حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرُ الشَّهَادَةِ مَا شَهِدَ بِهَا صَاحِبُهَا قَبْلَ أَنْ يُسْأَلَهَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Guvohlikning eng yaxshisi — sohibi undan soʻralishidan oldin keltirgan guvohlikdir», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Гувоҳликнинг энг яхшиси — соҳиби ундан сўралишидан олдин келтирган гувоҳликдир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ هِشَامٍ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَمْنَعُوا إِمَاءَ اللَّهِ الْمَسَاجِدَ وَلْيَخْرُجْنَ تَفِلَاتٍ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Allohning choʻrilarini masjidlardan man qilmanglar; ular xushboʻylanmagan holda chiqsinlar», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг чўриларини масжидлардан ман қилманглар; улар хушбўйланмаган ҳолда чиқсинлар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدِ بْنِ حَيَّانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّأَنَّ رَجُلًا مِنْ أَشْجَعَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُوُفِّيَ يَوْمَ خَيْبَرَ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ فَتَغَيَّرَ وُجُوهُ النَّاسِ مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّ صَاحِبَكُمْ غَلَّ فِي سَبِيلِاللَّهِ فَفَتَّشْنَا مَتَاعَهُ فَوَجَدْنَا خَرَزًا مِنْ خَرَزِ يَهُودَ مَا يُسَاوِي دِرْهَمَيْنِ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning ashoblaridan Ashjaʼ (qabilasi)dan boʻlgan bir kishi Xaybar kuni vafot etdi. Bu Nabiy ﷺga aytilganida, u zot: «Sheriklaringizga (janoza) namozini oʻqinglar», dedilar. Bundan odamlarning yuzlari oʻzgardi. Shunda u zot: «Albatta, sheriklaringiz Alloh yoʻlida (gʻanimatdan) xiyonat qilibdi», dedilar. Biz uning yukini titkilab, unda yahudiylarning munchoqlaridan ikki dirhamga ham arzimaydigan munchoqlarni topdik.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ашобларидан Ашжаъ (қабиласи)дан бўлган бир киши Хайбар куни вафот этди. Бу Набий ﷺга айтилганида, у зот: «Шерикларингизга (жаноза) намозини ўқинглар», дедилар. Бундан одамларнинг юзлари ўзгарди. Шунда у зот: «Албатта, шерикларингиз Аллоҳ йўлида (ғаниматдан) хиёнат қилибди», дедилар. Биз унинг юкини титкилаб, унда яҳудийларнинг мунчоқларидан икки дирҳамга ҳам арзимайдиган мунчоқларни топдик.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ فَطَّرَ صَائِمًا كَانَ لَهُ أَوْ كُتِبَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ الصَّائِمِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَجْرِ الصَّائِمِ شَيْئًا وَمَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَانَ لَهُ أَوْ كُتِبَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ الْغَازِي فِي أَنَّهُ لَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الْغَازِي شَيْئًا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Kim roʻzadorni iftor qildirsa, roʻzadorning ajridan hech narsa kamaymagan holda unga roʻzadorning ajri kabi ajr boʻladi — yoki: yoziladi. Kim Alloh yoʻlida gʻozini jihozlab qoʻysa, gʻozining ajridan hech narsa kamaymagan holda unga gʻozining ajri kabi ajr boʻladi — yoki: yoziladi».Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: «Ким рўзадорни ифтор қилдирса, рўзадорнинг ажридан ҳеч нарса камаймаган ҳолда унга рўзадорнинг ажри каби ажр бўлади — ёки: ёзилади. Ким Аллоҳ йўлида ғозини жиҳозлаб қўйса, ғозининг ажридан ҳеч нарса камаймаган ҳолда унга ғозининг ажри каби ажр бўлади — ёки: ёзилади».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلُّوا فِي بُيُوتِكُمْ وَلَا تَتَّخِذُوهَا قُبُورًا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Uylaringizda namoz oʻqinglar va ularni qabristonga aylantirib qoʻymanglar», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Уйларингизда намоз ўқинглар ва уларни қабристонга айлантириб қўйманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي لَبِيدٍ عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ عَنْ خَلَّادِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ مُرْ أَصْحَابَكَ فَلْيَرْفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ بِالتَّلْبِيَةِ فَإِنَّهَا مِنْ شَعَائِرِ الْحَجِّ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga Jibril kelib: ‹Ey Muhammad, ashoblaringga buyur, talbiyani baland ovoz bilan aytsinlar, chunki u hajning shiorlaridandir›, dedi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга Жибрил келиб: ‹Эй Муҳаммад, ашобларингга буюр, талбияни баланд овоз билан айтсинлар, чунки у ҳажнинг шиорларидандир›, деди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَأَبُو النَّضْرِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَسُبُّوا الدِّيكَ فَإِنَّهُ يَدْعُو إِلَى الصَّلَاةِقَالَ أَبِي قَالَ أَبُو النَّضْرِ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ سَبِّ الدِّيكِ وَقَالَ إِنَّهُ يُؤَذِّنُ بِالصَّلَاةِ

Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Xoʻrozni soʻkmanglar, chunki u namozga (uygʻotish uchun) bong uradi». Otam dedi: Abu Nazr: «Rasululloh ﷺ xoʻrozni soʻkishdan qaytardilar va: ‹Albatta, u namozga azon aytadi›, dedilar», dedi.Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Хўрозни сўкманглар, чунки у намозга (уйғотиш учун) бонг уради». Отам деди: Абу Назр: «Расулуллоҳ ﷺ хўрозни сўкишдан қайтардилар ва: ‹Албатта, у намозга азон айтади›, дедилар», деди.

قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ: مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ أَخْبَرَهُ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ أَنَّهُقَالَ لَأَرْمُقَنَّ اللَّيْلَةَ صَلَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَوَسَّدْتُ عَتَبَتَهُ أَوْ فُسْطَاطَهُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ طَوِيلَتَيْنِ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَهُمَا دُونَ اللَّتَيْنِ قَبْلَهُمَا ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ دُونَ اللَّتَيْنِ قَبْلَهُمَا ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ دُونَ اللَّتَيْنِ قَبْلَهُمَا ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ دُونَ اللَّتَيْنِ قَبْلَهُمَا ثُمَّ أَوْتَرَ فَذَلِكَ ثَلَاثَ عَشْرَةَقَالَ عَبْد اللَّهِ و حَدَّثَنَا مُصْعَبٌ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسِ بْنِ مَخْرَمَةَ أَخْبَرَهُ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَلَمْ يَذْكُرْ عَبْدَ الرَّحْمَنِ فِي حَدِيثِ مَالِكٍ عَنْ أَبِيهِ وَالصَّوَابُ مَا رَوَى مُصْعَبٌ عَنْ أَبِيهِ وَكَذَا حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسِ بْنِ مَخْرَمَةَ أَخْبَرَهُ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ وَالصَّوَابُ مَا قَالَ مُصْعَبٌ ومَعْنٌ عَنْ أَبِيهِ وَلَمْ يَذْكُرْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فِيهِ عَنْ أَبِيهِ وَهِمَ فِيهِ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytadi: «Men albatta bu kecha Rasululloh ﷺning namozlarini kuzataman», — dedim. Men u zotning ostonalarini yoki chodirlarini yostiq qilib (yotdim). Rasululloh ﷺ ikki yengil rakaat oʻqidilar, soʻngra ikki uzun rakaat oʻqidilar, soʻngra ulardan oldingi ikkisidan qisqaroq ikki rakaat oʻqidilar, soʻngra undan oldingi ikkisidan qisqaroq ikki rakaat oʻqidilar, soʻngra undan oldingi ikkisidan qisqaroq ikki rakaat oʻqidilar, soʻngra undan oldingi ikkisidan qisqaroq ikki rakaat oʻqidilar. Soʻngra vitr oʻqidilar. Bularning hammasi oʻn uch (rakaat) boʻldi. Abdulloh aytdi: Bizga Musʼab ham aytdi, unga Molik Abdulloh ibn Abu Bakrdan, u otasidan rivoyat qildiki, Abdulloh ibn Qays ibn Maxrama unga Zayd ibn Xolid al-Juhaniydan xabar berdi — va hadisni zikr qildi.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтади: «Мен албатта бу кеча Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини кузатаман», — дедим. Мен у зотнинг остоналарини ёки чодирларини ёстиқ қилиб (ётдим). Расулуллоҳ ﷺ икки енгил ракаат ўқидилар, сўнгра икки узун ракаат ўқидилар, сўнгра улардан олдинги иккисидан қисқароқ икки ракаат ўқидилар, сўнгра ундан олдинги иккисидан қисқароқ икки ракаат ўқидилар, сўнгра ундан олдинги иккисидан қисқароқ икки ракаат ўқидилар, сўнгра ундан олдинги иккисидан қисқароқ икки ракаат ўқидилар. Сўнгра витр ўқидилар. Буларнинг ҳаммаси ўн уч (ракаат) бўлди. Абдуллоҳ айтди: Бизга Мусъаб ҳам айтди, унга Молик Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у отасидан ривоят қилдики, Абдуллоҳ ибн Қайс ибн Махрама унга Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан хабар берди — ва ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا حَرْبٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنِي ابْنُ خَالِدٍ الْجُهَنِيُّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فَقَدْ غَزَا وَمَنْ خَلَفَ غَازِيًا فِي أَهْلِهِ بِخَيْرٍ فَقَدْ غَزَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim bir gʻoziyni jihozlasa, batahqiq u gʻazot qilibdi. Kim gʻoziyning ortidan uning ahlini yaxshilik bilan asrasa, batahqiq u ham gʻazot qilibdi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир ғозийни жиҳозласа, батаҳқиқ у ғазот қилибди. Ким ғозийнинг ортидан унинг аҳлини яхшилик билан асраса, батаҳқиқ у ҳам ғазот қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا رِبْعِيٌّ يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ هِشَامٍ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَمْنَعُوا إِمَاءَ اللَّهِ الْمَسَاجِدَ وَلْيَخْرُجْنَ تَفِلَاتٍ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Allohning choʻrilarini masjidlardan man qilmanglar; ular xushboʻylanmagan holda chiqsinlar», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг чўриларини масжидлардан ман қилманглар; улар хушбўйланмаган ҳолда чиқсинлар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُوحٍ قُرَادٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عَمْرَةَ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ الشُّهَدَاءِ الَّذِي يَأْتِي بِشَهَادَتِهِ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلَهَا أَوْ يُخْبِرُ بِشَهَادَتِهِ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلَهَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga guvohlarning eng yaxshisi haqida xabar bermaymi? U — guvohlik soʻralishidan oldin guvohligini keltiradigan kishidir», — yoki: «soʻralishidan oldin guvohligini aytib beradigan kishidir», — dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга гувоҳларнинг энг яхшиси ҳақида хабар бермайми? У — гувоҳлик сўралишидан олдин гувоҳлигини келтирадиган кишидир», — ёки: «сўралишидан олдин гувоҳлигини айтиб берадиган кишидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ فَكَانَ زَيْدٌ يَرُوحُ إِلَى الْمَسْجِدِ وَسِوَاكُهُ عَلَى أُذُنِهِ بِمَوْضِعِ قَلَمِ الْكَاتِبِ مَا تُقَامُ صَلَاةٌ إِلَّا اسْتَاكَ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Agar ummatimga ogʻirlik qilib qoʻymaganimda, ularni har namoz oldidan misvok (ishlatish)ga buyurgan boʻlardim», dedilar. (Rovi) aytdi: Zayd masjidga borar, misvoki esa xuddi kotibning qalami turadigan joyda — qulogʻida turar edi; qachon namoz iqomat qilinsa, albatta namoz oʻqishdan oldin misvok ishlatar edi.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар умматимга оғирлик қилиб қўймаганимда, уларни ҳар намоз олдидан мисвок (ишлатиш)га буюрган бўлардим», дедилар. (Рови) айтди: Зайд масжидга борар, мисвоки эса худди котибнинг қалами турадиган жойда — қулоғида турар эди; қачон намоз иқомат қилинса, албатта намоз ўқишдан олдин мисвок ишлатар эди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ مَوْلًى لِجُهَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَى عَنْ النُّهْبَةِ وَالْخُلْسَةِ

