حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَمَّا أُمِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَخْيِيرِ أَزْوَاجِهِ بَدَأَ بِي فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَسْتَعْجِلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ " . قَالَتْ وَقَدْ عَلِمَ أَنَّ أَبَوَاىَ لَمْ يَكُونَا لِيَأْمُرَانِي بِفِرَاقِهِ قَالَتْ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ: ( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ ) حَتَّى بَلَغَ : ( للْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا ) فَقُلْتُ فِي أَىِّ هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ وَفَعَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ مَا فَعَلْتُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا أَيْضًا عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ ayollarini (ixtiyor) tanlovga qoʻyishga buyurilganlarida mendan boshladilar va: «Ey Oisha, men senga bir ishni eslatmoqchiman, ota-onang bilan maslahatlashmaguningcha shoshilmasang (yaxshi)dir», dedilar. (Oisha) aytdi: U zot ota-onam meni u zotdan ajralishga buyurmasligini bilar edilar. (Oisha) aytdi: Soʻng u zot: «Albatta Alloh taolo: {Ey Nabiy, juftlaringga ayt: agar dunyo hayotini va uning ziynatini istasangiz, kelinglar...} — {sizlardan chiroyli amal qiluvchilarga ulkan ajr (tayyorlab qoʻyganman)} (Ahzob 28-29)gacha — deydi», dedilar. Men: «Bu haqda men nimani ota-onam bilan maslahatlashay? Men albatta Allohni, Uning Rasulini va oxirat diyorini istayman», dedim. Nabiy ﷺning (boshqa) juftlari ham men qilgandek qilishdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu (hadis) az-Zuhriydan, u Urvadan, u Oisha (roziyallohu anho)dan ham rivoyat qilingan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ аёлларини (ихтиёр) танловга қўйишга буюрилганларида мендан бошладилар ва: «Эй Оиша, мен сенга бир ишни эслатмоқчиман, ота-онанг билан маслаҳатлашмагунингча шошилмасанг (яхши)дир», дедилар. (Оиша) айтди: У зот ота-онам мени у зотдан ажралишга буюрмаслигини билар эдилар. (Оиша) айтди: Сўнг у зот: «Албатта Аллоҳ таоло: {Эй Набий, жуфтларингга айт: агар дунё ҳаётини ва унинг зийнатини истасангиз, келинглар...} — {сизлардан чиройли амал қилувчиларга улкан ажр (тайёрлаб қўйганман)} (Аҳзоб 28-29)гача — дейди», дедилар. Мен: «Бу ҳақда мен нимани ота-онам билан маслаҳатлашай? Мен албатта Аллоҳни, Унинг Расулини ва охират диёрини истайман», дедим. Набий ﷺнинг (бошқа) жуфтлари ҳам мен қилгандек қилишди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис) аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَوْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَاتِمًا شَيْئًا مِنَ الْوَحْىِ لَكَتَمَ هَذِهِ الآيَةَ : ( إِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ ) يَعْنِي بِالإِسْلاَمِ : ( وأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ ) بِالْعِتْقِ فَأَعْتَقْتَهُ : ( أمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ ) إِلَى قَوْلِهِ : (وكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولاً ) وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا تَزَوَّجَهَا قَالُوا تَزَوَّجَ حَلِيلَةَ ابْنِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : ( ما كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ ) وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَبَنَّاهُ وَهُوَ صَغِيرٌ فَلَبِثَ حَتَّى صَارَ رَجُلاً يُقَالُ لَهُ زَيْدُ بْنُ مُحَمَّدٍ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( ادعُوهُمْ لآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ ) فُلاَنٌ مَوْلَى فُلاَنٍ وَفُلاَنٌ أَخُو فُلاَنٍ (هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ ) يَعْنِي أَعْدَلُ عِنْدَ اللَّهِ .
قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
قَدْ رُوِيَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَوْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَاتِمًا شَيْئًا مِنَ الْوَحْىِ لَكَتَمَ هَذِهِ الآيَةَ : ( إِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ ) الآيَةَ هَذَا الْحَرْفُ لَمْ يُرْوَ بِطُولِهِ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَضَّاحٍ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Agar Rasululloh ﷺ vahiydan biror narsani yashiradigan boʻlganlarida, ushbu oyatni yashirgan boʻlar edilar: {Alloh neʼmat ato etgan — yaʼni Islom bilan — va sen ham neʼmat bergan — yaʼni ozod qilib, uni ozod etgan — kishiga: ‹Juftingni oʻzingda tutib qol va Allohdan qoʻrq›, deganingda, Alloh oshkor qiladigan narsani oʻz ichingda yashirar eding va odamlardan qoʻrqar eding, holbuki Alloh undan qoʻrqishingga haqliroqdir} — {Allohning amri bajarilgusidir} (Ahzob 37) soʻziga qadar. Rasululloh ﷺ uni (Zaynabni) nikohlaganlarida (odamlar): «(U zot) oʻgil(lik)ining juftiga uylandi», deyishdi. Shunda Alloh taolo: {Muhammad sizlarning erlaringizdan birortasining otasi emas, balki Allohning Rasuli va paygʻambarlarning soʻnggisidir} (Ahzob 40) oyatini nozil qildi. Rasululloh ﷺ uni (Zaydni) kichkinaligida farzandlikka olgan edilar, u shu (uyda) yashab katta yigit boʻldi, unga Zayd ibn Muhammad deyilar edi. Shunda Alloh: {Ularni otalariga nisbat berib chaqiringlar, bu Alloh nazdida adolatliroqdir. Agar otalarini bilmasangiz, ular diningizdagi birodarlaringiz va doʻstlaringizdir} (Ahzob 5) oyatini nozil qildi. (Shundan keyin) falon falonning doʻsti, falon esa falonning birodari (deyiladigan boʻldi). {Bu Alloh nazdida adolatliroqdir} — yaʼni Alloh nazdida toʻgʻriroqdir. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. (Bu hadis) Dovud ibn Abu Hinddan, u Shaʼbiydan, u Masruqdan, u Oisha (roziyallohu anho)dan: «Agar Nabiy ﷺ vahiydan biror narsani yashiradigan boʻlganlarida, ushbu oyatni yashirgan boʻlar edilar: {Alloh neʼmat ato etgan va sen ham neʼmat bergan kishiga deganingda...}» tarzida ham rivoyat qilingan. Bu (rivoyat) toʻliq holda rivoyat qilinmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Агар Расулуллоҳ ﷺ ваҳийдан бирор нарсани яширадиган бўлганларида, ушбу оятни яширган бўлар эдилар: {Аллоҳ неъмат ато этган — яъни Ислом билан — ва сен ҳам неъмат берган — яъни озод қилиб, уни озод этган — кишига: ‹Жуфтингни ўзингда тутиб қол ва Аллоҳдан қўрқ›, деганингда, Аллоҳ ошкор қиладиган нарсани ўз ичингда яширар эдинг ва одамлардан қўрқар эдинг, ҳолбуки Аллоҳ ундан қўрқишингга ҳақлироқдир} — {Аллоҳнинг амри бажарилгусидир} (Аҳзоб 37) сўзига қадар. Расулуллоҳ ﷺ уни (Зайнабни) никоҳлаганларида (одамлар): «(У зот) ўгил(лик)ининг жуфтига уйланди», дейишди. Шунда Аллоҳ таоло: {Муҳаммад сизларнинг эрларингиздан бирортасининг отаси эмас, балки Аллоҳнинг Расули ва пайғамбарларнинг сўнггисидир} (Аҳзоб 40) оятини нозил қилди. Расулуллоҳ ﷺ уни (Зайдни) кичкиналигида фарзандликка олган эдилар, у шу (уйда) яшаб катта йигит бўлди, унга Зайд ибн Муҳаммад дейилар эди. Шунда Аллоҳ: {Уларни оталарига нисбат бериб чақиринглар, бу Аллоҳ наздида адолатлироқдир. Агар оталарини билмасангиз, улар динингиздаги биродарларингиз ва дўстларингиздир} (Аҳзоб 5) оятини нозил қилди. (Шундан кейин) фалон фалоннинг дўсти, фалон эса фалоннинг биродари (дейиладиган бўлди). {Бу Аллоҳ наздида адолатлироқдир} — яъни Аллоҳ наздида тўғрироқдир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. (Бу ҳадис) Довуд ибн Абу Ҳинддан, у Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Агар Набий ﷺ ваҳийдан бирор нарсани яширадиган бўлганларида, ушбу оятни яширган бўлар эдилар: {Аллоҳ неъмат ато этган ва сен ҳам неъмат берган кишига деганингда...}» тарзида ҳам ривоят қилинган. Бу (ривоят) тўлиқ ҳолда ривоят қилинмаган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَوْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَاتِمًا شَيْئًا مِنَ الْوَحْىِ لَكَتَمَ هَذِهِ الآيَةَِ : ( إذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ ) الآيَةَ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Agar Nabiy ﷺ vahiydan biror narsani yashiradigan boʻlganlarida, ushbu oyatni yashirgan boʻlar edilar: {Alloh neʼmat ato etgan va sen ham neʼmat bergan kishiga deganingda...