أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ صِلَةَ ، قَالَ : كُنَّا عِنْدَ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، فَأُتِيَ بِشَاةٍ مَصْلِيَّةٍ، فَقَالَ : كُلُوا، فَتَنَحَّى بَعْضُ الْقَوْمِ، فَقَالَ : إِنِّي صَائِمٌ. فَقَالَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ : " مَنْ صَامَ الْيَوْمَ الَّذِي يُشَكُّ فِيهِ، فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Sila ibn Zufar (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Biz Ammor ibn Yosirning huzurida edik. (Unga) qovurilgan qoʻy keltirildi va u: «Yenglar», dedi. Shunda qavmdan baʼzilari chetga chiqib: «Men roʻzadorman», dedi. Ammor ibn Yosir: «Kim odamlar shubha qiladigan kunda roʻza tutsa, u Abul-Qosim ﷺ ga osiy boʻlibdi», dedi.Сила ибн Зуфар (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Биз Аммор ибн Ёсирнинг ҳузурида эдик. (Унга) қовурилган қўй келтирилди ва у: «Енглар», деди. Шунда қавмдан баъзилари четга чиқиб: «Мен рўзадорман», деди. Аммор ибн Ёсир: «Ким одамлар шубҳа қиладиган кунда рўза тутса, у Абул-Қосим ﷺ га осий бўлибди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل بْنُ عُلَيَّةَ ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ، قَالَ : أَصْبَحْتُ فِي يَوْمٍ قَدْ أُشْكِلَ عَلَيَّ مِنْ شَعْبَانَ، أَوْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ، فَأَصْبَحْتُ صَائِمًا، فَأَتَيْتُ عِكْرِمَةَ ، فَإِذَا هُوَ يَأْكُلُ خُبْزًا وَبَقْلًا، فَقَالَ : هَلُمَّ إِلَى الْغَدَاءِ. فَقُلْتُ : إِنِّي صَائِمٌ. فَقَالَ : أُقْسِمُ بِاللَّهِ لَتُفْطِرَنَّ. فَلَمَّا رَأَيْتُهُ حَلَفَ وَلَا يَسْتَثْنِي، تَقَدَّمْتُ فَعَذَّرْتُ وَإِنَّمَا تَسَحَّرْتُ قُبَيْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ قُلْتُ : هَاتِ الْآنَ مَا عِنْدَكَ. فَقَالَ : حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ، فَإِنْ حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سَحَابٌ، فَكَمِّلُوا الْعِدَّةَ ثَلَاثِينَ، وَلَا تَسْتَقْبِلُوا الشَّهْرَ اسْتِقْبَالًا "

Simok ibn Harb aytdi: Shaʼbondanmi yoki Ramazon oyidanmi — menga noaniq boʻlgan bir kunda tongni roʻzador holda qarshi oldim. Soʻng Ikrimaning oldiga bordim; qarasam, u non va koʻkat yeb oʻtiribdi. U: «Nonushtaga marhamat», dedi. Men: «Men roʻzadorman», dedim. U: «Allohga qasam ichamanki, albatta roʻzangni ochasan», dedi. Uning istisno qilmay qasam ichganini koʻrgach, yaqinlashib uzr aytdim — men bir oz oldin saharlik qilgan edim, xolos — soʻng: «Endi qoʻlingdagini keltir», dedim. U: Bizga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) hadis aytdi, dedi: Rasululloh ﷺ: «Uni (hilolni) koʻrib roʻza tutinglar va uni koʻrib iftor qilinglar; agar sizlar bilan uning orasini bulut toʻssa, sanoqni oʻttizga toʻldiringlar va oyni (oldindan) qarshi olmanglar», dedilar.Симок ибн Ҳарб айтди: Шаъбонданми ёки Рамазон ойиданми — менга ноаниқ бўлган бир кунда тонгни рўзадор ҳолда қарши олдим. Сўнг Икриманинг олдига бордим; қарасам, у нон ва кўкат еб ўтирибди. У: «Нонуштага марҳамат», деди. Мен: «Мен рўзадорман», дедим. У: «Аллоҳга қасам ичаманки, албатта рўзангни очасан», деди. Унинг истисно қилмай қасам ичганини кўргач, яқинлашиб узр айтдим — мен бир оз олдин саҳарлик қилган эдим, холос — сўнг: «Энди қўлингдагини келтир», дедим. У: Бизга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ҳадис айтди, деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни (ҳилолни) кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар; агар сизлар билан унинг орасини булут тўсса, саноқни ўттизга тўлдиринглар ва ойни (олдиндан) қарши олманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَكَرَ رَمَضَانَ، فَقَالَ : " لَا تَصُومُوا حَتَّى تَرَوْا الْهِلَالَ، وَلَا تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ، فَاقْدُرُوا لَهُ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Ramazonni zikr qilib: «(Ramazon) hilolini koʻrmaguncha roʻza tutmanglar va (Shavvol) hilolini koʻrmaguncha roʻzani tark etmanglar; lekin osmon bulutli boʻlsa (uni koʻra olmasangiz), taxminga koʻra amal qilinglar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Рамазонни зикр қилиб: «(Рамазон) ҳилолини кўрмагунча рўза тутманглар ва (Шаввол) ҳилолини кўрмагунча рўзани тарк этманглар; лекин осмон булутли бўлса (уни кўра олмасангиз), тахминга кўра амал қилинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهِ عَنْهُ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، أَوْ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ، وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ الشَّهْرُ، فَعُدُّوا ثَلَاثِينَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ — yoki: Abul-Qosim ﷺ — : «Uni (hilolni) koʻrgach roʻza tuting va uni koʻrgach iftor qiling; agar oy sizga bulut boʻlib (koʻrinmay) qolsa, oʻttizni sanang», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ — ёки: Абул-Қосим ﷺ — : «Уни (ҳилолни) кўргач рўза тутинг ва уни кўргач ифтор қилинг; агар ой сизга булут бўлиб (кўринмай) қолса, ўттизни сананг», — дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَمْرٍو يَعْنِي ابْنَ دِينَارٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، أَنَّهُ عَجِبَ مِمَّنْ يَتَقَدَّمُ الشَّهْرَ ، وَيَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا رَأَيْتُمُوهُ، فَصُومُوا، وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ، فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلَاثِينَ يَوْمًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u oydan oldin (roʻzaga) shoshiladigan kishidan taajjublanar va: Rasululloh ﷺ: «Uni koʻrsangiz roʻza tutinglar, uni koʻrsangiz iftor qilinglar; agar sizlarga bulut boʻlib qolsa, sanoqni oʻttiz kunga toʻldiringlar», dedilar, der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у ойдан олдин (рўзага) шошиладиган кишидан таажжубланар ва: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни кўрсангиз рўза тутинглар, уни кўрсангиз ифтор қилинглар; агар сизларга булут бўлиб қолса, саноқни ўттиз кунга тўлдиринглар», дедилар, дер эди.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ أَبِيهِ ، وَعَمِّهِ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهِ عَنْهُ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا رَأَى الْهِلَالَ، قَالَ : " اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ وَالْإِيمَانِ، وَالسَّلَامَةِ وَالْإِسْلَامِ، وَالتَّوْفِيقِ لِمَا يُحِبُّ رَبُّنَا وَيَرْضَى، رَبُّنَا وَرَبُّكَ اللَّهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ hilolni koʻrganlarida: «Allohu akbar. Allohumma, uni bizga omonlik va iymon, salomatlik va Islom bilan hamda Robbimiz sevadigan va rozi boʻladigan narsaga muvaffaqiyat bilan chiqargin. Bizning Robbimiz ham, sening Robbing ham Allohdir», der edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳилолни кўрганларида: «Аллоҳу акбар. Аллоҳумма, уни бизга омонлик ва иймон, саломатлик ва Ислом билан ҳамда Роббимиз севадиган ва рози бўладиган нарсага муваффақият билан чиқаргин. Бизнинг Роббимиз ҳам, сенинг Роббинг ҳам Аллоҳдир», дер эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الرِّفَاعِيُّ ، وَإِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا الْعَقَدِيُّ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ سُفْيَانَ الْمَدَينِيُّ ، عَنْ بِلَالِ بْنِ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ طَلْحَةَ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، قَالَ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا رَأَى الْهِلَالَ، قَالَ : " اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ وَالْإِيمَانِ، وَالسَّلَامَةِ وَالْإِسْلَامِ، رَبِّي وَرَبُّكَ اللَّهُ "

Talha (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ hilolni koʻrganlarida: «Allohumma, uni bizga omonlik va iymon, salomatlik va Islom bilan chiqargin. Mening Robbim ham, sening Robbing ham Allohdir», der edilar.Талҳа (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ ҳилолни кўрганларида: «Аллоҳумма, уни бизга омонлик ва иймон, саломатлик ва Ислом билан чиқаргин. Менинг Роббим ҳам, сенинг Роббинг ҳам Аллоҳдир», дер эдилар.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللهِ عَنْهُ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا تَقَدَّمُوا قَبْلَ رَمَضَانَ يَوْمًا، وَلَا يَوْمَيْنِ، إِلَّا أَنْ يَكُونَ رَجُلًا كَانَ يَصُومُ صَوْمًا، فَلْيَصُمْهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ramazondan oldin bir kun ham, ikki kun ham (roʻza tutib) oldinlamanglar; faqat (odatda) roʻza tutib yuradigan kishi boʻlsa, uni tutaversin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Рамазондан олдин бир кун ҳам, икки кун ҳам (рўза тутиб) олдинламанглар; фақат (одатда) рўза тутиб юрадиган киши бўлса, уни тутаверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّمَا الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ، فَلَا تَصُومُوا حَتَّى تَرَوْهُ، وَلَا تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ، فَاقْدُرُوا لَهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oy faqat yigirma toʻqqiz (kun boʻladi). Bas, uni (hilolni) koʻrmaguningizcha roʻza tutmang va uni koʻrmaguningizcha (roʻzani) ochmang. Agar (osmon) sizlarga bulut bilan toʻsilsa, uni hisoblang», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ой фақат йигирма тўққиз (кун бўлади). Бас, уни (ҳилолни) кўрмагунингизча рўза тутманг ва уни кўрмагунингизча (рўзани) очманг. Агар (осмон) сизларга булут билан тўсилса, уни ҳисобланг», — дедилар.

حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَالِمٍ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ نَافِعٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهِ عَنْهُ، قَالَ : تَرَاءَى النَّاسُ الْهِلَالَ، فَأَخْبَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنِّي رَأَيْتُهُ، " فَصَامَ وَأَمَرَ النَّاسَ بِالصِّيَامِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar hilolni koʻzlab qaradilar, men esa Rasululloh ﷺ ga uni koʻrganimni xabar berdim. Shunda u zot roʻza tutdilar va odamlarga ham roʻza tutishni buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар ҳилолни кўзлаб қарадилар, мен эса Расулуллоҳ ﷺ га уни кўрганимни хабар бердим. Шунда у зот рўза тутдилар ва одамларга ҳам рўза тутишни буюрдилар.

حَدَّثَنِي عِصْمَةُ بْنُ الْفَضْلِ ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ ، عَنْ زَائِدَةَ ، عَنْ سِمَاكٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، قَالَ : جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَقَالَ : إِنِّي رَأَيْتُ الْهِلَالَ. فَقَالَ : " أَتَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ؟ " قَالَ : نَعَمْ. قَالَ : " يَا بِلَالُ، نَادِ فِي النَّاسِ، فَلْيَصُومُوا غَدًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ huzurlariga bir aʼrobiy kelib: «Men hilolni koʻrdim», dedi. U zot: «Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ey Bilol, odamlarga eʼlon qil: ertaga roʻza tutsinlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ ҳузурларига бир аъробий келиб: «Мен ҳилолни кўрдим», деди. У зот: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Эй Билол, одамларга эълон қил: эртага рўза тутсинлар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ الْبَرَاءِ ، قَالَ : كَانَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ الرَّجُلُ صَائِمًا فَحَضَرَ الْإِفْطَارُ، فَنَامَ قَبْلَ أَنْ يُفْطِرَ لَمْ يَأْكُلْ لَيْلَتَهُ وَلَا يَوْمَهُ حَتَّى يُمْسِيَ، وَإِنَّ قَيْسَ بْنَ صِرْمَةَ الْأَنْصَارِيَّ كَانَ صَائِمًا، فَلَمَّا حَضَرَ الْإِفْطَارُ، أَتَى امْرَأَتَهُ، فَقَالَ : عِنْدَكِ طَعَامٌ؟ فَقَالَتْ : لَا، وَلَكِنْ أَنْطَلِقُ فَأَطْلُبُ لَكَ، وَكَانَ يَوْمَهُ يَعْمَلُ، فَغَلَبَتْهُ عَيْنُهُ، وَجَاءَتْ امْرَأَتُهُ، فَلَمَّا رَأَتْهُ، قَالَتْ : خَيْبَةً لَكَ. فَلَمَّا انْتَصَفَ النَّهَارُ، غُشِيَ عَلَيْهِ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، " فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ : # أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنْكُمْ فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَلا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ سورة البقرة آية 187 #، فَفَرِحُوا بِهَا فَرَحًا شَدِيدًا، وَأَكُلُوا وَاشَرِبُوا حَتَّى تَبَيَّنَ لَهُمْ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ "

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muhammad ﷺ ning sahobalari orasida shunday odat bor edi: agar ulardan biri roʻzador boʻlib, iftor vaqti kirsa-yu, lekin u iftor qilishdan oldin uxlab qolsa, u oʻsha kechasi va keyingi kun — to kech kirguncha — yemas edi. Qays ibn Sirma al-Ansoriy roʻzador edi va iftor paytida zavjasi oldiga kelib: «Sanda yegani biror narsa bormi?» deb soʻradi. U: «Yoʻq, lekin men borib, senga (biror narsa) izlab kelaman», dedi. U kunduzi ish qilar edi; shuning uchun uni uyqu yengdi. Zavjasi kelib uni koʻrganda: «Senga nadomat boʻlsin!» dedi. Kun yarmiga yetganda u behush boʻlib qoldi va bu Nabiy ﷺ ga zikr qilindi; shunda mana bu oyat nozil boʻldi: {Roʻza kechasi zavjalaringizga (yaqinlashish) sizlarga halol qilindi; ular sizlar uchun libos, sizlar ular uchun libossiz. Alloh sizlar oʻzingizga xiyonat qilayotganingizni bilib, tavbangizni qabul qildi va sizlarni afv etdi. Endi ular bilan yaqinlik qilinglar va Alloh sizlarga yozgan narsani talab qilinglar; tongning oq ipi qora ipidan sizlarga ajrab koʻringuncha yeb-ichinglar; soʻng roʻzani tungacha toʻldiringlar. Masjidlarda eʼtikofda boʻlgan holingizda ular bilan yaqinlik qilmanglar. Bular — Allohning chegaralari, ularga yaqinlashmanglar. Alloh odamlarga Oʻz oyatlarini shunday bayon qiladi — shoyad taqvoli boʻlsalar} (Baqara, 187). Bas, ular bundan juda xursand boʻldilar va tongning oq ipi qora ipidan ularga ajrab koʻringuncha yeb-ichdilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муҳаммад ﷺ нинг саҳобалари орасида шундай одат бор эди: агар улардан бири рўзадор бўлиб, ифтор вақти кирса-ю, лекин у ифтор қилишдан олдин ухлаб қолса, у ўша кечаси ва кейинги кун — то кеч киргунча — емас эди. Қайс ибн Сирма ал-Ансорий рўзадор эди ва ифтор пайтида завжаси олдига келиб: «Санда егани бирор нарса борми?» деб сўради. У: «Йўқ, лекин мен бориб, сенга (бирор нарса) излаб келаман», деди. У кундузи иш қилар эди; шунинг учун уни уйқу енгди. Завжаси келиб уни кўрганда: «Сенга надомат бўлсин!» деди. Кун ярмига етганда у беҳуш бўлиб қолди ва бу Набий ﷺ га зикр қилинди; шунда мана бу оят нозил бўлди: {Рўза кечаси завжаларингизга (яқинлашиш) сизларга ҳалол қилинди; улар сизлар учун либос, сизлар улар учун либоссиз. Аллоҳ сизлар ўзингизга хиёнат қилаётганингизни билиб, тавбангизни қабул қилди ва сизларни афв этди. Энди улар билан яқинлик қилинглар ва Аллоҳ сизларга ёзган нарсани талаб қилинглар; тонгнинг оқ ипи қора ипидан сизларга ажраб кўрингунча еб-ичинглар; сўнг рўзани тунгача тўлдиринглар. Масжидларда эътикофда бўлган ҳолингизда улар билан яқинлик қилманглар. Булар — Аллоҳнинг чегаралари, уларга яқинлашманглар. Аллоҳ одамларга Ўз оятларини шундай баён қилади — шояд тақволи бўлсалар} (Бақара, 187). Бас, улар бундан жуда хурсанд бўлдилар ва тонгнинг оқ ипи қора ипидан уларга ажраб кўрингунча еб-ичдилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ حُصَيْنٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ ، قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَقَدْ جَعَلْتُ تَحْتَ وِسَادَتِي خَيْطًا أَبْيَضَ وَخَيْطًا أَسْوَدَ، فَمَا تَبَيَّنَ لِي شَيْءٌ. قَالَ : " إِنَّكَ لَعَرِيضُ الْوِسَادِ، وَإِنَّمَا ذَلِكَ اللَّيْلُ مِنْ النَّهَارِ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى : # وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَلا تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ سورة البقرة آية 187 # "

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Yo Rasululloh, yostigʻim ostiga oq ip va qora ip qoʻydim, biroq menga hech narsa ayon boʻlmadi», dedim. U zot: «Sening yostigʻing keng ekan! U — Alloh taoloning: {Tongning oq ipi qora ipidan sizlarga ajrab koʻringuncha yeb-ichinglar; soʻng roʻzani tungacha toʻldiringlar. Masjidlarda eʼtikofda boʻlgan holingizda ular bilan yaqinlik qilmanglar. Bular — Allohning chegaralari, ularga yaqinlashmanglar. Alloh odamlarga Oʻz oyatlarini shunday bayon qiladi — shoyad taqvoli boʻlsalar} (Baqara, 187) degan soʻzidagi kechaning kunduzdan (ajralishi)dir», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, ёстиғим остига оқ ип ва қора ип қўйдим, бироқ менга ҳеч нарса аён бўлмади», дедим. У зот: «Сенинг ёстиғинг кенг экан! У — Аллоҳ таолонинг: {Тонгнинг оқ ипи қора ипидан сизларга ажраб кўрингунча еб-ичинглар; сўнг рўзани тунгача тўлдиринглар. Масжидларда эътикофда бўлган ҳолингизда улар билан яқинлик қилманглар. Булар — Аллоҳнинг чегаралари, уларга яқинлашманглар. Аллоҳ одамларга Ўз оятларини шундай баён қилади — шояд тақволи бўлсалар} (Бақара, 187) деган сўзидаги кечанинг кундуздан (ажралиши)дир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ، قَالَ : " تَسَحَّرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : ثُمَّ قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ. قَالَ : قُلْتُ : كَمْ كَانَ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالسُّحُورِ؟ قَالَ : قَدْرُ قِرَاءَةِ خَمْسِينَ آيَةً "

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan saharlik qildik, soʻng u zot namozga turdilar. (Anas) aytdi: Men: «Azon bilan saharlik orasida qancha (fursat) bor edi?» deb soʻradim. U: «Ellik oyat oʻqiydigan miqdorcha», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан саҳарлик қилдик, сўнг у зот намозга турдилар. (Анас) айтди: Мен: «Азон билан саҳарлик орасида қанча (фурсат) бор эди?» деб сўрадим. У: «Эллик оят ўқийдиган миқдорча», деди.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السُّحُورِ بَرَكَةً "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Saharlik qilinglar, chunki saharlikda baraka bordir», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Саҳарлик қилинглар, чунки саҳарликда барака бордир», — дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُلَيٍّ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ مَوْلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ : كَانَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ يَأْمُرُنَا أَنْ نَصْنَعَ لَهُ الطَّعَامَ يَتَسَحَّرُ بِهِ فَلَا يُصِيبُ مِنْهُ كَثِيرًا، فَقُلْنَا : تَأْمُرُنَا بِهِ وَلَا تُصِيبُ مِنْهُ كَثِيرًا؟ قَالَ : إِنِّي لَا آمُرُكُمْ بِهِ أَنِّي أَشْتَهِيهِ، وَلَكِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ : " فَصْلُ مَا بَيْنَ صِيَامِنَا وَصِيَامِ أَهْلِ الْكِتَابِ أَكْلَةُ السَّحَرِ "

Amr ibn al-Osning ozod qilingan quli Abu Qays aytdi: Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) bizga oʻzi saharlik qiladigan taom tayyorlashimizni buyurar, lekin undan koʻp yemas edi. Biz: «Bizga buni buyurasiz-u, oʻzingiz undan koʻp yemaysizmi?» dedik. U: «Men buni sizlarga uni istaganim uchun buyurmayman; lekin men Rasululloh ﷺning: ‹Bizning roʻzamiz bilan kitob ahlining roʻzasi orasidagi farq — saharlik taomidir›, deganlarini eshitganman», dedi.Амр ибн ал-Оснинг озод қилинган қули Абу Қайс айтди: Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) бизга ўзи саҳарлик қиладиган таом тайёрлашимизни буюрар, лекин ундан кўп емас эди. Биз: «Бизга буни буюрасиз-у, ўзингиз ундан кўп емайсизми?» дедик. У: «Мен буни сизларга уни истаганим учун буюрмайман; лекин мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бизнинг рўзамиз билан китоб аҳлининг рўзаси орасидаги фарқ — саҳарлик таомидир›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ شُرَحْبِيلَ ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، عَنْ حَفْصَةَ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ لَمْ يُبَيِّتْ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ، فَلَا صِيَامَ لَهُ " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : فِي فَرْضِ الْوَاجِبِ أَقُولُ بِهِ

Hafsa (roziyallohu anho)dan, Rasululloh ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim roʻzani tong otishidan oldin niyat qilib qoʻymasa, uning roʻzasi yoʻqdir», dedilar. Abdulloh aytdi: Men buni farz — vojib (roʻza) haqida deb aytaman.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан, Расулуллоҳ ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Ким рўзани тонг отишидан олдин ният қилиб қўймаса, унинг рўзаси йўқдир», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Мен буни фарз — вожиб (рўза) ҳақида деб айтаман.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ "

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatib turar ekan, doimo yaxshilik bilan boʻladilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатиб турар экан, доимо яхшилик билан бўладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا أَقْبَلَ اللَّيْلُ وَأَدْبَرَ النَّهَارُ وَغَابَتْ الشَّمْسُ، فَقَدْ أَفْطَرْتَ "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tun kelib, kunduz orqaga ketib, quyosh botsa, sen iftor qilibsan (roʻzang ochilibdi)», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тун келиб, кундуз орқага кетиб, қуёш ботса, сен ифтор қилибсан (рўзанг очилибди)», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ يَزِيدَ ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ ، عَنْ حَفْصَةَ ، عَنْ الرَّبَاب الضَّبِّيَّةِ ، عَنْ عَمِّهَا سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا أَفْطَرَ أَحَدُكُمْ، فَلْيُفْطِرْ عَلَى تَمْرٍ، فَإِنْ لَمْ يَجِدْ، فَلْيُفْطِرْ عَلَى مَاءٍ، فَإِنَّ الْمَاءَ طَهُورٌ "

Salmon ibn Omir az-Zabbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz iftor qilganda xurmo bilan iftor qilsin; agar (xurmo) topmasa, suv bilan iftor qilsin, chunki suv poklovchidir», dedilar.Салмон ибн Омир аз-Заббий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз ифтор қилганда хурмо билан ифтор қилсин; агар (хурмо) топмаса, сув билан ифтор қилсин, чунки сув покловчидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ فَطَّرَ صَائِمًا، كُتِبَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ، إِلَّا أَنَّهُ لَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الصَّائِمِ "

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim roʻzadorni iftor qildirsa, unga uning ajricha (savob) yoziladi; biroq bu roʻzadorning ajridan hech narsani kamaytirmaydi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Ким рўзадорни ифтор қилдирса, унга унинг ажрича (савоб) ёзилади; бироқ бу рўзадорнинг ажридан ҳеч нарсани камайтирмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِيَّاكُمْ وَالْوِصَالَ " مَرَّتَيْنِ. قَالُوا : فَإِنَّكَ تُوَاصِلُ؟ قَالَ : " إِنِّي لَسْتُ مِثْلَكُمْ، إِنِّي أَبِيتُ يُطْعِمُنِي رَبِّي وَيَسْقِينِي "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ikki marta: «Visol (uzluksiz roʻza)dan ehtiyot boʻlinglar», dedilar. Ular: «Axir siz visol qilasiz-ku?» dedilar. U zot: «Men sizlarga oʻxshamayman; men tunni shunday holatda oʻtkazamanki, Robbim meni taomlantiradi va sugʻoradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ икки марта: «Висол (узлуксиз рўза)дан эҳтиёт бўлинглар», дедилар. Улар: «Ахир сиз висол қиласиз-ку?» дедилар. У зот: «Мен сизларга ўхшамайман; мен тунни шундай ҳолатда ўтказаманки, Роббим мени таомлантиради ва суғоради», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا تُوَاصِلُوا. قِيلَ : إِنَّكَ تَفْعَلُ ذَلِكَ. قَالَ : " إِنِّي لَسْتُ كَأَحَدِكُمْ، إِنِّي أُطْعَمُ وَأُسْقَى "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Visol qilmanglar», dedilar. «Axir siz shunday qilasiz-ku», deyildi. U zot: «Men birortangizga oʻxshamayman; men taomlantirilaman va sugʻoriladiman», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Висол қилманглар», дедилар. «Ахир сиз шундай қиласиз-ку», дейилди. У зот: «Мен бирортангизга ўхшамайман; мен таомлантириламан ва суғориладиман», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " لَا تُوَاصِلُوا، فَأَيُّكُمْ يُرِيدُ أَنْ يُوَاصِلَ، فَلْيُوَاصِلْ إِلَى السَّحَرِ ". قَالُوا : إِنَّكَ تُوَاصِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ : " إِنِّي أَبِيتُ لِي مُطْعِمٌ يُطْعِمُنِي، وَيَسْقِينِي "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Visol qilmanglar! Biror kishi visol qilmoqchi boʻlsa, saharlikkacha tutsin». (Sahobalar): «Lekin oʻzingiz visol qilasiz-ku, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Men tunni shunday holatda oʻtkazamanki, menga taom beradigan Zot taomlantiradi va sugʻoradi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Висол қилманглар! Бирор киши висол қилмоқчи бўлса, саҳарликкача тутсин». (Саҳобалар): «Лекин ўзингиз висол қиласиз-ку, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Мен тунни шундай ҳолатда ўтказаманки, менга таом берадиган Зот таомлантиради ва суғоради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ : نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْوِصَالِ. فَقَالَ لَهُ رِجَالٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ : فَإِنَّكَ تُوَاصِلُ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنِّي لَسْتُ مِثْلَكُمْ، إِنِّي أَبِيتُ يُطْعِمُنِي رَبِّي وَيَسْقِينِي " . فَلَمَّا أَبَوْا أَنْ يَنْتَهُوا عَنْ الْوِصَالِ، وَاصَلَ بِهِمْ يَوْمًا ثُمَّ يَوْمًا، ثُمَّ رَأَوْا الْهِلَالَ، فَقَالَ : " لَوْ تَأَخَّرَ لَزِدْتُكُمْ "، كَالْمُنَكِّلِ لَهُمْ حِينَ أَبَوْا أَنْ يَنْتَهُوا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ visol (uzluksiz roʻza)dan qaytardilar. Shunda musulmonlardan baʼzi kishilar u zotga: «Ammo siz visol qilasiz-ku?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Men sizlarga oʻxshamayman; men tunni shunday holatda oʻtkazamanki, Robbim meni taomlantiradi va sugʻoradi», dedilar. Ular visoldan qaytishni istamaganlarida, u zot ular bilan bir kun, soʻng yana bir kun visol qildilar. Soʻngra ular hilolni koʻrdilar. Shunda u zot: «Agar (hilol) kechiksaydi, sizlarga (visolni) yana koʻpaytirardim», dedilar — qaytishni istamaganlari uchun ularni (bu soʻz bilan) tanbeh bergandek.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ висол (узлуксиз рўза)дан қайтардилар. Шунда мусулмонлардан баъзи кишилар у зотга: «Аммо сиз висол қиласиз-ку?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларга ўхшамайман; мен тунни шундай ҳолатда ўтказаманки, Роббим мени таомлантиради ва суғоради», дедилар. Улар висолдан қайтишни истамаганларида, у зот улар билан бир кун, сўнг яна бир кун висол қилдилар. Сўнгра улар ҳилолни кўрдилар. Шунда у зот: «Агар (ҳилол) кечиксайди, сизларга (висолни) яна кўпайтирардим», дедилар — қайтишни истамаганлари учун уларни (бу сўз билан) танбеҳ бергандек.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو الْأَسْلَمِيَّ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ السَّفَرَ، فَمَا تَأْمُرُنِي؟ قَالَ : " إِنْ شِئْتَ، فَصُمْ، وَإِنْ شِئْتَ، فَأَفْطِرْ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Hamza ibn Amr al-Aslamiy Rasululloh ﷺ dan soʻrab: «Yo Rasululloh, men safarga chiqmoqchiman, menga nima deb buyurasiz?» dedi. U zot: «Xohlasang tut, xohlasang iftor qil», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Ҳамза ибн Амр ал-Асламий Расулуллоҳ ﷺ дан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, мен сафарга чиқмоқчиман, менга нима деб буюрасиз?» деди. У зот: «Хоҳласанг тут, хоҳласанг ифтор қил», дедилар.

أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْفَتْحِ فَصَامَ وَصَامَ النَّاسُ حَتَّى بَلَغَ الْكَدِيد، ثُمَّ أَفْطَرَ، فَأَفْطَرَ النَّاسُ ، فَكَانُوا يَأْخُذُونَ بِالْأَحْدَثِ فَالْأَحْدَثِ مِنْ فِعْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Fath yili (safarga) chiqdilar va roʻza tutdilar, odamlar ham roʻza tutdilar; Kadid degan joyga yetganlarida u zot roʻzani ochdilar, odamlar ham ochdilar. Ular Rasululloh ﷺning ishlaridan eng keyingisini — soʻnggi qilganlarini olar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили (сафарга) чиқдилар ва рўза тутдилар, одамлар ҳам рўза тутдилар; Кадид деган жойга етганларида у зот рўзани очдилар, одамлар ҳам очдилар. Улар Расулуллоҳ ﷺнинг ишларидан энг кейингисини — сўнгги қилганларини олар эдилар.

أَخْبَرَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، وَأَبُو الْوَلِيدِ ، قَالَا : حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَنْصَارِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْحَسَنِ يُحَدِّثُ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِي سَفَرٍ فَرَأَى زِحَامًا وَرَجُلٌ قَدْ ظُلِّلَ عَلَيْهِ، فَقَالَ : " مَا هَذَا؟ قَالُوا : هَذَا صَائِمٌ. فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ مِنْ الْبِرِّ الصَّوْمُ فِي السَّفَرِ "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) zikr qildiki, Nabiy ﷺ safarda edilar. U zot bir olomonni va soya qilib turilgan bir kishini koʻrdilar-da: «Bu nima?» dedilar. Ular: «Bu — roʻzador», dedilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Safarda roʻza tutish yaxshilikdan emas», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) зикр қилдики, Набий ﷺ сафарда эдилар. У зот бир оломонни ва соя қилиб турилган бир кишини кўрдилар-да: «Бу нима?» дедилар. Улар: «Бу — рўзадор», дедилар. Шунда Набий ﷺ: «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدُ ، حَدَّثَنَا يُونُسُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عَاصِمٍ الْأَشْعَرِيِّ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَيْسَ مِنْ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ "

Kaʼb ibn Osim al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Safarda roʻza tutish yaxshilikdan emas», dedilar.Каъб ибн Осим ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عَاصِمٍ الْأَشْعَرِيِّ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَيْسَ مِنْ الْبِرِّ الصِّيَامُ فِي السَّفَرِ "

Kaʼb ibn Osim al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Safarda roʻza tutish yaxshilikdan emas», dedilar.Каъб ибн Осим ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Сафарда рўза тутиш яхшиликдан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ أَبِي الْمُهَاجِرِ ، عَنْ أَبِي أُمَيَّةَ الضَّمْرِيِّ ، قَالَ : قَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ سَفَرٍ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، فَلَمَّا ذَهَبْتُ لِأَخْرُجَ، قَالَ : " انْتَظِرْ الْغَدَاءَ يَا أَبَا أُمَيَّةَ ". قَالَ : فَقُلْتُ : إِنِّي صَائِمٌ يَا نَبِيَّ اللَّهِ. فَقَالَ : " تَعَالَ أُخْبِرْكَ عَنْ الْمُسَافِرِ، إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنْهُ الصِّيَامَ، وَنِصْفَ الصَّلَاةِ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : إِنْ شَاءَ، صَامَ، وَإِنْ شَاءَ، أَفْطَرَ

Abu Umayya az-Zamriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men safardan Rasululloh ﷺ ning huzurlariga keldim va u zotga salom berdim. Chiqib ketmoqchi boʻlganimda u zot: «Nonushtani kutib tur, ey Abu Umayya», dedilar. Men: «Men roʻzadorman, ey Allohning Nabiysi», dedim. U zot: «Kel, senga musofir haqida xabar beray. Albatta, Alloh taolo undan roʻzani va namozning yarmini soqit qilgan», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Xohlasa roʻza tutadi, xohlasa iftor qiladi.Абу Умайя аз-Замрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен сафардан Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келдим ва у зотга салом бердим. Чиқиб кетмоқчи бўлганимда у зот: «Нонуштани кутиб тур, эй Абу Умайя», дедилар. Мен: «Мен рўзадорман, эй Аллоҳнинг Набийси», дедим. У зот: «Кел, сенга мусофир ҳақида хабар берай. Албатта, Аллоҳ таоло ундан рўзани ва намознинг ярмини соқит қилган», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Хоҳласа рўза тутади, хоҳласа ифтор қилади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ ، أَنَّ كُلَيْبَ بْنَ ذُهْلٍ الْحَضْرَمِيَّ أَخْبَرَهُ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، قَالَ : رَكِبْتُ مَعَ أَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيِّ سَفِينَةً مِنْ الْفُسْطَاطِ فِي رَمَضَانَ، فَدَفَعَ، فَقَرَّبَ غَدَاءَهُ. ثُمَّ قَالَ : اقْتَرِبْ. فَقُلْتُ : أَلَسْتَ تَرَى الْبُيُوتَ؟ فَقَالَ أَبُو بَصْرَةَ : " أَرَغِبْتَ عَنْ سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ "

Ubayd ibn Jubayr aytdi: Men Ramazonda Abu Basra al-Gʻiforiy bilan birga Fustotdan kemaga chiqdim. U (kemani) surib joʻnatdi-da, nonushtasini yaqin qoʻydi. Soʻng: «Yaqinlash», dedi. Men: «Axir uylarni koʻrib turibsan-ku?» dedim. Abu Basra: «Rasululloh ﷺning sunnatlaridan yuz oʻgiryapsanmi?» dedi.Убайд ибн Жубайр айтди: Мен Рамазонда Абу Басра ал-Ғифорий билан бирга Фустотдан кемага чиқдим. У (кемани) суриб жўнатди-да, нонуштасини яқин қўйди. Сўнг: «Яқинлаш», деди. Мен: «Ахир уйларни кўриб турибсан-ку?» дедим. Абу Басра: «Расулуллоҳ ﷺнинг суннатларидан юз ўгиряпсанми?» деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ ، عَنْ ابْنِ الْمُطَوِّسِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ رُخْصَةٍ وَلَا مَرَضٍ، فَلَا يَقْضِيَهِ صِيَامُ الدَّهْرِ كُلِّهِ وَلَوْ صَامَ الدَّهْرَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazon oyida hech qanday ruxsatsiz va kasalliksiz bir kun roʻzasini ochsa, butun umr roʻza tutsa ham, uning oʻrnini toʻldira olmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазон ойида ҳеч қандай рухсатсиз ва касалликсиз бир кун рўзасини очса, бутун умр рўза тутса ҳам, унинг ўрнини тўлдира олмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، أَخْبَرَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عُمَارَةَ بْنَ عُمَيْرٍ يُحَدِّثُ، عَنْ أَبِي الْمُطَوِّسِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ رُخْصَةٍ رَخَّصَهُ اللَّهُ لَهُ، لَمْ يَقْضِ عَنْهُ صِيَامُ الدَّهْرِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim Ramazonda Alloh unga bergan biror ruxsatsiz bir kun roʻzasini ochsa, butun umr roʻza tutish ham uning oʻrnini toʻldirmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Ким Рамазонда Аллоҳ унга берган бирор рухсатсиз бир кун рўзасини очса, бутун умр рўза тутиш ҳам унинг ўрнини тўлдирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ، فَقَالَ : هَلَكْتُ؟ فَقَالَ : " وَمَا أَهْلَكَكَ؟ قَالَ : وَاقَعْتُ امْرَأَتِي فِي شَهْرِ رَمَضَانَ، قَالَ : " فَأَعْتِقْ رَقَبَةً ". قَالَ : لَيْسَ عِنْدِي. قَالَ : " فَصُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ". قَالَ : لَا أَسْتَطِيعُ. قَالَ : " فَأَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا ". قَالَ : لَا أَجِدُ. قَالَ : فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ، فَقَالَ : " أَيْنَ السَّائِلُ؟ تَصَدَّقْ بِهَذَا ". فَقَالَ : أَعَلَى أَفْقَرَ مِنْ أَهْلِي يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَوَاللَّهِ مَا بَيْنَ لَابَتَيْهَا أَهْلُ بَيْتٍ أَفْقَرَ مِنَّا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَأَنْتُمْ إِذًا " وَضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ . حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ رَجُلًا أَفْطَرَ فِي رَمَضَانَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ huzurlariga bir kishi kelib: «Halok boʻldim», dedi. U zot: «Seni nima halok qildi?» dedilar. U: «Ramazon oyida ahlimga (xotinimga) yaqinlik qildim», dedi. U zot: «Bir qul ozod qil», dedilar. U: «Menda yoʻq», dedi. U zot: «Ikki oy ketma-ket roʻza tut», dedilar. U: «Qodir emasman», dedi. U zot: «Oltmish miskinni taomlantir», dedilar. U: «Topmayman», dedi. Shu payt Rasululloh ﷺ ga ichida xurmo boʻlgan bir savat keltirildi. U zot: «Soʻrovchi qani? Buni sadaqa qil», dedilar. U: «Ahlimdan koʻra muhtojrogʻigami, yo Rasululloh? Allohga qasamki, Madinaning ikki qora toshligi orasida bizdan koʻra muhtojroq uy ahli yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unday boʻlsa, oʻzlaringiz (yenglar)», dedilar va ozgʻich tishlari koʻringuncha kuldilar. Yana Abu Hurayradan rivoyat qilinadiki, bir kishi Ramazonda roʻzasini ochdi — va u hadisni zikr qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бир киши келиб: «Ҳалок бўлдим», деди. У зот: «Сени нима ҳалок қилди?» дедилар. У: «Рамазон ойида аҳлимга (хотинимга) яқинлик қилдим», деди. У зот: «Бир қул озод қил», дедилар. У: «Менда йўқ», деди. У зот: «Икки ой кетма-кет рўза тут», дедилар. У: «Қодир эмасман», деди. У зот: «Олтмиш мискинни таомлантир», дедилар. У: «Топмайман», деди. Шу пайт Расулуллоҳ ﷺ га ичида хурмо бўлган бир сават келтирилди. У зот: «Сўровчи қани? Буни садақа қил», дедилар. У: «Аҳлимдан кўра муҳтожроғигами, ё Расулуллоҳ? Аллоҳга қасамки, Мадинанинг икки қора тошлиги орасида биздан кўра муҳтожроқ уй аҳли йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ундай бўлса, ўзларингиз (енглар)», дедилар ва озғич тишлари кўрингунча кулдилар. Яна Абу Ҳурайрадан ривоят қилинадики, бир киши Рамазонда рўзасини очди — ва у ҳадисни зикр қилди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى يَعْنِي بْنَ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيَّ ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ أَخْبَرَهُ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ أَخْبَرَهُ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبَّادَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ ، أَنَّهُ سَمِعَ عَائِشَةَ ، تَقُولُ : إِنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ : إِنَّهُ احْتَرَقَ، فَسَأَلَهُ : مَا لَهُ؟ فَقَالَ : أَصَابَ أَهْلَهُ فِي رَمَضَانَ. فَأُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِكْتَلٍ يُدْعَى الْعَرَقَ فِيهِ تَمْرٌ، فَقَالَ : " أَيْنَ الْمُحْتَرِقُ؟ " فَقَامَ الرَّجُلُ، فَقَالَ : " تَصَدَّقْ بِهَذَا "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Bir kishi Nabiy ﷺ dan soʻrab: «U kuyib ketdi», dedi. U zot undan: «Unga nima boʻldi?» deb soʻradilar. U: «Ramazonda ahliga yaqinlik qildi», dedi. Shunda Nabiy ﷺ ga «araq» deb ataladigan, ichida xurmo boʻlgan bir savat keltirildi. U zot: «Kuygan kishi qani?» dedilar. Haligi kishi turdi. U zot: «Buni sadaqa qil», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Бир киши Набий ﷺ дан сўраб: «У куйиб кетди», деди. У зот ундан: «Унга нима бўлди?» деб сўрадилар. У: «Рамазонда аҳлига яқинлик қилди», деди. Шунда Набий ﷺ га «арақ» деб аталадиган, ичида хурмо бўлган бир сават келтирилди. У зот: «Куйган киши қани?» дедилар. Ҳалиги киши турди. У зот: «Буни садақа қил», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ، أَنَّهُ قَالَ لِامْرَأَةٍ : " لَا تَصُومِي إِلَّا بِإِذْنِهِ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadiki, u zot bir ayolga: «Uning (eringning) iznisiz roʻza tutma», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинадики, у зот бир аёлга: «Унинг (эрингнинг) изнисиз рўза тутма», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَا تَصُومُ الْمَرْأَةُ يَوْمًا تَطَوُّعًا فِي غَيْرِ رَمَضَانَ، وَزَوْجُهَا شَاهِدٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Ayol eri hozir boʻlgan holda Ramazondan boshqa kunda uning ruxsatisiz bir kun nafl roʻza tutmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Аёл эри ҳозир бўлган ҳолда Рамазондан бошқа кунда унинг рухсатисиз бир кун нафл рўза тутмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَا تَصُومُ الْمَرْأَةُ يَوْمًا وَزَوْجُهَا شَاهِدٌ، إِلَّا بِإِذْنِهِ " . قَالَ : فِي النُّذُورِ تَفِي بِهَا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: U zot: «Ayol eri hozir boʻlgan holda uning ruxsatisiz bir kun ham roʻza tutmasin», dedilar. (Abu Muhammad) aytdi: Nazrlar haqida esa — uni (ayol) bajaradi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан ривоят қилади: У зот: «Аёл эри ҳозир бўлган ҳолда унинг рухсатисиз бир кун ҳам рўза тутмасин», дедилар. (Абу Муҳаммад) айтди: Назрлар ҳақида эса — уни (аёл) бажаради.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يُقَبِّلُ وَهُوَ صَائِمٌ " . فَقَالَ عُرْوَةُ : أَمَا إِنَّهَا لَا تَدْعُو إِلَى خَيْرٍ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ roʻzador holda (ayollarini) oʻpar edilar. Urva esa: «Ammo bu yaxshilikka chorlamaydi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолда (аёлларини) ўпар эдилар. Урва эса: «Аммо бу яхшиликка чорламайди», деди.

أَخْبَرَنَا سَعْدُ بْنُ حَفْصٍ الطَّلْحِيُّ ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يُقَبِّلُهَا وَهُوَ صَائِمٌ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ roʻzador holda u kishini oʻpar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ рўзадор ҳолда у кишини ўпар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَشَجِّ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيِّ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، قَالَ : هَشِشْتُ فَقَبَّلْتُ وَأَنَا صَائِمٌ، فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقُلْتُ : إِنِّي صَنَعْتُ الْيَوْمَ أَمْرًا عَظِيمًا : قَبَّلْتُ وَأَنَا صَائِمٌ. قَالَ : " أَرَأَيْتَ لَوْ مَضْمَضْتَ مِنْ الْمَاءِ؟ " قُلْتُ : إِذًا لَا يَضُرُّ. قَالَ : " فَفِيمَ؟ "

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Koʻnglim koʻtarilib, roʻzador holimda (ayolimni) oʻpdim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Men bugun ulkan bir ish qildim: roʻzador holimda oʻpdim», dedim. U zot: «Aytchi, agar suv bilan ogʻzingni chayqaganingda (qanday boʻlar edi)?» dedilar. Men: «Unda zarar qilmasdi», dedim. U zot: «Bas, (bunda) nima boʻlibdi?» dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Кўнглим кўтарилиб, рўзадор ҳолимда (аёлимни) ўпдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен бугун улкан бир иш қилдим: рўзадор ҳолимда ўпдим», дедим. У зот: «Айтчи, агар сув билан оғзингни чайқаганингда (қандай бўлар эди)?» дедилар. Мен: «Унда зарар қилмасди», дедим. У зот: «Бас, (бунда) нима бўлибди?» дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ يَعْنِي ابْنَ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ أَخْبَرَهُ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ ، وَعَائِشَةَ أَخْبَرتَاهُ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " كَانَ يُصْبِحُ جُنُبًا مِنْ أَهْلِهِ، ثُمَّ يَصُومُ "

Ummu Salama va Oisha (roziyallohu anhumo) xabar berdilarki, Nabiy ﷺ ahllari sababli junub holda tongni qarshi olar, soʻng roʻza tutar edilar.Умму Салама ва Оиша (розияллоҳу анҳумо) хабар бердиларки, Набий ﷺ аҳллари сабабли жунуб ҳолда тонгни қарши олар, сўнг рўза тутар эдилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ ، عَنْ هِشَامِ ، عَنْ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ نَسِيَ وَهُوَ صَائِمٌ فَأَكَلَ أَوْ شَرِبَ، فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ، فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ وَسَقَاهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim roʻzador holda unutib yeb yoki ichib qoʻysa, roʻzasini toʻldirsin; chunki uni Alloh taomlantirdi va sugʻordi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Ким рўзадор ҳолда унутиб еб ёки ичиб қўйса, рўзасини тўлдирсин; чунки уни Аллоҳ таомлантирди ва суғорди», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ الْجَمَّالُ ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيل ، عَنْ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي ذُبَابٍ ، عَنْ عَمِّهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ أَوْ شَرِبَ نَاسِيًا وَهُوَ صَائِمٌ، ثُمَّ ذَكَرَ، فَلْيُتِمَّ صِيَامَهُ، فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ وَسَقَاهُ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : أَهْلُ الْحِجَازِ يَقُولُونَ : يَقْضِي، وَأَنَا أَقُولُ : لَا يَقْضِي

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz roʻzador holda unutib yeb yoki ichib qoʻysa, soʻng eslasa, roʻzasini toʻldirsin; chunki uni Alloh taomlantirdi va sugʻordi», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Hijoz ahli: «Qazo qiladi», deydilar; men esa: «Qazo qilmaydi», deyman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз рўзадор ҳолда унутиб еб ёки ичиб қўйса, сўнг эсласа, рўзасини тўлдирсин; чунки уни Аллоҳ таомлантирди ва суғорди», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Ҳижоз аҳли: «Қазо қилади», дейдилар; мен эса: «Қазо қилмайди», дейман.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، حَدَّثَنِي حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ يَعِيشَ بْنِ الْوَلِيدِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَاءَ فَأَفْطَرَ " . قَالَ : فَلَقِيتُ ثَوْبَانَ بِمَسْجِدِ دِمَشْقَ ، فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ، فَقَالَ : صَدَقَ، أَنَا صَبَبْتُ لَهُ الْوَضُوءَ. قَالَ عَبْد اللَّهِ : إِذَا اسْتَقَاءَ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ qusdilar va (roʻzalarini) ochdilar. (Rovi) aytdi: Soʻng men Damashq masjidida Savbonni uchratib, buni unga zikr qildim. U: «Rost aytibdi, men u zotga tahorat suvini quygan edim», dedi. Abdulloh aytdi: (Bu) oʻzi qasddan qusgan holatga (tegishli).Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ қусдилар ва (рўзаларини) очдилар. (Рови) айтди: Сўнг мен Дамашқ масжидида Савбонни учратиб, буни унга зикр қилдим. У: «Рост айтибди, мен у зотга таҳорат сувини қуйган эдим», деди. Абдуллоҳ айтди: (Бу) ўзи қасддан қусган ҳолатга (тегишли).

أَخْبَرَنَا إِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ ، عَنْ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا ذَرَعَ الصَّائِمَ الْقَيْءُ وَهُوَ لَا يُرِيدُهُ، فَلَا قَضَاءَ عَلَيْهِ، وَإِذَا اسْتَقَاءَ، فَعَلَيْهِ الْقَضَاءُ " . قَالَ عِيسَى : زَعَمَ أَهْلُ الْبَصْرَةِ أَنَّ هِشَامًا أَوْهَمَ فِيهِ، فَمَوْضِعُ الْخِلَافِ هَهُنَا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Roʻzadorni oʻzi istamagan holda qusish yengsa, unga qazo yoʻq; agar qasddan qussa, unga qazo bordir», dedilar. Iso aytdi: Basra ahli Hishom bunda adashgan, deb daʼvo qildilar; ixtilof oʻrni ana shu yerdadir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Рўзадорни ўзи истамаган ҳолда қусиш енгса, унга қазо йўқ; агар қасддан қусса, унга қазо бордир», дедилар. Исо айтди: Басра аҳли Ҳишом бунда адашган, деб даъво қилдилар; ихтилоф ўрни ана шу ердадир.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زِيدَ ، عَنْ أَبِي الْأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ ، عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ ، قَالَ : مَرَرْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ثَمَانِ عَشْرَةَ خَلَتْ مِنْ رَمَضَانَ، فَأَبْصَرَ رَجُلًا يَحْتَجِمُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ "

Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu) aytdi: Ramazonning oʻn sakkiz kuni oʻtganda Rasululloh ﷺ bilan birga (yoʻldan) oʻtdim. U zot hijoma qildirayotgan bir kishini koʻrdilar-da: «Hijoma qilib beruvchi ham, hijoma qildirgan ham roʻzasini ochibdi», dedilar.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу) айтди: Рамазоннинг ўн саккиз куни ўтганда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (йўлдан) ўтдим. У зот ҳижома қилдираётган бир кишини кўрдилар-да: «Ҳижома қилиб берувчи ҳам, ҳижома қилдирган ҳам рўзасини очибди», дедилар.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، أَنَّ أَبَا أَسْمَاءَ الرَّحَبِيَّ حَدَّثَهُ، أَنَّ ثَوْبَانَ حَدَّثَهُ، قَالَ : بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْشِي بِالْبَقِيعِ إِذَا رَجُلٌ يَحْتَجِمُ، فَقَالَ : " أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : أَنَا أَتَّقِي الْحِجَامَةَ فِي الصَّوْمِ فِي رَمَضَانَ

Savbon (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Baqiʼda yurar edilar, shu payt bir kishi hijoma qildirayotgan edi. U zot: «Hijoma qilib beruvchi ham, hijoma qildirgan ham roʻzasini ochibdi», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Men Ramazon roʻzasida hijomadan saqlanaman.Савбон (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Бақиъда юрар эдилар, шу пайт бир киши ҳижома қилдираётган эди. У зот: «Ҳижома қилиб берувчи ҳам, ҳижома қилдирган ҳам рўзасини очибди», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Мен Рамазон рўзасида ҳижомадан сақланаман.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ وَاصِلٍ مَوْلَى أَبِي عُيَيْنَةَ، عَنْ بَشَّارِ بْنِ أَبِي سَيْفٍ ، عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ غُطَيْفٍ ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " الصَّوْمُ جُنَّةٌ مَا لَمْ يَخْرِقْهَا " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : يَعْنِي : بِالْغِيبَةِ

Abu Ubayda ibn al-Jarroh (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Roʻza, uni yirtib yubormagan ekan, qalqondir», deganlarini eshitdim. Abu Muhammad aytdi: Yaʼni gʻiybat bilan (yirtmagan ekan).Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Рўза, уни йиртиб юбормаган экан, қалқондир», деганларини эшитдим. Абу Муҳаммад айтди: Яъни ғийбат билан (йиртмаган экан).

