حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُقْبَلُ صَلاَةُ مَنْ أَحْدَثَ حَتَّى يَتَوَضَّأَ ‏"‏‏.‏ قَالَ رَجُلٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ مَا الْحَدَثُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ فُسَاءٌ أَوْ ضُرَاطٌ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hadas (bavl, gʻoit yoki shamol chiqarish) qilgan kishining namozi, u tahorat olmaguncha, qabul boʻlmaydi», — dedilar. Hazramavtlik bir kishi Abu Hurayradan: «Hadas nima?» — deb soʻradi. Abu Hurayra: «Hadas — shamol (yel) chiqarishdir», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳадас (бавл, ғоит ёки шамол чиқариш) қилган кишининг намози, у таҳорат олмагунча, қабул бўлмайди», — дедилар. Ҳазрамавтлик бир киши Абу Ҳурайрадан: «Ҳадас нима?» — деб сўради. Абу Ҳурайра: «Ҳадас — шамол (ел) чиқаришдир», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ نُعَيْمٍ الْمُجْمِرِ، قَالَ رَقِيتُ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ عَلَى ظَهْرِ الْمَسْجِدِ، فَتَوَضَّأَ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ أُمَّتِي يُدْعَوْنَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ غُرًّا مُحَجَّلِينَ مِنْ آثَارِ الْوُضُوءِ، فَمَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يُطِيلَ غُرَّتَهُ فَلْيَفْعَلْ ‏"‏‏.‏

Nuaym al-Mujmir rivoyat qiladi: Bir kuni men Abu Hurayra bilan masjid tomiga chiqdim. U tahorat olib: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Qiyomat kuni mening ummatim tahorat izidan (yuz va aʼzolari nurlanib) gʻurran muhajjalun deb chaqiriladi. Kim oʻz nurini koʻpaytira olsa, koʻpaytirsin (yaʼni tahoratni mukammal qilsin)›», — dedi.Нуайм ал-Мужмир ривоят қилади: Бир куни мен Абу Ҳурайра билан масжид томига чиқдим. У таҳорат олиб: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Қиёмат куни менинг умматим таҳорат изидан (юз ва аъзолари нурланиб) ғурран муҳажжалун деб чақирилади. Ким ўз нурини кўпайтира олса, кўпайтирсин (яъни таҳоратни мукаммал қилсин)›», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَعَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّهُ شَكَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الرَّجُلُ الَّذِي يُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهُ يَجِدُ الشَّىْءَ فِي الصَّلاَةِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَنْفَتِلْ ـ أَوْ لاَ يَنْصَرِفْ ـ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا ‏"‏‏.‏

Abbod ibn Tamim amakisidan rivoyat qiladi: Amakim Rasululloh ﷺ dan namozda shamol chiqqan deb gumon qilgan kishi haqida soʻradi. Rasululloh ﷺ: «U ovoz eshitmaguncha yoki hid sezmaguncha, namozni tark etmasin», — dedilar.Аббод ибн Тамим амакисидан ривоят қилади: Амаким Расулуллоҳ ﷺ дан намозда шамол чиққан деб гумон қилган киши ҳақида сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «У овоз эшитмагунча ёки ҳид сезмагунча, намозни тарк этмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَامَ حَتَّى نَفَخَ ثُمَّ صَلَّى ـ وَرُبَّمَا قَالَ اضْطَجَعَ حَتَّى نَفَخَ ـ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى‏.‏ ثُمَّ حَدَّثَنَا بِهِ سُفْيَانُ مَرَّةً بَعْدَ مَرَّةٍ عَنْ عَمْرٍو عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ لَيْلَةً، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنَ اللَّيْلِ، فَلَمَّا كَانَ فِي بَعْضِ اللَّيْلِ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَوَضَّأَ مِنْ شَنٍّ مُعَلَّقٍ وُضُوءًا خَفِيفًا ـ يُخَفِّفُهُ عَمْرٌو وَيُقَلِّلُهُ ـ وَقَامَ يُصَلِّي فَتَوَضَّأْتُ نَحْوًا مِمَّا تَوَضَّأَ، ثُمَّ جِئْتُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ عَنْ شِمَالِهِ ـ فَحَوَّلَنِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ، ثُمَّ صَلَّى مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ اضْطَجَعَ، فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ، ثُمَّ أَتَاهُ الْمُنَادِي فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ، فَقَامَ مَعَهُ إِلَى الصَّلاَةِ، فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏ قُلْنَا لِعَمْرٍو إِنَّ نَاسًا يَقُولُونَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَنَامُ عَيْنُهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُ رُؤْيَا الأَنْبِيَاءِ وَحْىٌ، ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="37" aya_start="102" aya_end="102"]{‏إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ‏}‏‏.‏

Kurayb (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos dedi: «Paygʻambar ﷺ xurrak otadigan darajada uxladilar, soʻng namoz oʻqidilar (yoki: nafas ovozi eshitilguncha yotib, soʻng turib namoz oʻqidilar)». Ibn Abbos qoʻshimcha qildi: «Men xolam Maymunaning uyida tunadim. Paygʻambar ﷺ kechaning bir qismida uxladilar, soʻng kechaning oxirida turib, osilgan meshdan yengil (mukammal) tahorat oldilar va namozga turdilar. Men ham shunga oʻxshash tahorat oldim, soʻng borib ularning chap tomonlarida turdim. U zot meni oʻng tomonlariga tortdilar va Alloh xohlagan miqdorda namoz oʻqidilar, soʻng yotib, nafas ovozi eshitilguncha uxladilar. Keyin muazzin kelib, namoz vaqti boʻlganini aytdi. Paygʻambar ﷺ yangi tahorat olmay, u bilan namozga chiqdilar». (Sufyon Amrga: baʼzilar ‹Rasululloh ﷺ ning koʻzlari uxlaydi, lekin qalbi uxlamaydi› der ekan, dedi. Amr: ‹Men Ubayd ibn Umayrning paygʻambarlarning tushlari vahiy edi deganini eshitdim›, — dedi va: ‹Men (Ibrohim) tushimda seni soʻyayotganimni koʻryapman› (Soffot, 102) — oyatini oʻqidi.)Курайб (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос деди: «Пайғамбар ﷺ хуррак отадиган даражада ухладилар, сўнг намоз ўқидилар (ёки: нафас овози эшитилгунча ётиб, сўнг туриб намоз ўқидилар)». Ибн Аббос қўшимча қилди: «Мен холам Маймунанинг уйида тунадим. Пайғамбар ﷺ кечанинг бир қисмида ухладилар, сўнг кечанинг охирида туриб, осилган мешдан енгил (мукаммал) таҳорат олдилар ва намозга турдилар. Мен ҳам шунга ўхшаш таҳорат олдим, сўнг бориб уларнинг чап томонларида турдим. У зот мени ўнг томонларига тортдилар ва Аллоҳ хоҳлаган миқдорда намоз ўқидилар, сўнг ётиб, нафас овози эшитилгунча ухладилар. Кейин муаззин келиб, намоз вақти бўлганини айтди. Пайғамбар ﷺ янги таҳорат олмай, у билан намозга чиқдилар». (Суфён Амрга: баъзилар ‹Расулуллоҳ ﷺ нинг кўзлари ухлайди, лекин қалби ухламайди› дер экан, деди. Амр: ‹Мен Убайд ибн Умайрнинг пайғамбарларнинг тушлари ваҳий эди деганини эшитдим›, — деди ва: ‹Мен (Иброҳим) тушимда сени сўяётганимни кўряпман› (Соффот, 102) — оятини ўқиди.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عَرَفَةَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ، ثُمَّ تَوَضَّأَ وَلَمْ يُسْبِغِ الْوُضُوءَ‏.‏ فَقُلْتُ الصَّلاَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ أَمَامَكَ ‏"‏‏.‏ فَرَكِبَ، فَلَمَّا جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ نَزَلَ فَتَوَضَّأَ، فَأَسْبَغَ الْوُضُوءَ، ثُمَّ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ، ثُمَّ أَنَاخَ كُلُّ إِنْسَانٍ بَعِيرَهُ فِي مَنْزِلِهِ، ثُمَّ أُقِيمَتِ الْعِشَاءُ فَصَلَّى وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotdan (qaytib) yoʻlga chiqdilar; togʻ dovoniga yetganda tushib, bavl qildilar va toʻliq boʻlmagan (yengil) tahorat oldilar. Men: «Namoz (vaqti boʻldimi), yo Rasululloh?» — dedim. U zot: «Namoz(joyi) oldingda», — dedilar. U zot (ulovga) minib, Muzdalifaga yetganda tushib, mukammal tahorat oldilar. Soʻng iqomat aytilib, u zot shom namozini oʻqidilar. Soʻng har kim tuyasini oʻz joyiga choʻktirdi. Keyin xufton namozi uchun iqomat aytildi va u zot uni oʻqidilar; bu ikki namoz (shom va xufton) orasida boshqa namoz oʻqilmadi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан (қайтиб) йўлга чиқдилар; тоғ довонига етганда тушиб, бавл қилдилар ва тўлиқ бўлмаган (енгил) таҳорат олдилар. Мен: «Намоз (вақти бўлдими), ё Расулуллоҳ?» — дедим. У зот: «Намоз(жойи) олдингда», — дедилар. У зот (уловга) миниб, Муздалифага етганда тушиб, мукаммал таҳорат олдилар. Сўнг иқомат айтилиб, у зот шом намозини ўқидилар. Сўнг ҳар ким туясини ўз жойига чўктирди. Кейин хуфтон намози учун иқомат айтилди ва у зот уни ўқидилар; бу икки намоз (шом ва хуфтон) орасида бошқа намоз ўқилмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ، مَنْصُورُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ بِلاَلٍ ـ يَعْنِي سُلَيْمَانَ ـ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ، فَمَضْمَضَ بِهَا وَاسْتَنْشَقَ، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ، فَجَعَلَ بِهَا هَكَذَا، أَضَافَهَا إِلَى يَدِهِ الأُخْرَى، فَغَسَلَ بِهِمَا وَجْهَهُ، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ، فَغَسَلَ بِهَا يَدَهُ الْيُمْنَى، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ، فَغَسَلَ بِهَا يَدَهُ الْيُسْرَى، ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَرَشَّ عَلَى رِجْلِهِ الْيُمْنَى حَتَّى غَسَلَهَا، ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً أُخْرَى، فَغَسَلَ بِهَا رِجْلَهُ ـ يَعْنِي الْيُسْرَى ـ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ‏.‏

Ato ibn Yasor (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos tahorat olib, yuzini (shunday) yuvdi: bir hovuch suv olib, ogʻzini chaydi va burniga suv tortib qoqdi; soʻng yana bir hovuch (suv) olib, ikki qoʻlini qoʻshib yuzini yuvdi; yana bir hovuch suv olib, oʻng bilagini yuvdi; yana bir hovuch suv olib, chap bilagini yuvdi; soʻng boshiga mash tortdi; yana bir hovuch suv olib, oʻng oyogʻiga (toʻpigigacha) quyib yaxshilab yuvdi; xuddi shunday yana bir hovuch suv bilan chap oyogʻini yuvdi va: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday tahorat olayotganlarini koʻrdim», — dedi.Ато ибн Ясор (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос таҳорат олиб, юзини (шундай) ювди: бир ҳовуч сув олиб, оғзини чайди ва бурнига сув тортиб қоқди; сўнг яна бир ҳовуч (сув) олиб, икки қўлини қўшиб юзини ювди; яна бир ҳовуч сув олиб, ўнг билагини ювди; яна бир ҳовуч сув олиб, чап билагини ювди; сўнг бошига маш тортди; яна бир ҳовуч сув олиб, ўнг оёғига (тўпигигача) қуйиб яхшилаб ювди; худди шундай яна бир ҳовуч сув билан чап оёғини ювди ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай таҳорат олаётганларини кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا أَتَى أَهْلَهُ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا‏.‏ فَقُضِيَ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ، لَمْ يَضُرَّهُ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar biringiz ahli bilan yaqinlik qilmoqchi boʻlganda (boshlashdan oldin): ‹Bismillah. Allohim, bizni shaytondan saqla va bizga beradigan (farzandni) shaytondan saqla›, — desa, agar (shu yaqinlikdan) farzand taqdir qilingan boʻlsa, shayton unga hech qachon zarar yetkaza olmaydi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар бирингиз аҳли билан яқинлик қилмоқчи бўлганда (бошлашдан олдин): ‹Бисмиллаҳ. Аллоҳим, бизни шайтондан сақла ва бизга берадиган (фарзандни) шайтондан сақла›, — деса, агар (шу яқинликдан) фарзанд тақдир қилинган бўлса, шайтон унга ҳеч қачон зарар етказа олмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ الْخَلاَءَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ ابْنُ عَرْعَرَةَ عَنْ شُعْبَةَ‏.‏ وَقَالَ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ إِذَا أَتَى الْخَلاَءَ‏.‏ وَقَالَ مُوسَى عَنْ حَمَّادٍ إِذَا دَخَلَ‏.‏ وَقَالَ سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَدْخُلَ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojatxonaga kirmoqchi boʻlganlarida: «Allohumma inni aʼuzu bika minal-xubusi val-xabois (Allohim, men barcha yomon va xabis narsalardan Senden panoh soʻrayman)», — der edilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожатхонага кирмоқчи бўлганларида: «Аллоҳумма инни аъузу бика минал-хубуси вал-хабоис (Аллоҳим, мен барча ёмон ва хабис нарсалардан Сенден паноҳ сўрайман)», — дер эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْخَلاَءَ، فَوَضَعْتُ لَهُ وَضُوءًا قَالَ ‏"‏ مَنْ وَضَعَ هَذَا ‏"‏‏.‏ فَأُخْبِرَ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ فَقِّهْهُ فِي الدِّينِ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ hojatxonaga kirdilar, men u zotning tahoratlari uchun suv qoʻydim. U zot: «Buni kim qoʻydi?» — dedilar. (Men qoʻyganim) aytildi. Shunda u zot: «Allohim, uni dinda faqih (chuqur biluvchi) qil!» — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ ҳожатхонага кирдилар, мен у зотнинг таҳоратлари учун сув қўйдим. У зот: «Буни ким қўйди?» — дедилар. (Мен қўйганим) айтилди. Шунда у зот: «Аллоҳим, уни динда фақиҳ (чуқур билувчи) қил!» — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَتَى أَحَدُكُمُ الْغَائِطَ فَلاَ يَسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَلاَ يُوَلِّهَا ظَهْرَهُ، شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُوا ‏"‏‏.‏

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar biringiz hojat uchun ochiq joyga chiqsa, qiblaga yuz ham, orqa ham qilmasin; balki sharq yoki gʻarb tomonga (yuz) qilsin», — dedilar.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бирингиз ҳожат учун очиқ жойга чиқса, қиблага юз ҳам, орқа ҳам қилмасин; балки шарқ ёки ғарб томонга (юз) қилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ إِنَّ نَاسًا يَقُولُونَ إِذَا قَعَدْتَ عَلَى حَاجَتِكَ، فَلاَ تَسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَلاَ بَيْتَ الْمَقْدِسِ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَقَدِ ارْتَقَيْتُ يَوْمًا عَلَى ظَهْرِ بَيْتٍ لَنَا، فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى لَبِنَتَيْنِ مُسْتَقْبِلاً بَيْتَ الْمَقْدِسِ لِحَاجَتِهِ‏.‏ وَقَالَ لَعَلَّكَ مِنَ الَّذِينَ يُصَلُّونَ عَلَى أَوْرَاكِهِمْ، فَقُلْتُ لاَ أَدْرِي وَاللَّهِ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ يَعْنِي الَّذِي يُصَلِّي وَلاَ يَرْتَفِعُ عَنِ الأَرْضِ، يَسْجُدُ وَهُوَ لاَصِقٌ بِالأَرْضِ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar: «Hojat uchun oʻtirganda, qiblaga yoki Baytul-Maqdisga (Quddusga) yuz qilma», — deyishadi. Men ularga (shunday) dedim: «Bir kun uyimizning tomiga chiqdim va Rasululloh ﷺ ni ikki gʻisht ustida, Baytul-Maqdisga qarab hojat chiqarayotgan holda koʻrdim» (lekin u zot toʻsiq orqasida edilar).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар: «Ҳожат учун ўтирганда, қиблага ёки Байтул-Мақдисга (Қуддусга) юз қилма», — дейишади. Мен уларга (шундай) дедим: «Бир кун уйимизнинг томига чиқдим ва Расулуллоҳ ﷺ ни икки ғишт устида, Байтул-Мақдисга қараб ҳожат чиқараётган ҳолда кўрдим» (лекин у зот тўсиқ орқасида эдилар).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم كُنَّ يَخْرُجْنَ بِاللَّيْلِ إِذَا تَبَرَّزْنَ إِلَى الْمَنَاصِعِ ـ وَهُوَ صَعِيدٌ أَفْيَحُ ـ فَكَانَ عُمَرُ يَقُولُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم احْجُبْ نِسَاءَكَ‏.‏ فَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ، فَخَرَجَتْ سَوْدَةُ بِنْتُ زَمْعَةَ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً مِنَ اللَّيَالِي عِشَاءً، وَكَانَتِ امْرَأَةً طَوِيلَةً، فَنَادَاهَا عُمَرُ أَلاَ قَدْ عَرَفْنَاكِ يَا سَوْدَةُ‏.‏ حِرْصًا عَلَى أَنْ يَنْزِلَ الْحِجَابُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ الْحِجَابِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning ayollari kechasi hojat uchun Manosiʼ (Madinadagi Baqiʼ yaqinida keng ochiq joy)ga chiqar edilar. Umar Paygʻambar ﷺ ga: «Ayollaringizni (pardaga) buyuring», — der edi, lekin Rasululloh ﷺ (hali) shunday qilmagan edi. Bir kechasi Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Savda binti Zamʼa — u baland boʻyli ayol edi — xufton paytida (tashqariga) chiqdi. Umar unga: «Seni tanidim, ey Savda!» — dedi; u hijob (oyatlari) nozil boʻlishini juda istagani uchun shunday dedi. Shunda Alloh hijob (oyatlari)ni nozil qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг аёллари кечаси ҳожат учун Маносиъ (Мадинадаги Бақиъ яқинида кенг очиқ жой)га чиқар эдилар. Умар Пайғамбар ﷺ га: «Аёлларингизни (пардага) буюринг», — дер эди, лекин Расулуллоҳ ﷺ (ҳали) шундай қилмаган эди. Бир кечаси Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Савда бинти Замъа — у баланд бўйли аёл эди — хуфтон пайтида (ташқарига) чиқди. Умар унга: «Сени танидим, эй Савда!» — деди; у ҳижоб (оятлари) нозил бўлишини жуда истагани учун шундай деди. Шунда Аллоҳ ҳижоб (оятлари)ни нозил қилди.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَدْ أُذِنَ أَنْ تَخْرُجْنَ فِي حَاجَتِكُنَّ ‏"‏‏.‏ قَالَ هِشَامٌ يَعْنِي الْبَرَازَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ zavjalariga: «Sizlarga hojat uchun (tashqariga) chiqishga izn berildi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ завжаларига: «Сизларга ҳожат учун (ташқарига) чиқишга изн берилди», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ ارْتَقَيْتُ فَوْقَ ظَهْرِ بَيْتِ حَفْصَةَ لِبَعْضِ حَاجَتِي، فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْضِي حَاجَتَهُ مُسْتَدْبِرَ الْقِبْلَةِ مُسْتَقْبِلَ الشَّأْمِ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bir yumush bilan Hafsaning uyi tomiga chiqdim va Rasululloh ﷺ ni Shomga yuzlanib, qiblaga orqa qilgan holda hojat chiqarayotgan holda koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен бир юмуш билан Ҳафсанинг уйи томига чиқдим ва Расулуллоҳ ﷺ ни Шомга юзланиб, қиблага орқа қилган ҳолда ҳожат чиқараётган ҳолда кўрдим.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، أَنَّ عَمَّهُ، وَاسِعَ بْنَ حَبَّانَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ أَخْبَرَهُ قَالَ لَقَدْ ظَهَرْتُ ذَاتَ يَوْمٍ عَلَى ظَهْرِ بَيْتِنَا، فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاعِدًا عَلَى لَبِنَتَيْنِ مُسْتَقْبِلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kun uyimizning tomiga chiqib, Rasululloh ﷺ ni ikki gʻisht ustida, Baytul-Maqdisga qarab hojat chiqarayotgan holda koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кун уйимизнинг томига чиқиб, Расулуллоҳ ﷺ ни икки ғишт устида, Байтул-Мақдисга қараб ҳожат чиқараётган ҳолда кўрдим.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي مُعَاذٍ ـ وَاسْمُهُ عَطَاءُ بْنُ أَبِي مَيْمُونَةَ ـ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا خَرَجَ لِحَاجَتِهِ أَجِيءُ أَنَا وَغُلاَمٌ مَعَنَا إِدَاوَةٌ مِنْ مَاءٍ‏.‏ يَعْنِي يَسْتَنْجِي بِهِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hojatga borganlarida, men yana bir bola bilan suvga toʻla idishni (koʻtarib) u zot bilan birga borardik. (Hishom: ‹U zot u bilan avratini yuvar edilar› deb izohladi.)Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатга борганларида, мен яна бир бола билан сувга тўла идишни (кўтариб) у зот билан бирга борардик. (Ҳишом: ‹У зот у билан авратини ювар эдилар› деб изоҳлади.)

