حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْقُطَعِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَشِبَّ وَعَنِ الْمَعْتُوهِ حَتَّى يَعْقِلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَذَكَرَ بَعْضُهُمْ ‏"‏ وَعَنِ الْغُلاَمِ حَتَّى يَحْتَلِمَ ‏"‏ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ لِلْحَسَنِ سَمَاعًا عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَرَوَاهُ الأَعْمَشُ عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفًا وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى قَدْ كَانَ الْحَسَنُ فِي زَمَانِ عَلِيٍّ وَقَدْ أَدْرَكَهُ وَلَكِنَّا لاَ نَعْرِفُ لَهُ سَمَاعًا مِنْهُ وَأَبُو ظَبْيَانَ اسْمُهُ حُصَيْنُ بْنُ جُنْدَبٍ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uch kishidan qalam koʻtarilgan: uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan, balogʻatga yetguniga qadar boladan va aqli joyiga kelguniga qadar aqldan ozgandan», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Oishadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Alining hadisi bu yoʻnalishdan hasan gʻaribdir. (Bu hadis) Alidan Nabiy ﷺdan boshqa yoʻnalishlar bilan ham rivoyat qilingan. Baʼzilar: «Va voyaga yetguniga qadar oʻsmirdan», deb ham zikr qilishgan. Hasanning Ali ibn Abu Tolibdan (hadis) eshitganini bilmaymiz. Bu hadis Ato ibn as-Soyibdan, u Abu Zabyondan, u Ali ibn Abu Tolibdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Aʼmash uni Abu Zabyondan, u Ibn Abbosdan, u Alidan mavquf qilib rivoyat qilgan va uni (Nabiyga) koʻtarmagan. Ilm ahli huzurida amal shu hadisga binoandir. Abu Iso aytdi: Hasan Alining zamonida boʻlgan va unga yetishgan, lekin biz uning Alidan (hadis) eshitganini bilmaymiz. Abu Zabyonning ismi Husayn ibn Jundabdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Уч кишидан қалам кўтарилган: уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан, балоғатга етгунига қадар боладан ва ақли жойига келгунига қадар ақлдан озгандан», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Оишадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Алининг ҳадиси бу йўналишдан ҳасан ғарибдир. (Бу ҳадис) Алидан Набий ﷺдан бошқа йўналишлар билан ҳам ривоят қилинган. Баъзилар: «Ва вояга етгунига қадар ўсмирдан», деб ҳам зикр қилишган. Ҳасаннинг Али ибн Абу Толибдан (ҳадис) эшитганини билмаймиз. Бу ҳадис Ато ибн ас-Сойибдан, у Абу Забёндан, у Али ибн Абу Толибдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Аъмаш уни Абу Забёндан, у Ибн Аббосдан, у Алидан мавқуф қилиб ривоят қилган ва уни (Набийга) кўтармаган. Илм аҳли ҳузурида амал шу ҳадисга биноандир. Абу Исо айтди: Ҳасан Алининг замонида бўлган ва унга етишган, лекин биз унинг Алидан (ҳадис) эшитганини билмаймиз. Абу Забённинг исми Ҳусайн ибн Жундабдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ أَبُو عَمْرٍو الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ادْرَءُوا الْحُدُودَ عَنِ الْمُسْلِمِينَ مَا اسْتَطَعْتُمْ فَإِنْ كَانَ لَهُ مَخْرَجٌ فَخَلُّوا سَبِيلَهُ فَإِنَّ الإِمَامَ أَنْ يُخْطِئَ فِي الْعَفْوِ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يُخْطِئَ فِي الْعُقُوبَةِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan Muhammad ibn Rabianing hadisiga oʻxshash rivoyat qilingan, biroq (Vakiʼ) uni (Nabiyga) koʻtarmagan. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisini Muhammad ibn Rabianing Yazid ibn Ziyod ad-Dimashqiydan, u az-Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan qilgan rivoyatidan boshqa, marfuʼ holda bilmaymiz. Uni Vakiʼ Yazid ibn Ziyoddan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, biroq uni koʻtarmagan, Vakiʼning rivoyati esa sahihroqdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan bir nechtasidan ham shunga oʻxshash, ular xuddi shunday deganliklari rivoyat qilingan. Yazid ibn Ziyod ad-Dimashqiy hadisda zaifdir, Yazid ibn Abu Ziyod al-Kufiy esa undan koʻra ishonchliroq va qadimroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Муҳаммад ибн Рабианинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилинган, бироқ (Вакиъ) уни (Набийга) кўтармаган. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадисини Муҳаммад ибн Рабианинг Язид ибн Зиёд ад-Димашқийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан қилган ривоятидан бошқа, марфуъ ҳолда билмаймиз. Уни Вакиъ Язид ибн Зиёддан шунга ўхшаш ривоят қилган, бироқ уни кўтармаган, Вакиънинг ривояти эса саҳиҳроқдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир нечтасидан ҳам шунга ўхшаш, улар худди шундай деганликлари ривоят қилинган. Язид ибн Зиёд ад-Димашқий ҳадисда заифдир, Язид ибн Абу Зиёд ал-Куфий эса ундан кўра ишончлироқ ва қадимроқдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ، نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبِيعَةَ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ زِيَادٍ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَرِوَايَةُ وَكِيعٍ أَصَحُّ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ هَذَا عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَالُوا مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏ وَيَزِيدُ بْنُ زِيَادٍ الدِّمَشْقِيُّ ضَعِيفٌ فِي الْحَدِيثِ وَيَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْكُوفِيُّ أَثْبَتُ مِنْ هَذَا وَأَقْدَمُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan Muhammad ibn Rabianing hadisiga oʻxshash rivoyat qilingan, biroq (Vakiʼ) uni (Nabiyga) koʻtarmagan. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisini Muhammad ibn Rabianing Yazid ibn Ziyod ad-Dimashqiydan, u az-Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan qilgan rivoyatidan boshqa, marfuʼ holda bilmaymiz. Uni Vakiʼ Yazid ibn Ziyoddan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, biroq uni koʻtarmagan, Vakiʼning rivoyati esa sahihroqdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan bir nechtasidan ham shunga oʻxshash, ular xuddi shunday deganliklari rivoyat qilingan. Yazid ibn Ziyod ad-Dimashqiy hadisda zaifdir, Yazid ibn Abu Ziyod al-Kufiy esa undan koʻra ishonchliroq va qadimroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Муҳаммад ибн Рабианинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилинган, бироқ (Вакиъ) уни (Набийга) кўтармаган. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадисини Муҳаммад ибн Рабианинг Язид ибн Зиёд ад-Димашқийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан қилган ривоятидан бошқа, марфуъ ҳолда билмаймиз. Уни Вакиъ Язид ибн Зиёддан шунга ўхшаш ривоят қилган, бироқ уни кўтармаган, Вакиънинг ривояти эса саҳиҳроқдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир нечтасидан ҳам шунга ўхшаш, улар худди шундай деганликлари ривоят қилинган. Язид ибн Зиёд ад-Димашқий ҳадисда заифдир, Язид ибн Абу Зиёд ал-Куфий эса ундан кўра ишончлироқ ва қадимроқдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ نَفَّسَ عَنْ مُؤْمِنٍ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ الدُّنْيَا نَفَّسَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ الآخِرَةِ وَمَنْ سَتَرَ عَلَى مُسْلِمٍ سَتَرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَاللَّهُ فِي عَوْنِ الْعَبْدِ مَا كَانَ الْعَبْدُ فِي عَوْنِ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ رِوَايَةِ أَبِي عَوَانَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Asbot ibn Muhammad Aʼmashdan rivoyat qilib aytdi: «Menga Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (hadis) aytib berildi». Goʻyo bu birinchi hadisdan sahihroqdir. Buni bizga Ubayd ibn Asbot ibn Muhammad aytib berib dedi: «Menga otam Aʼmashdan ushbu hadisni aytib berdi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Асбот ибн Муҳаммад Аъмашдан ривоят қилиб айтди: «Менга Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ҳадис) айтиб берилди». Гўё бу биринчи ҳадисдан саҳиҳроқдир. Буни бизга Убайд ибн Асбот ибн Муҳаммад айтиб бериб деди: «Менга отам Аъмашдан ушбу ҳадисни айтиб берди».

وَرَوَى أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَكَأَنَّ هَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنِ الأَعْمَشِ بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Asbot ibn Muhammad Aʼmashdan rivoyat qilib aytdi: «Menga Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (hadis) aytib berildi». Goʻyo bu birinchi hadisdan sahihroqdir. Buni bizga Ubayd ibn Asbot ibn Muhammad aytib berib dedi: «Menga otam Aʼmashdan ushbu hadisni aytib berdi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Асбот ибн Муҳаммад Аъмашдан ривоят қилиб айтди: «Менга Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ҳадис) айтиб берилди». Гўё бу биринчи ҳадисдан саҳиҳроқдир. Буни бизга Убайд ибн Асбот ибн Муҳаммад айтиб бериб деди: «Менга отам Аъмашдан ушбу ҳадисни айтиб берди».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لاَ يَظْلِمُهُ وَلاَ يُسْلِمُهُ وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللَّهُ فِي حَاجَتِهِ وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, otasidan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon musulmonning birodaridir, unga zulm qilmaydi va uni (dushman qoʻliga) tashlab qoʻymaydi. Kim oʻz birodarining hojatini ado etishda boʻlsa, Alloh uning hojatini ado etishda boʻladi. Kim bir musulmondan bir gʻamni aritsa, Alloh undan qiyomat kuni gʻamlaridan bir gʻamni aritadi. Kim bir musulmonning (aybini) yopsa, Alloh uning (aybini) qiyomat kuni yopadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Umarning hadisidan hasan sahih gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, отасидан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир, унга зулм қилмайди ва уни (душман қўлига) ташлаб қўймайди. Ким ўз биродарининг ҳожатини адо этишда бўлса, Аллоҳ унинг ҳожатини адо этишда бўлади. Ким бир мусулмондан бир ғамни аритса, Аллоҳ ундан қиёмат куни ғамларидан бир ғамни аритади. Ким бир мусулмоннинг (айбини) ёпса, Аллоҳ унинг (айбини) қиёмат куни ёпади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Умарнинг ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ ‏"‏ أَحَقٌّ مَا بَلَغَنِي عَنْكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَمَا بَلَغَكَ عَنِّي قَالَ ‏"‏ بَلَغَنِي أَنَّكَ وَقَعْتَ عَلَى جَارِيَةِ آلِ فُلاَنٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Moiz ibn Molikka: «Sen haqingda menga yetib kelgan narsa rostmi?» dedilar. U: «Sizga mendan nima yetib keldi?» dedi. (U zot): «Menga sen falon xonadonning chorisi bilan (zino) ish qilibsan, deb yetib keldi», dedilar. U: «Ha», dedi. Soʻng u toʻrt marta guvohlik berdi, shunda (u zot) uni (toshboʻron qilishga) buyurdilar va u toshboʻron qilindi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Soib ibn Yaziddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan hadisdir. Bu hadisni Shuʼba Simok ibn Harbdan, u Said ibn Jubayrdan mursal qilib rivoyat qilgan va unda Ibn Abbosni zikr qilmagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Моиз ибн Моликка: «Сен ҳақингда менга етиб келган нарса ростми?» дедилар. У: «Сизга мендан нима етиб келди?» деди. (У зот): «Менга сен фалон хонадоннинг чориси билан (зино) иш қилибсан, деб етиб келди», дедилар. У: «Ҳа», деди. Сўнг у тўрт марта гувоҳлик берди, шунда (у зот) уни (тошбўрон қилишга) буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. (Ровий) айтди: Бу бобда Соиб ибн Язиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу ҳадисни Шуъба Симок ибн Ҳарбдан, у Саид ибн Жубайрдан мурсал қилиб ривоят қилган ва унда Ибн Аббосни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ مَاعِزٌ الأَسْلَمِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ زَنَى ‏.‏ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ جَاءَ مِنْ شِقِّهِ الآخَرِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَدْ زَنَى ‏.‏ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ جَاءَ مِنْ شِقِّهِ الآخَرِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَدْ زَنَى ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ فِي الرَّابِعَةِ فَأُخْرِجَ إِلَى الْحَرَّةِ فَرُجِمَ بِالْحِجَارَةِ فَلَمَّا وَجَدَ مَسَّ الْحِجَارَةِ فَرَّ يَشْتَدُّ حَتَّى مَرَّ بِرَجُلٍ مَعَهُ لَحْىُ جَمَلٍ فَضَرَبَهُ بِهِ وَضَرَبَهُ النَّاسُ حَتَّى مَاتَ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ فَرَّ حِينَ وَجَدَ مَسَّ الْحِجَارَةِ وَمَسَّ الْمَوْتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَرُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Moiz al-Aslamiy Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Albatta u (yaʼni oʻzim) zino qildi», dedi. Shunda (u zot) undan yuz oʻgirdilar. Soʻng u boshqa tomonidan kelib: «Yo Rasululloh, albatta u zino qildi», dedi. (U zot) yana undan yuz oʻgirdilar. Soʻng u yana boshqa tomonidan kelib: «Yo Rasululloh, albatta u zino qildi», dedi. Toʻrtinchi marotabada (u zot) uning (toshboʻron qilinishiga) buyurdilar, shunda u Harra (degan joy)ga olib chiqildi va toshlar bilan toshboʻron qilindi. U toshlarning tegishini his qilgach, tez yugurib qochdi, hatto qoʻlida tuya jagʻ suyagi boʻlgan bir kishining oldidan oʻtdi, u kishi uni oʻsha (suyak) bilan urdi, odamlar ham uni urdilar, hatto u oʻldi. Soʻng ular toshlarning tegishini va oʻlim (alami)ni his qilgach uning qochib ketganini Rasululloh ﷺga aytib berishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni qoʻyib yuborsangiz boʻlmasmidi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. (Bu hadis) Abu Hurayradan boshqa yoʻnalishlar bilan ham rivoyat qilingan. Bu hadis az-Zuhriydan, u Abu Salamadan, u Jobir ibn Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Моиз ал-Асламий Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Албатта у (яъни ўзим) зино қилди», деди. Шунда (у зот) ундан юз ўгирдилар. Сўнг у бошқа томонидан келиб: «Ё Расулуллоҳ, албатта у зино қилди», деди. (У зот) яна ундан юз ўгирдилар. Сўнг у яна бошқа томонидан келиб: «Ё Расулуллоҳ, албатта у зино қилди», деди. Тўртинчи маротабада (у зот) унинг (тошбўрон қилинишига) буюрдилар, шунда у Ҳарра (деган жой)га олиб чиқилди ва тошлар билан тошбўрон қилинди. У тошларнинг тегишини ҳис қилгач, тез югуриб қочди, ҳатто қўлида туя жағ суяги бўлган бир кишининг олдидан ўтди, у киши уни ўша (суяк) билан урди, одамлар ҳам уни урдилар, ҳатто у ўлди. Сўнг улар тошларнинг тегишини ва ўлим (алами)ни ҳис қилгач унинг қочиб кетганини Расулуллоҳ ﷺга айтиб беришди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қўйиб юборсангиз бўлмасмиди?