حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَسَهْلُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، - الْمَعْنَى - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اسْتَعَاذَكُمْ بِاللَّهِ فَأَعِيذُوهُ وَمَنْ سَأَلَكُمْ بِاللَّهِ فَأَعْطُوهُ " . وَقَالَ سَهْلٌ وَعُثْمَانُ " وَمَنْ دَعَاكُمْ فَأَجِيبُوهُ " . ثُمَّ اتَّفَقُوا " وَمَنْ آتَى إِلَيْكُمْ مَعْرُوفًا فَكَافِئُوهُ " . قَالَ مُسَدَّدٌ وَعُثْمَانُ " فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَادْعُوا اللَّهَ لَهُ حَتَّى تَعْلَمُوا أَنْ قَدْ كَافَأْتُمُوهُ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim sizlardan Alloh nomi bilan panoh soʻrasa, unga panoh beringlar. Kim sizlardan Alloh nomi bilan (biror narsa) soʻrasa, unga beringlar». Sahl va Usmon (rivoyatlarida): «Kim sizlarni (mehmonga yoki biror ishga) chaqirsa, unga ijobat qilinglar», deydilar. Soʻng (roviylar) ittifoq qilib (shunday) dedilar: «Kim sizlarga yaxshilik qilsa, unga (xuddi shunday yaxshilik bilan) mukofot beringlar». Musaddad va Usmon (rivoyatlarida): «Agar (mukofot qaytarishga imkon) topmasangiz, unga (yaxshilik) mukofotini berib boʻlganingizni bilguningizcha, u uchun Allohga duo qilinglar», deyilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким сизлардан Аллоҳ номи билан паноҳ сўраса, унга паноҳ беринглар. Ким сизлардан Аллоҳ номи билан (бирор нарса) сўраса, унга беринглар». Саҳл ва Усмон (ривоятларида): «Ким сизларни (меҳмонга ёки бирор ишга) чақирса, унга ижобат қилинглар», дейдилар. Сўнг (ровийлар) иттифоқ қилиб (шундай) дедилар: «Ким сизларга яхшилик қилса, унга (худди шундай яхшилик билан) мукофот беринглар». Мусаддад ва Усмон (ривоятларида): «Агар (мукофот қайтаришга имкон) топмасангиз, унга (яхшилик) мукофотини бериб бўлганингизни билгунингизча, у учун Аллоҳга дуо қилинглар», дейилган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي خَالِي الْحَارِثُ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَتْ تَحْتِي امْرَأَةٌ وَكُنْتُ أُحِبُّهَا وَكَانَ عُمَرُ يَكْرَهُهَا فَقَالَ لِي طَلِّقْهَا فَأَبَيْتُ فَأَتَى عُمَرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " طَلِّقْهَا " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Mening bir xotinim bor edi, men uni sevardim, Umar esa uni yoqtirmas edi. U menga: ‹Uni taloq qil›, dedi. Men koʻnmadim. Shunda Umar Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. Nabiy ﷺ: ‹Uni taloq qil›, dedilar».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Менинг бир хотиним бор эди, мен уни севардим, Умар эса уни ёқтирмас эди. У менга: ‹Уни талоқ қил›, деди. Мен кўнмадим. Шунда Умар Набий ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. Набий ﷺ: ‹Уни талоқ қил›, дедилар».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَبَرَّ الْبِرِّ صِلَةُ الْمَرْءِ أَهْلَ وُدِّ أَبِيهِ بَعْدَ أَنْ يُوَلِّيَ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Eng yaxshi yaxshiliklardan biri — kishining otasi vafot etganidan keyin uning doʻstlari bilan yaxshi munosabatda boʻlishidir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Энг яхши яхшиликлардан бири — кишининг отаси вафот этганидан кейин унинг дўстлари билан яхши муносабатда бўлишидир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، - وَهَذَا حَدِيثُ الْهَمْدَانِيِّ وَهُوَ أَتَمُّ - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ جُلَيْدٍ الْحَجْرِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو يَقُولُ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَمْ نَعْفُو عَنِ الْخَادِمِ فَصَمَتَ ثُمَّ أَعَادَ عَلَيْهِ الْكَلاَمَ فَصَمَتَ فَلَمَّا كَانَ فِي الثَّالِثَةِ قَالَ " اعْفُوا عَنْهُ فِي كُلِّ يَوْمٍ سَبْعِينَ مَرَّةً " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, xizmatkorni kuniga necha marta avf etaylik?» dedi. U zot jim turdilar. Soʻng u (kishi) gapini takrorladi, u zot yana jim turdilar. Uchinchi marta soʻraganda, u zot: «Uni har kuni yetmish marta avf eting», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, хизматкорни кунига неча марта авф этайлик?» деди. У зот жим турдилар. Сўнг у (киши) гапини такрорлади, у зот яна жим турдилар. Учинчи марта сўраганда, у зот: «Уни ҳар куни етмиш марта авф этинг», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا نَصَحَ لِسَيِّدِهِ وَأَحْسَنَ عِبَادَةَ اللَّهِ فَلَهُ أَجْرُهُ مَرَّتَيْنِ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, qul oʻz xojasiga sodiq boʻlsa va Allohga chiroyli ibodat qilsa, unga ikki barobar ajri boʻladi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, қул ўз хожасига содиқ бўлса ва Аллоҳга чиройли ибодат қилса, унга икки баробар ажри бўлади».