِنْ الْيَدِ وَاللِّسَانِ فَمِنْ الشَّيْطَانِ وَقَعَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى شَفِيرِ الْقَبْرِ وَفَاطِمَةُ إِلَى جَنْبِهِ تَبْكِي فَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْسَحُ عَيْنَ فَاطِمَةَ بِثَوْبِهِ رَحْمَةً لَهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Usmon ibn Mazʼun vafot etganida, uning xotini: «Ey Ibn Mazʼun, jannat sizga muborak boʻlsin», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga gʻazab bilan qaradilar va: «Buni qayerdan bilding? Allohga qasamki, men Allohning Rasuliman, ammo menga nima qilinishini bilmayman», dedilar. Affon: «unga ham nima qilinishini», dedi. U ayol: «Ey Allohning Rasuli, u sizning otlik (jangchi)ngiz va sohibingiz-ku!» dedi. U zot Usmon haqida shuni deganlarida, bu Rasululloh ﷺ ning sahobalariga ogʻir botdi — u ularning eng yaxshilaridan edi — hatto Rasululloh ﷺ ning qizlari Ruqayya vafot etganida, u zot: «Bizning yaxshi salafimiz Usmon ibn Mazʼunga qoʻshilgin», dedilar. Ayollar yigʻladilar, Umar esa ularni qamchisi bilan ura boshladi. Shunda Nabiy ﷺ Umarga: «Ularni qoʻy, yigʻlayversinlar. Sizlar esa shaytonning nayrasidan saqlaninglar», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Qalbdan va koʻzdan boʻlgan narsa Allohdan va rahmatdandir; qoʻldan va tildan boʻlgan narsa esa shaytondandir», dedilar. Rasululloh ﷺ qabrning chetiga oʻtirdilar, Fotima esa yonlarida yigʻlab turardi. Nabiy ﷺ unga rahmlari kelib, Fotimaning koʻzini kiyimlari bilan arta boshladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Усмон ибн Мазъун вафот этганида, унинг хотини: «Эй Ибн Мазъун, жаннат сизга муборак бўлсин», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга ғазаб билан қарадилар ва: «Буни қаердан билдинг? Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳнинг Расулиман, аммо менга нима қилинишини билмайман», дедилар. Аффон: «унга ҳам нима қилинишини», деди. У аёл: «Эй Аллоҳнинг Расули, у сизнинг отлик (жангчи)нгиз ва соҳибингиз-ку!» деди. У зот Усмон ҳақида шуни деганларида, бу Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларига оғир ботди — у уларнинг энг яхшиларидан эди — ҳатто Расулуллоҳ ﷺ нинг қизлари Руқайя вафот этганида, у зот: «Бизнинг яхши салафимиз Усмон ибн Мазъунга қўшилгин», дедилар. Аёллар йиғладилар, Умар эса уларни қамчиси билан ура бошлади. Шунда Набий ﷺ Умарга: «Уларни қўй, йиғлайверсинлар. Сизлар эса шайтоннинг найрасидан сақланинглар», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Қалбдан ва кўздан бўлган нарса Аллоҳдан ва раҳматдандир; қўлдан ва тилдан бўлган нарса эса шайтондандир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ қабрнинг четига ўтирдилар, Фотима эса ёнларида йиғлаб турарди. Набий ﷺ унга раҳмлари келиб, Фотиманинг кўзини кийимлари билан арта бошладилар.