حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَجَدَّ ثَوْبًا سَمَّاهُ بِاسْمِهِ إِمَّا قَمِيصًا أَوْ عِمَامَةً ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ كَسَوْتَنِيهِ أَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِهِ وَخَيْرِ مَا صُنِعَ لَهُ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهِ وَشَرِّ مَا صُنِعَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو نَضْرَةَ فَكَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذَا لَبِسَ أَحَدُهُمْ ثَوْبًا جَدِيدًا قِيلَ لَهُ تُبْلِي وَيُخْلِفُ اللَّهُ تَعَالَى ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yangi kiyim kiyganlarida, uni nomi bilan — koʻylakmi yoki salla — atar, soʻngra: «Allohim, hamd Senga xosdir! Bu kiyimni menga Sen kiydirding. Men Sendan uning yaxshiligini va u nima uchun yaratilgan boʻlsa, oʻshaning yaxshiligini soʻrayman. Hamda undan va u nima uchun yaratilgan boʻlsa, oʻshaning yomonligidan Senga sigʻinaman», deb aytar edilar. Abu Nadra aytdi: Nabiy ﷺning sahobalaridan biri yangi kiyim kiyganda, unga: «Uni eskirtib kiygin, Alloh taolo (oʻrniga boshqasini) ato etsin», deb aytilar edi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ янги кийим кийганларида, уни номи билан — кўйлакми ёки салла — атар, сўнгра: «Аллоҳим, ҳамд Сенга хосдир! Бу кийимни менга Сен кийдирдинг. Мен Сендан унинг яхшилигини ва у нима учун яратилган бўлса, ўшанинг яхшилигини сўрайман. Ҳамда ундан ва у нима учун яратилган бўлса, ўшанинг ёмонлигидан Сенга сиғинаман», деб айтар эдилар. Абу Надра айтди: Набий ﷺнинг саҳобаларидан бири янги кийим кийганда, унга: «Уни эскиртиб кийгин, Аллоҳ таоло (ўрнига бошқасини) ато этсин», деб айтилар эди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ ‏.‏

Yuqoridagi hadis al-Jurayriydan boshqa isnod bilan ham shunga oʻxshash tarzda rivoyat qilingan.Юқоридаги ҳадис ал-Журайрийдан бошқа иснод билан ҳам шунга ўхшаш тарзда ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ لَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَبَا سَعِيدٍ وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ وَالثَّقَفِيُّ سَمَاعُهُمَا وَاحِدٌ ‏.‏

Yuqoridagi hadis al-Jurayriydan oʻsha isnod bilan va shu maʼnoda ham rivoyat qilingan. Abu Dovud aytdi: Abdulvahhob as-Saqafiy unda Abu Saidni zikr qilmagan. Hammod ibn Salama esa: «al-Jurayriydan, u Abul-Aʼlodan, u Nabiy ﷺdan», deb aytdi. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Salama bilan as-Saqafiyning bu hadisni eshitishlari bir xildir.Юқоридаги ҳадис ал-Журайрийдан ўша иснод билан ва шу маънода ҳам ривоят қилинган. Абу Довуд айтди: Абдулваҳҳоб ас-Сақафий унда Абу Саидни зикр қилмаган. Ҳаммод ибн Салама эса: «ал-Журайрийдан, у Абул-Аълодан, у Набий ﷺдан», деб айтди. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Салама билан ас-Сақафийнинг бу ҳадисни эшитишлари бир хилдир.

حَدَّثَنَا نُصَيْرُ بْنُ الْفَرَجِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي أَيُّوبَ - عَنْ أَبِي مَرْحُومٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَكَلَ طَعَامًا ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنِي هَذَا الطَّعَامَ وَرَزَقَنِيهِ مِنْ غَيْرِ حَوْلٍ مِنِّي وَلاَ قُوَّةٍ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ وَمَنْ لَبِسَ ثَوْبًا فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي كَسَانِي هَذَا الثَّوْبَ وَرَزَقَنِيهِ مِنْ غَيْرِ حَوْلٍ مِنِّي وَلاَ قُوَّةٍ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim taom yesa, soʻngra: ‹Bu taom bilan meni ovqatlantirgan va uni menga oʻzimdan biron kuch va quvvatsiz rizq qilib bergan Allohga hamd boʻlsin›, deb aytsa, uning oldingi va keyingi gunohlari kechiriladi. Kim bir kiyim kiysa, soʻngra: ‹Bu kiyimni menga kiydirgan va uni menga oʻzimdan biron kuch va quvvatsiz rizq qilib bergan Allohga hamd boʻlsin›, deb aytsa, uning oldingi va keyingi gunohlari kechiriladi».Муоз ибн Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким таом еса, сўнгра: ‹Бу таом билан мени овқатлантирган ва уни менга ўзимдан бирон куч ва қувватсиз ризқ қилиб берган Аллоҳга ҳамд бўлсин›, деб айтса, унинг олдинги ва кейинги гуноҳлари кечирилади. Ким бир кийим кийса, сўнгра: ‹Бу кийимни менга кийдирган ва уни менга ўзимдан бирон куч ва қувватсиз ризқ қилиб берган Аллоҳга ҳамд бўлсин›, деб айтса, унинг олдинги ва кейинги гуноҳлари кечирилади».

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ الْجَرَّاحِ الأَذَنِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُمِّ خَالِدٍ بِنْتِ خَالِدِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِكِسْوَةٍ فِيهَا خَمِيصَةٌ صَغِيرَةٌ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ تَرَوْنَ أَحَقَّ بِهَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَسَكَتَ الْقَوْمُ فَقَالَ ‏"‏ ائْتُونِي بِأُمِّ خَالِدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَأُتِيَ بِهَا فَأَلْبَسَهَا إِيَّاهَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَبْلِي وَأَخْلِقِي ‏"‏ ‏.‏ مَرَّتَيْنِ وَجَعَلَ يَنْظُرُ إِلَى عَلَمٍ فِي الْخَمِيصَةِ أَحْمَرَ أَوْ أَصْفَرَ وَيَقُولُ ‏"‏ سَنَاهْ سَنَاهْ يَا أُمَّ خَالِدٍ ‏"‏ ‏.‏ وَسَنَاهْ فِي كَلاَمِ الْحَبَشَةِ الْحَسَنُ ‏.‏

Ummu Xolid binti Xolid ibn Said ibn al-Os (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺga bir necha kiyim keltirildi, ular orasida hoshiyali kichik bir choʻgʻcha (xamisa) bor edi. U zot: «Buni qaysi biringizga koʻproq loyiq deb bilasizlar?» dedilar. Odamlar jim turdilar. Shunda u zot: «Menga Ummu Xolidni keltiringlar», dedilar. Bas, u keltirildi. U zot uni unga kiydirib qoʻyib, soʻngra ikki marta: «Eskirtib, juldur qilib kiygin», dedilar. Soʻng u zot xamisadagi qizil yoki sariq naqshga qarab: «Sanah, sanah, ey Ummu Xolid», deb aytib turdilar. «Sanah» habashlar tilida «goʻzal» degani edi.Умму Холид бинти Холид ибн Саид ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺга бир неча кийим келтирилди, улар орасида ҳошияли кичик бир чўғча (хамиса) бор эди. У зот: «Буни қайси бирингизга кўпроқ лойиқ деб биласизлар?» дедилар. Одамлар жим турдилар. Шунда у зот: «Менга Умму Холидни келтиринглар», дедилар. Бас, у келтирилди. У зот уни унга кийдириб қўйиб, сўнгра икки марта: «Эскиртиб, жулдур қилиб кийгин», дедилар. Сўнг у зот хамисадаги қизил ёки сариқ нақшга қараб: «Санаҳ, санаҳ, эй Умму Холид», деб айтиб турдилар. «Санаҳ» ҳабашлар тилида «гўзал» дегани эди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ بْنِ خَالِدٍ الْحَنَفِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الثِّيَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقَمِيصُ ‏.‏

Ummu Salama — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga kiyimlarning eng yoqimlisi koʻylak edi.Умму Салама — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга кийимларнинг энг ёқимлиси кўйлак эди.

حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمُؤْمِنِ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ لَمْ يَكُنْ ثَوْبٌ أَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ قَمِيصٍ ‏.‏

Ummu Salama — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga koʻylakdan koʻra suyukliroq kiyim boʻlmagan.Умму Салама — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга кўйлакдан кўра суюклироқ кийим бўлмаган.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ بُدَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ، قَالَتْ كَانَتْ يَدُ كُمِّ قَمِيصِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الرُّصْغِ ‏.‏

Asmo binti Yazid (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning koʻylaklari yengining uchi bilakkacha (boʻgʻimgacha) edi.Асмо бинти Язид (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг кўйлаклари енгининг учи билаккача (бўғимгача) эди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَيَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ مَوْهَبٍ، - الْمَعْنَى - أَنَّ اللَّيْثَ، - يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ - حَدَّثَهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّهُ قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْبِيَةً وَلَمْ يُعْطِ مَخْرَمَةَ شَيْئًا فَقَالَ مَخْرَمَةُ يَا بُنَىَّ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ قَالَ ادْخُلْ فَادْعُهُ لِي قَالَ فَدَعَوْتُهُ فَخَرَجَ إِلَيْهِ وَعَلَيْهِ قِبَاءٌ مِنْهَا فَقَالَ ‏"‏ خَبَأْتُ هَذَا لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ - زَادَ ابْنُ مَوْهَبٍ - مَخْرَمَةُ - ثُمَّ اتَّفَقَا - قَالَ رَضِيَ مَخْرَمَةُ ‏.‏ قَالَ قُتَيْبَةُ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ لَمْ يُسَمِّهِ ‏.‏

Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Rasululloh ﷺ yengi keng toʻnlarni (aqbiya) taqsimladilar, ammo Maxramaga hech narsa bermadilar. Shunda Maxrama: «Ey oʻgʻilcham, biz bilan Rasululloh ﷺning oldilariga yur», dedi. Men u bilan birga bordim. U: «Kirib, u zotni menga chaqir», dedi. Men u zotni chaqirdim. U zot oʻsha toʻnlardan birini ustlariga kiyib, uning oldiga chiqdilar va: «Buni sen uchun yashirib qoʻygan edim», dedilar. (Maxrama) unga qaradi — Ibn Mavhab «Maxrama» soʻzini qoʻshdi, soʻngra ikkovi (rovoyatda) muvofiq boʻlishdi — (u zot): «Maxrama rozi boʻldi», dedilar. Qutayba: «Ibn Abu Mulaykadan», dedi va uni (rovoyatchini) nomlamadi.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ енги кенг тўнларни (ақбия) тақсимладилар, аммо Махрамага ҳеч нарса бермадилар. Шунда Махрама: «Эй ўғилчам, биз билан Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига юр», деди. Мен у билан бирга бордим. У: «Кириб, у зотни менга чақир», деди. Мен у зотни чақирдим. У зот ўша тўнлардан бирини устларига кийиб, унинг олдига чиқдилар ва: «Буни сен учун яшириб қўйган эдим», дедилар. (Махрама) унга қаради — Ибн Мавҳаб «Махрама» сўзини қўшди, сўнгра иккови (ровоятда) мувофиқ бўлишди — (у зот): «Махрама рози бўлди», дедилар. Қутайба: «Ибн Абу Мулайкадан», деди ва уни (ровоятчини) номламади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ عِيسَى - عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي زُرْعَةَ، عَنِ الْمُهَاجِرِ الشَّامِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، - قَالَ فِي حَدِيثِ شَرِيكٍ يَرْفَعُهُ - قَالَ ‏"‏ مَنْ لَبِسَ ثَوْبَ شُهْرَةٍ أَلْبَسَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَوْبًا مِثْلَهُ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ ‏"‏ ثُمَّ تُلَهَّبُ فِيهِ النَّارُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u zot ﷺ shunday dedilar: «Kim shuhrat kiyimini kiysa, Alloh unga qiyomat kunida xuddi shunday kiyimni kiydiradi». Abu Avonadan (kelgan rivoyatda): «Soʻngra unda olov alangalanadi», degan ziyoda bor.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у зот ﷺ шундай дедилар: «Ким шуҳрат кийимини кийса, Аллоҳ унга қиёмат кунида худди шундай кийимни кийдиради». Абу Авонадан (келган ривоятда): «Сўнгра унда олов алангаланади», деган зиёда бор.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، قَالَ ثَوْبَ مَذَلَّةٍ ‏.‏

Musaddad yuqoridagi hadisni Abu Avonadan rivoyat qilib: «Xorlik kiyimi», dedi.Мусаддад юқоридаги ҳадисни Абу Авонадан ривоят қилиб: «Хорлик кийими», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا حَسَّانُ بْنُ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي مُنِيبٍ الْجُرَشِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ فَهُوَ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim bir qavmga oʻxshasa, u oʻshalardandir».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким бир қавмга ўхшаса, у ўшалардандир».

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الرَّمْلِيُّ، وَحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ مِرْطٌ مُرَحَّلٌ مِنْ شَعْرٍ أَسْوَدَ ‏.‏ وَقَالَ حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا ‏.‏ - حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْعَلاَءِ الزُّبَيْدِيُّ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ عَقِيلِ بْنِ مُدْرِكٍ عَنْ لُقْمَانَ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ عَبْدٍ السُّلَمِيِّ قَالَ اسْتَكْسَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَسَانِي خَيْشَتَيْنِ فَلَقَدْ رَأَيْتُنِي وَأَنَا أَكْسَى أَصْحَابِي ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni ertalab egnilarida qora junli, naqshli choponcha (mirt) bilan chiqdilar. Husayn aytdi: Bizga Yahyo ibn Zakariyo soʻzlab berdi. Bizga Ibrohim ibn al-Aʼlo az-Zubaydiy soʻzlab berdi, bizga Ismoil ibn Ayyosh Aqil ibn Mudrikdan, u Luqmon ibn Omirdan, u Utba ibn Abd as-Sulamiydan rivoyat qilib soʻzlab berdi. (Utba) aytdi: Men Rasululloh ﷺdan kiyim soʻragan edim, u zot menga dagʻal zigʻir matodan ikkita kiyim kiydirdilar. Bas, men oʻzimni shu holda koʻrdimki, men oʻz hamrohlarimga kiyim kiydirar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни эрталаб эгниларида қора жунли, нақшли чопонча (мирт) билан чиқдилар. Ҳусайн айтди: Бизга Яҳё ибн Закариё сўзлаб берди. Бизга Иброҳим ибн ал-Аъло аз-Зубайдий сўзлаб берди, бизга Исмоил ибн Айёш Ақил ибн Мудрикдан, у Луқмон ибн Омирдан, у Утба ибн Абд ас-Суламийдан ривоят қилиб сўзлаб берди. (Утба) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан кийим сўраган эдим, у зот менга дағал зиғир матодан иккита кийим кийдирдилар. Бас, мен ўзимни шу ҳолда кўрдимки, мен ўз ҳамроҳларимга кийим кийдирар эдим.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، قَالَ قَالَ لِي أَبِي يَا بُنَىَّ لَوْ رَأَيْتَنَا وَنَحْنُ مَعَ نَبِيِّنَا صلى الله عليه وسلم وَقَدْ أَصَابَتْنَا السَّمَاءُ حَسِبْتَ أَنَّ رِيحَنَا رِيحُ الضَّأْنِ ‏.‏

Abu Burda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Otam menga: «Ey oʻgʻilcham, agar biz Nabiyimiz ﷺ bilan birga boʻlganimizda, ustimizga yomgʻir yoqqanini koʻrganingda edi, bizning hidimizni qoʻyning hidi deb oʻylagan boʻlarding», dedi.Абу Бурда (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Отам менга: «Эй ўғилчам, агар биз Набийимиз ﷺ билан бирга бўлганимизда, устимизга ёмғир ёққанини кўрганингда эди, бизнинг ҳидимизни қўйнинг ҳиди деб ўйлаган бўлардинг», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا عُمَارَةُ بْنُ زَاذَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ مَلِكَ، ذِي يَزَنَ أَهْدَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُلَّةً أَخَذَهَا بِثَلاَثَةٍ وَثَلاَثِينَ بَعِيرًا أَوْ ثَلاَثٍ وَثَلاَثِينَ نَاقَةً فَقَبِلَهَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Zu Yazan podshohi Rasululloh ﷺga oʻttiz uchta tuya yoki oʻttiz uchta urgʻochi tuyaga sotib olgan bir sidra kiyimni hadya qildi. Rasululloh ﷺ uni qabul qildilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Зу Язан подшоҳи Расулуллоҳ ﷺга ўттиз учта туя ёки ўттиз учта урғочи туяга сотиб олган бир сидра кийимни ҳадя қилди. Расулуллоҳ ﷺ уни қабул қилдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اشْتَرَى حُلَّةً بِبِضْعَةٍ وَعِشْرِينَ قَلُوصًا فَأَهْدَاهَا إِلَى ذِي يَزَنَ ‏.‏

Ishoq ibn Abdulloh ibn al-Horis (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ yigirma necha tuyaga bir sidra kiyim sotib oldilar va uni Zu Yazanga hadya qildilar.Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ йигирма неча туяга бир сидра кийим сотиб олдилар ва уни Зу Язанга ҳадя қилдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُغِيرَةِ - الْمَعْنَى - عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ - رضى الله عنها - فَأَخْرَجَتْ إِلَيْنَا إِزَارًا غَلِيظًا مِمَّا يُصْنَعُ بِالْيَمَنِ وَكِسَاءً مِنَ الَّتِي يُسَمُّونَهَا الْمُلَبَّدَةَ فَأَقْسَمَتْ بِاللَّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُبِضَ فِي هَذَيْنِ الثَّوْبَيْنِ ‏.‏

Abu Burda (rahimahulloh) aytadilar: «Oisha (roziyallohu anho)ning huzurlariga kirdim. U zot bizga Yamanda toʻqiladigan dagal bir izor (belbogʻ) va ‹mulabbada› deb ataladigan (yamoq solingan) bir choponni chiqardilar-da, Alloh nomi bilan qasam ichib: ‹Rasululloh ﷺ shu ikki kiyimda jon taslim qildilar›, dedilar».Абу Бурда (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: «Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурларига кирдим. У зот бизга Яманда тўқиладиган дагал бир изор (белбоғ) ва ‹мулаббада› деб аталадиган (ямоқ солинган) бир чопонни чиқардилар-да, Аллоҳ номи билан қасам ичиб: ‹Расулуллоҳ ﷺ шу икки кийимда жон таслим қилдилар›, дедилар».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ أَبُو ثَوْرٍ الْكَلْبِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ بْنِ الْقَاسِمِ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا خَرَجَتِ الْحَرُورِيَّةُ أَتَيْتُ عَلِيًّا - رضى الله عنه - فَقَالَ ائْتِ هَؤُلاَءِ الْقَوْمَ ‏.‏ فَلَبِسْتُ أَحْسَنَ مَا يَكُونُ مِنْ حُلَلِ الْيَمَنِ - قَالَ أَبُو زُمَيْلٍ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ رَجُلاً جَمِيلاً جَهِيرًا - قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَتَيْتُهُمْ فَقَالُوا مَرْحَبًا بِكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ مَا هَذِهِ الْحُلَّةُ قَالَ مَا تَعِيبُونَ عَلَىَّ لَقَدْ رَأَيْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ مَا يَكُونُ مِنَ الْحُلَلِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ اسْمُ أَبِي زُمَيْلٍ سِمَاكُ بْنُ الْوَلِيدِ الْحَنَفِيُّ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: «Haruriyya (xorijiylari) chiqqanida, Ali (roziyallohu anhu)ning huzurlariga keldim. U zot: ‹Mana bu qavmning oldiga borgin›, dedilar. Shunda men Yaman sidra kiyimlarining eng goʻzalini kiydim». Abu Zumayl aytadi: «Ibn Abbos chiroyli, salobatli kishi edilar». Ibn Abbos aytadilar: «Men ularning oldiga keldim. Ular: ‹Marhamat, ey Ibn Abbos! Bu sidra kiyim nima?› deyishdi. Men: ‹Nega meni aybga buyurmoqdasizlar? Men Rasululloh ﷺning ustlarida sidra kiyimlarning eng goʻzalini koʻrganman›, dedim». Abu Dovud aytadi: Abu Zumaylning ismi Simok ibn al-Validdir.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: «Ҳарурийя (хорижийлари) чиққанида, Али (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурларига келдим. У зот: ‹Мана бу қавмнинг олдига боргин›, дедилар. Шунда мен Яман сидра кийимларининг энг гўзалини кийдим». Абу Зумайл айтади: «Ибн Аббос чиройли, салобатли киши эдилар». Ибн Аббос айтадилар: «Мен уларнинг олдига келдим. Улар: ‹Марҳамат, эй Ибн Аббос! Бу сидра кийим нима?› дейишди. Мен: ‹Нега мени айбга буюрмоқдасизлар? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг устларида сидра кийимларнинг энг гўзалини кўрганман›, дедим». Абу Довуд айтади: Абу Зумайлнинг исми Симок ибн ал-Валиддир.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ الأَنْمَاطِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، أَخْبَرَنِي أَبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، سَعْدٍ قَالَ رَأَيْتُ رَجُلاً بِبُخَارَى عَلَى بَغْلَةٍ بَيْضَاءَ عَلَيْهِ عِمَامَةُ خَزٍّ سَوْدَاءُ فَقَالَ كَسَانِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ هَذَا لَفْظُ عُثْمَانَ وَالإِخْبَارُ فِي حَدِيثِهِ ‏.‏

Saʼd (roziyallohu anhu) aytadilar: «Buxoroda oq xachirga mingan bir kishini koʻrdim, uning ustida xazdan (ipak va yungdan) toʻqilgan qora salla bor edi. U: ‹Buni menga Rasululloh ﷺ kiydirganlar›, dedi». Bu Usmonning lafzidir, va uning hadisida ‹axbara› (xabar berdi) soʻzi bor.Саъд (розияллоҳу анҳу) айтадилар: «Бухорода оқ хачирга минган бир кишини кўрдим, унинг устида хаздан (ипак ва юнгдан) тўқилган қора салла бор эди. У: ‹Буни менга Расулуллоҳ ﷺ кийдирганлар›, деди». Бу Усмоннинг лафзидир, ва унинг ҳадисида ‹ахбара› (хабар берди) сўзи бор.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ بَكْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، حَدَّثَنَا عَطِيَّةُ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ غَنْمٍ الأَشْعَرِيَّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَامِرٍ، أَوْ أَبُو مَالِكٍ - وَاللَّهِ يَمِينٌ أُخْرَى مَا كَذَبَنِي - أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لَيَكُونَنَّ مِنْ أُمَّتِي أَقْوَامٌ يَسْتَحِلُّونَ الْخَزَّ وَالْحَرِيرَ ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ كَلاَمًا قَالَ ‏"‏ يُمْسَخُ مِنْهُمْ آخَرُونَ قِرَدَةً وَخَنَازِيرَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَعِشْرُونَ نَفْسًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ أَكْثَرُ لَبِسُوا الْخَزَّ مِنْهُمْ أَنَسٌ وَالْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Gʻanm al-Ashʼariy (rahimahulloh) aytadilar: «Menga Abu Omir yoki Abu Molik — Alloh nomi bilan yana bir qasam ichaman, u menga yolgʻon aytmagan — soʻylab berdiki, u Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitgan: ‹Ummatimdan shunday qavmlar boʻladiki, ular xaz va ipakni halol sanaydilar›». U yana bir kalomni zikr qildi: «‹Ulardan boshqalari qiyomat kuniga qadar maymun va choʻchqaga aylantirib qoʻyiladi›». Abu Dovud aytadi: Rasululloh ﷺning ashoblaridan yigirma kishi yoki undan koʻprogʻi xaz kiyishgan, ular orasida Anas va Baroʼ ibn Ozib bor edi.Абдурраҳмон ибн Ғанм ал-Ашъарий (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: «Менга Абу Омир ёки Абу Молик — Аллоҳ номи билан яна бир қасам ичаман, у менга ёлғон айтмаган — сўйлаб бердики, у Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитган: ‹Умматимдан шундай қавмлар бўладики, улар хаз ва ипакни ҳалол санайдилар›». У яна бир каломни зикр қилди: «‹Улардан бошқалари қиёмат кунига қадар маймун ва чўчқага айлантириб қўйилади›». Абу Довуд айтади: Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан йигирма киши ёки ундан кўпроғи хаз кийишган, улар орасида Анас ва Барў ибн Озиб бор эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَأَى حُلَّةً سِيَرَاءَ عِنْدَ بَابِ الْمَسْجِدِ تُبَاعُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ اشْتَرَيْتَ هَذِهِ فَلَبِسْتَهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلِلْوَفْدِ إِذَا قَدِمُوا عَلَيْكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا يَلْبَسُ هَذِهِ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهَا حُلَلٌ فَأَعْطَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ مِنْهَا حُلَّةً فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَسَوْتَنِيهَا وَقَدْ قُلْتَ فِي حُلَّةِ عُطَارِدٍ مَا قُلْتَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لَمْ أَكْسُكَهَا لِتَلْبَسَهَا ‏"‏ ‏.‏ فَكَسَاهَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَخًا لَهُ مُشْرِكًا بِمَكَّةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) masjid eshigi oldida sotilayotgan ipakli yoʻl-yoʻl bir sidra kiyimni koʻrib qoldilar va: «Yo Rasululloh, shuni sotib olib, juma kunlari va sizning huzuringizga elchilar kelganida kiysangiz (yaxshi boʻlmasmidi)», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Buni faqat oxiratda hech qanday nasibasi boʻlmagan kishi kiyadi», dedilar. Soʻngra Rasululloh ﷺga shunday sidra kiyimlardan keldi va u zot Umar ibn al-Xattobga ulardan bir sidra kiyimni berdilar. Umar: «Yo Rasululloh, Utorid sidra kiyimi haqida aytganingizni aytgan eding-ku, endi buni menga kiydirayapsizmi?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Men buni senga kiyishing uchun bergan emasman», dedilar. Shunda Umar ibn al-Xattob uni Makkadagi mushrik bir qarindoshiga kiydirdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) масжид эшиги олдида сотилаётган ипакли йўл-йўл бир сидра кийимни кўриб қолдилар ва: «Ё Расулуллоҳ, шуни сотиб олиб, жума кунлари ва сизнинг ҳузурингизга элчилар келганида кийсангиз (яхши бўлмасмиди)», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни фақат охиратда ҳеч қандай насибаси бўлмаган киши кияди», дедилар. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺга шундай сидра кийимлардан келди ва у зот Умар ибн ал-Хаттобга улардан бир сидра кийимни бердилар. Умар: «Ё Расулуллоҳ, Уторид сидра кийими ҳақида айтганингизни айтган эдинг-ку, энди буни менга кийдираяпсизми?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен буни сенга кийишинг учун берган эмасман», дедилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб уни Маккадаги мушрик бир қариндошига кийдирдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ حُلَّةَ إِسْتَبْرَقٍ ‏.‏ وَقَالَ فِيهِ ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَيْهِ بِجُبَّةِ دِيبَاجٍ وَقَالَ ‏"‏ تَبِيعُهَا وَتُصِيبُ بِهَا حَاجَتَكَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan otasi orqali shu qissa rivoyat qilinadi. U: «istabraq sidra kiyim», dedi. Va unda: «Soʻngra (Rasululloh ﷺ) unga deboj (yoʻgʻon ipak) jubba yubordilar va: ‹Buni sotasan-da, hojatingni qondirasan›, dedilar», deyildi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан отаси орқали шу қисса ривоят қилинади. У: «истабрақ сидра кийим», деди. Ва унда: «Сўнгра (Расулуллоҳ ﷺ) унга дебож (йўғон ипак) жубба юбордилар ва: ‹Буни сотасан-да, ҳожатингни қондирасан›, дедилар», дейилди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، قَالَ كَتَبَ عُمَرُ إِلَى عُتْبَةَ بْنِ فَرْقَدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْحَرِيرِ إِلاَّ مَا كَانَ هَكَذَا وَهَكَذَا أُصْبُعَيْنِ وَثَلاَثَةً وَأَرْبَعَةً ‏.‏

Abu Usmon an-Nahdiy (rahimahulloh) aytadilar: «Umar (roziyallohu anhu) Utba ibn Farqadga shunday yozdi: Nabiy ﷺ ipakni mana bunday va mana bunday — ikki, uch va toʻrt barmoq miqdoridan boshqasini man qildilar».Абу Усмон ан-Наҳдий (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: «Умар (розияллоҳу анҳу) Утба ибн Фарқадга шундай ёзди: Набий ﷺ ипакни мана бундай ва мана бундай — икки, уч ва тўрт бармоқ миқдоридан бошқасини ман қилдилар».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي عَوْنٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ أُهْدِيَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُلَّةٌ سِيَرَاءُ فَأَرْسَلَ بِهَا إِلَىَّ فَلَبِسْتُهَا فَأَتَيْتُهُ فَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ وَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لَمْ أُرْسِلْ بِهَا إِلَيْكَ لِتَلْبَسَهَا ‏"‏ ‏.‏ وَأَمَرَنِي فَأَطَرْتُهَا بَيْنَ نِسَائِي ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu) aytadilar: «Rasululloh ﷺga ipakli yoʻl-yoʻl bir sidra kiyim hadya qilindi. U zot uni menga yubordilar. Men uni kiyib, u zotning huzurlariga keldim. Shunda yuzlarida gʻazabni koʻrdim. U zot: ‹Men buni senga kiyishing uchun yuborgan emasman›, dedilar. Soʻng menga buyurdilar va men uni ayollarim orasida boʻlib berdim».Али (розияллоҳу анҳу) айтадилар: «Расулуллоҳ ﷺга ипакли йўл-йўл бир сидра кийим ҳадя қилинди. У зот уни менга юбордилар. Мен уни кийиб, у зотнинг ҳузурларига келдим. Шунда юзларида ғазабни кўрдим. У зот: ‹Мен буни сенга кийишинг учун юборган эмасман›, дедилар. Сўнг менга буюрдилар ва мен уни аёлларим орасида бўлиб бердим».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسِ الْقَسِّيِّ وَعَنْ لُبْسِ الْمُعَصْفَرِ وَعَنْ تَخَتُّمِ الذَّهَبِ وَعَنِ الْقِرَاءَةِ فِي الرُّكُوعِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qassiy (ipakli) kiyim kiyishdan, asfar (zaʼfaron rangli) bilan boʻyalgan kiyim kiyishdan, oltin uzuk taqishdan va rukuʼda Qurʼon oʻqishdan man qildilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қассий (ипакли) кийим кийишдан, асфар (заъфарон рангли) билан бўялган кийим кийишдан, олтин узук тақишдан ва рукуъда Қуръон ўқишдан ман қилдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي الْمَرْوَزِيَّ - حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا قَالَ عَنِ الْقِرَاءَةِ فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali shu (hadis) rivoyat qilinadi. U: «rukuʼ va sajdada Qurʼon oʻqishdan (man qildilar)», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали шу (ҳадис) ривоят қилинади. У: «рукуъ ва саждада Қуръон ўқишдан (ман қилдилар)», деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، بِهَذَا زَادَ وَلاَ أَقُولُ نَهَاكُمْ ‏.‏

Ibrohim ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan shu (hadis) rivoyat qilinadi. U: «Men sizlarni man qildilar, demayman», deb (soʻzga) ziyoda qildi.Иброҳим ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан шу (ҳадис) ривоят қилинади. У: «Мен сизларни ман қилдилар, демайман», деб (сўзга) зиёда қилди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ مَلِكَ الرُّومِ، أَهْدَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُسْتَقَةً مِنْ سُنْدُسٍ فَلَبِسَهَا فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى يَدَيْهِ تَذَبْذَبَانِ ثُمَّ بَعَثَ بِهَا إِلَى جَعْفَرٍ فَلَبِسَهَا ثُمَّ جَاءَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لَمْ أُعْطِكَهَا لِتَلْبَسَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا أَصْنَعُ بِهَا قَالَ أَرْسِلْ بِهَا إِلَى أَخِيكَ النَّجَاشِيِّ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rum podshohi Nabiy ﷺga sundusdan (yupqa ipakdan) toʻqilgan moʻyna kiyim hadya qildi. U zot uni kiydilar. Hozir ham u zotning qoʻllari liqillab turganini koʻrib turgandekman. Soʻngra u zot uni Jaʼfarga yubordilar, u ham uni kiyib, u zotning huzurlariga keldi. Nabiy ﷺ: «Men buni senga kiyishing uchun bergan emasman», dedilar. U: «Unda men buni nima qilay?» dedi. U zot: «Buni birodaring Najoshiyga yuborgin», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Рум подшоҳи Набий ﷺга сундусдан (юпқа ипакдан) тўқилган мўйна кийим ҳадя қилди. У зот уни кийдилар. Ҳозир ҳам у зотнинг қўллари лиқиллаб турганини кўриб тургандекман. Сўнгра у зот уни Жаъфарга юбордилар, у ҳам уни кийиб, у зотнинг ҳузурларига келди. Набий ﷺ: «Мен буни сенга кийишинг учун берган эмасман», дедилар. У: «Унда мен буни нима қилай?» деди. У зот: «Буни биродаринг Нажошийга юборгин», дедилар.

حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ أَرْكَبُ الأُرْجُوَانَ وَلاَ أَلْبَسُ الْمُعَصْفَرَ وَلاَ أَلْبَسُ الْقَمِيصَ الْمُكَفَّفَ بِالْحَرِيرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَأَوْمَأَ الْحَسَنُ إِلَى جَيْبِ قَمِيصِهِ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ ‏"‏ أَلاَ وَطِيبُ الرِّجَالِ رِيحٌ لاَ لَوْنَ لَهُ أَلاَ وَطِيبُ النِّسَاءِ لَوْنٌ لاَ رِيحَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ أُرَاهُ قَالَ إِنَّمَا حَمَلُوا قَوْلَهُ فِي طِيبِ النِّسَاءِ عَلَى أَنَّهَا إِذَا خَرَجَتْ فَأَمَّا إِذَا كَانَتْ عِنْدَ زَوْجِهَا فَلْتَطَّيَّبْ بِمَا شَاءَتْ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ shunday dedilar: «Men toʻq qizil (urjuvon) toʻshamaga minmayman, zaʼfaron bilan boʻyalgan kiyim kiymayman va ipak bilan haoshiyalangan koʻylak kiymayman». (Roviy) aytdi: Hasan oʻz koʻylagining yoqasiga ishora qildi. Va (Nabiy ﷺ) yana shunday dedilar: «Ogʻoh boʻlinglar! Erkaklarning xushboʻyligi hidi bor, ammo rangi yoʻq narsadir; ogʻoh boʻlinglar, ayollarning xushboʻyligi rangi bor, ammo hidi yoʻq narsadir». Said aytdi: Oʻylashimcha, u (ravoiylar) shunday dedi: Ular (Nabiy ﷺ ning) ayollar xushboʻyligi haqidagi soʻzlarini ayol (uydan) chiqqan paytga yoʻyganlar. Ammo eri yonida boʻlsa, xohlagan xushboʻyligini surtaversin.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ шундай дедилар: «Мен тўқ қизил (уржувон) тўшамага минмайман, заъфарон билан бўялган кийим киймайман ва ипак билан ҳаошияланган кўйлак киймайман». (Ровий) айтди: Ҳасан ўз кўйлагининг ёқасига ишора қилди. Ва (Набий ﷺ) яна шундай дедилар: «Оғоҳ бўлинглар! Эркакларнинг хушбўйлиги ҳиди бор, аммо ранги йўқ нарсадир; оғоҳ бўлинглар, аёлларнинг хушбўйлиги ранги бор, аммо ҳиди йўқ нарсадир». Саид айтди: Ўйлашимча, у (равоийлар) шундай деди: Улар (Набий ﷺ нинг) аёллар хушбўйлиги ҳақидаги сўзларини аёл (уйдан) чиққан пайтга йўйганлар. Аммо эри ёнида бўлса, хоҳлаган хушбўйлигини суртаверсин.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الْهَمْدَانِيُّ، أَخْبَرَنَا الْمُفَضَّلُ، - يَعْنِي ابْنَ فَضَالَةَ - عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ الْقِتْبَانِيِّ، عَنْ أَبِي الْحُصَيْنِ، - يَعْنِي الْهَيْثَمَ بْنَ شَفِيٍّ - قَالَ خَرَجْتُ أَنَا وَصَاحِبٌ، لِي يُكْنَى أَبَا عَامِرٍ - رَجُلٌ مِنَ الْمَعَافِرِ - لِنُصَلِّيَ بِإِيلْيَاءَ وَكَانَ قَاصَّهُمْ رَجُلٌ مِنَ الأَزْدِ يُقَالُ لَهُ أَبُو رَيْحَانَةَ مِنَ الصَّحَابَةِ قَالَ أَبُو الْحُصَيْنِ فَسَبَقَنِي صَاحِبِي إِلَى الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَدِفْتُهُ فَجَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَسَأَلَنِي هَلْ أَدْرَكْتَ قَصَصَ أَبِي رَيْحَانَةَ قُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَشْرٍ عَنِ الْوَشْرِ وَالْوَشْمِ وَالنَّتْفِ وَعَنْ مُكَامَعَةِ الرَّجُلِ الرَّجُلَ بِغَيْرِ شِعَارٍ وَعَنْ مُكَامَعَةِ الْمَرْأَةِ الْمَرْأَةَ بِغَيْرِ شِعَارٍ وَأَنْ يَجْعَلَ الرَّجُلُ فِي أَسْفَلِ ثِيَابِهِ حَرِيرًا مِثْلَ الأَعَاجِمِ أَوْ يَجْعَلَ عَلَى مَنْكِبَيْهِ حَرِيرًا مِثْلَ الأَعَاجِمِ وَعَنِ النُّهْبَى وَرُكُوبِ النُّمُورِ وَلُبُوسِ الْخَاتَمِ إِلاَّ لِذِي سُلْطَانٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الَّذِي تَفَرَّدَ بِهِ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ ذِكْرُ الْخَاتَمِ ‏.‏

Abul Husayn — yaʼni Haysam ibn Shafiy — aytdi: Men va Maofirdan boʻlgan, Abu Omir deb kunya qilinadigan bir doʻstim Iyliyoda (Baytul-Maqdisda) namoz oʻqish uchun chiqdik. Ularning voizi Azd qabilasidan, Abu Rayhona deyiladigan, sahobalardan boʻlgan bir kishi edi. Abul Husayn aytdi: Doʻstim masjidga mendan oldin yetib bordi, soʻng men uning orqasidan borib, yoniga oʻtirdim. U mendan: «Abu Rayhonaning voizligini eshitib ulgurdingmi?» deb soʻradi. Men: «Yoʻq», dedim. U aytdi: Men uning shunday deyayotganini eshitdim: Rasululloh ﷺ oʻn narsadan qaytardilar: tishlarning uchini oʻtkirlashdan, badanga naqsh chizdirishdan (vashm), (qoshlarni) yulishdan, erkak kishining boshqa erkak bilan oraliqsiz, kiyimsiz birga yotishidan, ayol kishining boshqa ayol bilan oraliqsiz, kiyimsiz birga yotishidan, erkak kishining ajamlar kabi kiyimining etagiga ipak qoʻyishidan yoki ajamlar kabi yelkalariga ipak qoʻyishidan, oʻljaga talashib hujum qilishdan (nuhba), yoʻlbars terisiga minishdan va — sulton (hokim) egasidan boshqa kishi uchun — uzuk taqishdan. Abu Dovud aytdi: Bu hadisda u yakka oʻzi rivoyat qilgan narsa uzukning zikr etilishidir.Абул Ҳусайн — яъни Ҳайсам ибн Шафий — айтди: Мен ва Маофирдан бўлган, Абу Омир деб куня қилинадиган бир дўстим Ийлиёда (Байтул-Мақдисда) намоз ўқиш учун чиқдик. Уларнинг воизи Азд қабиласидан, Абу Райҳона дейиладиган, саҳобалардан бўлган бир киши эди. Абул Ҳусайн айтди: Дўстим масжидга мендан олдин етиб борди, сўнг мен унинг орқасидан бориб, ёнига ўтирдим. У мендан: «Абу Райҳонанинг воизлигини эшитиб улгурдингми?» деб сўради. Мен: «Йўқ», дедим. У айтди: Мен унинг шундай деяётганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ ўн нарсадан қайтардилар: тишларнинг учини ўткирлашдан, баданга нақш чиздиришдан (вашм), (қошларни) юлишдан, эркак кишининг бошқа эркак билан оралиқсиз, кийимсиз бирга ётишидан, аёл кишининг бошқа аёл билан оралиқсиз, кийимсиз бирга ётишидан, эркак кишининг ажамлар каби кийимининг этагига ипак қўйишидан ёки ажамлар каби елкаларига ипак қўйишидан, ўлжага талашиб ҳужум қилишдан (нуҳба), йўлбарс терисига минишдан ва — султон (ҳоким) эгасидан бошқа киши учун — узук тақишдан. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисда у якка ўзи ривоят қилган нарса узукнинг зикр этилишидир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - أَنَّهُ قَالَ نَهَى عَنْ مَيَاثِرِ الأُرْجُوَانِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Toʻq qizil (urjuvon) egar-toʻshamalardan qaytarildi», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Тўқ қизил (уржувон) эгар-тўшамалардан қайтарилди», деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هُبَيْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ نَهَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ خَاتَمِ الذَّهَبِ وَعَنْ لُبْسِ الْقَسِّيِّ وَالْمِيثَرَةِ الْحَمْرَاءِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni oltin uzuk taqishdan, qassiy (ipakli) kiyim kiyishdan va qizil egar-toʻshamadan qaytardilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени олтин узук тақишдан, қассий (ипакли) кийим кийишдан ва қизил эгар-тўшамадан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي خَمِيصَةٍ لَهَا أَعْلاَمٌ فَنَظَرَ إِلَى أَعْلاَمِهَا فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ ‏"‏ اذْهَبُوا بِخَمِيصَتِي هَذِهِ إِلَى أَبِي جَهْمٍ فَإِنَّهَا أَلْهَتْنِي آنِفًا فِي صَلاَتِي وَأْتُونِي بِأَنْبِجَانِيَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو جَهْمِ بْنُ حُذَيْفَةَ مِنْ بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبِ بْنِ غَانِمٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uning naqshli bir xamisa (jun matosi)da namoz oʻqidilar va uning naqshlariga qarab qoʻydilar. Salom berib boʻlgach, shunday dedilar: «Mening bu xamisamni Abu Jahmga olib boringlar, chunki u hozirgina namozimda meni chalgʻitdi va menga uning naqshsiz oddiy matosini (anbijoniyya) keltiringlar». Abu Dovud aytdi: Abu Jahm ibn Huzayfa — Banu Adiy ibn Kaʼb ibn Gʻonimdandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унинг нақшли бир хамиса (жун матоси)да намоз ўқидилар ва унинг нақшларига қараб қўйдилар. Салом бериб бўлгач, шундай дедилар: «Менинг бу хамисамни Абу Жаҳмга олиб боринглар, чунки у ҳозиргина намозимда мени чалғитди ва менга унинг нақшсиз оддий матосини (анбижонийя) келтиринглар». Абу Довуд айтди: Абу Жаҳм ибн Ҳузайфа — Бану Адий ибн Каъб ибн Ғонимдандир.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - فِي آخَرِينَ - قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، نَحْوَهُ وَالأَوَّلُ أَشْبَعُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan boshqa bir sanad orqali ham shunga oʻxshash rivoyat keltirilgan. Ammo birinchisi (avvalgi rivoyat) toʻliqroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бошқа бир санад орқали ҳам шунга ўхшаш ривоят келтирилган. Аммо биринчиси (аввалги ривоят) тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَبُو عُمَرَ، مَوْلَى أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ فِي السُّوقِ اشْتَرَى ثَوْبًا شَامِيًّا فَرَأَى فِيهِ خَيْطًا أَحْمَرَ فَرَدَّهُ فَأَتَيْتُ أَسْمَاءَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهَا فَقَالَتْ يَا جَارِيَةُ نَاوِلِينِي جُبَّةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَأَخْرَجَتْ جُبَّةَ طَيَالِسَةَ مَكْفُوفَةَ الْجَيْبِ وَالْكُمَّيْنِ وَالْفَرْجَيْنِ بِالدِّيبَاجِ ‏.‏

Abu Bakrning qizi Asmoning ozod qilgan quli Abdulloh Abu Umar aytdi: Men Ibn Umarni bozorda koʻrdim, u Shomdan keltirilgan bir kiyim sotib olgan edi. Uning ichida qizil ip borligini koʻrib, uni qaytarib berdi. Soʻng men Asmoning oldiga kelib, buni unga aytib berdim. U: «Ey joriya, menga Rasululloh ﷺ ning jubbasini olib kel», dedi. Shunda u (joriya) yoqasi, ikki yengi, oldi va orqasi dibo (zardoʻzlik) bilan haoshiyalangan tayolisa jubbasini chiqardi.Абу Бакрнинг қизи Асмонинг озод қилган қули Абдуллоҳ Абу Умар айтди: Мен Ибн Умарни бозорда кўрдим, у Шомдан келтирилган бир кийим сотиб олган эди. Унинг ичида қизил ип борлигини кўриб, уни қайтариб берди. Сўнг мен Асмонинг олдига келиб, буни унга айтиб бердим. У: «Эй жория, менга Расулуллоҳ ﷺ нинг жуббасини олиб кел», деди. Шунда у (жория) ёқаси, икки енги, олди ва орқаси дибо (зардўзлик) билан ҳаошияланган таёлиса жуббасини чиқарди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُفَيْلٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّمَا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الثَّوْبِ الْمُصْمَتِ مِنَ الْحَرِيرِ فَأَمَّا الْعَلَمُ مِنَ الْحَرِيرِ وَسَدَى الثَّوْبِ فَلاَ بَأْسَ بِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ faqat butunlay ipakdan toʻqilgan kiyimdan qaytardilar. Ammo ipakdan boʻlgan naqsh (haoshiya) va kiyimning arqogʻiga (sadiy) kelsak, unda hech qanday zarar yoʻq.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ фақат бутунлай ипакдан тўқилган кийимдан қайтардилар. Аммо ипакдан бўлган нақш (ҳаошия) ва кийимнинг арқоғига (садий) келсак, унда ҳеч қандай зарар йўқ.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى، - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَلِلزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ فِي قُمُصِ الْحَرِيرِ فِي السَّفَرِ مِنْ حِكَّةٍ كَانَتْ بِهِمَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ Abdurrahmon ibn Avf bilan Zubayr ibn Avvomga ularda boʻlgan qichima (terining qichishi) sababli safar paytida ipak koʻylak kiyishga ruxsat berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ Абдурраҳмон ибн Авф билан Зубайр ибн Аввомга уларда бўлган қичима (терининг қичиши) сабабли сафар пайтида ипак кўйлак кийишга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي أَفْلَحَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَيْرٍ، - يَعْنِي الْغَافِقِيَّ - أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، - رضى الله عنه - يَقُولُ إِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ حَرِيرًا فَجَعَلَهُ فِي يَمِينِهِ وَأَخَذَ ذَهَبًا فَجَعَلَهُ فِي شِمَالِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذَيْنِ حَرَامٌ عَلَى ذُكُورِ أُمَّتِي ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Zurayr — yaʼni al-Gʻofiqiy — Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ning shunday deyayotganini eshitdi: Allohning Nabiysi ﷺ ipakni olib, uni oʻng qoʻllariga, oltinni olib, uni chap qoʻllariga qoʻydilar, soʻng shunday dedilar: «Albatta, bu ikkisi ummatimning erkaklari uchun haromdir».Абдуллоҳ ибн Зурайр — яъни ал-Ғофиқий — Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деяётганини эшитди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ ипакни олиб, уни ўнг қўлларига, олтинни олиб, уни чап қўлларига қўйдилар, сўнг шундай дедилар: «Албатта, бу иккиси умматимнинг эркаклари учун ҳаромдир».

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، وَكَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ الْحِمْصِيَّانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، رَأَى عَلَى أُمِّ كُلْثُومٍ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بُرْدًا سِيَرَاءَ ‏.‏ قَالَ وَالسِّيَرَاءُ الْمُضَلَّعُ بِالْقَزِّ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ ning qizlari Ummu Kulsumning ustida siyaro (ipak yoʻlli chiziqli) burd koʻrganini aytib berdi. U (roviy): «Siyaro — qaz (ipak) bilan yoʻl-yoʻl qilingan matodir», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ нинг қизлари Умму Кулсумнинг устида сияро (ипак йўлли чизиқли) бурд кўрганини айтиб берди. У (ровий): «Сияро — қаз (ипак) билан йўл-йўл қилинган матодир», деди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، - يَعْنِي الزُّبَيْرِيَّ - حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا نَنْزِعُهُ عَنِ الْغِلْمَانِ، وَنَتْرُكُهُ، عَلَى الْجَوَارِي ‏.‏ قَالَ مِسْعَرٌ فَسَأَلْتُ عَمْرَو بْنَ دِينَارٍ عَنْهُ فَلَمْ يَعْرِفْهُ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Biz uni (yaʼni ipakni) oʻgʻil bolalardan yechib olar, qizlar ustida esa qoldirar edik. Misʼar aytdi: Men buni Amr ibn Dinordan soʻradim, ammo u buni bilmadi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Биз уни (яъни ипакни) ўғил болалардан ечиб олар, қизлар устида эса қолдирар эдик. Мисъар айтди: Мен буни Амр ибн Динордан сўрадим, аммо у буни билмади.

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قُلْنَا لأَنَسٍ - يَعْنِي ابْنَ مَالِكٍ - أَىُّ اللِّبَاسِ كَانَ أَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ أَعْجَبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ الْحِبَرَةُ ‏.‏

Qatoda aytdi: Biz Anasga — yaʼni ibn Molikka — «Rasululloh ﷺ ga kiyimlarning qaysi biri eng sevimli edi yoki Rasululloh ﷺ ga qaysi biri eng yoqar edi?» dedik. U: «Hibara (yoʻl-yoʻl chopon)», deb javob berdi.Қатода айтди: Биз Анасга — яъни ибн Моликка — «Расулуллоҳ ﷺ га кийимларнинг қайси бири энг севимли эди ёки Расулуллоҳ ﷺ га қайси бири энг ёқар эди?» дедик. У: «Ҳибара (йўл-йўл чопон)», деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَسُوا مِنْ ثِيَابِكُمُ الْبَيَاضَ فَإِنَّهَا خَيْرُ ثِيَابِكُمْ وَكَفِّنُوا فِيهَا مَوْتَاكُمْ وَإِنَّ خَيْرَ أَكْحَالِكُمُ الإِثْمِدُ يَجْلُو الْبَصَرَ وَيُنْبِتُ الشَّعْرَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kiyimlaringizdan oqini kiyinglar, chunki u kiyimlaringizning eng yaxshisidir va oʻliklaringizni unda kafanlanglar. Albatta, koʻzga surtadigan surmalaringizning eng yaxshisi ismiddir, u koʻzni ravshan qiladi va kiprikni oʻstiradi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кийимларингиздан оқини кийинглар, чунки у кийимларингизнинг энг яхшисидир ва ўликларингизни унда кафанланглар. Албатта, кўзга суртадиган сурмаларингизнинг энг яхшиси исмиддир, у кўзни равшан қилади ва киприкни ўстиради».

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مِسْكِينٌ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، نَحْوَهُ عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَأَى رَجُلاً شَعِثًا قَدْ تَفَرَّقَ شَعْرُهُ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا كَانَ يَجِدُ هَذَا مَا يُسَكِّنُ بِهِ شَعْرَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَرَأَى رَجُلاً آخَرَ وَعَلَيْهِ ثِيَابٌ وَسِخَةٌ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا كَانَ هَذَا يَجِدُ مَاءً يَغْسِلُ بِهِ ثَوْبَهُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurimizga keldilar va sochi toʻzigʻib, parishon boʻlib ketgan bir kishini koʻrib: «Bu odam sochini tartibga soladigan narsa topa olmaganmidi?» dedilar. Soʻng kir kiyim kiygan boshqa bir kishini koʻrib: «Bu odam kiyimini yuvadigan suv topa olmaganmidi?» dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримизга келдилар ва сочи тўзиғиб, паришон бўлиб кетган бир кишини кўриб: «Бу одам сочини тартибга соладиган нарса топа олмаганмиди?» дедилар. Сўнг кир кийим кийган бошқа бир кишини кўриб: «Бу одам кийимини ювадиган сув топа олмаганмиди?» дедилар.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي ثَوْبٍ دُونٍ فَقَالَ ‏"‏ أَلَكَ مَالٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مِنْ أَىِّ الْمَالِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَدْ أَتَانِيَ اللَّهُ مِنَ الإِبِلِ وَالْغَنَمِ وَالْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِذَا أَتَاكَ اللَّهُ مَالاً فَلْيُرَ أَثَرُ نِعْمَةِ اللَّهِ عَلَيْكَ وَكَرَامَتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abul Ahvas otasidan (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi: U dedi: Men Paygʻambar ﷺ huzurlariga past (arzon) kiyimda keldim. Shunda u zot: «Molu mulking bormi?» dedilar. U: «Ha» dedi. «Qanaqa moldan?» dedilar. U: «Alloh menga tuya, qoʻy, ot va qullardan bergan» dedi. Shunda u zot: «Alloh senga mol bergan ekan, Allohning sendagi neʼmatining va karomatining asari koʻrinib tursin» dedilar.Абул Аҳвас отасидан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади: У деди: Мен Пайғамбар ﷺ ҳузурларига паст (арзон) кийимда келдим. Шунда у зот: «Молу мулкинг борми?» дедилар. У: «Ҳа» деди. «Қанақа молдан?» дедилар. У: «Аллоҳ менга туя, қўй, от ва қуллардан берган» деди. Шунда у зот: «Аллоҳ сенга мол берган экан, Аллоҳнинг сендаги неъматининг ва кароматининг асари кўриниб турсин» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ زَيْدٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَسْلَمَ - أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يَصْبُغُ لِحْيَتَهُ بِالصُّفْرَةِ حَتَّى تَمْتَلِئَ ثِيَابُهُ مِنَ الصُّفْرَةِ فَقِيلَ لَهُ لِمَ تَصْبُغُ بِالصُّفْرَةِ فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْبُغُ بِهَا وَلَمْ يَكُنْ شَىْءٌ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْهَا وَقَدْ كَانَ يَصْبُغُ بِهَا ثِيَابَهُ كُلَّهَا حَتَّى عِمَامَتَهُ ‏.‏

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) soqolini sarigʻ rang bilan boʻyar va hatto kiyimlari ham sarigʻ rangga toʻlib ketar edi. Unga: «Nega sarigʻ rang bilan boʻyaysiz?» deyildi. U: «Men Rasululloh ﷺni u bilan boʻyaganlarini koʻrganman, u zotga undan koʻra sevimliroq narsa boʻlmagan. U zot oʻzlarining barcha kiyimlarini, hatto sallalarini ham u bilan boʻyar edilar» dedi.Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) соқолини сариғ ранг билан бўяр ва ҳатто кийимлари ҳам сариғ рангга тўлиб кетар эди. Унга: «Нега сариғ ранг билан бўяйсиз?» дейилди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺни у билан бўяганларини кўрганман, у зотга ундан кўра севимлироқ нарса бўлмаган. У зот ўзларининг барча кийимларини, ҳатто саллаларини ҳам у билан бўяр эдилар» деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ إِيَادٍ - حَدَّثَنَا إِيَادٌ، عَنْ أَبِي رِمْثَةَ، قَالَ انْطَلَقْتُ مَعَ أَبِي نَحْوَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَأَيْتُ عَلَيْهِ بُرْدَيْنِ أَخْضَرَيْنِ ‏.‏

Abu Rimsa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Men otam bilan birga Paygʻambar ﷺ tomon bordim va u zotning ustlarida ikkita yashil ridoni koʻrdim.Абу Римса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Мен отам билан бирга Пайғамбар ﷺ томон бордим ва у зотнинг устларида иккита яшил ридони кўрдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ الْغَازِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ هَبَطْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ ثَنِيَّةٍ فَالْتَفَتَ إِلَىَّ وَعَلَىَّ رَيْطَةٌ مُضَرَّجَةٌ بِالْعُصْفُرِ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذِهِ الرَّيْطَةُ عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَعَرَفْتُ مَا كَرِهَ فَأَتَيْتُ أَهْلِي وَهُمْ يَسْجُرُونَ تَنُّورًا لَهُمْ فَقَذَفْتُهَا فِيهِ ثُمَّ أَتَيْتُهُ مِنَ الْغَدِ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ مَا فَعَلَتِ الرَّيْطَةُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ كَسَوْتَهَا بَعْضَ أَهْلِكَ فَإِنَّهُ لاَ بَأْسَ بِهِ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Shuʼayb otasidan, u esa bobosidan (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi: U dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir dovondan tushdik. U zot menga oʻgirildilar, ustimda esa zafaron (sarigʻ rang) bilan boʻyalgan bir kiyim bor edi. U zot: «Bu ustingdagi qanaqa kiyim?» dedilar. Men u zot nimani yoqtirmaganlarini bildim. Soʻng oilam huzuriga keldim, ular tandirlarini yoqayotgan edilar. Men uni (kiyimni) oʻsha tandirga tashladim. Soʻng ertasi kuni u zotning huzurlariga keldim. U zot: «Ey Abdulloh, u kiyim nima boʻldi?» dedilar. Men u zotga xabar berdim. Shunda u zot: «Uni oilangdan birortasiga kiygazib qoʻymabsanmi, axir ayollar uchun unda hech qanday ziyon yoʻq-ku» dedilar.Амр ибн Шуъайб отасидан, у эса бобосидан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади: У деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир довондан тушдик. У зот менга ўгирилдилар, устимда эса зафарон (сариғ ранг) билан бўялган бир кийим бор эди. У зот: «Бу устингдаги қанақа кийим?» дедилар. Мен у зот нимани ёқтирмаганларини билдим. Сўнг оилам ҳузурига келдим, улар тандирларини ёқаётган эдилар. Мен уни (кийимни) ўша тандирга ташладим. Сўнг эртаси куни у зотнинг ҳузурларига келдим. У зот: «Эй Абдуллоҳ, у кийим нима бўлди?» дедилар. Мен у зотга хабар бердим. Шунда у зот: «Уни оилангдан бирортасига кийгазиб қўймабсанми, ахир аёллар учун унда ҳеч қандай зиён йўқ-ку» дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ قَالَ هِشَامٌ - يَعْنِي ابْنَ الْغَازِ - الْمُضَرَّجَةُ الَّتِي لَيْسَتْ بِمُشَبَّعَةٍ وَلاَ الْمُوَرَّدَةُ ‏.‏

Hishom ibn al-Gʻoz (rahimahulloh) dedi: (Oldingi hadisda zikr etilgan) «muzarraja» soʻzi tiniq qizil ham, pushti ham boʻlmagan rangni anglatadi.Ҳишом ибн ал-Ғоз (раҳимаҳуллоҳ) деди: (Олдинги ҳадисда зикр этилган) «музарража» сўзи тиниқ қизил ҳам, пушти ҳам бўлмаган рангни англатади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ شُفْعَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ رَآنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ أَبُو عَلِيٍّ اللُّؤْلُؤِيُّ أُرَاهُ - وَعَلَىَّ ثَوْبٌ مَصْبُوغٌ بِعُصْفُرٍ مُوَرَّدٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ فَأَحْرَقْتُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا صَنَعْتَ بِثَوْبِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ أَحْرَقْتُهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ كَسَوْتَهُ بَعْضَ أَهْلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ثَوْرٌ عَنْ خَالِدٍ فَقَالَ مُوَرَّدٌ وَطَاوُسٌ قَالَ مُعَصْفَرٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ meni koʻrdilar — Abu Ali al-Luʼluʼiy: «Menimcha, u: ustimda pushti zafaron bilan boʻyalgan bir kiyim bor edi, deb aytdi» dedi — va: «Bu nima?» dedilar. Shunda men ketib, uni yoqib yubordim. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Kiyimingni nima qilding?» dedilar. Men: «Uni yoqib yubordim» dedim. U zot: «Uni oilangdan birortasiga kiygazib qoʻymabsanmi?» dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Savr Xoliddan rivoyat qilib, «muvarrad (pushti)» dedi, Tovus esa «muʼasfar (zafaron rangli)» dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ мени кўрдилар — Абу Али ал-Луълуъий: «Менимча, у: устимда пушти зафарон билан бўялган бир кийим бор эди, деб айтди» деди — ва: «Бу нима?» дедилар. Шунда мен кетиб, уни ёқиб юбордим. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Кийимингни нима қилдинг?» дедилар. Мен: «Уни ёқиб юбордим» дедим. У зот: «Уни оилангдан бирортасига кийгазиб қўймабсанми?» дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Савр Холиддан ривоят қилиб, «муваррад (пушти)» деди, Товус эса «муъасфар (зафарон рангли)» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُزَابَةَ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، - يَعْنِي ابْنَ مَنْصُورٍ - حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ مَرَّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ عَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَحْمَرَانِ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Paygʻambar ﷺ yonidan ustida ikkita qizil kiyim bor bir kishi oʻtdi va u zotga salom berdi. Ammo Paygʻambar ﷺ uning salomiga alik olmadilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Пайғамбар ﷺ ёнидан устида иккита қизил кийим бор бир киши ўтди ва у зотга салом берди. Аммо Пайғамбар ﷺ унинг саломига алик олмадилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْوَلِيدِ، - يَعْنِي ابْنَ كَثِيرٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي حَارِثَةَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَرَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى رَوَاحِلِنَا وَعَلَى إِبِلِنَا أَكْسِيَةً فِيهَا خُيُوطُ عِهْنٍ حُمْرٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أَرَى هَذِهِ الْحُمْرَةَ قَدْ عَلَتْكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقُمْنَا سِرَاعًا لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى نَفَرَ بَعْضُ إِبِلِنَا فَأَخَذْنَا الأَكْسِيَةَ فَنَزَعْنَاهَا عَنْهَا ‏.‏

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir safarga chiqdik. Rasululloh ﷺ bizning ulovlarimiz va tuyalarimiz ustida qizil jundan toʻqilgan iplar boʻlgan choponlarni koʻrib qoldilar va Rasululloh ﷺ: «Koʻryapmanki, bu qizillik sizlarni qoplab olibdi» dedilar. Shunda biz Rasululloh ﷺning soʻzlari sababli shoshib oʻrnimizdan turdik, hatto baʼzi tuyalarimiz hurkib qochib ketdi. Biz choponlarni olib, ularning ustidan yechib oldik.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир сафарга чиқдик. Расулуллоҳ ﷺ бизнинг уловларимиз ва туяларимиз устида қизил жундан тўқилган иплар бўлган чопонларни кўриб қолдилар ва Расулуллоҳ ﷺ: «Кўряпманки, бу қизиллик сизларни қоплаб олибди» дедилар. Шунда биз Расулуллоҳ ﷺнинг сўзлари сабабли шошиб ўрнимиздан турдик, ҳатто баъзи туяларимиз ҳуркиб қочиб кетди. Биз чопонларни олиб, уларнинг устидан ечиб олдик.

حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنِي أَبِي، - قَالَ ابْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ وَقَرَأْتُ فِي أَصْلِ إِسْمَاعِيلَ - قَالَ حَدَّثَنِي ضَمْضَمٌ - يَعْنِي ابْنَ زُرْعَةَ - عَنْ شُرَيْحِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ حُرَيْثِ بْنِ الأَبَحِّ السَّلِيحِيِّ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ بَنِي أَسَدٍ قَالَتْ كُنْتُ يَوْمًا عِنْدَ زَيْنَبَ امْرَأَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَصْبُغُ ثِيَابًا لَهَا بِمَغْرَةٍ فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَأَى الْمَغْرَةَ رَجَعَ فَلَمَّا رَأَتْ ذَلِكَ زَيْنَبُ عَلِمَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ كَرِهَ مَا فَعَلَتْ فَأَخَذَتْ فَغَسَلَتْ ثِيَابَهَا وَوَارَتْ كُلَّ حُمْرَةٍ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجَعَ فَاطَّلَعَ فَلَمَّا لَمْ يَرَ شَيْئًا دَخَلَ ‏.‏

Hurays ibn al-Abahh as-Salihiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Banu Asad qabilasidan boʻlgan bir ayol dedi: Bir kuni men Rasululloh ﷺning ayollari Zaynab (roziyallohu anho)ning huzurida edim, biz uning kiyimlarini qizil tuproq (margʻa) bilan boʻyayotgan edik. Biz shu holatda turgan paytimizda kutilmaganda oldimizga Rasululloh ﷺ kelib qoldilar. U zot qizil tuproqni koʻrgach, ortga qaytdilar. Zaynab buni koʻrgach, Rasululloh ﷺ uning qilgan ishini yoqtirmaganlarini bildi. Shunda u kiyimlarini olib yuvdi va barcha qizillikni yoʻqotdi. Soʻng Rasululloh ﷺ qaytib kelib moʻraladilar va hech narsa koʻrmaganlaridan keyin ichkari kirdilar.Ҳурайс ибн ал-Абаҳҳ ас-Салиҳий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Бану Асад қабиласидан бўлган бир аёл деди: Бир куни мен Расулуллоҳ ﷺнинг аёллари Зайнаб (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурида эдим, биз унинг кийимларини қизил тупроқ (марға) билан бўяётган эдик. Биз шу ҳолатда турган пайтимизда кутилмаганда олдимизга Расулуллоҳ ﷺ келиб қолдилар. У зот қизил тупроқни кўргач, ортга қайтдилар. Зайнаб буни кўргач, Расулуллоҳ ﷺ унинг қилган ишини ёқтирмаганларини билди. Шунда у кийимларини олиб ювди ва барча қизилликни йўқотди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ қайтиб келиб мўраладилар ва ҳеч нарса кўрмаганларидан кейин ичкари кирдилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَهُ شَعْرٌ يَبْلُغُ شَحْمَةَ أُذُنَيْهِ وَرَأَيْتُهُ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ لَمْ أَرَ شَيْئًا قَطُّ أَحْسَنَ مِنْهُ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺning quloqlari yumshogʻigacha yetadigan sochlari bor edi. Men u zotni qizil hulla (libos)da koʻrdim, hech qachon u zotdan koʻra goʻzalroq narsani koʻrmaganman.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺнинг қулоқлари юмшоғигача етадиган сочлари бор эди. Мен у зотни қизил ҳулла (либос)да кўрдим, ҳеч қачон у зотдан кўра гўзалроқ нарсани кўрмаганман.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِنًى يَخْطُبُ عَلَى بَغْلَةٍ وَعَلَيْهِ بُرْدٌ أَحْمَرُ وَعَلِيٌّ - رضى الله عنه - أَمَامَهُ يُعَبِّرُ عَنْهُ ‏.‏

Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Men Rasululloh ﷺni Minoda xachir ustida xutba qilayotganlarini koʻrdim, ustlarida qizil rido bor edi, Ali (roziyallohu anhu) esa u zotning oldilarida (soʻzlarini) yetkazib turgan edi.Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺни Минода хачир устида хутба қилаётганларини кўрдим, устларида қизил ридо бор эди, Али (розияллоҳу анҳу) эса у зотнинг олдиларида (сўзларини) етказиб турган эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ صَنَعْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بُرْدَةً سَوْدَاءَ فَلَبِسَهَا فَلَمَّا عَرَقَ فِيهَا وَجَدَ رِيحَ الصُّوفِ فَقَذَفَهَا ‏.‏ قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَكَانَ تُعْجِبُهُ الرِّيحُ الطَّيِّبَةُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺ uchun qora rido tikdim. U zot uni kiydilar. Unda terlaganlarida jun hidini sezdilar va uni tashlab yubordilar. (Roviy:) Menimcha, u: «U zot xushboʻy hidni yoqtirar edilar» dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ учун қора ридо тикдим. У зот уни кийдилар. Унда терлаганларида жун ҳидини сездилар ва уни ташлаб юбордилар. (Ровий:) Менимча, у: «У зот хушбўй ҳидни ёқтирар эдилар» деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ عُبَيْدَةَ أَبِي خِدَاشٍ، عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ، عَنْ جَابِرٍ، - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمٍ - قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْتَبٍ بِشَمْلَةٍ وَقَدْ وَقَعَ هُدْبُهَا عَلَى قَدَمَيْهِ ‏.‏