} oyati. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Агар Набий ﷺ ваҳийдан бирор нарсани яширадиган бўлганларида, ушбу оятни яширган бўлар эдилар: {Аллоҳ неъмат ато этган ва сен ҳам неъмат берган кишига деганингда...} ояти. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ مَا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أُحِلَّ لَهُ النِّسَاءُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etmadilar, hatto unga ayollar halol qilindi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этмадилар, ҳатто унга аёллар ҳалол қилинди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ أَبُو عَمْرٍو الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَأَى مَخِيلَةً أَقْبَلَ وَأَدْبَرَ فَإِذَا مَطَرَتْ سُرِّيَ عَنْهُ . قَالَتْ فَقُلْتُ لَهُ . فَقَالَ " وَمَا أَدْرِي لَعَلَّهُ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : (فلمَّا رَأَوْهُ عَارِضًا مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قَالُوا هَذَا عَارِضٌ مُمْطِرُنَا ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (yomgʻir) bulutini koʻrsalar, oldinga va orqaga yurar, qachon yomgʻir yogʻsa, u zotdan (tashvish) tarqalardi. (Oisha) aytdi: «Men u zotga shu haqda (gap) aytdim». Shunda u zot: «Bilmadim, balki bu Alloh taolo aytganidek boʻlsa: {Bas, ular uni (azobni) oʻz vodiylariga yuzlangan bulut shaklida koʻrganlarida: ‹Bu bizga yomgʻir keltiruvchi bulutdir›, dedilar} (Ahqof 24)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (ёмғир) булутини кўрсалар, олдинга ва орқага юрар, қачон ёмғир ёғса, у зотдан (ташвиш) тарқаларди. (Оиша) айтди: «Мен у зотга шу ҳақда (гап) айтдим». Шунда у зот: «Билмадим, балки бу Аллоҳ таоло айтганидек бўлса: {Бас, улар уни (азобни) ўз водийларига юзланган булут шаклида кўрганларида: ‹Бу бизга ёмғир келтирувчи булутдир›, дедилар} (Аҳқоф 24)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، هَذَا مَا عَرَضْنَا عَلَى هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أُنْزِلَ : ( عبَسَ وَتَوَلَّى ) فِي ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ يَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرْشِدْنِي وَعِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ مِنْ عُظَمَاءِ الْمُشْرِكِينَ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْرِضُ عَنْهُ وَيُقْبِلُ عَلَى الآخَرِ وَيَقُولُ أَتَرَى بِمَا أَقُولُ بَأْسًا فَيُقَالُ لاَ . فَفِي هَذَا أُنْزِلَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أُنْزِلََ : ( عبَسَ وَتَوَلَّى ) فِي ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ . وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: {Yuzini burishtirdi va orqasiga oʻgirildi} (Abasa 1) oyati koʻr boʻlgan Ibn Ummi Maktum haqida nozil boʻldi. U Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Ey Rasululloh, menga yoʻl-yoʻriq koʻrsating», deyaverdi. Oʻsha paytda Rasululloh ﷺ huzurida mushriklarning ulugʻlaridan bir kishi bor edi. Rasululloh ﷺ undan (Ibn Ummi Maktumdan) yuz oʻgirib, oʻsha boshqasiga yuzlanib: «Men aytayotgan narsada bir noxushlik koʻryapsanmi?» deyar, u esa: «Yoʻq», deb javob berardi. Mana shu haqida (oyat) nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni Hishom ibn Urvadan, u otasidan rivoyat qilib: {Yuzini burishtirdi va orqasiga oʻgirildi} oyati Ibn Ummi Maktum haqida nozil boʻldi, degan, lekin unda Oishadan (rivoyatni) zikr qilmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: {Юзини буриштирди ва орқасига ўгирилди} (Абаса 1) ояти кўр бўлган Ибн Умми Мактум ҳақида нозил бўлди. У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Расулуллоҳ, менга йўл-йўриқ кўрсатинг», деяверди. Ўша пайтда Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида мушрикларнинг улуғларидан бир киши бор эди. Расулуллоҳ ﷺ ундан (Ибн Умми Мактумдан) юз ўгириб, ўша бошқасига юзланиб: «Мен айтаётган нарсада бир нохушлик кўряпсанми?» деяр, у эса: «Йўқ», деб жавоб берарди. Мана шу ҳақида (оят) нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан ривоят қилиб: {Юзини буриштирди ва орқасига ўгирилди} ояти Ибн Умми Мактум ҳақида нозил бўлди, деган, лекин унда Оишадан (ривоятни) зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ هَلَكَ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَقُولَُ : (فأمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ ) إِلَى قَوْلِهِ : ( خبِيرًا ) قَالَ " ذَلِكَ الْعَرْضُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning: «Kim hisobda surishtirilsa, halok boʻldi», deyayotganlarini eshitdim. Men: «Ey Rasululloh, Alloh: {Ammo kimki kitobi oʻng tomonidan berilsa}, to Uning ‹xabardor (Zotdir)› degan soʻzigacha (yengil hisob bilan hisob qilinadi, deyilgan-ku?)» (Inshiqoq 7-8) dedim. U zot: «Bu — (faqat amallarning) koʻrsatilishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bizga Suvayd ibn Nasr soʻzlab berdi, unga Abdulloh ibn al-Muborak Usmon ibn al-Asvaddan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Bizga Muhammad ibn Abon va boshqa bir necha (rovi) soʻzlab berdi, ular: bizga Abdulvahhob as-Saqafiy Ayyubdan, u Ibn Abu Mulaykadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi, deyishdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг: «Ким ҳисобда суриштирилса, ҳалок бўлди», деяётганларини эшитдим. Мен: «Эй Расулуллоҳ, Аллоҳ: {Аммо кимки китоби ўнг томонидан берилса}, то Унинг ‹хабардор (Зотдир)› деган сўзигача (енгил ҳисоб билан ҳисоб қилинади, дейилган-ку?)» (Иншиқоқ 7-8) дедим. У зот: «Бу — (фақат амалларнинг) кўрсатилишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Сувайд ибн Наср сўзлаб берди, унга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак Усмон ибн ал-Асваддан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди. Бизга Муҳаммад ибн Абон ва бошқа бир неча (рови) сўзлаб берди, улар: бизга Абдулваҳҳоб ас-Сақафий Айюбдан, у Ибн Абу Мулайкадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди, дейишди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو الْعَقَدِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَظَرَ إِلَى الْقَمَرِ فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ اسْتَعِيذِي بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ هَذَا فَإِنَّ هَذَا الْغَاسِقُ إِذَا وَقَبَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oyga qarab: «Ey Oisha, mana shuning yomonligidan Allohga panoh tila. Chunki mana shu — {qorongʻulik chiqqan vaqtidagi tun}dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ойга қараб: «Эй Оиша, мана шунинг ёмонлигидан Аллоҳга паноҳ тила. Чунки мана шу — {қоронғулик чиққан вақтидаги тун}дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ كُلَّ لَيْلَةٍ جَمَعَ كَفَّيْهِ ثُمَّ نَفَثَ فِيهِمَا فَقَرَأَ فِيهِمَا : ( قلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) وَ : ( قلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ) وَ : ( قلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ) ثُمَّ يَمْسَحُ بِهِمَا مَا اسْتَطَاعَ مِنْ جَسَدِهِ يَبْدَأُ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ وَوَجْهِهِ وَمَا أَقْبَلَ مِنْ جَسَدِهِ يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ har kechasi oʻrinlariga yotganlarida ikki kaftlarini birlashtirib, soʻng ularga puflar va ularga {Qul huvalloohu ahad}ni, {Qul aʼuuzu bi Robbil-falaq}ni va {Qul aʼuuzu bi Robbin-naas}ni oʻqir, soʻng ular bilan tanalarining yetgan joyini siypalar edilar. Ularni avval boshlariga, yuzlariga va tanalarining old tomoniga surtishdan boshlar va buni uch marta qilar edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳар кечаси ўринларига ётганларида икки кафтларини бирлаштириб, сўнг уларга пуфлар ва уларга {Қул ҳуваллооҳу аҳад}ни, {Қул аъуузу би Роббил-фалақ}ни ва {Қул аъуузу би Роббин-наас}ни ўқир, сўнг улар билан таналарининг етган жойини сийпалар эдилар. Уларни аввал