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي مُعَاذٍ ـ هُوَ عَطَاءُ بْنُ أَبِي مَيْمُونَةَ ـ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا خَرَجَ لِحَاجَتِهِ تَبِعْتُهُ أَنَا وَغُلاَمٌ مِنَّا مَعَنَا إِدَاوَةٌ مِنْ مَاءٍ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hojatga borganlarida, men bizdan boshqa bir bola bilan suvga toʻla idishni (koʻtarib) u zotning orqasidan borardik.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатга борганларида, мен биздан бошқа бир бола билан сувга тўла идишни (кўтариб) у зотнинг орқасидан борардик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ الْخَلاَءَ، فَأَحْمِلُ أَنَا وَغُلاَمٌ إِدَاوَةً مِنْ مَاءٍ، وَعَنَزَةً، يَسْتَنْجِي بِالْمَاءِ‏.‏ تَابَعَهُ النَّضْرُ وَشَاذَانُ عَنْ شُعْبَةَ‏.‏ الْعَنَزَةُ عَصًا عَلَيْهِ زُجٌّ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hojatga borganlarida, men yana bir bola bilan suvga toʻla idish va bir nayza (yoki tayoq) koʻtarib borardik.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатга борганларида, мен яна бир бола билан сувга тўла идиш ва бир найза (ёки таёқ) кўтариб борардик.

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ ـ هُوَ الدَّسْتَوَائِيُّ ـ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا شَرِبَ أَحَدُكُمْ فَلاَ يَتَنَفَّسْ فِي الإِنَاءِ، وَإِذَا أَتَى الْخَلاَءَ فَلاَ يَمَسَّ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِ، وَلاَ يَتَمَسَّحْ بِيَمِينِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz suv ichganda, idish ichiga nafas chiqarmasin; biringiz hojatxonaga borganda, zakarini oʻng qoʻli bilan ushlamasin va avratini oʻng qoʻli bilan tozalamasin», — dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз сув ичганда, идиш ичига нафас чиқармасин; бирингиз ҳожатхонага борганда, закарини ўнг қўли билан ушламасин ва авратини ўнг қўли билан тозаламасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا بَالَ أَحَدُكُمْ فَلاَ يَأْخُذَنَّ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِ، وَلاَ يَسْتَنْجِي بِيَمِينِهِ، وَلاَ يَتَنَفَّسْ فِي الإِنَاءِ ‏"‏‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz bavl qilganda, zakarini yoki avratini oʻng qoʻli bilan ushlamasin; (suv ichganda esa) idish ichiga nafas chiqarmasin», — dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз бавл қилганда, закарини ёки авратини ўнг қўли билан ушламасин; (сув ичганда эса) идиш ичига нафас чиқармасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدِ بْنِ عَمْرٍو الْمَكِّيُّ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ اتَّبَعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَخَرَجَ لِحَاجَتِهِ، فَكَانَ لاَ يَلْتَفِتُ فَدَنَوْتُ مِنْهُ فَقَالَ ‏"‏ ابْغِنِي أَحْجَارًا أَسْتَنْفِضْ بِهَا ـ أَوْ نَحْوَهُ ـ وَلاَ تَأْتِنِي بِعَظْمٍ وَلاَ رَوْثٍ ‏"‏‏.‏ فَأَتَيْتُهُ بِأَحْجَارٍ بِطَرَفِ ثِيَابِي فَوَضَعْتُهَا إِلَى جَنْبِهِ وَأَعْرَضْتُ عَنْهُ، فَلَمَّا قَضَى أَتْبَعَهُ بِهِنَّ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ hojatga chiqayotganlarida orqalaridan ergashdim. U zot u yoq-bu yoqqa qaramas edilar. Men yaqinlashganimda, u zot menga: «Menga tozalanish uchun (necha) tosh olib kel — suyak yoki tezak keltirma», — dedilar (yoki shunga oʻxshash narsa). Men toshlarni etagimga solib olib keldim va u zotning yonlariga qoʻyib, oʻzim chetga chiqdim. U zot (hojatdan) chiqgach, ularni ishlatdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ ҳожатга чиқаётганларида орқаларидан эргашдим. У зот у ёқ-бу ёққа қарамас эдилар. Мен яқинлашганимда, у зот менга: «Менга тозаланиш учун (неча) тош олиб кел — суяк ёки тезак келтирма», — дедилар (ёки шунга ўхшаш нарса). Мен тошларни этагимга солиб олиб келдим ва у зотнинг ёнларига қўйиб, ўзим четга чиқдим. У зот (ҳожатдан) чиқгач, уларни ишлатдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ لَيْسَ أَبُو عُبَيْدَةَ ذَكَرَهُ وَلَكِنْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ، يَقُولُ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْغَائِطَ، فَأَمَرَنِي أَنْ آتِيَهُ بِثَلاَثَةِ أَحْجَارٍ، فَوَجَدْتُ حَجَرَيْنِ، وَالْتَمَسْتُ الثَّالِثَ فَلَمْ أَجِدْهُ، فَأَخَذْتُ رَوْثَةً، فَأَتَيْتُهُ بِهَا، فَأَخَذَ الْحَجَرَيْنِ وَأَلْقَى الرَّوْثَةَ وَقَالَ ‏"‏ هَذَا رِكْسٌ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojatga chiqdilar va menden uch tosh keltirishni soʻradilar. Men ikki tosh topdim, uchinchisini qidirib topa olmadim; shuning uchun bir quruq tezak parchasini olib keldim. U zot ikki toshni olib, tezakni tashlab yubordilar va: «Bu — najas (iflos) narsa», — dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожатга чиқдилар ва менден уч тош келтиришни сўрадилар. Мен икки тош топдим, учинчисини қидириб топа олмадим; шунинг учун бир қуруқ тезак парчасини олиб келдим. У зот икки тошни олиб, тезакни ташлаб юбордилар ва: «Бу — нажас (ифлос) нарса», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ تَوَضَّأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَرَّةً مَرَّةً‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ aʼzolarni bir martadan yuvib tahorat oldilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ аъзоларни бир мартадан ювиб таҳорат олдилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ‏.‏

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ aʼzolarni ikki martadan yuvib tahorat oldilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ аъзоларни икки мартадан ювиб таҳорат олдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُوَيْسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَزِيدَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ حُمْرَانَ مَوْلَى عُثْمَانَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، رَأَى عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ دَعَا بِإِنَاءٍ، فَأَفْرَغَ عَلَى كَفَّيْهِ ثَلاَثَ مِرَارٍ فَغَسَلَهُمَا، ثُمَّ أَدْخَلَ يَمِينَهُ فِي الإِنَاءِ فَمَضْمَضَ، وَاسْتَنْشَقَ، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا، وَيَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ثَلاَثَ مِرَارٍ، ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ، ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ ثَلاَثَ مِرَارٍ إِلَى الْكَعْبَيْنِ، ثُمَّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ تَوَضَّأَ نَحْوَ وُضُوئِي هَذَا، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، لاَ يُحَدِّثُ فِيهِمَا نَفْسَهُ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏‏.‏

Humron (Usmonning ozod qilgan quli) rivoyat qiladi: Men Usmon ibn Affon bir idish suv soʻrab, qoʻllariga (suv) quyib uch marta yuvganini koʻrdim. Soʻng oʻng qoʻlini idishga solib, ogʻzini chaydi, burniga suv tortib qoqdi; soʻng yuzini va tirsaklarigacha qoʻllarini uch martadan yuvdi; boshiga mash tortdi; oyoqlarini toʻpigigacha uch martadan yuvdi. Soʻng: «Rasululloh ﷺ: ‹Kim mening tahoratimdek tahorat olib, soʻng (qalban) hech narsa oʻylamasdan ikki rakat namoz oʻqisa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi›, — dedilar», — dedi.Ҳумрон (Усмоннинг озод қилган қули) ривоят қилади: Мен Усмон ибн Аффон бир идиш сув сўраб, қўлларига (сув) қуйиб уч марта ювганини кўрдим. Сўнг ўнг қўлини идишга солиб, оғзини чайди, бурнига сув тортиб қоқди; сўнг юзини ва тирсакларигача қўлларини уч мартадан ювди; бошига маш тортди; оёқларини тўпигигача уч мартадан ювди. Сўнг: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким менинг таҳоратимдек таҳорат олиб, сўнг (қалбан) ҳеч нарса ўйламасдан икки ракат намоз ўқиса, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади›, — дедилар», — деди.

وَعَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قَالَ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَلَكِنْ عُرْوَةُ يُحَدِّثُ عَنْ حُمْرَانَ،، فَلَمَّا تَوَضَّأَ عُثْمَانُ قَالَ أَلاَ أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثًا لَوْلاَ آيَةٌ مَا حَدَّثْتُكُمُوهُ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَتَوَضَّأُ رَجُلٌ فَيُحْسِنُ وُضُوءَهُ، وَيُصَلِّي الصَّلاَةَ إِلاَّ غُفِرَ لَهُ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الصَّلاَةِ حَتَّى يُصَلِّيَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ الآيَةُ ‏[quran sura="2" aya_start="159" aya_end="159"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ‏}‏‏.‏

Usmon (ibn Affon) (roziyallohu anhu) tahorat olgach dedi: «Men sizlarga bir hadis aytaman; agar bir oyat (meni) majbur qilmaganida, uni aytmagan boʻlardim (roviy Urva: bu oyat — ‹Albatta, Biz nozil qilgan ravshan (dalil)larni va hidoyatni yashirganlar...› (Baqara, 159)). Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: ‹Kim mukammal tahorat olib, soʻng farz (jamoat) namozini oʻqisa, Alloh uning oʻsha namoz bilan keyingi namoz orasidagi (gunohlari)ni — uni oʻqigunicha — kechiradi›».Усмон (ибн Аффон) (розияллоҳу анҳу) таҳорат олгач деди: «Мен сизларга бир ҳадис айтаман; агар бир оят (мени) мажбур қилмаганида, уни айтмаган бўлардим (ровий Урва: бу оят — ‹Албатта, Биз нозил қилган равшан (далил)ларни ва ҳидоятни яширганлар...› (Бақара, 159)). Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: ‹Ким мукаммал таҳорат олиб, сўнг фарз (жамоат) намозини ўқиса, Аллоҳ унинг ўша намоз билан кейинги намоз орасидаги (гуноҳлари)ни — уни ўқигунича — кечиради›».

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ تَوَضَّأَ فَلْيَسْتَنْثِرْ، وَمَنِ اسْتَجْمَرَ فَلْيُوتِرْ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim tahorat olsa, burniga suv tortib qoqsin; kim avratini tosh bilan tozalasa, toq (sonda) qilsin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким таҳорат олса, бурнига сув тортиб қоқсин; ким авратини тош билан тозаласа, тоқ (сонда) қилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ فَلْيَجْعَلْ فِي أَنْفِهِ ثُمَّ لِيَنْثُرْ، وَمَنِ اسْتَجْمَرَ فَلْيُوتِرْ، وَإِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ نَوْمِهِ فَلْيَغْسِلْ يَدَهُ قَبْلَ أَنْ يُدْخِلَهَا فِي وَضُوئِهِ، فَإِنَّ أَحَدَكُمْ لاَ يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz tahorat olsa, burniga suv tortib qoqsin; kim avratini tosh bilan tozalasa, toq (sonda) qilsin. Kim uyqudan uygʻonsa, qoʻllarini tahorat suviga solishdan oldin yuvsin — chunki hech kim qoʻli uyquda qayerda boʻlganini bilmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз таҳорат олса, бурнига сув тортиб қоқсин; ким авратини тош билан тозаласа, тоқ (сонда) қилсин. Ким уйқудан уйғонса, қўлларини таҳорат сувига солишдан олдин ювсин — чунки ҳеч ким қўли уйқуда қаерда бўлганини билмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ تَخَلَّفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنَّا فِي سَفْرَةٍ سَافَرْنَاهَا، فَأَدْرَكَنَا وَقَدْ أَرْهَقْنَا الْعَصْرَ، فَجَعَلْنَا نَتَوَضَّأُ وَنَمْسَحُ عَلَى أَرْجُلِنَا، فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ ‏"‏ وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ ‏"‏‏.‏ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir safarda Paygʻambar ﷺ bizdan (orqada) qolib ketdilar. Vaqti oʻtay deb qolgan asr namozi uchun tahorat olayotganimizda, u zot bizga yetib oldilar. Biz oyoqlarimizga (faqat) hoʻl qoʻl yurgizardik. Shunda u zot baland ovozda ikki marta: «Tovonlarni oʻtdan (asranglar)!» — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир сафарда Пайғамбар ﷺ биздан (орқада) қолиб кетдилар. Вақти ўтай деб қолган аср намози учун таҳорат олаётганимизда, у зот бизга етиб олдилар. Биз оёқларимизга (фақат) ҳўл қўл юргизардик. Шунда у зот баланд овозда икки марта: «Товонларни ўтдан (асранглар)!» — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ حُمْرَانَ، مَوْلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ أَنَّهُ رَأَى عُثْمَانَ دَعَا بِوَضُوءٍ، فَأَفْرَغَ عَلَى يَدَيْهِ مِنْ إِنَائِهِ، فَغَسَلَهُمَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ أَدْخَلَ يَمِينَهُ فِي الْوَضُوءِ، ثُمَّ تَمَضْمَضَ، وَاسْتَنْشَقَ، وَاسْتَنْثَرَ، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا وَيَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ثَلاَثًا، ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ، ثُمَّ غَسَلَ كُلَّ رِجْلٍ ثَلاَثًا، ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ نَحْوَ وُضُوئِي هَذَا وَقَالَ ‏"‏ مَنْ تَوَضَّأَ نَحْوَ وُضُوئِي هَذَا ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، لاَ يُحَدِّثُ فِيهِمَا نَفْسَهُ، غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏‏.‏