Jobir ibn Sulaym (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Men Paygʻambar ﷺ huzurlariga keldim. U zot bir choponga oʻralib, tizzalarini quchoqlab oʻtirgan edilar, choponning popugi esa oyoqlariga tushib turardi.Жобир ибн Сулайм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Мен Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келдим. У зот бир чопонга ўралиб, тиззаларини қучоқлаб ўтирган эдилар, чопоннинг попуги эса оёқларига тушиб турарди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَامَ الْفَتْحِ مَكَّةَ وَعَلَيْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Makka fath qilingan yili shaharga qora salla oʻraganlari holida kirdilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳ қилинган йили шаҳарга қора салла ўраганлари ҳолида кирдилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ مُسَاوِرٍ الْوَرَّاقِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ وَعَلَيْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ قَدْ أَرْخَى طَرَفَيْهَا بَيْنَ كَتِفَيْهِ ‏.‏

Amr ibn Hurays (roziyallohu anhu) otasidan rivoyat qilib aytadi: Men Paygʻambar ﷺni minbar ustida koʻrdim. U zotning ustlarida qora salla bor edi va uning ikki uchini ikki yelkalari oraligʻidan osiltirib qoʻygan edilar.Амр ибн Ҳурайс (розияллоҳу анҳу) отасидан ривоят қилиб айтади: Мен Пайғамбар ﷺни минбар устида кўрдим. У зотнинг устларида қора салла бор эди ва унинг икки учини икки елкалари оралиғидан осилтириб қўйган эдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ الْعَسْقَلاَنِيُّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رُكَانَةَ، صَارَعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَصَرَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ رُكَانَةُ وَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ فَرْقُ مَا بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْمُشْرِكِينَ الْعَمَائِمُ عَلَى الْقَلاَنِسِ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Rukona (roziyallohu anhu) otasidan rivoyat qilib aytadi: Rukona Paygʻambar ﷺ bilan kurashdi va Paygʻambar ﷺ uni yiqitdilar. Rukona aytdi: Men Paygʻambar ﷺni: «Biz bilan mushriklarning orasidagi farq — qalpoqlar ustidan oʻraladigan sallalardir», deganlarini eshitdim.Али ибн Рукона (розияллоҳу анҳу) отасидан ривоят қилиб айтади: Рукона Пайғамбар ﷺ билан курашди ва Пайғамбар ﷺ уни йиқитдилар. Рукона айтди: Мен Пайғамбар ﷺни: «Биз билан мушрикларнинг орасидаги фарқ — қалпоқлар устидан ўраладиган саллалардир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُثْمَانَ الْغَطَفَانِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ خَرَّبُوذَ، حَدَّثَنِي شَيْخٌ، مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، يَقُولُ عَمَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَدَلَهَا بَيْنَ يَدَىَّ وَمِنْ خَلْفِي ‏.‏

Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot: «Rasululloh ﷺ menga salla oʻrab qoʻydilar va uni oldimdan hamda orqamdan osiltirib qoʻydilar», deb aytardi.Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот: «Расулуллоҳ ﷺ менга салла ўраб қўйдилар ва уни олдимдан ҳамда орқамдан осилтириб қўйдилар», деб айтарди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ لِبْسَتَيْنِ أَنْ يَحْتَبِيَ الرَّجُلُ مُفْضِيًا بِفَرْجِهِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَلْبَسَ ثَوْبَهُ وَأَحَدُ جَانِبَيْهِ خَارِجٌ وَيُلْقِي ثَوْبَهُ عَلَى عَاتِقِهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki xil kiyinishdan qaytardilar: kishining avratini osmonga ochiq qoldirgan holda ikki tizzasini qoʻllari bilan quchoqlab oʻtirishi (ihtibo) hamda kiyimini bir yoni ochiq qolgan holda yelkasiga tashlab kiyishidan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки хил кийинишдан қайтардилар: кишининг авратини осмонга очиқ қолдирган ҳолда икки тиззасини қўллари билан қучоқлаб ўтириши (иҳтибо) ҳамда кийимини бир ёни очиқ қолган ҳолда елкасига ташлаб кийишидан.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّمَّاءِ وَعَنْ الاِحْتِبَاءِ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sammoʼ (badanni butunlay oʻrab, qoʻllarni ichida berkitib oʻrash)dan va bitta kiyim ichida ikki tizzani quchoqlab oʻtirish (ihtibo)dan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ саммў (баданни бутунлай ўраб, қўлларни ичида беркитиб ўраш)дан ва битта кийим ичида икки тиззани қучоқлаб ўтириш (иҳтибо)дан қайтардилар.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالاَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عُرْوَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، - قَالَ ابْنُ نُفَيْلٍ ابْنُ قُشَيْرٍ أَبُو مَهَلٍ الْجُعْفِيُّ - حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ قُرَّةَ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ مِنْ مُزَيْنَةَ فَبَايَعْنَاهُ وَإِنَّ قَمِيصَهُ لَمُطْلَقُ الأَزْرَارِ - قَالَ - فَبَايَعْتُهُ ثُمَّ أَدْخَلْتُ يَدِي فِي جَيْبِ قَمِيصِهِ فَمَسِسْتُ الْخَاتَمَ ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَمَا رَأَيْتُ مُعَاوِيَةَ وَلاَ ابْنَهُ قَطُّ إِلاَّ مُطْلِقِي أَزْرَارِهِمَا فِي شِتَاءٍ وَلاَ حَرٍّ وَلاَ يُزَرِّرَانِ أَزْرَارَهُمَا أَبَدًا ‏.‏

Muoviya ibn Qurra otasidan rivoyat qilib aytadi: Men Muzayna qabilasidan bir guruh kishilar bilan Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim va u zotga bayʼat qildik. U zotning koʻylaklarining tugmalari ochiq edi. Men u zotga bayʼat qildim, soʻng qoʻlimni koʻylaklarining yoqasiga kiritib, (paygʻambarlik) muhrini ushlab koʻrdim. Urva aytadi: Men Muoviyani ham, uning oʻgʻlini ham qishu yozda koʻylaklarining tugmalarini ochiq qoʻyib yurganlaridan boshqa holatda hech qachon koʻrmadim; ular tugmalarini hech qachon taqmas edilar.Муовия ибн Қурра отасидан ривоят қилиб айтади: Мен Музайна қабиласидан бир гуруҳ кишилар билан Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим ва у зотга байъат қилдик. У зотнинг кўйлакларининг тугмалари очиқ эди. Мен у зотга байъат қилдим, сўнг қўлимни кўйлакларининг ёқасига киритиб, (пайғамбарлик) муҳрини ушлаб кўрдим. Урва айтади: Мен Муовияни ҳам, унинг ўғлини ҳам қишу ёзда кўйлакларининг тугмаларини очиқ қўйиб юрганларидан бошқа ҳолатда ҳеч қачон кўрмадим; улар тугмаларини ҳеч қачон тақмас эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها بَيْنَا نَحْنُ جُلُوسٌ فِي بَيْتِنَا فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ قَالَ قَائِلٌ لأَبِي بَكْرٍ رضى الله عنه هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُقْبِلاً مُتَقَنِّعًا فِي سَاعَةٍ لَمْ يَكُنْ يَأْتِينَا فِيهَا فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْذَنَ فَأُذِنَ لَهُ فَدَخَلَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni biz peshin chogʻining jaziramasida uyimizda oʻtirgan edik. Bir kishi Abu Bakr (roziyallohu anhu)ga: «Mana, Rasululloh ﷺ boshlarini oʻrab olgan holda, oʻzlari odatda kelmaydigan vaqtda bizning tomonga kelyaptilar», dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ keldilar va izn soʻradilar, u zotga izn berildi va u zot kirdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни биз пешин чоғининг жазирамасида уйимизда ўтирган эдик. Бир киши Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)га: «Мана, Расулуллоҳ ﷺ бошларини ўраб олган ҳолда, ўзлари одатда келмайдиган вақтда бизнинг томонга келяптилар», деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келдилар ва изн сўрадилар, у зотга изн берилди ва у зот кирдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي غِفَارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيُّ، - وَأَبُو تَمِيمَةَ اسْمُهُ طَرِيفُ بْنُ مُجَالِدٍ - عَنْ أَبِي جُرَىٍّ، جَابِرِ بْنِ سُلَيْمٍ قَالَ رَأَيْتُ رَجُلاً يَصْدُرُ النَّاسُ عَنْ رَأْيِهِ، لاَ يَقُولُ شَيْئًا إِلاَّ صَدَرُوا عَنْهُ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قُلْتُ عَلَيْكَ السَّلاَمُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَرَّتَيْنِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُلْ عَلَيْكَ السَّلاَمُ ‏.‏ فَإِنَّ عَلَيْكَ السَّلاَمُ تَحِيَّةُ الْمَيِّتِ قُلِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ الَّذِي إِذَا أَصَابَكَ ضُرٌّ فَدَعَوْتَهُ كَشَفَهُ عَنْكَ وَإِنْ أَصَابَكَ عَامُ سَنَةٍ فَدَعَوْتَهُ أَنْبَتَهَا لَكَ وَإِذَا كُنْتَ بِأَرْضٍ قَفْرَاءَ أَوْ فَلاَةٍ فَضَلَّتْ رَاحِلَتُكَ فَدَعَوْتَهُ رَدَّهَا عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ اعْهَدْ إِلَىَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ تَسُبَّنَّ أَحَدًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا سَبَبْتُ بَعْدَهُ حُرًّا وَلاَ عَبْدًا وَلاَ بَعِيرًا وَلاَ شَاةً ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَلاَ تَحْقِرَنَّ شَيْئًا مِنَ الْمَعْرُوفِ وَأَنْ تُكَلِّمَ أَخَاكَ وَأَنْتَ مُنْبَسِطٌ إِلَيْهِ وَجْهُكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنَ الْمَعْرُوفِ وَارْفَعْ إِزَارَكَ إِلَى نِصْفِ السَّاقِ فَإِنْ أَبَيْتَ فَإِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِيَّاكَ وَإِسْبَالَ الإِزَارِ فَإِنَّهَا مِنَ الْمَخِيلَةِ وَإِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمَخِيلَةَ وَإِنِ امْرُؤٌ شَتَمَكَ وَعَيَّرَكَ بِمَا يَعْلَمُ فِيكَ فَلاَ تُعَيِّرْهُ بِمَا تَعْلَمُ فِيهِ فَإِنَّمَا وَبَالُ ذَلِكَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Jurayy Jobir ibn Sulaym al-Hujaymiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men odamlar fikriga itoat qiladigan bir kishini koʻrdim; u nima desa, ular unga boʻysunardilar. Men: «Bu kim?» deb soʻradim. Ular: «Bu Rasululloh ﷺ», dedilar. Men ikki marta: «Alayka-s-salom, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Alayka-s-salom dema. Chunki alayka-s-salom oʻliklarga aytiladigan salomdir. Balki ‹as-salomu alayka› degin», dedilar. Men: «Siz Allohning Rasulimisiz?» dedim. U zot: «Men Allohning Rasuliman, sen Unga senga ofat yetganda duo qilsang, U uni sendan ketkazadi; senga qahatchilik yili yetib, Unga duo qilsang, U sen uchun (yerni) oʻstiradi; sen yersiz, suvsiz dasht yoki choʻlda boʻlsang va uloving yoʻqolib qolib, Unga duo qilsang, U uni senga qaytaradi», dedilar. Men: «Menga nasihat qiling», dedim. U zot: «Hech kimni soʻkma», dedilar. (Roviy) aytadi: Shundan keyin men na bir ozod kishini, na qulni, na tuyani, na qoʻyni soʻkmadim. U zot: «Yaxshilikdan hech narsani kichik sanama. Birodaring bilan ochiq chehra bilan gaplashishing ham — albatta, bu yaxshilikdandir. Izoringni boldiringning yarmigacha koʻtargin; agar buni qila olmasang, toʻpiqlaringgacha qil. Izorni (yerga) sudraltirishdan ehtiyot boʻl, chunki bu kibrdandir; Alloh esa kibrni yaxshi koʻrmaydi. Agar bir kishi seni soʻkib, oʻzida bilgan aybing bilan seni uyaltirsa, sen uni oʻzida bilgan ayb bilan uyaltirma; chunki uning vaboli oʻzigadir», dedilar.Абу Журайй Жобир ибн Сулайм ал-Ҳужаймий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен одамлар фикрига итоат қиладиган бир кишини кўрдим; у нима деса, улар унга бўйсунардилар. Мен: «Бу ким?» деб сўрадим. Улар: «Бу Расулуллоҳ ﷺ», дедилар. Мен икки марта: «Алайка-с-салом, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Алайка-с-салом дема. Чунки алайка-с-салом ўликларга айтиладиган саломдир. Балки ‹ас-салому алайка› дегин», дедилар. Мен: «Сиз Аллоҳнинг Расулимисиз?» дедим. У зот: «Мен Аллоҳнинг Расулиман, сен Унга сенга офат етганда дуо қилсанг, У уни сендан кетказади; сенга қаҳатчилик йили етиб, Унга дуо қилсанг, У сен учун (ерни) ўстиради; сен ерсиз, сувсиз дашт ёки чўлда бўлсанг ва уловинг йўқолиб қолиб, Унга дуо қилсанг, У уни сенга қайтаради», дедилар. Мен: «Менга насиҳат қилинг», дедим. У зот: «Ҳеч кимни сўкма», дедилар. (Ровий) айтади: Шундан кейин мен на бир озод кишини, на қулни, на туяни, на қўйни сўкмадим. У зот: «Яхшиликдан ҳеч нарсани кичик санама. Биродаринг билан очиқ чеҳра билан гаплашишинг ҳам — албатта, бу яхшиликдандир. Изорингни болдирингнинг ярмигача кўтаргин; агар буни қила олмасанг, тўпиқларинггача қил. Изорни (ерга) судралтиришдан эҳтиёт бўл, чунки бу кибрдандир; Аллоҳ эса кибрни яхши кўрмайди. Агар бир киши сени сўкиб, ўзида билган айбинг билан сени уялтирса, сен уни ўзида билган айб билан уялтирма; чунки унинг ваболи ўзигадир», дедилар.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ أَحَدَ جَانِبَىْ إِزَارِي يَسْتَرْخِي إِنِّي لأَتَعَاهَدُ ذَلِكَ مِنْهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لَسْتَ مِمَّنْ يَفْعَلُهُ خُيَلاَءَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u otasidan rivoyat qilib aytadi: Rasululloh ﷺ: «Kim kiyimini kibr bilan sudrab yursa, Alloh Qiyomat kuni unga (rahmat nazari bilan) nazar solmaydi», dedilar. Shunda Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Mening izorimning bir yoni osilib tushadi, men uni doimo poylab, koʻtarib turaman», dedi. U zot: «Sen buni kibr bilan qiladiganlardan emassan», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у отасидан ривоят қилиб айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кийимини кибр билан судраб юрса, Аллоҳ Қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) назар солмайди», дедилар. Шунда Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Менинг изоримнинг бир ёни осилиб тушади, мен уни доимо пойлаб, кўтариб тураман», деди. У зот: «Сен буни кибр билан қиладиганлардан эмассан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا رَجُلٌ يُصَلِّي مُسْبِلاً إِزَارَهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اذْهَبْ فَتَوَضَّأْ ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبَ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ جَاءَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَتَوَضَّأْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ أَمَرْتَهُ أَنْ يَتَوَضَّأَ ثُمَّ سَكَتَّ عَنْهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ كَانَ يُصَلِّي وَهُوَ مُسْبِلٌ إِزَارَهُ وَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَقْبَلُ صَلاَةَ رَجُلٍ مُسْبِلٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi izorini sudralib tushgan holda namoz oʻqiyotgan edi. Rasululloh ﷺ unga: «Bor, taharat qilib kel», dedilar. U bordi, taharat qildi, soʻng keldi. Shunda u zot yana: «Bor, taharat qilib kel», dedilar. Bir kishi u zotga: «Ey Allohning Rasuli, sizga nima boʻldi, unga taharat qilishni buyurdingiz, soʻng undan jim turdingiz?» dedi. U zot: «U izorini sudralib tushgan holda namoz oʻqiyotgan edi. Alloh esa izorini sudralib tushgan kishining namozini qabul qilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши изорини судралиб тушган ҳолда намоз ўқиётган эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Бор, таҳарат қилиб кел», дедилар. У борди, таҳарат қилди, сўнг келди. Шунда у зот яна: «Бор, таҳарат қилиб кел», дедилар. Бир киши у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга нима бўлди, унга таҳарат қилишни буюрдингиз, сўнг ундан жим турдингиз?» деди. У зот: «У изорини судралиб тушган ҳолда намоз ўқиётган эди. Аллоҳ эса изорини судралиб тушган кишининг намозини қабул қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ خَابُوا وَخَسِرُوا أَعَادَهَا ثَلاَثًا ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ خَابُوا وَخَسِرُوا فَقَالَ ‏"‏ الْمُسْبِلُ وَالْمَنَّانُ وَالْمُنْفِقُ سِلْعَتَهُ بِالْحَلِفِ الْكَاذِبِ ‏"‏ ‏.‏ أَوِ ‏"‏ الْفَاجِرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Uch toifa kishi borki, Qiyomat kuni Alloh ular bilan gaplashmaydi, ularga nazar solmaydi va ularni poklamaydi; ularga alamli azob bordir», dedilar. Men: «Ular kimlar, ey Allohning Rasuli? Ular ziyon koʻrdilar va xasoratga uchradilar», dedim. U zot buni uch marta takrorladilar. Men: «Ular kimlar, ey Allohning Rasuli? Ular ziyon koʻrdilar va xasoratga uchradilar», dedim. Shunda u zot: «Izorini sudralib yuruvchi, qilgan yaxshiligini minnat qiluvchi va molini yolgʻon qasam bilan oʻtkazuvchidir», dedilar yoki «yolgʻonchi (qasam) bilan» dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Уч тоифа киши борки, Қиёмат куни Аллоҳ улар билан гаплашмайди, уларга назар солмайди ва уларни покламайди; уларга аламли азоб бордир», дедилар. Мен: «Улар кимлар, эй Аллоҳнинг Расули? Улар зиён кўрдилар ва хасоратга учрадилар», дедим. У зот буни уч марта такрорладилар. Мен: «Улар кимлар, эй Аллоҳнинг Расули? Улар зиён кўрдилар ва хасоратга учрадилар», дедим. Шунда у зот: «Изорини судралиб юрувчи, қилган яхшилигини миннат қилувчи ва молини ёлғон қасам билан ўтказувчидир», дедилар ёки «ёлғончи (қасам) билан» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُسْهِرٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا وَالأَوَّلُ أَتَمُّ قَالَ ‏"‏ الْمَنَّانُ الَّذِي لاَ يُعْطِي شَيْئًا إِلاَّ مَنَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan boshqa bir sanad orqali mana shunga oʻxshash rivoyat qilinadi, lekin avvalgisi mukammalroqdir. Bu rivoyatda: «Minnat qiluvchi — bergan har bir narsasini minnat qilmasdan bermaydigan kishidir», deyilgan.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан бошқа бир санад орқали мана шунга ўхшаш ривоят қилинади, лекин аввалгиси мукаммалроқдир. Бу ривоятда: «Миннат қилувчи — берган ҳар бир нарсасини миннат қилмасдан бермайдиган кишидир», дейилган.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، - يَعْنِي عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ عَمْرٍو - حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ بِشْرٍ التَّغْلِبِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، - وَكَانَ جَلِيسًا لأَبِي الدَّرْدَاءِ - قَالَ كَانَ بِدِمَشْقَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُقَالُ لَهُ ابْنُ الْحَنْظَلِيَّةِ وَكَانَ رَجُلاً مُتَوَحِّدًا قَلَّمَا يُجَالِسُ النَّاسَ إِنَّمَا هُوَ صَلاَةٌ فَإِذَا فَرَغَ فَإِنَّمَا هُوَ تَسْبِيحٌ وَتَكْبِيرٌ حَتَّى يَأْتِيَ أَهْلَهُ فَمَرَّ بِنَا وَنَحْنُ عِنْدَ أَبِي الدَّرْدَاءِ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً فَقَدِمَتْ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَجَلَسَ فِي الْمَجْلِسِ الَّذِي يَجْلِسُ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِرَجُلٍ إِلَى جَنْبِهِ لَوْ رَأَيْتَنَا حِينَ الْتَقَيْنَا نَحْنُ وَالْعَدُوُّ فَحَمَلَ فُلاَنٌ فَطَعَنَ فَقَالَ خُذْهَا مِنِّي وَأَنَا الْغُلاَمُ الْغِفَارِيُّ كَيْفَ تَرَى فِي قَوْلِهِ قَالَ مَا أُرَاهُ إِلاَّ قَدْ بَطَلَ أَجْرُهُ فَسَمِعَ بِذَلِكَ آخَرُ فَقَالَ مَا أَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا فَتَنَازَعَا حَتَّى سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ لاَ بَأْسَ أَنْ يُؤْجَرَ وَيُحْمَدَ ‏"‏ ‏.‏ فَرَأَيْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ سُرَّ بِذَلِكَ وَجَعَلَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ إِلَيْهِ وَيَقُولُ أَنْتَ سَمِعْتَ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ نَعَمْ ‏.‏ فَمَا زَالَ يُعِيدُ عَلَيْهِ حَتَّى إِنِّي لأَقُولُ لَيَبْرُكَنَّ عَلَى رُكْبَتَيْهِ ‏.‏ قَالَ فَمَرَّ بِنَا يَوْمًا آخَرَ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُنْفِقُ عَلَى الْخَيْلِ كَالْبَاسِطِ يَدَهُ بِالصَّدَقَةِ لاَ يَقْبِضُهَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ مَرَّ بِنَا يَوْمًا آخَرَ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ ‏.‏ قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نِعْمَ الرَّجُلُ خُرَيْمٌ الأَسَدِيُّ لَوْلاَ طُولُ جُمَّتِهِ وَإِسْبَالُ إِزَارِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَبَلَغَ ذَلِكَ خُرَيْمًا فَعَجِلَ فَأَخَذَ شَفْرَةً فَقَطَعَ بِهَا جُمَّتَهُ إِلَى أُذُنَيْهِ وَرَفَعَ إِزَارَهُ إِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ ‏.‏ ثُمَّ مَرَّ بِنَا يَوْمًا آخَرَ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةً تَنْفَعُنَا وَلاَ تَضُرُّكَ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّكُمْ قَادِمُونَ عَلَى إِخْوَانِكُمْ فَأَصْلِحُوا رِحَالَكُمْ وَأَصْلِحُوا لِبَاسَكُمْ حَتَّى تَكُونُوا كَأَنَّكُمْ شَامَةٌ فِي النَّاسِ فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْفُحْشَ وَلاَ التَّفَحُّشَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ حَتَّى تَكُونُوا كَالشَّامَةِ فِي النَّاسِ ‏.‏