бошларига, юзларига ва таналарининг олд томонига суртишдан бошлар ва буни уч марта қилар эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي سُجُودِ الْقُرْآنِ بِاللَّيْلِ " سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ بِحَوْلِهِ وَقُوَّتِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Paygʻambar ﷺ kechasi Qurʼon (tilovati) sajdasida: «Sajada vajhi lillazi xolaqohu va shaqqo samʼahu va basorohu bihavlihi va quvvatih (Yuzim oʻzini yaratib, Oʻz havli va quvvati bilan qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Пайғамбар ﷺ кечаси Қуръон (тиловати) саждасида: «Сажада важҳи лиллази холақоҳу ва шаққо самъаҳу ва басороҳу биҳавлиҳи ва қувватиҳ (Юзим ўзини яратиб, Ўз ҳавли ва қуввати билан қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ أَبُو عَمْرٍو الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَأَى الرِّيحَ قَالَ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِهَا وَخَيْرِ مَا فِيهَا وَخَيْرِ مَا أُرْسِلَتْ بِهِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهَا وَشَرِّ مَا فِيهَا وَشَرِّ مَا أُرْسِلَتْ بِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ رضى الله عنه وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shamolni koʻrganlarida: «Allohumma inni asʼaluka min xayriha va xayri ma fiha va xayri ma ursilat bih, va aʼuzu bika min sharriha va sharri ma fiha va sharri ma ursilat bih (Ey Allohim, men Sendan uning yaxshiligini, undagi narsaning yaxshiligini va u bilan yuborilgan narsaning yaxshiligini soʻrayman hamda uning yomonligidan, undagi narsaning yomonligidan va u bilan yuborilgan narsaning yomonligidan Senga panoh tilayman)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan ham (hadis) bor. Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шамолни кўрганларида: «Аллоҳумма инни асъалука мин хайриҳа ва хайри ма фиҳа ва хайри ма урсилат биҳ, ва аъузу бика мин шарриҳа ва шарри ма фиҳа ва шарри ма урсилат биҳ (Эй Аллоҳим, мен Сендан унинг яхшилигини, ундаги нарсанинг яхшилигини ва у билан юборилган нарсанинг яхшилигини сўрайман ҳамда унинг ёмонлигидан, ундаги нарсанинг ёмонлигидан ва у билан юборилган нарсанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ҳам (ҳадис) бор. Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ حَمْزَةَ الزَّيَّاتِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " اللَّهُمَّ عَافِنِي فِي جَسَدِي وَعَافِنِي فِي بَصَرِي وَاجْعَلْهُ الْوَارِثَ مِنِّي لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ شَيْئًا وَحَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ هُوَ حَبِيبُ بْنُ قَيْسِ بْنِ دِينَارٍ وَقَدْ أَدْرَكَ عُمَرَ وَابْنَ عَبَّاسٍ وَاللَّهُ أَعْلَمُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Allohumma ofini fi jasadi, va ofini fi basari, vajʼalhul-vorisa minni, lo ilaha illalloh al-halimul-karim, subhanallohi rabbil-arshil-azim, val-hamdu lillahi rabbil-olamin (Ey Alloh, badanimga ofiyat ber va koʻzimga ofiyat ber va uni mendan meros (qoldiruvchi) qil, haliym va kariym boʻlgan Allohdan boshqa iloh yoʻq, ulugʻ Arsh Robbi boʻlgan Alloh pokdir va olamlar Robbi boʻlgan Allohga hamd boʻlsin)» derdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad (ibn Ismoil)ning shunday deganini eshitdim: Habib ibn Abu Sobit Urva ibn az-Zubayrdan hech narsa eshitmagan, Habib ibn Abu Sobit esa Habib ibn Qays ibn Dinordir, u Umar va Ibn Abbosga etishgan, valloxu aʼlam.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма офини фи жасади, ва офини фи басари, важъалҳул-вориса минни, ло илаҳа иллаллоҳ ал-ҳалимул-карим, субҳаналлоҳи раббил-аршил-азим, вал-ҳамду лиллаҳи раббил-оламин (Эй Аллоҳ, баданимга офият бер ва кўзимга офият бер ва уни мендан мерос (қолдирувчи) қил, ҳалийм ва карийм бўлган Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, улуғ Арш Робби бўлган Аллоҳ покдир ва оламлар Робби бўлган Аллоҳга ҳамд бўлсин)» дердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад (ибн Исмоил)нинг шундай деганини эшитдим: Ҳабиб ибн Абу Собит Урва ибн аз-Зубайрдан ҳеч нарса эшитмаган, Ҳабиб ибн Абу Собит эса Ҳабиб ибн Қайс ибн Динордир, у Умар ва Ибн Аббосга этишган, валлоху аълам.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ نَائِمَةً إِلَى جَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفَقَدْتُهُ مِنَ اللَّيْلِ فَلَمَسْتُهُ فَوَقَعَتْ يَدِي عَلَى قَدَمَيْهِ وَهُوَ سَاجِدٌ وَهُوَ يَقُولُ " أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ .
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . وَزَادَ فِيهِ " وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning yonlarida uxlab yotgan edim. Kechasi u zotni topolmay qoldim va paypaslab izladim, qoʻlim oyoqlariga tegdi. U zot sajdada edilar va: «Allohim, gʻazabingdan rizoligingga, jazoingdan afvingga sigʻinaman. Men Senga boʻlgan maqtovlarni sanab adogʻiga yetkaza olmayman. Sen Oʻzingni qanday maqtagan boʻlsang, shundaysan», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, u Oishadan boshqa yoʻldan ham rivoyat qilingan. Qutayba bizga Laysdan, u Yahyo ibn Saiddan shu isnod bilan shunga oʻxshash (hadisni) rivoyat qildi va unda: «Sendan Senga sigʻinaman, Senga boʻlgan maqtovni sanab adogʻiga yetkaza olmayman» (degan) qoʻshimchani keltirdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларида ухлаб ётган эдим. Кечаси у зотни тополмай қолдим ва пайпаслаб изладим, қўлим оёқларига тегди. У зот саждада эдилар ва: «Аллоҳим, ғазабингдан ризолигингга, жазоингдан афвингга сиғинаман. Мен Сенга бўлган мақтовларни санаб адоғига етказа олмайман. Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг, шундайсан», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, у Оишадан бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган. Қутайба бизга Лайсдан, у Яҳё ибн Саиддан шу иснод билан шунга ўхшаш (ҳадисни) ривоят қилди ва унда: «Сендан Сенга сиғинаман, Сенга бўлган мақтовни санаб адоғига етказа олмайман» (деган) қўшимчани келтирди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ النَّارِ وَعَذَابِ النَّارِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ وَفِتْنَةِ الْقَبْرِ وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْغِنَى وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْفَقْرِ وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ اللَّهُمَّ اغْسِلْ خَطَايَاىَ بِمَاءِ الثَّلْجِ وَالْبَرَدِ وَأَنْقِ قَلْبِي مِنَ الْخَطَايَا كَمَا أَنْقَيْتَ الثَّوْبَ الأَبْيَضَ مِنَ الدَّنَسِ وَبَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَاىَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْهَرَمِ وَالْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ushbu kalimalar bilan duo qilar edilar: «Allohim, men Sendan doʻzax fitnasidan, doʻzax azobidan, qabr azobidan, qabr fitnasidan, boylik fitnasining yomonligidan, faqirlik fitnasining yomonligidan va Masih Dajjol fitnasining yomonligidan panoh soʻrayman. Allohim, xatolarimni qor va doʻl suvi bilan yuvgin, oq kiyimni kirdan tozalaganingdek qalbimni xatolardan tozalagin va mashriq bilan magʻrib oʻrtasini uzoqlashtirganingdek men bilan xatolarim oʻrtasini uzoqlashtirgin. Allohim, men Sendan dangasalikdan, qarilikdan, gunohdan va qarzdorlikdan panoh soʻrayman». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ушбу калималар билан дуо қилар эдилар: «Аллоҳим, мен Сендан дўзах фитнасидан, дўзах азобидан, қабр азобидан, қабр фитнасидан, бойлик фитнасининг ёмонлигидан, фақирлик фитнасининг ёмонлигидан ва Масиҳ Дажжол фитнасининг ёмонлигидан паноҳ сўрайман. Аллоҳим, хатоларимни қор ва дўл суви билан ювгин, оқ кийимни кирдан тозалаганингдек қалбимни хатолардан тозалагин ва машриқ билан мағриб ўртасини узоқлаштирганингдек мен билан хатоларим ўртасини узоқлаштиргин. Аллоҳим, мен Сендан дангасаликдан, қариликдан, гуноҳдан ва қарздорликдан паноҳ сўрайман». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عِنْدَ وَفَاتِهِ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَأَلْحِقْنِي بِالرَّفِيقِ الأَعْلَى " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺni vafotlari oldidan: ‹Allohim, meni magʻfirat qil, menga rahm qil va meni eng oliy doʻstlarga (Rafiqul aʼloga) qoʻshgin›, deb aytayotganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺни вафотлари олдидан: ‹Аллоҳим, мени мағфират қил, менга раҳм қил ва мени энг олий дўстларга (Рафиқул аълога) қўшгин›, деб айтаётганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ عَلِمْتُ أَىُّ لَيْلَةٍ لَيْلَةُ الْقَدْرِ مَا أَقُولُ فِيهَا قَالَ " قُولِي اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ كَرِيمٌ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, agar qaysi kecha Laylatul Qadr ekanini bilsam, unda nima deyay?› dedim. U zot: ‹Alloohumma innaka ʼafuvvun (kariymun) tuhibbul-ʼafva faʼfu ʼanniy (Ey Alloh, albatta, Sen avf etguvchisan, (karamlisan), avfni yaxshi koʻrasan, bas, meni avf et) deb ayt›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, агар қайси кеча Лайлатул Қадр эканини билсам, унда нима деяй?› дедим. У зот: ‹Аллооҳумма иннака ъафуввун (кариймун) туҳиббул-ъафва фаъфу ъанний (Эй Аллоҳ, албатта, Сен авф этгувчисан, (карамлисан), авфни яхши кўрасан, бас, мени авф эт) деб айт›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبِي الْوَزِيرِ، حَدَّثَنَا زَنْفَلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَمْرًا قَالَ " اللَّهُمَّ خِرْ لِي وَاخْتَرْ لِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ زَنْفَلٍ . وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَيُقَالُ لَهُ زَنْفَلٌ الْعَرَفِيُّ وَكَانَ سَكَنَ عَرَفَاتٍ وَتَفَرَّدَ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَلاَ يُتَابَعُ عَلَيْهِ .
Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir ishni qilmoqchi boʻlganlarida: «Alloohumma xir liy vaxtar liy (Ey Alloh, men uchun yaxshisini qil va men uchun ixtiyor et)», deb aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Zanfalning rivoyatidangina bilamiz. U hadis ahli nazdida zaifdir. Unga Zanfal al-Arafiy ham deyiladi, u Arafotda yashagan edi va bu hadisni yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan, unga bunda mutobaat qilinmagan.Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир ишни қилмоқчи бўлганларида: «Аллооҳумма хир лий вахтар лий (Эй Аллоҳ, мен учун яхшисини қил ва мен учун ихтиёр эт)», деб айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Занфалнинг ривоятидангина биламиз. У ҳадис аҳли наздида заифдир. Унга Занфал ал-Арафий ҳам дейилади, у Арафотда яшаган эди ва бу ҳадисни ёлғиз ўзи ривоят қилган, унга бунда мутобаат қилинмаган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ دَعَا عَلَى مَنْ ظَلَمَهُ فَقَدِ انْتَصَرَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي حَمْزَةَ . وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي أَبِي حَمْزَةَ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَهُوَ مَيْمُونٌ الأَعْوَرُ .
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻziga zulm qilgan kishining ustidan (Allohga) duo qilsa, demak, u (haqini) olibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Abu Hamzaning rivoyatidan bilamiz. Baʼzi ilm ahli Abu Hamza haqida uning hofizasi (xotirasi) tomonidan gapirganlar, u Maymun al-Aʼvardir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўзига зулм қилган кишининг устидан (Аллоҳга) дуо қилса, демак, у (ҳақини) олибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Абу Ҳамзанинг ривоятидан биламиз. Баъзи илм аҳли Абу Ҳамза ҳақида унинг ҳофизаси (хотираси) томонидан гапирганлар, у Маймун ал-Аъвардир.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ أَوَّلُ مَا ابْتُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ النُّبُوَّةِ حِينَ أَرَادَ اللَّهُ كَرَامَتَهُ وَرَحْمَةَ الْعِبَادِ بِهِ أَنْ لاَ يَرَى شَيْئًا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ فَمَكَثَ عَلَى ذَلِكَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَمْكُثَ وَحُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلْوَةُ فَلَمْ يَكُنْ شَيْءٌ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يَخْلُوَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Oisha (roziyallohu anho) shunday deganlar: «Rasululloh ﷺga nubuvvatdan eng avval boshlangan narsa — Alloh u zotni karomatlamoqni va bandalarga u zot orqali rahmat qilmoqni iroda etganida — u zot biror narsani (tushda) koʻrmas edilarki, u tongning yorishidek (oʻngida) roʻy bermagan boʻlsa. U zot Alloh xohlagancha shu holatda turdilar. U zotga xilvat (yolgʻizlik) sevdirib qoʻyildi, shu sababli u zotga yolgʻizlikdan koʻra sevimliroq narsa qolmadi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деганлар: «Расулуллоҳ ﷺга нубувватдан энг аввал бошланган нарса — Аллоҳ у зотни кароматламоқни ва бандаларга у зот орқали раҳмат қилмоқни ирода этганида — у зот бирор нарсани (тушда) кўрмас эдиларки, у тонгнинг ёришидек (ўнгида) рўй бермаган бўлса. У зот Аллоҳ хоҳлаганча шу ҳолатда турдилар. У зотга хилват (ёлғизлик) севдириб қўйилди, шу сабабли у зотга ёлғизликдан кўра севимлироқ нарса қолмади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْىُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَحْيَانًا يَأْتِينِي فِي مِثْلِ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّ عَلَىَّ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلاً فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْىُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Horis ibn Hishom Rasululloh ﷺdan: «Sizga vahiy qanday keladi?» deb soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Baʼzan menga qoʻngʻiroq jarangiga oʻxshab keladi, bu menga eng ogʻiri boʻladi. Baʼzan esa farishta menga kishi suratida koʻrinib, men bilan gaplashadi, men u aytgan narsani anglab olaman», dedilar. Oisha (roziyallohu anho) dedi: «Men Rasululloh ﷺga juda sovuq kunda vahiy tushayotganini koʻrganman. (Vahiy) undan koʻtarilganda, peshonalaridan ter quyilib turardi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Ҳорис ибн Ҳишом Расулуллоҳ ﷺдан: «Сизга ваҳий қандай келади?» деб сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Баъзан менга қўнғироқ жарангига ўхшаб келади, бу менга энг оғири бўлади. Баъзан эса фаришта менга киши суратида кўриниб, мен билан гаплашади, мен у айтган нарсани англаб оламан», дедилар. Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺга жуда совуқ кунда ваҳий тушаётганини кўрганман. (Ваҳий) ундан кўтарилганда, пешоналаридан тер қуйилиб турарди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ الْعَنْبَرِيُّ وَالْحُسَيْنُ بْنُ مَهْدِيٍّ الْبَصْرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أُخْبِرْتُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، وَقَالَ الْحُسَيْنُ بْنُ مَهْدِيٍّ، فِي حَدِيثِهِ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَاتَ وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ ابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ مِثْلَ هَذَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oltmish uch yoshlarida vafot etdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni az-Zuhriyning jiyani ham az-Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ олтмиш уч ёшларида вафот этдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни аз-Зуҳрийнинг жияни ҳам аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَاإِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ " . فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ مَقَامَكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ فَأْمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ . قَالَتْ فَقَالَ " مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ مَقَامَكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ فَأْمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ فَفَعَلَتْ حَفْصَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّكُنَّ لأَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ " . فَقَالَتْ حَفْصَةُ لِعَائِشَةَ مَا كُنْتُ لأُصِيبَ مِنْكِ خَيْرًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَسَالِمِ بْنِ عُبَيْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَمْعَةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Abu Bakrga buyuringlar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Oisha: «Ey Rasululloh, Abu Bakr sizning oʻrningizga tursa, yigʻlaganidan odamlarga (ovozini) eshittira olmaydi, Umarga buyuring, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedi. (Oisha) aytdi: U zot yana: «Abu Bakrga buyuringlar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Oisha aytdi: Men Hafsaga: «Unga ayt: Abu Bakr sizning oʻrningizga tursa, yigʻlaganidan odamlarga eshittira olmaydi, Umarga buyuring, odamlarga namoz oʻqib bersin, deb», dedim. Hafsa shunday qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlar Yusufning soheibalari (atrofidagi ayollar) kabisizlar! Abu Bakrga buyuringlar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Shunda Hafsa Oishaga: «Men sendan hech yaxshilik koʻrmadim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud, Abu Muso, Ibn Abbos, Solim ibn Ubayd va Abdulloh ibn Zamʼadan ham (rivoyat) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Абу Бакрга буюринглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Оиша: «Эй Расулуллоҳ, Абу Бакр сизнинг ўрнингизга турса, йиғлаганидан одамларга (овозини) эшиттира олмайди, Умарга буюринг, одамларга намоз ўқиб берсин», деди. (Оиша) айтди: У зот яна: «Абу Бакрга буюринглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Оиша айтди: Мен Ҳафсага: «Унга айт: Абу Бакр сизнинг ўрнингизга турса, йиғлаганидан одамларга эшиттира олмайди, Умарга буюринг, одамларга намоз ўқиб берсин, деб», дедим. Ҳафса шундай қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар Юсуфнинг соҳеибалари (атрофидаги аёллар) кабисизлар! Абу Бакрга буюринглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Шунда Ҳафса Оишага: «Мен сендан ҳеч яхшилик кўрмадим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абу Мусо, Ибн Аббос, Солим ибн Убайд ва Абдуллоҳ ибн Замъадан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ عِيسَى بْنِ مَيْمُونٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَنْبَغِي لِقَوْمٍ فِيهِمْ أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَؤُمَّهُمْ غَيْرُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bir qavmga, ular orasida Abu Bakr boʻlsa, undan boshqasining imom boʻlishi loyiq emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир қавмга, улар орасида Абу Бакр бўлса, ундан бошқасининг имом бўлиши лойиқ эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُخْتَارِ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاشِدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِسَدِّ الأَبْوَابِ إِلاَّ بَابَ أَبِي بَكْرٍ . هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abu Bakrning eshigidan boshqa barcha eshiklarni berkitishga buyurdilar. Bu hadis bu yoʻnalishdan gʻaribdir. Bu bobda Abu Saiddan ham (rivoyat) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Абу Бакрнинг эшигидан бошқа барча эшикларни беркитишга буюрдилар. Бу ҳадис бу йўналишдан ғарибдир. Бу бобда Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَمِّهِ إِسْحَاقَ بْنِ طَلْحَةَ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، دَخَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَنْتَ عَتِيقُ اللَّهِ مِنَ النَّارِ " . فَيَوْمَئِذٍ سُمِّيَ عَتِيقًا . هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَعْنٍ وَقَالَ عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ عَائِشَةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr Rasululloh ﷺning huzurlariga kirdi. Shunda u zot: «Sen Allohning doʻzaxdan ozod qilgani (atiqi)san», dedilar. Oʻsha kundan boshlab u Atiq deb nomlandi. Bu hadis gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni Maʼndan rivoyat qilib: «Muso ibn Talhadan, u Oishadan», deb keltirganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига кирди. Шунда у зот: «Сен Аллоҳнинг дўзахдан озод қилгани (атиқи)сан», дедилар. Ўша кундан бошлаб у Атиқ деб номланди. Бу ҳадис ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни Маъндан ривоят қилиб: «Мусо ибн Талҳадан, у Оишадан», деб келтирганлар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ الْبَزَّارُ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا فَسَمِعْنَا لَغَطًا وَصَوْتَ صِبْيَانٍ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا حَبَشِيَّةٌ تُزْفِنُ وَالصِّبْيَانُ حَوْلَهَا فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ تَعَالَىْ فَانْظُرِي " . فَجِئْتُ فَوَضَعْتُ لَحْيَىَّ عَلَى مَنْكِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلْتُ أَنْظُرَ إِلَيْهَا مَا بَيْنَ الْمَنْكِبِ إِلَى رَأْسِهِ فَقَالَ لِي " أَمَا شَبِعْتِ أَمَا شَبِعْتِ " . قَالَتْ فَجَعَلْتُ أَقُولُ لاَ لأَنْظُرَ مَنْزِلَتِي عِنْدَهُ إِذْ طَلَعَ عُمَرُ قَالَ فَارْفَضَّ النَّاسُ عَنْهَا قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لأَنْظُرُ إِلَى شَيَاطِينِ الإِنْسِ وَالْجِنِّ قَدْ فَرُّوا مِنْ عُمَرَ " . قَالَتْ فَرَجَعْتُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻtirgan edilar, shu payt biz shovqin va bolalarning ovozini eshitdik. Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turdilar, qarasak — bir habashlik ayol oʻyin tushib, atrofida bolalar (turardi). U zot: «Ey Oisha, kel-da, qarab tur», dedilar. Men kelib, iyagimni Rasululloh ﷺning yelkalariga qoʻyib, u zotning yelkasi bilan boshlari orasidan unga (oʻsha ayolga) qaray boshladim. U zot menga: «Toʻymadingmi, toʻymadingmi?» dedilar. Men u zotning huzuridagi maqomimni bilish uchun: «Yoʻq», deb turaverdim. Shu payt Umar koʻrindi, shunda odamlar undan tarqab ketishdi. Rasululloh ﷺ: «Men insu jinning shaytonlariga qaramoqdaman, ular Umardan qochib ketishdi», dedilar. Men ham qaytdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu vajhdan hasan sahih gʻaribdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўтирган эдилар, шу пайт биз шовқин ва болаларнинг овозини эшитдик. Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан турдилар, қарасак — бир ҳабашлик аёл ўйин тушиб, атрофида болалар (турарди). У зот: «Эй Оиша, кел-да, қараб тур», дедилар. Мен келиб, иягимни Расулуллоҳ ﷺнинг елкаларига қўйиб, у зотнинг елкаси билан бошлари орасидан унга (ўша аёлга) қарай бошладим. У зот менга: «Тўймадингми, тўймадингми?» дедилар. Мен у зотнинг ҳузуридаги мақомимни билиш учун: «Йўқ», деб туравердим. Шу пайт Умар кўринди, шунда одамлар ундан тарқаб кетишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен инсу жиннинг шайтонларига қарамоқдаман, улар Умардан қочиб кетишди», дедилар. Мен ҳам қайтдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу важҳдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ كَانَ يَكُونُ فِي الأُمَمِ مُحَدَّثُونَ فَإِنْ يَكُ فِي أُمَّتِي أَحَدٌ فَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .وَ أَخْبَرَنِي بَعْضُ أَصْحَابِ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ قَالَ قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ مُحَدَّثُونَ يَعْنِي مُفَهَّمُونَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Oʻtgan) ummatlar ichida muhaddaslar (ilhom berilgan kishilar) boʻlgan; agar mening ummatimda biror shunday kishi boʻlsa, u Umar ibn al-Xattobdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Sufyon ibn Uyaynaning baʼzi shogirdlari menga xabar berib aytdiki, Sufyon ibn Uyayna: «Muhaddaslar — yaʼni (haqiqatni) tushunishga muvaffaq qilinganlar», degan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Ўтган) умматлар ичида муҳаддаслар (илҳом берилган кишилар) бўлган; агар менинг умматимда бирор шундай киши бўлса, у Умар ибн ал-Хаттобдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Суфён ибн Уяйнанинг баъзи шогирдлари менга хабар бериб айтдики, Суфён ибн Уяйна: «Муҳаддаслар — яъни (ҳақиқатни) тушунишга муваффақ қилинганлар», деган.