Humron (Usmonning ozod qilgan quli) rivoyat qiladi: Men Usmon ibn Affon tahorat olish uchun (suv) soʻraganini koʻrdim: u qoʻllariga (suv) quyib uch marta yuvdi; soʻng oʻng qoʻlini idishga solib, ogʻzini chaydi, burniga suv tortib qoqdi; soʻng yuzini uch marta, tirsaklarigacha qoʻllarini uch marta yuvdi; boshiga masʼh tortdi; soʻng har bir oyogʻini uch marta yuvdi. Soʻng Usmon: «Men Paygʻambar ﷺ ni shu tahoratimdek tahorat olayotganlarini koʻrdim, va u zot: ‹Kim mening tahoratimdek tahorat olib, soʻng (qalban) hech narsa oʻylamasdan ikki rakat namoz oʻqisa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi›, — dedilar», — dedi.Ҳумрон (Усмоннинг озод қилган қули) ривоят қилади: Мен Усмон ибн Аффон таҳорат олиш учун (сув) сўраганини кўрдим: у қўлларига (сув) қуйиб уч марта ювди; сўнг ўнг қўлини идишга солиб, оғзини чайди, бурнига сув тортиб қоқди; сўнг юзини уч марта, тирсакларигача қўлларини уч марта ювди; бошига масъҳ тортди; сўнг ҳар бир оёғини уч марта ювди. Сўнг Усмон: «Мен Пайғамбар ﷺ ни шу таҳоратимдек таҳорат олаётганларини кўрдим, ва у зот: ‹Ким менинг таҳоратимдек таҳорат олиб, сўнг (қалбан) ҳеч нарса ўйламасдан икки ракат намоз ўқиса, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ وَكَانَ يَمُرُّ بِنَا وَالنَّاسُ يَتَوَضَّئُونَ مِنَ الْمِطْهَرَةِ ـ قَالَ أَسْبِغُوا الْوُضُوءَ فَإِنَّ أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ ‏"‏‏.‏

Muhammad ibn Ziyod (Abu Hurayradan) rivoyat qiladi: Men Abu Hurayraning — odamlar idishdagi suvdan tahorat olayotganda yonimizdan oʻtib turib — shunday deyayotganini eshitdim: «Tahoratni mukammal va toʻkis olinglar; chunki Abul-Qosim (Paygʻambar ﷺ): ‹Tovonlarni doʻzax oʻtidan (asranglar)!› — dedilar».Муҳаммад ибн Зиёд (Абу Ҳурайрадан) ривоят қилади: Мен Абу Ҳурайранинг — одамлар идишдаги сувдан таҳорат олаётганда ёнимиздан ўтиб туриб — шундай деяётганини эшитдим: «Таҳоратни мукаммал ва тўкис олинглар; чунки Абул-Қосим (Пайғамбар ﷺ): ‹Товонларни дўзах ўтидан (асранглар)!› — дедилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ جُرَيْجٍ، أَنَّهُ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، رَأَيْتُكَ تَصْنَعُ أَرْبَعًا لَمْ أَرَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِكَ يَصْنَعُهَا‏.‏ قَالَ وَمَا هِيَ يَا ابْنَ جُرَيْجٍ قَالَ رَأَيْتُكَ لاَ تَمَسُّ مِنَ الأَرْكَانِ إِلاَّ الْيَمَانِيَيْنِ، وَرَأَيْتُكَ تَلْبَسُ النِّعَالَ السِّبْتِيَّةَ، وَرَأَيْتُكَ تَصْبُغُ بِالصُّفْرَةِ، وَرَأَيْتُكَ إِذَا كُنْتَ بِمَكَّةَ أَهَلَّ النَّاسُ إِذَا رَأَوُا الْهِلاَلَ وَلَمْ تُهِلَّ أَنْتَ حَتَّى كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَمَّا الأَرْكَانُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمَسُّ إِلاَّ الْيَمَانِيَيْنِ، وَأَمَّا النِّعَالُ السِّبْتِيَّةُ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلْبَسُ النَّعْلَ الَّتِي لَيْسَ فِيهَا شَعَرٌ وَيَتَوَضَّأُ فِيهَا، فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَلْبَسَهَا، وَأَمَّا الصُّفْرَةُ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْبُغُ بِهَا، فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَصْبُغَ بِهَا، وَأَمَّا الإِهْلاَلُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ حَتَّى تَنْبَعِثَ بِهِ رَاحِلَتُهُ‏.‏

Ubayd ibn Jurayj rivoyat qiladi: Men Abdulloh ibn Umarga: «Ey Abu Abdurrahmon, men sizda sahobalardan boshqa hech kimda koʻrmagan toʻrt (ish)ni koʻrdim», — dedim. Abdulloh ibn Umar: «Ular nima, ey Ibn Jurayj?» — dedi. Men: «Men sizni Kaʼbaning faqat (Yaman tomonidagi) ikki ruknidan boshqasiga tegmayotganingizni koʻrdim; teri (oshlangan) kovush kiyishingizni koʻrdim; sochingizni xina bilan boʻyashingizni koʻrdim; va siz Makkada boʻlganingizda, odamlar (Zulhijja) hilolini koʻrib ihromga kirsa, siz Tarviya kuni (Zulhijjaning 8-kuni)gacha ihromga kirmasligingizni koʻrdim», — dedim. Abdulloh: «Kaʼba ruknlariga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni faqat (Yaman tomonidagi) ikki ruknga tegayotganlaridan boshqa holda koʻrmadim. Teri kovushga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni junsiz (oshlangan teri) kovush kiygan va uni kiygan holda tahorat olgan (yaʼni oyoqlarini yuvib, soʻng kovush kiygan) holda koʻrdim; shuning uchun men ham shunday kovush kiyishni yaxshi koʻraman. Xina bilan boʻyashga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni u bilan (soch) boʻyagan holda koʻrdim; shuning uchun men ham boʻyashni yaxshi koʻraman. Ihlol (ihromga kirish)ga kelsak, men Rasululloh ﷺ ni Hajga (Zulhijjaning 8-kuni) yoʻlga chiqmaguncha ihromga kirgan holda koʻrmadim», — dedi.Убайд ибн Журайж ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ ибн Умарга: «Эй Абу Абдурраҳмон, мен сизда саҳобалардан бошқа ҳеч кимда кўрмаган тўрт (иш)ни кўрдим», — дедим. Абдуллоҳ ибн Умар: «Улар нима, эй Ибн Журайж?» — деди. Мен: «Мен сизни Каъбанинг фақат (Яман томонидаги) икки рукнидан бошқасига тегмаётганингизни кўрдим; тери (ошланган) ковуш кийишингизни кўрдим; сочингизни хина билан бўяшингизни кўрдим; ва сиз Маккада бўлганингизда, одамлар (Зулҳижжа) ҳилолини кўриб иҳромга кирса, сиз Тарвия куни (Зулҳижжанинг 8-куни)гача иҳромга кирмаслигингизни кўрдим», — дедим. Абдуллоҳ: «Каъба рукнларига келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни фақат (Яман томонидаги) икки рукнга тегаётганларидан бошқа ҳолда кўрмадим. Тери ковушга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни жунсиз (ошланган тери) ковуш кийган ва уни кийган ҳолда таҳорат олган (яъни оёқларини ювиб, сўнг ковуш кийган) ҳолда кўрдим; шунинг учун мен ҳам шундай ковуш кийишни яхши кўраман. Хина билан бўяшга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни у билан (соч) бўяган ҳолда кўрдим; шунинг учун мен ҳам бўяшни яхши кўраман. Иҳлол (иҳромга кириш)га келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ ни Ҳажга (Зулҳижжанинг 8-куни) йўлга чиқмагунча иҳромга кирган ҳолда кўрмадим», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَهُنَّ فِي غُسْلِ ابْنَتِهِ ‏"‏ ابْدَأْنَ بِمَيَامِنِهَا وَمَوَاضِعِ الْوُضُوءِ مِنْهَا ‏"‏‏.‏

Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (vafot etgan) qizlarini yuvayotgan paytda (ayollarga): «Oʻng tomonidan va tahoratda yuviladigan aʼzolaridan boshlanglar», — dedilar.Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (вафот этган) қизларини юваётган пайтда (аёлларга): «Ўнг томонидан ва таҳоратда ювиладиган аъзоларидан бошланглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَشْعَثُ بْنُ سُلَيْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعْجِبُهُ التَّيَمُّنُ فِي تَنَعُّلِهِ وَتَرَجُّلِهِ وَطُهُورِهِ وَفِي شَأْنِهِ كُلِّهِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kovush kiyishda, soch tarashda, tozalanish (yuvinish)da va boshqa har bir ishda oʻng tomondan boshlashni yoqtirar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ковуш кийишда, соч тарашда, тозаланиш (ювиниш)да ва бошқа ҳар бир ишда ўнг томондан бошлашни ёқтирар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَحَانَتْ صَلاَةُ الْعَصْرِ، فَالْتَمَسَ النَّاسُ الْوَضُوءَ فَلَمْ يَجِدُوهُ، فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِوَضُوءٍ، فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ الإِنَاءِ يَدَهُ، وَأَمَرَ النَّاسَ أَنْ يَتَوَضَّئُوا مِنْهُ‏.‏ قَالَ فَرَأَيْتُ الْمَاءَ يَنْبُعُ مِنْ تَحْتِ أَصَابِعِهِ حَتَّى تَوَضَّئُوا مِنْ عِنْدِ آخِرِهِمْ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men asr namozi vaqti boʻlganda Rasululloh ﷺ ni koʻrdim; odamlar tahorat uchun suv qidirishdi, lekin topa olmadilar. Soʻng Rasululloh ﷺ ga (bir idish) tahorat suvi keltirildi. U zot qoʻllarini oʻsha idishga soldilar va odamlarga undan tahorat olishni buyurdilar. Men suvning u zotning barmoqlari ostidan otilib chiqayotganini, to hammasi tahorat olguncha, koʻrdim (bu Paygʻambar ﷺ ning moʻjizalaridan biri edi).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен аср намози вақти бўлганда Расулуллоҳ ﷺ ни кўрдим; одамлар таҳорат учун сув қидиришди, лекин топа олмадилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ га (бир идиш) таҳорат суви келтирилди. У зот қўлларини ўша идишга солдилар ва одамларга ундан таҳорат олишни буюрдилар. Мен сувнинг у зотнинг бармоқлари остидан отилиб чиқаётганини, то ҳаммаси таҳорат олгунча, кўрдим (бу Пайғамбар ﷺ нинг мўжизаларидан бири эди).

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، قَالَ قُلْتُ لِعَبِيدَةَ عِنْدَنَا مِنْ شَعَرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَصَبْنَاهُ مِنْ قِبَلِ أَنَسٍ، أَوْ مِنْ قِبَلِ أَهْلِ أَنَسٍ فَقَالَ لأَنْ تَكُونَ عِنْدِي شَعَرَةٌ مِنْهُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا‏.‏

Ibn Sirin rivoyat qiladi: Men Abidaga: «Mende Paygʻambar ﷺ ning sochlaridan bir necha tola bor — uni Anasdan yoki uning oilasidan olganman», — dedim. Abida: «Agar mende undan bir tola boʻlganida ham, u menga butun dunyo va undagi barcha narsadan suyukliroq boʻlardi», — dedi.Ибн Сирин ривоят қилади: Мен Абидага: «Менде Пайғамбар ﷺ нинг сочларидан бир неча тола бор — уни Анасдан ёки унинг оиласидан олганман», — дедим. Абида: «Агар менде ундан бир тола бўлганида ҳам, у менга бутун дунё ва ундаги барча нарсадан суюклироқ бўларди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادٌ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا حَلَقَ رَأْسَهُ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ أَوَّلَ مَنْ أَخَذَ مِنْ شَعَرِهِ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sochlarini oldirgan paytda, Abu Talha (u sochdan) birinchi boʻlib olgan edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сочларини олдирган пайтда, Абу Талҳа (у сочдан) биринчи бўлиб олган эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا شَرِبَ الْكَلْبُ فِي إِنَاءِ أَحَدِكُمْ فَلْيَغْسِلْهُ سَبْعًا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «It biringizning idishidan ichsa, uni yetti marta yuvish (lozim)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ит бирингизнинг идишидан ичса, уни етти марта ювиш (лозим)», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، سَمِعْتُ أَبِي، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّ رَجُلاً رَأَى كَلْبًا يَأْكُلُ الثَّرَى مِنَ الْعَطَشِ، فَأَخَذَ الرَّجُلُ خُفَّهُ فَجَعَلَ يَغْرِفُ لَهُ بِهِ حَتَّى أَرْوَاهُ، فَشَكَرَ اللَّهُ لَهُ فَأَدْخَلَهُ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bir kishi chanqoqdan (yer)ni yalayotgan itni koʻrdi. Shunda u kishi kovushini (suvga toʻldirib), itga suv quyaverdi, to itning chanqogʻi qonguncha. Shu sababli Alloh uning amalini qabul qildi va uni jannatga kiritdi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бир киши чанқоқдан (ер)ни ялаётган итни кўрди. Шунда у киши ковушини (сувга тўлдириб), итга сув қуяверди, то итнинг чанқоғи қонгунча. Шу сабабли Аллоҳ унинг амалини қабул қилди ва уни жаннатга киритди», — дедилар.

وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ شَبِيبٍ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَتِ الْكِلاَبُ تَبُولُ وَتُقْبِلُ وَتُدْبِرُ فِي الْمَسْجِدِ فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَكُونُوا يَرُشُّونَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ‏.‏

Hamza ibn Abdulloh (otasi Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Rasululloh ﷺ ning zamonlarida itlar masjidlarga kirib-chiqib, (baʼzan) bavl qilar edi; shunga qaramay, (sahobalar) uning ustiga suv sepmas edilar».Ҳамза ибн Абдуллоҳ (отаси Ибн Умардан) ривоят қилади: Отам деди: «Расулуллоҳ ﷺ нинг замонларида итлар масжидларга кириб-чиқиб, (баъзан) бавл қилар эди; шунга қарамай, (саҳобалар) унинг устига сув сепмас эдилар».

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ ابْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ الْمُعَلَّمَ فَقَتَلَ فَكُلْ، وَإِذَا أَكَلَ فَلاَ تَأْكُلْ، فَإِنَّمَا أَمْسَكَهُ عَلَى نَفْسِهِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أُرْسِلُ كَلْبِي فَأَجِدُ مَعَهُ كَلْبًا آخَرَ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَأْكُلْ، فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ، وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى كَلْبٍ آخَرَ ‏"‏‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ dan (ov itlari haqida) soʻradim. U zot: «Agar oʻrgatilgan itingni (Alloh nomini aytib) ov uchun qoʻyib yuborsang va u (ovni) tutsa, uni yeyaver; lekin it (ovdan) yegan boʻlsa, uni yema — chunki it uni oʻzi uchun tutgan», — dedilar. Men: «Baʼzan itimni ovga yuboraman-u, uning yonida boshqa it (ham) boʻladi», — dedim. U zot: «(Unda ovni) yema; chunki sen Alloh nomini faqat oʻz itingni yuborayotganda aytgansan, boshqa itni emas», — dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ дан (ов итлари ҳақида) сўрадим. У зот: «Агар ўргатилган итингни (Аллоҳ номини айтиб) ов учун қўйиб юборсанг ва у (овни) туца, уни еявер; лекин ит (овдан) еган бўлса, уни ема — чунки ит уни ўзи учун тутган», — дедилар. Мен: «Баъзан итимни овга юбораман-у, унинг ёнида бошқа ит (ҳам) бўлади», — дедим. У зот: «(Унда овни) ема; чунки сен Аллоҳ номини фақат ўз итингни юбораётганда айтгансан, бошқа итни эмас», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَزَالُ الْعَبْدُ فِي صَلاَةٍ مَا كَانَ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُ الصَّلاَةَ، مَا لَمْ يُحْدِثْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ أَعْجَمِيٌّ مَا الْحَدَثُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ الصَّوْتُ‏.‏ يَعْنِي الضَّرْطَةَ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi masjidda namozni kutib oʻtirgan ekan, hadas qilmagani muddat, namozda (sanaladi)», — dedilar. Bir ajamiy (arab boʻlmagan) kishi: «Ey Abu Hurayra, hadas nima?» — dedi. Men: «(U) — shamol (yel) chiqarishdir», — dedim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши масжидда намозни кутиб ўтирган экан, ҳадас қилмагани муддат, намозда (саналади)», — дедилар. Бир ажамий (араб бўлмаган) киши: «Эй Абу Ҳурайра, ҳадас нима?» — деди. Мен: «(У) — шамол (ел) чиқаришдир», — дедим.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَنْصَرِفْ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا ‏"‏‏.‏

Abbod ibn Tamim (amakisidan) rivoyat qiladi: Amakim dedi: Paygʻambar ﷺ: «Kishi ovoz eshitmaguncha yoki hid sezmaguncha, namozini tark etmasin», — dedilar.Аббод ибн Тамим (амакисидан) ривоят қилади: Амаким деди: Пайғамбар ﷺ: «Киши овоз эшитмагунча ёки ҳид сезмагунча, намозини тарк этмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُنْذِرٍ أَبِي يَعْلَى الثَّوْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدٍ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ كُنْتُ رَجُلاً مَذَّاءً، فَاسْتَحْيَيْتُ أَنْ أَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرْتُ الْمِقْدَادَ بْنَ الأَسْوَدِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ ‏"‏ فِيهِ الْوُضُوءُ ‏"‏‏.‏ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنِ الأَعْمَشِ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mendan koʻp mazi (suyuqlik) chiqar edi va men buni Rasululloh ﷺ dan soʻrashga uyalardim. Shuning uchun men Miqdod ibn al-Asvaddan (buni) soʻrashni iltimos qildim. Miqdod soʻradi. U zot: «(Undan keyin) tahorat olsin», — dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мендан кўп мази (суюқлик) чиқар эди ва мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан сўрашга уялардим. Шунинг учун мен Миқдод ибн ал-Асваддан (буни) сўрашни илтимос қилдим. Миқдод сўради. У зот: «(Ундан кейин) таҳорат олсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، أَخْبَرَهُ أَنْ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ ـ رضى الله عنه ـ قُلْتُ أَرَأَيْتَ إِذَا جَامَعَ فَلَمْ يُمْنِ قَالَ عُثْمَانُ يَتَوَضَّأُ كَمَا يَتَوَضَّأُ لِلصَّلاَةِ، وَيَغْسِلُ ذَكَرَهُ‏.‏ قَالَ عُثْمَانُ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَسَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ عَلِيًّا، وَالزُّبَيْرَ، وَطَلْحَةَ، وَأُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ ـ رضى الله عنهم ـ فَأَمَرُوهُ بِذَلِكَ‏.‏

Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Usmon ibn Affondan jima qilib, (lekin) maniy chiqmagan kishi haqida soʻradim. Usmon: «U oddiy namoz tahoratidek tahorat olsin, lekin zakarini yuvsin», — dedi va: «Men buni Rasululloh ﷺ dan eshitdim», — dedi. Men buni Ali, Zubayr, Talha va Ubay ibn Kaʼbdan (ham) soʻradim; ular ham xuddi shunday javob berdilar. (Keyinchalik bu hukm bekor qilindi va bunday holda gusl olish farz boʻldi.)Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Усмон ибн Аффондан жима қилиб, (лекин) маний чиқмаган киши ҳақида сўрадим. Усмон: «У оддий намоз таҳоратидек таҳорат олсин, лекин закарини ювсин», — деди ва: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим», — деди. Мен буни Али, Зубайр, Талҳа ва Убай ибн Каъбдан (ҳам) сўрадим; улар ҳам худди шундай жавоб бердилар. (Кейинчалик бу ҳукм бекор қилинди ва бундай ҳолда гусл олиш фарз бўлди.)