Qays ibn Bishr at-Tagʻlibiy otasidan rivoyat qiladi — uning otasi Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning suhbatdoshi edi — u aytadi: Damashqda Paygʻambar ﷺning sahobalaridan Ibnul-Hanzaliyya degan bir kishi bor edi. U yolgʻiz yashaydigan, odamlar bilan kam oʻtiradigan kishi edi; uning ishi faqat namoz edi, namozdan boʻshasa, ahli huzuriga ketguncha tasbeh va takbir bilan mashgʻul boʻlardi. Bir kuni biz Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning huzurida turganimizda u yonimizdan oʻtib qoldi. Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga: «Bizga foyda beradigan, oʻzingga zarar yetkazmaydigan bir soʻz (ayt)», dedi. U aytdi: Rasululloh ﷺ bir sariyya (qoʻshin)ni joʻnatdilar, u qaytib keldi. Ulardan bir kishi kelib, Rasululloh ﷺ oʻtiradigan joyda oʻtirdi va yonidagi bir kishiga: «Qani edi, biz dushman bilan toʻqnashganimizni koʻrsang edi! Falonchi hujum qildi va nayza sanchib: ‹Buni mendan ol, men Gʻifor qabilasidan boʻlgan yigitman›, dedi. Uning bu soʻzi haqida nima deysan?» dedi. U: «Men uning ajri behuda ketgan, deb oʻylayman», dedi. Buni boshqa bir kishi eshitib: «Men bunda biror zarar koʻrmayapman», dedi. Ular tortishib qoldilar, hatto Rasululloh ﷺ buni eshitib qoldilar va: «Subhanalloh! Ham ajr olib, ham maqtalishida zarar yoʻq», dedilar. Men Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning bundan xursand boʻlganini koʻrdim; u boshini unga koʻtarib: «Buni Rasululloh ﷺdan oʻzing eshitdingmi?» derdi, u esa: «Ha», derdi. U buni shu qadar takror soʻradiki, men hatto: ‹U tizzasi bilan choʻkib oladi shekilli›, dedim. (Roviy) aytadi: Boshqa bir kuni u yana yonimizdan oʻtdi. Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga: «Bizga foyda beradigan, oʻzingga zarar yetkazmaydigan bir soʻz (ayt)», dedi. U: Rasululloh ﷺ bizga: «(Jihod uchun) otlarga sarf qiluvchi xuddi qoʻlini sadaqaga ochib, uni yummaydigan kishiga oʻxshaydi», dedilar, dedi. Soʻng boshqa bir kuni u yana yonimizdan oʻtdi. Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga: «Bizga foyda beradigan, oʻzingga zarar yetkazmaydigan bir soʻz (ayt)», dedi. U: Rasululloh ﷺ bizga: «Xuraym al-Asadiy qanday yaxshi kishi! Sochining uzunligi va izorini sudralib yurishi boʻlmaganda edi», dedilar, dedi. Bu (gap) Xuraymga yetib bordi va u shoshilib pichoq olib, sochini quloqlarigacha qirqdi va izorini boldirlarining yarmigacha koʻtardi. Soʻng boshqa bir kuni u yana yonimizdan oʻtdi. Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga: «Bizga foyda beradigan, oʻzingga zarar yetkazmaydigan bir soʻz (ayt)», dedi. U: Men Rasululloh ﷺning: «Sizlar birodarlaringiz huzuriga borasizlar; bas, ulovlaringizni tartibga keltiringlar va kiyimlaringizni tartibga keltiringlar, hatto odamlar orasida xuddi (chiroyli) xol kabi (koʻzga) koʻrinib turinglar. Chunki Alloh fahsh (qabih) soʻz va ishni hamda atayin behayolik qilishni yaxshi koʻrmaydi», deganlarini eshitdim, dedi. Abu Dovud aytdi: Abu Nuaym ham Hishomdan shunday rivoyat qilib: «Hatto odamlar orasida xuddi xol kabi koʻrinib turasizlar», dedi.Қайс ибн Бишр ат-Тағлибий отасидан ривоят қилади — унинг отаси Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг суҳбатдоши эди — у айтади: Дамашқда Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан Ибнул-Ҳанзалийя деган бир киши бор эди. У ёлғиз яшайдиган, одамлар билан кам ўтирадиган киши эди; унинг иши фақат намоз эди, намоздан бўшаса, аҳли ҳузурига кетгунча тасбеҳ ва такбир билан машғул бўларди. Бир куни биз Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида турганимизда у ёнимиздан ўтиб қолди. Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар етказмайдиган бир сўз (айт)», деди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир сарийя (қўшин)ни жўнатдилар, у қайтиб келди. Улардан бир киши келиб, Расулуллоҳ ﷺ ўтирадиган жойда ўтирди ва ёнидаги бир кишига: «Қани эди, биз душман билан тўқнашганимизни кўрсанг эди! Фалончи ҳужум қилди ва найза санчиб: ‹Буни мендан ол, мен Ғифор қабиласидан бўлган йигитман›, деди. Унинг бу сўзи ҳақида нима дейсан?» деди. У: «Мен унинг ажри беҳуда кетган, деб ўйлайман», деди. Буни бошқа бир киши эшитиб: «Мен бунда бирор зарар кўрмаяпман», деди. Улар тортишиб қолдилар, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ буни эшитиб қолдилар ва: «Субҳаналлоҳ! Ҳам ажр олиб, ҳам мақталишида зарар йўқ», дедилар. Мен Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг бундан хурсанд бўлганини кўрдим; у бошини унга кўтариб: «Буни Расулуллоҳ ﷺдан ўзинг эшитдингми?» дерди, у эса: «Ҳа», дерди. У буни шу қадар такрор сўрадики, мен ҳатто: ‹У тиззаси билан чўкиб олади шекилли›, дедим. (Ровий) айтади: Бошқа бир куни у яна ёнимиздан ўтди. Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар етказмайдиган бир сўз (айт)», деди. У: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «(Жиҳод учун) отларга сарф қилувчи худди қўлини садақага очиб, уни юммайдиган кишига ўхшайди», дедилар, деди. Сўнг бошқа бир куни у яна ёнимиздан ўтди. Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар етказмайдиган бир сўз (айт)», деди. У: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Хурайм ал-Асадий қандай яхши киши! Сочининг узунлиги ва изорини судралиб юриши бўлмаганда эди», дедилар, деди. Бу (гап) Хураймга етиб борди ва у шошилиб пичоқ олиб, сочини қулоқларигача қирқди ва изорини болдирларининг ярмигача кўтарди. Сўнг бошқа бир куни у яна ёнимиздан ўтди. Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга: «Бизга фойда берадиган, ўзингга зарар етказмайдиган бир сўз (айт)», деди. У: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Сизлар биродарларингиз ҳузурига борасизлар; бас, уловларингизни тартибга келтиринглар ва кийимларингизни тартибга келтиринглар, ҳатто одамлар орасида худди (чиройли) хол каби (кўзга) кўриниб туринглар. Чунки Аллоҳ фаҳш (қабиҳ) сўз ва ишни ҳамда атайин беҳаёлик қилишни яхши кўрмайди», деганларини эшитдим, деди. Абу Довуд айтди: Абу Нуайм ҳам Ҳишомдан шундай ривоят қилиб: «Ҳатто одамлар орасида худди хол каби кўриниб турасизлар», деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ السَّرِيِّ - عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، - الْمَعْنَى - عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، قَالَ مُوسَى عَنْ سَلْمَانَ الأَغَرِّ، - وَقَالَ هَنَّادٌ عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، - قَالَ هَنَّادٌ - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْكِبْرِيَاءُ رِدَائِي وَالْعَظَمَةُ إِزَارِي فَمَنْ نَازَعَنِي وَاحِدًا مِنْهُمَا قَذَفْتُهُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh azza va jalla aytdi: ‹Kibriyolik (ulugʻlik) Mening ridoyim, azamat (buyuklik) esa Mening izorimdir. Kim Men bilan ulardan birortasida talashsa, uni doʻzaxga otaman›».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ азза ва жалла айтди: ‹Кибриёлик (улуғлик) Менинг ридойим, азамат (буюклик) эса Менинг изоримдир. Ким Мен билан улардан бирортасида талашса, уни дўзахга отаман›».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَيَّاشٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ كِبْرٍ وَلاَ يَدْخُلُ النَّارَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ خَرْدَلَةٍ مِنْ إِيمَانٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الْقَسْمَلِيُّ عَنِ الأَعْمَشِ مِثْلَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qalbida xardal (gorchitsa) urugʻicha takabburlik boʻlgan kishi jannatga kirmaydi va qalbida xardal urugʻicha iymon boʻlgan kishi doʻzaxga kirmaydi». Abu Dovud aytdi: Buni al-Qasmaliy Aʼmashdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қалбида хардал (горчитса) уруғича такаббурлик бўлган киши жаннатга кирмайди ва қалбида хардал уруғича иймон бўлган киши дўзахга кирмайди». Абу Довуд айтди: Буни ал-Қасмалий Аъмашдан шунга ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - وَكَانَ رَجُلاً جَمِيلاً - فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَجُلٌ حُبِّبَ إِلَىَّ الْجَمَالُ وَأُعْطِيتُ مِنْهُ مَا تَرَى حَتَّى مَا أُحِبُّ أَنْ يَفُوقَنِي أَحَدٌ - إِمَّا قَالَ بِشِرَاكِ نَعْلِي ‏.‏ وَإِمَّا قَالَ بِشِسْعِ نَعْلِي - أَفَمِنَ الْكِبْرِ ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنَّ الْكِبْرَ مَنْ بَطَرَ الْحَقَّ وَغَمَطَ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi — u chiroyli kishi edi — Paygʻambar ﷺ ning oldilariga keldi-da: «Yo Rasululloh, men chiroyni yaxshi koʻradigan kishiman va menga undan oʻzingiz koʻrib turgan narsa berilgan, hatto biror kishi mendan — goh «kovushimning tasmasida», goh «kovushimning ipida» deb aytdi — ortiq boʻlishini yoqtirmayman. Mana shu takabburlikdanmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, lekin takabburlik — haqni rad etish va odamlarni mensimaslikdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши — у чиройли киши эди — Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келди-да: «Ё Расулуллоҳ, мен чиройни яхши кўрадиган кишиман ва менга ундан ўзингиз кўриб турган нарса берилган, ҳатто бирор киши мендан — гоҳ «ковушимнинг тасмасида», гоҳ «ковушимнинг ипида» деб айтди — ортиқ бўлишини ёқтирмайман. Мана шу такаббурликданми?» деди. У зот: «Йўқ, лекин такаббурлик — ҳақни рад этиш ва одамларни менсимасликдир», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ عَنِ الإِزَارِ، فَقَالَ عَلَى الْخَبِيرِ سَقَطْتَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِزْرَةُ الْمُسْلِمِ إِلَى نِصْفِ السَّاقِ وَلاَ حَرَجَ - أَوْ لاَ جُنَاحَ - فِيمَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْكَعْبَيْنِ مَا كَانَ أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ فَهُوَ فِي النَّارِ مَنْ جَرَّ إِزَارَهُ بَطَرًا لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdurahmon (ibn Yaʼqub) (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan izor (belbogʻ) haqida soʻradim. U: «Sen buni yaxshi biladigan kishiga toʻgʻri kelding», dedi. Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Musulmonning izori (kiyimi) boldirning oʻrtasigacha boʻladi va uning bilan toʻpiqlar orasidagi joyda hech qanday gunoh — yoki vabol — yoʻq. Toʻpiqlardan pastda boʻlgan narsa esa doʻzaxdadir. Kim izorini takabburlik bilan sudrab yursa, Alloh unga (qiyomat kuni) nazar solmaydi».Абдураҳмон (ибн Яъқуб) (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан изор (белбоғ) ҳақида сўрадим. У: «Сен буни яхши биладиган кишига тўғри келдинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мусулмоннинг изори (кийими) болдирнинг ўртасигача бўлади ва унинг билан тўпиқлар орасидаги жойда ҳеч қандай гуноҳ — ёки вабол — йўқ. Тўпиқлардан пастда бўлган нарса эса дўзахдадир. Ким изорини такаббурлик билан судраб юрса, Аллоҳ унга (қиёмат куни) назар солмайди».

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الإِسْبَالُ فِي الإِزَارِ وَالْقَمِيصِ وَالْعِمَامَةِ مَنْ جَرَّ مِنْهَا شَيْئًا خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot shunday dedilar: «Isbol (kiyimni yerga sudralguday tushirish) izorda, koʻylakda va salla(chalma)da boʻladi. Kim ulardan birortasini takabburlik bilan sudrab yursa, Alloh qiyomat kuni unga nazar solmaydi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилади. У зот шундай дедилар: «Исбол (кийимни ерга судралгудай тушириш) изорда, кўйлакда ва салла(чалма)да бўлади. Ким улардан бирортасини такаббурлик билан судраб юрса, Аллоҳ қиёмат куни унга назар солмайди».

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي سُمَيَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الإِزَارِ فَهُوَ فِي الْقَمِيصِ ‏.‏

Yazid ibn Abu Sumayya (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganlarini eshitdim: «Rasululloh ﷺ izor haqida nimaiki aytgan boʻlsalar, u koʻylak haqida ham (oʻrinlidir)».Язид ибн Абу Сумайя (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганларини эшитдим: «Расулуллоҳ ﷺ изор ҳақида нимаики айтган бўлсалар, у кўйлак ҳақида ҳам (ўринлидир)».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي عِكْرِمَةُ، أَنَّهُ رَأَى ابْنَ عَبَّاسٍ يَأْتَزِرُ فَيَضَعُ حَاشِيَةَ إِزَارِهِ مِنْ مُقَدَّمِهِ عَلَى ظَهْرِ قَدَمَيْهِ وَيَرْفَعُ مِنْ مُؤَخَّرِهِ ‏.‏ قُلْتُ لِمَ تَأْتَزِرُ هَذِهِ الإِزْرَةَ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتَزِرُهَا ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning izor bogʻlayotganlarini koʻrdi: u zot izorining old etagini ikki oyogʻining ustiga qoʻyar, orqasini esa koʻtarar edilar. (Ikrima) dedi: «Nega izorni shu tarzda bogʻlaysiz?» Ibn Abbos: «Men Rasululloh ﷺ ning uni shunday bogʻlaganlarini koʻrganman», dedi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг изор боғлаётганларини кўрди: у зот изорининг олд этагини икки оёғининг устига қўяр, орқасини эса кўтарар эдилар. (Икрима) деди: «Нега изорни шу тарзда боғлайсиз?» Ибн Аббос: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг уни шундай боғлаганларини кўрганман», деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ لَعَنَ الْمُتَشَبِّهَاتِ مِنَ النِّسَاءِ بِالرِّجَالِ وَالْمُتَشَبِّهِينَ مِنَ الرِّجَالِ بِالنِّسَاءِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladiki, u zot erkaklarga oʻxshashlikka intilgan ayollarni va ayollarga oʻxshashlikka intilgan erkaklarni laʼnatladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қиладики, у зот эркакларга ўхшашликка интилган аёлларни ва аёлларга ўхшашликка интилган эркакларни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الرَّجُلَ يَلْبَسُ لِبْسَةَ الْمَرْأَةِ وَالْمَرْأَةَ تَلْبَسُ لِبْسَةَ الرَّجُلِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayol kiyimini kiygan erkakni va erkak kiyimini kiygan ayolni laʼnatladilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёл кийимини кийган эркакни ва эркак кийимини кийган аёлни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، لُوَيْنٌ - وَبَعْضُهُ قِرَاءَةً عَلَيْهِ - عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ قِيلَ لِعَائِشَةَ رضى الله عنها إِنَّ امْرَأَةً تَلْبَسُ النَّعْلَ ‏.‏ فَقَالَتْ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الرَّجُلَةَ مِنَ النِّسَاءِ ‏.‏

Ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Oisha (roziyallohu anho)ga: «Bir ayol (erkaklarnikidek) kovush kiyib yuribdi», deyildi. Shunda u: «Rasululloh ﷺ erkaklarga oʻxshab olgan ayollarni laʼnatladilar», dedi.Ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Оиша (розияллоҳу анҳо)га: «Бир аёл (эркакларникидек) ковуш кийиб юрибди», дейилди. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ эркакларга ўхшаб олган аёлларни лаънатладилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّهَا ذَكَرَتْ نِسَاءَ الأَنْصَارِ فَأَثْنَتْ عَلَيْهِنَّ وَقَالَتْ لَهُنَّ مَعْرُوفًا وَقَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ سُورَةُ النُّورِ عَمَدْنَ إِلَى حُجُورٍ - أَوْ حُجُوزٍ شَكَّ أَبُو كَامِلٍ - فَشَقَقْنَهُنَّ فَاتَّخَذْنَهُ خُمُرًا ‏.‏

Safiyya binti Shayba (rahimahalloh)dan rivoyat qilinadiki, Oisha (roziyallohu anho) ansor ayollarini eslab, ularni maqtadi va ular haqida yaxshi soʻzlarni aytdi. Soʻngra: «Nur surasi nozil boʻlganda, ular (yopinchiq-)pardalariga yopishib, ularni yirtdilar-da, undan roʻmollar qildilar», dedi.Сафийя бинти Шайба (раҳимаҳаллоҳ)дан ривоят қилинадики, Оиша (розияллоҳу анҳо) ансор аёлларини эслаб, уларни мақтади ва улар ҳақида яхши сўзларни айтди. Сўнгра: «Нур сураси нозил бўлганда, улар (ёпинчиқ-)пардаларига ёпишиб, уларни йиртдилар-да, ундан рўмоллар қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ ‏}‏ خَرَجَ نِسَاءُ الأَنْصَارِ كَأَنَّ عَلَى رُءُوسِهِنَّ الْغِرْبَانُ مِنَ الأَكْسِيَةِ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho) — moʼminlar onasi — shunday dedi: {Jilboblaridan (boʻlgan matolarni) oʻzlariga yaqinlashtirib (yopib) olsinlar} (oyati) nozil boʻlganda, ansor ayollari koʻrpa-toʻshak matolaridan (yasagan yopinchiqlar bilan) goʻyo boshlarida qora qargʻalar boʻlganday (yopinib) chiqdilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) — мўминлар онаси — шундай деди: {Жилбобларидан (бўлган матоларни) ўзларига яқинлаштириб (ёпиб) олсинлар} (ояти) нозил бўлганда, ансор аёллари кўрпа-тўшак матоларидан (ясаган ёпинчиқлар билан) гўё бошларида қора қарғалар бўлгандай (ёпиниб) чиқдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، ح وَحَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، وَابْنُ السَّرْحِ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالُوا أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي قُرَّةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَعَافِرِيُّ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - أَنَّهَا قَالَتْ يَرْحَمُ اللَّهُ نِسَاءَ الْمُهَاجِرَاتِ الأُوَلَ لَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏ وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ ‏}‏ شَقَقْنَ أَكْنَفَ - قَالَ ابْنُ صَالِحٍ أَكْثَفَ - مُرُوطِهِنَّ فَاخْتَمَرْنَ بِهَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) — moʼminlar onasi — shunday dedi: «Alloh dastlabki muhojir ayollarga rahm qilsin! Alloh {Roʻmollarini koʻkraklari uzra tashlab (yopib) olsinlar} (oyatini) nozil qilganda, ular eng qalin matolarini yirtib, undan roʻmol (yopinchiq) qildilar».Оиша (розияллоҳу анҳо) — мўминлар онаси — шундай деди: «Аллоҳ дастлабки муҳожир аёлларга раҳм қилсин! Аллоҳ {Рўмолларини кўкраклари узра ташлаб (ёпиб) олсинлар} (оятини) нозил қилганда, улар энг қалин матоларини йиртиб, ундан рўмол (ёпинчиқ) қилдилар».