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ النُّعْمَانِ أَبُو النُّعْمَانِ الْأَنْصَارِيُّ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ جَدِّي ، وَكَانَ جَدِّي قَدْ أُتِيَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَسَحَ عَلَى رَأْسِهِ، وَقَالَ : " لَا تَكْتَحِلْ بِالنَّهَارِ وَأَنْتَ صَائِمٌ، اكْتَحِلْ لَيْلًا، بِالْإِثْمِدِ، فَإِنَّهُ يَجْلُو الْبَصَرَ وَيُنْبِتُ الشَّعَرَ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : لَا أَرَى بِالْكُحْلِ بَأْسًا

Abun-Nuʼmon al-Ansoriy otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi — bobosini Nabiy ﷺ huzurlariga olib kelishgan edi. U zot uning boshini silab: «Kunduzi roʻzador holingda surma tortma; kechasi ismid (surmasi) bilan surma tort, chunki u koʻzni ravshan qiladi va kipriklarni oʻstiradi», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Men surmada zarar koʻrmayman.Абун-Нуъмон ал-Ансорий отасидан, у бобосидан ривоят қилади — бобосини Набий ﷺ ҳузурларига олиб келишган эди. У зот унинг бошини силаб: «Кундузи рўзадор ҳолингда сурма тортма; кечаси исмид (сурмаси) билан сурма торт, чунки у кўзни равшан қилади ва киприкларни ўстиради», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Мен сурмада зарар кўрмайман.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي بَكْرٌ هُوَ ابْنُ مُضَرَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ ، عَنْ يَزِيدَ مَوْلَى سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ، عَنْ سَلَمَةَ ، أَنَّهُ قَالَ : لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ : # وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ سورة البقرة آية 184 #، قَالَ : " كَانَ مَنْ أَرَادَ أَنْ يُفْطِرَ وَيَفْتَدِيَ، فَعَلَ، حَتَّى نَزَلَتْ الْآيَةُ الَّتِي بَعْدَهَا، فَنَسَخَتْهَا "

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu) aytdi: {(Roʻza tutishga) qodir boʻlganlar zimmasiga (tutmaganliklari uchun) fidya — bir miskinning taomi (vojibdir)} (Baqara, 184) oyati nozil boʻlganida, kim iftor qilib, fidya berishni xohlasa, shunday qilar edi; toki undan keyingi oyat nozil boʻlib, uni nasx (bekor) qildi.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу) айтди: {(Рўза тутишга) қодир бўлганлар зиммасига (тутмаганликлари учун) фидя — бир мискиннинг таоми (вожибдир)} (Бақара, 184) ояти нозил бўлганида, ким ифтор қилиб, фидя беришни хоҳласа, шундай қилар эди; токи ундан кейинги оят нозил бўлиб, уни насх (бекор) қилди.

أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ، عَنْ هَارُونَ ابْنِ ابْنَةِ أُمِّ هَانِئٍ أَوْ ابْنِ ابْنِ أُمِّ هَانِئٍ ، عَنْ أُمِّ هَانِئٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَيْهَا وَهِيَ صَائِمَةٌ، فَأُتِيَ بِإِنَاءٍ فَشَرِبَ ثُمَّ نَاوَلَهَا فَشَرِبَتْ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنْ كَانَ قَضَاءَ رَمَضَانَ، فَصُومِي يَوْمًا آخَرَ، وَإِنْ كَانَ تَطَوُّعًا، فَإِنْ شِئْتِ، فَاقْضِيهِ، وَإِنْ شِئْتِ، فَلَا تَقْضِيهِ "

Ummu Honiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uning huzuriga kirdilar, u esa roʻzador edi. (U zotga) bir idish keltirildi, u zot undan ichdilar, soʻng unga uzatdilar, u ham ichdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar bu Ramazon qazosi boʻlsa, boshqa bir kun roʻza tut; agar nafl boʻlsa, xohlasang qazo qilasan, xohlasang qazo qilmaysan», dedilar.Умму Ҳониъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унинг ҳузурига кирдилар, у эса рўзадор эди. (У зотга) бир идиш келтирилди, у зот ундан ичдилар, сўнг унга узатдилар, у ҳам ичди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бу Рамазон қазоси бўлса, бошқа бир кун рўза тут; агар нафл бўлса, хоҳласанг қазо қиласан, хоҳласанг қазо қилмайсан», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ ، عَنْ أُمِّ هَانِئٍ ، قَالَتْ : لَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ، جَاءَتْ فَاطِمَةُ فَجَلَسَتْ عَنْ يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأُمُّ هَانِئٍ عَنْ يَمِينِهِ. قَالَتْ : فَجَاءَتْ الْوَلِيدَةُ بِإِنَاءٍ فِيهِ شَرَابٌ فَنَاوَلَتْهُ، فَشَرِبَ مِنْهُ ثُمَّ نَاوَلَهُ أُمَّ هَانِئٍ ، فَشَرِبَتْ مِنْهُ ثُمَّ قَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَقَدْ أَفْطَرْتُ، وَكُنْتُ صَائِمَةً. فَقَالَ لَهَا : " أَكُنْتِ تَقْضِينَ شَيْئًا؟ قَالَتْ : لَا. قَالَ : " فَلَا يَضُرُّكِ إِنْ كَانَ تَطَوُّعًا " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : أَقُولُ بِهِ

Ummu Honiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Fath kuni, yaʼni Makka fath etilgan kuni boʻlganida, Fotima keldi va Rasululloh ﷺ ning chap tomonlariga oʻtirdi, Ummu Honiʼ esa u zotning oʻng tomonlarida edi. (Ummu Honiʼ) dedi: Shunda bir choʻri ichida ichimlik bor idishni keltirdi va uni u zotga uzatdi. U zot undan ichdilar, soʻng uni Ummu Honiʼga uzatdilar, u ham undan ichdi. Soʻng u: «Yo Rasululloh, men roʻzador edim, lekin roʻzamni ochib qoʻydim», dedi. U zot unga: «Sen biror (roʻzaning) qazosini tutayotgan edingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, agar bu nafl (roʻza) boʻlsa, senga zarari yoʻq», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Men ham shunga qoʻshilaman.Умму Ҳониъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У айтди: Фатҳ куни, яъни Макка фатҳ этилган куни бўлганида, Фотима келди ва Расулуллоҳ ﷺ нинг чап томонларига ўтирди, Умму Ҳониъ эса у зотнинг ўнг томонларида эди. (Умму Ҳониъ) деди: Шунда бир чўри ичида ичимлик бор идишни келтирди ва уни у зотга узатди. У зот ундан ичдилар, сўнг уни Умму Ҳониъга узатдилар, у ҳам ундан ичди. Сўнг у: «Ё Расулуллоҳ, мен рўзадор эдим, лекин рўзамни очиб қўйдим», деди. У зот унга: «Сен бирор (рўзанинг) қазосини тутаётган эдингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Ундай бўлса, агар бу нафл (рўза) бўлса, сенга зарари йўқ», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Мен ҳам шунга қўшиламан.

أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ الْأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا دُعِيَ أَحَدُكُمْ إِلَى طَعَامٍ وَهُوَ صَائِمٌ، فَلْيَقُلْ : إِنِّي صَائِمٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz taomga chaqirilsa-yu, u roʻzador boʻlsa, ‹Men roʻzadorman› desin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз таомга чақирилса-ю, у рўзадор бўлса, ‹Мен рўзадорман› десин», дедилар.

أَخْبَرَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ حَبِيبٍ الْأَنْصَارِيِّ ، قَالَ : سَمِعْتُ مَوْلَاةً لَنَا يُقَالُ لَهَا لَيْلَى تُحَدِّثُ، عَنْ جَدَّتِهَا أُمِّ عُمَارَةَ بِنْتِ كَعْبٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَيْهَا، فَدَعَتْ لَهُ بِطَعَامٍ، فَقَالَ لَهَا : " كُلِي ". فَقَالَتْ : إِنِّي صَائِمَةٌ. فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ الصَّائِمَ إِذَا أُكِلَ عِنْدَهُ، صَلَّتْ عَلَيْهِ الْمَلَائِكَةُ حَتَّى يَفْرُغُوا، وَرُبَّمَا قَالَ : حَتَّى يَقْضُوا أَكْلَهُمْ "

Ummu Umora bint Kaʼb (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uning huzuriga kirdilar; u zotga taom keltirishni soʻradi. U zot unga: «Yegin», dedilar. U: «Men roʻzadorman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Roʻzadorning huzurida (taom) yeyilsa, ular tugatgunlaricha — baʼzida: yeb boʻlgunlaricha, dedilar — farishtalar unga duo qilib turadilar», dedilar.Умму Умора бинт Каъб (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унинг ҳузурига кирдилар; у зотга таом келтиришни сўради. У зот унга: «Егин», дедилар. У: «Мен рўзадорман», деди. Шунда Набий ﷺ: «Рўзадорнинг ҳузурида (таом) ейилса, улар тугатгунларича — баъзида: еб бўлгунларича, дедилар — фаришталар унга дуо қилиб турадилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ، قَالَتْ : " مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَامَ شَهْرًا تَامًّا إِلَّا شَعْبَانَ، فَإِنَّهُ كَانَ يَصِلُهُ بِرَمَضَانَ لِيَكُونَا شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ، وَكَانَ يَصُومُ مِنْ الشَّهْرِ حَتَّى نَقُولَ : لَا يُفْطِرُ، وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ : لَا يَصُومُ "

Ummu Salama (roziyallohu anho) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ni Shaʼbondan boshqa biror oyni toʻliq roʻza tutgan holda koʻrmadim; u zot uni Ramazonga ulab, ikkovi ketma-ket ikki oy boʻlar edi. U zot oyning (kunlarida) shunday roʻza tutar edilarki, biz: «Roʻzani ochmaydilar», der edik; va shunday ochar edilarki, biz: «Roʻza tutmaydilar», der edik.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни Шаъбондан бошқа бирор ойни тўлиқ рўза тутган ҳолда кўрмадим; у зот уни Рамазонга улаб, иккови кетма-кет икки ой бўлар эди. У зот ойнинг (кунларида) шундай рўза тутар эдиларки, биз: «Рўзани очмайдилар», дер эдик; ва шундай очар эдиларки, биз: «Рўза тутмайдилар», дер эдик.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْحَنَفِيُّ يُقَالُ : عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ الْعَلَاءِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا كَانَ النِّصْفُ مِنْ شَعْبَانَ، فَأَمْسِكُوا عَنْ الصَّوْمِ " . أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ الْعَلَاءِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، نَحْوَ هَذَا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Shaʼbonning yarmi boʻlgach, roʻzadan toʻxtanglar», dedilar. Buni Abdulaziz ibn Muhammad ham al-Alodan, u otasidan, u Abu Hurayradan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаъбоннинг ярми бўлгач, рўзадан тўхтанглар», дедилар. Буни Абдулазиз ибн Муҳаммад ҳам ал-Алодан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан шунга ўхшаш ривоят қилган.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا الْجُرَيْرِيُّ ، عَنْ أَبِي الْعَلَاءِ بْنِ الشِّخِّيرِ ، عَنْ مُطَرِّفٍ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِرَجُلٍ : " هَلْ صُمْتَ مِنْ سَرَرِ هَذَا الشَّهْرِ؟ " فَقَالَ : لَا. قَالَ : " إِذَا أَفْطَرْتَ مِنْ رَمَضَانَ، فَصُمْ يَوْمَيْنِ " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : سَرَرُهُ : آخِرُهُ

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishiga: «Shu oyning oxiridan (biror kun) roʻza tutdingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Ramazondan iftor qilganingdan soʻng ikki kun roʻza tut», dedilar. Abu Muhammad aytdi: Uning sarari — uning oxiri (degani)dir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кишига: «Шу ойнинг охиридан (бирор кун) рўза тутдингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Рамазондан ифтор қилганингдан сўнг икки кун рўза тут», дедилар. Абу Муҳаммад айтди: Унинг сарари — унинг охири (дегани)дир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " مَا صَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَهْرًا كَامِلًا غَيْرَ رَمَضَانَ، وَإِنْ كَانَ لَيَصُومُ إِذَا صَامَ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ : لَا وَاللَّهِ لَا يُفْطِرُ، وَيُفْطِرُ إِذَا أَفْطَرَ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ : لَا وَاللَّهِ لَا يَصُومُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Ramazondan boshqa biror oyni hech qachon toʻla roʻza tutmaganlar. U zot roʻza tutganlarida (shunchalik) tutardilarki, hatto aytuvchi: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, roʻzani ochmaydilar›, der edi. Va roʻza ochganlarida (shunchalik) ochardilarki, hatto aytuvchi: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, roʻza tutmaydilar›, der edi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Рамазондан бошқа бирор ойни ҳеч қачон тўла рўза тутмаганлар. У зот рўза тутганларида (шунчалик) тутардиларки, ҳатто айтувчи: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, рўзани очмайдилар›, дер эди. Ва рўза очганларида (шунчалик) очардиларки, ҳатто айтувчи: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, рўза тутмайдилар›, дер эди».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : ذُكِرَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ يَصُومُ الدَّهْرَ، فَقَالَ : " لَا صَامَ وَلَا أَفْطَرَ "