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ ذَكْوَانَ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَ إِلَى رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَجَاءَ وَرَأْسُهُ يَقْطُرُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَعَلَّنَا أَعْجَلْنَاكَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أُعْجِلْتَ أَوْ قُحِطْتَ، فَعَلَيْكَ الْوُضُوءُ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ وَهْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَلَمْ يَقُلْ غُنْدَرٌ وَيَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ الْوُضُوءُ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir ansoriy kishini chaqirtirdilar; u boshidan suv tomib turgan holda keldi. Paygʻambar ﷺ: «Balki biz seni shoshiltirib qoʻydik-a?» — dedilar. Ansoriy: «Ha», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar shoshilsang yoki (maniy) chiqmasa, senga tahorat (lozim)», — dedilar. (Keyinchalik bu hukm bekor qilindi, yaʼni gusl olish kerak boʻldi.)Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир ансорий кишини чақиртирдилар; у бошидан сув томиб турган ҳолда келди. Пайғамбар ﷺ: «Балки биз сени шошилтириб қўйдик-а?» — дедилар. Ансорий: «Ҳа», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар шошилсанг ёки (маний) чиқмаса, сенга таҳорат (лозим)», — дедилар. (Кейинчалик бу ҳукм бекор қилинди, яъни гусл олиш керак бўлди.)

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَفَاضَ مِنْ عَرَفَةَ عَدَلَ إِلَى الشِّعْبِ، فَقَضَى حَاجَتَهُ‏.‏ قَالَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَجَعَلْتُ أَصُبُّ عَلَيْهِ وَيَتَوَضَّأُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُصَلِّي فَقَالَ ‏"‏ الْمُصَلَّى أَمَامَكَ ‏"‏‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotdan (qaytib) joʻnaganlarida, bir togʻ dovoniga burilib, hojat chiqardilar. (Tugatgach,) men suv quydim, u zot tahorat oldilar. Soʻng men: «Yo Rasululloh, namoz oʻqiysizmi?» — dedim. U zot: «Namoz(joyi) oldingda (Muzdalifada)», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан (қайтиб) жўнаганларида, бир тоғ довонига бурилиб, ҳожат чиқардилар. (Тугатгач,) мен сув қуйдим, у зот таҳорат олдилар. Сўнг мен: «Ё Расулуллоҳ, намоз ўқийсизми?» — дедим. У зот: «Намоз(жойи) олдингда (Муздалифада)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَنَّ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عُرْوَةَ بْنَ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، يُحَدِّثُ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ، وَأَنَّهُ ذَهَبَ لِحَاجَةٍ لَهُ، وَأَنَّ مُغِيرَةَ جَعَلَ يَصُبُّ الْمَاءَ عَلَيْهِ، وَهُوَ يَتَوَضَّأُ، فَغَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ‏.‏

Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men safarlarning birida Rasululloh ﷺ bilan birga edim. U zot hojat chiqargani chiqdilar; (tugatgach,) men suv quydim, u zot tahorat oldilar: yuzini, qoʻllarini yuvdilar, boshiga va ikki maxsi ustiga masʼh tortdilar.Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен сафарларнинг бирида Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдим. У зот ҳожат чиқаргани чиқдилар; (тугатгач,) мен сув қуйдим, у зот таҳорат олдилар: юзини, қўлларини ювдилар, бошига ва икки махси устига масъҳ тортдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَاتَ لَيْلَةً عِنْدَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ خَالَتُهُ فَاضْطَجَعْتُ فِي عَرْضِ الْوِسَادَةِ، وَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلُهُ فِي طُولِهَا، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ اللَّيْلُ، أَوْ قَبْلَهُ بِقَلِيلٍ أَوْ بَعْدَهُ بِقَلِيلٍ، اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ يَمْسَحُ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ بِيَدِهِ، ثُمَّ قَرَأَ الْعَشْرَ الآيَاتِ الْخَوَاتِمَ مِنْ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ، ثُمَّ قَامَ إِلَى شَنٍّ مُعَلَّقَةٍ، فَتَوَضَّأَ مِنْهَا فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقُمْتُ فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ، ثُمَّ ذَهَبْتُ، فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رَأْسِي، وَأَخَذَ بِأُذُنِي الْيُمْنَى، يَفْتِلُهَا، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ أَوْتَرَ، ثُمَّ اضْطَجَعَ، حَتَّى أَتَاهُ الْمُؤَذِّنُ، فَقَامَ، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الصُّبْحَ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U xolasi, Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Maymunaning uyida tunadi. U dedi: Men yostiqning koʻndalangiga yotdim, Rasululloh ﷺ va zavjalari esa uning uzunasiga yotdilar. Rasululloh ﷺ kechaning yarmigacha (yoki bir oz oldin yoki keyin) uxladilar, soʻng uygʻonib, qoʻllari bilan yuzlaridan uyqu asarini artdilar. Soʻng Oli Imron (surasi)ning oxirgi oʻn oyatini oʻqidilar, turib, osilgan meshga bordilar va undan mukammal tahorat oldilar, soʻng namozga turdilar. Men ham turib, Paygʻambar ﷺ qilgandek qildim, soʻng borib yonlariga turdim. U zot oʻng qoʻllarini boshimga qoʻyib, oʻng qulogʻimni ushlab buradilar. U zot ikki rakatdan (olti marta) — jami oʻn ikki rakat va oxirida bir rakat (vitr) oʻqidilar. Soʻng muazzin kelguncha yana yotdilar; keyin Paygʻambar ﷺ turib, ikki yengil rakat (oʻqib), chiqib, bomdod namoziga imomlik qildilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У холаси, Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Маймунанинг уйида тунади. У деди: Мен ёстиқнинг кўндалангига ётдим, Расулуллоҳ ﷺ ва завжалари эса унинг узунасига ётдилар. Расулуллоҳ ﷺ кечанинг ярмигача (ёки бир оз олдин ёки кейин) ухладилар, сўнг уйғониб, қўллари билан юзларидан уйқу асарини артдилар. Сўнг Оли Имрон (сураси)нинг охирги ўн оятини ўқидилар, туриб, осилган мешга бордилар ва ундан мукаммал таҳорат олдилар, сўнг намозга турдилар. Мен ҳам туриб, Пайғамбар ﷺ қилгандек қилдим, сўнг бориб ёнларига турдим. У зот ўнг қўлларини бошимга қўйиб, ўнг қулоғимни ушлаб бурадилар. У зот икки ракатдан (олти марта) — жами ўн икки ракат ва охирида бир ракат (витр) ўқидилар. Сўнг муаззин келгунча яна ётдилар; кейин Пайғамбар ﷺ туриб, икки енгил ракат (ўқиб), чиқиб, бомдод намозига имомлик қилдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنِ امْرَأَتِهِ، فَاطِمَةَ عَنْ جَدَّتِهَا، أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ أَنَّهَا قَالَتْ أَتَيْتُ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ، فَإِذَا النَّاسُ قِيَامٌ يُصَلُّونَ، وَإِذَا هِيَ قَائِمَةٌ تُصَلِّي فَقُلْتُ مَا لِلنَّاسِ فَأَشَارَتْ بِيَدِهَا نَحْوَ السَّمَاءِ وَقَالَتْ سُبْحَانَ اللَّهِ‏.‏ فَقُلْتُ آيَةٌ فَأَشَارَتْ أَىْ نَعَمْ‏.‏ فَقُمْتُ حَتَّى تَجَلاَّنِي الْغَشْىُ، وَجَعَلْتُ أَصُبُّ فَوْقَ رَأْسِي مَاءً، فَلَمَّا انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ شَىْءٍ كُنْتُ لَمْ أَرَهُ إِلاَّ قَدْ رَأَيْتُهُ فِي مَقَامِي هَذَا حَتَّى الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَىَّ أَنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي الْقُبُورِ مِثْلَ أَوْ قَرِيبًا مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ ـ لاَ أَدْرِي أَىَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ ـ يُؤْتَى أَحَدُكُمْ فَيُقَالُ مَا عِلْمُكَ بِهَذَا الرَّجُلِ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ ـ أَوِ الْمُوقِنُ لاَ أَدْرِي أَىَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ ـ فَيَقُولُ هُوَ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، جَاءَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى، فَأَجَبْنَا وَآمَنَّا وَاتَّبَعْنَا، فَيُقَالُ نَمْ صَالِحًا، فَقَدْ عَلِمْنَا إِنْ كُنْتَ لَمُؤْمِنًا، وَأَمَّا الْمُنَافِقُ ـ أَوِ الْمُرْتَابُ لاَ أَدْرِي أَىَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ ـ فَيَقُولُ لاَ أَدْرِي، سَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ شَيْئًا فَقُلْتُهُ ‏"‏‏.‏

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men quyosh tutilgan paytda Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Oishaning oldiga keldim. Odamlar tik turib namoz oʻqiyotgan, u ham namoz oʻqiyotgan edi. Men: «Odamlarga nima boʻldi?» — dedim. U qoʻli bilan osmonga ishora qildi-da: «Subhanalloh», — dedi. Men: «(Bu) bir alomatmi?» — dedim. U: «Ha», — deb ishora qildi. Men ham namozga turdim, to hushimni yoʻqotguncha; keyin boshimga suv quydim. Namozdan soʻng Rasululloh ﷺ Allohga hamdu sano aytib: «Men hozir, shu joyimda ilgari hech koʻrmagan narsani — jannat va doʻzaxni koʻrdim. Menga vahiy qilindi: sizlar qabrlaringizda Dajjol fitnasiga oʻxshash fitna bilan sinalasizlar. Har biringizga farishtalar kelib: ‹Bu kishi (Muhammad) haqida nima bilasan?› — deb soʻraydi. Moʻmin: ‹U — Muhammad, Allohning Rasuli; u bizga ravshan haqiqat va hidoyat bilan keldi, biz qabul qildik, iymon keltirdik va ergashdik›, — deydi. Shunda unga: ‹Tinch uxla, biz sening moʻmin ekaningni bildik›, — deyiladi. Munofiq yoki shubhadagi kishi esa: ‹Bilmayman, men odamlarning biror narsa deyayotganini eshitib, men ham shuni aytgan edim›, — deydi», — dedilar.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен қуёш тутилган пайтда Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Оишанинг олдига келдим. Одамлар тик туриб намоз ўқиётган, у ҳам намоз ўқиётган эди. Мен: «Одамларга нима бўлди?» — дедим. У қўли билан осмонга ишора қилди-да: «Субҳаналлоҳ», — деди. Мен: «(Бу) бир аломатми?» — дедим. У: «Ҳа», — деб ишора қилди. Мен ҳам намозга турдим, то ҳушимни йўқотгунча; кейин бошимга сув қуйдим. Намоздан сўнг Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳга ҳамду сано айтиб: «Мен ҳозир, шу жойимда илгари ҳеч кўрмаган нарсани — жаннат ва дўзахни кўрдим. Менга ваҳий қилинди: сизлар қабрларингизда Дажжол фитнасига ўхшаш фитна билан синаласизлар. Ҳар бирингизга фаришталар келиб: ‹Бу киши (Муҳаммад) ҳақида нима биласан?› — деб сўрайди. Мўмин: ‹У — Муҳаммад, Аллоҳнинг Расули; у бизга равшан ҳақиқат ва ҳидоят билан келди, биз қабул қилдик, иймон келтирдик ва эргашдик›, — дейди. Шунда унга: ‹Тинч ухла, биз сенинг мўмин эканингни билдик›, — дейилади. Мунофиқ ёки шубҳадаги киши эса: ‹Билмайман, мен одамларнинг бирор нарса деяётганини эшитиб, мен ҳам шуни айтган эдим›, — дейди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ـ وَهُوَ جَدُّ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى ـ أَتَسْتَطِيعُ أَنْ تُرِيَنِي، كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ نَعَمْ‏.‏ فَدَعَا بِمَاءٍ، فَأَفْرَغَ عَلَى يَدَيْهِ فَغَسَلَ يَدَهُ مَرَّتَيْنِ، ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثَلاَثًا، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا، ثُمَّ غَسَلَ يَدَيْهِ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ، ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ، فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ، بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ، حَتَّى ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ، ثُمَّ رَدَّهُمَا إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ، ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ‏.‏

Yahyo al-Maziniy (Abdulloh ibn Zayddan) rivoyat qiladi: Bir kishi — Amr ibn Yahyoning bobosi — Abdulloh ibn Zaydga: «Menga Rasululloh ﷺ qanday tahorat olganlarini koʻrsata olasanmi?» — dedi. Abdulloh ibn Zayd: «Ha», — deb suv soʻradi. U (suvni) qoʻllariga quyib ikki marta yuvdi; soʻng ogʻzini uch marta chaydi va burniga suv tortib uch marta qoqdi; yuzini uch marta yuvdi; soʻng tirsaklarigacha qoʻllarini ikki marta yuvdi; soʻng hoʻl qoʻllarini boshining old tomonidan orqasiga, soʻng yana old tomoniga yurgizib masʼh tortdi; soʻng oyoqlarini (toʻpigigacha) yuvdi.Яҳё ал-Мазиний (Абдуллоҳ ибн Зайддан) ривоят қилади: Бир киши — Амр ибн Яҳёнинг бобоси — Абдуллоҳ ибн Зайдга: «Менга Расулуллоҳ ﷺ қандай таҳорат олганларини кўрсата оласанми?» — деди. Абдуллоҳ ибн Зайд: «Ҳа», — деб сув сўради. У (сувни) қўлларига қуйиб икки марта ювди; сўнг оғзини уч марта чайди ва бурнига сув тортиб уч марта қоқди; юзини уч марта ювди; сўнг тирсакларигача қўлларини икки марта ювди; сўнг ҳўл қўлларини бошининг олд томонидан орқасига, сўнг яна олд томонига юргизиб масъҳ тортди; сўнг оёқларини (тўпигигача) ювди.

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِيهِ، شَهِدْتُ عَمْرَو بْنَ أَبِي حَسَنٍ سَأَلَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ عَنْ وُضُوءِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَدَعَا بِتَوْرٍ مِنْ مَاءٍ، فَتَوَضَّأَ لَهُمْ وُضُوءَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَكْفَأَ عَلَى يَدِهِ مِنَ التَّوْرِ، فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثَلاَثًا، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي التَّوْرِ، فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَاسْتَنْثَرَ ثَلاَثَ غَرَفَاتٍ، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فَغَسَلَ يَدَيْهِ مَرَّتَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ مَرَّتَيْنِ، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فَمَسَحَ رَأْسَهُ، فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ مَرَّةً وَاحِدَةً، ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ‏.‏

Amr ibn Yahyo (otasidan) rivoyat qiladi: Otam Amr ibn Abu Hasanning Abdulloh ibn Zayddan Paygʻambar ﷺ ning tahorati haqida soʻrayotganini koʻrdi. Abdulloh ibn Zayd suvli sopol idish soʻradi va ularning oldida Paygʻambar ﷺ ning tahoratidek tahorat oldi: idishdan qoʻliga suv quyib uch marta yuvdi; soʻng qoʻlini idishga solib, ogʻzini chaydi va uch hovuch suv bilan burniga suv tortib qoqdi; yana qoʻlini suvga solib yuzini uch marta yuvdi; tirsaklarigacha qoʻllarini ikki marta yuvdi; soʻng qoʻllarini suvga solib, boshiga old tomonidan orqasiga, soʻng old tomoniga bir marta masʼh tortdi; soʻng oyoqlarini toʻpigigacha yuvdi.Амр ибн Яҳё (отасидан) ривоят қилади: Отам Амр ибн Абу Ҳасаннинг Абдуллоҳ ибн Зайддан Пайғамбар ﷺ нинг таҳорати ҳақида сўраётганини кўрди. Абдуллоҳ ибн Зайд сувли сопол идиш сўради ва уларнинг олдида Пайғамбар ﷺ нинг таҳоратидек таҳорат олди: идишдан қўлига сув қуйиб уч марта ювди; сўнг қўлини идишга солиб, оғзини чайди ва уч ҳовуч сув билан бурнига сув тортиб қоқди; яна қўлини сувга солиб юзини уч марта ювди; тирсакларигача қўлларини икки марта ювди; сўнг қўлларини сувга солиб, бошига олд томонидан орқасига, сўнг олд томонига бир марта масъҳ тортди; сўнг оёқларини тўпигигача ювди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جُحَيْفَةَ، يَقُولُ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْهَاجِرَةِ، فَأُتِيَ بِوَضُوءٍ فَتَوَضَّأَ، فَجَعَلَ النَّاسُ يَأْخُذُونَ مِنْ فَضْلِ وَضُوئِهِ فَيَتَمَسَّحُونَ بِهِ، فَصَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ، وَبَيْنَ يَدَيْهِ عَنَزَةٌ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ peshin paytida bizning oldimizga keldilar va u zotga tahorat suvi keltirildi. U zot tahorat olgach, odamlar ortgan suvni olib, (baraka deb) badanlariga sura boshladilar. Paygʻambar ﷺ peshin (zuhr)ning ikki rakat, soʻng asrning ikki rakatini oʻqidilar; ularning oldida (sutra sifatida) bir kalta nayza (yoki tayoq) turar edi.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пешин пайтида бизнинг олдимизга келдилар ва у зотга таҳорат суви келтирилди. У зот таҳорат олгач, одамлар ортган сувни олиб, (барака деб) баданларига сура бошладилар. Пайғамбар ﷺ пешин (зуҳр)нинг икки ракат, сўнг асрнинг икки ракатини ўқидилар; уларнинг олдида (сутра сифатида) бир калта найза (ёки таёқ) турар эди.