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. (Бу ҳадис) Абу Ҳурайрадан бошқа йўналишлар билан ҳам ривоят қилинган. Бу ҳадис аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ اعْتَرَفَ فَأَعْرَضَ عَنْهُ حَتَّى شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَبِكَ جُنُونٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَحْصَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ بِالْمُصَلَّى فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ فَرَّ فَأُدْرِكَ فَرُجِمَ حَتَّى مَاتَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْرًا وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْمُعْتَرِفَ بِالزِّنَا إِذَا أَقَرَّ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ أُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَقَرَّ عَلَى نَفْسِهِ مَرَّةً أُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ ‏.‏ وَحُجَّةُ مَنْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَحَدُهُمَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنِي زَنَى بِامْرَأَةِ هَذَا الْحَدِيثَ بِطُولِهِ وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اغْدُ يَا أُنَيْسُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ فَإِنِ اعْتَرَفَتْ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Aslam (qabilasi)dan bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, zino qilganini iqror qildi. (U zot) undan yuz oʻgirdilar. Soʻng u (yana) iqror qildi, (u zot yana) undan yuz oʻgirdilar, toki u oʻziga qarshi toʻrt marta guvohlik berdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Senda jinnilik bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. (U zot): «Uylanganmisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. (Roviy) aytdi: Shunda (u zot) uning (toshboʻron qilinishiga) buyurdilar va u namozgohda toshboʻron qilindi. Toshlar unga ozor bergach, u qochdi, biroq quvib yetildi va toshboʻron qilinib, oʻlguncha (urilaverdi). Soʻng Rasululloh ﷺ u haqida yaxshi (soʻz) aytdilar, ammo unga (janoza) namozini oʻqimadilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli huzurida amal shu hadisga binoan boʻlib, zinoni iqror qilgan kishi oʻziga qarshi toʻrt marta iqror qilsa, unga had joriy qilinadi. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa: «Agar u oʻziga qarshi bir marta iqror qilsa, unga had joriy qilinadi», deyishgan, bu Molik ibn Anas va Shofeiyning soʻzidir. Bu soʻzni aytganlarning dalili Abu Hurayra va Zayd ibn Xolidning hadisidir: Ikki kishi Rasululloh ﷺga (daʼvolashib) keldilar, ulardan biri: «Yo Rasululloh, mening oʻgʻlim bu kishining ayoli bilan zino qildi», dedi — ushbu hadis toʻliq holicha — va Nabiy ﷺ: «Ey Unays, ertaga bu kishining ayolining oldiga bor, agar u iqror qilsa, uni toshboʻron qil», dedilar. (U zot) «agar u toʻrt marta iqror qilsa», demadilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аслам (қабиласи)дан бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, зино қилганини иқрор қилди. (У зот) ундан юз ўгирдилар. Сўнг у (яна) иқрор қилди, (у зот яна) ундан юз ўгирдилар, токи у ўзига қарши тўрт марта гувоҳлик берди. Шунда Набий ﷺ: «Сенда жиннилик борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. (У зот): «Уйланганмисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. (Ровий) айтди: Шунда (у зот) унинг (тошбўрон қилинишига) буюрдилар ва у намозгоҳда тошбўрон қилинди. Тошлар унга озор бергач, у қочди, бироқ қувиб етилди ва тошбўрон қилиниб, ўлгунча (урилаверди). Сўнг Расулуллоҳ ﷺ у ҳақида яхши (сўз) айтдилар, аммо унга (жаноза) намозини ўқимадилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли ҳузурида амал шу ҳадисга биноан бўлиб, зинони иқрор қилган киши ўзига қарши тўрт марта иқрор қилса, унга ҳад жорий қилинади. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса: «Агар у ўзига қарши бир марта иқрор қилса, унга ҳад жорий қилинади», дейишган, бу Молик ибн Анас ва Шофеийнинг сўзидир. Бу сўзни айтганларнинг далили Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиднинг ҳадисидир: Икки киши Расулуллоҳ ﷺга (даъволашиб) келдилар, улардан бири: «Ё Расулуллоҳ, менинг ўғлим бу кишининг аёли билан зино қилди», деди — ушбу ҳадис тўлиқ ҳолича — ва Набий ﷺ: «Эй Унайс, эртага бу кишининг аёлининг олдига бор, агар у иқрор қилса, уни тошбўрон қил», дедилар. (У зот) «агар у тўрт марта иқрор қилса», демадилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ قُرَيْشًا، أَهَمَّهُمْ شَأْنُ الْمَرْأَةِ الْمَخْزُومِيَّةِ الَّتِي سَرَقَتْ فَقَالُوا مَنْ يُكَلِّمُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا مَنْ يَجْتَرِئُ عَلَيْهِ إِلاَّ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ حِبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَكَلَّمَهُ أُسَامَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَشْفَعُ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَامَ فَاخْتَطَبَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَهْلَكَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ وَإِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الضَّعِيفُ أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَدَّ وَايْمُ اللَّهِ لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعْتُ يَدَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ مَسْعُودِ ابْنِ الْعَجْمَاءِ وَيُقَالُ مَسْعُودُ بْنُ الأَعْجَمِ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Oʻgʻirlik qilgan Maxzumiy (qabilasidan boʻlgan) ayolning ishi Quraysh (ahli)ni tashvishga soldi. Ular: «Bu (ayol) haqida Rasululloh ﷺ bilan kim gaplashadi?» deyishdi. Ular: «Rasululloh ﷺning suyukli kishisi Usoma ibn Zayddan boshqa kim unga (gapirishga) jurʼat etadi?» deyishdi. Shunday qilib, Usoma u zot bilan gaplashdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohning hadlaridan bir had haqida shafoat qilyapsanmi?» dedilar. Soʻng (u zot) oʻrinlaridan turib xutba qildilar va: «Sizlardan oldingilarni shu narsa halok qilgan: ular orasida obroʻli kishi oʻgʻirlik qilsa, uni qoʻyib yuborardilar, ojiz kishi oʻgʻirlik qilsa, unga had joriy qilardilar. Alloh nomi bilan qasamki, agar Muhammadning qizi Fotima oʻgʻirlik qilsa ham, albatta uning qoʻlini kesardim», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Masʼud ibn al-Ajmoʼ — Masʼud ibn al-Aʼjam ham deyiladi — va Ibn Umar va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ўғирлик қилган Махзумий (қабиласидан бўлган) аёлнинг иши Қурайш (аҳли)ни ташвишга солди. Улар: «Бу (аёл) ҳақида Расулуллоҳ ﷺ билан ким гаплашади?» дейишди. Улар: «Расулуллоҳ ﷺнинг суюкли кишиси Усома ибн Зайддан бошқа ким унга (гапиришга) журъат этади?» дейишди. Шундай қилиб, Усома у зот билан гаплашди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг ҳадларидан бир ҳад ҳақида шафоат қиляпсанми?» дедилар. Сўнг (у зот) ўринларидан туриб хутба қилдилар ва: «Сизлардан олдингиларни шу нарса ҳалок қилган: улар орасида обрўли киши ўғирлик қилса, уни қўйиб юборардилар, ожиз киши ўғирлик қилса, унга ҳад жорий қилардилар. Аллоҳ номи билан қасамки, агар Муҳаммаднинг қизи Фотима ўғирлик қилса ҳам, албатта унинг қўлини кесардим», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Масъуд ибн ал-Ажмў — Масъуд ибн ал-Аъжам ҳам дейилади — ва Ибн Умар ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ رَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمَ أَبُو بَكْرٍ وَرَجَمْتُ وَلَوْلاَ أَنِّي أَكْرَهُ أَنْ أَزِيدَ فِي كِتَابِ اللَّهِ لَكَتَبْتُهُ فِي الْمُصْحَفِ فَإِنِّي قَدْ خَشِيتُ أَنْ تَجِيءَ أَقْوَامٌ فَلاَ يَجِدُونَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَيَكْفُرُونَ بِهِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُمَرَ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ toshboʻron qildilar, Abu Bakr toshboʻron qildi va men ham toshboʻron qildim. Agar Allohning Kitobiga (narsa) qoʻshishni yomon koʻrmaganimda edi, uni mushafga yozib qoʻyardim. Zero, men keyin shunday qavmlar kelib, uni Allohning Kitobida topa olmay, unga kufr keltirishlaridan qoʻrqdim. (Roviy) aytdi: Bu bobda Alidan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Umarning hadisi hasan sahih hadisdir, (bu hadis) Umardan boshqa yoʻnalishlar bilan ham rivoyat qilingan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ тошбўрон қилдилар, Абу Бакр тошбўрон қилди ва мен ҳам тошбўрон қилдим. Агар Аллоҳнинг Китобига (нарса) қўшишни ёмон кўрмаганимда эди, уни мушафга ёзиб қўярдим. Зеро, мен кейин шундай қавмлар келиб, уни Аллоҳнинг Китобида топа олмай, унга куфр келтиришларидан қўрқдим. (Ровий) айтди: Бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир, (бу ҳадис) Умардан бошқа йўналишлар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ فَكَانَ فِيمَا أَنْزَلَ عَلَيْهِ آيَةُ الرَّجْمِ فَرَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ وَإِنِّي خَائِفٌ أَنْ يَطُولَ بِالنَّاسِ زَمَانٌ فَيَقُولَ قَائِلٌ لاَ نَجِدُ الرَّجْمَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ أَلاَ وَإِنَّ الرَّجْمَ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى إِذَا أَحْصَنَ وَقَامَتِ الْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ حَبَلٌ أَوِ اعْتِرَافٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Albatta Alloh Muhammad ﷺni haq bilan yubordi va unga Kitobni nozil qildi. Unga nozil qilgan narsalari orasida toshboʻron oyati ham bor edi. Rasululloh ﷺ toshboʻron qildilar, biz ham u zotdan keyin toshboʻron qildik. Men odamlarga zamon uzoq choʻzilib, baʼzi birovlar: «Biz Allohning Kitobida toshboʻronni topmayapmiz», deb Alloh nozil qilgan bir farzni tark qilish bilan adashib ketishlaridan qoʻrqaman. Ogoh boʻlingki, albatta toshboʻron uylangan holda zino qilgan kishi uchun, agar guvohlik qoyim boʻlsa yoki homiladorlik (yuzaga kelsa) yoki iqror boʻlsa, haqdir. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir, (bu hadis) Umar (roziyallohu anhu)dan boshqa yoʻnalishlar bilan ham rivoyat qilingan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Албатта Аллоҳ Муҳаммад ﷺни ҳақ билан юборди ва унга Китобни нозил қилди. Унга нозил қилган нарсалари орасида тошбўрон ояти ҳам бор эди. Расулуллоҳ ﷺ тошбўрон қилдилар, биз ҳам у зотдан кейин тошбўрон қилдик. Мен одамларга замон узоқ чўзилиб, баъзи бировлар: «Биз Аллоҳнинг Китобида тошбўронни топмаяпмиз», деб Аллоҳ нозил қилган бир фарзни тарк қилиш билан адашиб кетишларидан қўрқаман. Огоҳ бўлингки, албатта тошбўрон уйланган ҳолда зино қилган киши учун, агар гувоҳлик қойим бўлса ёки ҳомиладорлик (юзага келса) ёки иқрор бўлса, ҳақдир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, (бу ҳадис) Умар (розияллоҳу анҳу)дан бошқа йўналишлар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، سَمِعَهُ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، وَشِبْلٍ، أَنَّهُمْ كَانُوا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَاهُ رَجُلاَنِ يَخْتَصِمَانِ فَقَامَ إِلَيْهِ أَحَدُهُمَا وَقَالَ أَنْشُدُكَ اللَّهَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمَّا قَضَيْتَ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ خَصْمُهُ وَكَانَ أَفْقَهَ مِنْهُ أَجَلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ وَائْذَنْ لِي فَأَتَكَلَّمَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا فَزَنَا بِامْرَأَتِهِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ فَفَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةِ شَاةٍ وَخَادِمٍ ثُمَّ لَقِيتُ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فَزَعَمُوا أَنَّ عَلَى ابْنِي جَلْدَ مِائَةٍ وَتَغْرِيبَ عَامٍ وَإِنَّمَا الرَّجْمُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ الْمِائَةُ شَاةٍ وَالْخَادِمُ رَدٌّ عَلَيْكَ وَعَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ وَاغْدُ يَا أُنَيْسُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا فَإِنِ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا ‏"‏ ‏.‏ فَغَدَا عَلَيْهَا فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ular Nabiy ﷺning huzurlarida edilar, shunda u zotning oldilariga daʼvolashayotgan ikki kishi keldi. Ulardan biri u zotning oldilarida turib: «Yo Rasululloh, Alloh nomi bilan (soʻrayman), oramizda faqat Allohning Kitobiga binoan hukm qilishingizni (istayman)», dedi. Uning raqibi — u undan koʻra fiqhliroq edi — : «Ha, yo Rasululloh, oramizda Allohning Kitobiga binoan hukm qiling va menga (gapirishga) izn bering, soʻzlay», dedi. (Va davom etib): «Mening oʻgʻlim bu kishining yollangan ishchisi edi, u bu kishining ayoli bilan zino qildi. Menga oʻgʻlimga toshboʻron (jazosi) lozim, deb aytishdi, shunda men undan yuz qoʻy va bir xizmatkor (berib) tovon toʻladim. Soʻng men ilm ahlidan baʼzi kishilarni uchratdim, ular oʻgʻlimga yuz darra (urish) va bir yil surgun lozim, toshboʻron esa faqat bu kishining ayoliga lozim, deb aytdilar», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, oramizda albatta Allohning Kitobiga binoan hukm qilaman: yuz qoʻy va xizmatkor senga qaytariladi, oʻgʻlingga esa yuz darra va bir yil surgun (lozim). Ey Unays, ertaga bu kishining ayolining oldiga bor, agar u iqror qilsa, uni toshboʻron qil», dedilar. Soʻng (Unays) ertasi kuni uning oldiga bordi, u iqror qildi, shunda (Unays) uni toshboʻron qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Улар Набий ﷺнинг ҳузурларида эдилар, шунда у зотнинг олдиларига даъволашаётган икки киши келди. Улардан бири у зотнинг олдиларида туриб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ номи билан (сўрайман), орамизда фақат Аллоҳнинг Китобига биноан ҳукм қилишингизни (истайман)», деди. Унинг рақиби — у ундан кўра фиқҳлироқ эди — : «Ҳа, ё Расулуллоҳ, орамизда Аллоҳнинг Китобига биноан ҳукм қилинг ва менга (гапиришга) изн беринг, сўзлай», деди. (Ва давом этиб): «Менинг ўғлим бу кишининг ёлланган ишчиси эди, у бу кишининг аёли билан зино қилди. Менга ўғлимга тошбўрон (жазоси) лозим, деб айтишди, шунда мен ундан юз қўй ва бир хизматкор (бериб) товон тўладим. Сўнг мен илм аҳлидан баъзи кишиларни учратдим, улар ўғлимга юз дарра (уриш) ва бир йил сургун лозим, тошбўрон эса фақат бу кишининг аёлига лозим, деб айтдилар», деди. Шунда Набий ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, орамизда албатта Аллоҳнинг Китобига биноан ҳукм қиламан: юз қўй ва хизматкор сенга қайтарилади, ўғлингга эса юз дарра ва бир йил сургун (лозим). Эй Унайс, эртага бу кишининг аёлининг олдига бор, агар у иқрор қилса, уни тошбўрон қил», дедилар. Сўнг (Унайс) эртаси куни унинг олдига борди, у иқрор қилди, шунда (Унайс) уни тошбўрон қилди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, shuningdek Zayd ibn Xolid al-Juhaniydan, Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash, oʻsha maʼnoda rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, шунингдек Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан, Набий ﷺдан шунга ўхшаш, ўша маънода ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَهَزَّالٍ وَبُرَيْدَةَ وَسَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبِّقِ وَأَبِي بَرْزَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهَكَذَا رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَمَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَوْا بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ فَاجْلِدُوهَا فَإِنْ زَنَتْ فِي الرَّابِعَةِ فَبِيعُوهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ ‏"‏ ‏.‏ وَرَوَى سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشِبْلٍ قَالُوا كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ هَكَذَا رَوَى ابْنُ عُيَيْنَةَ الْحَدِيثَيْنِ جَمِيعًا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشِبْلٍ وَحَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَهَمٌ وَهِمَ فِيهِ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ أَدْخَلَ حَدِيثًا فِي حَدِيثٍ ‏.‏ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الزُّبَيْدِيُّ وَيُونُسُ بْنُ يَزِيدَ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ فَاجْلِدُوهَا ‏"‏ ‏.‏ وَالزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ شِبْلِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الأَوْسِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا الصَّحِيحُ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ‏.‏ - وَشِبْلُ بْنُ خَالِدٍ لَمْ يُدْرِكِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا رَوَى شِبْلٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الأَوْسِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهَذَا الصَّحِيحُ وَحَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ شِبْلُ بْنُ حَامِدٍ وَهُوَ خَطَأٌ إِنَّمَا هُوَ شِبْلُ بْنُ خَالِدٍ وَيُقَالُ أَيْضًا شِبْلُ بْنُ خُلَيْدٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan Molik hadisiga oʻxshash, oʻsha maʼnoda rivoyat qilinadi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Bakra, Uboda ibn Somit, Abu Hurayra, Abu Said, Ibn Abbos, Jobir ibn Samura, Hazzol, Burayda, Salama ibn al-Muhabbiq, Abu Barza va Imron ibn Husaynlardan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid hadisi hasan sahih hadisdir. Molik ibn Anas, Maʼmar va boshqa koʻplar az-Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utbadan, u Abu Hurayra va Zayd ibn Xoliddan, ular Nabiy ﷺdan shu tarzda rivoyat qilganlar. Ular shu isnod bilan Nabiy ﷺdan: «Choʻri zino qilsa, uni qamchilanglar. Toʻrtinchi (marta) zino qilsa, gar bir tutam soch(baho)ga boʻlsa-da, uni soting», deganlarini rivoyat qilganlar. Sufyon ibn Uyayna az-Zuhriydan, u Ubaydullohdan, u Abu Hurayra, Zayd ibn Xolid va Shibldan, ular: «Biz Nabiy ﷺ huzurida edik», deganlarini rivoyat qildi. Ibn Uyayna har ikkala hadisni Abu Hurayra, Zayd ibn Xolid va Shibldan shu tarzda rivoyat qildi. Ibn Uyaynaning hadisi xatodir, unda Sufyon ibn Uyayna bir hadisni boshqa hadisga aralashtirib yanglishgan. Sahih (rivoyat) — Muhammad ibn al-Valid az-Zubaydiy, Yunus ibn Yazid va az-Zuhriyning jiyani az-Zuhriydan, u Ubaydullohdan, u Abu Hurayra va Zayd ibn Xoliddan, ular Nabiy ﷺdan: «Choʻri zino qilsa, uni qamchilanglar», deganlarini rivoyat qilgan (rivoyat)dir. Yana az-Zuhriy Ubaydullohdan, u Shibl ibn Xoliddan, u Abdulloh ibn Molik al-Avsiydan, u Nabiy ﷺdan: «Choʻri zino qilsa...», deganlarini (rivoyat qilgan). Hadis ahli nazdida sahih shudir. Shibl ibn Xolid Nabiy ﷺga yetishmagan, balki Shibl Abdulloh ibn Molik al-Avsiydan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Sahih shudir, Ibn Uyaynaning hadisi esa mahfuz emas. Undan «Shibl ibn Homid» deb (aytgani) ham rivoyat qilingan, bu xatodir; u faqat Shibl ibn Xoliddir, yana Shibl ibn Xulayd ham deyiladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан Молик ҳадисига ўхшаш, ўша маънода ривоят қилинади. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Бакра, Убода ибн Сомит, Абу Ҳурайра, Абу Саид, Ибн Аббос, Жобир ибн Самура, Ҳаззол, Бурайда, Салама ибн ал-Муҳаббиқ, Абу Барза ва Имрон ибн Ҳусайнлардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холид ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Молик ибн Анас, Маъмар ва бошқа кўплар аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан, у Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиддан, улар Набий ﷺдан шу тарзда ривоят қилганлар. Улар шу иснод билан Набий ﷺдан: «Чўри зино қилса, уни қамчиланглар. Тўртинчи (марта) зино қилса, гар бир тутам соч(баҳо)га бўлса-да, уни сотинг», деганларини ривоят қилганлар. Суфён ибн Уяйна аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳдан, у Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан, улар: «Биз Набий ﷺ ҳузурида эдик», деганларини ривоят қилди. Ибн Уяйна ҳар иккала ҳадисни Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан шу тарзда ривоят қилди. Ибн Уяйнанинг ҳадиси хатодир, унда Суфён ибн Уяйна бир ҳадисни бошқа ҳадисга аралаштириб янглишган. Саҳиҳ (ривоят) — Муҳаммад ибн ал-Валид аз-Зубайдий, Юнус ибн Язид ва аз-Зуҳрийнинг жияни аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳдан, у Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холиддан, улар Набий ﷺдан: «Чўри зино қилса, уни қамчиланглар», деганларини ривоят қилган (ривоят)дир. Яна аз-Зуҳрий Убайдуллоҳдан, у Шибл ибн Холиддан, у Абдуллоҳ ибн Молик ал-Авсийдан, у Набий ﷺдан: «Чўри зино қилса...», деганларини (ривоят қилган). Ҳадис аҳли наздида саҳиҳ шудир. Шибл ибн Холид Набий ﷺга етишмаган, балки Шибл Абдуллоҳ ибн Молик ал-Авсийдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Саҳиҳ шудир, Ибн Уяйнанинг ҳадиси эса маҳфуз эмас. Ундан «Шибл ибн Ҳомид» деб (айтгани) ҳам ривоят қилинган, бу хатодир; у фақат Шибл ибн Холиддир, яна Шибл ибн Хулайд ҳам дейилади.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ زَاذَانَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُذُوا عَنِّي فَقَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً الثَّيِّبُ بِالثَّيِّبِ جَلْدُ مِائَةٍ ثُمَّ الرَّجْمُ وَالْبِكْرُ بِالْبِكْرِ جَلْدُ مِائَةٍ وَنَفْىُ سَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ وَغَيْرُهُمْ قَالُوا الثَّيِّبُ تُجْلَدُ وَتُرْجَمُ ‏.‏ وَإِلَى هَذَا ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ إِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَغَيْرُهُمَا الثَّيِّبُ إِنَّمَا عَلَيْهِ الرَّجْمُ وَلاَ يُجْلَدُ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلُ هَذَا فِي غَيْرِ حَدِيثٍ فِي قِصَّةِ مَاعِزٍ وَغَيْرِهِ أَنَّهُ أَمَرَ بِالرَّجْمِ وَلَمْ يَأْمُرْ أَنْ يُجْلَدَ قَبْلَ أَنْ يُرْجَمَ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan oling! Albatta Alloh ular uchun yoʻl ochib berdi: uylik kishi uylik (ayol) bilan (zino qilsa) — yuz qamchi, soʻng toshboʻron; boʻydoq boʻydoq (ayol) bilan (zino qilsa) — yuz qamchi va bir yil surgun», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺ sahobalaridan baʼzi ilm ahli — ular orasida Ali ibn Abu Tolib, Ubay ibn Kaʼb, Abdulloh ibn Masʼud va boshqalar shu boʻyicha amal qilib: «Uylik kishi qamchilanadi va toshboʻron qilinadi», deganlar. Baʼzi ilm ahli shunga ketganlar, bu Ishoqning soʻzidir. Nabiy ﷺ sahobalaridan baʼzi ilm ahli — ular orasida Abu Bakr, Umar va boshqalar: «Uylik kishiga faqat toshboʻron boʻladi, qamchilanmaydi», deganlar. Nabiy ﷺdan Moiz qissasi va boshqasida bir necha hadisda shu kabi, yaʼni u zot toshboʻronga buyurgani va toshboʻrondan oldin qamchilashga buyurmagani rivoyat qilingan. Baʼzi ilm ahli shu boʻyicha amal qilgan, bu Sufyon as-Savriy, Ibn Muborak, Shofiiy va Ahmadning soʻzidir.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан олинг! Албатта Аллоҳ улар учун йўл очиб берди: уйлик киши уйлик (аёл) билан (зино қилса) — юз қамчи, сўнг тошбўрон; бўйдоқ бўйдоқ (аёл) билан (зино қилса) — юз қамчи ва бир йил сургун», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺ саҳобаларидан баъзи илм аҳли — улар орасида Али ибн Абу Толиб, Убай ибн Каъб, Абдуллоҳ ибн Масъуд ва бошқалар шу бўйича амал қилиб: «Уйлик киши қамчиланади ва тошбўрон қилинади», деганлар. Баъзи илм аҳли шунга кетганлар, бу Ишоқнинг сўзидир. Набий ﷺ саҳобаларидан баъзи илм аҳли — улар орасида Абу Бакр, Умар ва бошқалар: «Уйлик кишига фақат тошбўрон бўлади, қамчиланмайди», деганлар. Набий ﷺдан Моиз қиссаси ва бошқасида бир неча ҳадисда шу каби, яъни у зот тошбўронга буюргани ва тошбўрондан олдин қамчилашга буюрмагани ривоят қилинган. Баъзи илм аҳли шу бўйича амал қилган, бу Суфён ас-Саврий, Ибн Муборак, Шофиий ва Аҳмаднинг сўзидир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنْ جُهَيْنَةَ اعْتَرَفَتْ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالزِّنَا فَقَالَتْ إِنِّي حُبْلَى ‏.‏ فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلِيَّهَا فَقَالَ ‏"‏ أَحْسِنْ إِلَيْهَا فَإِذَا وَضَعَتْ حَمْلَهَا فَأَخْبِرْنِي ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلَ فَأَمَرَ بِهَا فَشُدَّتْ عَلَيْهَا ثِيَابُهَا ثُمَّ أَمَرَ بِرَجْمِهَا فَرُجِمَتْ ثُمَّ صَلَّى عَلَيْهَا فَقَالَ لَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَجَمْتَهَا ثُمَّ تُصَلِّي عَلَيْهَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ قُسِمَتْ بَيْنَ سَبْعِينَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ لَوَسِعَتْهُمْ وَهَلْ وَجَدْتَ شَيْئًا أَفْضَلَ مِنْ أَنْ جَادَتْ بِنَفْسِهَا لِلَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Juhayna (qabilasi)dan boʻlgan bir ayol Nabiy ﷺ huzurida zino qilganini iqror qildi va: «Men homiladorman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ uning egasini chaqirib: «Unga yaxshilik qil, homilasini tugʻib boʻlgach, menga xabar ber», dedilar. U shunday qildi. Soʻng u zot (ayol haqida) buyurdilar, kiyimlari uning ustiga mahkam bogʻlandi, soʻng uni toshboʻron qilishga buyurdilar, u toshboʻron qilindi. Soʻng u zot unga (janoza) namozini oʻqidilar. Shunda Umar ibn al-Xattob u zotga: «Ey Allohning Rasuli, uni toshboʻron qildingiz, soʻng unga namoz oʻqiyapsizmi?» dedi. U zot: «U shunday tavba qildiki, agar bu tavba Madina ahlidan yetmish kishiga taqsimlansa, hammasiga yetar edi. Jonini Alloh uchun saxiylik bilan fido qilganidan ortiq narsani topdingmi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жуҳайна (қабиласи)дан бўлган бир аёл Набий ﷺ ҳузурида зино қилганини иқрор қилди ва: «Мен ҳомиладорман», деди. Шунда Набий ﷺ унинг эгасини чақириб: «Унга яхшилик қил, ҳомиласини туғиб бўлгач, менга хабар бер», дедилар. У шундай қилди. Сўнг у зот (аёл ҳақида) буюрдилар, кийимлари унинг устига маҳкам боғланди, сўнг уни тошбўрон қилишга буюрдилар, у тошбўрон қилинди. Сўнг у зот унга (жаноза) намозини ўқидилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни тошбўрон қилдингиз, сўнг унга намоз ўқияпсизми?» деди. У зот: «У шундай тавба қилдики, агар бу тавба Мадина аҳлидан етмиш кишига тақсимланса, ҳаммасига етар эди. Жонини Аллоҳ учун сахийлик билан фидо қилганидан ортиқ нарсани топдингми?