Abdurahmon ibn Zayd ibn Xolid otasidan rivoyat qiladiki, u Rasululloh ﷺning talonchilik (nuhba) va tortib olish (xulsa)dan qaytarayotganlarini eshitdi.Абдураҳмон ибн Зайд ибн Холид отасидан ривоят қиладики, у Расулуллоҳ ﷺнинг талончилик (нуҳба) ва тортиб олиш (хулса)дан қайтараётганларини эшитди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي فُدَيْكٍ حَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ عَن أَبِي النَّضْرِ مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنْ اللُّقَطَةِ فَقَالَ عَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ بَاغِيهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ وَإِلَّا فَاعْرِفْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا ثُمَّ كُلْهَا فَإِنْ جَاءَ بَاغِيهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan topib olingan narsa (luqata) haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Uni bir yil eʼlon qil. Agar uni izlovchisi kelsa, uni oʻshanga topshir, aks holda uning idishi va bogʻichini bilib (yodlab) qoʻy, soʻng uni yeyaver (foydalanaver). Agar uni izlovchisi kelib qolsa, uni oʻshanga topshir», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан топиб олинган нарса (луқата) ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Уни бир йил эълон қил. Агар уни изловчиси келса, уни ўшанга топшир, акс ҳолда унинг идиши ва боғичини билиб (ёдлаб) қўй, сўнг уни еявер (фойдаланавер). Агар уни изловчиси келиб қолса, уни ўшанга топшир», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي أُبَيُّ بْنُ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ حَدَّثَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي عَمْرَةَ الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ الْجُهَنِيُّ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ خَيْرُ الشُّهُودِ مَنْ أَدَّى شَهَادَتَهُ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلَهَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Guvohlarning yaxshisi — soʻralmasidan oldin oʻz guvohligini bergan kishidir».Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Гувоҳларнинг яхшиси — сўралмасидан олдин ўз гувоҳлигини берган кишидир».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ أَخْبَرَنِي يَعْقُوبُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ قَالَ يَحْيَى وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُرَيْشٌ وَالْأَنْصَارُ وَأَسْلَمُ وَغِفَارٌ أَوْ غِفَارٌ وَأَسْلَمُ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَشْجَعَ وَجُهَيْنَةَ أَوْ جُهَيْنَةَ وَأَشْجَعَ حُلَفَاءُ مَوَالِيَّ لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَا رَسُولِهِ مَوْلًى

Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Quraysh, Ansor, Aslam va Gʻifor — yoki: Gʻifor va Aslam —, hamda Ashjaʼ va Juhaynadan boʻlganlar — yoki: Juhayna va Ashjaʼdan boʻlganlar — mening ittifoqdoshlarim, doʻstlarimdir. Ularga Alloh va Uning Rasulidan boʻlak doʻst yoʻqdir», dedilar.Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Қурайш, Ансор, Аслам ва Ғифор — ёки: Ғифор ва Аслам —, ҳамда Ашжаъ ва Жуҳайнадан бўлганлар — ёки: Жуҳайна ва Ашжаъдан бўлганлар — менинг иттифоқдошларим, дўстларимдир. Уларга Аллоҳ ва Унинг Расулидан бўлак дўст йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ الزُّهْرِيُّ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ مَسَّ فَرْجَهُ فَلْيَتَوَضَّأْ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim avratiga qoʻl tekkizsa, taharat qilsin», deganlarini eshitdim.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким авратига қўл теккизса, таҳарат қилсин», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي عُمَارَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طُعْمَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَصْحَابِهِ غَنَمًا لِلضَّحَايَا فَأَعْطَانِي عَتُودًا جَذَعًا مِنْ الْمَعْزِ قَالَ فَجِئْتُهُ بِهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ جَذَعٌ قَالَ ضَحِّ بِهِ فَضَحَّيْتُ بِهِ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ashoblari oʻrtasida qurbonlik uchun qoʻylarni taqsimladilar va menga bir yoshga toʻlmagan echki (uloq) berdilar. (U) aytdi: Men uni u zotning oldilariga olib borib: «Yo Rasululloh, bu jazaa (yoshi toʻlmagan)dir», dedim. U zot: «Uni qurbonlik qil», dedilar. Shunda men uni qurbonlik qildim.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ашоблари ўртасида қурбонлик учун қўйларни тақсимладилар ва менга бир ёшга тўлмаган эчки (улоқ) бердилар. (У) айтди: Мен уни у зотнинг олдиларига олиб бориб: «Ё Расулуллоҳ, бу жазаа (ёши тўлмаган)дир», дедим. У зот: «Уни қурбонлик қил», дедилар. Шунда мен уни қурбонлик қилдим.

حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي الدَّرَاوَرْدِيَّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَلَّى سَجْدَتَيْنِ لَا يَسْهُو فِيهِمَا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ikki rakaat namoz oʻqib, unda parishon boʻlmasa, Alloh uning oʻtgan gunohlarini kechiradi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким икки ракаат намоз ўқиб, унда паришон бўлмаса, Аллоҳ унинг ўтган гуноҳларини кечиради», дедилар.

حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلَالٍ عَنْ عُمَرَ الدِّمَشْقِيِّ عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ قَالَتْ حَدَّثَنِي أَبُو الدَّرْدَاءِأَنَّهُ سَجَدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِحْدَى عَشْرَةَ سَجْدَةً مِنْهُنَّ النَّجْمُ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga oʻn bir sajda (tilovat sajdasi) qildim, ulardan biri Najm surasidagidir», dedi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўн бир сажда (тиловат саждаси) қилдим, улардан бири Нажм сурасидагидир», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنَا دَاوُدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زَكَرِيَّا الْخُزَاعِيِّ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكُمْ تُدْعَوْنَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِأَسْمَائِكُمْ وَأَسْمَاءِ آبَائِكُمْ فَحَسِّنُوا أَسْمَاءَكُمْ

Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, sizlar qiyomat kuni oʻz ismlaringiz va otalaringizning ismlari bilan chaqirilasizlar. Bas, ismlaringizni chiroyli qilinglar».Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, сизлар қиёмат куни ўз исмларингиз ва оталарингизнинг исмлари билан чақириласизлар. Бас, исмларингизни чиройли қилинглар».