وَقَالَ أَبُو مُوسَى دَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقَدَحٍ فِيهِ مَاءٌ، فَغَسَلَ يَدَيْهِ وَوَجْهَهُ فِيهِ، وَمَجَّ فِيهِ ثُمَّ قَالَ لَهُمَا اشْرَبَا مِنْهُ، وَأَفْرِغَا عَلَى وُجُوهِكُمَا وَنُحُورِكُمَا‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ suvli bir idish soʻradilar, undan ikki qoʻlini va yuzini yuvdilar, soʻng bir hovuch (ogʻiz) suvni idishga (qaytarib) tashlab, ikkovimizga (Abu Muso va Bilolga): «Idishdan ichinglar va undagi suvdan yuzlaringizga va koʻkraklaringizga quyinglar», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сувли бир идиш сўрадилар, ундан икки қўлини ва юзини ювдилар, сўнг бир ҳовуч (оғиз) сувни идишга (қайтариб) ташлаб, икковимизга (Абу Мусо ва Билолга): «Идишдан ичинглар ва ундаги сувдан юзларингизга ва кўкракларингизга қуйинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ، قَالَ وَهُوَ الَّذِي مَجَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي وَجْهِهِ وَهْوَ غُلاَمٌ مِنْ بِئْرِهِمْ‏.‏ وَقَالَ عُرْوَةُ عَنِ الْمِسْوَرِ وَغَيْرِهِ يُصَدِّقُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ وَإِذَا تَوَضَّأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَادُوا يَقْتَتِلُونَ عَلَى وَضُوئِهِ‏.‏

Ibn Shihob (Mahmud ibn Rabiʼ va Urvadan) rivoyat qiladi: Mahmud ibn Rabiʼ — bola paytida Paygʻambar ﷺ uning yuziga oilasining qudugʻidan (ogʻiz) suv purkagan kishi — va Urva (Misvar va boshqalardan) bir-birini tasdiqlab aytdilar: «Paygʻambar ﷺ tahorat olganlarida, sahobalar (u zotdan) ortgan suv uchun deyarli urishib ketar edilar».Ибн Шиҳоб (Маҳмуд ибн Рабиъ ва Урвадан) ривоят қилади: Маҳмуд ибн Рабиъ — бола пайтида Пайғамбар ﷺ унинг юзига оиласининг қудуғидан (оғиз) сув пуркаган киши — ва Урва (Мисвар ва бошқалардан) бир-бирини тасдиқлаб айтдилар: «Пайғамбар ﷺ таҳорат олганларида, саҳобалар (у зотдан) ортган сув учун деярли уришиб кетар эдилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ الْجَعْدِ، قَالَ سَمِعْتُ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ، يَقُولُ ذَهَبَتْ بِي خَالَتِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ ابْنَ أُخْتِي وَجِعٌ‏.‏ فَمَسَحَ رَأْسِي وَدَعَا لِي بِالْبَرَكَةِ، ثُمَّ تَوَضَّأَ فَشَرِبْتُ مِنْ وَضُوئِهِ، ثُمَّ قُمْتُ خَلْفَ ظَهْرِهِ، فَنَظَرْتُ إِلَى خَاتَمِ النُّبُوَّةِ بَيْنَ كَتِفَيْهِ مِثْلِ زِرِّ الْحَجَلَةِ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xolam meni Paygʻambar ﷺ ning oldiga olib borib: «Yo Rasululloh, opamning shu oʻgʻlining oyoqlarida dard bor», — dedi. U zot qoʻllarini boshimga surdilar va menga baraka tilab duo qildilar; soʻng tahorat oldilar, men ortgan suvdan ichdim. Men u zotning orqalarida turdim va elkalari orasidagi nubuvvat muhrini koʻrdim; u (kichik chodir tugmasiga oʻxshash) edi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Холам мени Пайғамбар ﷺ нинг олдига олиб бориб: «Ё Расулуллоҳ, опамнинг шу ўғлининг оёқларида дард бор», — деди. У зот қўлларини бошимга сурдилар ва менга барака тилаб дуо қилдилар; сўнг таҳорат олдилар, мен ортган сувдан ичдим. Мен у зотнинг орқаларида турдим ва элкалари орасидаги нубувват муҳрини кўрдим; у (кичик чодир тугмасига ўхшаш) эди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُ أَفْرَغَ مِنَ الإِنَاءِ عَلَى يَدَيْهِ فَغَسَلَهُمَا، ثُمَّ غَسَلَ أَوْ مَضْمَضَ، وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفَّةٍ وَاحِدَةٍ، فَفَعَلَ ذَلِكَ ثَلاَثًا، فَغَسَلَ يَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ، وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ مَا أَقْبَلَ وَمَا أَدْبَرَ، وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ، ثُمَّ قَالَ هَكَذَا وُضُوءُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Amr ibn Yahyo (otasidan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Zayd suvli idishdan qoʻllariga suv quyib yuvdi; soʻng bir hovuch suv bilan ogʻzini chaydi va burniga suv tortib qoqdi — buni uch marta qildi. Soʻng qoʻllari va tirsaklarigacha (qoʻllarini) ikki marta yuvdi; boshiga old va orqaga masʼh tortdi; oyoqlarini toʻpigigacha yuvdi va: «Bu — Rasululloh ﷺ ning tahoratidir», — dedi.Амр ибн Яҳё (отасидан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Зайд сувли идишдан қўлларига сув қуйиб ювди; сўнг бир ҳовуч сув билан оғзини чайди ва бурнига сув тортиб қоқди — буни уч марта қилди. Сўнг қўллари ва тирсакларигача (қўлларини) икки марта ювди; бошига олд ва орқага масъҳ тортди; оёқларини тўпигигача ювди ва: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳоратидир», — деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ شَهِدْتُ عَمْرَو بْنَ أَبِي حَسَنٍ سَأَلَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدٍ عَنْ وُضُوءِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَدَعَا بِتَوْرٍ مِنْ مَاءٍ، فَتَوَضَّأَ لَهُمْ، فَكَفَأَ عَلَى يَدَيْهِ فَغَسَلَهُمَا ثَلاَثًا، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ، فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ، وَاسْتَنْثَرَ ثَلاَثًا بِثَلاَثِ غَرَفَاتٍ مِنْ مَاءٍ، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ، فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ، فَغَسَلَ يَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ، فَمَسَحَ بِرَأْسِهِ فَأَقْبَلَ بِيَدَيْهِ وَأَدْبَرَ بِهِمَا، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ فَغَسَلَ رِجْلَيْهِ‏.‏ وَحَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ قَالَ مَسَحَ رَأْسَهُ مَرَّةً‏.‏

Amr ibn Yahyo (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Men Amr ibn Abu Hasanning Abdulloh ibn Zayddan Paygʻambar ﷺ ning tahorati haqida soʻrayotganini koʻrdim. Abdulloh ibn Zayd suvli sopol idish soʻradi va ularning oldida tahorat oldi: qoʻllariga suv quyib uch marta yuvdi; soʻng (oʻng) qoʻlini idishga solib, ogʻzini chaydi va uch hovuch suv bilan burniga suv tortib uch marta qoqdi; yana qoʻlini suvga solib yuzini uch marta yuvdi; soʻng tirsaklarigacha qoʻllarini ikki marta yuvdi; yana qoʻlini suvga solib, hoʻl qoʻllari bilan boshiga old va orqaga masʼh tortdi; yana qoʻlini idishga solib, oyoqlarini (toʻpigigacha) yuvdi». Vuhayb rivoyat qildi: U zot (yuqoridagi rivoyatda) boshiga faqat bir marta masʼh tortgan.Амр ибн Яҳё (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Мен Амр ибн Абу Ҳасаннинг Абдуллоҳ ибн Зайддан Пайғамбар ﷺ нинг таҳорати ҳақида сўраётганини кўрдим. Абдуллоҳ ибн Зайд сувли сопол идиш сўради ва уларнинг олдида таҳорат олди: қўлларига сув қуйиб уч марта ювди; сўнг (ўнг) қўлини идишга солиб, оғзини чайди ва уч ҳовуч сув билан бурнига сув тортиб уч марта қоқди; яна қўлини сувга солиб юзини уч марта ювди; сўнг тирсакларигача қўлларини икки марта ювди; яна қўлини сувга солиб, ҳўл қўллари билан бошига олд ва орқага масъҳ тортди; яна қўлини идишга солиб, оёқларини (тўпигигача) ювди». Вуҳайб ривоят қилди: У зот (юқоридаги ривоятда) бошига фақат бир марта масъҳ тортган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ يَتَوَضَّئُونَ فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَمِيعًا‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning zamonlarida erkaklar va ayollar birga tahorat olar edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг замонларида эркаклар ва аёллар бирга таҳорат олар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي، وَأَنَا مَرِيضٌ لاَ أَعْقِلُ، فَتَوَضَّأَ وَصَبَّ عَلَىَّ مِنْ وَضُوئِهِ، فَعَقَلْتُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَنِ الْمِيرَاثُ إِنَّمَا يَرِثُنِي كَلاَلَةٌ‏.‏ فَنَزَلَتْ آيَةُ الْفَرَائِضِ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men kasal va hushsiz yotgan paytda Rasululloh ﷺ meni koʻrgani keldilar. U zot tahorat olib, ortgan suvni mening ustimga sepdilar, men hushimga keldim va: «Yo Rasululloh, merosim kimga (qoladi)? Mening na yuqorida (ota-bobom), na pastda (farzandim) bor», — dedim. Shunda meros (farzandlar ulushi) haqidagi oyatlar nozil boʻldi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен касал ва ҳушсиз ётган пайтда Расулуллоҳ ﷺ мени кўргани келдилар. У зот таҳорат олиб, ортган сувни менинг устимга сепдилар, мен ҳушимга келдим ва: «Ё Расулуллоҳ, меросим кимга (қолади)? Менинг на юқорида (ота-бобом), на пастда (фарзандим) бор», — дедим. Шунда мерос (фарзандлар улуши) ҳақидаги оятлар нозил бўлди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ بَكْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ حَضَرَتِ الصَّلاَةُ، فَقَامَ مَنْ كَانَ قَرِيبَ الدَّارِ إِلَى أَهْلِهِ، وَبَقِيَ قَوْمٌ، فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِخْضَبٍ مِنْ حِجَارَةٍ فِيهِ مَاءٌ، فَصَغُرَ الْمِخْضَبُ أَنْ يَبْسُطَ فِيهِ كَفَّهُ، فَتَوَضَّأَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ‏.‏ قُلْنَا كَمْ كُنْتُمْ قَالَ ثَمَانِينَ وَزِيَادَةً‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Namoz vaqti boʻldi; uylari yaqin boʻlganlar turib, ahliga (tahorat olgani) ketdi, baʼzilari (oʻtirgan holda) qoldi. Soʻng Rasululloh ﷺ ga suvli naqshli bir tagora (mixdab) keltirildi. Tagora kichik edi — qoʻlni yozishga ham keng emas edi; shunga qaramay, hamma odam undan tahorat oldi. (Roviy: ‹Biz Anasdan: ‹Necha kishi edingiz?› — deb soʻradik. Anas: ‹Sakson yoki undan koʻproq edik›, — dedi.) (Bu Rasululloh ﷺ ning moʻjizalaridan biri edi.)Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Намоз вақти бўлди; уйлари яқин бўлганлар туриб, аҳлига (таҳорат олгани) кетди, баъзилари (ўтирган ҳолда) қолди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ га сувли нақшли бир тагора (михдаб) келтирилди. Тагора кичик эди — қўлни ёзишга ҳам кенг эмас эди; шунга қарамай, ҳамма одам ундан таҳорат олди. (Ровий: ‹Биз Анасдан: ‹Неча киши эдингиз?› — деб сўрадик. Анас: ‹Саксон ёки ундан кўпроқ эдик›, — деди.) (Бу Расулуллоҳ ﷺ нинг мўжизаларидан бири эди.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَعَا بِقَدَحٍ فِيهِ مَاءٌ، فَغَسَلَ يَدَيْهِ وَوَجْهَهُ فِيهِ وَمَجَّ فِيهِ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ suvli bir idish soʻradilar, undan ikki qoʻlini va yuzini yuvdilar, soʻng bir hovuch (ogʻiz) suvni unga (qaytarib) tashladilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ сувли бир идиш сўрадилар, ундан икки қўлини ва юзини ювдилар, сўнг бир ҳовуч (оғиз) сувни унга (қайтариб) ташладилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْرَجْنَا لَهُ مَاءً فِي تَوْرٍ مِنْ صُفْرٍ فَتَوَضَّأَ، فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا وَيَدَيْهِ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ، وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ فَأَقْبَلَ بِهِ وَأَدْبَرَ، وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ‏.‏

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ bizning oldimizga keldilar, biz u zotga misdan (yasalgan) idishda suv chiqardik. U zot shunday tahorat oldilar: yuzini uch marta, tirsaklarigacha qoʻllarini ikki marta yuvdi; soʻng hoʻl qoʻllari bilan boshining old tomonidan orqasiga, soʻng yana old tomoniga yengil masʼh tortdi; soʻng oyoqlarini (toʻpigigacha) yuvdi.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга келдилар, биз у зотга мисдан (ясалган) идишда сув чиқардик. У зот шундай таҳорат олдилар: юзини уч марта, тирсакларигача қўлларини икки марта ювди; сўнг ҳўл қўллари билан бошининг олд томонидан орқасига, сўнг яна олд томонига енгил масъҳ тортди; сўнг оёқларини (тўпигигача) ювди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَاشْتَدَّ بِهِ وَجَعُهُ، اسْتَأْذَنَ أَزْوَاجَهُ فِي أَنْ يُمَرَّضَ فِي بَيْتِي، فَأَذِنَّ لَهُ، فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ رَجُلَيْنِ تَخُطُّ رِجْلاَهُ فِي الأَرْضِ بَيْنَ عَبَّاسٍ وَرَجُلٍ آخَرَ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَأَخْبَرْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ أَتَدْرِي مَنِ الرَّجُلُ الآخَرُ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ هُوَ عَلِيٌّ‏.‏ وَكَانَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ تُحَدِّثُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ بَعْدَ مَا دَخَلَ بَيْتَهُ وَاشْتَدَّ وَجَعُهُ ‏"‏ هَرِيقُوا عَلَىَّ مِنْ سَبْعِ قِرَبٍ، لَمْ تُحْلَلْ أَوْكِيَتُهُنَّ، لَعَلِّي أَعْهَدُ إِلَى النَّاسِ ‏"‏‏.‏ وَأُجْلِسَ فِي مِخْضَبٍ لِحَفْصَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ طَفِقْنَا نَصُبُّ عَلَيْهِ تِلْكَ حَتَّى طَفِقَ يُشِيرُ إِلَيْنَا أَنْ قَدْ فَعَلْتُنَّ، ثُمَّ خَرَجَ إِلَى النَّاسِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning kasallari ogʻirlashib, dardlari qattiqlashgach, u zot zavjalaridan oʻzlari mening uyimda parvarish qilinishga ruxsat soʻradilar; ular ruxsat berdilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ ikki kishining (Abbos va boshqa bir kishining) orasida, oyoqlari yerga sudralgan holda (mening uyimga) keldilar. Ubaydulloh (roviy) dedi: «Men Oisha aytganni Abdulloh ibn Abbosga aytdim. Ibn Abbos: ‹U boshqa kishi kim edi, bilasanmi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. Ibn Abbos: ‹U — Ali (ibn Abu Tolib) edi›, — dedi». Oisha yana dedi: «Paygʻambar ﷺ mening uyimga kelib, kasallari ogʻirlashgach, bizga: ‹Menga yetti meshli (toʻla) suv quyinglar — toki men odamlarga biror nasihat qila olsam›, — deb buyurdilar. Bas, u zot zavjalaridan Hafsaga tegishli bir tagoraga (mixdabga) oʻtqazildi. Soʻng hammamiz unga meshlardan suv quya boshladik, to u zot bizga (toʻxtashga) ishora qilguncha; biz (xohlaganlarini) bajardik. Soʻng u zot odamlar oldiga chiqdilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг касаллари оғирлашиб, дардлари қаттиқлашгач, у зот завжаларидан ўзлари менинг уйимда парвариш қилинишга рухсат сўрадилар; улар рухсат бердилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ икки кишининг (Аббос ва бошқа бир кишининг) орасида, оёқлари ерга судралган ҳолда (менинг уйимга) келдилар. Убайдуллоҳ (ровий) деди: «Мен Оиша айтганни Абдуллоҳ ибн Аббосга айтдим. Ибн Аббос: ‹У бошқа киши ким эди, биласанми?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. Ибн Аббос: ‹У — Али (ибн Абу Толиб) эди›, — деди». Оиша яна деди: «Пайғамбар ﷺ менинг уйимга келиб, касаллари оғирлашгач, бизга: ‹Менга етти мешли (тўла) сув қуйинглар — токи мен одамларга бирор насиҳат қила олсам›, — деб буюрдилар. Бас, у зот завжаларидан Ҳафсага тегишли бир тагорага (михдабга) ўтқазилди. Сўнг ҳаммамиз унга мешлардан сув қуя бошладик, то у зот бизга (тўхташга) ишора қилгунча; биз (хоҳлаганларини) бажардик. Сўнг у зот одамлар олдига чиқдилар».