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجَمَ يَهُودِيًّا وَيَهُودِيَّةً ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir yahudiy erkak va bir yahudiy ayolni toshboʻron qildilar. Abu Iso aytdi: Hadisda (uzun) qissa bor, bu hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир яҳудий эркак ва бир яҳудий аёлни тошбўрон қилдилар. Абу Исо айтди: Ҳадисда (узун) қисса бор, бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجَمَ يَهُودِيًّا وَيَهُودِيَّةً ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَالْبَرَاءِ وَجَابِرٍ وَابْنِ أَبِي أَوْفَى وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا اخْتَصَمَ أَهْلُ الْكِتَابِ وَتَرَافَعُوا إِلَى حُكَّامِ الْمُسْلِمِينَ حَكَمُوا بَيْنَهُمْ بِالْكِتَابِ وَالسُّنَّةِ وَبِأَحْكَامِ الْمُسْلِمِينَ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ يُقَامُ عَلَيْهِمُ الْحَدُّ فِي الزِّنَا ‏.‏ وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir yahudiy erkak va bir yahudiy ayolni toshboʻron qildilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Umar, Baro, Jobir, Ibn Abu Avfo, Abdulloh ibn al-Horis ibn Jazʼ va Ibn Abboslardan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Jobir ibn Samura hadisi hasan gʻarib hadisdir. Koʻpchilik ilm ahli shu boʻyicha amal qilib: «Kitob ahli oʻzaro nizolashib, musulmonlarning hokimlariga murojaat qilsalar, ular orasida Kitob, Sunnat va musulmonlarning hukmlari bilan hukm qilinadi», deganlar; bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzilari: «Ularga zino had(jazos)i tatbiq etilmaydi», deganlar. Birinchi soʻz sahihroqdir.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир яҳудий эркак ва бир яҳудий аёлни тошбўрон қилдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Умар, Баро, Жобир, Ибн Абу Авфо, Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ибн Жазъ ва Ибн Аббослардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Жобир ибн Самура ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир. Кўпчилик илм аҳли шу бўйича амал қилиб: «Китоб аҳли ўзаро низолашиб, мусулмонларнинг ҳокимларига мурожаат қилсалар, улар орасида Китоб, Суннат ва мусулмонларнинг ҳукмлари билан ҳукм қилинади», деганлар; бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзилари: «Уларга зино ҳад(жазос)и татбиқ этилмайди», деганлар. Биринчи сўз саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَيَحْيَى بْنُ أَكْثَمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ضَرَبَ وَغَرَّبَ وَأَنَّ أَبَا بَكْرٍ ضَرَبَ وَغَرَّبَ وَأَنَّ عُمَرَ ضَرَبَ وَغَرَّبَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِدْرِيسَ فَرَفَعُوهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan (boshqa tariqda) rivoyat qilinishicha: Baʼzilar Abdulloh ibn Idrisdan bu hadisni Ubaydullohdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan: «Abu Bakr qamchiladi va surgun qildi, Umar ham qamchiladi va surgun qildi», deb rivoyat qilganlar. Buni bizga Abu Said al-Ashajj rivoyat qildi, unga Abdulloh ibn Idris rivoyat qildi. Bu hadis Ibn Idris rivoyatidan boshqasi orqali ham Ubaydulloh ibn Umardan shu kabi rivoyat qilingan. Muhammad ibn Ishoq ham Nofeʼdan, u Ibn Umardan: «Abu Bakr qamchiladi va surgun qildi, Umar ham qamchiladi va surgun qildi», deb shu tarzda rivoyat qilgan; unda Nabiy ﷺdan (deb) zikr qilmaganlar. Rasululloh ﷺdan surgun (qilingani) sahih (tarzda) sobit boʻlgan; uni Abu Hurayra, Zayd ibn Xolid, Uboda ibn Somit va boshqalar Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar. Nabiy ﷺ sahobalaridan ilm ahli — ular orasida Abu Bakr, Umar, Ali, Ubay ibn Kaʼb, Abdulloh ibn Masʼud, Abu Zarr va boshqalar shu boʻyicha amal qilganlar. Tobeʼinlarning fuqaholaridan ham bir nechasidan shu rivoyat qilingan, bu Sufyon as-Savriy, Molik ibn Anas, Abdulloh ibn al-Muborak, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан (бошқа тариқда) ривоят қилинишича: Баъзилар Абдуллоҳ ибн Идрисдан бу ҳадисни Убайдуллоҳдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан: «Абу Бакр қамчилади ва сургун қилди, Умар ҳам қамчилади ва сургун қилди», деб ривоят қилганлар. Буни бизга Абу Саид ал-Ашажж ривоят қилди, унга Абдуллоҳ ибн Идрис ривоят қилди. Бу ҳадис Ибн Идрис ривоятидан бошқаси орқали ҳам Убайдуллоҳ ибн Умардан шу каби ривоят қилинган. Муҳаммад ибн Ишоқ ҳам Нофеъдан, у Ибн Умардан: «Абу Бакр қамчилади ва сургун қилди, Умар ҳам қамчилади ва сургун қилди», деб шу тарзда ривоят қилган; унда Набий ﷺдан (деб) зикр қилмаганлар. Расулуллоҳ ﷺдан сургун (қилингани) саҳиҳ (тарзда) собит бўлган; уни Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид, Убода ибн Сомит ва бошқалар Набий ﷺдан ривоят қилганлар. Набий ﷺ саҳобаларидан илм аҳли — улар орасида Абу Бакр, Умар, Али, Убай ибн Каъб, Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абу Зарр ва бошқалар шу бўйича амал қилганлар. Тобеъинларнинг фуқаҳоларидан ҳам бир нечасидан шу ривоят қилинган, бу Суфён ас-Саврий, Молик ибн Анас, Абдуллоҳ ибн ал-Муборак, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.

وَرَوَى بَعْضُهُمْ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِدْرِيسَ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، ضَرَبَ وَغَرَّبَ وَأَنَّ عُمَرَ ضَرَبَ وَغَرَّبَ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ ‏.‏ وَهَكَذَا رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ رِوَايَةِ ابْنِ إِدْرِيسَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَهَكَذَا رَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ ضَرَبَ وَغَرَّبَ وَأَنَّ عُمَرَ ضَرَبَ وَغَرَّبَ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَقَدْ صَحَّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّفْىُ رَوَاهُ أَبُو هُرَيْرَةَ وَزَيْدُ بْنُ خَالِدٍ وَعُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ وَغَيْرُهُمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعَلِيٌّ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ وَأَبُو ذَرٍّ وَغَيْرُهُمْ وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan (boshqa tariqda) rivoyat qilinishicha: Baʼzilar Abdulloh ibn Idrisdan bu hadisni Ubaydullohdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan: «Abu Bakr qamchiladi va surgun qildi, Umar ham qamchiladi va surgun qildi», deb rivoyat qilganlar. Buni bizga Abu Said al-Ashajj rivoyat qildi, unga Abdulloh ibn Idris rivoyat qildi. Bu hadis Ibn Idris rivoyatidan boshqasi orqali ham Ubaydulloh ibn Umardan shu kabi rivoyat qilingan. Muhammad ibn Ishoq ham Nofeʼdan, u Ibn Umardan: «Abu Bakr qamchiladi va surgun qildi, Umar ham qamchiladi va surgun qildi», deb shu tarzda rivoyat qilgan; unda Nabiy ﷺdan (deb) zikr qilmaganlar. Rasululloh ﷺdan surgun (qilingani) sahih (tarzda) sobit boʻlgan; uni Abu Hurayra, Zayd ibn Xolid, Uboda ibn Somit va boshqalar Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar. Nabiy ﷺ sahobalaridan ilm ahli — ular orasida Abu Bakr, Umar, Ali, Ubay ibn Kaʼb, Abdulloh ibn Masʼud, Abu Zarr va boshqalar shu boʻyicha amal qilganlar. Tobeʼinlarning fuqaholaridan ham bir nechasidan shu rivoyat qilingan, bu Sufyon as-Savriy, Molik ibn Anas, Abdulloh ibn al-Muborak, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан (бошқа тариқда) ривоят қилинишича: Баъзилар Абдуллоҳ ибн Идрисдан бу ҳадисни Убайдуллоҳдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан: «Абу Бакр қамчилади ва сургун қилди, Умар ҳам қамчилади ва сургун қилди», деб ривоят қилганлар. Буни бизга Абу Саид ал-Ашажж ривоят қилди, унга Абдуллоҳ ибн Идрис ривоят қилди. Бу ҳадис Ибн Идрис ривоятидан бошқаси орқали ҳам Убайдуллоҳ ибн Умардан шу каби ривоят қилинган. Муҳаммад ибн Ишоқ ҳам Нофеъдан, у Ибн Умардан: «Абу Бакр қамчилади ва сургун қилди, Умар ҳам қамчилади ва сургун қилди», деб шу тарзда ривоят қилган; унда Набий ﷺдан (деб) зикр қилмаганлар. Расулуллоҳ ﷺдан сургун (қилингани) саҳиҳ (тарзда) собит бўлган; уни Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид, Убода ибн Сомит ва бошқалар Набий ﷺдан ривоят қилганлар. Набий ﷺ саҳобаларидан илм аҳли — улар орасида Абу Бакр, Умар, Али, Убай ибн Каъб, Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абу Зарр ва бошқалар шу бўйича амал қилганлар. Тобеъинларнинг фуқаҳоларидан ҳам бир нечасидан шу ривоят қилинган, бу Суфён ас-Саврий, Молик ибн Анас, Абдуллоҳ ибн ал-Муборак, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَجْلِسٍ فَقَالَ ‏"‏ تُبَايِعُونِي عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلاَ تَسْرِقُوا وَلاَ تَزْنُوا قَرَأَ عَلَيْهِمُ الآيَةَ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ عَلَيْهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَسَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَجَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَخُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لَمْ أَسْمَعْ فِي هَذَا الْبَابِ أَنَّ الْحُدُودَ تَكُونُ كَفَّارَةً لأَهْلِهَا شَيْئًا أَحْسَنَ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ الشَّافِعِيُّ وَأُحِبُّ لِمَنْ أَصَابَ ذَنْبًا فَسَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ أَنْ يَسْتُرَ عَلَى نَفْسِهِ وَيَتُوبَ فِيمَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَبِّهِ ‏.‏ وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ أَنَّهُمَا أَمَرَا رَجُلاً أَنْ يَسْتُرَ عَلَى نَفْسِهِ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ huzurida bir majlisda edik. U zot: «Allohga hech narsani sherik qilmaslik, oʻgʻrilik qilmaslik va zino qilmaslik ustiga menga bayʼat berasizlarmi?» deb ularga (mazkur) oyatni oʻqib berdilar. (Soʻng:) «Sizlardan kim (ahdiga) vafo qilsa, uning ajri Alloh zimmasidadir. Kim bulardan birortasini qilib, unga jazo berilsa, bu unga kafforatdir. Kim bulardan birortasini qilib, Alloh uni yopsa, bu Allohning (ixtiyoriga havola)dir: xohlasa, azoblaydi, xohlasa, uni kechiradi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Jarir ibn Abdulloh va Xuzayma ibn Sobitlardan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Uboda ibn Somit hadisi hasan sahih hadisdir. Shofiiy aytdi: Bu bobda hadlar oʻz egalariga kafforat boʻlishi haqida shu hadisdan koʻra goʻzalroq (rivoyat) eshitmadim. Shofiiy aytdi: Bir gunoh qilib, Alloh uni oʻziga yopgan kishining oʻzini (gunohini) yopib, Rabbisi bilan oʻzi orasida tavba qilishini yaxshi koʻraman. Shuningdek, Abu Bakr va Umardan ular bir kishiga oʻzini (gunohini) yopishga buyurganlari rivoyat qilingan.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ ҳузурида бир мажлисда эдик. У зот: «Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслик, ўғрилик қилмаслик ва зино қилмаслик устига менга байъат берасизларми?» деб уларга (мазкур) оятни ўқиб бердилар. (Сўнг:) «Сизлардан ким (аҳдига) вафо қилса, унинг ажри Аллоҳ зиммасидадир. Ким булардан бирортасини қилиб, унга жазо берилса, бу унга каффоратдир. Ким булардан бирортасини қилиб, Аллоҳ уни ёпса, бу Аллоҳнинг (ихтиёрига ҳавола)дир: хоҳласа, азоблайди, хоҳласа, уни кечиради», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Жарир ибн Абдуллоҳ ва Хузайма ибн Собитлардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Убода ибн Сомит ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Шофиий айтди: Бу бобда ҳадлар ўз эгаларига каффорат бўлиши ҳақида шу ҳадисдан кўра гўзалроқ (ривоят) эшитмадим. Шофиий айтди: Бир гуноҳ қилиб, Аллоҳ уни ўзига ёпган кишининг ўзини (гуноҳини) ёпиб, Раббиси билан ўзи орасида тавба қилишини яхши кўраман. Шунингдек, Абу Бакр ва Умардан улар бир кишига ўзини (гуноҳини) ёпишга буюрганлари ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا زَنَتْ أَمَةُ أَحَدِكُمْ فَلْيَجْلِدْهَا ثَلاَثًا بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنْ عَادَتْ فَلْيَبِعْهَا وَلَوْ بِحَبْلٍ مِنْ شَعَرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشِبْلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الأَوْسِيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ رَأَوْا أَنْ يُقِيمَ الرَّجُلُ الْحَدَّ عَلَى مَمْلُوكِهِ دُونَ السُّلْطَانِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُرْفَعُ إِلَى السُّلْطَانِ وَلاَ يُقِيمُ الْحَدَّ هُوَ بِنَفْسِهِ ‏.‏ وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birortangizning choʻrisi zino qilsa, Allohning Kitobi (hukmi) bilan uni uch (marta) qamchilasin. Yana (zino) qaytarsa, gar bir tola arqonga boʻlsa-da, uni sotsin», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Abu Hurayra, Zayd ibn Xolid va Shibldan, u Abdulloh ibn Molik al-Avsiydan (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayra hadisi hasan sahih hadisdir, undan bir necha tariqda rivoyat qilingan. Nabiy ﷺ sahobalaridan baʼzi ilm ahli va boshqalar nazdida shu boʻyicha amal qilinadi; ular kishi oʻz qulining hadini sulton(hokim)siz oʻzi tatbiq etishini (joiz) deb koʻrganlar, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzilari: «Sultonga koʻtariladi (topshiriladi), uning oʻzi hadni tatbiq etmaydi», deganlar. Birinchi soʻz sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангизнинг чўриси зино қилса, Аллоҳнинг Китоби (ҳукми) билан уни уч (марта) қамчиласин. Яна (зино) қайтарса, гар бир тола арқонга бўлса-да, уни сотсин», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан, у Абдуллоҳ ибн Молик ал-Авсийдан (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайра ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир, ундан бир неча тариқда ривоят қилинган. Набий ﷺ саҳобаларидан баъзи илм аҳли ва бошқалар наздида шу бўйича амал қилинади; улар киши ўз қулининг ҳадини султон(ҳоким)сиз ўзи татбиқ этишини (жоиз) деб кўрганлар, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзилари: «Султонга кўтарилади (топширилади), унинг ўзи ҳадни татбиқ этмайди», деганлар. Биринчи сўз саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، قَالَ خَطَبَ عَلِيٌّ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَقِيمُوا الْحُدُودَ عَلَى أَرِقَّائِكُمْ مَنْ أَحْصَنَ مِنْهُمْ وَمَنْ لَمْ يُحْصِنْ وَإِنَّ أَمَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَنَتْ فَأَمَرَنِي أَنْ أَجْلِدَهَا فَإِذَا هِيَ حَدِيثَةُ عَهْدٍ بِنِفَاسٍ فَخَشِيتُ إِنْ أَنَا جَلَدْتُهَا أَنْ أَقْتُلَهَا - أَوْ قَالَ تَمُوتَ - فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَحْسَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالسُّدِّيُّ اسْمُهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهُوَ مِنَ التَّابِعِينَ قَدْ سَمِعَ مِنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَرَأَى حُسَيْنَ بْنَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رضى الله عنه ‏.‏