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَا عُثْمَانُ إِنَّهُ لَعَلَّ اللَّهَ يُقَمِّصُكَ قَمِيصًا فَإِنْ أَرَادُوكَ عَلَى خَلْعِهِ فَلاَ تَخْلَعْهُ لَهُمْ " . وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ey Usmon! Shoyad Alloh senga bir koʻylak kiydirsa, agar ular sendan uni yechib tashlashingni istasalar, sen uni ular uchun yechma», dedilar. Hadisda uzun bir qissa bor. Bu hadis hasan gʻaribdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Эй Усмон! Шояд Аллоҳ сенга бир кўйлак кийдирса, агар улар сендан уни ечиб ташлашингни истасалар, сен уни улар учун ечма», дедилар. Ҳадисда узун бир қисса бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَهِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقْدَمَهُ الْمَدِينَةَ لَيْلَةً قَالَ " لَيْتَ رَجُلاً صَالِحًا يَحْرُسُنِي اللَّيْلَةَ " . قَالَتْ فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ سَمِعْنَا خَشْخَشَةَ السِّلاَحِ فَقَالَ " مَنْ هَذَا " . فَقَالَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ . فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا جَاءَ بِكَ " . فَقَالَ سَعْدٌ وَقَعَ فِي نَفْسِي خَوْفٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُ أَحْرُسُهُ . فَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ نَامَ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Madinaga kelgan paytlarida bir kechasi uyqusiz qolib: ‹Qaniydi, bir solih kishi bu kecha meni qoʻriqlasa›, dedilar», dedi. (Oisha) aytdi: «Biz shu holatda turganimizda qurolning shaqirlashini eshitdik. Shunda u zot: ‹Bu kim?› dedilar. (Kelgan kishi): ‹Saʼd ibn Abu Vaqqos›, dedi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Seni nima keltirdi?› dedilar. Saʼd: ‹Koʻnglimga Rasululloh ﷺ haqida xavf tushdi, shuning uchun u zotni qoʻriqlash uchun keldim›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga duo qildilar, soʻng uxladilar». Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келган пайтларида бир кечаси уйқусиз қолиб: ‹Қанийди, бир солиҳ киши бу кеча мени қўриқласа›, дедилар», деди. (Оиша) айтди: «Биз шу ҳолатда турганимизда қуролнинг шақирлашини эшитдик. Шунда у зот: ‹Бу ким?› дедилар. (Келган киши): ‹Саъд ибн Абу Ваққос›, деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Сени нима келтирди?› дедилар. Саъд: ‹Кўнглимга Расулуллоҳ ﷺ ҳақида хавф тушди, шунинг учун у зотни қўриқлаш учун келдим›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга дуо қилдилар, сўнг ухладилар». Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مَيْسَرَةَ ابْنِ حَبِيبٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَشْبَهَ سَمْتًا وَدَلاًّ وَهَدْيًا بِرَسُولِ اللَّهِ فِي قِيَامِهَا وَقُعُودِهَا مِنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَتْ وَكَانَتْ إِذَا دَخَلَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَامَ إِلَيْهَا فَقَبَّلَهَا وَأَجْلَسَهَا فِي مَجْلِسِهِ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ عَلَيْهَا قَامَتْ مِنْ مَجْلِسِهَا فَقَبَّلَتْهُ وَأَجْلَسَتْهُ فِي مَجْلِسِهَا فَلَمَّا مَرِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَتْ فَاطِمَةُ فَأَكَبَّتْ عَلَيْهِ فَقَبَّلَتْهُ ثُمَّ رَفَعَتْ رَأْسَهَا فَبَكَتْ ثُمَّ أَكَبَّتْ عَلَيْهِ ثُمَّ رَفَعَتْ رَأْسَهَا فَضَحِكَتْ فَقُلْتُ إِنْ كُنْتُ لأَظُنُّ أَنَّ هَذِهِ مِنْ أَعْقَلِ نِسَائِنَا فَإِذَا هِيَ مِنَ النِّسَاءِ فَلَمَّا تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ لَهَا أَرَأَيْتِ حِيْنَ أَكْبَبْتِ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَفَعْتِ رَأْسَكِ فَبَكَيْتِ ثُمَّ أَكْبَبْتِ عَلَيْهِ فَرَفَعْتِ رَأْسَكِ فَضَحِكْتِ مَا حَمَلَكِ عَلَى ذَلِكَ قَالَتْ إِنِّي إِذًا لَبَذِرَةٌ أَخْبَرَنِي أَنَّهُ مَيِّتٌ مِنْ وَجَعِهِ هَذَا فَبَكَيْتُ ثُمَّ أَخْبَرَنِي أَنِّي أَسْرَعُ أَهْلِهِ لُحُوقًا بِهِ فَذَاكَ حِينَ ضَحِكْتُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ .
Moʻminlar onasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning qizi Fotimadan koʻra turishi va oʻtirishida Rasululloh ﷺga koʻrinish, salobat va yoʻl-yoʻriqda oʻxshashroq biror kishini koʻrmaganman», dedi. U yana dedi: «U (Fotima) Nabiy ﷺning huzurlariga kirsa, u zot unga peshvoz turib, uni oʻpar va oʻz oʻrinlariga oʻtkazar edilar. Nabiy ﷺ uning huzuriga kirsalar, u oʻz oʻrnidan turib, u zotni oʻpar va oʻz oʻrniga oʻtkazar edi. Nabiy ﷺ kasal boʻlganlarida, Fotima kirib, u zotning ustiga engashib oʻpdi, soʻng boshini koʻtarib yigʻladi, soʻng yana engashdi, soʻng boshini koʻtarib kuldi. Men: ‹Men buni ayollarimizning eng aqllisi deb oʻylar edim, u esa (oddiy) ayollardan ekan›, dedim. Nabiy ﷺ vafot etganlaridan keyin men unga: ‹Sen Nabiy ﷺning ustlariga engashib, soʻng boshingni koʻtarib yigʻlaganingni, soʻng yana engashib, boshingni koʻtarib kulganingni koʻrdim. Seni bunga nima undadi?› dedim. U: ‹Agar (sirni) oshkor qilsam, men beboshlik qilgan boʻlardim. U zot menga shu ogʻriqlaridan vafot etishlarini xabar berdilar, shuning uchun yigʻladim. Soʻng menga oilalaridan u zotga eng tez yetib boruvchi (vafot etuvchi) men ekanligimni xabar berdilar, mana shuning uchun kuldim›, dedi». Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Bu hadis Oishadan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Мўминлар онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг қизи Фотимадан кўра туриши ва ўтиришида Расулуллоҳ ﷺга кўриниш, салобат ва йўл-йўриқда ўхшашроқ бирор кишини кўрмаганман», деди. У яна деди: «У (Фотима) Набий ﷺнинг ҳузурларига кирса, у зот унга пешвоз туриб, уни ўпар ва ўз ўринларига ўтказар эдилар. Набий ﷺ унинг ҳузурига кирсалар, у ўз ўрнидан туриб, у зотни ўпар ва ўз ўрнига ўтказар эди. Набий ﷺ касал бўлганларида, Фотима кириб, у зотнинг устига энгашиб ўпди, сўнг бошини кўтариб йиғлади, сўнг яна энгашди, сўнг бошини кўтариб кулди. Мен: ‹Мен буни аёлларимизнинг энг ақллиси деб ўйлар эдим, у эса (оддий) аёллардан экан›, дедим. Набий ﷺ вафот этганларидан кейин мен унга: ‹Сен Набий ﷺнинг устларига энгашиб, сўнг бошингни кўтариб йиғлаганингни, сўнг яна энгашиб, бошингни кўтариб кулганингни кўрдим. Сени бунга нима ундади?› дедим. У: ‹Агар (сирни) ошкор қилсам, мен бебошлик қилган бўлардим. У зот менга шу оғриқларидан вафот этишларини хабар бердилар, шунинг учун йиғладим. Сўнг менга оилаларидан у зотга энг тез етиб борувчи (вафот этувчи) мен эканлигимни хабар бердилар, мана шунинг учун кулдим›, деди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадис Оишадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا غِرْتُ عَلَى أَحَدٍ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا غِرْتُ عَلَى خَدِيجَةَ وَمَا بِي أَنْ أَكُونَ أَدْرَكْتُهَا وَمَا ذَاكَ إِلاَّ لِكَثْرَةِ ذِكْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَهَا وَإِنْ كَانَ لَيَذْبَحُ الشَّاةَ فَيَتَتَبَّعُ بِهَا صَدَائِقَ خَدِيجَةَ فَيُهْدِيهَا لَهُنَّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺning xotinlaridan hech biriga Xadijaga rashk qilganchalik rashk qilmaganman, holbuki men uni koʻrmagan edim. Bu faqat Rasululloh ﷺ uni koʻp tilga olganlari uchun edi. Hatto u zot qoʻy soʻysalar, Xadijaning dugonalarini izlab, ularga (goʻshtidan) hadya yuborardilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺнинг хотинларидан ҳеч бирига Хадижага рашк қилганчалик рашк қилмаганман, ҳолбуки мен уни кўрмаган эдим. Бу фақат Расулуллоҳ ﷺ уни кўп тилга олганлари учун эди. Ҳатто у зот қўй сўйсалар, Хадижанинг дугоналарини излаб, уларга (гўштидан) ҳадя юборардилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا حَسَدْتُ أَحَدًا مَا حَسَدْتُ خَدِيجَةَ وَمَا تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ بَعْدَ مَا مَاتَتْ وَذَلِكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَشَّرَهَا بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ لاَ صَخَبَ فِيهِ وَلاَ نَصَبَ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . مِنْ قَصَبٍ قَالَ إِنَّمَا يَعْنِي بِهِ قَصَبَ اللُّؤْلُؤِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men hech kimga Xadijaga hasad qilganchalik hasad qilmaganman. Rasululloh ﷺ meni faqat u vafot etganidan keyin nikohlariga oldilar. Bu Rasululloh ﷺ unga jannatda qamishdan (boʻlgan) bir uy bilan xushxabar berganlari uchun edi — unda na shovqin va na charchoq bordir», dedi. Bu hadis hasandir. «Min qasab (qamishdan)» degan soʻz haqida: bunda u (rovi) faqat marvarid qamishini (boʻsh oʻzakli marvarid uyni) nazarda tutgan, deyilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен ҳеч кимга Хадижага ҳасад қилганчалик ҳасад қилмаганман. Расулуллоҳ ﷺ мени фақат у вафот этганидан кейин никоҳларига олдилар. Бу Расулуллоҳ ﷺ унга жаннатда қамишдан (бўлган) бир уй билан хушхабар берганлари учун эди — унда на шовқин ва на чарчоқ бордир», деди. Бу ҳадис ҳасандир. «Мин қасаб (қамишдан)» деган сўз ҳақида: бунда у (рови) фақат марварид қамишини (бўш ўзакли марварид уйни) назарда тутган, дейилган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ، - الْمِصْرِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّاسُ يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ قَالَتْ فَاجْتَمَعَ صَوَاحِبَاتِي إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَقُلْنَ يَا أُمَّ سَلَمَةَ إِنَّ النَّاسَ يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ وَإِنَّا نُرِيدُ الْخَيْرَ كَمَا تُرِيدُ عَائِشَةُ فَقُولِي لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرِ النَّاسَ يُهْدُونَ إِلَيْهِ أَيْنَمَا كَانَ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ أُمُّ سَلَمَةَ فَأَعْرَضَ عَنْهَا ثُمَّ عَادَ إِلَيْهَا فَأَعَادَتِ الْكَلاَمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ صَوَاحِبَاتِي قَدْ ذَكَرْنَ أَنَّ النَّاسَ يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ فَأْمُرِ النَّاسَ يُهْدُونَ أَيْنَمَا كُنْتَ . فَلَمَّا كَانَتِ الثَّالِثَةُ قَالَتْ ذَلِكَ قَالَ " يَا أُمَّ سَلَمَةَ لاَ تُؤْذِينِي فِي عَائِشَةَ فَإِنَّهُ مَا أُنْزِلَ عَلَىَّ الْوَحْىُ وَأَنَا فِي لِحَافِ امْرَأَةٍ مِنْكُنَّ غَيْرَهَا " . وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَوْفِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ رُمَيْثَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ شَيْئًا مِنْ هَذَا .وَهَذَا حَدِيثٌ قَدْ رُوِيَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَلَى رِوَايَاتٍ مُخْتَلِفَةٍ . وَقَدْ رَوَى سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Odamlar hadyalarini Oishaning kuni (berishni) tanlab kutib turardilar», dedi. U yana dedi: «Mening (kundosh) dugonalarim Ummu Salamaning huzuriga toʻplanishib: ‹Ey Ummu Salama, odamlar hadyalarini Oishaning kuni (berishni) tanlab kutib turibdilar. Biz ham Oisha istaganidek yaxshilikni istaymiz. Rasululloh ﷺga ayting, u zot odamlarga qayerda boʻlsalar ham, oʻsha yerga hadya yuborishni buyursinlar›, dedilar. Ummu Salama buni (u zotga) aytdi. U zot undan yuz oʻgirdilar. Soʻng unga (yana) qaytganlarida, u soʻzni qaytarib: ‹Ey Rasululloh, dugonalarim odamlar hadyalarini Oishaning kuni (berishni) tanlab kutayotganlarini aytishdi. Odamlarga qayerda boʻlsangiz ham, oʻsha yerga hadya berishni buyuring›, dedi. Uchinchi marta shuni aytganida, u zot: ‹Ey Ummu Salama, Oisha haqida menga ozor berma. Zero, sizlardan undan boshqa biror ayolning yopinchigʻi ostida boʻlganimda menga vahiy nozil qilinmagan›, dedilar». Baʼzilar bu hadisni Hammod ibn Zayddan, u Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan mursal (sahobani tushirib) rivoyat qilgan. Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadis Hishom ibn Urvadan Avf ibn Horis orqali, u Rumaysadan, u Ummu Salamadan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Bu hadis Hishom ibn Urvadan turli yoʻllar bilan rivoyat qilingan. Sulaymon ibn Bilol ham buni Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oishadan Hammod ibn Zaydning hadisiga oʻxshatib rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Одамлар ҳадяларини Оишанинг куни (беришни) танлаб кутиб турардилар», деди. У яна деди: «Менинг (кундош) дугоналарим Умму Саламанинг ҳузурига тўпланишиб: ‹Эй Умму Салама, одамлар ҳадяларини Оишанинг куни (беришни) танлаб кутиб турибдилар. Биз ҳам Оиша истаганидек яхшиликни истаймиз. Расулуллоҳ ﷺга айтинг, у зот одамларга қаерда бўлсалар ҳам, ўша ерга ҳадя юборишни буюрсинлар›, дедилар. Умму Салама буни (у зотга) айтди. У зот ундан юз ўгирдилар. Сўнг унга (яна) қайтганларида, у сўзни қайтариб: ‹Эй Расулуллоҳ, дугоналарим одамлар ҳадяларини Оишанинг куни (беришни) танлаб кутаётганларини айтишди. Одамларга қаерда бўлсангиз ҳам, ўша ерга ҳадя беришни буюринг›, деди. Учинчи марта шуни айтганида, у зот: ‹Эй Умму Салама, Оиша ҳақида менга озор берма. Зеро, сизлардан ундан бошқа бирор аёлнинг ёпинчиғи остида бўлганимда менга ваҳий нозил қилинмаган›, дедилар». Баъзилар бу ҳадисни Ҳаммод ибн Зайддан, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Набий ﷺдан мурсал (саҳобани тушириб) ривоят қилган. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Ҳишом ибн Урвадан Авф ибн Ҳорис орқали, у Румайсадан, у Умму Саламадан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган. Бу ҳадис Ҳишом ибн Урвадан турли йўллар билан ривоят қилинган. Сулаймон ибн Билол ҳам буни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан Ҳаммод ибн Зайднинг ҳадисига ўхшатиб ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ الْمَكِّيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ جِبْرِيلَ، جَاءَ بِصُورَتِهَا فِي خِرْقَةِ حَرِيرٍ خَضْرَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هَذِهِ زَوْجَتُكَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ . وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ بِهَذَا الإِسْنَادِ مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ وَقَدْ رَوَى أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا مِنْ هَذَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Jibril uning suratini yashil ipak boʻlagiga (tushirib) Nabiy ﷺga keltirib: «Bu — dunyoda ham, oxiratda ham sening xotiningdir», dedi. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Abdulloh ibn Amr ibn Alqamaning hadisidan bilamiz. Abdurahmon ibn Mahdiy bu hadisni Abdulloh ibn Amr ibn Alqamadan, shu isnod bilan mursal (sahobani tushirib) rivoyat qilib, unda Oishadan deb zikr qilmagan. Abu Usoma esa Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash bir narsa rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Жибрил унинг суратини яшил ипак бўлагига (тушириб) Набий ﷺга келтириб: «Бу — дунёда ҳам, охиратда ҳам сенинг хотинингдир», деди. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абдуллоҳ ибн Амр ибн Алқаманинг ҳадисидан биламиз. Абдураҳмон ибн Маҳдий бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Амр ибн Алқамадан, шу иснод билан мурсал (саҳобани тушириб) ривоят қилиб, унда Оишадан деб зикр қилмаган. Абу Усома эса Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш бир нарса ривоят қилган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَائِشَةُ هَذَا جِبْرِيلُ وَهُوَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ السَّلاَمَ " . قَالَتْ قُلْتُ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ تَرَى مَا لاَ نَرَى . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Oisha, mana bu Jibril, u senga salom yoʻllamoqda», dedilar. Men: «Unga ham Allohning salomi, rahmati va barakotlari boʻlsin. U zot biz koʻra olmaydigan narsani koʻradilar», dedim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Оиша, мана бу Жибрил, у сенга салом йўлламоқда», дедилар. Мен: «Унга ҳам Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракотлари бўлсин. У зот биз кўра олмайдиган нарсани кўрадилар», дедим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ جِبْرِيلَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ السَّلاَمَ " . فَقُلْتُ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Albatta, Jibril senga salom yoʻllamoqda», dedilar. Shunda men: «Unga ham Allohning salomi va rahmati boʻlsin», dedim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Албатта, Жибрил сенга салом йўлламоқда», дедилар. Шунда мен: «Унга ҳам Аллоҳнинг саломи ва раҳмати бўлсин», дедим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لأَهْلِهِ وَأَنَا خَيْرُكُمْ لأَهْلِي وَإِذَا مَاتَ صَاحِبُكُمْ فَدَعُوهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ مَا أَقَلَّ مَنْ رَوَاهُ عَنِ الثَّوْرِيِّ . وَرُوِيَ هَذَا عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning eng yaxshingiz ahliga (xotiniga) eng yaxshi boʻlganingizdir, men esa ahlimga sizlarning eng yaxshingizman. Sheriklaringiz (vafot etgan kishi) oʻlsa, uni (yomonlikni eslamasdan) qoʻyib yuboringlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Savriyning hadisidan hasan, gʻarib, sahihdir. Savriydan buni rivoyat qilganlar juda oz. Bu (hadis) Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Paygʻambar ﷺdan mursal holda ham rivoyat qilingan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг энг яхшингиз аҳлига (хотинига) энг яхши бўлганингиздир, мен эса аҳлимга сизларнинг энг яхшингизман. Шерикларингиз (вафот этган киши) ўлса, уни (ёмонликни эсламасдан) қўйиб юборинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Саврийнинг ҳадисидан ҳасан, ғариб, саҳиҳдир. Саврийдан буни ривоят қилганлар жуда оз. Бу (ҳадис) Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Пайғамбар ﷺдан мурсал ҳолда ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالنَّاسِ فَأَطَالَ الْقِرَاءَةَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَأَطَالَ الْقِرَاءَةَ وَهِيَ دُونَ الأُولَى ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُوَ دُونَ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَسَجَدَ ثُمَّ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَبِهَذَا الْحَدِيثِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ يَرَوْنَ صَلاَةَ الْكُسُوفِ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ . قَالَ الشَّافِعِيُّ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَنَحْوًا مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ سِرًّا إِنْ كَانَ بِالنَّهَارِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً نَحْوًا مِنْ قِرَاءَتِهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ بِتَكْبِيرٍ وَثَبَتَ قَائِمًا كَمَا هُوَ وَقَرَأَ أَيْضًا بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَنَحْوًا مِنْ آلِ عِمْرَانَ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً نَحْوًا مِنْ قِرَاءَتِهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ تَامَّتَيْنِ وَيُقِيمُ فِي كُلِّ سَجْدَةٍ نَحْوًا مِمَّا أَقَامَ فِي رُكُوعِهِ ثُمَّ قَامَ فَقَرَأَ بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَنَحْوًا مِنْ سُورَةِ النِّسَاءِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً نَحْوًا مِنْ قِرَاءَتِهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ بِتَكْبِيرٍ وَثَبَتَ قَائِمًا ثُمَّ قَرَأَ نَحْوًا مِنْ سُورَةِ الْمَائِدَةِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً نَحْوًا مِنْ قِرَاءَتِهِ ثُمَّ رَفَعَ فَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ تَشَهَّدَ وَسَلَّمَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi va Rasululloh ﷺ odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqidilar. U zot qiroatni uzaytirdilar, soʻng rukuga borib, rukuni uzaytirdilar, soʻng boshlarini koʻtarib, qiroatni uzaytirdilar — bu birinchisidan kamroq edi; soʻng rukuga borib, rukuni uzaytirdilar — bu birinchisidan kamroq edi; soʻng boshlarini koʻtarib, sajda qildilar; soʻng ikkinchi rakaatda ham xuddi shunday qildilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Shofeiy, Ahmad va Ishoq shu hadisga aytadilar va kusuf namozini toʻrt sajdada toʻrt ruku deb maqul koʻradilar. Shofeiy aytdi: Birinchi rakaatda Fotiha va Baqara surasiga yaqin (miqdorda), agar kunduzi boʻlsa, pichirlab oʻqiydi; soʻng qiroatiga yaqin uzun ruku qiladi; soʻng takbir bilan boshini koʻtarib, oʻrnida tik turadi va yana Fotiha hamda Oli Imronga yaqin (miqdorda) oʻqiydi; soʻng qiroatiga yaqin uzun ruku qiladi; soʻng boshini koʻtarib, «Samiʼallohu liman hamidah» deydi; soʻng ikki toʻliq sajda qilib, har bir sajdada rukusida turgan miqdoricha turadi; soʻng turib, Fotiha va Niso surasiga yaqin oʻqiydi; soʻng qiroatiga yaqin uzun ruku qiladi; soʻng takbir bilan boshini koʻtarib tik turadi; soʻng Moida surasiga yaqin oʻqiydi; soʻng qiroatiga yaqin uzun ruku qiladi; soʻng boshini koʻtarib, «Samiʼallohu liman hamidah» deydi; soʻng ikki sajda qiladi; soʻng tashahhud oʻqib, salom beradi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди ва Расулуллоҳ ﷺ одамларга (имом бўлиб) намоз ўқидилар. У зот қироатни узайтирдилар, сўнг рукуга бориб, рукуни узайтирдилар, сўнг бошларини кўтариб, қироатни узайтирдилар — бу биринчисидан камроқ эди; сўнг рукуга бориб, рукуни узайтирдилар — бу биринчисидан камроқ эди; сўнг бошларини кўтариб, сажда қилдилар; сўнг иккинчи ракаатда ҳам худди шундай қилдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ шу ҳадисга айтадилар ва кусуф намозини тўрт саждада тўрт руку деб мақул кўрадилар. Шофеий айтди: Биринчи ракаатда Фотиҳа ва Бақара сурасига яқин (миқдорда), агар кундузи бўлса, пичирлаб ўқийди; сўнг қироатига яқин узун руку қилади; сўнг такбир билан бошини кўтариб, ўрнида тик туради ва яна Фотиҳа ҳамда Оли Имронга яқин (миқдорда) ўқийди; сўнг қироатига яқин узун руку қилади; сўнг бошини кўтариб, «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» дейди; сўнг икки тўлиқ сажда қилиб, ҳар бир саждада рукусида турган миқдорича туради; сўнг туриб, Фотиҳа ва Нисо сурасига яқин ўқийди; сўнг қироатига яқин узун руку қилади; сўнг такбир билан бошини кўтариб тик туради; сўнг Моида сурасига яқин ўқийди; сўнг қироатига яқин узун руку қилади; сўнг бошини кўтариб, «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» дейди; сўнг икки сажда қилади; сўнг ташаҳҳуд ўқиб, салом беради.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ صَدَقَةَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى صَلاَةَ الْكُسُوفِ وَجَهَرَ بِالْقِرَاءَةِ فِيهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَاهُ أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ نَحْوَهُ . وَبِهَذَا الْحَدِيثِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ kusuf namozini oʻqidilar va unda qiroatni ovoz chiqarib (jahr bilan) oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Abu Ishoq al-Fazoriy ham Sufyon ibn Husayndan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Molik ibn Anas, Ahmad va Ishoq shu hadisga aytadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ кусуф намозини ўқидилар ва унда қироатни овоз чиқариб (жаҳр билан) ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Абу Ишоқ ал-Фазорий ҳам Суфён ибн Ҳусайндан шунга ўхшаш ривоят қилган. Молик ибн Анас, Аҳмад ва Ишоқ шу ҳадисга айтадилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي سُجُودِ الْقُرْآنِ بِاللَّيْلِ " سَجَدَ وَجْهِيَ لِلَّذِي خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ بِحَوْلِهِ وَقُوَّتِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi Qurʼon sajdasida: «Sajada vajhiya lillaziy xalaqahu va shaqqa samʼahu va basarahu bihavlihi va quvvatihi (Yuzim oʻzini yaratgan, Oʻz qudrati va quvvati bilan unga eshitish va koʻrish (qobiliyatini) ato etgan Zotga sajda qildi)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси Қуръон саждасида: «Сажада важҳия лиллазий халақаҳу ва шаққа самъаҳу ва басараҳу биҳавлиҳи ва қувватиҳи (Юзим ўзини яратган, Ўз қудрати ва қуввати билан унга эшитиш ва кўриш (қобилиятини) ато этган Зотга сажда қилди)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.