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ عَمِّي يُكْثِرُ مِنَ الْوُضُوءِ، قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَخْبِرْنِي كَيْفَ رَأَيْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ فَدَعَا بِتَوْرٍ مِنْ مَاءٍ، فَكَفَأَ عَلَى يَدَيْهِ فَغَسَلَهُمَا ثَلاَثَ مِرَارٍ، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي التَّوْرِ، فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ مِنْ غَرْفَةٍ وَاحِدَةٍ، ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فَاغْتَرَفَ بِهَا فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ غَسَلَ يَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ، ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِهِ مَاءً، فَمَسَحَ رَأْسَهُ، فَأَدْبَرَ بِيَدَيْهِ وَأَقْبَلَ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ، فَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ‏.‏

Amr ibn Yahyo (otasidan) rivoyat qiladi: Amakim tahoratda (suvni) isrof qilar edi; bir kuni u Abdulloh ibn Zayddan Paygʻambar ﷺ ni qanday tahorat olganini koʻrgani haqida soʻradi. U suvli sopol idish soʻradi: undan qoʻllariga suv quyib uch marta yuvdi; soʻng qoʻlini idishga solib, bir hovuch suv bilan ogʻzini chaydi va burniga suv tortib uch marta qoqdi; yana qoʻlini solib, bir hovuch suv bilan yuzini uch marta yuvdi; soʻng tirsaklarigacha qoʻllarini ikki marta yuvdi; soʻng qoʻli bilan suv olib, boshiga old tomonidan orqasiga, soʻng orqasidan old tomoniga masʼh tortdi; soʻng oyoqlarini (toʻpigigacha) yuvdi va: «Men Paygʻambar ﷺ ni shu tahoratda koʻrdim», — dedi.Амр ибн Яҳё (отасидан) ривоят қилади: Амаким таҳоратда (сувни) исроф қилар эди; бир куни у Абдуллоҳ ибн Зайддан Пайғамбар ﷺ ни қандай таҳорат олганини кўргани ҳақида сўради. У сувли сопол идиш сўради: ундан қўлларига сув қуйиб уч марта ювди; сўнг қўлини идишга солиб, бир ҳовуч сув билан оғзини чайди ва бурнига сув тортиб уч марта қоқди; яна қўлини солиб, бир ҳовуч сув билан юзини уч марта ювди; сўнг тирсакларигача қўлларини икки марта ювди; сўнг қўли билан сув олиб, бошига олд томонидан орқасига, сўнг орқасидан олд томонига масъҳ тортди; сўнг оёқларини (тўпигигача) ювди ва: «Мен Пайғамбар ﷺ ни шу таҳоратда кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَعَا بِإِنَاءٍ مِنْ مَاءٍ، فَأُتِيَ بِقَدَحٍ رَحْرَاحٍ فِيهِ شَىْءٌ مِنْ مَاءٍ، فَوَضَعَ أَصَابِعَهُ فِيهِ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَى الْمَاءِ يَنْبُعُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ، قَالَ أَنَسٌ فَحَزَرْتُ مَنْ تَوَضَّأَ مَا بَيْنَ السَّبْعِينَ إِلَى الثَّمَانِينَ‏.‏

Sobit (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas dedi: «Paygʻambar ﷺ suv soʻradilar; u zotga tagi keng, chuqur boʻlmagan, ozgina suv boʻlgan bir idish keltirildi; u zot barmoqlarini unga soldilar». Anas yana dedi: «Men suvning u zotning barmoqlari orasidan otilib chiqayotganini koʻrdim». Anas qoʻshimcha qildi: «Men undan tahorat olgan odamlarni yetmishdan saksongacha deb chamaladim».Собит (Анасдан) ривоят қилади: Анас деди: «Пайғамбар ﷺ сув сўрадилар; у зотга таги кенг, чуқур бўлмаган, озгина сув бўлган бир идиш келтирилди; у зот бармоқларини унга солдилар». Анас яна деди: «Мен сувнинг у зотнинг бармоқлари орасидан отилиб чиқаётганини кўрдим». Анас қўшимча қилди: «Мен ундан таҳорат олган одамларни етмишдан саксонгача деб чамаладим».

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ جَبْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَغْسِلُ ـ أَوْ كَانَ يَغْتَسِلُ ـ بِالصَّاعِ إِلَى خَمْسَةِ أَمْدَادٍ، وَيَتَوَضَّأُ بِالْمُدِّ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir soʼdan besh muddgacha (suv) bilan gusl qilar va bir mudd suv bilan tahorat olar edilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир сўдан беш муддгача (сув) билан гусл қилар ва бир мудд сув билан таҳорат олар эдилар.

حَدَّثَنَا أَصْبَغُ بْنُ الْفَرَجِ الْمِصْرِيُّ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرٌو، حَدَّثَنِي أَبُو النَّضْرِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ‏.‏ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ سَأَلَ عُمَرَ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ نَعَمْ إِذَا حَدَّثَكَ شَيْئًا سَعْدٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلاَ تَسْأَلْ عَنْهُ غَيْرَهُ‏.‏ وَقَالَ مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ أَخْبَرَنِي أَبُو النَّضْرِ أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ سَعْدًا حَدَّثَهُ فَقَالَ عُمَرُ لِعَبْدِ اللَّهِ‏.‏ نَحْوَهُ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Abu Vaqqos: «Paygʻambar ﷺ maxsilari ustiga masʼh tortgan», — dedi. Abdulloh ibn Umar buni Umardan soʻradi. Umar tasdiqlab: «Saʼd Paygʻambardan bir hadis rivoyat qilsa, u haqda boshqa birovdan soʻrash shart emas», — dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Абу Ваққос: «Пайғамбар ﷺ махсилари устига масъҳ тортган», — деди. Абдуллоҳ ибн Умар буни Умардан сўради. Умар тасдиқлаб: «Саъд Пайғамбардан бир ҳадис ривоят қилса, у ҳақда бошқа бировдан сўраш шарт эмас», — деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ أَبِيهِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ خَرَجَ لِحَاجَتِهِ فَاتَّبَعَهُ الْمُغِيرَةُ بِإِدَاوَةٍ فِيهَا مَاءٌ، فَصَبَّ عَلَيْهِ حِينَ فَرَغَ مِنْ حَاجَتِهِ، فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ‏.‏

Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ hojat chiqargani chiqdilar, men suvli idish bilan orqalaridan bordim. U zot tugatgach, men suv quydim, u zot tahorat oldilar va maxsilari ustiga masʼh tortdilar.Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ ҳожат чиқаргани чиқдилар, мен сувли идиш билан орқаларидан бордим. У зот тугатгач, мен сув қуйдим, у зот таҳорат олдилар ва махсилари устига масъҳ тортдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ، أَنَّ أَبَاهُ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ‏.‏ وَتَابَعَهُ حَرْبُ بْنُ شَدَّادٍ وَأَبَانُ عَنْ يَحْيَى‏.‏

Jaʼfar ibn Amr ibn Umayya ad-Damriy (otasidan) rivoyat qiladi: Otam: «Men Paygʻambar ﷺ ni maxsilari ustiga masʼh tortayotgan holda koʻrdim», — dedi.Жаъфар ибн Амр ибн Умайя ад-Дамрий (отасидан) ривоят қилади: Отам: «Мен Пайғамбар ﷺ ни махсилари устига масъҳ тортаётган ҳолда кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ عَلَى عِمَامَتِهِ وَخُفَّيْهِ‏.‏ وَتَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَمْرٍو قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Jaʼfar ibn Amr (otasidan) rivoyat qiladi: Otam: «Men Paygʻambar ﷺ ni sallalari va maxsilari ustiga masʼh tortayotgan holda koʻrdim», — dedi.Жаъфар ибн Амр (отасидан) ривоят қилади: Отам: «Мен Пайғамбар ﷺ ни саллалари ва махсилари устига масъҳ тортаётган ҳолда кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ، فَأَهْوَيْتُ لأَنْزِعَ خُفَّيْهِ فَقَالَ ‏"‏ دَعْهُمَا، فَإِنِّي أَدْخَلْتُهُمَا طَاهِرَتَيْنِ ‏"‏‏.‏ فَمَسَحَ عَلَيْهِمَا‏.‏

Urva ibn Mugʻira (otasidan) rivoyat qiladi: Otam: «Bir safarda men Paygʻambar ﷺ bilan birga edim; (tahorat paytida) u zotning maxsilarini yechgani shoshildim. U zot menga ularni qoldirishni buyurdilar — chunki u zot ularni tahoratli holda kiygan edilar. Soʻng ular ustiga masʼh tortdilar», — dedi.Урва ибн Муғира (отасидан) ривоят қилади: Отам: «Бир сафарда мен Пайғамбар ﷺ билан бирга эдим; (таҳорат пайтида) у зотнинг махсиларини ечгани шошилдим. У зот менга уларни қолдиришни буюрдилар — чунки у зот уларни таҳоратли ҳолда кийган эдилар. Сўнг улар устига масъҳ тортдилар», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ،‏.‏ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَكَلَ كَتِفَ شَاةٍ، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (pishgan) qoʻy goʻshtidan, kurak (joyi)dan bir boʻlak yedilar va tahoratni qaytarmay namoz oʻqidilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (пишган) қўй гўштидан, курак (жойи)дан бир бўлак едилар ва таҳоратни қайтармай намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَعْفَرُ بْنُ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ، أَنَّ أَبَاهُ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْتَزُّ مِنْ كَتِفِ شَاةٍ، فَدُعِيَ إِلَى الصَّلاَةِ فَأَلْقَى السِّكِّينَ فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

Jaʼfar ibn Amr ibn Umayya (otasidan) rivoyat qiladi: Otam: «Men Rasululloh ﷺ ni kurak (joyi)dan (pishgan) qoʻy goʻshtidan bir boʻlak yeyayotgan holda koʻrdim; soʻng namozga chaqirildilar. U zot pichoqni qoʻyib, tahoratni qaytarmay namoz oʻqidilar», — dedi.Жаъфар ибн Амр ибн Умайя (отасидан) ривоят қилади: Отам: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни курак (жойи)дан (пишган) қўй гўштидан бир бўлак еяётган ҳолда кўрдим; сўнг намозга чақирилдилар. У зот пичоқни қўйиб, таҳоратни қайтармай намоз ўқидилар», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، مَوْلَى بَنِي حَارِثَةَ أَنَّ سُوَيْدَ بْنَ النُّعْمَانِ، أَخْبَرَهُ‏.‏ أَنَّهُ، خَرَجَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ خَيْبَرَ، حَتَّى إِذَا كَانُوا بِالصَّهْبَاءِ ـ وَهِيَ أَدْنَى خَيْبَرَ ـ فَصَلَّى الْعَصْرَ، ثُمَّ دَعَا بِالأَزْوَادِ، فَلَمْ يُؤْتَ إِلاَّ بِالسَّوِيقِ، فَأَمَرَ بِهِ فَثُرِّيَ، فَأَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَكَلْنَا، ثُمَّ قَامَ إِلَى الْمَغْرِبِ، فَمَضْمَضَ وَمَضْمَضْنَا، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

Suvayd ibn Nuʼmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xaybar fath qilingan yili men Rasululloh ﷺ bilan birga Xaybarga yaqin Sahbo (degan joy)gacha bordim. U yerda Rasululloh ﷺ asr namozini oʻqidilar va taom soʻradilar. Saviqdan boshqa narsa keltirilmadi. U zot uni suv bilan qorishtirishni buyurdilar. U zot va hammamiz uni yedik; soʻng Paygʻambar ﷺ shom namoziga turib, ogʻizlarini chaydilar, biz ham shunday qildik; keyin u zot tahoratni qaytarmay namoz oʻqidilar.Сувайд ибн Нуъмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хайбар фатҳ қилинган йили мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Хайбарга яқин Саҳбо (деган жой)гача бордим. У ерда Расулуллоҳ ﷺ аср намозини ўқидилар ва таом сўрадилар. Савиқдан бошқа нарса келтирилмади. У зот уни сув билан қориштиришни буюрдилар. У зот ва ҳаммамиз уни едик; сўнг Пайғамбар ﷺ шом намозига туриб, оғизларини чайдилар, биз ҳам шундай қилдик; кейин у зот таҳоратни қайтармай намоз ўқидилар.

وَحَدَّثَنَا أَصْبَغُ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَكَلَ عِنْدَهَا كَتِفًا، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kurak (joyi)dan (pishgan) qoʻy goʻshtidan bir boʻlak yedilar, soʻng tahoratni qaytarmay namoz oʻqidilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ курак (жойи)дан (пишган) қўй гўштидан бир бўлак едилар, сўнг таҳоратни қайтармай намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَرِبَ لَبَنًا، فَمَضْمَضَ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ لَهُ دَسَمًا ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ يُونُسُ وَصَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sut ichdilar, ogʻizlarini chaydilar va: «Uning yogʻi bor», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сут ичдилар, оғизларини чайдилар ва: «Унинг ёғи бор», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ وَهُوَ يُصَلِّي فَلْيَرْقُدْ حَتَّى يَذْهَبَ عَنْهُ النَّوْمُ، فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا صَلَّى وَهُوَ نَاعِسٌ لاَ يَدْرِي لَعَلَّهُ يَسْتَغْفِرُ فَيَسُبَّ نَفْسَهُ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar biringiz namozda mizgib (uyqusi kelib) qolsa, uyqusi tarqaguncha uxlasin; chunki mizgib namoz oʻqiganda, kishi (oʻzini) magʻfirat soʻrayaptimi yoki oʻziga yomonlik (soʻrayapti)mi — bilmaydi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бирингиз намозда мизгиб (уйқуси келиб) қолса, уйқуси тарқагунча ухласин; чунки мизгиб намоз ўқиганда, киши (ўзини) мағфират сўраяптими ёки ўзига ёмонлик (сўраяпти)ми — билмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلاَةِ فَلْيَنَمْ حَتَّى يَعْلَمَ مَا يَقْرَأُ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar biringiz namozda mizgib qolsa, nima deyayotganini anglaguncha uxlasin», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар бирингиз намозда мизгиб қолса, нима деяётганини англагунча ухласин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَامِرٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ‏.‏ قُلْتُ كَيْفَ كُنْتُمْ تَصْنَعُونَ قَالَ يُجْزِئُ أَحَدَنَا الْوُضُوءُ مَا لَمْ يُحْدِثْ‏.‏

Amr ibn Omir (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Paygʻambar ﷺ har namoz uchun tahorat olar edilar», — dedi. Men Anasdan: «Sizlar nima qilar edingiz?» — deb soʻradim. Anas: «Biz hadas qilib (tahoratni) buzmagunimizcha, bir tahorat bilan namoz oʻqiyaverardik», — dedi.Амр ибн Омир (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Пайғамбар ﷺ ҳар намоз учун таҳорат олар эдилар», — деди. Мен Анасдан: «Сизлар нима қилар эдингиз?» — деб сўрадим. Анас: «Биз ҳадас қилиб (таҳоратни) бузмагунимизча, бир таҳорат билан намоз ўқияверардик», — деди.

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي بُشَيْرُ بْنُ يَسَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُوَيْدُ بْنُ النُّعْمَانِ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ خَيْبَرَ، حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالصَّهْبَاءِ، صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَصْرَ، فَلَمَّا صَلَّى دَعَا بِالأَطْعِمَةِ، فَلَمْ يُؤْتَ إِلاَّ بِالسَّوِيقِ، فَأَكَلْنَا وَشَرِبْنَا، ثُمَّ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَغْرِبِ فَمَضْمَضَ، ثُمَّ صَلَّى لَنَا الْمَغْرِبَ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