حَدَّثَنَا عِصَامُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ الْغَسَّانِيُّ عَنْ خَالِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِيِّ عَنْ بِلَالِ بْنِ أَبِي الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حُبُّكَ الشَّيْءَ يُعْمِي وَيُصِمُّقَالَ و حَدَّثَنَاه أَبُو الْيَمَانِ لَمْ يَرْفَعْهُ وَرَفَعَهُ الْقُرْقُسَانِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot ﷺ: «Sening biror narsani sevishing (seni) koʻr va kar qilib qoʻyadi», dedilar. (Abdulloh) aytdi: Buni bizga Abul-Yamon ham aytdi, lekin uni marfuʼ qilmadi; al-Qurqusoniy Muhammad ibn Musʼab esa uni marfuʼ qildi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот ﷺ: «Сенинг бирор нарсани севишинг (сени) кўр ва кар қилиб қўяди», дедилар. (Абдуллоҳ) айтди: Буни бизга Абул-Ямон ҳам айтди, лекин уни марфуъ қилмади; ал-Қурқусоний Муҳаммад ибн Мусъаб эса уни марфуъ қилди.

حَدَّثَنَا عِصَامُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ضَمْرَةَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مِنْ فِقْهِ الرَّجُلِ رِفْقُهُ فِي مَعِيشَتِهِ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Kishining tirikchiligida muloyim boʻlishi — uning fiqhidandir», dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Кишининг тирикчилигида мулойим бўлиши — унинг фиқҳидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَكُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ وَإِنَّ أَحَدَنَا لَيَضَعُ يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ مِنْ شِدَّةِ الْحَرِّ وَمَا مِنَّا صَائِمٌ إِلَّا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ

Abud-Dardo (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. Birimiz issiqning qattiqligidan qoʻlini boshiga qoʻyar edi. Oramizda Rasululloh ﷺ va Abdulloh ibn Ravohadan boshqa roʻzador yoʻq edi.Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. Биримиз иссиқнинг қаттиқлигидан қўлини бошига қўяр эди. Орамизда Расулуллоҳ ﷺ ва Абдуллоҳ ибн Равоҳадан бошқа рўзадор йўқ эди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ ثَابِتٍ أَوْ عَنْ أَبِي ثَابِتٍأَنَّ رَجُلًا دَخَلَ مَسْجِدَ دِمَشْقَ فَقَالَ اللَّهُمَّ آنِسْ وَحْشَتِي وَارْحَمْ غُرْبَتِي وَارْزُقْنِي جَلِيسًا صَالِحًا فَسَمِعَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَقَالَ لَئِنْ كُنْتَ صَادِقًا لَأَنَا أَسْعَدُ بِمَا قُلْتَ مِنْكَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ {فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ} يَعْنِي الظَّالِمَ يُؤْخَذُ مِنْهُ فِي مَقَامِهِ ذَلِكَ فَذَلِكَ الْهَمُّ وَالْحَزَنُ {وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ} قَالَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا {وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ} قَالَ الَّذِينَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Sobitdan — yoki Abu Sobitdan — rivoyat qilinadiki, bir kishi Damashq masjidiga kirdi va: «Allohim, yolgʻizligimga munislik ber, gʻurbatimga rahm qil va menga solih hamsuhbat ato et», dedi. Buni Abu Dardo (roziyallohu anhu) eshitib qoldi va shunday dedi: «Agar rost soʻzlayotgan boʻlsang, aytganingga men sendan koʻra haqliroqman. Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹{Ulardan oʻziga zulm qilguvchisi bor} — yaʼni zolimdan oʻsha turgan joyida (haq) olinadi; ana shu — gʻam va qaygʻudir. {Ulardan oʻrtachasi bor} — u yengil hisob bilan hisob qilinadi. {Ulardan Allohning izni bilan yaxshiliklarda oʻzib ketguvchisi bor} — ular hisobsiz jannatga kiradiganlardir›».Собитдан — ёки Абу Собитдан — ривоят қилинадики, бир киши Дамашқ масжидига кирди ва: «Аллоҳим, ёлғизлигимга мунислик бер, ғурбатимга раҳм қил ва менга солиҳ ҳамсуҳбат ато эт», деди. Буни Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) эшитиб қолди ва шундай деди: «Агар рост сўзлаётган бўлсанг, айтганингга мен сендан кўра ҳақлироқман. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹{Улардан ўзига зулм қилгувчиси бор} — яъни золимдан ўша турган жойида (ҳақ) олинади; ана шу — ғам ва қайғудир. {Улардан ўртачаси бор} — у енгил ҳисоб билан ҳисоб қилинади. {Улардан Аллоҳнинг изни билан яхшиликларда ўзиб кетгувчиси бор} — улар ҳисобсиз жаннатга кирадиганлардир›».

حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَيَّانَ الدِّمَشْقِيِّ أَخْبَرَتْنِي أُمُّ الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَلَقَدْ رَأَيْتُنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ فِي الْيَوْمِ الْحَارِّ الشَّدِيدِ الْحَرِّ حَتَّى إِنَّ الرَّجُلَ لَيَضَعُ يَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ وَمَا فِي الْقَوْمِ صَائِمٌ إِلَّا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ bilan birga baʼzi safarlarida juda issiq bir kunda edik. Kishi issiqning qattiqligidan qoʻlini boshiga qoʻyar edi. Jamoat orasida Allohning Rasuli ﷺ va Abdulloh ibn Ravohadan boshqa roʻzador birov yoʻq edi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга баъзи сафарларида жуда иссиқ бир кунда эдик. Киши иссиқнинг қаттиқлигидан қўлини бошига қўяр эди. Жамоат орасида Аллоҳнинг Расули ﷺ ва Абдуллоҳ ибн Равоҳадан бошқа рўзадор биров йўқ эди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ الْقُرْدُوسِيُّ عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ رَجُلٍ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ إِعْطَاءِ السُّلْطَانِ قَالَ مَا آتَاكَ اللَّهُ مِنْهُ مِنْ غَيْرِ مَسْأَلَةٍ وَلَا إِشْرَافٍ فَخُذْهُ وَتَمَوَّلْهُقَالَ وَقَالَ الْحَسَنُ رَحِمَهُ اللَّهُ لَا بَأْسَ بِهَا مَا لَمْ تَرْحَلْ إِلَيْهَا أَوْ تَشَرَّفْ لَهَا

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺdan sultonning ato qilishi haqida soʻraldi. U zot: «Undan Alloh senga soʻramasdan va koʻz tikmasdan bergan narsani ol va uni mol qilib ol», dedilar. (Rovi) aytdi: Hasan (rahimahulloh): «Unga (moʻljallab) safar qilmasang yoki unga koʻz tikmasang, unda zarar yoʻq», dedi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан султоннинг ато қилиши ҳақида сўралди. У зот: «Ундан Аллоҳ сенга сўрамасдан ва кўз тикмасдан берган нарсани ол ва уни мол қилиб ол», дедилар. (Рови) айтди: Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ): «Унга (мўлжаллаб) сафар қилмасанг ёки унга кўз тикмасанг, унда зарар йўқ», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ قَالَتْدَخَلَ عَلَيْهَا يَوْمًا أَبُو الدَّرْدَاءِ مُغْضَبًا فَقَالَتْ مَا لَكَ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَعْرِفُ فِيهِمْ شَيْئًا مِنْ أَمْرِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا أَنَّهُمْ يُصَلُّونَ جَمِيعًا