Abu Abdurrahmon as-Sulamiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ali (roziyallohu anhu) xutba qilib: «Ey odamlar, qullaringizdan uylik boʻlgani ham, uylik boʻlmagani ham (gunoh qilsa), ularga hadlarni tatbiq etinglar. Rasululloh ﷺning bir choʻrisi zino qilgan edi, u zot menga uni qamchilashni buyurdilar. Qarasam, u yangigina tuqqan (nifosli) ayol ekan, agar uni qamchilasam, oʻldirib qoʻyishimdan — yoki: u oʻlib qolishidan — qoʻrqdim. Shunda Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdim. U zot: ‹Yaxshi qilibsan›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. as-Suddiyning ismi Ismoil ibn Abdurrahmon boʻlib, u tobeʼinlardandir; u Anas ibn Molikdan eshitgan va Husayn ibn Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ni koʻrgan.Абу Абдурраҳмон ас-Суламий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Али (розияллоҳу анҳу) хутба қилиб: «Эй одамлар, қулларингиздан уйлик бўлгани ҳам, уйлик бўлмагани ҳам (гуноҳ қилса), уларга ҳадларни татбиқ этинглар. Расулуллоҳ ﷺнинг бир чўриси зино қилган эди, у зот менга уни қамчилашни буюрдилар. Қарасам, у янгигина туққан (нифосли) аёл экан, агар уни қамчиласам, ўлдириб қўйишимдан — ёки: у ўлиб қолишидан — қўрқдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтдим. У зот: ‹Яхши қилибсан›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. ас-Суддийнинг исми Исмоил ибн Абдурраҳмон бўлиб, у тобеъинлардандир; у Анас ибн Моликдан эшитган ва Ҳусайн ибн Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)ни кўрган.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَرَبَ الْحَدَّ بِنَعْلَيْنِ أَرْبَعِينَ ‏.‏ قَالَ مِسْعَرٌ أَظُنُّهُ فِي الْخَمْرِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَالسَّائِبِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَأَبُو الصِّدِّيقِ النَّاجِيُّ اسْمُهُ بَكْرُ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ بَكْرُ بْنُ قَيْسٍ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki kovush bilan qirq (marta urib) had (jazo)ni tatbiq etdilar. Misʼar aytdi: Gumonimcha, bu xamr (ichish) haqida (boʻlgan). (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Abdurrahmon ibn Azhar, Abu Hurayra, Soib, Ibn Abbos va Uqba ibn al-Horislardan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Said hadisi hasan hadisdir. Abu as-Siddiq an-Nojiyning ismi Bakr ibn Amr boʻlib, Bakr ibn Qays ham deyiladi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки ковуш билан қирқ (марта уриб) ҳад (жазо)ни татбиқ этдилар. Мисъар айтди: Гумонимча, бу хамр (ичиш) ҳақида (бўлган). (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Абдурраҳмон ибн Азҳар, Абу Ҳурайра, Соиб, Ибн Аббос ва Уқба ибн ал-Ҳорислардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Саид ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Абу ас-Сиддиқ ан-Ножийнинг исми Бакр ибн Амр бўлиб, Бакр ибн Қайс ҳам дейилади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ أُتِيَ بِرَجُلٍ قَدْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَضَرَبَهُ بِجَرِيدَتَيْنِ نَحْوَ الأَرْبَعِينَ وَفَعَلَهُ أَبُو بَكْرٍ فَلَمَّا كَانَ عُمَرُ اسْتَشَارَ النَّاسَ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ كَأَخَفِّ الْحُدُودِ ثَمَانِينَ ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ عُمَرُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ حَدَّ السَّكْرَانِ ثَمَانُونَ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zotning oldilariga xamr ichgan bir kishi keltirildi. U zot uni ikki xurmo shoxchasi bilan qirqqa yaqin (marta) urdilar. Abu Bakr ham shunday qildi. Umar (xalifalik) davriga kelganda, odamlar bilan maslahatlashdi. Shunda Abdurrahmon ibn Avf: «Hadlarning eng yengili (singari) saksonta (qilaylik)», dedi. Bas, Umar shunga buyurdi. Abu Iso aytdi: Anas hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺ sahobalaridan ilm ahli va boshqalar nazdida shu boʻyicha amal qilinib, mastning hadi sakson (qamchi)dir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зотнинг олдиларига хамр ичган бир киши келтирилди. У зот уни икки хурмо шохчаси билан қирққа яқин (марта) урдилар. Абу Бакр ҳам шундай қилди. Умар (халифалик) даврига келганда, одамлар билан маслаҳатлашди. Шунда Абдурраҳмон ибн Авф: «Ҳадларнинг энг енгили (сингари) саксонта (қилайлик)», деди. Бас, Умар шунга буюрди. Абу Исо айтди: Анас ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺ саҳобаларидан илм аҳли ва бошқалар наздида шу бўйича амал қилиниб, мастнинг ҳади саксон (қамчи)дир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فِي الرَّابِعَةِ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَالشَّرِيدِ وَشُرَحْبِيلَ بْنِ أَوْسٍ وَجَرِيرٍ وَأَبِي الرَّمَدِ الْبَلَوِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ مُعَاوِيَةَ هَكَذَا رَوَى الثَّوْرِيُّ أَيْضًا عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَى ابْنُ جُرَيْجٍ وَمَعْمَرٌ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ أَبِي صَالِحٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَإِنَّمَا كَانَ هَذَا فِي أَوَّلِ الأَمْرِ ثُمَّ نُسِخَ بَعْدُ هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فِي الرَّابِعَةِ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ بِرَجُلٍ قَدْ شَرِبَ الْخَمْرَ فِي الرَّابِعَةِ فَضَرَبَهُ وَلَمْ يَقْتُلْهُ ‏.‏ وَكَذَلِكَ رَوَى الزُّهْرِيُّ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا ‏.‏ قَالَ فَرُفِعَ الْقَتْلُ وَكَانَتْ رُخْصَةً ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ عَامَّةِ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ نَعْلَمُ بَيْنَهُمُ اخْتِلاَفًا فِي ذَلِكَ فِي الْقَدِيمِ وَالْحَدِيثِ وَمِمَّا يُقَوِّي هَذَا مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَوْجُهٍ كَثِيرَةٍ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ النَّفْسُ بِالنَّفْسِ وَالثَّيِّبُ الزَّانِي وَالتَّارِكُ لِدِينِهِ ‏"‏ ‏.‏

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim xamr ichsa, uni qamchilanglar. Yana qaytarib, toʻrtinchi (marta ichib)ga yetsa, uni oʻldiringlar», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Sharid, Shurahbil ibn Avs, Jarir, Abu ar-Ramad al-Balaviy va Abdulloh ibn Amrlardan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Muoviya hadisini as-Savriy ham Osimdan, u Abu Solihdan, u Muoviyadan, u Nabiy ﷺdan shu tarzda rivoyat qildi. Ibn Jurayj va Maʼmar Suhayl ibn Abu Solihdan, u otasidan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildilar. (Abu Iso) aytdi: Muhammad (al-Buxoriy)ning shunday deganini eshitdim: Abu Solihning Muoviyadan, u Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisi bu haqda Abu Solihning Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisidan sahihroqdir. Bu faqat ish boshida (boʻlib), keyin u nasx qilingan. Muhammad ibn Ishoq Muhammad ibn al-Munkadirdan, u Jobir ibn Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shu tarzda rivoyat qilib, u zot: «Albatta, kim xamr ichsa, uni qamchilanglar; yana qaytarib, toʻrtinchi (marta)ga yetsa, uni oʻldiringlar», dedilar. (U) aytdi: Soʻng shundan keyin Nabiy ﷺning oldilariga toʻrtinchi (marta) xamr ichgan bir kishi keltirildi, u zot uni urdilar, lekin oʻldirmadilar. az-Zuhriy ham Qabisa ibn Zuʼaybdan, u Nabiy ﷺdan shu kabi rivoyat qildi. (U) aytdi: Shunday qilib, oʻldirish (hukmi) koʻtarildi, u (avvalida) bir ruxsat edi. Bu hadis boʻyicha umumiy ilm ahli nazdida amal qilinadi; bu haqda qadim va hozir ularning oʻrtasida ixtilof borligini bilmaymiz. Buni quvvatlaydigan (narsa) — Nabiy ﷺdan koʻp tariqlar bilan rivoyat qilinganidek, u zotning: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik beradigan musulmon kishining qoni faqat uch (narsa)ning biri bilan halol boʻladi: jonga jon (qasos), zino qilgan uylik kishi va dinini tark etgan (kishi)», deganlaridir.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хамр ичса, уни қамчиланглар. Яна қайтариб, тўртинчи (марта ичиб)га етса, уни ўлдиринглар», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Шарид, Шураҳбил ибн Авс, Жарир, Абу ар-Рамад ал-Балавий ва Абдуллоҳ ибн Амрлардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Муовия ҳадисини ас-Саврий ҳам Осимдан, у Абу Солиҳдан, у Муовиядан, у Набий ﷺдан шу тарзда ривоят қилди. Ибн Журайж ва Маъмар Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилдилар. (Абу Исо) айтди: Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг шундай деганини эшитдим: Абу Солиҳнинг Муовиядан, у Набий ﷺдан (қилган) ҳадиси бу ҳақда Абу Солиҳнинг Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан (қилган) ҳадисидан саҳиҳроқдир. Бу фақат иш бошида (бўлиб), кейин у насх қилинган. Муҳаммад ибн Ишоқ Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шу тарзда ривоят қилиб, у зот: «Албатта, ким хамр ичса, уни қамчиланглар; яна қайтариб, тўртинчи (марта)га етса, уни ўлдиринглар», дедилар. (У) айтди: Сўнг шундан кейин Набий ﷺнинг олдиларига тўртинчи (марта) хамр ичган бир киши келтирилди, у зот уни урдилар, лекин ўлдирмадилар. аз-Зуҳрий ҳам Қабиса ибн Зуъайбдан, у Набий ﷺдан шу каби ривоят қилди. (У) айтди: Шундай қилиб, ўлдириш (ҳукми) кўтарилди, у (аввалида) бир рухсат эди. Бу ҳадис бўйича умумий илм аҳли наздида амал қилинади; бу ҳақда қадим ва ҳозир уларнинг ўртасида ихтилоф борлигини билмаймиз. Буни қувватлайдиган (нарса) — Набий ﷺдан кўп тариқлар билан ривоят қилинганидек, у зотнинг: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берадиган мусулмон кишининг қони фақат уч (нарса)нинг бири билан ҳалол бўлади: жонга жон (қасос), зино қилган уйлик киши ва динини тарк этган (киши)», деганларидир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَتْهُ عَمْرَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْطَعُ فِي رُبْعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ مَرْفُوعًا وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ مَوْقُوفًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ chorak dinor va undan ortigʻi (oʻgʻirlangani) uchun (qoʻlni) kesar edilar. Abu Iso aytdi: Oisha hadisi hasan sahih hadisdir. Bu hadis Amradan, u Oishadan bir necha tariqda marfuʼ (Nabiyga yetkazilgan) holda rivoyat qilingan. Baʼzilari uni Amradan, u Oishadan mavquf (sahobada toʻxtagan) holda rivoyat qilganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ чорак динор ва ундан ортиғи (ўғирлангани) учун (қўлни) кесар эдилар. Абу Исо айтди: Оиша ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис Амрадан, у Оишадан бир неча тариқда марфуъ (Набийга етказилган) ҳолда ривоят қилинган. Баъзилари уни Амрадан, у Оишадан мавқуф (саҳобада тўхтаган) ҳолда ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَطَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مِجَنٍّ قِيمَتُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَيْمَنَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ قَطَعَ فِي خَمْسَةِ دَرَاهِمَ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ وَعَلِيٍّ أَنَّهُمَا قَطَعَا فِي رُبْعِ دِينَارٍ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ أَنَّهُمَا قَالاَ تُقْطَعُ الْيَدُ فِي خَمْسَةِ دَرَاهِمَ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ رَأَوُا الْقَطْعَ فِي رُبْعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَ لاَ قَطْعَ إِلاَّ فِي دِينَارٍ أَوْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ ‏.‏ وَهُوَ حَدِيثٌ مُرْسَلٌ رَوَاهُ الْقَاسِمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَالْقَاسِمُ لَمْ يَسْمَعْ مِنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ قَالُوا لاَ قَطْعَ فِي أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ لاَ قَطْعَ فِي أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ دَرَاهِمَ ‏.‏ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ qiymati uch dirham boʻlgan qalqon (oʻgʻirlangani uchun oʻgʻrining qoʻlini) kestilar», dedi. Saʼd, Abdulloh ibn Amr, Ibn Abbos, Abu Hurayra va Ayman (roziyallohu anhum)dan ham (shu) bobda (hadis rivoyat qilingan). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahlidan, Nabiy ﷺning ashoblaridan baʼzilarining amali shu (hadisga binoan)dir. Ulardan Abu Bakr Siddiq besh dirhamda (qoʻl) kestirgan. Usmon va Alidan rivoyat qilinishicha, ular ikkalalari chorak dinorda (qoʻl) kestirganlar. Abu Hurayra va Abu Saiddan rivoyat qilinishicha, ular ikkalalari: «Qoʻl besh dirhamda kesiladi», deganlar. Tobeʼinlar fuqaholaridan baʼzilarining amali ham shu (hadisga binoan)dir va bu Molik ibn Anas, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ular chorak dinor va undan koʻp (miqdor)da (qoʻl) kesishni (joiz) koʻrishgan. Ibn Masʼuddan rivoyat qilinishicha, u: «Bir dinor yoki oʻn dirhamdan kam (miqdor)da (qoʻl) kesilmaydi», degan. Bu mursal hadis boʻlib, uni Qosim ibn Abdurrahmon Ibn Masʼuddan rivoyat qilgan; Qosim esa Ibn Masʼuddan (hadis) eshitmagan. Ilm ahlidan baʼzilarining amali shu (hadisga binoan)dir va bu Sufyon Savriy hamda Kufa ahlining soʻzidir. Ular: «Oʻn dirhamdan kam (miqdor)da (qoʻl) kesilmaydi», deganlar. Alidan rivoyat qilinishicha, u: «Oʻn dirhamdan kam (miqdor)da (qoʻl) kesilmaydi», degan. Lekin uning isnodi muttasil (uzluksiz) emas.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ қиймати уч дирҳам бўлган қалқон (ўғирлангани учун ўғрининг қўлини) кестилар», деди. Саъд, Абдуллоҳ ибн Амр, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра ва Айман (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (шу) бобда (ҳадис ривоят қилинган). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳлидан, Набий ﷺнинг ашобларидан баъзиларининг амали шу (ҳадисга биноан)дир. Улардан Абу Бакр Сиддиқ беш дирҳамда (қўл) кестирган. Усмон ва Алидан ривоят қилинишича, улар иккалалари чорак динорда (қўл) кестирганлар. Абу Ҳурайра ва Абу Саиддан ривоят қилинишича, улар иккалалари: «Қўл беш дирҳамда кесилади», деганлар. Тобеъинлар фуқаҳоларидан баъзиларининг амали ҳам шу (ҳадисга биноан)дир ва бу Молик ибн Анас, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улар чорак динор ва ундан кўп (миқдор)да (қўл) кесишни (жоиз) кўришган. Ибн Масъуддан ривоят қилинишича, у: «Бир динор ёки ўн дирҳамдан кам (миқдор)да (қўл) кесилмайди», деган. Бу мурсал ҳадис бўлиб, уни Қосим ибн Абдурраҳмон Ибн Масъуддан ривоят қилган; Қосим эса Ибн Масъуддан (ҳадис) эшитмаган. Илм аҳлидан баъзиларининг амали шу (ҳадисга биноан)дир ва бу Суфён Саврий ҳамда Куфа аҳлининг сўзидир. Улар: «Ўн дирҳамдан кам (миқдор)да (қўл) кесилмайди», деганлар. Алидан ривоят қилинишича, у: «Ўн дирҳамдан кам (миқдор)да (қўл) кесилмайди», деган. Лекин унинг исноди муттасил (узлуксиз) эмас.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ، قَالَ سَأَلْتُ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ عَنْ تَعْلِيقِ الْيَدِ، فِي عُنُقِ السَّارِقِ أَمِنَ السُّنَّةِ هُوَ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَارِقٍ فَقُطِعَتْ يَدُهُ ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَعُلِّقَتْ فِي عُنُقِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيِّ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَيْرِيزٍ هُوَ أَخُو عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ شَامِيٌّ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Muhayriz (rahimahulloh) aytadi: Men Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan oʻgʻrining boʻyniga qoʻlini osib qoʻyish (hukmi) haqida: «Bu sunnatdanmi?», deb soʻradim. U: «Rasululloh ﷺning huzurlariga bir oʻgʻri keltirildi va uning qoʻli kesildi. Soʻng u zot buyurdilar va u (kesilgan qoʻl) uning boʻyniga osib qoʻyildi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni faqat Umar ibn Ali Muqaddamiyning Hajjoj ibn Artoʼdan (qilgan) rivoyati orqaligina bilamiz. Abdurrahmon ibn Muhayriz — Abdulloh ibn Muhayrizning akasi boʻlib, shomlikdir.Абдурраҳмон ибн Муҳайриз (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ўғрининг бўйнига қўлини осиб қўйиш (ҳукми) ҳақида: «Бу суннатданми?», деб сўрадим. У: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига бир ўғри келтирилди ва унинг қўли кесилди. Сўнг у зот буюрдилар ва у (кесилган қўл) унинг бўйнига осиб қўйилди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Умар ибн Али Муқаддамийнинг Ҳажжож ибн Артўдан (қилган) ривояти орқалигина биламиз. Абдурраҳмон ибн Муҳайриз — Абдуллоҳ ибн Муҳайризнинг акаси бўлиб, шомликдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيْسَ عَلَى خَائِنٍ وَلاَ مُنْتَهِبٍ وَلاَ مُخْتَلِسٍ قَطْعٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ مُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ جُرَيْجٍ ‏.‏ وَمُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ هُوَ بَصْرِيٌّ أَخُو عَبْدِ الْعَزِيزِ الْقَسْمَلِيِّ كَذَا قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Xiyonat qiluvchiga ham, talon-toroj qiluvchiga ham, oʻgʻirlab qochuvchiga ham (qoʻl) kesish (jazosi) yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ilm ahlining amali shu (hadisga binoan)dir. Mugʻiyra ibn Muslim ham buni Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan Ibn Jurayjning hadisiga oʻxshash rivoyat qilgan. Mugʻiyra ibn Muslim basralik boʻlib, Abdulaziz Qasmaliyning akasidir — Ali ibn Madiniy shunday degan.Жобир (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Хиёнат қилувчига ҳам, талон-торож қилувчига ҳам, ўғирлаб қочувчига ҳам (қўл) кесиш (жазоси) йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳлининг амали шу (ҳадисга биноан)дир. Муғийра ибн Муслим ҳам буни Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан Ибн Журайжнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилган. Муғийра ибн Муслим басралик бўлиб, Абдулазиз Қасмалийнинг акасидир — Али ибн Мадиний шундай деган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ قَطْعَ فِي ثَمَرٍ وَلاَ كَثَرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ عَمِّهِ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ رِوَايَةِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ ‏.‏ وَرَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺning: «Meva va xurmo magʻzi(ni oʻgʻirlash)da (qoʻl) kesish (jazosi) yoʻq», deb aytayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Baʼzilari mana shunday — Yahyo ibn Saiddan, u Muhammad ibn Yahyo ibn Habbondan, u amakisi Vosiʼ ibn Habbondan, u Rofiʼ ibn Xadijdan, u Nabiy ﷺdan — Lays ibn Saʼdning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilishgan. Molik ibn Anas va boshqa bir necha (rovi) bu hadisni Yahyo ibn Saiddan, u Muhammad ibn Yahyo ibn Habbondan, u Rofiʼ ibn Xadijdan, u Nabiy ﷺdan (deb) rivoyat qilishgan va unda Vosiʼ ibn Habbonni zikr qilishmagan.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Мева ва хурмо мағзи(ни ўғирлаш)да (қўл) кесиш (жазоси) йўқ», деб айтаётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Баъзилари мана шундай — Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у амакиси Восиъ ибн Ҳаббондан, у Рофиъ ибн Хадиждан, у Набий ﷺдан — Лайс ибн Саъднинг ривоятига ўхшаш ривоят қилишган. Молик ибн Анас ва бошқа бир неча (рови) бу ҳадисни Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан, у Рофиъ ибн Хадиждан, у Набий ﷺдан (деб) ривоят қилишган ва унда Восиъ ибн Ҳаббонни зикр қилишмаган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ الْمِصْرِيِّ، عَنْ شُيَيْمِ بْنِ بَيْتَانَ، عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُقْطَعُ الأَيْدِي فِي الْغَزْوِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ ابْنِ لَهِيعَةَ بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَيُقَالُ بُسْرُ بْنُ أَبِي أَرْطَاةَ أَيْضًا ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمُ الأَوْزَاعِيُّ لاَ يَرَوْنَ أَنْ يُقَامَ الْحَدُّ فِي الْغَزْوِ بِحَضْرَةِ الْعَدُوِّ مَخَافَةَ أَنْ يَلْحَقَ مَنْ يُقَامُ عَلَيْهِ الْحَدُّ بِالْعَدُوِّ فَإِذَا خَرَجَ الإِمَامُ مِنْ أَرْضِ الْحَرْبِ وَرَجَعَ إِلَى دَارِ الإِسْلاَمِ أَقَامَ الْحَدَّ عَلَى مَنْ أَصَابَهُ ‏.‏ كَذَلِكَ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ ‏.‏

Busr ibn Artot (roziyallohu anhu) aytadi: Men Nabiy ﷺning: «Gʻazot (jang)da qoʻllar kesilmaydi», deb aytayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Ibn Lahiʼadan boshqalar ham shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qilishgan. Unga «Busr ibn Abu Artot» ham deyiladi. Ilm ahlidan baʼzilarining amali shu (hadisga binoan)dir; ular orasida Avzoiy ham bor. Ular jang (payti)da dushman roʻparasida had (jazo)ning oʻrnatilishini joiz koʻrishmaydi — had (jazo) qoʻllaniladigan kishi dushman tomonga oʻtib ketishidan qoʻrqib. Imom (sarkarda) urush yurtidan chiqib, Islom yurtiga qaytgach esa, jinoyat qilgan kishiga had (jazo)ni oʻrnatadi. Avzoiy shunday degan.Буср ибн Артот (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Набий ﷺнинг: «Ғазот (жанг)да қўллар кесилмайди», деб айтаётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Ибн Лаҳиъадан бошқалар ҳам шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилишган. Унга «Буср ибн Абу Артот» ҳам дейилади. Илм аҳлидан баъзиларининг амали шу (ҳадисга биноан)дир; улар орасида Авзоий ҳам бор. Улар жанг (пайти)да душман рўпарасида ҳад (жазо)нинг ўрнатилишини жоиз кўришмайди — ҳад (жазо) қўлланиладиган киши душман томонга ўтиб кетишидан қўрқиб. Имом (саркарда) уруш юртидан чиқиб, Ислом юртига қайтгач эса, жиноят қилган кишига ҳад (жазо)ни ўрнатади. Авзоий шундай деган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، وَأَيُّوبَ بْنِ مِسْكِينٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، قَالَ رُفِعَ إِلَى النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ رَجُلٌ وَقَعَ عَلَى جَارِيَةِ امْرَأَتِهِ فَقَالَ لأَقْضِيَنَّ فِيهَا بِقَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَئِنْ كَانَتْ أَحَلَّتْهَا لَهُ لأَجْلِدَنَّهُ مِائَةً وَإِنْ لَمْ تَكُنْ أَحَلَّتْهَا لَهُ رَجَمْتُهُ ‏.‏

Habib ibn Solim (rahimahulloh) aytadi: Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)ning huzuriga xotinining choʻrisi bilan qoʻshilgan bir kishi (gunohi uchun) keltirildi. U: «Men bu (masala) haqida albatta Rasululloh ﷺning hukmlari bilan hukm qilaman: agar (xotini choʻrini) unga halol qilgan boʻlsa, men uni yuz (darra) uraman; agar unga halol qilmagan boʻlsa, uni toshboʻron qilaman», dedi.Ҳабиб ибн Солим (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига хотинининг чўриси билан қўшилган бир киши (гуноҳи учун) келтирилди. У: «Мен бу (масала) ҳақида албатта Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмлари билан ҳукм қиламан: агар (хотини чўрини) унга ҳалол қилган бўлса, мен уни юз (дарра) ураман; агар унга ҳалол қилмаган бўлса, уни тошбўрон қиламан», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبَّقِ، ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ النُّعْمَانِ فِي إِسْنَادِهِ اضْطِرَابٌ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ لَمْ يَسْمَعْ قَتَادَةُ مِنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ هَذَا الْحَدِيثَ إِنَّمَا رَوَاهُ عَنْ خَالِدِ بْنِ عُرْفُطَةَ ‏.‏ وَيُرْوَى عَنْ قَتَادَةَ أَنَّهُ قَالَ كَتَبَ بِهِ إِلَىَّ حَبِيبُ بْنُ سَالِمٍ ‏.‏ وَأَبُو بِشْرٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ هَذَا أَيْضًا إِنَّمَا رَوَاهُ عَنْ خَالِدِ بْنِ عُرْفُطَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الرَّجُلِ يَقَعُ عَلَى جَارِيَةِ امْرَأَتِهِ فَرُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَلِيٌّ وَابْنُ عُمَرَ أَنَّ عَلَيْهِ الرَّجْمَ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ لَيْسَ عَلَيْهِ حَدٌّ وَلَكِنْ يُعَزَّرُ ‏.‏ وَذَهَبَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ إِلَى مَا رَوَى النُّعْمَانُ بْنُ بَشِيرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. (Shu) bobda Salama ibn Muhabbaqdan ham (hadis bor). Abu Iso aytdi: Nuʼmonning hadisining isnodida iztirob (chalkashlik) bor. Men Muhammad (Buxoriy)ning shunday deganini eshitdim: Qatoda bu hadisni Habib ibn Solimdan eshitmagan, uni faqat Xolid ibn Urfutadan rivoyat qilgan. Qatodadan rivoyat qilinishicha, u: «Buni menga Habib ibn Solim yozib yuborgan», degan. Abu Bishr ham buni Habib ibn Solimdan eshitmagan, uni faqat Xolid ibn Urfutadan rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Ilm ahli xotinining choʻrisi bilan qoʻshiladigan kishi (hukmi) haqida ixtilof qilishgan. Nabiy ﷺning ashoblaridan bir necha kishidan — ular orasida Ali va Ibn Umar bor — unga toshboʻron (jazosi bor)ligi rivoyat qilingan. Ibn Masʼud esa: «Unga had (jazo) yoʻq, lekin taʼzir (tanbeh jazosi) beriladi», degan. Ahmad va Ishoq Nuʼmon ibn Bashirning Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan (hadisi)ga moyil boʻlishgan.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. (Шу) бобда Салама ибн Муҳаббақдан ҳам (ҳадис бор). Абу Исо айтди: Нуъмоннинг ҳадисининг иснодида изтироб (чалкашлик) бор. Мен Муҳаммад (Бухорий)нинг шундай деганини эшитдим: Қатода бу ҳадисни Ҳабиб ибн Солимдан эшитмаган, уни фақат Холид ибн Урфутадан ривоят қилган. Қатодадан ривоят қилинишича, у: «Буни менга Ҳабиб ибн Солим ёзиб юборган», деган. Абу Бишр ҳам буни Ҳабиб ибн Солимдан эшитмаган, уни фақат Холид ибн Урфутадан ривоят қилган. Абу Исо айтди: Илм аҳли хотинининг чўриси билан қўшиладиган киши (ҳукми) ҳақида ихтилоф қилишган. Набий ﷺнинг ашобларидан бир неча кишидан — улар орасида Али ва Ибн Умар бор — унга тошбўрон (жазоси бор)лиги ривоят қилинган. Ибн Масъуд эса: «Унга ҳад (жазо) йўқ, лекин таъзир (танбеҳ жазоси) берилади», деган. Аҳмад ва Ишоқ Нуъмон ибн Баширнинг Набий ﷺдан ривоят қилган (ҳадиси)га мойил бўлишган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا مُعَمَّرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّقِّيُّ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ اسْتُكْرِهَتِ امْرَأَةٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَرَأَ عَنْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْحَدَّ وَأَقَامَهُ عَلَى الَّذِي أَصَابَهَا وَلَمْ يُذْكَرْ أَنَّهُ جَعَلَ لَهَا مَهْرًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ وَلاَ أَدْرَكَهُ يُقَالُ إِنَّهُ وُلِدَ بَعْدَ مَوْتِ أَبِيهِ بِأَشْهُرٍ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنْ لَيْسَ عَلَى الْمُسْتَكْرَهَةِ حَدٌّ ‏.‏