Suvayd ibn Nuʼmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xaybar fath qilingan yili men Rasululloh ﷺ bilan birga Sahbogacha bordim. U yerda Rasululloh ﷺ asr namoziga imomlik qildilar va taom soʻradilar. Saviqdan boshqa narsa keltirilmadi; biz uni yedik va (suv) ichdik. Paygʻambar ﷺ shom namoziga turib, ogʻizlarini chaydilar, soʻng tahoratni qaytarmay namozga imomlik qildilar.Сувайд ибн Нуъмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хайбар фатҳ қилинган йили мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Саҳбогача бордим. У ерда Расулуллоҳ ﷺ аср намозига имомлик қилдилар ва таом сўрадилар. Савиқдан бошқа нарса келтирилмади; биз уни едик ва (сув) ичдик. Пайғамбар ﷺ шом намозига туриб, оғизларини чайдилар, сўнг таҳоратни қайтармай намозга имомлик қилдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِحَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ الْمَدِينَةِ أَوْ مَكَّةَ، فَسَمِعَ صَوْتَ إِنْسَانَيْنِ يُعَذَّبَانِ فِي قُبُورِهِمَا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُعَذَّبَانِ، وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ ‏"‏، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ بَلَى، كَانَ أَحَدُهُمَا لاَ يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ، وَكَانَ الآخَرُ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ دَعَا بِجَرِيدَةٍ فَكَسَرَهَا كِسْرَتَيْنِ، فَوَضَعَ عَلَى كُلِّ قَبْرٍ مِنْهُمَا كِسْرَةً‏.‏ فَقِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ فَعَلْتَ هَذَا قَالَ ‏"‏ لَعَلَّهُ أَنْ يُخَفَّفَ عَنْهُمَا مَا لَمْ تَيْبَسَا أَوْ إِلَى أَنْ يَيْبَسَا ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ Madina yoki Makka qabristonlaridan biri yonidan oʻtayotganlarida, qabrlarida azoblanayotgan ikki kishining ovozini eshitdilar. Paygʻambar ﷺ: «Bu ikkovi (saqlanishi qiyin boʻlgan) katta gunoh uchun azoblanmayapti», — dedilar. Soʻng: «Ha (aslida katta gunoh uchun): biri bavldan (oʻzini) saqlamas edi, ikkinchisi esa (odamlar orasini buzib) chaqimchilik qilib yurar edi», — dedilar. Soʻng u zot yashil xurmo bargini soʻrab, uni ikkiga boʻldilar va har bir qabrga bittadan qoʻydilar. «Nega shunday qildingiz?» — deb soʻralganda, u zot: «Bular quriguncha, ularning azobi yengillashar, deb umid qilaman», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ Мадина ёки Макка қабристонларидан бири ёнидан ўтаётганларида, қабрларида азобланаётган икки кишининг овозини эшитдилар. Пайғамбар ﷺ: «Бу иккови (сақланиши қийин бўлган) катта гуноҳ учун азобланмаяпти», — дедилар. Сўнг: «Ҳа (аслида катта гуноҳ учун): бири бавлдан (ўзини) сақламас эди, иккинчиси эса (одамлар орасини бузиб) чақимчилик қилиб юрар эди», — дедилар. Сўнг у зот яшил хурмо баргини сўраб, уни иккига бўлдилар ва ҳар бир қабрга биттадан қўйдилар. «Нега шундай қилдингиз?» — деб сўралганда, у зот: «Булар қуригунча, уларнинг азоби енгиллашар, деб умид қиламан», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا تَبَرَّزَ لِحَاجَتِهِ أَتَيْتُهُ بِمَاءٍ فَيَغْسِلُ بِهِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojatga borganlarida, men u zot avratlarini tozalaydigan suvni olib borardim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожатга борганларида, мен у зот авратларини тозалайдиган сувни олиб борардим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَازِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقَبْرَيْنِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ، وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ لاَ يَسْتَتِرُ مِنَ الْبَوْلِ، وَأَمَّا الآخَرُ فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَخَذَ جَرِيدَةً رَطْبَةً، فَشَقَّهَا نِصْفَيْنِ، فَغَرَزَ فِي كُلِّ قَبْرٍ وَاحِدَةً‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، لِمَ فَعَلْتَ هَذَا قَالَ ‏"‏ لَعَلَّهُ يُخَفَّفُ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى وَحَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا مِثْلَهُ ‏"‏ يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ ikki qabr yonidan oʻtib: «Bu ikkovi (saqlanishi qiyin boʻlgan) katta gunoh uchun azoblanmayapti: biri bavldan (oʻzini) saqlamas edi, ikkinchisi esa chaqimchilik qilib yurar edi», — dedilar. Soʻng u zot yashil xurmo bargini olib, uni (boʻlaklarga) boʻlib, har bir qabrga bittadan sanchdilar. Ular: «Yo Rasululloh, nega shunday qildingiz?» — dedilar. U zot: «Bular (barglar) quriguncha, ularning azobi yengillashar, deb umid qilaman», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ икки қабр ёнидан ўтиб: «Бу иккови (сақланиши қийин бўлган) катта гуноҳ учун азобланмаяпти: бири бавлдан (ўзини) сақламас эди, иккинчиси эса чақимчилик қилиб юрар эди», — дедилар. Сўнг у зот яшил хурмо баргини олиб, уни (бўлакларга) бўлиб, ҳар бир қабрга биттадан санчдилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, нега шундай қилдингиз?» — дедилар. У зот: «Булар (барглар) қуригунча, уларнинг азоби енгиллашар, деб умид қиламан», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى أَعْرَابِيًّا يَبُولُ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ ‏"‏ دَعُوهُ ‏"‏‏.‏ حَتَّى إِذَا فَرَغَ دَعَا بِمَاءٍ فَصَبَّهُ عَلَيْهِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ masjidda siyayotgan bir aʼrobiyni koʻrdilar va odamlarga uni (tinch) qoldirishni aytdilar. U tugatgach, Paygʻambar ﷺ suv soʻrab, (siydik) ustiga quydirdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ масжидда сияётган бир аъробийни кўрдилар ва одамларга уни (тинч) қолдиришни айтдилар. У тугатгач, Пайғамбар ﷺ сув сўраб, (сийдик) устига қуйдирдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَامَ أَعْرَابِيٌّ فَبَالَ فِي الْمَسْجِدِ فَتَنَاوَلَهُ النَّاسُ، فَقَالَ لَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَعُوهُ وَهَرِيقُوا عَلَى بَوْلِهِ سَجْلاً مِنْ مَاءٍ، أَوْ ذَنُوبًا مِنْ مَاءٍ، فَإِنَّمَا بُعِثْتُمْ مُيَسِّرِينَ، وَلَمْ تُبْعَثُوا مُعَسِّرِينَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy turib, masjidda siya boshladi. Odamlar uni (toʻxtatishga) ushladilar, lekin Paygʻambar ﷺ uni qoldirishni va u siygan joyga bir chelak (yoki idish) suv quyishni buyurdilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Sizlar (ishni) yengillashtirgani yuborilgansizlar, qiyinlashtirgani emas», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аъробий туриб, масжидда сия бошлади. Одамлар уни (тўхтатишга) ушладилар, лекин Пайғамбар ﷺ уни қолдиришни ва у сийган жойга бир челак (ёки идиш) сув қуйишни буюрдилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Сизлар (ишни) енгиллаштиргани юборилгансизлар, қийинлаштиргани эмас», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ yuqoridagidek (219-rivoyatdek) dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ юқоридагидек (219-ривоятдек) дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّهَا قَالَتْ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِصَبِيٍّ، فَبَالَ عَلَى ثَوْبِهِ، فَدَعَا بِمَاءٍ فَأَتْبَعَهُ إِيَّاهُ‏.‏

Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga bir chaqaloq keltirildi; u Paygʻambar ﷺ ning kiyimiga siyib qoʻydi. Paygʻambar ﷺ suv soʻrab, ifloslangan joyga quydilar.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га бир чақалоқ келтирилди; у Пайғамбар ﷺ нинг кийимига сийиб қўйди. Пайғамбар ﷺ сув сўраб, ифлосланган жойга қуйдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أُمِّ قَيْسٍ بِنْتِ مِحْصَنٍ، أَنَّهَا أَتَتْ بِابْنٍ لَهَا صَغِيرٍ، لَمْ يَأْكُلِ الطَّعَامَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَأَجْلَسَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حِجْرِهِ، فَبَالَ عَلَى ثَوْبِهِ، فَدَعَا بِمَاءٍ فَنَضَحَهُ وَلَمْ يَغْسِلْهُ‏.‏

Ummu Qays binti Mihsan (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men hali (oddiy) taom yeya boshlamagan kichik oʻgʻlimni Rasululloh ﷺ ning oldiga olib keldim. U zot uni olib, tizzalariga oʻtqazdilar. Bola Paygʻambar ﷺ ning kiyimiga siyib qoʻydi; u zot suv soʻrab, ifloslangan joyga quydilar, (lekin) yuvmadilar.Умму Қайс бинти Миҳсан (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ҳали (оддий) таом ея бошламаган кичик ўғлимни Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига олиб келдим. У зот уни олиб, тиззаларига ўтқаздилар. Бола Пайғамбар ﷺ нинг кийимига сийиб қўйди; у зот сув сўраб, ифлосланган жойга қуйдилар, (лекин) ювмадилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا، ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ، فَجِئْتُهُ بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ bir qavmning axlatxonasi (yoniga) borib, tik turgan holda siydilar. Soʻng suv soʻradilar; men keltirdim, u zot tahorat oldilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ бир қавмнинг ахлатхонаси (ёнига) бориб, тик турган ҳолда сийдилар. Сўнг сув сўрадилар; мен келтирдим, у зот таҳорат олдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ رَأَيْتُنِي أَنَا وَالنَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم نَتَمَاشَى، فَأَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ خَلْفَ حَائِطٍ، فَقَامَ كَمَا يَقُومُ أَحَدُكُمْ فَبَالَ، فَانْتَبَذْتُ مِنْهُ، فَأَشَارَ إِلَىَّ فَجِئْتُهُ، فَقُمْتُ عِنْدَ عَقِبِهِ حَتَّى فَرَغَ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan yurib, bir qavmning axlatxonasi (yoniga) yetib bordik. U zot — sizdan biringiz turgandek — devor orqasida turib, bavl qildilar. Men chetga ketdim, lekin u zot menga (kel deb) ishora qildilar. Men yaqinlashib, u zot tugatguncha orqalariga yaqin turdim.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан юриб, бир қавмнинг ахлатхонаси (ёнига) етиб бордик. У зот — сиздан бирингиз тургандек — девор орқасида туриб, бавл қилдилар. Мен четга кетдим, лекин у зот менга (кел деб) ишора қилдилар. Мен яқинлашиб, у зот тугатгунча орқаларига яқин турдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ كَانَ أَبُو مُوسَى الأَشْعَرِيُّ يُشَدِّدُ فِي الْبَوْلِ وَيَقُولُ إِنَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَانَ إِذَا أَصَابَ ثَوْبَ أَحَدِهِمْ قَرَضَهُ‏.‏ فَقَالَ حُذَيْفَةُ لَيْتَهُ أَمْسَكَ، أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا‏.‏

Abu Voildan rivoyat qilinadi: Abu Muso al-Ashʼariy bavl masalasiga juda urgʻu berar va: «Bani Isroildan birovning kiyimiga siydik tegsa, u oʻsha joyni kesib tashlar edi», — der edi. Buni eshitib, Huzayfa Abu Voilga: «Koshki u (Abu Muso) bunchalik urgʻu bermaganida edi», — dedi. Huzayfa qoʻshimcha qildi: «Rasululloh ﷺ bir qavmning axlatxonasi (yoniga) borib, tik turgan holda bavl qildilar».Абу Воилдан ривоят қилинади: Абу Мусо ал-Ашъарий бавл масаласига жуда урғу берар ва: «Бани Исроилдан бировнинг кийимига сийдик тегса, у ўша жойни кесиб ташлар эди», — дер эди. Буни эшитиб, Ҳузайфа Абу Воилга: «Кошки у (Абу Мусо) бунчалик урғу бермаганида эди», — деди. Ҳузайфа қўшимча қилди: «Расулуллоҳ ﷺ бир қавмнинг ахлатхонаси (ёнига) бориб, тик турган ҳолда бавл қилдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ، عَنْ أَسْمَاءَ، قَالَتْ جَاءَتِ امْرَأَةٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ أَرَأَيْتَ إِحْدَانَا تَحِيضُ فِي الثَّوْبِ كَيْفَ تَصْنَعُ قَالَ ‏"‏ تَحُتُّهُ، ثُمَّ تَقْرُصُهُ بِالْمَاءِ، وَتَنْضَحُهُ وَتُصَلِّي فِيهِ ‏"‏‏.‏

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Paygʻambar ﷺ ga kelib: «Biringizning kiyimiga hayz (qoni) tegsa, nima qilsin?» — dedi. U zot: «(Ifloslangan joyni) ishqalab, suvga solib ishqalab, qon izini ketkazsin, soʻng ustiga suv quysin; soʻng unda namoz oʻqiyaversin», — dedilar.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир аёл Пайғамбар ﷺ га келиб: «Бирингизнинг кийимига ҳайз (қони) тегса, нима қилсин?» — деди. У зот: «(Ифлосланган жойни) ишқалаб, сувга солиб ишқалаб, қон изини кетказсин, сўнг устига сув қуйсин; сўнг унда намоз ўқияверсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتْ فَاطِمَةُ ابْنَةُ أَبِي حُبَيْشٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي امْرَأَةٌ أُسْتَحَاضُ فَلاَ أَطْهُرُ، أَفَأَدَعُ الصَّلاَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ، إِنَّمَا ذَلِكِ عِرْقٌ، وَلَيْسَ بِحَيْضٍ، فَإِذَا أَقْبَلَتْ حَيْضَتُكِ فَدَعِي الصَّلاَةَ، وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَاغْسِلِي عَنْكِ الدَّمَ ثُمَّ صَلِّي ‏"‏‏.‏ قَالَ وَقَالَ أَبِي ‏"‏ ثُمَّ تَوَضَّئِي لِكُلِّ صَلاَةٍ، حَتَّى يَجِيءَ ذَلِكَ الْوَقْتُ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima binti Abu Hubaysh Paygʻambar ﷺ ga kelib: «Yo Rasululloh, mende istihoza (toʻxtamaydigan qon ketish) bor, men poklanmayapman. Namozni tark etayinmi?» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, chunki bu — (hayz emas,) bir tomirdan (chiqayotgan qon). Hayzing boshlansa, namozni tark et; u tugasa, qonni yuvib (gusl qilib), namoz oʻqi», — dedilar. (Roviy Hishom otasidan: u zot unga: ‹Keyingi hayz vaqti kelguncha har namoz uchun tahorat ol›, — dedilar, deb aytdi.)Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима бинти Абу Ҳубайш Пайғамбар ﷺ га келиб: «Ё Расулуллоҳ, менде истиҳоза (тўхтамайдиган қон кетиш) бор, мен покланмаяпман. Намозни тарк этайинми?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, чунки бу — (ҳайз эмас,) бир томирдан (чиқаётган қон). Ҳайзинг бошланса, намозни тарк эт; у тугаса, қонни ювиб (гусл қилиб), намоз ўқи», — дедилар. (Ровий Ҳишом отасидан: у зот унга: ‹Кейинги ҳайз вақти келгунча ҳар намоз учун таҳорат ол›, — дедилар, деб айтди.)

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ الْجَزَرِيُّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْسِلُ الْجَنَابَةَ مِنْ ثَوْبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَيَخْرُجُ إِلَى الصَّلاَةِ، وَإِنَّ بُقَعَ الْمَاءِ فِي ثَوْبِهِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning kiyimlaridan janobat (maniy) izini yuvar edim; u zot esa (kiyimda) hali suv izi (dogʻi) turgan holda namozga chiqar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг кийимларидан жанобат (маний) изини ювар эдим; у зот эса (кийимда) ҳали сув изи (доғи) турган ҳолда намозга чиқар эдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنِ الْمَنِيِّ، يُصِيبُ الثَّوْبَ فَقَالَتْ كُنْتُ أَغْسِلُهُ مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَيَخْرُجُ إِلَى الصَّلاَةِ وَأَثَرُ الْغَسْلِ فِي ثَوْبِهِ بُقَعُ الْمَاءِ‏.‏

Sulaymon ibn Yasor (Oishadan) rivoyat qiladi: Men Oishadan maniy teggan kiyim haqida soʻradim. U: «Men uni Rasululloh ﷺ ning kiyimlaridan yuvar edim; u zot esa (kiyimda) suv izi turgan holda namozga chiqar edilar», — dedi.Сулаймон ибн Ясор (Оишадан) ривоят қилади: Мен Оишадан маний тегган кийим ҳақида сўрадим. У: «Мен уни Расулуллоҳ ﷺ нинг кийимларидан ювар эдим; у зот эса (кийимда) сув изи турган ҳолда намозга чиқар эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ، قَالَ سَأَلْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ فِي الثَّوْبِ تُصِيبُهُ الْجَنَابَةُ قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ كُنْتُ أَغْسِلُهُ مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ يَخْرُجُ إِلَى الصَّلاَةِ وَأَثَرُ الْغَسْلِ فِيهِ بُقَعُ الْمَاءِ‏.‏

Amr ibn Maymun (Sulaymon ibn Yasordan) rivoyat qiladi: Men Sulaymon ibn Yasorning maniy teggan kiyim haqida gapirayotganini eshitdim. U: «Oisha: ‹Men uni Rasululloh ﷺ ning kiyimlaridan yuvar edim; u zot esa (kiyimda) suv izi turgan holda namozga chiqar edilar›, — dedi», — dedi.Амр ибн Маймун (Сулаймон ибн Ясордан) ривоят қилади: Мен Сулаймон ибн Ясорнинг маний тегган кийим ҳақида гапираётганини эшитдим. У: «Оиша: ‹Мен уни Расулуллоҳ ﷺ нинг кийимларидан ювар эдим; у зот эса (кийимда) сув изи турган ҳолда намозга чиқар эдилар›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا كَانَتْ تَغْسِلُ الْمَنِيَّ مِنْ ثَوْبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ أَرَاهُ فِيهِ بُقْعَةً أَوْ بُقَعًا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning kiyimlaridan maniyni yuvar edim; shunda ham (kiyimda) bir yoki bir necha dogʻ (izi)ni koʻrar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг кийимларидан манийни ювар эдим; шунда ҳам (кийимда) бир ёки бир неча доғ (изи)ни кўрар эдим.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَدِمَ أُنَاسٌ مِنْ عُكْلٍ أَوْ عُرَيْنَةَ، فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ، فَأَمَرَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِلِقَاحٍ، وَأَنْ يَشْرَبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا، فَانْطَلَقُوا، فَلَمَّا صَحُّوا قَتَلُوا رَاعِيَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَاسْتَاقُوا النَّعَمَ، فَجَاءَ الْخَبَرُ فِي أَوَّلِ النَّهَارِ، فَبَعَثَ فِي آثَارِهِمْ، فَلَمَّا ارْتَفَعَ النَّهَارُ جِيءَ بِهِمْ، فَأَمَرَ فَقَطَعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ، وَسُمِرَتْ أَعْيُنُهُمْ، وَأُلْقُوا فِي الْحَرَّةِ يَسْتَسْقُونَ فَلاَ يُسْقَوْنَ‏.‏ قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ فَهَؤُلاَءِ سَرَقُوا وَقَتَلُوا وَكَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ، وَحَارَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ‏.‏