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُسْلِمٍ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْيَهُودَ إِذَا سَلَّمَ عَلَيْكُمْ أَحَدُهُمْ فَإِنَّمَا يَقُولُ السَّامُ عَلَيْكُمْ فَقُولُوا وَعَلَيْكُمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ وَرَوَاهُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ قَالَ فِيهِ " وَعَلَيْكُمْ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, yahudiylardan biri sizlarga salom berganida, u faqat: ‹Assomu alaykum› (sizlarga oʻlim boʻlsin), — deydi, xolos. Bas, sizlar: ‹Va alaykum› (sizlarga ham), — deyinglar». Abu Dovud aytdi: Buni Molik ham Abdulloh ibn Dinordan shunday rivoyat qilgan va Savriy ham uni Abdulloh ibn Dinordan rivoyat qilib, unda: «Va alaykum», — degan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, яҳудийлардан бири сизларга салом берганида, у фақат: ‹Ассому алайкум› (сизларга ўлим бўлсин), — дейди, холос. Бас, сизлар: ‹Ва алайкум› (сизларга ҳам), — дейинглар». Абу Довуд айтди: Буни Молик ҳам Абдуллоҳ ибн Динордан шундай ривоят қилган ва Саврий ҳам уни Абдуллоҳ ибн Динордан ривоят қилиб, унда: «Ва алайкум», — деган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي لَيْلَى، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ وَذَكَرَ، قِصَّةً قَالَ فَدَنَوْنَا - يَعْنِي - مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَبَّلْنَا يَدَهُ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir voqeani zikr qildi va dedi: Soʻng biz Nabiy ﷺ ga yaqinlashdik va u zotning qoʻllaridan oʻpdik.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир воқеани зикр қилди ва деди: Сўнг биз Набий ﷺ га яқинлашдик ва у зотнинг қўлларидан ўпдик.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اقْتُلُوا الْحَيَّاتِ وَذَا الطُّفْيَتَيْنِ وَالأَبْتَرَ فَإِنَّهُمَا يَلْتَمِسَانِ الْبَصَرَ وَيُسْقِطَانِ الْحَبَلَ " . قَالَ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَقْتُلُ كُلَّ حَيَّةٍ وَجَدَهَا فَأَبْصَرَهُ أَبُو لُبَابَةَ أَوْ زَيْدُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ يُطَارِدُ حَيَّةً فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ نُهِيَ عَنْ ذَوَاتِ الْبُيُوتِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ilonlarni, ikki chiziqlisini va dumi kaltasini oʻldiringlar, chunki ular koʻzning nurini oladi va homilani tushiradi», dedilar. (Rovii Solim) aytadi: Abdulloh (ibn Umar) topgan har bir ilonni oʻldirar edi. Bir kuni Abu Lubobaa yoki Zayd ibn Xattob uni bir ilonni quvib yurganini koʻrib qoldi-da: «Uy ilonlarini (oʻldirish) qaytarilgan», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Илонларни, икки чизиқлисини ва думи калтасини ўлдиринглар, чунки улар кўзнинг нурини олади ва ҳомилани туширади», дедилар. (Ровии Солим) айтади: Абдуллоҳ (ибн Умар) топган ҳар бир илонни ўлдирар эди. Бир куни Абу Лубобаа ёки Зайд ибн Хаттоб уни бир илонни қувиб юрганини кўриб қолди-да: «Уй илонларини (ўлдириш) қайтарилган», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ، سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي صَالِحٍ الْمُزَنِيِّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَمْشِيَ - يَعْنِي الرَّجُلَ - بَيْنَ الْمَرْأَتَيْنِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ (kishining) — yaʼni erkakning — ikki ayolning oʻrtasida yurishidan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ (кишининг) — яъни эркакнинг — икки аёлнинг ўртасида юришидан қайтардилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُقْبَلُ صَلاَةٌ بِغَيْرِ طُهُورٍ وَلاَ صَدَقَةٌ مِنْ غُلُولٍ " . قَالَ هَنَّادٌ فِي حَدِيثِهِ " إِلاَّ بِطُهُورٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ شَيْءٍ فِي هَذَا الْبَابِ وَأَحْسَنُ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ . وَأَبُو الْمَلِيحِ بْنُ أُسَامَةَ اسْمُهُ عَامِرٌ وَيُقَالُ زَيْدُ بْنُ أُسَامَةَ بْنِ عُمَيْرٍ الْهُذَلِيُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladi: U zot: «Tahoratsiz namoz qabul qilinmaydi va gʻululdan (urush oʻljasidan oʻgʻirlangan narsadan) berilgan sadaqa ham (qabul boʻlmaydi)», dedilar. Hannod oʻz rivoyatida: «...tahorat bilan boʻlmasa (qabul qilinmaydi)», dedi.
Abu Iso (Termiziy) aytdi: Bu hadis bu bobda kelgan eng sahih va eng yaxshi (hadis)dir. Bu bobda Abu Malih otasidan (rivoyat qilgani), shuningdek Abu Hurayra va Anasdan ham (rivoyatlar bor). Abu Malih ibn Usomaning ismi Omir boʻlib, uni Zayd ibn Usoma ibn Umayr al-Huzaliy ham deyishadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилади: У зот: «Таҳорациз намоз қабул қилинмайди ва ғулулдан (уруш ўлжасидан ўғирланган нарсадан) берилган садақа ҳам (қабул бўлмайди)», дедилар. Ҳаннод ўз ривоятида: «...таҳорат билан бўлмаса (қабул қилинмайди)», деди.
Абу Исо (Термизий) айтди: Бу ҳадис бу бобда келган энг саҳиҳ ва энг яхши (ҳадис)дир. Бу бобда Абу Малиҳ отасидан (ривоят қилгани), шунингдек Абу Ҳурайра ва Анасдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Малиҳ ибн Усоманинг исми Омир бўлиб, уни Зайд ибн Усома ибн Умайр ал-Ҳузалий ҳам дейишади.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَقِيتُ يَوْمًا عَلَى بَيْتِ حَفْصَةَ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى حَاجَتِهِ مُسْتَقْبِلَ الشَّأْمِ مُسْتَدْبِرَ الْكَعْبَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Bir kuni Hafsaning uyiga chiqqan edim, Paygʻambar ﷺ ni Shomga yuzlanib, Kaʼbaga orqa oʻgirgan holda hojat qilayotganlarini koʻrdim.
Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Бир куни Ҳафсанинг уйига чиққан эдим, Пайғамбар ﷺ ни Шомга юзланиб, Каъбага орқа ўгирган ҳолда ҳожат қилаётганларини кўрдим.
Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
وَقَدْ رُوِيَ فِي، حَدِيثٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ تَوَضَّأَ عَلَى طُهْرٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهِ عَشْرَ حَسَنَاتٍ " . قَالَ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الإِفْرِيقِيُّ عَنْ أَبِي غُطَيْفٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ عَنِ الإِفْرِيقِيِّ . وَهُوَ إِسْنَادٌ ضَعِيفٌ . قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ ذُكِرَ لِهِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ هَذَا الْحَدِيثُ فَقَالَ هَذَا إِسْنَادٌ مَشْرِقِيٌّ . قَالَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ بِعَيْنِي مِثْلَ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan Paygʻambar ﷺning shunday deganlari rivoyat qilingan: U zot: «Kim tahoratli holida (yangidan) tahorat qilsa, Alloh unga buning evaziga oʻnta savob yozadi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadisni Ifriqiy Abu Gʻutayfdan, u Ibn Umardan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilgan. Buni bizga Husayn ibn Hurays al-Marvaziy soʻzlab berdi, unga Muhammad ibn Yazid al-Vositiy Ifriqiydan rivoyat qildi. Bu zaif isnoddir. Ali ibn al-Madiniy aytdi: Yahyo ibn Said al-Qatton aytdi: Hishom ibn Urvaga bu hadis zikr qilinganda, u: ‹Bu mashriqiy isnoddir›, dedi. (Abu Iso) aytdi: Men Ahmad ibn al-Hasanning shunday deganini eshitdim: Men Ahmad ibn Hanbalning: ‹Men oʻz koʻzim bilan Yahyo ibn Said al-Qattonga oʻxshaganini koʻrmadim›, deganini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан Пайғамбар ﷺнинг шундай деганлари ривоят қилинган: У зот: «Ким таҳоратли ҳолида (янгидан) таҳорат қилса, Аллоҳ унга бунинг эвазига ўнта савоб ёзади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадисни Ифриқий Абу Ғутайфдан, у Ибн Умардан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилган. Буни бизга Ҳусайн ибн Ҳурайс ал-Марвазий сўзлаб берди, унга Муҳаммад ибн Язид ал-Воситий Ифриқийдан ривоят қилди. Бу заиф исноддир. Али ибн ал-Мадиний айтди: Яҳё ибн Саид ал-Қаттон айтди: Ҳишом ибн Урвага бу ҳадис зикр қилинганда, у: ‹Бу машриқий исноддир›, деди. (Абу Исо) айтди: Мен Аҳмад ибн ал-Ҳасаннинг шундай деганини эшитдим: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг: ‹Мен ўз кўзим билан Яҳё ибн Саид ал-Қаттонга ўхшаганини кўрмадим›, деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُسْأَلُ عَنِ الْمَاءِ يَكُونُ فِي الْفَلاَةِ مِنَ الأَرْضِ وَمَا يَنُوبُهُ مِنَ السِّبَاعِ وَالدَّوَابِّ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ لَمْ يَحْمِلِ الْخَبَثَ " . قَالَ عَبْدَةُ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْقُلَّةُ هِيَ الْجِرَارُ وَالْقُلَّةُ الَّتِي يُسْتَقَى فِيهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالُوا إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ لَمْ يُنَجِّسْهُ شَيْءٌ مَا لَمْ يَتَغَيَّرْ رِيحُهُ أَوْ طَعْمُهُ وَقَالُوا يَكُونُ نَحْوًا مِنْ خَمْسِ قِرَبٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan, dasht-yerdagi suv va unga yirtqich hayvonlar hamda chorva mollari kelib (suv ichgani) haqida soʻralayotganini eshitdim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Suv ikki qulla boʻlsa, najosatni koʻtarmaydi (najas boʻlmaydi)», dedilar». Abda aytdi: Muhammad ibn Ishoq aytdi: Qulla — bu (katta) kuzalar va suv olinadigan idishdir. Abu Iso aytdi: Bu Shofeʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir; ular: ‹Suv ikki qulla boʻlsa, hidi yoki taʼmi oʻzgarmagunicha uni hech narsa najas qilmaydi›, dedilar. Va: ‹U taxminan besh mesh (suv) boʻladi›, dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан, дашт-ердаги сув ва унга йиртқич ҳайвонлар ҳамда чорва моллари келиб (сув ичгани) ҳақида сўралаётганини эшитдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сув икки қулла бўлса, нажосатни кўтармайди (нажас бўлмайди)», дедилар». Абда айтди: Муҳаммад ибн Ишоқ айтди: Қулла — бу (катта) кузалар ва сув олинадиган идишдир. Абу Исо айтди: Бу Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир; улар: ‹Сув икки қулла бўлса, ҳиди ёки таъми ўзгармагунича уни ҳеч нарса нажас қилмайди›, дедилар. Ва: ‹У тахминан беш меш (сув) бўлади›, дедилар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الزُّبَيْرِيُّ عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، سَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَبُولُ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَإِنَّمَا يُكْرَهُ هَذَا عِنْدَنَا إِذَا كَانَ عَلَى الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ . وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ ذَلِكَ . وَهَذَا أَحْسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الْمُهَاجِرِ بْنِ قُنْفُذٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ وَعَلْقَمَةَ بْنِ الْفَغْوَاءِ وَجَابِرٍ وَالْبَرَاءِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺga salom berdi, u zot esa bavl qilayotgan edilar, shuning uchun unga (darhol) alik olmadilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu (makruhlik) bizning nazdimizda faqat kishi axlat yoki bavl (qilish) holatida boʻlgandagina makruh boʻladi. Baʼzi ilm ahli buni shunday tafsir qilganlar. Bu bobda rivoyat qilingan eng yaxshi narsadir. Abu Iso aytdi: Bu bobda Muhojir ibn Qunfuz, Abdulloh ibn Hanzala, Alqama ibn Fagʻvo, Jobir va Baroʼ (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyatlar) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺга салом берди, у зот эса бавл қилаётган эдилар, шунинг учун унга (дарҳол) алик олмадилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (макруҳлик) бизнинг наздимизда фақат киши ахлат ёки бавл (қилиш) ҳолатида бўлгандагина макруҳ бўлади. Баъзи илм аҳли буни шундай тафсир қилганлар. Бу бобда ривоят қилинган энг яхши нарсадир. Абу Исо айтди: Бу бобда Муҳожир ибн Қунфуз, Абдуллоҳ ибн Ҳанзала, Алқама ибн Фағво, Жобир ва Барў (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَقْرَإِ الْحَائِضُ وَلاَ الْجُنُبُ شَيْئًا مِنَ الْقُرْآنِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَقْرَإِ الْجُنُبُ وَلاَ الْحَائِضُ " . وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِثْلِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالُوا لاَ تَقْرَأُ الْحَائِضُ وَلاَ الْجُنُبُ مِنَ الْقُرْآنِ شَيْئًا إِلاَّ طَرَفَ الآيَةِ وَالْحَرْفَ وَنَحْوَ ذَلِكَ وَرَخَّصُوا لِلْجُنُبِ وَالْحَائِضِ فِي التَّسْبِيحِ وَالتَّهْلِيلِ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ إِنَّ إِسْمَاعِيلَ بْنَ عَيَّاشٍ يَرْوِي عَنْ أَهْلِ الْحِجَازِ وَأَهْلِ الْعِرَاقِ أَحَادِيثَ مَنَاكِيرَ . كَأَنَّهُ ضَعَّفَ رِوَايَتَهُ عَنْهُمْ فِيمَا يَنْفَرِدُ بِهِ . وَقَالَ إِنَّمَا حَدِيثُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ عَنْ أَهْلِ الشَّأْمِ . وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ أَصْلَحُ مِنْ بَقِيَّةَ وَلِبَقِيَّةَ أَحَادِيثُ مَنَاكِيرُ عَنِ الثِّقَاتِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ ذَلِكَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Hayzli ayol ham, junub kishi ham Qurʼondan biror narsa oʻqimasin», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Alidan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisini biz faqat Ismoil ibn Ayyoshning Muso ibn Uqbadan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan: «Junub kishi ham, hayzli ayol ham oʻqimasin» degan hadisi orqaligina bilamiz. Bu — Nabiy ﷺning sahobalaridan, tobeinlardan va ulardan keyingilardan, jumladan Sufyon as-Savriy, Ibn Muborak, Shofeiy, Ahmad va Ishoq kabi koʻpchilik ilm ahlining soʻzidir. Ular: «Hayzli ayol ham, junub kishi ham Qurʼondan biror narsa oʻqimasin, faqat ayatning bir qismi, harf va shu kabilar bundan mustasno», deyishgan; junub va hayzli kishiga tasbeh va tahlil aytishga ruxsat berishgan. (Abu Iso) aytdi: Muhammad ibn Ismoilning shunday deganini eshitdim: «Ismoil ibn Ayyosh Hijoz va Iroq ahlidan munkar hadislar rivoyat qiladi». Goʻyo u (Ismoilning) ulardan yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan narsasini zaif sanagandek (boʻldi). Va (Muhammad): «Ismoil ibn Ayyoshning (sahih) hadisi faqat Shom ahlidan boʻlganidir», dedi. Ahmad ibn Hanbal: «Ismoil ibn Ayyosh Baqiyyadan koʻra yaxshiroqdir; Baqiyyaning ishonchli rovilardan rivoyat qilgan munkar hadislari bor», dedi. Abu Iso aytdi: Menga Ahmad ibn Hasan aytdiki, men Ahmad ibn Hanbalning shuni aytganini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ҳайзли аёл ҳам, жунуб киши ҳам Қуръондан бирор нарса ўқимасин», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадисини биз фақат Исмоил ибн Айёшнинг Мусо ибн Уқбадан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан: «Жунуб киши ҳам, ҳайзли аёл ҳам ўқимасин» деган ҳадиси орқалигина биламиз. Бу — Набий ﷺнинг саҳобаларидан, тобеинлардан ва улардан кейингилардан, жумладан Суфён ас-Саврий, Ибн Муборак, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ каби кўпчилик илм аҳлининг сўзидир. Улар: «Ҳайзли аёл ҳам, жунуб киши ҳам Қуръондан бирор нарса ўқимасин, фақат аятнинг бир қисми, ҳарф ва шу кабилар бундан мустасно», дейишган; жунуб ва ҳайзли кишига тасбеҳ ва таҳлил айтишга рухсат беришган. (Абу Исо) айтди: Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: «Исмоил ибн Айёш Ҳижоз ва Ироқ аҳлидан мункар ҳадислар ривоят қилади». Гўё у (Исмоилнинг) улардан ёлғиз ўзи ривоят қилган нарсасини заиф санагандек (бўлди). Ва (Муҳаммад): «Исмоил ибн Айёшнинг (саҳиҳ) ҳадиси фақат Шом аҳлидан бўлганидир», деди. Аҳмад ибн Ҳанбал: «Исмоил ибн Айёш Бақийядан кўра яхшироқдир; Бақийянинг ишончли ровилардан ривоят қилган мункар ҳадислари бор», деди. Абу Исо айтди: Менга Аҳмад ибн Ҳасан айтдики, мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг шуни айтганини эшитдим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْوَقْتُ الأَوَّلُ مِنَ الصَّلاَةِ رِضْوَانُ اللَّهِ وَالْوَقْتُ الآخِرُ عَفْوُ اللَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ فَرْوَةَ لاَ يُرْوَى إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ وَلَيْسَ هُوَ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَاضْطَرَبُوا عَنْهُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَهُوَ صَدُوقٌ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozning avvalgi vaqti — Allohning rizosi, oxirgi vaqti esa — Allohning afvidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir. Ibn Abbos ham Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qilgan. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Umar, Oisha va Ibn Masʼuddan (ham hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ummu Farvaning hadisi faqat Abdulloh ibn Umar al-Umariyning hadisi orqaligina rivoyat qilinadi, u esa hadis ahli nazdida kuchli (rovi) emas, bu hadisda undan (rivoyatni) chalkash keltirganlar, garchi u sodiq boʻlsa-da; Yahyo ibn Said uning hifzi (yodlash quvvati) toʻgʻrisida (tanqidiy) gapirgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намознинг аввалги вақти — Аллоҳнинг ризоси, охирги вақти эса — Аллоҳнинг афвидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир. Ибн Аббос ҳам Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилган. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Ибн Умар, Оиша ва Ибн Масъуддан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Умму Фарванинг ҳадиси фақат Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарийнинг ҳадиси орқалигина ривоят қилинади, у эса ҳадис аҳли наздида кучли (рови) эмас, бу ҳадисда ундан (ривоятни) чалкаш келтирганлар, гарчи у содиқ бўлса-да; Яҳё ибн Саид унинг ҳифзи (ёдлаш қуввати) тўғрисида (танқидий) гапирган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الَّذِي تَفُوتُهُ صَلاَةُ الْعَصْرِ فَكَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَنَوْفَلِ بْنِ مُعَاوِيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ الزُّهْرِيُّ أَيْضًا عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Asr namozini qoldirib (oʻtkazib) yuborgan kishi xuddi ahli va molidan ayrilgan (talangan) kabidir», dedilar. Bu bobda Burayda va Navfal ibn Muoviyadan (ham hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Buni az-Zuhriy ham Solimdan, u otasi Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Аср намозини қолдириб (ўтказиб) юборган киши худди аҳли ва молидан айрилган (таланган) кабидир», дедилар. Бу бобда Бурайда ва Навфал ибн Муовиядан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Буни аз-Зуҳрий ҳам Солимдан, у отаси Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صَلاَةُ الْجَمَاعَةِ تَفْضُلُ عَلَى صَلاَةِ الرَّجُلِ وَحْدَهُ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا رَوَى نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " تَفْضُلُ صَلاَةُ الْجَمِيعِ عَلَى صَلاَةِ الرَّجُلِ وَحْدَهُ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَامَّةُ مَنْ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا قَالُوا " خَمْسٍ وَعِشْرِينَ " . إِلاَّ ابْنَ عُمَرَ فَإِنَّهُ قَالَ " بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Jamoat namozi yolgʻiz kishining namozidan yigirma yetti daraja afzaldir», dedilar. U (Abu Iso) dedi: Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud, Ubay ibn Kaʼb, Muoz ibn Jabal, Abu Said, Abu Hurayra va Anas ibn Molikdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Nofiʼ ham Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shunday rivoyat qilgan: u zot: «Jamoat namozi yolgʻiz kishining namozidan yigirma yetti daraja afzaldir», dedilar. Abu Iso aytdi: Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlarning aksariyati «yigirma besh» deganlar; faqat Ibn Umargina «yigirma yetti» degan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жамоат намози ёлғиз кишининг намозидан йигирма етти даража афзалдир», дедилар. У (Абу Исо) деди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Убай ибн Каъб, Муоз ибн Жабал, Абу Саид, Абу Ҳурайра ва Анас ибн Моликдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Нофиъ ҳам Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шундай ривоят қилган: у зот: «Жамоат намози ёлғиз кишининг намозидан йигирма етти даража афзалдир», дедилар. Абу Исо айтди: Набий ﷺдан ривоят қилганларнинг аксарияти «йигирма беш» деганлар; фақат Ибн Умаргина «йигирма етти» деган.