Abdulloh ibn ash-Shixxiyr (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning huzurlarida umr boʻyi roʻza tutadigan bir kishi zikr qilindi. Shunda u zot: «U roʻza ham tutmabdi, iftor ham qilmabdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн аш-Шиххийр (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида умр бўйи рўза тутадиган бир киши зикр қилинди. Шунда у зот: «У рўза ҳам тутмабди, ифтор ҳам қилмабди», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا الْعَوَّامُ ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : أَوْصَانِي خَلِيلِي بِثَلَاثٍ لَسْتُ بِتَارِكِهِنَّ : " أَنْ لَا أَنَامَ إِلَّا عَلَى وِتْرٍ، وَأَنْ أَصُومَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ، وَأَنْ لَا أَدَعَ رَكْعَتَيْ الضُّحَى " . أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عَبَّاسٍ الْجُرَيْرِيِّ ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، نَحْوَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Doʻstim menga uch narsani vasiyat qildilar, men ularni tark etmayman: vitr (oʻqimasdan) uxlamaslikni, har oyda uch kun roʻza tutishni va zuho (chosht)ning ikki rakaatini tark etmaslikni. Buni Abu Usmon ham Abu Hurayradan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Дўстим менга уч нарсани васият қилдилар, мен уларни тарк этмайман: витр (ўқимасдан) ухламасликни, ҳар ойда уч кун рўза тутишни ва зуҳо (чошт)нинг икки ракаатини тарк этмасликни. Буни Абу Усмон ҳам Абу Ҳурайрадан шунга ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " صِيَامُ الْبِيضِ صِيَامُ الدَّهْرِ وَإِفْطَارُهُ "

Qurra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Oq kunlarning roʻzasi — bir umr roʻza tutish va (bir umr) iftor qilish (kabi)dir», dedilar.Қурра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Оқ кунларнинг рўзаси — бир умр рўза тутиш ва (бир умр) ифтор қилиш (каби)дир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ شَيْبَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ ، قَالَ : قُلْتُ لِجَابِرٍ : " أَنَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ؟ قَالَ : نَعَمْ وَرَبِّ هَذَا الْبَيْتِ "

Muhammad ibn Abbod ibn Jaʼfar aytdi: Men Jobir (roziyallohu anhu)ga: «Nabiy ﷺ juma kuni roʻza tutishdan qaytardilarmi?» dedim. U: «Ha, mana shu Baytning Robbiga qasamki», dedi.Муҳаммад ибн Аббод ибн Жаъфар айтди: Мен Жобир (розияллоҳу анҳу)га: «Набий ﷺ жума куни рўза тутишдан қайтардиларми?» дедим. У: «Ҳа, мана шу Байтнинг Роббига қасамки», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ ثَوْرٍ ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُسْرٍ ، عَنْ أُخْتِهِ يُقَالُ لَهَا الصَّمَّاءُ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَا تَصُومُوا يَوْمَ السَّبْتِ إِلَّا فِيمَا افْتُرِضَ عَلَيْكُمْ، وَإِنْ لَمْ يَجِدْ أَحَدُكُمْ إِلَّا كَذَا أَوْ لِحَاءَ شَجَرَةٍ فَلْيَمْضَغْهُ "

Abdulloh ibn Busr (roziyallohu anhu) singlisi — Sammoʼ deb ataladigan (ayol)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga farz qilingan (roʻza)dan boshqa shanba kuni roʻza tutmanglar. Agar biringiz shundan yoki daraxt poʻstlogʻidan boshqa narsa topmasa ham, oʻshani chaynasin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Буср (розияллоҳу анҳу) синглиси — Саммў деб аталадиган (аёл)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга фарз қилинган (рўза)дан бошқа шанба куни рўза тутманглар. Агар бирингиз шундан ёки дарахт пўстлоғидан бошқа нарса топмаса ҳам, ўшани чайнасин», дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْحَكَمِ بْنِ ثَوْبَانَ ، أَنَّ مَوْلَى قُدَامَةَ بْنِ مَظْعُونٍ حَدَّثَهُ، أَنَّ مَوْلَى أُسَامَةَ حَدَّثَهُ، قَالَ : كَانَ أُسَامَةُ يَرْكَبُ إِلَى مَالٍ لَهُ بِوَادِي الْقُرَى، فَيَصُومُ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ فِي الطَّرِيقِ، فَقُلْتُ لَهُ : لِمَ تَصُومُ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ فِي السَّفَرِ وَقَدْ كَبِرْتَ وَضَعُفْتَ أَوْ رَقِقْتَ؟ فَقَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَصُومُ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ، وَقَالَ : " إِنَّ أَعْمَالَ النَّاسِ تُعْرَضُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ "

Usomaning mavlosi aytdi: Usoma (roziyallohu anhu) Vodil-Quroda oʻzining moliga (borish uchun) ulovga minar va yoʻlda dushanba hamda payshanba kunlari roʻza tutar edi. Men unga: «Nega safarda dushanba va payshanba roʻzasini tutasan, holbuki qaridingu kuchsizlanding?» dedim. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ dushanba va payshanba kunlari roʻza tutar edilar va: ‹Albatta, odamlarning amallari dushanba va payshanba kunlari (Allohga) koʻrsatiladi›, dedilar», dedi.Усоманинг мавлоси айтди: Усома (розияллоҳу анҳу) Водил-Қурода ўзининг молига (бориш учун) уловга минар ва йўлда душанба ҳамда пайшанба кунлари рўза тутар эди. Мен унга: «Нега сафарда душанба ва пайшанба рўзасини тутасан, ҳолбуки қаридингу кучсизландинг?» дедим. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ душанба ва пайшанба кунлари рўза тутар эдилар ва: ‹Албатта, одамларнинг амаллари душанба ва пайшанба кунлари (Аллоҳга) кўрсатилади›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رِفَاعَةَ ، عَنْ سُهَيْلٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَصُومُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ، فَسَأَلْتُهُ، فَقَالَ : " إِنَّ الْأَعْمَالَ تُعْرَضُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dushanba va payshanba kunlari roʻza tutar edilar. Men u zotdan (buning sababini) soʻradim. U zot: «Albatta, amallar dushanba va payshanba kunlari (Allohga) koʻrsatiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ душанба ва пайшанба кунлари рўза тутар эдилар. Мен у зотдан (бунинг сабабини) сўрадим. У зот: «Албатта, амаллар душанба ва пайшанба кунлари (Аллоҳга) кўрсатилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَمْرٍو يَعْنِي ابْنَ دِينَارٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَوْسٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، يَرْفَعُهُ قَالَ : " أَحَبُّ الصِّيَامِ إِلَى اللَّهِ G صِيَامُ دَاوُدَ ، كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا، وَأَحَبُّ الصَّلَاةِ إِلَى اللَّهِ G صَلَاةُ دَاوُدَ ، كَانَ يُصَلِّي نِصْفًا، وَيَنَامُ ثُلُثًا، وَيُسَبِّحُ سُدُسًا " . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : هَذَا اللَّفْظُ الْأَخِيرُ غَلَطٌ أَوْ خَطَأٌ، إِنَّمَا هُوَ أَنَّهُ كَانَ يَنَامُ نِصْفَ اللَّيْلِ وَيُصَلِّي ثُلُثَهُ، وَيُسَبِّحُ تَسْبِيحَةً

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) uni (Nabiy ﷺga) rafʼ qilib aytdi: «Alloh nazdida roʻzalarning eng suyuklisi Dovud (alayhissalom)ning roʻzasidir. U bir kun roʻza tutib, bir kun roʻza tutmas edi. Alloh nazdida namozlarning eng suyuklisi Dovud (alayhissalom)ning namozidir. U (kechaning) yarmida namoz oʻqir, uchdan birida uxlar va oltidan birida tasbeh aytar edi». Abu Muhammad aytdi: Bu oxirgi lafz gʻalat yoki xatodir; aslida u kechaning yarmida uxlar, uning uchdan birida namoz oʻqir va bir tasbeh aytar edi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) уни (Набий ﷺга) рафъ қилиб айтди: «Аллоҳ наздида рўзаларнинг энг суюклиси Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасидир. У бир кун рўза тутиб, бир кун рўза тутмас эди. Аллоҳ наздида намозларнинг энг суюклиси Довуд (алайҳиссалом)нинг намозидир. У (кечанинг) ярмида намоз ўқир, учдан бирида ухлар ва олтидан бирида тасбеҳ айтар эди». Абу Муҳаммад айтди: Бу охирги лафз ғалат ёки хатодир; аслида у кечанинг ярмида ухлар, унинг учдан бирида намоз ўқир ва бир тасбеҳ айтар эди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ قَزَعَةَ مَوْلَى زِيَادٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَا صَوْمَ يَوْمَيْنِ : يَوْمَ الْفِطْرِ وَيَوْمَ النَّحْرِ "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ikki kunda roʻza yoʻq: Fitr kuni va Nahr (Qurbon) kuni», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Икки кунда рўза йўқ: Фитр куни ва Наҳр (Қурбон) куни», дедилар.

حَدَّثَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ ، وسَعْدُ بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ صَامَ رَمَضَانَ ثُمَّ أَتْبَعَهُ سِتَّةً مِنْ شَوَّالٍ، فَذَلِكَ صِيَامُ الدَّهْرِ "

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim Ramazonni roʻza tutsa, soʻng uning ortidan Shavvoldan olti kun (roʻza) tutsa, bu butun yilni roʻza tutgandekdir», dedilar.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким Рамазонни рўза тутса, сўнг унинг ортидан Шавволдан олти кун (рўза) тутса, бу бутун йилни рўза тутгандекдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْحَارِثِ الذِّمَارِيُّ ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ ، عَنْ ثَوْبَانَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " صِيَامُ شَهْرٍ بِعَشَرَةِ أَشْهُرٍ، وَسِتَّةِ أَيَّامٍ بَعْدَهُنَّ بِشَهْرَيْنِ، فَذَلِكَ تَمَامُ سَنَةٍ " ، يَعْنِي شَهْرَ رَمَضَانَ، وَسِتَّةَ أَيَّامٍ بَعْدَهُ

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bir oy roʻza tutish oʻn oyga (barobar), ulardan keyingi olti kun esa ikki oyga (barobar); mana shu bir yilning toʻlishidir», dedilar — yaʼni Ramazon oyi va undan keyingi olti kun (nazarda tutilgan).Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир ой рўза тутиш ўн ойга (баробар), улардан кейинги олти кун эса икки ойга (баробар); мана шу бир йилнинг тўлишидир», дедилар — яъни Рамазон ойи ва ундан кейинги олти кун (назарда тутилган).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاق ، عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ ، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى عَلِيٍّ فَسَأَلَهُ عَنْ شَهْرٍ بَعْدَ شَهْرِ رَمَضَانَ يَصُومُهُ، فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ : مَا سَأَلَنِي أَحَدٌ عَنْ هَذَا بَعْدَ إِذْ سَمِعْتُ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَيُّ شَهْرٍ يَصُومُهُ مِنْ السَّنَةِ بَعْدَ شَهْرِ رَمَضَانَ. فَأَمَرَهُ بِصِيَامِ الْمُحَرَّمِ، وَقَالَ : " إِنَّ فِيهِ يَوْمًا تَابَ اللَّهُ عَلَى قَوْمٍ وَيَتُوبُ فِيهِ عَلَى قَوْمٍ "