Abduljabbor ibn Voil ibn Hujr otasi (Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu))dan rivoyat qiladi: U aytdi: Rasululloh ﷺning zamonlarida bir ayol (zinoga) majburlandi. Rasululloh ﷺ undan had (jazo)ni daf qildilar (soqit qildilar) va uni unga (zino) qilgan kishiga oʻrnatdilar. (Rovi) u zotning unga mahr belgilaganlarini zikr qilmadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir va uning isnodi muttasil emas; bu hadis boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Men Muhammad (Buxoriy)ning shunday deganini eshitdim: Abduljabbor ibn Voil ibn Hujr otasidan (hadis) eshitmagan va unga yetishmagan ham; aytishlaricha, u otasi vafotidan bir necha oy keyin tugʻilgan. Ilm ahlidan — Nabiy ﷺning ashoblari va boshqalaridan — boʻlganlar(ning) amali shu (hadisga binoan)dir: majburlangan (ayol)ga had (jazo) yoʻq.Абдулжаббор ибн Воил ибн Ҳужр отаси (Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу))дан ривоят қилади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг замонларида бир аёл (зинога) мажбурланди. Расулуллоҳ ﷺ ундан ҳад (жазо)ни даф қилдилар (соқит қилдилар) ва уни унга (зино) қилган кишига ўрнатдилар. (Рови) у зотнинг унга маҳр белгилаганларини зикр қилмади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир ва унинг исноди муттасил эмас; бу ҳадис бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Мен Муҳаммад (Бухорий)нинг шундай деганини эшитдим: Абдулжаббор ибн Воил ибн Ҳужр отасидан (ҳадис) эшитмаган ва унга етишмаган ҳам; айтишларича, у отаси вафотидан бир неча ой кейин туғилган. Илм аҳлидан — Набий ﷺнинг ашоблари ва бошқаларидан — бўлганлар(нинг) амали шу (ҳадисга биноан)дир: мажбурланган (аёл)га ҳад (жазо) йўқ.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ الْكِنْدِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، خَرَجَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تُرِيدُ الصَّلاَةَ فَتَلَقَّاهَا رَجُلٌ فَتَجَلَّلَهَا فَقَضَى حَاجَتَهُ مِنْهَا فَصَاحَتْ فَانْطَلَقَ وَمَرَّ عَلَيْهَا رَجُلٌ فَقَالَتْ إِنَّ ذَاكَ الرَّجُلَ فَعَلَ بِي كَذَا وَكَذَا ‏.‏ وَمَرَّتْ بِعِصَابَةٍ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ فَقَالَتْ إِنَّ ذَاكَ الرَّجُلَ فَعَلَ بِي كَذَا وَكَذَا ‏.‏ فَانْطَلَقُوا فَأَخَذُوا الرَّجُلَ الَّذِي ظَنَّتْ أَنَّهُ وَقَعَ عَلَيْهَا وَأَتَوْهَا فَقَالَتْ نَعَمْ هُوَ هَذَا ‏.‏ فَأَتَوْا بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أَمَرَ بِهِ لِيُرْجَمَ قَامَ صَاحِبُهَا الَّذِي وَقَعَ عَلَيْهَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا صَاحِبُهَا ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ اذْهَبِي فَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ لِلرَّجُلِ قَوْلاً حَسَنًا وَقَالَ لِلرَّجُلِ الَّذِي وَقَعَ عَلَيْهَا ‏"‏ ارْجُمُوهُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ تَابَ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا أَهْلُ الْمَدِينَةِ لَقُبِلَ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ سَمِعَ مِنْ أَبِيهِ وَهُوَ أَكْبَرُ مِنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ وَائِلٍ وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ وَائِلٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِيهِ ‏.‏

Alqama ibn Voil al-Kindiy otasi (Voil al-Kindiy (roziyallohu anhu))dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺning zamonlarida bir ayol namozni (oʻqishni) niyat qilib (uyidan) chiqdi. Uni bir kishi roʻpara qildi va uni (kiyimi bilan) oʻrab, undan oʻz murodini oʻtkazdi (zino qildi). Ayol qichqirdi, u esa ketib qoldi. (Soʻng) uning yonidan bir kishi oʻtdi, ayol: «Anavi kishi menga shunday-shunday qildi», dedi. Soʻng uning yonidan muhojirlardan bir guruh oʻtdi, ayol: «Anavi kishi menga shunday-shunday qildi», dedi. Ular borib, ayol oʻziga (zino) qilgan deb gumon qilgan kishini ushlab, uni ayolning oldiga keltirishdi. Ayol: «Ha, shu (kishi)», dedi. Uni Rasululloh ﷺning huzurlariga keltirishdi. U zot uni toshboʻron qilishga buyurganlarida, ayolga (zino) qilgan haqiqiy egasi turib: «Yo Rasululloh, men uning egasiman (men qilganman)», dedi. Shunda u zot ayolga: «Bor, Alloh seni kechirdi», dedilar. (Tan olib kelgan) kishiga esa yaxshi soʻz aytdilar. Ayolga (zino) qilgan kishiga esa: «Uni toshboʻron qilinglar», dedilar. Va: «U shunday tavba qildiki, agar Madina ahli (shunday) tavba qilsa, ulardan qabul qilinardi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. Alqama ibn Voil ibn Hujr otasidan (hadis) eshitgan; u Abduljabbor ibn Voildan kattaroqdir. Abduljabbor ibn Voil esa otasidan (hadis) eshitmagan.Алқама ибн Воил ал-Киндий отаси (Воил ал-Киндий (розияллоҳу анҳу))дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺнинг замонларида бир аёл намозни (ўқишни) ният қилиб (уйидан) чиқди. Уни бир киши рўпара қилди ва уни (кийими билан) ўраб, ундан ўз муродини ўтказди (зино қилди). Аёл қичқирди, у эса кетиб қолди. (Сўнг) унинг ёнидан бир киши ўтди, аёл: «Анави киши менга шундай-шундай қилди», деди. Сўнг унинг ёнидан муҳожирлардан бир гуруҳ ўтди, аёл: «Анави киши менга шундай-шундай қилди», деди. Улар бориб, аёл ўзига (зино) қилган деб гумон қилган кишини ушлаб, уни аёлнинг олдига келтиришди. Аёл: «Ҳа, шу (киши)», деди. Уни Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келтиришди. У зот уни тошбўрон қилишга буюрганларида, аёлга (зино) қилган ҳақиқий эгаси туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен унинг эгасиман (мен қилганман)», деди. Шунда у зот аёлга: «Бор, Аллоҳ сени кечирди», дедилар. (Тан олиб келган) кишига эса яхши сўз айтдилар. Аёлга (зино) қилган кишига эса: «Уни тошбўрон қилинглар», дедилар. Ва: «У шундай тавба қилдики, агар Мадина аҳли (шундай) тавба қилса, улардан қабул қилинарди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Алқама ибн Воил ибн Ҳужр отасидан (ҳадис) эшитган; у Абдулжаббор ибн Воилдан каттароқдир. Абдулжаббор ибн Воил эса отасидан (ҳадис) эшитмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو السَّوَّاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ وَجَدْتُمُوهُ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ فَاقْتُلُوهُ وَاقْتُلُوا الْبَهِيمَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا شَأْنُ الْبَهِيمَةِ قَالَ مَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ شَيْئًا وَلَكِنْ أُرَى رَسُولَ اللَّهِ كَرِهَ أَنْ يُؤْكَلَ مِنْ لَحْمِهَا أَوْ يُنْتَفَعَ بِهَا وَقَدْ عُمِلَ بِهَا ذَلِكَ الْعَمَلُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Sufyon Savriy Osimdan, u Abu Razindan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishicha, u: «Kim hayvon bilan qoʻshilsa, unga had (jazo) yoʻq», degan. Buni bizga Muhammad ibn Bashshor — Abdurrahmon ibn Mahdiydan, u Sufyon Savriydan rivoyat qilib — aytdi. Bu (rivoyat) birinchi hadisdan sahihroqdir. Ilm ahlining amali shu (hadisga binoan)dir va bu Ahmad hamda Ishoqning soʻzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Суфён Саврий Осимдан, у Абу Разиндан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишича, у: «Ким ҳайвон билан қўшилса, унга ҳад (жазо) йўқ», деган. Буни бизга Муҳаммад ибн Башшор — Абдурраҳмон ибн Маҳдийдан, у Суфён Саврийдан ривоят қилиб — айтди. Бу (ривоят) биринчи ҳадисдан саҳиҳроқдир. Илм аҳлининг амали шу (ҳадисга биноан)дир ва бу Аҳмад ҳамда Ишоқнинг сўзидир.

وَقَدْ رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي رَزِينٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ مَنْ أَتَى بَهِيمَةً فَلاَ حَدَّ عَلَيْهِ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Sufyon Savriy Osimdan, u Abu Razindan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilishicha, u: «Kim hayvon bilan qoʻshilsa, unga had (jazo) yoʻq», degan. Buni bizga Muhammad ibn Bashshor — Abdurrahmon ibn Mahdiydan, u Sufyon Savriydan rivoyat qilib — aytdi. Bu (rivoyat) birinchi hadisdan sahihroqdir. Ilm ahlining amali shu (hadisga binoan)dir va bu Ahmad hamda Ishoqning soʻzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Суфён Саврий Осимдан, у Абу Разиндан, у Ибн Аббосдан ривоят қилишича, у: «Ким ҳайвон билан қўшилса, унга ҳад (жазо) йўқ», деган. Буни бизга Муҳаммад ибн Башшор — Абдурраҳмон ибн Маҳдийдан, у Суфён Саврийдан ривоят қилиб — айтди. Бу (ривоят) биринчи ҳадисдан саҳиҳроқдир. Илм аҳлининг амали шу (ҳадисга биноан)дир ва бу Аҳмад ҳамда Ишоқнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو السَّوَّاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ وَجَدْتُمُوهُ يَعْمَلُ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ فَاقْتُلُوا الْفَاعِلَ وَالْمَفْعُولَ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَإِنَّمَا يُعْرَفُ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَرَوَى مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو فَقَالَ ‏"‏ مَلْعُونٌ مَنْ عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الْقَتْلَ وَذَكَرَ فِيهِ مَلْعُونٌ مَنْ أَتَى بَهِيمَةً ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اقْتُلُوا الْفَاعِلَ وَالْمَفْعُولَ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ فِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ وَلاَ نَعْرِفُ أَحَدًا رَوَاهُ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ غَيْرَ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ ‏.‏ وَعَاصِمُ بْنُ عُمَرَ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي حَدِّ اللُّوطِيِّ فَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِ الرَّجْمَ أَحْصَنَ أَوْ لَمْ يُحْصِنْ وَهَذَا قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ مِنْهُمُ الْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ وَإِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَعَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ وَغَيْرُهُمْ قَالُوا حَدُّ اللُّوطِيِّ حَدُّ الزَّانِي وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimni Lut qavmining amalini (bachchabozlik) qilayotgan holda topsangiz, qiluvchini ham, unga qilinganni ham oʻldiringlar», dedilar. (Shu) bobda Jobir va Abu Hurayradan ham (hadis bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan (deb) faqat shu yoʻl orqaligina maʼlumdir. Muhammad ibn Ishoq bu hadisni Amr ibn Abu Amrdan rivoyat qilib: «Lut qavmining amalini qilgan kishi laʼnatlangandir», degan va unda oʻldirishni zikr qilmagan; unda yana: «Hayvon bilan qoʻshilgan kishi laʼnatlangandir», (deb) zikr qilgan. Bu hadis Osim ibn Umardan, u Suhayl ibn Abu Solihdan, u otasidan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan (deb) ham rivoyat qilingan: U zot: «Qiluvchini ham, unga qilinganni ham oʻldiringlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodida (eʼtiroz) gap bor. Biz uni Suhayl ibn Abu Solihdan Osim ibn Umar Umariydan boshqa hech kim rivoyat qilganini bilmaymiz. Osim ibn Umar hadisda yodlash jihatidan zaif sanaladi. Ilm ahli bachchaboz (luʼtiy)ning hadi (jazosi) haqida ixtilof qilishgan. Ulardan baʼzilari unga, uylangan boʻladimi yoki uylanmaganmi, toshboʻron (jazosi bor) deb koʻrishgan; bu Molik, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Tobeʼinlar fuqaholaridan baʼzi ilm ahli — ular orasida Hasan Basriy, Ibrohim Naxaiy, Ato ibn Abu Raboh va boshqalar — bachchabozning hadi zino qiluvchining hadiga (oʻxshash)dir, deganlar; bu Savriy hamda Kufa ahlining soʻzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимни Лут қавмининг амалини (баччабозлик) қилаётган ҳолда топсангиз, қилувчини ҳам, унга қилинганни ҳам ўлдиринглар», дедилар. (Шу) бобда Жобир ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ҳадис бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан (деб) фақат шу йўл орқалигина маълумдир. Муҳаммад ибн Ишоқ бу ҳадисни Амр ибн Абу Амрдан ривоят қилиб: «Лут қавмининг амалини қилган киши лаънатлангандир», деган ва унда ўлдиришни зикр қилмаган; унда яна: «Ҳайвон билан қўшилган киши лаънатлангандир», (деб) зикр қилган. Бу ҳадис Осим ибн Умардан, у Суҳайл ибн Абу Солиҳдан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан (деб) ҳам ривоят қилинган: У зот: «Қилувчини ҳам, унга қилинганни ҳам ўлдиринглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг иснодида (эътироз) гап бор. Биз уни Суҳайл ибн Абу Солиҳдан Осим ибн Умар Умарийдан бошқа ҳеч ким ривоят қилганини билмаймиз. Осим ибн Умар ҳадисда ёдлаш жиҳатидан заиф саналади. Илм аҳли баччабоз (луътий)нинг ҳади (жазоси) ҳақида ихтилоф қилишган. Улардан баъзилари унга, уйланган бўладими ёки уйланмаганми, тошбўрон (жазоси бор) деб кўришган; бу Молик, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Тобеъинлар фуқаҳоларидан баъзи илм аҳли — улар орасида Ҳасан Басрий, Иброҳим Нахаий, Ато ибн Абу Рабоҳ ва бошқалар — баччабознинг ҳади зино қилувчининг ҳадига (ўхшаш)дир, деганлар; бу Саврий ҳамда Куфа аҳлининг сўзидир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْمَكِّيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَى أُمَّتِي عَمَلُ قَوْمِ لُوطٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men ummatim uchun eng koʻp qoʻrqadigan narsa — Lut qavmining amali (bachchabozlik)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni faqat shu yoʻl orqali — Abdulloh ibn Muhammad ibn Aqil ibn Abu Tolibdan, u Jobirdan (deb) bilamiz.