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، قَالَ رَأَيْتُ فِي كِتَابِ خَالِي عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ ‏.‏

Ibn as-Sarh (rahimahulloh) dedi: Men buni togʻamning kitobida, Uqayldan, u Ibn Shihobdan oʻz isnodi bilan va shu maʼnoda (yozilganini) koʻrdim.Ибн ас-Сарҳ (раҳимаҳуллоҳ) деди: Мен буни тоғамнинг китобида, Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан ўз исноди билан ва шу маънода (ёзилганини) кўрдим.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ كَعْبٍ الأَنْطَاكِيُّ، وَمُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ الْحَرَّانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ خَالِدٍ، - قَالَ يَعْقُوبُ ابْنُ دُرَيْكٍ - عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ أَسْمَاءَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ، دَخَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهَا ثِيَابٌ رِقَاقٌ فَأَعْرَضَ عَنْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏"‏ يَا أَسْمَاءُ إِنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا بَلَغَتِ الْمَحِيضَ لَمْ تَصْلُحْ أَنْ يُرَى مِنْهَا إِلاَّ هَذَا وَهَذَا ‏"‏ ‏.‏ وَأَشَارَ إِلَى وَجْهِهِ وَكَفَّيْهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا مُرْسَلٌ خَالِدُ بْنُ دُرَيْكٍ لَمْ يُدْرِكْ عَائِشَةَ رضى الله عنها ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakrning qizi Asmo Rasululloh ﷺ huzurlariga ustida yupqa kiyimlar bilan kirdi. Shunda Rasululloh ﷺ undan yuzlarini burdilar va: «Ey Asmo, ayol kishi hayz koʻradigan yoshga yetganidan keyin, undan mana bu va mana budan boshqasi koʻrinishi joiz emas», dedilar va yuzlari hamda kaftlariga ishora qildilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis mursaldir, Xolid ibn Durayk Oisha (roziyallohu anho)ga yetishmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Абу Бакрнинг қизи Асмо Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига устида юпқа кийимлар билан кирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ундан юзларини бурдилар ва: «Эй Асмо, аёл киши ҳайз кўрадиган ёшга етганидан кейин, ундан мана бу ва мана будан бошқаси кўриниши жоиз эмас», дедилар ва юзлари ҳамда кафтларига ишора қилдилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис мурсалдир, Холид ибн Дурайк Оиша (розияллоҳу анҳо)га етишмаган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَابْنُ، مَوْهَبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ، اسْتَأْذَنَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْحِجَامَةِ فَأَمَرَ أَبَا طَيْبَةَ أَنْ يَحْجُمَهَا ‏.‏ قَالَ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ كَانَ أَخَاهَا مِنَ الرَّضَاعَةِ أَوْ غُلاَمًا لَمْ يَحْتَلِمْ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Ummu Salama Rasululloh ﷺdan qon oldirish (hijoma) haqida ruxsat soʻradi. Shunda u zot ﷺ Abu Toybaga uni hijoma qilishni buyurdilar. Roviy aytdi: Oʻylaymanki, u (Abu Toyba) uning emizishdan boʻlgan akasi yoki hali balogʻatga yetmagan bola edi, deb aytdi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Умму Салама Расулуллоҳ ﷺдан қон олдириш (ҳижома) ҳақида рухсат сўради. Шунда у зот ﷺ Абу Тойбага уни ҳижома қилишни буюрдилар. Ровий айтди: Ўйлайманки, у (Абу Тойба) унинг эмизишдан бўлган акаси ёки ҳали балоғатга етмаган бола эди, деб айтди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا أَبُو جُمَيْعٍ، سَالِمُ بْنُ دِينَارٍ عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَتَى فَاطِمَةَ بِعَبْدٍ قَدْ وَهَبَهُ لَهَا قَالَ وَعَلَى فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ثَوْبٌ إِذَا قَنَّعَتْ بِهِ رَأْسَهَا لَمْ يَبْلُغْ رِجْلَيْهَا وَإِذَا غَطَّتْ بِهِ رِجْلَيْهَا لَمْ يَبْلُغْ رَأْسَهَا فَلَمَّا رَأَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا تَلْقَى قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لَيْسَ عَلَيْكِ بَأْسٌ إِنَّمَا هُوَ أَبُوكِ وَغُلاَمُكِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Fotimaga oʻzi unga hadya qilgan bir qulni olib keldilar. Fotima (roziyallohu anho)ning ustida shunday kiyim bor ediki, u bilan boshini yopsa, oyoqlariga yetmas, oyoqlarini yopsa, boshiga yetmas edi. Nabiy ﷺ uning bu qiyinchiligini koʻrganlarida: «Senga zarar yoʻq, axir bu (faqat) sening otang va qulingdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Фотимага ўзи унга ҳадя қилган бир қулни олиб келдилар. Фотима (розияллоҳу анҳо)нинг устида шундай кийим бор эдики, у билан бошини ёпса, оёқларига етмас, оёқларини ёпса, бошига етмас эди. Набий ﷺ унинг бу қийинчилигини кўрганларида: «Сенга зарар йўқ, ахир бу (фақат) сенинг отанг ва қулингдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، وَهِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُخَنَّثٌ فَكَانُوا يَعُدُّونَهُ مِنْ غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ فَدَخَلَ عَلَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا وَهُوَ عِنْدَ بَعْضِ نِسَائِهِ وَهُوَ يَنْعَتُ امْرَأَةً فَقَالَ إِنَّهَا إِذَا أَقْبَلَتْ أَقْبَلَتْ بِأَرْبَعٍ وَإِذَا أَدْبَرَتْ أَدْبَرَتْ بِثَمَانٍ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أَرَى هَذَا يَعْلَمُ مَا هَا هُنَا لاَ يَدْخُلَنَّ عَلَيْكُنَّ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَحَجَبُوهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytdilar: Nabiy ﷺning ayollari huzuriga bir muxannas (xotinsifat erkak) kirib turardi. Ular uni ayollarga ehtiyoji yoʻq kishilardan deb hisoblar edilar. Bir kuni Nabiy ﷺ biz huzurimizga kirdilar, u (muxannas) esa u zotning ayollaridan birining huzurida bir ayolni taʼriflab: «U (ayol) yuzlanib kelganda toʻrt (qatlam qorin) bilan keladi, orqasini oʻgirib ketganda esa sakkiz (qatlam) bilan ketadi», deb turardi. Shunda Nabiy ﷺ: «Men koʻryapmanki, bu (kishi) bu yerda nima borligini biladi. Bu sizlarning huzuringizga aslo kirmasin», dedilar. Soʻng ular undan parda tutdilar (hijoblanadigan boʻldilar).Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Набий ﷺнинг аёллари ҳузурига бир муханнас (хотинсифат эркак) кириб турарди. Улар уни аёлларга эҳтиёжи йўқ кишилардан деб ҳисоблар эдилар. Бир куни Набий ﷺ биз ҳузуримизга кирдилар, у (муханнас) эса у зотнинг аёлларидан бирининг ҳузурида бир аёлни таърифлаб: «У (аёл) юзланиб келганда тўрт (қатлам қорин) билан келади, орқасини ўгириб кетганда эса саккиз (қатлам) билан кетади», деб турарди. Шунда Набий ﷺ: «Мен кўряпманки, бу (киши) бу ерда нима борлигини билади. Бу сизларнинг ҳузурингизга асло кирмасин», дедилар. Сўнг улар ундан парда тутдилар (ҳижобланадиган бўлдилар).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، بِمَعْنَاهُ ‏.‏

Yuqoridagi hadis Oisha (roziyallohu anho)dan boshqa bir sanad orqali ham xuddi shu maʼnoda rivoyat qilingan.Юқоридаги ҳадис Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бошқа бир санад орқали ҳам худди шу маънода ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ زَادَ وَأَخْرَجَهُ فَكَانَ بِالْبَيْدَاءِ يَدْخُلُ كُلَّ جُمُعَةٍ يَسْتَطْعِمُ ‏.‏

Bu hadis Oisha (roziyallohu anho)dan boshqa bir sanad orqali ham rivoyat qilingan. Unda u zot ﷺ uni (Madinadan) chiqarib yuborgani, u esa Baydoda yashagani va har juma kuni taom soʻrab kirib turgani qoʻshimcha qilingan.Бу ҳадис Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бошқа бир санад орқали ҳам ривоят қилинган. Унда у зот ﷺ уни (Мадинадан) чиқариб юборгани, у эса Байдода яшагани ва ҳар жума куни таом сўраб кириб тургани қўшимча қилинган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ إِذًا يَمُوتُ مِنَ الْجُوعِ فَأَذِنَ لَهُ أَنْ يَدْخُلَ فِي كُلِّ جُمُعَةٍ مَرَّتَيْنِ فَيَسْأَلَ ثُمَّ يَرْجِعَ ‏.‏

Bu hadis Avzoiydan ham shu qissa haqida rivoyat qilingan. Unda: «Ey Rasululloh, unday boʻlsa u ochlikdan oʻlib qoladi-ku», deyildi. Shunda u zot ﷺ unga har juma kuni ikki marta kirib, (taom) soʻrab, soʻngra qaytib ketishiga ruxsat berdilar, degan qoʻshimcha bor.Бу ҳадис Авзоийдан ҳам шу қисса ҳақида ривоят қилинган. Унда: «Эй Расулуллоҳ, ундай бўлса у очликдан ўлиб қолади-ку», дейилди. Шунда у зот ﷺ унга ҳар жума куни икки марта кириб, (таом) сўраб, сўнгра қайтиб кетишига рухсат бердилар, деган қўшимча бор.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏{‏ وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ ‏}‏ الآيَةَ فَنُسِخَ وَاسْتُثْنِيَ مِنْ ذَلِكَ ‏{‏ وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللاَّتِي لاَ يَرْجُونَ نِكَاحًا ‏}‏ الآيَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, {Va moʻmina ayollarga ayt, koʻzlarini (harom narsalardan) tiysinlar} oyati haqida (shunday dedilar): Bundan {Nikohni umid qilmaydigan, (hayzdan) toʻxtagan keksa ayollar} oyati bilan istisno qilinib, (hukmi) mansux qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, {Ва мўмина аёлларга айт, кўзларини (ҳаром нарсалардан) тийсинлар} ояти ҳақида (шундай дедилар): Бундан {Никоҳни умид қилмайдиган, (ҳайздан) тўхтаган кекса аёллар} ояти билан истисно қилиниб, (ҳукми) мансух қилинди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي نَبْهَانُ، مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كُنْتُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ مَيْمُونَةُ فَأَقْبَلَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَذَلِكَ بَعْدَ أَنْ أُمِرْنَا بِالْحِجَابِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ احْتَجِبَا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَيْسَ أَعْمَى لاَ يُبْصِرُنَا وَلاَ يَعْرِفُنَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَفَعَمْيَاوَانِ أَنْتُمَا أَلَسْتُمَا تُبْصِرَانِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا لأَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً أَلاَ تَرَى إِلَى اعْتِدَادِ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ قَدْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِفَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ ‏"‏ اعْتَدِّي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho) aytdilar: Men Rasululloh ﷺning huzurlarida edim, Maymuna ham u zotning huzurlarida edi. Shunda Ibn Ummu Maktum keldi. Bu bizga hijob (parda tutish) buyurilganidan keyin edi. Nabiy ﷺ: «Undan parda tutinglar», dedilar. Biz: «Ey Rasululloh, u koʻr emasmi? U bizni koʻrmaydi va tanimaydi-ku», dedik. Shunda Nabiy ﷺ: «Sizlar ham ikkalangiz koʻrmisizlar? Sizlar uni koʻrmayapsizlarmi?» dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu Nabiy ﷺning ayollariga xosdir. Fotima binti Qaysning Ibn Ummu Maktum huzurida idda oʻtaganini koʻrmaysanmi? Nabiy ﷺ Fotima binti Qaysga: «Ibn Ummu Maktum huzurida idda oʻta, chunki u koʻr kishi, kiyimingni uning oldida yecha olasan», degan edilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эдим, Маймуна ҳам у зотнинг ҳузурларида эди. Шунда Ибн Умму Мактум келди. Бу бизга ҳижоб (парда тутиш) буюрилганидан кейин эди. Набий ﷺ: «Ундан парда тутинглар», дедилар. Биз: «Эй Расулуллоҳ, у кўр эмасми? У бизни кўрмайди ва танимайди-ку», дедик. Шунда Набий ﷺ: «Сизлар ҳам иккалангиз кўрмисизлар? Сизлар уни кўрмаяпсизларми?» дедилар. Абу Довуд айтди: Бу Набий ﷺнинг аёлларига хосдир. Фотима бинти Қайснинг Ибн Умму Мактум ҳузурида идда ўтаганини кўрмайсанми? Набий ﷺ Фотима бинти Қайсга: «Ибн Умму Мактум ҳузурида идда ўта, чунки у кўр киши, кийимингни унинг олдида еча оласан», деган эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمَيْمُونِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا زَوَّجَ أَحَدُكُمْ عَبْدَهُ أَمَتَهُ فَلاَ يَنْظُرْ إِلَى عَوْرَتِهَا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan, u esa Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot ﷺ: «Birortangiz oʻz qulini oʻz choʻrisiga uylantirsa, (qul) uning avratiga qaramasin», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан, у эса Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот ﷺ: «Бирортангиз ўз қулини ўз чўрисига уйлантирса, (қул) унинг авратига қарамасин», дедилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنِي دَاوُدُ بْنُ سَوَّارٍ الْمُزَنِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا زَوَّجَ أَحَدُكُمْ خَادِمَهُ عَبْدَهُ أَوْ أَجِيرَهُ فَلاَ يَنْظُرْ إِلَى مَا دُونَ السُّرَّةِ وَفَوْقَ الرُّكْبَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ صَوَابُهُ سَوَّارُ بْنُ دَاوُدَ الْمُزَنِيُّ الصَّيْرَفِيُّ وَهِمَ فِيهِ وَكِيعٌ ‏.‏

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan, u esa Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot ﷺ: «Birortangiz oʻz xizmatkorini oʻz quliga yoki ishchisiga uylantirsa, (qul) kindikdan past va tizzadan yuqori boʻlgan joyiga qaramasin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Toʻgʻrisi Savvor ibn Dovud al-Muzaniy as-Sayrafiydir, Vakiʼ bunda xato qilgan.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан, у эса Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот ﷺ: «Бирортангиз ўз хизматкорини ўз қулига ёки ишчисига уйлантирса, (қул) киндикдан паст ва тиззадан юқори бўлган жойига қарамасин», дедилар. Абу Довуд айтди: Тўғриси Саввор ибн Довуд ал-Музаний ас-Сайрафийдир, Вакиъ бунда хато қилган.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ وَهْبٍ، مَوْلَى أَبِي أَحْمَدَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا وَهِيَ تَخْتَمِرُ فَقَالَ ‏"‏ لَيَّةً لاَ لَيَّتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ مَعْنَى قَوْلِهِ ‏"‏ لَيَّةً لاَ لَيَّتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ يَقُولُ لاَ تَعْتَمَّ مِثْلَ الرَّجُلِ لاَ تُكَرِّرْهُ طَاقًا أَوْ طَاقَيْنِ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ u (ayol) roʻmol oʻrayotgan paytida huzuriga kirib: «Bir qatlam (oʻra), ikki qatlam emas», dedilar. Abu Dovud aytdi: U zotning «Bir qatlam, ikki qatlam emas» degan soʻzlarining maʼnosi: Erkak kishi kabi salla oʻramasin, uni bir yoki ikki qat qilib takrorlamasin, demakdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ у (аёл) рўмол ўраётган пайтида ҳузурига кириб: «Бир қатлам (ўра), икки қатлам эмас», дедилар. Абу Довуд айтди: У зотнинг «Бир қатлам, икки қатлам эмас» деган сўзларининг маъноси: Эркак киши каби салла ўрамасин, уни бир ёки икки қат қилиб такрорламасин, демакдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، حَدَّثَهُ عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ، عَنْ دِحْيَةَ بْنِ خَلِيفَةَ الْكَلْبِيِّ، أَنَّهُ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَبَاطِيَّ فَأَعْطَانِي مِنْهَا قُبْطِيَّةً فَقَالَ ‏"‏ اصْدَعْهَا صَدْعَيْنِ فَاقْطَعْ أَحَدَهُمَا قَمِيصًا وَأَعْطِ الآخَرَ امْرَأَتَكَ تَخْتَمِرُ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا أَدْبَرَ قَالَ ‏"‏ وَأْمُرِ امْرَأَتَكَ أَنْ تَجْعَلَ تَحْتَهُ ثَوْبًا لاَ يَصِفُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ فَقَالَ عَبَّاسُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Dihya ibn Xalifa al-Kalbiy (roziyallohu anhu) aytdiki: Rasululloh ﷺga Misr zigʻir matolaridan (qibtiy mato) keltirildi. U zot ﷺ menga ulardan bir boʻlagini berib: «Buni ikkiga boʻl, birini koʻylakka kesib ol, ikkinchisini esa xotiningga ber, u bilan roʻmol oʻrasin», dedilar. Men ortga qaytganimda u zot ﷺ: «Xotiningga buyurgin, uning ostidan badanini koʻrsatmaydigan kiyim kiysin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Yahyo ibn Ayyub rivoyat qilib, Abbos ibn Ubaydulloh ibn Abbos dedi.Диҳя ибн Халифа ал-Калбий (розияллоҳу анҳу) айтдики: Расулуллоҳ ﷺга Миср зиғир матоларидан (қибтий мато) келтирилди. У зот ﷺ менга улардан бир бўлагини бериб: «Буни иккига бўл, бирини кўйлакка кесиб ол, иккинчисини эса хотинингга бер, у билан рўмол ўрасин», дедилар. Мен ортга қайтганимда у зот ﷺ: «Хотинингга буюргин, унинг остидан баданини кўрсатмайдиган кийим кийсин», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Яҳё ибн Айюб ривоят қилиб, Аббос ибн Убайдуллоҳ ибн Аббос деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ ذَكَرَ الإِزَارَ فَالْمَرْأَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تُرْخِي شِبْرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ إِذًا يَنْكَشِفُ عَنْهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَذِرَاعًا لاَ تَزِيدُ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Safiyya binti Abu Ubayd (rahimahalloh) xabar berishicha, Nabiy ﷺning ayollari Ummu Salama (roziyallohu anho) izorni (etak) zikr qilingan paytda Rasululloh ﷺga: «Ey Rasululloh, ayol kishi-chi?» dedi. U zot ﷺ: «(Ayol) bir qarich tushirib qoʻysin», dedilar. Ummu Salama: «Unda undan (oyogʻi) ochilib qoladi-ku», dedi. U zot ﷺ: «Unda bir gaz (tushirsin), undan ortiqcha qilmasin», dedilar.Сафийя бинти Абу Убайд (раҳимаҳаллоҳ) хабар беришича, Набий ﷺнинг аёллари Умму Салама (розияллоҳу анҳо) изорни (этак) зикр қилинган пайтда Расулуллоҳ ﷺга: «Эй Расулуллоҳ, аёл киши-чи?» деди. У зот ﷺ: «(Аёл) бир қарич тушириб қўйсин», дедилар. Умму Салама: «Унда ундан (оёғи) очилиб қолади-ку», деди. У зот ﷺ: «Унда бир газ (туширсин), ундан ортиқча қилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ إِسْحَاقَ وَأَيُّوبُ بْنُ مُوسَى عَنْ نَافِعٍ عَنْ صَفِيَّةَ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan Nabiy ﷺ orqali yuqoridagi hadis (boshqa sanad bilan) rivoyat qilinadi. Abu Dovud aytadi: Buni Ibn Ishoq va Ayyub ibn Muso ham Nofeʼdan, u Safiyyadan rivoyat qilgan.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан Набий ﷺ орқали юқоридаги ҳадис (бошқа санад билан) ривоят қилинади. Абу Довуд айтади: Буни Ибн Ишоқ ва Айюб ибн Мусо ҳам Нофеъдан, у Сафийядан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، أَخْبَرَنِي زَيْدٌ الْعَمِّيُّ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ فِي الذَّيْلِ شِبْرًا ثُمَّ اسْتَزَدْنَهُ فَزَادَهُنَّ شِبْرًا فَكُنَّ يُرْسِلْنَ إِلَيْنَا فَنَذْرَعُ لَهُنَّ ذِرَاعًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ moʼminlarning onalariga (Paygʻambar ﷺning ayollariga) etaklarini bir qarich osiltirishga ruxsat berdilar. Soʼng ular ziyoda qilishni soʼrashganida, ularga yana bir qarich qoʼshib berdilar. Shunda ular bizga (matoni) yuborar edilar, biz esa ularga bir tirsak oʼlchab berar edik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ мўминларнинг оналарига (Пайғамбар ﷺнинг аёлларига) этакларини бир қарич осилтиришга рухсат бердилар. Сўнг улар зиёда қилишни сўрашганида, уларга яна бир қарич қўшиб бердилар. Шунда улар бизга (матони) юборар эдилар, биз эса уларга бир тирсак ўлчаб берар эдик.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَوَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ أَبِي خَلَفٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - قَالَ مُسَدَّدٌ وَوَهْبٌ - عَنْ مَيْمُونَةَ، قَالَتْ أُهْدِيَ لِمَوْلاَةٍ لَنَا شَاةٌ مِنَ الصَّدَقَةِ فَمَاتَتْ فَمَرَّ بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ دَبَغْتُمْ إِهَابَهَا فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا مَيْتَةٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا حُرِّمَ أَكْلُهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan — Musaddad va Vahb esa Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qildilar — Maymuna (roziyallohu anho) aytadilar: Bizning bir choʻrimizga sadaqadan bir qoʻy berilgan edi, soʼng u oʻldi. Nabiy ﷺ uning yonidan oʻtib qoldilar va: «Uning terisini oshlab, undan foydalansangiz boʼlmasmidi?» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, axir u oʼlik-ku», dedilar. U zot ﷺ: «Faqat uni yeyish harom qilingan», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан — Мусаддад ва Ваҳб эса Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилдилар — Маймуна (розияллоҳу анҳо) айтадилар: Бизнинг бир чўримизга садақадан бир қўй берилган эди, сўнг у ўлди. Набий ﷺ унинг ёнидан ўтиб қолдилар ва: «Унинг терисини ошлаб, ундан фойдалансангиз бўлмасмиди?» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, ахир у ўлик-ку», дедилар. У зот ﷺ: «Фақат уни ейиш ҳаром қилинган», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الْحَدِيثِ لَمْ يَذْكُرْ مَيْمُونَةَ قَالَ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ انْتَفَعْتُمْ بِإِهَابِهَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ مَعْنَاهُ لَمْ يَذْكُرِ الدِّبَاغَ ‏.‏

Yuqoridagi hadisni az-Zuhriy ham rivoyat qilgan, biroq u Maymunani zikr qilmagan. Bu rivoyatda: U zot ﷺ: «Undan foydalansangiz boʼlmasmidi?» dedilar, deyilgan. Soʼng u xuddi shu maʼnoda hadisni zikr qildi, lekin oshlashni zikr qilmadi.Юқоридаги ҳадисни аз-Зуҳрий ҳам ривоят қилган, бироқ у Маймунани зикр қилмаган. Бу ривоятда: У зот ﷺ: «Ундан фойдалансангиз бўлмасмиди?» дедилар, дейилган. Сўнг у худди шу маънода ҳадисни зикр қилди, лекин ошлашни зикр қилмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ قَالَ مَعْمَرٌ وَكَانَ الزُّهْرِيُّ يُنْكِرُ الدِّبَاغَ وَيَقُولُ يُسْتَمْتَعُ بِهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَذْكُرِ الأَوْزَاعِيُّ وَيُونُسُ وَعُقَيْلٌ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ الدِّبَاغَ وَذَكَرَهُ الزُّبَيْدِيُّ وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَحَفْصُ بْنُ الْوَلِيدِ ذَكَرُوا الدِّبَاغَ ‏.‏

Maʼmar aytdi: az-Zuhriy oshlashni inkor qilar va: «Undan har qanday holatda ham foydalanilaveradi», der edi. Abu Dovud aytadi: al-Avzoiy, Yunus va Uqayl az-Zuhriyning hadisida oshlashni zikr qilishmagan; az-Zubaydiy, Said ibn Abdulaziz va Hafs ibn al-Validlar esa oshlashni zikr qilishgan.Маъмар айтди: аз-Зуҳрий ошлашни инкор қилар ва: «Ундан ҳар қандай ҳолатда ҳам фойдаланилаверади», дер эди. Абу Довуд айтади: ал-Авзоий, Юнус ва Уқайл аз-Зуҳрийнинг ҳадисида ошлашни зикр қилишмаган; аз-Зубайдий, Саид ибн Абдулазиз ва Ҳафс ибн ал-Валидлар эса ошлашни зикр қилишган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَعْلَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا دُبِغَ الإِهَابُ فَقَدْ طَهُرَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Men Rasululloh ﷺning: «Teri oshlansa, demak u poklandi», deyayotganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Тери ошланса, демак у покланди», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ أَنْ يُسْتَمْتَعَ بِجُلُودِ الْمَيْتَةِ إِذَا دُبِغَتْ ‏.‏

Nabiy ﷺning rafiqalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oʻlimtikning terilarini, agar oshlangan boʼlsa, ulardan foydalanishga buyurdilar.Набий ﷺнинг рафиқалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ўлимтикнинг териларини, агар ошланган бўлса, улардан фойдаланишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ جَوْنِ بْنِ قَتَادَةَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبَّقِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَتَى عَلَى بَيْتٍ فَإِذَا قِرْبَةٌ مُعَلَّقَةٌ فَسَأَلَ الْمَاءَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا مَيْتَةٌ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ دِبَاغُهَا طُهُورُهَا ‏"‏ ‏.‏