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا جَلَسَ فِي الصَّلاَةِ وَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رُكْبَتِهِ وَرَفَعَ إِصْبَعَهُ الَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ الْيُمْنَى يَدْعُو بِهَا وَيَدُهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ بَاسِطَهَا عَلَيْهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَنُمَيْرٍ الْخُزَاعِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي حُمَيْدٍ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ يَخْتَارُونَ الإِشَارَةَ فِي التَّشَهُّدِ وَهُوَ قَوْلُ أَصْحَابِنَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ namozda oʻtirganlarida oʻng qoʻllarini tizzalari ustiga qoʻyib, bosh barmoqqa yaqin boʻlgan barmoqlarini koʻtarib, u bilan duo qilar edilar, chap qoʻllari esa chap tizzalari ustiga yozilgan holda boʻlardi. (Roviy) dedi: Bu bobda Abdulloh ibnuz-Zubayr, Numayr al-Xuzoiy, Abu Hurayra, Abu Humayd va Voil ibn Hujrdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan gʻariyb hadisdir. Biz uni Ubaydulloh ibn Umarning hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Nabiy ﷺning sahobalari va tobeinlardan boʻlgan baʼzi ahli ilm shunga amal qiladi; ular tashahhudda ishora qilishni ixtiyor qilishadi. Bu bizning ashoblarimizning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ намозда ўтирганларида ўнг қўлларини тиззалари устига қўйиб, бош бармоққа яқин бўлган бармоқларини кўтариб, у билан дуо қилар эдилар, чап қўллари эса чап тиззалари устига ёзилган ҳолда бўларди. (Ровий) деди: Бу бобда Абдуллоҳ ибнуз-Зубайр, Нумайр ал-Хузоий, Абу Ҳурайра, Абу Ҳумайд ва Воил ибн Ҳужрдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан ғарийб ҳадисдир. Биз уни Убайдуллоҳ ибн Умарнинг ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз. Набий ﷺнинг саҳобалари ва тобеинлардан бўлган баъзи аҳли илм шунга амал қилади; улар ташаҳҳудда ишора қилишни ихтиёр қилишади. Бу бизнинг ашобларимизнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نَنَامُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ وَنَحْنُ شَبَابٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي النَّوْمِ فِي الْمَسْجِدِ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لاَ يَتَّخِذُهُ مَبِيتًا وَلاَ مَقِيلاً . وَقَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ذَهَبُوا إِلَى قَوْلِ ابْنِ عَبَّاسٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida masjidda uxlar edik, oʻshanda yosh yigitlar edik. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahlidan baʼzi bir qavm masjidda uxlashga ruxsat berishgan. Ibn Abbos aytdi: Uni tunaydigan yoki tushlik chogʻi dam oladigan joy qilib olmasin. Ilm ahlidan bir qavm Ibn Abbosning soʻziga moyil boʻlishgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида масжидда ухлар эдик, ўшанда ёш йигитлар эдик. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлидан баъзи бир қавм масжидда ухлашга рухсат беришган. Ибн Аббос айтди: Уни тунайдиган ёки тушлик чоғи дам оладиган жой қилиб олмасин. Илм аҳлидан бир қавм Ибн Аббоснинг сўзига мойил бўлишган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانُوا رُكُوعًا فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Ular bomdod namozida rukuʼda turgan edilar». Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Улар бомдод намозида рукуъда турган эдилар». Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُصَلَّى فِي سَبْعَةِ مَوَاطِنَ فِي الْمَزْبَلَةِ وَالْمَجْزَرَةِ وَالْمَقْبُرَةِ وَقَارِعَةِ الطَّرِيقِ وَفِي الْحَمَّامِ وَفِي مَعَاطِنِ الإِبِلِ وَفَوْقَ ظَهْرِ بَيْتِ اللَّهِ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ yetti joyda namoz oʻqishdan nahy qildilar (qaytardilar): axlatxonada, soʻyishxonada (qassobxonada), qabristonda, yoʻl oʻrtasida, hammomda, tuyalarning qoʻrasida va Allohning Uyi (Kaʼba) ustida.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ етти жойда намоз ўқишдан наҳй қилдилар (қайтардилар): ахлатхонада, сўйишхонада (қассобхонада), қабристонда, йўл ўртасида, ҳаммомда, туяларнинг қўрасида ва Аллоҳнинг Уйи (Каъба) устида.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مَرْثَدٍ وَجَابِرٍ وَأَنَسٍ . أَبُو مَرْثَدٍ اسْمُهُ كَنَّازُ بْنُ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ إِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ . وَقَدْ تُكُلِّمَ فِي زَيْدِ بْنِ جَبِيرَةَ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَزَيْدُ بْنُ جُبَيْرٍ الْكُوفِيُّ أَثْبَتُ مِنْ هَذَا وَأَقْدَمُ وَقَدْ سَمِعَ مِنَ ابْنِ عُمَرَ . وَقَدْ رَوَى اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . وَحَدِيثُ دَاوُدَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَشْبَهُ وَأَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ . وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْعُمَرِيُّ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ مِنْهُمْ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash va shu maʼnoda rivoyat qiladi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Marsad, Jobir va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Marsadning ismi Kannoz ibn Husayndir. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi isnodi unchalik kuchli emas. Zayd ibn Jabira haqida uning yodlashi (hifzi) jihatidan gap (eʼtiroz) boʻlgan. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Jubayr al-Kufiy bundan koʻra ishonchliroq va qadimroq boʻlib, u Ibn Umardan eshitgandir. Lays ibn Saʼd bu hadisni Abdulloh ibn Umar al-Umariydan, u Nofiʼdan, u Ibn Umardan, u Umardan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Dovudning Nofiʼdan, uning Ibn Umardan, uning Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan hadisi Lays ibn Saʼdning hadisidan koʻra mosroq va sahihroqdir. Abdulloh ibn Umar al-Umariyni hadis ahlining baʼzilari, jumladan Yahyo ibn Said al-Qatton, uning yodlashi jihatidan zaif sanaganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан шунга ўхшаш ва шу маънода ривоят қилади. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Марсад, Жобир ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Марсаднинг исми Канноз ибн Ҳусайндир. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси исноди унчалик кучли эмас. Зайд ибн Жабира ҳақида унинг ёдлаши (ҳифзи) жиҳатидан гап (эътироз) бўлган. Абу Исо айтди: Зайд ибн Жубайр ал-Куфий бундан кўра ишончлироқ ва қадимроқ бўлиб, у Ибн Умардан эшитгандир. Лайс ибн Саъд бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарийдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан, у Умардан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Довуднинг Нофиъдан, унинг Ибн Умардан, унинг Набий ﷺдан ривоят қилган ҳадиси Лайс ибн Саъднинг ҳадисидан кўра мосроқ ва саҳиҳроқдир. Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарийни ҳадис аҳлининг баъзилари, жумладан Яҳё ибн Саид ал-Қаттон, унинг ёдлаши жиҳатидан заиф санаганлар.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى إِلَى بَعِيرِهِ أَوْ رَاحِلَتِهِ وَكَانَ يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ حَيْثُمَا تَوَجَّهَتْ بِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ بِالصَّلاَةِ إِلَى الْبَعِيرِ بَأْسًا أَنْ يَسْتَتِرَ بِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ tuyalari yoki ulovlari tomon (qarab) namoz oʻqidilar; va ular ulovlari ustida, u qaysi tomonga yuzlanmasin, namoz oʻqir edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. Bu baʼzi ilm ahlining soʻzidir; ular tuyaga qarab (uni sutra qilib) namoz oʻqishda hech qanday eʼtiroz koʻrmaydilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ туялари ёки уловлари томон (қараб) намоз ўқидилар; ва улар уловлари устида, у қайси томонга юзланмасин, намоз ўқир эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу баъзи илм аҳлининг сўзидир; улар туяга қараб (уни сутра қилиб) намоз ўқишда ҳеч қандай эътироз кўрмайдилар.
وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِذَا وُضِعَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ " . قَالَ وَتَعَشَّى ابْنُ عُمَرَ وَهُوَ يَسْمَعُ قِرَاءَةَ الإِمَامِ . قَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Kechki ovqat qoʻyilib, namozga iqomat aytilsa, ovqatdan boshlanglar», dedilar. (Roviy) aytdi: Ibn Umar imomning qiroatini eshitib turgan holida kechki ovqatni yer edi. (Abu Iso) aytdi: Buni bizga Hannod hadis qilib aytdi, (u dedi:) bizga Abda Ubaydullohdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umardan hadis qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Кечки овқат қўйилиб, намозга иқомат айтилса, овқатдан бошланглар», дедилар. (Ровий) айтди: Ибн Умар имомнинг қироатини эшитиб турган ҳолида кечки овқатни ер эди. (Абу Исо) айтди: Буни бизга Ҳаннод ҳадис қилиб айтди, (у деди:) бизга Абда Убайдуллоҳдан, у Нофиъдан, у Ибн Умардан ҳадис қилди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَأَبُو عَمَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَمَقْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا فَكَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْفَجْرِ بِـْ : (يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ) وَ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحَفْصَةَ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَلاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي أَحْمَدَ وَالْمَعْرُوفُ عِنْدَ النَّاسِ حَدِيثُ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي أَحْمَدَ عَنْ إِسْرَائِيلَ هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا . وَأَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ثِقَةٌ حَافِظٌ . قَالَ سَمِعْتُ بُنْدَارًا يَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَحْسَنَ حِفْظًا مِنْ أَبِي أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيِّ . وَأَبُو أَحْمَدَ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ الْكُوفِيُّ الأَسَدِيُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bir oy davomida Paygʻambar ﷺni kuzatib turdim. U zot bomdod (fajr)dan oldingi ikki rakaatda {Qul yo ayyuhal-kofirun} va {Qul huvalloohu ahad}ni oʻqir edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Anas, Abu Hurayra, Ibn Abbos, Hafsa va Oishadan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan hadisdir. Biz uni as-Savriyning Abu Ishoqdan (qilgan) hadisi sifatida faqat Abu Ahmadning hadisi orqaligina bilamiz. Odamlar orasida mashhuri esa Isroilning Abu Ishoqdan (qilgan) hadisidir. Bu hadis Abu Ahmaddan, u Isroildan ham rivoyat qilingan. Abu Ahmad az-Zubayriy ishonchli, hofiz (kishi)dir. (Abu Iso) aytdi: Bundorni shunday deganini eshitdim: Men Abu Ahmad az-Zubayriydan koʻra hifzi yaxshiroq biror kishini koʻrmadim. Abu Ahmadning ismi Muhammad ibn Abdulloh ibn az-Zubayr al-Kufiy al-Asadiydir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен бир ой давомида Пайғамбар ﷺни кузатиб турдим. У зот бомдод (фажр)дан олдинги икки ракаатда {Қул ё айюҳал-кофирун} ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад}ни ўқир эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Анас, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Ҳафса ва Оишадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Биз уни ас-Саврийнинг Абу Ишоқдан (қилган) ҳадиси сифатида фақат Абу Аҳмаднинг ҳадиси орқалигина биламиз. Одамлар орасида машҳури эса Исроилнинг Абу Ишоқдан (қилган) ҳадисидир. Бу ҳадис Абу Аҳмаддан, у Исроилдан ҳам ривоят қилинган. Абу Аҳмад аз-Зубайрий ишончли, ҳофиз (киши)дир. (Абу Исо) айтди: Бундорни шундай деганини эшитдим: Мен Абу Аҳмад аз-Зубайрийдан кўра ҳифзи яхшироқ бирор кишини кўрмадим. Абу Аҳмаднинг исми Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр ал-Куфий ал-Асадийдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ قُدَامَةَ بْنِ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ يَسَارٍ، مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ صَلاَةَ بَعْدَ الْفَجْرِ إِلاَّ سَجْدَتَيْنِ " . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ إِنَّمَا يَقُولُ لاَ صَلاَةَ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلاَّ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَحَفْصَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ قُدَامَةَ بْنِ مُوسَى وَرَوَى عَنْهُ غَيْرُ وَاحِدٍ . وَهُوَ مَا اجْتَمَعَ عَلَيْهِ أَهْلُ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ إِلاَّ رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bomdod (fajr)dan keyin ikki sajdadan (ikki rakaatdan) boshqa namoz yoʻq», dedilar. Bu hadisning maʼnosi: U zot, bomdod (fajr) tongi otganidan keyin bomdodning ikki rakaatidan boshqa namoz yoʻq, deyishlaridan iborat. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amr va Hafsadan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi gʻaribdir, biz uni faqat Qudoma ibn Musoning hadisi orqaligina bilamiz, undan bir necha kishi rivoyat qilgan. Ilm ahli shu (gap)ga ittifoq qilishgan: kishining bomdod (fajr) tongi otganidan keyin bomdodning ikki rakaatidan boshqasini oʻqishini makruh deb bilishgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бомдод (фажр)дан кейин икки саждадан (икки ракаатдан) бошқа намоз йўқ», дедилар. Бу ҳадиснинг маъноси: У зот, бомдод (фажр) тонги отганидан кейин бомдоднинг икки ракаатидан бошқа намоз йўқ, дейишларидан иборат. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр ва Ҳафсадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ғарибдир, биз уни фақат Қудома ибн Мусонинг ҳадиси орқалигина биламиз, ундан бир неча киши ривоят қилган. Илм аҳли шу (гап)га иттифоқ қилишган: кишининг бомдод (фажр) тонги отганидан кейин бомдоднинг икки ракаатидан бошқасини ўқишини макруҳ деб билишган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الظُّهْرِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan birga peshindan oldin ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat oʻqidim. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali va Oishadan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан бирга пешиндан олдин икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат ўқидим. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али ва Оишадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَأَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ مِهْرَانَ، سَمِعَ جَدَّهُ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً صَلَّى قَبْلَ الْعَصْرِ أَرْبَعًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot ﷺ: «Asrdan oldin toʻrt (rakaat) oʻqigan kishiga Alloh rahm qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻarib hasandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот ﷺ: «Асрдан олдин тўрт (ракаат) ўқиган кишига Аллоҳ раҳм қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғариб ҳасандир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ فِي بَيْتِهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ وَكَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ bilan u zotning uylarida shomdan keyin ikki rakaat oʻqidim. (Rovi) aytdi: Bu bobda Rofiʼ ibn Xadij va Kaʼb ibn Ujradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ билан у зотнинг уйларида шомдан кейин икки ракаат ўқидим. (Рови) айтди: Бу бобда Рофиъ ибн Хадиж ва Каъб ибн Ужрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ حَفِظْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشْرَ رَكَعَاتٍ كَانَ يُصَلِّيهَا بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الظُّهْرِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ . قَالَ وَحَدَّثَتْنِي حَفْصَةُ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الْفَجْرِ رَكْعَتَيْنِ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺdan oʻn rakaatni yodlab oldim, u zot uni kechasi va kunduzi oʻqirdilar: peshindan oldin ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat, shomdan keyin ikki rakaat, oxirgi xufton (namozi)dan keyin ikki rakaat. (Ibn Umar) aytdi: Hafsa (roziyallohu anho) menga u zotning bomdoddan oldin ikki rakaat oʻqir edilar, deb soʻzlab berdi. Bu hadis hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан ўн ракаатни ёдлаб олдим, у зот уни кечаси ва кундузи ўқирдилар: пешиндан олдин икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат, шомдан кейин икки ракаат, охирги хуфтон (намози)дан кейин икки ракаат. (Ибн Умар) айтди: Ҳафса (розияллоҳу анҳо) менга у зотнинг бомдоддан олдин икки ракаат ўқир эдилар, деб сўзлаб берди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " صَلاَةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى فَإِذَا خِفْتَ الصُّبْحَ فَأَوْتِرْ بِوَاحِدَةٍ وَاجْعَلْ آخِرَ صَلاَتِكَ وِتْرًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ صَلاَةَ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ . وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot ﷺ: «Kechasi (oʻqiladigan) namoz ikki-ikkidandir. Bomdod (kirib qolishidan) qoʻrqsang, bittani vitr qilib, namozingning oxirini vitr qilgin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Amr ibn Abasadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ahli ilm nazdida amal shunga: kechasi (oʻqiladigan) namoz ikki-ikkidandir. Bu Sufyon as-Savriy, Ibn al-Muborak, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот ﷺ: «Кечаси (ўқиладиган) намоз икки-иккидандир. Бомдод (кириб қолишидан) қўрқсанг, биттани витр қилиб, намозингнинг охирини витр қилгин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Амр ибн Абасадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аҳли илм наздида амал шунга: кечаси (ўқиладиган) намоз икки-иккидандир. Бу Суфён ас-Саврий, Ибн ал-Муборак, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ فَقُلْتُ أُطِيلُ فِي رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ فَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى وَيُوتِرُ بِرَكْعَةٍ وَكَانَ يُصَلِّي الرَّكْعَتَيْنِ وَالأَذَانُ فِي أُذُنِهِ . يَعَنِي يُخَفِّفُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَجَابِرٍ وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي أَيُّوبَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ رَأَوْا أَنْ يَفْصِلَ الرَّجُلُ بَيْنَ الرَّكْعَتَيْنِ وَالثَّالِثَةِ يُوتِرُ بِرَكْعَةٍ . وَبِهِ يَقُولُ مَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Anas ibn Sirin undan tong (fajr) namozining ikki rakaatini soʻradi. U: «Paygʻambar ﷺ kechasi ikki-ikkidan namoz oʻqir va bir rakaat bilan vitr oʻqir edilar, hamda quloqlariga azon (kirayotgan) holatda ikki rakaatni oʻqir edilar», dedi — yaʼni yengil oʻqir edilar (degani). Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Jobir, Fazl ibn Abbos, Abu Ayyub va Ibn Abbosdan (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan va tobeinlardan boʻlgan baʼzi ilm ahli shu (hadis)ga amal qilib, kishi ikki rakaat bilan uchinchi rakaatni ajratib, bir rakaat bilan vitr oʻqishini maʼqul koʻrganlar. Molik, Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Анас ибн Сирин ундан тонг (фажр) намозининг икки ракаатини сўради. У: «Пайғамбар ﷺ кечаси икки-иккидан намоз ўқир ва бир ракаат билан витр ўқир эдилар, ҳамда қулоқларига азон (кираётган) ҳолатда икки ракаатни ўқир эдилар», деди — яъни енгил ўқир эдилар (дегани). Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Жобир, Фазл ибн Аббос, Абу Айюб ва Ибн Аббосдан (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ва тобеинлардан бўлган баъзи илм аҳли шу (ҳадис)га амал қилиб, киши икки ракаат билан учинчи ракаатни ажратиб, бир ракаат билан витр ўқишини маъқул кўрганлар. Молик, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَادِرُوا الصُّبْحَ بِالْوِتْرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Subhga vitr bilan shoshiling», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Субҳга витр билан шошилинг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ فَقَدْ ذَهَبَ كُلُّ صَلاَةِ اللَّيْلِ وَالْوِتْرُ فَأَوْتِرُوا قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَسُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى قَدْ تَفَرَّدَ بِهِ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ . وَرُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " لاَ وِتْرَ بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ " . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ لاَ يَرَوْنَ الْوِتْرَ بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot: «Tong (fajr) yorishganda, tun namozining barchasi va vitr ham oʻtib boʻladi. Shuning uchun tong yorishidan oldin vitrni ado eting», dedilar. Abu Iso aytdi: Sulaymon ibn Musa bu (hadis)ni shu lafz bilan yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan. Nabiy ﷺdan: «Subh namozidan keyin vitr yoʻq», deganlari ham rivoyat qilingan. Bu ilm ahlidan koʻplarining soʻzidir. Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar; ular subh namozidan keyin vitrni (ado etishni) maqbul koʻrmaydilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот: «Тонг (фажр) ёришганда, тун намозининг барчаси ва витр ҳам ўтиб бўлади. Шунинг учун тонг ёришидан олдин витрни адо этинг», дедилар. Абу Исо айтди: Сулаймон ибн Муса бу (ҳадис)ни шу лафз билан ёлғиз ўзи ривоят қилган. Набий ﷺдан: «Субҳ намозидан кейин витр йўқ», деганлари ҳам ривоят қилинган. Бу илм аҳлидан кўпларининг сўзидир. Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар; улар субҳ намозидан кейин витрни (адо этишни) мақбул кўрмайдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ أَتَى الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجَابِرٍ وَالْبَرَاءِ وَعَائِشَةَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning: «Kim jumaga kelsa, gʻusl qilsin», deyayotganlarini eshitdi. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг: «Ким жумага келса, ғусл қилсин», деяётганларини эшитди. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
وَرُوِيَ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . وَقَالَ مُحَمَّدٌ وَحَدِيثُ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ كِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحٌ . وَقَالَ بَعْضُ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي آلُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan ham bu hadis shunga oʻxshash Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. Muhammad (al-Buxoriy) dediki: az-Zuhriyning Solimdan, uning otasidan (rivoyat qilgan) hadisi ham, Abdulloh ibn Abdullohning otasidan (rivoyat qilgan) hadisi ham — ikkala hadis ham sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам бу ҳадис шунга ўхшаш Набий ﷺдан ривоят қилинади. Муҳаммад (ал-Бухорий) дедики: аз-Зуҳрийнинг Солимдан, унинг отасидан (ривоят қилган) ҳадиси ҳам, Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳнинг отасидан (ривоят қилган) ҳадиси ҳам — иккала ҳадис ҳам саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلاَّسُ الصَّيْرَفِيُّ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، وَيَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ أَبُو غَسَّانَ الْعَنْبَرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ الْعَلاَءِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَخْطُبُ إِلَى جِذْعٍ فَلَمَّا اتَّخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمِنْبَرَ حَنَّ الْجِذْعُ حَتَّى أَتَاهُ فَالْتَزَمَهُ فَسَكَنَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَجَابِرٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ . وَمُعَاذُ بْنُ الْعَلاَءِ هُوَ بَصْرِيٌّ وَهُوَ أَخُو أَبِي عَمْرِو بْنِ الْعَلاَءِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (masjiddagi) xurmo tanasiga suyanib xutba qilardilar. Nabiy ﷺ minbarni (tayyorlatib) olganlarida, oʻsha xurmo tanasi (sogʻinib) ingrab yigʻladi, hatto u zot uning yoniga kelib uni quchoqladilar, shunda u tinchlandi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Anas, Jobir, Sahl ibn Saʼd, Ubay ibn Kaʼb, Ibn Abbos va Ummu Salamadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan gʻarib sahih hadisdir. Muoz ibn al-Aloʼ basralik boʻlib, u Abu Amr ibn al-Aloʼning akasidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (масжиддаги) хурмо танасига суяниб хутба қилардилар. Набий ﷺ минбарни (тайёрлатиб) олганларида, ўша хурмо танаси (соғиниб) инграб йиғлади, ҳатто у зот унинг ёнига келиб уни қучоқладилар, шунда у тинчланди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Анас, Жобир, Саҳл ибн Саъд, Убай ибн Каъб, Ибн Аббос ва Умму Саламадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан ғариб саҳиҳ ҳадисдир. Муоз ибн ал-Алў басралик бўлиб, у Абу Амр ибн ал-Алўнинг акасидир.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَخْطُبُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ ثُمَّ يَجْلِسُ ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ قَالَ مِثْلَ مَا تَفْعَلُونَ الْيَوْمَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ الَّذِي رَآهُ أَهْلُ الْعِلْمِ أَنْ يَفْصِلَ بَيْنَ الْخُطْبَتَيْنِ بِجُلُوسٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ juma kuni xutba qilar, soʻng oʻtirar, soʻng turib (yana) xutba qilardilar. (Rovi:) «Bugun sizlar qilayotganingiz kabi», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos, Jobir ibn Abdulloh va Jobir ibn Samuradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli ikki xutba orasini oʻtirish bilan ajratishni shu (hadis asosida) koʻrganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жума куни хутба қилар, сўнг ўтирар, сўнг туриб (яна) хутба қилардилар. (Рови:) «Бугун сизлар қилаётганингиз каби», деди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Аббос, Жобир ибн Абдуллоҳ ва Жобир ибн Самурадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли икки хутба орасини ўтириш билан ажратишни шу (ҳадис асосида) кўрганлар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَيْضًا . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot juma namozidan keyin ikki rakat oʻqir edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Buni Nofiʼ ham Ibn Umardan rivoyat qilgan. Baʼzi ilm ahli huzurida amal shu (hadis)ga binoandir, Shofeiy va Ahmad ham shuni aytadilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот жума намозидан кейин икки ракат ўқир эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Буни Нофиъ ҳам Ибн Умардан ривоят қилган. Баъзи илм аҳли ҳузурида амал шу (ҳадис)га биноандир, Шофеий ва Аҳмад ҳам шуни айтадилар.