Nuʼmon ibn Saʼd aytdi: Bir kishi Ali (roziyallohu anhu)ning oldiga kelib, undan Ramazon oyidan keyin roʻza tutiladigan oy haqida soʻradi. Shunda Ali unga: «Men bir kishining Nabiy ﷺdan: ‹Yilning Ramazon oyidan keyingi qaysi oyini roʻza tutsin?› deb soʻraganini eshitganimdan buyon bu haqda mendan hech kim soʻramagan edi. Shunda u zot unga Muharramni roʻza tutishni buyurdilar va: ‹Albatta, unda shunday kun borki, Alloh unda bir qavmning tavbasini qabul qilgan va unda (yana) bir qavmning tavbasini qabul qiladi›, dedilar», dedi.Нуъмон ибн Саъд айтди: Бир киши Али (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келиб, ундан Рамазон ойидан кейин рўза тутиладиган ой ҳақида сўради. Шунда Али унга: «Мен бир кишининг Набий ﷺдан: ‹Йилнинг Рамазон ойидан кейинги қайси ойини рўза тутсин?› деб сўраганини эшитганимдан буён бу ҳақда мендан ҳеч ким сўрамаган эди. Шунда у зот унга Муҳаррамни рўза тутишни буюрдилар ва: ‹Албатта, унда шундай кун борки, Аллоҳ унда бир қавмнинг тавбасини қабул қилган ва унда (яна) бир қавмнинг тавбасини қабул қилади›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا زَيْدُ بْنُ عَوْفٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْتَشِرِ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " أَفْضَلُ الصِّيَامِ بَعْدَ شَهْرِ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ الَّذِي تَدْعُونَهُ الْمُحَرَّمَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ramazon oyidan keyin eng afzal roʻza — sizlar Muharram deb ataydigan Allohning oyi (roʻzasi)dir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Рамазон ойидан кейин энг афзал рўза — сизлар Муҳаррам деб атайдиган Аллоҳнинг ойи (рўзаси)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، وَأَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " أَفْضَلُ الصِّيَامِ بَعْدَ شَهْرِ رَمَضَانَ الْمُحَرَّمُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ramazon oyidan keyin eng afzal roʻza — Muharramdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Рамазон ойидан кейин энг афзал рўза — Муҳаррамдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّهُ قَالَ : قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ ، وَالْيَهُودُ يَصُومُونَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ، فَسَأَلَهُمْ، فَقَالُوا : هَذَا الْيَوْمُ الَّذِي ظَهَرَ فِيهِ مُوسَى عَلَى فِرْعَوْنَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنْتُمْ أَوْلَى بِمُوسَى فَصُومُوهُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, yahudiylar Ashuro kunini roʻza tutar edilar. U zot ulardan (sababini) soʻradilar; ular: «Bu — Muso Firʼavn ustidan gʻolib kelgan kundir», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlar Musoga haqliroqsiz; bas, uni roʻza tutinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, яҳудийлар Ашуро кунини рўза тутар эдилар. У зот улардан (сабабини) сўрадилар; улар: «Бу — Мусо Фиръавн устидан ғолиб келган кундир», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар Мусога ҳақлироқсиз; бас, уни рўза тутинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَصُومُ يَوْمَ عَاشُورَاءَ، " وَيَأْمُرُنَا بِصِيَامِهِ "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ashuro kunini roʻza tutar va bizga uni roʻza tutishni buyurar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ашуро кунини рўза тутар ва бизга уни рўза тутишни буюрар эдилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ رَجُلًا مِنْ أَسْلَمَ : " إِنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ، فَمَنْ كَانَ أَكَلَ أَوْ شَرِبَ، فَلْيُتِمَّ بَقِيَّةَ يَوْمِهِ، وَمَنْ لَمْ يَكُنْ أَكَلَ أَوْ شَرِبَ، فَلْيَصُمْهُ "

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Ashuro kuni Aslam (qabilasi)dan bir kishini (jar solishga) yubordilar: «Albatta, bugun Ashuro kunidir. Kim yegan yoki ichgan boʻlsa, kunining qolganini (roʻzadordek) toʻldirsin; kim yemagan yoki ichmagan boʻlsa, uni roʻza tutsin».Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Ашуро куни Аслам (қабиласи)дан бир кишини (жар солишга) юбордилар: «Албатта, бугун Ашуро кунидир. Ким еган ёки ичган бўлса, кунининг қолганини (рўзадордек) тўлдирсин; ким емаган ёки ичмаган бўлса, уни рўза тутсин».

أَخْبَرَنَا يَعْلَى ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاق ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " هَذَا يَوْمُ عَاشُورَاءَ، وَكَانَتْ قُرَيْشٌ تَصُومُهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَصُومَهُ، فَلْيَصُمْهُ، فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَتْرُكَهُ فَلْيَتْرُكْهُ " . وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ لَا يَصُومُهُ إِلَّا أَنْ يُوَافِقَ صِيَامَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Bu — Ashuro kunidir. Quraysh johiliyatda uni roʻza tutar edi. Sizlardan kim uni roʻza tutishni xohlasa, uni tutsin; kim uni tark etishni xohlasa, tark etsin», dedilar. Ibn Umar esa uni oʻzining (odatdagi) roʻzasiga toʻgʻri kelib qolmasa, tutmas edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — Ашуро кунидир. Қурайш жоҳилиятда уни рўза тутар эди. Сизлардан ким уни рўза тутишни хоҳласа, уни тутсин; ким уни тарк этишни хоҳласа, тарк этсин», дедилар. Ибн Умар эса уни ўзининг (одатдаги) рўзасига тўғри келиб қолмаса, тутмас эди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاق ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " كَانَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ يَوْمًا تَصُومُهُ قُرَيْشٌ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ ، صَامَهُ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ، حَتَّى إِذَا فُرِضَ رَمَضَانُ، كَانَ رَمَضَانُ هُوَ الْفَرِيضَةُ، وَتُرِكَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ فَمَنْ شَاءَ صَامَهُ، وَمَنْ شَاءَ تَرَكَهُ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Ashuro kuni johiliyat davrida Quraysh roʻza tutadigan kun edi. Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida uni roʻza tutdilar va uni roʻza tutishni buyurdilar. Ramazon farz qilinganidan soʻng, farz oʻsha (Ramazon) boʻldi va Ashuro kuni (roʻzasi) tark etildi. Kim xohlasa uni tutar, kim xohlasa tutmas edi».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Ашуро куни жоҳилият даврида Қурайш рўза тутадиган кун эди. Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида уни рўза тутдилар ва уни рўза тутишни буюрдилар. Рамазон фарз қилинганидан сўнг, фарз ўша (Рамазон) бўлди ва Ашуро куни (рўзаси) тарк этилди. Ким хоҳласа уни тутар, ким хоҳласа тутмас эди».

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُلَيٍّ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَوْمُ عَرَفَةَ ، وَأَيَّامُ التَّشْرِيقِ عِيدُنَا أَهْلَ الْإِسْلَامِ، وَهِيَ أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ "

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Arafa kuni va tashriq kunlari biz islom ahli uchun bayramimizdir; ular yeyish va ichish kunlaridir», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Арафа куни ва ташриқ кунлари биз ислом аҳли учун байрамимиздир; улар ейиш ва ичиш кунларидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْمُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل ابْنُ عُلَيَّةَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : سُئِلَ ابْنُ عُمَرَ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ عَرَفَةَ ، فَقَالَ : " حَجَجْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَصُمْهُ ، وَحَجَجْتُ مَعَ أَبِي بَكْرٍ فَلَمْ يَصُمْهُ، وَحَجَجْتُ مَعَ عُمَرَ، فَلَمْ يَصُمْهُ، وَحَجَجْتُ مَعَ عُثْمَانَ، فَلَمْ يَصُمْهُ، وَأَنَا لَا أَصُومُهُ، وَلَا آمُرُ بِهِ، وَلَا أَنْهَى عَنْهُ "

Ibn Abu Najih otasidan rivoyat qiladi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan Arafa kuni roʻza tutish haqida soʻralganda, u: «Men Nabiy ﷺ bilan haj qildim, u zot uni roʻza tutmadilar; Abu Bakr bilan haj qildim, u ham tutmadi; Umar bilan haj qildim, u ham tutmadi; Usmon bilan haj qildim, u ham tutmadi. Men ham uni roʻza tutmayman, na buni buyuraman, na undan qaytaraman», dedi.Ибн Абу Нажиҳ отасидан ривоят қилади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан Арафа куни рўза тутиш ҳақида сўралганда, у: «Мен Набий ﷺ билан ҳаж қилдим, у зот уни рўза тутмадилар; Абу Бакр билан ҳаж қилдим, у ҳам тутмади; Умар билан ҳаж қилдим, у ҳам тутмади; Усмон билан ҳаж қилдим, у ҳам тутмади. Мен ҳам уни рўза тутмайман, на буни буюраман, на ундан қайтараман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ بِشْرِ بْنِ سُحَيْمٍ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ أَوْ أَمَرَ رَجُلًا يُنَادِي أَيَّامَ التَّشْرِيقِ : " أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا مُؤْمِنٌ، وَهِيَ أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ "

Bishr ibn Suhaym (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga yoki bir kishiga tashriq kunlarida: «Albatta, jannatga moʻmindan boshqa hech kim kirmaydi; bular esa yeyish va ichish kunlaridir», deb jar solishni buyurdilar.Бишр ибн Суҳайм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга ёки бир кишига ташриқ кунларида: «Албатта, жаннатга мўминдан бошқа ҳеч ким кирмайди; булар эса ейиш ва ичиш кунларидир», деб жар солишни буюрдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِي مُرَّةَ مَوْلَى عَقِيلٍ، أَنَّهُ : دَخَلَ هُوَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو عَلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، وَذَلِكَ الْغَدَ أَوْ بَعْدَ الْغَدِ مِنْ يَوْمِ الْأَضْحَى، فَقَرَّبَ إِلَيْهِمْ عَمْرٌو طَعَامًا، فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ : إِنِّي صَائِمٌ. فَقَالَ عَمْرٌو : " أَفْطِرْ، فَإِنَّ هَذِهِ الْأَيَّامَ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُنَا بِفِطْرِهَا وَيَنْهَانَا عَنْ صِيَامِهَا . فَأَفْطَرَ عَبْدُ اللَّهِ، فَأَكَلَ وَأَكَلْتُ مَعَهُ "

Aqilning mavlosi Abu Murra (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u va Abdulloh ibn Amr Amr ibn al-Osning huzuriga kirdilar — bu Qurbon kunidan keyingi kun yoki undan keyingi kun edi. Amr ularga taom yaqinlashtirdi. Abdulloh: «Men roʻzadorman», dedi. Shunda Amr: «Iftor qil! Chunki bular Rasululloh ﷺ bizga iftor qilishni buyurgan va roʻza tutishdan qaytargan kunlardir», dedi. Bas, Abdulloh iftor qilib yedi, men ham u bilan birga yedim.Ақилнинг мавлоси Абу Мурра (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у ва Абдуллоҳ ибн Амр Амр ибн ал-Оснинг ҳузурига кирдилар — бу Қурбон кунидан кейинги кун ёки ундан кейинги кун эди. Амр уларга таом яқинлаштирди. Абдуллоҳ: «Мен рўзадорман», деди. Шунда Амр: «Ифтор қил! Чунки булар Расулуллоҳ ﷺ бизга ифтор қилишни буюрган ва рўза тутишдан қайтарган кунлардир», деди. Бас, Абдуллоҳ ифтор қилиб еди, мен ҳам у билан бирга едим.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ امْرَأَةً نَذَرَتْ أَنْ تَصُومَ، فَمَاتَتْ، فَجَاءَ أَخُوهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْ كَانَ عَلَيْهَا دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ؟ " قَالَ : نَعَمْ. قَالَ : " فَاقْضُوا اللَّهَ، فَاللَّهُ أَحَقُّ بِالْوَفَاءِ " . قَالَ : فَصَامَ عَنْهَا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol roʻza tutishga nazr qilgan edi, soʻng vafot etdi. Uning akasi Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, bu haqda soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Agar uning zimmasida qarz boʻlganida, sen uni toʻlarmiding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bas, Allohga (boʻlgan qarzni) ado etinglar, zero Alloh ado qilinishga haqliroqdir», dedilar. (Roviy) aytdi: Bas, u uning nomidan roʻza tutdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аёл рўза тутишга назр қилган эди, сўнг вафот этди. Унинг акаси Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, бу ҳақда сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Агар унинг зиммасида қарз бўлганида, сен уни тўлармидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бас, Аллоҳга (бўлган қарзни) адо этинглар, зеро Аллоҳ адо қилинишга ҳақлироқдир», дедилар. (Ровий) айтди: Бас, у унинг номидан рўза тутди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَخُلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ، وَلِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ : فَرْحَةٌ عِنْدَ فِطْرِهِ، وَفَرْحَةٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, roʻzadorning ogʻzi hidi Alloh nazdida mushk hididan koʻra yoqimliroqdir. Roʻzador uchun ikki xursandchilik bor: iftor qilganidagi xursandchiligi va qiyomat kunidagi xursandchiligi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, рўзадорнинг оғзи ҳиди Аллоҳ наздида мушк ҳидидан кўра ёқимлироқдир. Рўзадор учун икки хурсандчилик бор: ифтор қилганидаги хурсандчилиги ва қиёмат кунидаги хурсандчилиги», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى : كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ : فَالْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِ مِئَةِ ضِعْفٍ، إِلَّا الصِّيَامَ هُوَ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ، إِنَّهُ يَتْرُكُ الطَّعَامَ وَشَهْوَتَهُ مِنْ أَجْلِي، وَيَتْرُكُ الشَّرَابَ وَشَهْوَتَهُ مِنْ أَجْلِي، فَهُوَ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo aytadi: Odam bolasining har bir amali oʻziga; yaxshilik oʻn barobaridan yetti yuz barobargacha (koʻpaytiriladi). Faqat roʻza bundan mustasno — u Meniki va uning mukofotini Men beraman. U taomni va uning xohishini Men uchun tark etadi, ichimlikni va uning xohishini Men uchun tark etadi. Bas, u Meniki va uning mukofotini Men beraman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло айтади: Одам боласининг ҳар бир амали ўзига; яхшилик ўн баробаридан етти юз баробаргача (кўпайтирилади). Фақат рўза бундан мустасно — у Меники ва унинг мукофотини Мен бераман. У таомни ва унинг хоҳишини Мен учун тарк этади, ичимликни ва унинг хоҳишини Мен учун тарк этади. Бас, у Меники ва унинг мукофотини Мен бераман», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الصَّوْمُ جُنَّةٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Roʻza qalqondir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Рўза қалқондир», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا أَفْطَرَ عِنْدَ أُنَاسٍ، قَالَ : " أَفْطَرَ عِنْدَكُمْ الصَّائِمُونَ، وَأَكَلَ طَعَامَكُمْ الْأَبْرَارُ، وَتَنَزَّلَتْ عَلَيْكُمْ الْمَلَائِكَةُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir qavmning huzurida iftor qilsalar: «Sizlarnikida roʻzadorlar iftor qildi, taomingizni yaxshilar yedi va sizlarga farishtalar tushdi», der edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир қавмнинг ҳузурида ифтор қилсалар: «Сизларникида рўзадорлар ифтор қилди, таомингизни яхшилар еди ва сизларга фаришталар тушди», дер эдилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ سُلَيْمَانَ ، قَالَ : سَمِعْتُ مُسْلِمًا الْبَطِينَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَا الْعَمَلُ، فِي أَيَّامٍ أَفْضَلَ مِنْ الْعَمَلِ فِي عَشْرِ ذِي الْحِجَّةِ ". قِيلَ : وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ؟ قَالَ : " وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، إِلَّا رَجُلٌ خَرَجَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْجِعْ بِشَيْءٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Hech qanday kunlardagi amal Zulhijjaning oʻn kunidagi amaldan afzal emas», dedilar. «Alloh yoʻlidagi jihod ham emasmi?» deyildi. U zot: «Alloh yoʻlidagi jihod ham emas, magar bir kishi oʻz joni va moli bilan (jihodga) chiqib, soʻng biror narsa bilan qaytmasa (— shumi mustasno)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳеч қандай кунлардаги амал Зулҳижжанинг ўн кунидаги амалдан афзал эмас», дедилар. «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмасми?» дейилди. У зот: «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмас, магар бир киши ўз жони ва моли билан (жиҳодга) чиқиб, сўнг бирор нарса билан қайтмаса (— шуми мустасно)», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا أَصْبَغُ ، عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ أَبِي أَيُّوبَ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَا مِنْ عَمَلٍ أَزْكَى عِنْدَ اللَّهِ G وَلَا أَعْظَمَ أَجْرًا، مِنْ خَيْرٍ يَعْمَلُهُ فِي عَشْرِ الْأَضْحَى ". قِيلَ : وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ؟ قَالَ : " وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ G إِلَّا رَجُلٌ خَرَجَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ فَلَمْ يَرْجِعْ مِنْ ذَلِكَ بِشَيْءٍ " . قَالَ : وَكَانَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ إِذَا دَخَلَ أَيَّامُ الْعَشْرِ، اجْتَهَدَ اجْتِهَادًا شَدِيدًا حَتَّى مَا يَكَادُ يَقْدِرُ عَلَيْهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh azza va jalla nazdida Qurbon (hayiti)ning oʻn kunida qilinadigan yaxshilikdan koʻra pokroq va ajri buyukroq amal yoʻqdir», dedilar. «Alloh yoʻlidagi jihod ham emasmi?» deyildi. U zot: «Alloh yoʻlidagi jihod ham emas, magar bir kishi oʻz joni va moli bilan (jihodga) chiqib, undan biror narsa bilan qaytmasa (— shumi mustasno)», dedilar. (Roviy) aytdi: Said ibn Jubayr esa oʻn kun kirsa, shu qadar qattiq harakat qilar ediki, hatto unga kuchi yetmay qolardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла наздида Қурбон (ҳайити)нинг ўн кунида қилинадиган яхшиликдан кўра покроқ ва ажри буюкроқ амал йўқдир», дедилар. «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмасми?» дейилди. У зот: «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмас, магар бир киши ўз жони ва моли билан (жиҳодга) чиқиб, ундан бирор нарса билан қайтмаса (— шуми мустасно)», дедилар. (Ровий) айтди: Саид ибн Жубайр эса ўн кун кирса, шу қадар қаттиқ ҳаракат қилар эдики, ҳатто унга кучи етмай қоларди.

حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل بْنُ جَعْفَرٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو سُهَيْلٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا جَاءَ رَمَضَانُ، فُتِحَتْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ، وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ، وَصُفِّدَتْ الشَّيَاطِينُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ramazon kelganda osmon eshiklari ochiladi, doʻzax eshiklari yopiladi va shaytonlar kishanlanadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рамазон келганда осмон эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва шайтонлар кишанланади», дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ، وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim iymon bilan va ajrni umid qilib Ramazonda qiyom qilsa, oʻtgan gunohlari kechiriladi. Kim Laylatul Qadr kechasi qiyom qilsa, oʻtgan gunohlari kechiriladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким иймон билан ва ажрни умид қилиб Рамазонда қиём қилса, ўтган гуноҳлари кечирилади. Ким Лайлатул Қадр кечаси қиём қилса, ўтган гуноҳлари кечирилади», дедилар.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ ، عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، قَالَ : صُمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَهْرَ رَمَضَانَ، قَالَ : فَلَمْ يَقُمْ بِنَا مِنْ الشَّهْرِ شَيْئًا حَتَّى بَقِيَ سَبْعٌ. قَالَ : فَقَامَ بِنَا حَتَّى ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ. قَالَ : فَلَمَّا كَانَتْ السَّادِسَةُ، لَمْ يَقُمْ بِنَا، فَلَمَّا كَانَتْ الْخَامِسَةُ، قَامَ بِنَا حَتَّى ذَهَبَ شَطْرُ اللَّيْلِ الْآخِرُ، قُلْنَا : يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوْ نَفَّلْتَنَا بَقِيَّةَ هَذِهِ اللَّيْلَةِ، فَقَالَ : " إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا قَامَ مَعَ الْإِمَامِ حَتَّى يَنْصَرِفَ مِنْ صَلَاتِهِ، حُسِبَ لَهُ قِيَامُ لَيْلَتِهِ "، فَلَمَّا كَانَتْ الرَّابِعَةُ لَمْ يَقُمْ بِنَا، فَلَمَّا كَانَتْ الثَّالِثَةُ، جَمَعَ أَهْلَهُ وَنِسَاءَهُ، وَالنَّاسَ فَقَامَ بِنَا حَتَّى خَشِينَا أَنْ يَفُوتَنَا الْفَلَاحُ. قُلْنَا : وَمَا الْفَلَاحُ؟ قَالَ : السُّحُورُ، قَالَ : ثُمَّ لَمْ يَقُمْ بِنَا بَقِيَّةَ الشَّهْرِ . حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ دَاوُدَ ، عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُرَشِيِّ ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ الْحَضْرَمِيِّ ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ ، نَحْوَهُ

Abu Zar (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Ramazon oyini roʻza tutdik. U zot (oydan) yetti (kecha) qolguncha bizga oydan hech narsada (kechasi imom boʻlib) namoz oʻqib bermadilar. Soʻngra kechaning uchdan biri oʻtguncha bizga namoz oʻqib berdilar. Oltinchi (qolgan) kecha boʻlganda esa bizga namoz oʻqib bermadilar. Beshinchi (qolgan) kecha boʻlganda kechaning oxirgi yarmi oʻtguncha bizga namoz oʻqib berdilar. Biz: «Yo Rasululloh! Koshki shu kechaning qolganida ham bizga nafl namoz oʻqib berganingizda», dedik. U zot: «Albatta, kishi imom bilan (turib), u namozidan qaytguncha (namoz oʻqisa), unga bir kechalik qiyom (savobi) yoziladi», dedilar. Toʻrtinchi (qolgan) kecha boʻlganda bizga namoz oʻqib bermadilar. Uchinchi (qolgan) kecha boʻlganda ahlini, ayollarini va odamlarni toʻpladilar va biz falohdan quruq qolishimizdan qoʻrqquncha bizga namoz oʻqib berdilar. Biz: «Faloh nima?» dedik. U: «Saharlik», dedi. Soʻngra oyning qolgan (qismi)da bizga namoz oʻqib bermadilar. Ubaydulloh ibn Muso Sufyondan, u Dovuddan, u Valid ibn Abdurrahmon al-Jurashiydan, u Jubayr ibn Nufayr al-Hazramiydan, u Abu Zardan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Абу Зар (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Рамазон ойини рўза тутдик. У зот (ойдан) етти (кеча) қолгунча бизга ойдан ҳеч нарсада (кечаси имом бўлиб) намоз ўқиб бермадилар. Сўнгра кечанинг учдан бири ўтгунча бизга намоз ўқиб бердилар. Олтинчи (қолган) кеча бўлганда эса бизга намоз ўқиб бермадилар. Бешинчи (қолган) кеча бўлганда кечанинг охирги ярми ўтгунча бизга намоз ўқиб бердилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ! Кошки шу кечанинг қолганида ҳам бизга нафл намоз ўқиб берганингизда», дедик. У зот: «Албатта, киши имом билан (туриб), у намозидан қайтгунча (намоз ўқиса), унга бир кечалик қиём (савоби) ёзилади», дедилар. Тўртинчи (қолган) кеча бўлганда бизга намоз ўқиб бермадилар. Учинчи (қолган) кеча бўлганда аҳлини, аёлларини ва одамларни тўпладилар ва биз фалоҳдан қуруқ қолишимиздан қўрққунча бизга намоз ўқиб бердилар. Биз: «Фалоҳ нима?» дедик. У: «Саҳарлик», деди. Сўнгра ойнинг қолган (қисми)да бизга намоз ўқиб бермадилар. Убайдуллоҳ ибн Мусо Суфёндан, у Довуддан, у Валид ибн Абдурраҳмон ал-Журашийдан, у Жубайр ибн Нуфайр ал-Ҳазрамийдан, у Абу Зардан шунга ўхшашини ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الْأَوَاخِرَ، فَلَمَّا كَانَ الْعَامُ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ، اعْتَكَفَ عِشْرِينَ يَوْمًا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ (Ramazonning) oxirgi oʻn kunligida eʼtikofda oʻtirar edilar. Vafot etgan yillarida esa yigirma kun eʼtikofda oʻtirdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ (Рамазоннинг) охирги ўн кунлигида эътикофда ўтирар эдилар. Вафот этган йилларида эса йигирма кун эътикофда ўтирдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ ، أَنَّ صَفِّيَةَ بِنْتَ حُيَيٍّ أَخْبَرَتْهُ، أَنَّهَا جَاءَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَزُورُهُ فِي " اعْتِكَافِهِ فِي الْمَسْجِدِ، فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ، فَتَحَدَّثَتْ عِنْدَهُ سَاعَةً ثُمَّ قَامَتْ "

Safiyya bint Huyay (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Ramazonning oxirgi oʻn kunligida masjidda eʼtikofda boʻlgan Nabiy ﷺni ziyorat qilgani keldi va u zotning huzurlarida bir muddat suhbatlashdi, soʻng (qaytish uchun) oʻrnidan turdi.Сафийя бинт Ҳуяй (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Рамазоннинг охирги ўн кунлигида масжидда эътикофда бўлган Набий ﷺни зиёрат қилгани келди ва у зотнинг ҳузурларида бир муддат суҳбатлашди, сўнг (қайтиш учун) ўрнидан турди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ ، عَنْ أَنَسٍ ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ، قَالَ : خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُرِيدُ أَنْ يُخْبِرَنَا بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ، فَتَلَاحَى رَجُلَانِ مِنْ الْمُسْلِمِينَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنِّي خَرَجْتُ إِلَيْكُمْ، وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أُخْبِرَكُمْ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ، وَكَانَ بَيْنَ فُلَانٍ وَفُلَانٍ لِحَاءٌ فَرُفِعَتْ، وَعَسَى أَنْ يَكُونَ خَيْرًا، فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ : فِي الْخَامِسَةِ، وَالسَّابِعَةِ، وَالتَّاسِعَةِ "

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga Laylatul Qadrni xabar bermoqchi boʻlib chiqdilar. Shu payt musulmonlardan ikki kishi janjallashib qoldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men sizlarga Laylatul Qadrni xabar bermoqchi boʻlib chiqqan edim. Falonchi bilan falonchi orasida janjal boʻldi-yu, u koʻtarildi. Ehtimol, bu yaxshiroqdir. Bas, uni oxirgi oʻn kechada — beshinchisida, yettinchisida va toʻqqizinchisida — axtaringlar», dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга Лайлатул Қадрни хабар бермоқчи бўлиб чиқдилар. Шу пайт мусулмонлардан икки киши жанжаллашиб қолди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларга Лайлатул Қадрни хабар бермоқчи бўлиб чиққан эдим. Фалончи билан фалончи орасида жанжал бўлди-ю, у кўтарилди. Эҳтимол, бу яхшироқдир. Бас, уни охирги ўн кечада — бешинчисида, еттинчисида ва тўққизинчисида — ахтаринглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي يُونُسُ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، قَالَ : وَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " أُرِيتُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ ثُمَّ أَيْقَظَنِي بَعْضُ أَهْلِي فَنَسِيتُهَا، فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْغَوَابِرِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga Laylatul Qadr koʻrsatildi, soʻng ahlimdan biri meni uygʻotib yubordi-yu, men uni unutdim. Bas, uni soʻnggi oʻn kechada axtaringlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга Лайлатул Қадр кўрсатилди, сўнг аҳлимдан бири мени уйғотиб юборди-ю, мен уни унутдим. Бас, уни сўнгги ўн кечада ахтаринглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ، قَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " الْتَمِسُوا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي السَّبْعِ الْأَوَاخِرِ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Laylatul Qadrni oxirgi yetti (kecha)da axtaringlar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Лайлатул Қадрни охирги етти (кеча)да ахтаринглар», дедилар.