Salama ibn al-Muhabbaq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazoti chogʻida bir uyga keldilar va u yerda osigʻliq turgan meshni koʻrib, suv soʼradilar. Ular: «Yo Rasululloh, axir u oʻlimtik-ku», dedilar. Shunda u zot ﷺ: «Uning oshlanishi — uning poklanishidir», dedilar.Салама ибн ал-Муҳаббақ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазоти чоғида бир уйга келдилар ва у ерда осиғлиқ турган мешни кўриб, сув сўрадилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, ахир у ўлимтик-ку», дедилар. Шунда у зот ﷺ: «Унинг ошланиши — унинг покланишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكِ بْنِ حُذَافَةَ، حَدَّثَهُ عَنْ أُمِّهِ الْعَالِيَةِ بِنْتِ سُبَيْعٍ، أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ لِي غَنَمٌ بِأُحُدٍ فَوَقَعَ فِيهَا الْمَوْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهَا فَقَالَتْ لِي مَيْمُونَةُ لَوْ أَخَذْتِ جُلُودَهَا فَانْتَفَعْتِ بِهَا ‏.‏ فَقَالَتْ أَوَيَحِلُّ ذَلِكَ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ مَرَّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رِجَالٌ مِنْ قُرَيْشٍ يَجُرُّونَ شَاةً لَهُمْ مِثْلَ الْحِمَارِ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ أَخَذْتُمْ إِهَابَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا إِنَّهَا مَيْتَةٌ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُطَهِّرُهَا الْمَاءُ وَالْقَرَظُ ‏"‏ ‏.‏

al-Oliya bint Subayʼ aytadilar: Mening Uhudda qoʼylarim bor edi, ularga oʻlat tushib, oʻla boshladi. Shunda men Nabiy ﷺning rafiqalari Maymuna (roziyallohu anho)ning huzuriga kirib, buni unga aytdim. Maymuna menga: «Agar ularning terilarini olib, ulardan foydalansang (yaxshi boʼlardi)», dedi. Men: «Bu halol boʼladimi?» dedim. U: «Ha», dedi. (Soʼng u shunday dedi:) Qurayshdan bir necha kishi eshakdek keladigan bir qoʼyini sudrab Rasululloh ﷺning yonlaridan oʻtib qolishdi. Rasululloh ﷺ ularga: «Uning terisini olsangiz boʼlmasmidi?» dedilar. Ular: «Axir u oʻlimtik-ku», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni suv va qaraz (oshlovchi barg) poklaydi», dedilar.ал-Олия бинт Субайъ айтадилар: Менинг Уҳудда қўйларим бор эди, уларга ўлат тушиб, ўла бошлади. Шунда мен Набий ﷺнинг рафиқалари Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кириб, буни унга айтдим. Маймуна менга: «Агар уларнинг териларини олиб, улардан фойдалансанг (яхши бўларди)», деди. Мен: «Бу ҳалол бўладими?» дедим. У: «Ҳа», деди. (Сўнг у шундай деди:) Қурайшдан бир неча киши эшакдек келадиган бир қўйини судраб Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларидан ўтиб қолишди. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Унинг терисини олсангиз бўлмасмиди?» дедилар. Улар: «Ахир у ўлимтик-ку», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сув ва қараз (ошловчи барг) поклайди», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ، قَالَ قُرِئَ عَلَيْنَا كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَرْضِ جُهَيْنَةَ وَأَنَا غُلاَمٌ شَابٌّ ‏"‏ أَنْ لاَ تَسْتَمْتِعُوا مِنَ الْمَيْتَةِ بِإِهَابٍ وَلاَ عَصَبٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Ukaym (roziyallohu anhu) aytadilar: Men hali yosh oʻsmir bola edim, Juhayna yurtida bizga Rasululloh ﷺning xati oʻqib berildi: «Oʼlimtikning terisidan ham, payidan ham foydalanmanglar», (deb yozilgan edi).Абдуллоҳ ибн Укайм (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен ҳали ёш ўсмир бола эдим, Жуҳайна юртида бизга Расулуллоҳ ﷺнинг хати ўқиб берилди: «Ўлимтикнинг терисидан ҳам, пайидан ҳам фойдаланманглар», (деб ёзилган эди).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ حَدَّثَنَا الثَّقَفِيُّ، عَنْ خَالِدٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، أَنَّهُ انْطَلَقَ هُوَ وَنَاسٌ مَعَهُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُكَيْمٍ - رَجُلٍ مِنْ جُهَيْنَةَ - قَالَ الْحَكَمُ فَدَخَلُوا وَقَعَدْتُ عَلَى الْبَابِ فَخَرَجُوا إِلَىَّ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُكَيْمٍ أَخْبَرَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ إِلَى جُهَيْنَةَ قَبْلَ مَوْتِهِ بِشَهْرٍ أَنْ لاَ يَنْتَفِعُوا مِنَ الْمَيْتَةِ بِإِهَابٍ وَلاَ عَصَبٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ فَإِذَا دُبِغَ لاَ يُقَالُ لَهُ إِهَابٌ إِنَّمَا يُسَمَّى شَنًّا وَقِرْبَةً قَالَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ يُسَمَّى إِهَابًا مَا لَمْ يُدْبَغْ ‏.‏

al-Hakam ibn Utayba (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u oʻzi bilan birga bir necha kishi bilan Juhaynalik kishi — Abdulloh ibn Ukaymning huzuriga bordi. al-Hakam aytadi: Ular kirishdi, men esa eshik oldida oʻtirdim. Soʼng ular yonimga chiqib, menga Abdulloh ibn Ukaym shularni xabar berganini aytishdi: Rasululloh ﷺ vafotlaridan bir oy oldin Juhaynaga: «Oʼlimtikning terisidan ham, payidan ham foydalanmasinlar», deb xat yozgan edilar. Abu Dovud aytadi: Teri oshlangach, unga «ihob» deyilmaydi, balki «shann» va «qirba» deb ataladi. an-Nazr ibn Shumayl aytdi: Oshlanmagan teri «ihob» deb ataladi.ал-Ҳакам ибн Утайба (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у ўзи билан бирга бир неча киши билан Жуҳайналик киши — Абдуллоҳ ибн Укаймнинг ҳузурига борди. ал-Ҳакам айтади: Улар киришди, мен эса эшик олдида ўтирдим. Сўнг улар ёнимга чиқиб, менга Абдуллоҳ ибн Укайм шуларни хабар берганини айтишди: Расулуллоҳ ﷺ вафотларидан бир ой олдин Жуҳайнага: «Ўлимтикнинг терисидан ҳам, пайидан ҳам фойдаланмасинлар», деб хат ёзган эдилар. Абу Довуд айтади: Тери ошлангач, унга «иҳоб» дейилмайди, балки «шанн» ва «қирба» деб аталади. ан-Назр ибн Шумайл айтди: Ошланмаган тери «иҳоб» деб аталади.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ أَبِي الْمُعْتَمِرِ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَرْكَبُوا الْخَزَّ وَلاَ النِّمَارَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ مُعَاوِيَةُ لاَ يُتَّهَمُ فِي الْحَدِيثِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ لَنَا أَبُو سَعِيدٍ قَالَ لَنَا أَبُو دَاوُدَ أَبُو الْمُعْتَمِرِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ طَهْمَانَ كَانَ يَنْزِلُ الْحِيرَةَ ‏.‏

Muoviya (roziyallohu anhu) aytadilar: Rasululloh ﷺ: «Xazz (ipak) ham, qoplon terilari ham (ustiga) minmanglar», dedilar. (Roviy) aytdi: Muoviya Rasululloh ﷺdan rivoyat qilishda gumon qilinmas (ishonchli) edi. Abu Said bizga aytdi: Abu Dovud bizga aytdi: Abu al-Muʼtamirning ismi Yazid ibn Tahmon boʼlib, u Hiyrada yashar edi.Муовия (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Хазз (ипак) ҳам, қоплон терилари ҳам (устига) минманглар», дедилар. (Ровий) айтди: Муовия Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилишда гумон қилинмас (ишончли) эди. Абу Саид бизга айтди: Абу Довуд бизга айтди: Абу ал-Муътамирнинг исми Язид ибн Таҳмон бўлиб, у Ҳийрада яшар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَصْحَبُ الْمَلاَئِكَةُ رُفْقَةً فِيهَا جِلْدُ نَمِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ orqali rivoyat qilinadiki, u zot ﷺ: «Ichida qoplon terisi boʼlgan yoʼlovchilar guruhiga farishtalar hamroh boʼlmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ орқали ривоят қилинадики, у зот ﷺ: «Ичида қоплон териси бўлган йўловчилар гуруҳига фаришталар ҳамроҳ бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ وَفَدَ الْمِقْدَامُ بْنُ مَعْدِيكَرِبَ وَعَمْرُو بْنُ الأَسْوَدِ وَرَجُلٌ مِنْ بَنِي أَسَدٍ مِنْ أَهْلِ قِنَّسْرِينَ إِلَى مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ لِلْمِقْدَامِ أَعَلِمْتَ أَنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ تُوُفِّيَ فَرَجَّعَ الْمِقْدَامُ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ أَتَرَاهَا مُصِيبَةً قَالَ لَهُ وَلِمَ لاَ أَرَاهَا مُصِيبَةً وَقَدْ وَضَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حِجْرِهِ فَقَالَ ‏"‏ هَذَا مِنِّي وَحُسَيْنٌ مِنْ عَلِيٍّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الأَسَدِيُّ جَمْرَةٌ أَطْفَأَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ الْمِقْدَامُ أَمَّا أَنَا فَلاَ أَبْرَحُ الْيَوْمَ حَتَّى أُغِيظَكَ وَأُسْمِعَكَ مَا تَكْرَهُ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ يَا مُعَاوِيَةُ إِنْ أَنَا صَدَقْتُ فَصَدِّقْنِي وَإِنْ أَنَا كَذَبْتُ فَكَذِّبْنِي قَالَ أَفْعَلُ ‏.‏ قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسِ الذَّهَبِ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَأَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسِ جُلُودِ السِّبَاعِ وَالرُّكُوبِ عَلَيْهَا قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ هَذَا كُلَّهُ فِي بَيْتِكَ يَا مُعَاوِيَةُ ‏.‏ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ قَدْ عَلِمْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْكَ يَا مِقْدَامُ قَالَ خَالِدٌ فَأَمَرَ لَهُ مُعَاوِيَةُ بِمَا لَمْ يَأْمُرْ لِصَاحِبَيْهِ وَفَرَضَ لاِبْنِهِ فِي الْمِائَتَيْنِ فَفَرَّقَهَا الْمِقْدَامُ فِي أَصْحَابِهِ قَالَ وَلَمْ يُعْطِ الأَسَدِيُّ أَحَدًا شَيْئًا مِمَّا أَخَذَ فَبَلَغَ ذَلِكَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ أَمَّا الْمِقْدَامُ فَرَجُلٌ كَرِيمٌ بَسَطَ يَدَهُ وَأَمَّا الأَسَدِيُّ فَرَجُلٌ حَسَنُ الإِمْسَاكِ لِشَيْئِهِ ‏.‏

Xolid aytadi: al-Miqdom ibn Maʼdiykarib, Amr ibn al-Asvad va Qinnasrin ahlidan Banu Asaddan boʼlgan bir kishi Muoviya ibn Abu Sufyonning huzuriga keldilar. Muoviya al-Miqdomga: «al-Hasan ibn Ali vafot etganini bildingmi?» dedi. Shunda al-Miqdom: {Albatta, biz Allohnikimiz va albatta, biz Unga qaytguvchimiz} (Baqara 156), deb istirjoʼ aytdi. Bir kishi unga: «Buni musibat deb bilasanmi?» dedi. U: «Nega uni musibat deb bilmas ekanman, axir Rasululloh ﷺ uni tizzalariga oʻtqazib: ‹Bu mendan, Husayn esa Alidan›, deganlar-ku», dedi. Banu Asadlik kishi: «(U) bir choʻgʻ edi, Alloh azza va jalla uni oʼchirdi», dedi. al-Miqdom aytdi: «Men esa bugun seni gʻazablantirmaguncha va yoqtirmaydigan narsangni eshittirmaguncha qoʼymayman», dedi. Soʼng: «Ey Muoviya, agar men rost gapirsam, meni tasdiqla, agar yolgʻon gapirsam, meni yolgʻonchiga chiqar», dedi. U: «Shunday qilaman», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Seni Alloh nomi bilan ont ichiraman, Rasululloh ﷺ oltin taqishdan qaytarganlarini bilasanmi?» U: «Ha», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Seni Alloh nomi bilan ont ichiraman, Rasululloh ﷺ ipak kiyishdan qaytarganlarini eshitganmisan?» U: «Ha», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Seni Alloh nomi bilan ont ichiraman, Rasululloh ﷺ yirtqich hayvonlarning terisini kiyishdan va ularga minishdan qaytarganlarini bilasanmi?» U: «Ha», dedi. (al-Miqdom) dedi: «Alloh bilan qasamki, ey Muoviya, men bularning hammasini sening uyingda koʼrdim». Shunda Muoviya: «Ey Miqdom, men sendan qutula olmasligimni bilgan edim», dedi. Xolid aytadi: Soʼng Muoviya unga oʼzining ikki hamrohiga buyurmagan narsani (sovgʻa) berishni buyurdi va oʼgʻliga ikki yuz (dirham) maosh belgiladi. al-Miqdom uni oʼz hamrohlari orasida taqsimlab yubordi, Banu Asadlik kishi esa olgan narsasidan birovga hech nima bermadi. Bu xabar Muoviyaga yetganida, u: «al-Miqdom esa, qoʼlini ochib bergan saxiy kishi. Banu Asadlik esa, oʼz narsasini yaxshi saqlovchi kishi ekan», dedi.Холид айтади: ал-Миқдом ибн Маъдийкариб, Амр ибн ал-Асвад ва Қиннасрин аҳлидан Бану Асаддан бўлган бир киши Муовия ибн Абу Суфённинг ҳузурига келдилар. Муовия ал-Миқдомга: «ал-Ҳасан ибн Али вафот этганини билдингми?» деди. Шунда ал-Миқдом: {Албатта, биз Аллоҳникимиз ва албатта, биз Унга қайтгувчимиз} (Бақара 156), деб истиржў айтди. Бир киши унга: «Буни мусибат деб биласанми?» деди. У: «Нега уни мусибат деб билмас эканман, ахир Расулуллоҳ ﷺ уни тиззаларига ўтқазиб: ‹Бу мендан, Ҳусайн эса Алидан›, деганлар-ку», деди. Бану Асадлик киши: «(У) бир чўғ эди, Аллоҳ азза ва жалла уни ўчирди», деди. ал-Миқдом айтди: «Мен эса бугун сени ғазаблантирмагунча ва ёқтирмайдиган нарсангни эшиттирмагунча қўймайман», деди. Сўнг: «Эй Муовия, агар мен рост гапирсам, мени тасдиқла, агар ёлғон гапирсам, мени ёлғончига чиқар», деди. У: «Шундай қиламан», деди. (ал-Миқдом) деди: «Сени Аллоҳ номи билан онт ичираман, Расулуллоҳ ﷺ олтин тақишдан қайтарганларини биласанми?» У: «Ҳа», деди. (ал-Миқдом) деди: «Сени Аллоҳ номи билан онт ичираман, Расулуллоҳ ﷺ ипак кийишдан қайтарганларини эшитганмисан?» У: «Ҳа», деди. (ал-Миқдом) деди: «Сени Аллоҳ номи билан онт ичираман, Расулуллоҳ ﷺ йиртқич ҳайвонларнинг терисини кийишдан ва уларга минишдан қайтарганларини биласанми?» У: «Ҳа», деди. (ал-Миқдом) деди: «Аллоҳ билан қасамки, эй Муовия, мен буларнинг ҳаммасини сенинг уйингда кўрдим». Шунда Муовия: «Эй Миқдом, мен сендан қутула олмаслигимни билган эдим», деди. Холид айтади: Сўнг Муовия унга ўзининг икки ҳамроҳига буюрмаган нарсани (совға) беришни буюрди ва ўғлига икки юз (дирҳам) маош белгилади. ал-Миқдом уни ўз ҳамроҳлари орасида тақсимлаб юборди, Бану Асадлик киши эса олган нарсасидан бировга ҳеч нима бермади. Бу хабар Муовияга етганида, у: «ал-Миқдом эса, қўлини очиб берган сахий киши. Бану Асадлик эса, ўз нарсасини яхши сақловчи киши экан», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، أَنَّ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، وَإِسْمَاعِيلَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَاهُمُ - الْمَعْنَى، - عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ بْنِ أُسَامَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ جُلُودِ السِّبَاعِ ‏.‏

Abu Malih ibn Usoma otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ yirtqich hayvonlarning terisini (ishlatishdan) qaytardilar.Абу Малиҳ ибн Усома отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ йиртқич ҳайвонларнинг терисини (ишлатишдан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَقَالَ ‏"‏ أَكْثِرُوا مِنَ النِّعَالِ فَإِنَّ الرَّجُلَ لاَ يَزَالُ رَاكِبًا مَا انْتَعَلَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ bilan birga safarda edik. U zot: «Koʻproq oyoq kiyim kiyinglar, chunki kishi oyoq kiyim kiyib turar ekan, doimo (goʻyo) ulovda ketayotgandek boʻladi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ билан бирга сафарда эдик. У зот: «Кўпроқ оёқ кийим кийинглар, чунки киши оёқ кийим кийиб турар экан, доимо (гўё) уловда кетаётгандек бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ نَعْلَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم كَانَ لَهَا قِبَالاَنِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺning kovushlarida ikkitadan tasma bor edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺнинг ковушларида иккитадан тасма бор эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ أَبُو يَحْيَى، أَخْبَرَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنْتَعِلَ الرَّجُلُ قَائِمًا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishining tik turgan holida oyoq kiyim kiyishidan qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кишининг тик турган ҳолида оёқ кийим кийишидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَمْشِي أَحَدُكُمْ فِي النَّعْلِ الْوَاحِدَةِ لِيَنْتَعِلْهُمَا جَمِيعًا أَوْ لِيَخْلَعْهُمَا جَمِيعًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz bitta kovush bilan yurmasin. Yo ikkalasini ham kiysin yoki ikkalasini ham yechib qoʻysin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз битта ковуш билан юрмасин. Ё иккаласини ҳам кийсин ёки иккаласини ҳам ечиб қўйсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا انْقَطَعَ شِسْعُ أَحَدِكُمْ فَلاَ يَمْشِ فِي نَعْلٍ وَاحِدَةٍ حَتَّى يُصْلِحَ شِسْعَهُ وَلاَ يَمْشِ فِي خُفٍّ وَاحِدٍ وَلاَ يَأْكُلْ بِشِمَالِهِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan birortangizning kovushining tasmasi uzilib qolsa, u tasmasini tuzatmaguncha bitta kovush bilan yurmasin. Bitta maxsi bilan ham yurmasin va chap qoʻli bilan ham ovqat yemasin», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирортангизнинг ковушининг тасмаси узилиб қолса, у тасмасини тузатмагунча битта ковуш билан юрмасин. Битта махси билан ҳам юрмасин ва чап қўли билан ҳам овқат емасин», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَارُونَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي نَهِيكٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مِنَ السُّنَّةِ إِذَا جَلَسَ الرَّجُلُ أَنْ يَخْلَعَ نَعْلَيْهِ فَيَضَعَهُمَا بِجَنْبِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Kishi oʻtirganda kovushlarini yechib, ularni yoniga qoʻyishi sunnatdandir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Киши ўтирганда ковушларини ечиб, уларни ёнига қўйиши суннатдандир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا انْتَعَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَبْدَأْ بِالْيَمِينِ وَإِذَا نَزَعَ فَلْيَبْدَأْ بِالشِّمَالِ لِتَكُنِ الْيَمِينُ أَوَّلَهُمَا يَنْتَعِلُ وَآخِرَهُمَا يَنْزِعُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz oyoq kiyim kiyganda oʻng oyogʻidan boshlasin, yechganda esa chap oyogʻidan boshlasin. Toki oʻng oyoq ikkisining (kiyilishida) birinchisi, yechilishida oxirgisi boʻlsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз оёқ кийим кийганда ўнг оёғидан бошласин, ечганда эса чап оёғидан бошласин. Токи ўнг оёқ иккисининг (кийилишида) биринчиси, ечилишида охиргиси бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ التَّيَمُّنَ مَا اسْتَطَاعَ فِي شَأْنِهِ كُلِّهِ فِي طُهُورِهِ وَتَرَجُّلِهِ وَنَعْلِهِ ‏.‏ قَالَ مُسْلِمٌ وَسِوَاكِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِي شَأْنِهِ كُلِّهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَنْ شُعْبَةَ مُعَاذٌ وَلَمْ يَذْكُرْ سِوَاكَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ imkon qadar barcha ishlarida — taharatlarida, sochlarini taraganlarida va oyoq kiyim kiyganlarida oʻngdan boshlashni yaxshi koʻrar edilar. Muslim (ibn Ibrohim) rivoyatida: «Va misvok ishlatganlarida», deb qoʻshib, «barcha ishlarida» degan soʻzni zikr qilmadi. Abu Dovud aytdi: Uni Shuʼbadan Muoz ham rivoyat qilgan, lekin misvokni zikr qilmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ имкон қадар барча ишларида — таҳаратларида, сочларини тараганларида ва оёқ кийим кийганларида ўнгдан бошлашни яхши кўрар эдилар. Муслим (ибн Иброҳим) ривоятида: «Ва мисвок ишлатганларида», деб қўшиб, «барча ишларида» деган сўзни зикр қилмади. Абу Довуд айтди: Уни Шуъбадан Муоз ҳам ривоят қилган, лекин мисвокни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا لَبِسْتُمْ وَإِذَا تَوَضَّأْتُمْ فَابْدَءُوا بِأَيَامِنِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Kiyim) kiyganingizda va taharat olganingizda oʻng tomoningizdan boshlanglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Кийим) кийганингизда ва таҳарат олганингизда ўнг томонингиздан бошланглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ الْهَمْدَانِيُّ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي هَانِئٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْفُرُشَ فَقَالَ ‏"‏ فِرَاشٌ لِلرَّجُلِ وَفِرَاشٌ لِلْمَرْأَةِ وَفِرَاشٌ لِلضَّيْفِ وَالرَّابِعُ لِلشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ toʻshaklarni eslab: «Bir toʻshak — erkak uchun, bir toʻshak — uning xotini uchun, uchinchisi — mehmon uchun, toʻrtinchisi esa — shayton uchundir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тўшакларни эслаб: «Бир тўшак — эркак учун, бир тўшак — унинг хотини учун, учинчиси — меҳмон учун, тўртинчиси эса — шайтон учундир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِهِ فَرَأَيْتُهُ مُتَّكِئًا عَلَى وِسَادَةٍ - زَادَ ابْنُ الْجَرَّاحِ - عَلَى يَسَارِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ إِسْرَائِيلَ أَيْضًا عَلَى يَسَارِهِ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning huzurlariga, uylariga kirdim. Shunda u zotni yostiqqa suyanib oʻtirgan holda koʻrdim. Ibn Jarroh (rivoyatida): «Chap tomonlariga (suyanib)», deb qoʻshdi. Abu Dovud aytdi: Uni Ishoq ibn Mansur ham Isroildan «chap tomonlariga» deb rivoyat qilgan.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларига, уйларига кирдим. Шунда у зотни ёстиққа суяниб ўтирган ҳолда кўрдим. Ибн Жарроҳ (ривоятида): «Чап томонларига (суяниб)», деб қўшди. Абу Довуд айтди: Уни Ишоқ ибн Мансур ҳам Исроилдан «чап томонларига» деб ривоят қилган.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ عَمْرٍو الْقُرَشِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ رَأَى رُفْقَةً مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ رِحَالُهُمُ الأَدَمُ فَقَالَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى أَشْبَهِ رُفْقَةٍ كَانُوا بِأَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلْيَنْظُرْ إِلَى هَؤُلاَءِ ‏.‏