Abu Qiloba (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas dedi: «Ukl yoki Urayna qabilasidan baʼzi kishilar Madinaga keldi; uning havosi ularga toʻgʻri kelmadi. Shunda Paygʻambar ﷺ ularga sogʻin tuyalar (podasi) oldiga borib, ularning suti va siydigini (dori sifatida) ichishni buyurdilar. Ular shunday qildi va sogʻaygach, Paygʻambar ﷺ ning choʻponini oʻldirib, barcha tuyalarni haydab ketdi. Xabar ertalab Paygʻambar ﷺ ga yetdi; u zot ularning orqasidan (kishilar) yubordilar, ular tutilib, peshin paytida keltirildi. U zot ularning qoʻl-oyoqlarini kesishni buyurdilar (va kesildi); koʻzlari qizdirilgan temir bilan dogʻlandi; ular Harraga tashlandi va suv soʻrasalar, ularga suv berilmadi». Abu Qiloba: «Bu kishilar oʻgʻirlik va qotillik qildi, Islomdan keyin kofir boʻldi va Alloh hamda Uning Rasuliga qarshi jang qildi», — dedi.Абу Қилоба (Анасдан) ривоят қилади: Анас деди: «Укл ёки Урайна қабиласидан баъзи кишилар Мадинага келди; унинг ҳавоси уларга тўғри келмади. Шунда Пайғамбар ﷺ уларга соғин туялар (подаси) олдига бориб, уларнинг сути ва сийдигини (дори сифатида) ичишни буюрдилар. Улар шундай қилди ва соғайгач, Пайғамбар ﷺ нинг чўпонини ўлдириб, барча туяларни ҳайдаб кетди. Хабар эрталаб Пайғамбар ﷺ га етди; у зот уларнинг орқасидан (кишилар) юбордилар, улар тутилиб, пешин пайтида келтирилди. У зот уларнинг қўл-оёқларини кесишни буюрдилар (ва кесилди); кўзлари қиздирилган темир билан доғланди; улар Ҳаррага ташланди ва сув сўрасалар, уларга сув берилмади». Абу Қилоба: «Бу кишилар ўғирлик ва қотиллик қилди, Исломдан кейин кофир бўлди ва Аллоҳ ҳамда Унинг Расулига қарши жанг қилди», — деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، يَزِيدُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي قَبْلَ أَنْ يُبْنَى الْمَسْجِدُ فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Masjid qurilishidan oldin, Paygʻambar ﷺ qoʻy qoʻtonlarida namoz oʻqiyaverardilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Масжид қурилишидан олдин, Пайғамбар ﷺ қўй қўтонларида намоз ўқияверардилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ فَأْرَةٍ سَقَطَتْ فِي سَمْنٍ فَقَالَ ‏"‏ أَلْقُوهَا وَمَا حَوْلَهَا فَاطْرَحُوهُ‏.‏ وَكُلُوا سَمْنَكُمْ ‏"‏‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan ichiga sichqon tushgan saryogʻ (gʻi) haqida soʻraldi. U zot: «Sichqonni va uning atrofidagi (yogʻ)ni olib tashlang, qolganini ishlataveringlar», — dedilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан ичига сичқон тушган сарёғ (ғи) ҳақида сўралди. У зот: «Сичқонни ва унинг атрофидаги (ёғ)ни олиб ташланг, қолганини ишлатаверинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ فَأْرَةٍ سَقَطَتْ فِي سَمْنٍ فَقَالَ ‏"‏ خُذُوهَا وَمَا حَوْلَهَا فَاطْرَحُوهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ مَا لاَ أُحْصِيهِ يَقُولُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan ichiga sichqon tushgan saryogʻ haqida soʻraldi. U zot: «Sichqonni va uning atrofidagi (yogʻ)ni olib tashlang (qolganini ishlataveringlar)», — dedilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан ичига сичқон тушган сарёғ ҳақида сўралди. У зот: «Сичқонни ва унинг атрофидаги (ёғ)ни олиб ташланг (қолганини ишлатаверинглар)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ كَلْمٍ يُكْلَمُهُ الْمُسْلِمُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَكُونُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَهَيْئَتِهَا إِذْ طُعِنَتْ، تَفَجَّرُ دَمًا، اللَّوْنُ لَوْنُ الدَّمِ، وَالْعَرْفُ عَرْفُ الْمِسْكِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Musulmon Alloh yoʻlida yaralansa, Qiyomat kuni u (yara) jarohat yetgan paytdagidek (ochiq) boʻlib keladi: undan qon oqar — rangi qon rangi, hidi esa misk hidi boʻladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мусулмон Аллоҳ йўлида яраланса, Қиёмат куни у (яра) жароҳат етган пайтдагидек (очиқ) бўлиб келади: ундан қон оқар — ранги қон ранги, ҳиди эса миск ҳиди бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الزِّنَادِ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ هُرْمُزَ الأَعْرَجَ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ نَحْنُ الآخِرُونَ السَّابِقُونَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz (musulmonlar, dunyoga) keyin kelgan (oxirgi) boʻlsak ham, (Qiyomat kuni) eng oldingi (boʻlamiz)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз (мусулмонлар, дунёга) кейин келган (охирги) бўлсак ҳам, (Қиёмат куни) энг олдинги (бўламиз)», — дедилар.

وَبِإِسْنَادِهِ قَالَ ‏"‏ لاَ يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ الَّذِي لاَ يَجْرِي، ثُمَّ يَغْتَسِلُ فِيهِ ‏"‏‏.‏

Oʻsha roviy (Abu Hurayra)dan rivoyat qilinishicha, Paygʻambar ﷺ: «Biringiz oqmaydigan (tinch) suvga bavl qilmasin — keyin unda gusl (yoki tahorat) qilishingiz mumkin», — dedilar.Ўша ровий (Абу Ҳурайра)дан ривоят қилинишича, Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз оқмайдиган (тинч) сувга бавл қилмасин — кейин унда гусл (ёки таҳорат) қилишингиз мумкин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَاجِدٌ ح قَالَ وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ قَالَ حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي عِنْدَ الْبَيْتِ، وَأَبُو جَهْلٍ وَأَصْحَابٌ لَهُ جُلُوسٌ، إِذْ قَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ أَيُّكُمْ يَجِيءُ بِسَلَى جَزُورِ بَنِي فُلاَنٍ فَيَضَعُهُ عَلَى ظَهْرِ مُحَمَّدٍ إِذَا سَجَدَ فَانْبَعَثَ أَشْقَى الْقَوْمِ فَجَاءَ بِهِ، فَنَظَرَ حَتَّى إِذَا سَجَدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَضَعَهُ عَلَى ظَهْرِهِ بَيْنَ كَتِفَيْهِ وَأَنَا أَنْظُرُ، لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا، لَوْ كَانَ لِي مَنْعَةٌ‏.‏ قَالَ فَجَعَلُوا يَضْحَكُونَ وَيُحِيلُ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَاجِدٌ لاَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ، حَتَّى جَاءَتْهُ فَاطِمَةُ، فَطَرَحَتْ عَنْ ظَهْرِهِ، فَرَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِقُرَيْشٍ ‏"‏‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، فَشَقَّ عَلَيْهِمْ إِذْ دَعَا عَلَيْهِمْ ـ قَالَ وَكَانُوا يُرَوْنَ أَنَّ الدَّعْوَةَ فِي ذَلِكَ الْبَلَدِ مُسْتَجَابَةٌ ـ ثُمَّ سَمَّى ‏"‏ اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِأَبِي جَهْلٍ، وَعَلَيْكَ بِعُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، وَشَيْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ، وَأُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ، وَعُقْبَةَ بْنِ أَبِي مُعَيْطٍ ‏"‏‏.‏ وَعَدَّ السَّابِعَ فَلَمْ يَحْفَظْهُ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لَقَدْ رَأَيْتُ الَّذِينَ عَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَرْعَى فِي الْقَلِيبِ قَلِيبِ بَدْرٍ‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ Kaʼba (yonida) namoz oʻqiyotgan edilar. Abu Jahl baʼzi sheriklari bilan oʻtirgan edi. Ulardan biri boshqalariga: «Qaysingiz falon qabilaning tuyasi ichak-chavogʻini olib kelib, Muhammad sajdaga borganida orqasiga qoʻyadi?» — dedi. Ularning eng badbaxti turib, uni olib keldi va Paygʻambar ﷺ sajdaga borguncha kutdi-da, uni u zotning ikki yelkasi orasiga qoʻydi. Men qarab turardim, lekin hech narsa qila olmadim. Koshki men bilan (ularga qarshi turadigan) baʼzi odamlar boʻlganida edi. Ular kulib, bir-birlariga agʻanar edi. Rasululloh ﷺ sajdada edilar va Fotima kelib, uni (tuya ichagini) u zotning orqasidan olib tashlamaguncha, boshlarini koʻtarmadilar. Soʻng boshlarini koʻtarib, uch marta: «Allohim, Qurayshni (jazola)!» — dedilar. Paygʻambar ﷺ ularga qarshi duo qilgani Abu Jahl va sheriklariga ogʻir botdi — chunki ular bu shaharda (Makkada) duolar va soʻrovlar qabul boʻladi, deb ishonardi. Paygʻambar ﷺ: «Allohim, Abu Jahlni, Utba ibn Rabiani, Shayba ibn Rabiani, Validni, Umayya ibn Xalafni va Uqba ibn Abu Muaytni (jazola)!» — dedilar (yettinchini ham aytdilar, lekin men ismini eslay olmayman). Joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, men Rasululloh ﷺ sanagan oʻsha kishilarning jasadlarini Badr qudugʻida koʻrdim.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ Каъба (ёнида) намоз ўқиётган эдилар. Абу Жаҳл баъзи шериклари билан ўтирган эди. Улардан бири бошқаларига: «Қайсингиз фалон қабиланинг туяси ичак-чавоғини олиб келиб, Муҳаммад саждага борганида орқасига қўяди?» — деди. Уларнинг энг бадбахти туриб, уни олиб келди ва Пайғамбар ﷺ саждага боргунча кутди-да, уни у зотнинг икки елкаси орасига қўйди. Мен қараб турардим, лекин ҳеч нарса қила олмадим. Кошки мен билан (уларга қарши турадиган) баъзи одамлар бўлганида эди. Улар кулиб, бир-бирларига ағанар эди. Расулуллоҳ ﷺ саждада эдилар ва Фотима келиб, уни (туя ичагини) у зотнинг орқасидан олиб ташламагунча, бошларини кўтармадилар. Сўнг бошларини кўтариб, уч марта: «Аллоҳим, Қурайшни (жазола)!» — дедилар. Пайғамбар ﷺ уларга қарши дуо қилгани Абу Жаҳл ва шерикларига оғир ботди — чунки улар бу шаҳарда (Маккада) дуолар ва сўровлар қабул бўлади, деб ишонарди. Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳим, Абу Жаҳлни, Утба ибн Рабиани, Шайба ибн Рабиани, Валидни, Умайя ибн Халафни ва Уқба ибн Абу Муайтни (жазола)!» — дедилар (еттинчини ҳам айтдилар, лекин мен исмини эслай олмайман). Жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺ санаган ўша кишиларнинг жасадларини Бадр қудуғида кўрдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ بَزَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي ثَوْبِهِ‏.‏ طَوَّلَهُ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ oʻz kiyimlariga tupurdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ ўз кийимларига тупурдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ شَرَابٍ أَسْكَرَ فَهُوَ حَرَامٌ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Mast qiluvchi har bir ichimlik haromdir», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Маст қилувчи ҳар бир ичимлик ҳаромдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، سَمِعَ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ،، وَسَأَلَهُ النَّاسُ، وَمَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ أَحَدٌ بِأَىِّ شَىْءٍ دُووِيَ جُرْحُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَا بَقِيَ أَحَدٌ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي، كَانَ عَلِيٌّ يَجِيءُ بِتُرْسِهِ فِيهِ مَاءٌ، وَفَاطِمَةُ تَغْسِلُ عَنْ وَجْهِهِ الدَّمَ، فَأُخِذَ حَصِيرٌ فَأُحْرِقَ فَحُشِيَ بِهِ جُرْحُهُ‏.‏

Abu Hozim (Sahl ibn Saʼddan) rivoyat qiladi: Odamlar Sahl ibn Saʼd as-Soidiydan: «Paygʻambar ﷺ ning (Uhud kuni yetgan) yarasi nima bilan davolandi?» — deb soʻradi. Sahl: «Buni mendan yaxshiroq biladigan tirik (kishi) qolmagan. Ali qalqonida suv keltirar, Fotima esa u zotning yuzidan qonni yuvar edi; soʻng boʻra (poʻstak) yoqilib, (kuli) bilan yara toʻldirildi (qon toʻxtatildi)», — dedi.Абу Ҳозим (Саҳл ибн Саъддан) ривоят қилади: Одамлар Саҳл ибн Саъд ас-Соидийдан: «Пайғамбар ﷺ нинг (Уҳуд куни етган) яраси нима билан даволанди?» — деб сўради. Саҳл: «Буни мендан яхшироқ биладиган тирик (киши) қолмаган. Али қалқонида сув келтирар, Фотима эса у зотнинг юзидан қонни ювар эди; сўнг бўра (пўстак) ёқилиб, (кули) билан яра тўлдирилди (қон тўхтатилди)», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدْتُهُ يَسْتَنُّ بِسِوَاكٍ بِيَدِهِ يَقُولُ ‏"‏ أُعْ أُعْ ‏"‏، وَالسِّوَاكُ فِي فِيهِ، كَأَنَّهُ يَتَهَوَّعُ‏.‏

Abu Burda (otasi Abu Musodan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Men Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldim va u zotni qoʻllarida misvok tutib, tishlarini tozalayotgan holda koʻrdim; u zot ogʻzida misvok bilan, goʻyo qayt qilayotgandek, ‹uʼ, uʼ› der edilar».Абу Бурда (отаси Абу Мусодан) ривоят қилади: Отам деди: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг олдига келдим ва у зотни қўлларида мисвок тутиб, тишларини тозалаётган ҳолда кўрдим; у зот оғзида мисвок билан, гўё қайт қилаётгандек, ‹уъ, уъ› дер эдилар».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يَشُوصُ فَاهُ بِالسِّوَاكِ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kechasi (uxlab) turganlarida, ogʻizlarini misvok bilan tozalar edilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ кечаси (ухлаб) турганларида, оғизларини мисвок билан тозалар эдилар.

وَقَالَ عَفَّانُ حَدَّثَنَا صَخْرُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَرَانِي أَتَسَوَّكُ بِسِوَاكٍ، فَجَاءَنِي رَجُلاَنِ أَحَدُهُمَا أَكْبَرُ مِنَ الآخَرِ، فَنَاوَلْتُ السِّوَاكَ الأَصْغَرَ مِنْهُمَا، فَقِيلَ لِي كَبِّرْ‏.‏ فَدَفَعْتُهُ إِلَى الأَكْبَرِ مِنْهُمَا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ اخْتَصَرَهُ نُعَيْمٌ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ أُسَامَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Men tushimda misvok bilan tishlarimni tozalayotganimni koʻrdim. Yonimga ikki kishi keldi — biri ikkinchisidan kattaroq edi. Men misvokni kichigiga berdim. Menga: ‹Kattasiga ber›, — deyildi; men ham shunday qildim», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мен тушимда мисвок билан тишларимни тозалаётганимни кўрдим. Ёнимга икки киши келди — бири иккинчисидан каттароқ эди. Мен мисвокни кичигига бердим. Менга: ‹Каттасига бер›, — дейилди; мен ҳам шундай қилдим», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَتَيْتَ مَضْجَعَكَ فَتَوَضَّأْ وُضُوءَكَ لِلصَّلاَةِ، ثُمَّ اضْطَجِعْ عَلَى شِقِّكَ الأَيْمَنِ، ثُمَّ قُلِ اللَّهُمَّ أَسْلَمْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ، وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ، وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ، رَغْبَةً وَرَهْبَةً إِلَيْكَ، لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ، اللَّهُمَّ آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ، وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ‏.‏ فَإِنْ مُتَّ مِنْ لَيْلَتِكَ فَأَنْتَ عَلَى الْفِطْرَةِ، وَاجْعَلْهُنَّ آخِرَ مَا تَتَكَلَّمُ بِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَرَدَّدْتُهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا بَلَغْتُ ‏"‏ اللَّهُمَّ آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ وَرَسُولِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ، وَنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ ‏"‏‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ menga: «Toʻshakka yotganingda, namoz tahoratidek tahorat ol, oʻng yoning bilan yotib, shunday ayt: ‹Allohumma aslamtu vajhi ilayka, va favvaztu amri ilayka, va aljaʼtu zahri ilayka, ragʻbatan va rahbatan ilayka. La maljaʼa va la manjaa minka illa ilayka. Allohumma amantu bi-kitabikallazi anzalta va bi-nabiyyikallazi arsalta› (Allohim, yuzimni Senga topshirdim, ishimni Senga havola qildim, (umid va) qoʻrquv bilan oʻzimni Senga tayadim. Senden (qochib) panoh va najot faqat Senga (qaytishdadir). Allohim, Sen nozil qilgan Kitobingga va Sen yuborgan Paygʻambaringga iymon keltirdim). Agar oʻsha kechasi vafot etsang, iymon (Islom) bilan vafot etasan; bu soʻzlar (uyqudan oldingi) eng oxirgi soʻzing boʻlsin», — dedilar. Men buni Paygʻambar ﷺ oldida takrorladim; ‹...bi-kitabikallazi anzalta›ga yetganimda: ‹va rasulika› — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Yoʻq, (uning oʻrniga): ‹va nabiyyikallazi arsalta› — (deb ayt)», — dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ менга: «Тўшакка ётганингда, намоз таҳоратидек таҳорат ол, ўнг ёнинг билан ётиб, шундай айт: ‹Аллоҳумма асламту важҳи илайка, ва фаввазту амри илайка, ва алжаъту заҳри илайка, рағбатан ва раҳбатан илайка. Ла малжаъа ва ла манжаа минка илла илайка. Аллоҳумма аманту би-китабикаллази анзалта ва би-набиййикаллази арсалта› (Аллоҳим, юзимни Сенга топширдим, ишимни Сенга ҳавола қилдим, (умид ва) қўрқув билан ўзимни Сенга таядим. Сенден (қочиб) паноҳ ва нажот фақат Сенга (қайтишдадир). Аллоҳим, Сен нозил қилган Китобингга ва Сен юборган Пайғамбарингга иймон келтирдим). Агар ўша кечаси вафот эцанг, иймон (Ислом) билан вафот этасан; бу сўзлар (уйқудан олдинги) энг охирги сўзинг бўлсин», — дедилар. Мен буни Пайғамбар ﷺ олдида такрорладим; ‹...би-китабикаллази анзалта›га етганимда: ‹ва расулика› — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Йўқ, (унинг ўрнига): ‹ва набиййикаллази арсалта› — (деб айт)», — дедилар.