Ummud-Dardo aytdi: Bir kuni Abu Dardo (roziyallohu anhu) uning huzuriga gʻazablangan holda kirdi. U: «Senga nima boʻldi?» dedi. U: «Allohga qasamki, men ularda Muhammad ﷺning ishidan — jamoat boʻlib namoz oʻqishlaridan boshqa hech narsani tanimayapman», dedi.Уммуд-Дардо айтди: Бир куни Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унинг ҳузурига ғазабланган ҳолда кирди. У: «Сенга нима бўлди?» деди. У: «Аллоҳга қасамки, мен уларда Муҳаммад ﷺнинг ишидан — жамоат бўлиб намоз ўқишларидан бошқа ҳеч нарсани танимаяпман», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنَا هِشَامٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ يَعِيشَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ مَعْدَانَ أَوْ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاءَ فَأَفْطَرَقَالَ فَلَقِيتُ ثَوْبَانَ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ أَنَا صَبَبْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَضُوءَهُ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qusdilar va roʻzalarini ochdilar. (Rovi) aytdi: Soʻng men Rasululloh ﷺning masjidlarida Savbonni uchratib, bu haqda undan soʻradim. U: «Men Rasululloh ﷺga taharat suvini quyib turgan edim», dedi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қусдилар ва рўзаларини очдилар. (Рови) айтди: Сўнг мен Расулуллоҳ ﷺнинг масжидларида Савбонни учратиб, бу ҳақда ундан сўрадим. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺга таҳарат сувини қуйиб турган эдим», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ حَدَّثَنِي مَوْلَى ابْنِ عَيَّاشٍ عَنْ أَبِي بَحْرِيَّةَ و حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا مَكِّيٌّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ أَبِي بَحْرِيَّةَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا أُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرِ أَعْمَالِكُمْ قَالَ مَكِّيٌّ وَأَزْكَاهَا عِنْدَ مَلِيكِكُمْ وَأَرْفَعِهَا فِي دَرَجَاتِكُمْ وَخَيْرٍ لَكُمْ مِنْ إِعْطَاءِ الذَّهَبِ وَالْوَرِقِ وَخَيْرٍ لَكُمْ مِنْ أَنْ تَلْقَوْا عَدُوَّكُمْ فَتَضْرِبُوا أَعْنَاقَهُمْ وَيَضْرِبُوا أَعْنَاقَكُمْ قَالُوا وَذَلِكَ مَا هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ذِكْرُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarni amallaringizning eng yaxshisidan, Egangiz huzurida eng pokidan, darajalaringizda eng yuksagidan, oltin va kumush ehson qilishingizdan koʻra sizlar uchun yaxshiroq boʻlgan, dushmaningizga roʻpara kelib ularning boʻyinlarini chopishingiz va ularning sizlarning boʻyinlaringizni chopishidan koʻra sizlar uchun yaxshiroq boʻlgan narsadan xabardor qilaymi?» dedilar. Ular: «U nima oʻzi, yo Rasululloh?» deyishdi. U zot: «Alloh azza va jallaning zikri», dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларни амалларингизнинг энг яхшисидан, Эгангиз ҳузурида энг покидан, даражаларингизда энг юксагидан, олтин ва кумуш эҳсон қилишингиздан кўра сизлар учун яхшироқ бўлган, душманингизга рўпара келиб уларнинг бўйинларини чопишингиз ва уларнинг сизларнинг бўйинларингизни чопишидан кўра сизлар учун яхшироқ бўлган нарсадан хабардор қилайми?» дедилар. Улар: «У нима ўзи, ё Расулуллоҳ?» дейишди. У зот: «Аллоҳ азза ва жалланинг зикри», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى امْرَأَةً مُجِحًّا عَلَى بَابِ فُسْطَاطٍ أَوْ طَرَفِ فُسْطَاطٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَعَلَّ صَاحِبَهَا يُلِمُّ بِهَا قَالُوا نَعَمْ قَالَ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَلْعَنَهُ لَعْنَةً تَدْخُلُ مَعَهُ فِي قَبْرِهِ كَيْفَ يُوَرِّثُهُ وَهُوَ لَا يَحِلُّ لَهُ وَكَيْفَ يَسْتَخْدِمُهَا وَهُوَ لَا يَحِلُّ لَهُحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ حَدَّثَنِي زِيَادُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ حَدِيثًا يَرْفَعُهُ إِلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ يَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَلَا أُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرِ أَعْمَالِكُمْ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ يَعْنِي حَدِيثَ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ وَمَكِّيٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ chodir eshigi oldida — yoki chodir chekkasida — homiladorligi yetilgan bir ayolni koʻrib qoldilar-da: «Balki uning egasi unga yaqinlik qilgandir?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Shunda u zot: «Men unga shunday laʼnat aytishni xohladimki, u laʼnat u bilan birga qabriga kirsin. U buni qanday meros qildiradi, holbuki u unga halol emas?! U buni qanday xizmatga soladi, holbuki u unga halol emas?!» dedilar. Affon bizga aytdi: Vuhayb bizga aytdi, Muso ibn Uqba bizga aytdi, Ziyod ibn Abu Ziyod menga Abu Dardogacha, u esa Nabiy ﷺgacha koʻtaradigan bir hadisni aytdi. U zot: «Sizlarni amallaringizning eng yaxshisidan xabardor qilaymi?» dedilar — va hadisni zikr qildi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ чодир эшиги олдида — ёки чодир чеккасида — ҳомиладорлиги етилган бир аёлни кўриб қолдилар-да: «Балки унинг эгаси унга яқинлик қилгандир?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Шунда у зот: «Мен унга шундай лаънат айтишни хоҳладимки, у лаънат у билан бирга қабрига кирсин. У буни қандай мерос қилдиради, ҳолбуки у унга ҳалол эмас?! У буни қандай хизматга солади, ҳолбуки у унга ҳалол эмас?!» дедилар. Аффон бизга айтди: Вуҳайб бизга айтди, Мусо ибн Уқба бизга айтди, Зиёд ибн Абу Зиёд менга Абу Дардогача, у эса Набий ﷺгача кўтарадиган бир ҳадисни айтди. У зот: «Сизларни амалларингизнинг энг яхшисидан хабардор қилайми?» дедилар — ва ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ مَعْدَانَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَيَعْجَبُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَقْرَأَ ثُلُثَ الْقُرْآنِ فِي لَيْلَةٍ قَالُوا كَيْفَ يُطِيقُ ذَلِكَ أَوْ مَنْ يُطِيقُ ذَلِكَ قَالَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Sizlardan biringiz bir kechada Qurʼonning uchdan birini oʻqishni istamaydimi?» dedilar. Ular: «Bunga qanday kuch yetadi?» — yoki: «Bunga kim qodir boʻladi?» — deyishdi. U zot: «{Qul huvalloohu ahad}», dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Сизлардан бирингиз бир кечада Қуръоннинг учдан бирини ўқишни истамайдими?» дедилар. Улар: «Бунга қандай куч етади?» — ёки: «Бунга ким қодир бўлади?» — дейишди. У зот: «{Қул ҳуваллооҳу аҳад}», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ سَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ عَنْ الضَّبُعِ فَكَرِهَهَا فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ قَوْمَكَ يَأْكُلُونَهُ قَالَ لَا يَعْلَمُونَ فَقَالَ رَجُلٌ عِنْدَهُ سَمِعْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ يُحَدِّثُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ نَهَى عَنْ كُلِّ ذِي نُهْبَةٍ وَكُلِّ ذِي خَطْفَةٍ وَكُلِّ ذِي نَابٍ مِنْ السِّبَاعِقَالَ سَعِيدٌ صَدَقَ