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен умматим учун энг кўп қўрқадиган нарса — Лут қавмининг амали (баччабозлик)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат шу йўл орқали — Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақил ибн Абу Толибдан, у Жобирдан (деб) биламиз.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ عَلِيًّا، حَرَّقَ قَوْمًا ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ، فَبَلَغَ ذَلِكَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَوْ كُنْتُ أَنَا لَقَتَلْتُهُمْ، لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ أَكُنْ لأُحَرِّقَهُمْ لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُعَذِّبُوا بِعَذَابِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَبَلَغَ ذَلِكَ عَلِيًّا فَقَالَ صَدَقَ ابْنُ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْمُرْتَدِّ ‏.‏ وَاخْتَلَفُوا فِي الْمَرْأَةِ إِذَا ارْتَدَّتْ عَنِ الإِسْلاَمِ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ تُقْتَلُ وَهُوَ قَوْلُ الأَوْزَاعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ تُحْبَسُ وَلاَ تُقْتَلُ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَغَيْرِهِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ali (roziyallohu anhu) Islomdan murtad boʻlgan (qaytgan) bir qavmni yoqib yubordi. Bu (xabar) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga yetganda, u: «Agar men boʻlganimda, ularni oʻldirardim — chunki Rasululloh ﷺ: ‹Kim dinini almashtirsa, uni oʻldiringlar›, deganlar. Lekin men ularni yoqmagan boʻlardim — chunki Rasululloh ﷺ: ‹Allohning azobi bilan azoblamanglar›, deganlar», dedi. Bu (gap) Aliga yetganda, u: «Ibn Abbos rost aytibdi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih hasandir. Ilm ahlining murtad haqidagi amali shu (hadisga binoan)dir. Ular Islomdan qaytgan ayol haqida ixtilof qilishgan: ilm ahlidan bir toifa: «U oʻldiriladi», deganlar; bu Avzoiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ulardan bir toifa esa: «U qamab qoʻyiladi, oʻldirilmaydi», deganlar; bu Sufyon Savriy va Kufa ahlidan boshqalarining soʻzidir.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Али (розияллоҳу анҳу) Исломдан муртад бўлган (қайтган) бир қавмни ёқиб юборди. Бу (хабар) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га етганда, у: «Агар мен бўлганимда, уларни ўлдирардим — чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким динини алмаштирса, уни ўлдиринглар›, деганлар. Лекин мен уларни ёқмаган бўлардим — чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳнинг азоби билан азобламанглар›, деганлар», деди. Бу (гап) Алига етганда, у: «Ибн Аббос рост айтибди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ҳасандир. Илм аҳлининг муртад ҳақидаги амали шу (ҳадисга биноан)дир. Улар Исломдан қайтган аёл ҳақида ихтилоф қилишган: илм аҳлидан бир тоифа: «У ўлдирилади», деганлар; бу Авзоий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улардан бир тоифа эса: «У қамаб қўйилади, ўлдирилмайди», деганлар; бу Суфён Саврий ва Куфа аҳлидан бошқаларининг сўзидир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَأَبُو السَّائِبِ، سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلاَحَ فَلَيْسَ مِنَّا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ الزُّبَيْرِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي مُوسَى حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bizga qarshi qurol koʻtarsa, u bizdan emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Muso hadisi hasan sahih hadisdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким бизга қарши қурол кўтарса, у биздан эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Мусо ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ جُنْدَبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ حَدُّ السَّاحِرِ ضَرْبَةٌ بِالسَّيْفِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْمَكِّيُّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ الْعَبْدِيُّ الْبَصْرِيُّ قَالَ وَكِيعٌ هُوَ ثِقَةٌ ‏.‏ وَيُرْوَى عَنِ الْحَسَنِ أَيْضًا وَالصَّحِيحُ عَنْ جُنْدَبٍ مَوْقُوفٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ ‏.‏ وَقَالَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا يُقْتَلُ السَّاحِرُ إِذَا كَانَ يَعْمَلُ فِي سِحْرِهِ مَا يَبْلُغُ بِهِ الْكُفْرَ فَإِذَا عَمِلَ عَمَلاً دُونَ الْكُفْرِ فَلَمْ نَرَ عَلَيْهِ قَتْلاً ‏.‏

Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sehrgarning hadi — qilich bilan bir zarbadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz faqat shu yoʻl bilangina marfuʼ holda bilamiz. Ismoil ibn Muslim al-Makkiy hadisda zaif sanaladi. Ismoil ibn Muslim al-Abdiy al-Basriy haqida esa Vakiyʼ: «U siqadir», degan. Bu (rivoyat) Hasandan ham rivoyat qilinadi, sahihi esa Jundabdan mavquf (sahobiy soʻzi sifatida) keladi. Bu hadisga koʻra Paygʻambar ﷺ sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahlining ameli boʻlgan, bu Molik ibn Anasning soʻzidir. Shofeʼiy esa: «Sehrgar faqat sehrida kufrga yetadigan ish qilsagina oʻldiriladi; agar kufrdan past bir ish qilsa, unga oʻldirish (joriy etilishini) koʻrmaymiz», degan.Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сеҳргарнинг ҳади — қилич билан бир зарбадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз фақат шу йўл билангина марфуъ ҳолда биламиз. Исмоил ибн Муслим ал-Маккий ҳадисда заиф саналади. Исмоил ибн Муслим ал-Абдий ал-Басрий ҳақида эса Вакийъ: «У сиқадир», деган. Бу (ривоят) Ҳасандан ҳам ривоят қилинади, саҳиҳи эса Жундабдан мавқуф (саҳобий сўзи сифатида) келади. Бу ҳадисга кўра Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳлининг амели бўлган, бу Молик ибн Анаснинг сўзидир. Шофеъий эса: «Сеҳргар фақат сеҳрида куфрга етадиган иш қилсагина ўлдирилади; агар куфрдан паст бир иш қилса, унга ўлдириш (жорий этилишини) кўрмаймиз», деган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو السَّوَّاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ وَجَدْتُمُوهُ غَلَّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاحْرِقُوا مَتَاعَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ صَالِحٌ فَدَخَلْتُ عَلَى مَسْلَمَةَ وَمَعَهُ سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَوَجَدَ رَجُلاً قَدْ غَلَّ فَحَدَّثَ سَالِمٌ بِهَذَا الْحَدِيثِ فَأَمَرَ بِهِ فَأُحْرِقَ مَتَاعُهُ فَوُجِدَ فِي مَتَاعِهِ مُصْحَفٌ فَقَالَ سَالِمٌ بِعْ هَذَا وَتَصَدَّقْ بِثَمَنِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا الْحَدِيثُ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ الأَوْزَاعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ إِنَّمَا رَوَى هَذَا صَالِحُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ وَهُوَ أَبُو وَاقِدٍ اللَّيْثِيُّ وَهُوَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ رُوِيَ فِي غَيْرِ حَدِيثٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْغَالِّ فَلَمْ يَأْمُرْ فِيهِ بِحَرْقِ مَتَاعِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning yoʻlida (gʻanimatdan) xiyonat qilib oʻgʻirlayotgan kishini topsangiz, uning ashyolarini yoqib yuboringlar», dedilar. Solih aytdi: Men Maslama huzuriga kirdim, uning yonida Solim ibn Abdulloh bor edi. U xiyonat qilgan bir kishini topdi, shunda Solim bu hadisni rivoyat qildi. U esa buyurdi va uning ashyolari yoqib yuborildi. Ashyolari ichidan bir mushaf topildi, shunda Solim: «Buni sotib, pulini sadaqa qil», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Bunga koʻra baʼzi ilm ahlining ameli boʻlgan, bu Avzoiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. (Roviy) aytdi: Men Muhammaddan (Buxoriydan) bu hadis haqida soʻradim, u: «Buni faqat Solih ibn Muhammad ibn Zoida rivoyat qilgan, u Abu Voqid al-Laysiydir va u munkarul-hadisdir», dedi. Muhammad aytdi: Paygʻambar ﷺdan xiyonat qiluvchi haqida boshqa hadisda ham rivoyat qilingan, (lekin) unda u zot ashyolarini yoqib yuborishga buyurmaganlar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг йўлида (ғаниматдан) хиёнат қилиб ўғирлаётган кишини топсангиз, унинг ашёларини ёқиб юборинглар», дедилар. Солиҳ айтди: Мен Маслама ҳузурига кирдим, унинг ёнида Солим ибн Абдуллоҳ бор эди. У хиёнат қилган бир кишини топди, шунда Солим бу ҳадисни ривоят қилди. У эса буюрди ва унинг ашёлари ёқиб юборилди. Ашёлари ичидан бир мушаф топилди, шунда Солим: «Буни сотиб, пулини садақа қил», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз. Бунга кўра баъзи илм аҳлининг амели бўлган, бу Авзоий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. (Ровий) айтди: Мен Муҳаммаддан (Бухорийдан) бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: «Буни фақат Солиҳ ибн Муҳаммад ибн Зоида ривоят қилган, у Абу Воқид ал-Лайсийдир ва у мункарул-ҳадисдир», деди. Муҳаммад айтди: Пайғамбар ﷺдан хиёнат қилувчи ҳақида бошқа ҳадисда ҳам ривоят қилинган, (лекин) унда у зот ашёларини ёқиб юборишга буюрмаганлар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي حَبِيبَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ يَا يَهُودِيُّ فَاضْرِبُوهُ عِشْرِينَ وَإِذَا قَالَ يَا مُخَنَّثُ فَاضْرِبُوهُ عِشْرِينَ وَمَنْ وَقَعَ عَلَى ذَاتِ مَحْرَمٍ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَصْحَابِنَا قَالُوا مَنْ أَتَى ذَاتَ مَحْرَمٍ وَهُوَ يَعْلَمُ فَعَلَيْهِ الْقَتْلُ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ مَنْ تَزَوَّجَ أُمَّهُ قُتِلَ ‏.‏ وَقَالَ إِسْحَاقُ مَنْ وَقَعَ عَلَى ذَاتِ مَحْرَمٍ قُتِلَ ‏.‏ - وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ رَوَاهُ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ وَقُرَّةُ بْنُ إِيَاسٍ الْمُزَنِيُّ أَنَّ رَجُلاً تَزَوَّجَ امْرَأَةَ أَبِيهِ فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقَتْلِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Bir kishi boshqa kishiga ‹Ey yahudiy› desa, uni yigirma (darra) uringlar; ‹Ey muxannas (xotinsifat)› desa, uni yigirma (darra) uringlar; kim mahrami boʻlgan ayolga qoʻshilsa, uni oʻldiringlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Ibrohim ibn Ismoil hadisda zaif sanaladi. Bunga koʻra bizning ashoblarimizning ameli boʻlgan, ular: «Kim mahrami boʻlgan ayolga bilib turib yaqinlik qilsa, unga oʻldirish (joriy etiladi)», deganlar. Ahmad: «Kim onasiga uylansa, oʻldiriladi», degan. Ishoq: «Kim mahrami boʻlgan ayolga qoʻshilsa, oʻldiriladi», degan. Bu (hadis) Paygʻambar ﷺdan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan; uni Baro ibn Ozib va Qurra ibn Iyos al-Muzaniy rivoyat qilishganki, bir kishi otasining xotiniga uylangan edi, shunda Paygʻambar ﷺ uni oʻldirishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бир киши бошқа кишига ‹Эй яҳудий› деса, уни йигирма (дарра) уринглар; ‹Эй муханнас (хотинсифат)› деса, уни йигирма (дарра) уринглар; ким маҳрами бўлган аёлга қўшилса, уни ўлдиринглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз фақат шу йўл билангина биламиз. Иброҳим ибн Исмоил ҳадисда заиф саналади. Бунга кўра бизнинг ашобларимизнинг амели бўлган, улар: «Ким маҳрами бўлган аёлга билиб туриб яқинлик қилса, унга ўлдириш (жорий этилади)», деганлар. Аҳмад: «Ким онасига уйланса, ўлдирилади», деган. Ишоқ: «Ким маҳрами бўлган аёлга қўшилса, ўлдирилади», деган. Бу (ҳадис) Пайғамбар ﷺдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган; уни Баро ибн Озиб ва Қурра ибн Иёс ал-Музаний ривоят қилишганки, бир киши отасининг хотинига уйланган эди, шунда Пайғамбар ﷺ уни ўлдиришга буюрдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ نِيَارٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يُجْلَدُ فَوْقَ عَشْرِ جَلَدَاتٍ إِلاَّ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ بُكَيْرِ بْنِ الأَشَجِّ ‏.‏ وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي التَّعْزِيرِ وَأَحْسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي التَّعْزِيرِ هَذَا الْحَدِيثُ ‏.‏ قَالَ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ بُكَيْرٍ فَأَخْطَأَ فِيهِ وَقَالَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ خَطَأٌ وَالصَّحِيحُ حَدِيثُ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ إِنَّمَا هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ نِيَارٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Burda ibn Niyor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning hadlaridan boʻlgan bir hadda boʻlmasa, oʻn darradan ortiq urilmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Bukayr ibn al-Ashajjning hadisi orqaligina bilamiz. Ilm ahli tazir (belgilanmagan jazo) haqida ixtilof qilganlar, tazir haqida rivoyat qilingan eng yaxshi narsa shu hadisdir. (Roviy) aytdi: Bu hadisni Ibn Lahiʼa Bukayrdan rivoyat qilib, unda xato qilgan va: «Abdurrahmon ibn Jobir ibn Abdullohdan, u otasidan, u Paygʻambar ﷺdan», degan; bu xatodir. Sahihi esa Lays ibn Saʼdning hadisidirki, u Abdurrahmon ibn Jobir ibn Abdullohdan, u Abu Burda ibn Niyordan, u Paygʻambar ﷺdandir.Абу Бурда ибн Ниёр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг ҳадларидан бўлган бир ҳадда бўлмаса, ўн даррадан ортиқ урилмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Букайр ибн ал-Ашажжнинг ҳадиси орқалигина биламиз. Илм аҳли тазир (белгиланмаган жазо) ҳақида ихтилоф қилганлар, тазир ҳақида ривоят қилинган энг яхши нарса шу ҳадисдир. (Ровий) айтди: Бу ҳадисни Ибн Лаҳиъа Букайрдан ривоят қилиб, унда хато қилган ва: «Абдурраҳмон ибн Жобир ибн Абдуллоҳдан, у отасидан, у Пайғамбар ﷺдан», деган; бу хатодир. Саҳиҳи эса Лайс ибн Саъднинг ҳадисидирки, у Абдурраҳмон ибн Жобир ибн Абдуллоҳдан, у Абу Бурда ибн Ниёрдан, у Пайғамбар ﷺдандир.