Said ibn Amr al-Qurashiy otasidan rivoyat qiladiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) yamanlik bir guruh yoʻlovchilarni koʻrdi. Ularning egar-jabduqlari teridan edi. Shunda u: «Kim Nabiy ﷺning sahobalariga eng oʻxshagan bir guruhga qaramoqchi boʻlsa, mana bularga qarasin», dedi.Саид ибн Амр ал-Қураший отасидан ривоят қиладики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) яманлик бир гуруҳ йўловчиларни кўрди. Уларнинг эгар-жабдуқлари теридан эди. Шунда у: «Ким Набий ﷺнинг саҳобаларига энг ўхшаган бир гуруҳга қарамоқчи бўлса, мана буларга қарасин», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَّخَذْتُمْ أَنْمَاطًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَأَنَّى لَنَا الأَنْمَاطُ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّهَا سَتَكُونُ لَكُمْ أَنْمَاطٌ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Gilam-koʻrpalar tutib oldingizmi?» dedilar. Men: «Bizda gilam-koʻrpalar qayoqda edi?» dedim. U zot: «Ogoh boʻ, albatta yaqinda sizlarda gilam-koʻrpalar boʻladi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Гилам-кўрпалар тутиб олдингизми?» дедилар. Мен: «Бизда гилам-кўрпалар қаёқда эди?» дедим. У зот: «Огоҳ бў, албатта яқинда сизларда гилам-кўрпалар бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ وِسَادَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ ابْنُ مَنِيعٍ - الَّتِي يَنَامُ عَلَيْهَا بِاللَّيْلِ - ثُمَّ اتَّفَقَا - مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U kishi: «Rasululloh ﷺning kechasi yotadigan boliplari teridan boʻlib, ichi xurmo tolasi bilan toʻldirilgan edi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У киши: «Расулуллоҳ ﷺнинг кечаси ётадиган болиплари теридан бўлиб, ичи хурмо толаси билан тўлдирилган эди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ حَيَّانَ - عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ كَانَتْ ضِجْعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U kishi: «Rasululloh ﷺning toʻshaklari teridan boʻlib, ichi xurmo tolasi bilan toʻldirilgan edi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У киши: «Расулуллоҳ ﷺнинг тўшаклари теридан бўлиб, ичи хурмо толаси билан тўлдирилган эди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ كَانَ فِرَاشُهَا حِيَالَ مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U kishining toʻshagi Rasululloh ﷺning namoz oʻqiydigan joylari roʻparasida edi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У кишининг тўшаги Расулуллоҳ ﷺнинг намоз ўқийдиган жойлари рўпарасида эди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى فَاطِمَةَ رضى الله عنها فَوَجَدَ عَلَى بَابِهَا سِتْرًا فَلَمْ يَدْخُلْ قَالَ وَقَلَّمَا كَانَ يَدْخُلُ إِلاَّ بَدَأَ بِهَا فَجَاءَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَرَآهَا مُهْتَمَّةً فَقَالَ مَا لَكِ قَالَتْ جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَىَّ فَلَمْ يَدْخُلْ فَأَتَاهُ عَلِيٌّ رضى الله عنه فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَاطِمَةَ اشْتَدَّ عَلَيْهَا أَنَّكَ جِئْتَهَا فَلَمْ تَدْخُلْ عَلَيْهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمَا أَنَا وَالدُّنْيَا وَمَا أَنَا وَالرَّقْمَ ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبَ إِلَى فَاطِمَةَ فَأَخْبَرَهَا بِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ قُلْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا يَأْمُرُنِي بِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلْ لَهَا فَلْتُرْسِلْ بِهِ إِلَى بَنِي فُلاَنٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Fotima (roziyallohu anho)nikiga keldilar va uning eshigida osigʻliq parda koʻrdilar-da, kirmadilar. (Roviy) aytadi: U zot kamdan-kam hollardagina avval undan boshlamasdan (boshqa joyga) kirar edilar. Soʻng Ali (roziyallohu anhu) keldi va uni gʻamgin holda koʻrib: «Senga nima boʻldi?» dedi. U: «Nabiy ﷺ menikiga keldilar-u, kirmadilar», dedi. Shunda Ali (roziyallohu anhu) u zotning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, sizning Fotimanikiga kelib, uning oldiga kirmaganingiz unga ogʻir botdi», dedi. U zot: «Mening dunyo bilan nima ishim bor, mening naqshu-nigor bilan nima ishim bor?» dedilar. Shunda (Ali) Fotimaning oldiga borib, unga Rasululloh ﷺning soʻzlarini yetkazdi. U: «Rasululloh ﷺga ayting, menga nima qilishni buyuradilar?» dedi. U zot: «Unga ayt, uni falon (qabila) odamlariga yuborsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Фотима (розияллоҳу анҳо)никига келдилар ва унинг эшигида осиғлиқ парда кўрдилар-да, кирмадилар. (Ровий) айтади: У зот камдан-кам ҳоллардагина аввал ундан бошламасдан (бошқа жойга) кирар эдилар. Сўнг Али (розияллоҳу анҳу) келди ва уни ғамгин ҳолда кўриб: «Сенга нима бўлди?» деди. У: «Набий ﷺ меникига келдилар-у, кирмадилар», деди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) у зотнинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, сизнинг Фотиманикига келиб, унинг олдига кирмаганингиз унга оғир ботди», деди. У зот: «Менинг дунё билан нима ишим бор, менинг нақшу-нигор билан нима ишим бор?» дедилар. Шунда (Али) Фотиманинг олдига бориб, унга Расулуллоҳ ﷺнинг сўзларини етказди. У: «Расулуллоҳ ﷺга айтинг, менга нима қилишни буюрадилар?» деди. У зот: «Унга айт, уни фалон (қабила) одамларига юборсин», дедилар.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الأَسَدِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ وَكَانَ سِتْرًا مَوْشِيًّا ‏.‏

Ushbu hadis Ibn Fuzayldan, u otasidan boshqa sanad bilan ham rivoyat qilingan. Bu rivoyatda: «U naqshlangan parda edi», deyilgan.Ушбу ҳадис Ибн Фузайлдан, у отасидан бошқа санад билан ҳам ривоят қилинган. Бу ривоятда: «У нақшланган парда эди», дейилган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ حِطَّانَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَتْرُكُ فِي بَيْتِهِ شَيْئًا فِيهِ تَصْلِيبٌ إِلاَّ قَضَبَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uylarida xoch shakli boʻlgan biror narsani sindirmasdan, kesib tashlamasdan qoldirmas edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уйларида хоч шакли бўлган бирор нарсани синдирмасдан, кесиб ташламасдан қолдирмас эдилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُجَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَدْخُلُ الْمَلاَئِكَةُ بَيْتًا فِيهِ صُورَةٌ وَلاَ كَلْبٌ وَلاَ جُنُبٌ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Ichida surat, it yoki junub (kishi) boʻlgan uyga farishtalar kirmaydilar», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Ичида сурат, ит ёки жунуб (киши) бўлган уйга фаришталар кирмайдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي صَالِحٍ - عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَدْخُلُ الْمَلاَئِكَةُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ تِمْثَالٌ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ عَائِشَةَ نَسْأَلُهَا عَنْ ذَلِكَ ‏.‏ فَانْطَلَقْنَا فَقُلْنَا يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ أَبَا طَلْحَةَ حَدَّثَنَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِكَذَا وَكَذَا فَهَلْ سَمِعْتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ ذَلِكَ قَالَتْ لاَ وَلَكِنْ سَأُحَدِّثُكُمْ بِمَا رَأَيْتُهُ فَعَلَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ مَغَازِيهِ وَكُنْتُ أَتَحَيَّنُ قُفُولَهُ فَأَخَذْتُ نَمَطًا كَانَ لَنَا فَسَتَرْتُهُ عَلَى الْعَرَضِ فَلَمَّا جَاءَ اسْتَقْبَلْتُهُ فَقُلْتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَعَزَّكَ وَأَكْرَمَكَ فَنَظَرَ إِلَى الْبَيْتِ فَرَأَى النَّمَطَ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَىَّ شَيْئًا وَرَأَيْتُ الْكَرَاهِيَةَ فِي وَجْهِهِ فَأَتَى النَّمَطَ حَتَّى هَتَكَهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَأْمُرْنَا فِيمَا رَزَقَنَا أَنْ نَكْسُوَ الْحِجَارَةَ وَاللَّبِنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَقَطَعْتُهُ وَجَعَلْتُهُ وِسَادَتَيْنِ وَحَشَوْتُهُمَا لِيفًا فَلَمْ يُنْكِرْ ذَلِكَ عَلَىَّ ‏.‏

Abu Talha al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Nabiy ﷺning: ‹Ichida it yoki suvrat boʻlgan uyga farishtalar kirmaydilar›, deyayotganlarini eshitdim», dedi. Va (Zayd ibn Xolid Said ibn Yasorga): «Yur, moʻminlar onasi Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga borib, undan bu haqda soʻraylik», dedi. Bas, biz bordik va: «Ey moʻminlar onasi, Abu Talha bizga Rasululloh ﷺdan shunday-shunday hadis aytib berdi, siz Nabiy ﷺning buni zikr qilganlarini eshitganmisiz?» dedik. U: «Yoʻq, lekin men sizlarga u zotning oʻzim koʻrgan ishlarini aytib beraman: Rasululloh ﷺ baʼzi gʻazotlaridan biriga chiqdilar, men esa u zotning qaytishlarini kutib turardim. Bizda boʻlgan bir gilamni olib, uni (eshik) eniga osib qoʻydim. U zot kelganlarida men ularni qarshilab: ‹Assalomu alaykum, yo Rasululloh, va rahmatullohi va barakotuh. Sizni aziz va karam egasi qilgan Allohga hamdlar boʻlsin›, dedim. U zot uyga qarab, gilamni koʻrdilar va menga hech narsa qaytarmadilar, men yuzlarida noxushlikni koʻrdim. Soʻng gilamning oldiga borib, uni yulib tashladilar-da: ‹Albatta, Alloh bizga rizq qilib bergan narsani toshu-gʻishtga kiydirishni buyurmagan›, dedilar», dedi. (Oisha) aytdi: «Bas, men uni kesib, ikkita bolip qildim va ikkovining ichini xurmo tolasi bilan toʻldirdim. U zot buni menga inkor qilmadilar».Абу Талҳа ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Набий ﷺнинг: ‹Ичида ит ёки суврат бўлган уйга фаришталар кирмайдилар›, деяётганларини эшитдим», деди. Ва (Зайд ибн Холид Саид ибн Ясорга): «Юр, мўминлар онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига бориб, ундан бу ҳақда сўрайлик», деди. Бас, биз бордик ва: «Эй мўминлар онаси, Абу Талҳа бизга Расулуллоҳ ﷺдан шундай-шундай ҳадис айтиб берди, сиз Набий ﷺнинг буни зикр қилганларини эшитганмисиз?» дедик. У: «Йўқ, лекин мен сизларга у зотнинг ўзим кўрган ишларини айтиб бераман: Расулуллоҳ ﷺ баъзи ғазотларидан бирига чиқдилар, мен эса у зотнинг қайтишларини кутиб турардим. Бизда бўлган бир гиламни олиб, уни (эшик) энига осиб қўйдим. У зот келганларида мен уларни қаршилаб: ‹Ассалому алайкум, ё Расулуллоҳ, ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Сизни азиз ва карам эгаси қилган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин›, дедим. У зот уйга қараб, гиламни кўрдилар ва менга ҳеч нарса қайтармадилар, мен юзларида нохушликни кўрдим. Сўнг гиламнинг олдига бориб, уни юлиб ташладилар-да: ‹Албатта, Аллоҳ бизга ризқ қилиб берган нарсани тошу-ғиштга кийдиришни буюрмаган›, дедилар», деди. (Оиша) айтди: «Бас, мен уни кесиб, иккита болип қилдим ва икковининг ичини хурмо толаси билан тўлдирдим. У зот буни менга инкор қилмадилар».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ قَالَ فَقُلْتُ يَا أُمَّهْ إِنَّ هَذَا حَدَّثَنِي أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَقَالَ فِيهِ سَعِيدُ بْنُ يَسَارٍ مَوْلَى بَنِي النَّجَّارِ ‏.‏

Ushbu hadis Suhaildan oʻz sanadi bilan oldingisiga oʻxshash rivoyat qilingan. Unda (roviy): «Men: ‹Ey ona, mana bu (kishi) menga Nabiy ﷺ aytdilar deb hadis aytib berdi›, dedim», dedi. Va unda Said ibn Yasorni «Banu Najjorning mavlosi» deb aytdi.Ушбу ҳадис Суҳаилдан ўз санади билан олдингисига ўхшаш ривоят қилинган. Унда (ровий): «Мен: ‹Эй она, мана бу (киши) менга Набий ﷺ айтдилар деб ҳадис айтиб берди›, дедим», деди. Ва унда Саид ибн Ясорни «Бану Нажжорнинг мавлоси» деб айтди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمَلاَئِكَةَ لاَ تَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ صُورَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بُسْرٌ ثُمَّ اشْتَكَى زَيْدٌ فَعُدْنَاهُ فَإِذَا عَلَى بَابِهِ سِتْرٌ فِيهِ صُورَةٌ فَقُلْتُ لِعُبَيْدِ اللَّهِ الْخَوْلاَنِيِّ رَبِيبِ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَلَمْ يُخْبِرْنَا زَيْدٌ عَنِ الصُّوَرِ يَوْمَ الأَوَّلِ فَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ أَلَمْ تَسْمَعْهُ حِينَ قَالَ إِلاَّ رَقْمًا فِي ثَوْبٍ ‏.‏

Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, ichida surat boʻlgan uyga farishtalar kirmaydilar›, dedilar», dedi. Busr (ibn Said) aytadi: «Soʻng Zayd kasal boʻlib qoldi, biz uni koʻrgani bordik. Eshigida ichida surat boʻlgan parda osigʻliq edi. Men Nabiy ﷺning zavjalari Maymunaning oʻgay oʻgʻli Ubaydulloh al-Xavloniyga: ‹Zayd avvalgi kuni bizga suratlar haqida aytmaganmidi?› dedim. Ubaydulloh: ‹Sen uning: «Matodagi naqshdan boshqa», deganini eshitmadingmi?› dedi».Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, ичида сурат бўлган уйга фаришталар кирмайдилар›, дедилар», деди. Буср (ибн Саид) айтади: «Сўнг Зайд касал бўлиб қолди, биз уни кўргани бордик. Эшигида ичида сурат бўлган парда осиғлиқ эди. Мен Набий ﷺнинг завжалари Маймунанинг ўгай ўғли Убайдуллоҳ ал-Хавлонийга: ‹Зайд аввалги куни бизга суратлар ҳақида айтмаганмиди?› дедим. Убайдуллоҳ: ‹Сен унинг: «Матодаги нақшдан бошқа», деганини эшитмадингми?› деди».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنَّ إِسْمَاعِيلَ بْنَ عَبْدِ الْكَرِيمِ، حَدَّثَهُمْ قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِي ابْنَ عَقِيلٍ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه - زَمَنَ الْفَتْحِ وَهُوَ بِالْبَطْحَاءِ أَنْ يَأْتِيَ الْكَعْبَةَ فَيَمْحُوَ كُلَّ صُورَةٍ فِيهَا فَلَمْ يَدْخُلْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى مُحِيَتْ كُلُّ صُورَةٍ فِيهَا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Makka fathi paytida, oʻzlari Bathoda turganlarida, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ga Kaʼbaga borib, undagi har bir suratni oʻchirib tashlashni buyurdilar. Undagi har bir surat oʻchirilmaguncha Nabiy ﷺ unga kirmadilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Макка фатҳи пайтида, ўзлари Батҳода турганларида, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)га Каъбага бориб, ундаги ҳар бир суратни ўчириб ташлашни буюрдилар. Ундаги ҳар бир сурат ўчирилмагунча Набий ﷺ унга кирмадилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ السَّبَّاقِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي مَيْمُونَةُ، زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ وَعَدَنِي أَنْ يَلْقَانِيَ اللَّيْلَةَ فَلَمْ يَلْقَنِي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ وَقَعَ فِي نَفْسِهِ جَرْوُ كَلْبٍ تَحْتَ بِسَاطٍ لَنَا فَأَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِهِ مَاءً فَنَضَحَ بِهِ مَكَانَهُ فَلَمَّا لَقِيَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ إِنَّا لاَ نَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ صُورَةٌ فَأَصْبَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ حَتَّى إِنَّهُ لَيَأْمُرُ بِقَتْلِ كَلْبِ الْحَائِطِ الصَّغِيرِ وَيَتْرُكُ كَلْبَ الْحَائِطِ الْكَبِيرِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Menga Nabiy ﷺning zavjalari Maymuna (roziyallohu anho) Nabiy ﷺ aytdilar deb hadis aytib berdi», dedi. U zot: «Albatta, Jabroil alayhissalom menga bu kecha uchrashishni vaʼda qilgan edi, ammo u menga uchramadi», dedilar. Soʻng u zotning xayollariga bizning toʻshagimiz tagidagi it bolasi keldi. Bas, u zot buni (chiqarishni) buyurdilar, u chiqarildi. Soʻng qoʻllariga suv olib, uning oʻrniga sepdilar. Jabroil alayhissalom u zotga uchraganida: «Biz ichida it yoki surat boʻlgan uyga kirmaymiz», dedi. Bas, Nabiy ﷺ tongni qarshilab, itlarni oʻldirishni buyurdilar, hatto kichik bogʻning itini oʻldirishni buyurib, katta bogʻning itini esa qoldirar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Менга Набий ﷺнинг завжалари Маймуна (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺ айтдилар деб ҳадис айтиб берди», деди. У зот: «Албатта, Жаброил алайҳиссалом менга бу кеча учрашишни ваъда қилган эди, аммо у менга учрамади», дедилар. Сўнг у зотнинг хаёлларига бизнинг тўшагимиз тагидаги ит боласи келди. Бас, у зот буни (чиқаришни) буюрдилар, у чиқарилди. Сўнг қўлларига сув олиб, унинг ўрнига сепдилар. Жаброил алайҳиссалом у зотга учраганида: «Биз ичида ит ёки сурат бўлган уйга кирмаймиз», деди. Бас, Набий ﷺ тонгни қаршилаб, итларни ўлдиришни буюрдилар, ҳатто кичик боғнинг итини ўлдиришни буюриб, катта боғнинг итини эса қолдирар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، مَحْبُوبُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَانِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ لِي أَتَيْتُكَ الْبَارِحَةَ فَلَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَكُونَ دَخَلْتُ إِلاَّ أَنَّهُ كَانَ عَلَى الْبَابِ تَمَاثِيلُ وَكَانَ فِي الْبَيْتِ قِرَامُ سِتْرٍ فِيهِ تَمَاثِيلُ وَكَانَ فِي الْبَيْتِ كَلْبٌ فَمُرْ بِرَأْسِ التِّمْثَالِ الَّذِي فِي الْبَيْتِ يُقْطَعُ فَيَصِيرُ كَهَيْئَةِ الشَّجَرَةِ وَمُرْ بِالسِّتْرِ فَلْيُقْطَعْ فَلْيُجْعَلْ مِنْهُ وِسَادَتَيْنِ مَنْبُوذَتَيْنِ تُوطَآنِ وَمُرْ بِالْكَلْبِ فَلْيُخْرَجْ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِذَا الْكَلْبُ لِحَسَنٍ أَوْ حُسَيْنٍ كَانَ تَحْتَ نَضَدٍ لَهُمْ فَأَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَالنَّضَدُ شَىْءٌ تُوضَعُ عَلَيْهِ الثِّيَابُ شِبْهُ السَّرِيرِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ shunday dedilar», dedi: «Menga Jabroil alayhissalom kelib menga: ‹Men senikiga kecha kelgan edim, lekin kirishimga eshik ustida suratlar boʻlganidan boshqa narsa toʻsqinlik qilmadi. Uyda esa ichida suratlar boʻlgan naqshli parda bor edi, yana uyda it ham bor edi. Bas, uydagi suratning boshini kesishni buyurgin, shunda u daraxt shakliga kiradi. Pardani ham kesishni buyurgin, undan ikkita yostiq qilinsin-da, oyoq ostiga tashlab qoʻyilsin. Itni ham chiqarishni buyurgin›, dedi». Bas, Rasululloh ﷺ shunday qildilar. Qarasa, it ularning karavotlari tagida boʻlgan Hasan yoki Husaynniki ekan. U zot buni (chiqarishni) buyurdilar, u chiqarildi. Abu Dovud aytdi: Nazad — kiyimlar qoʻyiladigan, karavotga oʻxshash bir narsadir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар», деди: «Менга Жаброил алайҳиссалом келиб менга: ‹Мен сеникига кеча келган эдим, лекин киришимга эшик устида суратлар бўлганидан бошқа нарса тўсқинлик қилмади. Уйда эса ичида суратлар бўлган нақшли парда бор эди, яна уйда ит ҳам бор эди. Бас, уйдаги суратнинг бошини кесишни буюргин, шунда у дарахт шаклига киради. Пардани ҳам кесишни буюргин, ундан иккита ёстиқ қилинсин-да, оёқ остига ташлаб қўйилсин. Итни ҳам чиқаришни буюргин›, деди». Бас, Расулуллоҳ ﷺ шундай қилдилар. Қараса, ит уларнинг каравотлари тагида бўлган Ҳасан ёки Ҳусайнники экан. У зот буни (чиқаришни) буюрдилар, у чиқарилди. Абу Довуд айтди: Назад — кийимлар қўйиладиган, каравотга ўхшаш бир нарсадир.