Abdulloh ibn Yazid aytdi: Men Said ibn al-Musayyabdan sirtlon (goʻshti) haqida soʻradim, u uni makruh sanadi. Men unga: «Qavming uni yeydi-ku», dedim. U: «Ular bilishmaydi», dedi. Shunda uning huzuridagi bir kishi: «Men Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning Nabiy ﷺdan rivoyat qilib, u zot talab olingan har bir (jonivor)dan, tortib olingan har bir (jonivor)dan va yirtqichlardan qoziq tishli boʻlgan har biridan qaytarganlarini soʻzlaganini eshitganman», dedi. Said: «Rost aytdi», dedi.Абдуллоҳ ибн Язид айтди: Мен Саид ибн ал-Мусайябдан сиртлон (гўшти) ҳақида сўрадим, у уни макруҳ санади. Мен унга: «Қавминг уни ейди-ку», дедим. У: «Улар билишмайди», деди. Шунда унинг ҳузуридаги бир киши: «Мен Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг Набий ﷺдан ривоят қилиб, у зот талаб олинган ҳар бир (жонивор)дан, тортиб олинган ҳар бир (жонивор)дан ва йиртқичлардан қозиқ тишли бўлган ҳар биридан қайтарганларини сўзлаганини эшитганман», деди. Саид: «Рост айтди», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ قَالَ وَكَانَتْ تَحْتَهُ الدَّرْدَاءُ قَالَأَتَيْتُ الشَّامَ فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ فَلَمْ أَجِدْهُ وَوَجَدْتُ أُمَّ الدَّرْدَاءِ فَقَالَتْ تُرِيدُ الْحَجَّ الْعَامَ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ فَقَالَتْ فَادْعُ لَنَا بِخَيْرٍ فَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ إِنَّ دَعْوَةَ الْمُسْلِمِ مُسْتَجَابَةٌ لِأَخِيهِ بِظَهْرِ الْغَيْبِ عِنْدَ رَأْسِهِ مَلَكٌ مُوَكَّلٌ كُلَّمَا دَعَا لِأَخِيهِ بِخَيْرٍ قَالَ آمِينَ وَلَكَ بِمِثْلٍفَخَرَجْتُ إِلَى السُّوقِ فَأَلْقَى أَبَا الدَّرْدَاءِ فَقَالَ لِي مِثْلَ ذَلِكَ يَأْثُرُهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ وَيَعْلَى قَالَا ثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ صَفْوَانَ قَالَ يَزِيدُ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَذَكَرَهُ

Safvon ibn Abdulloh ibn Safvon aytadi — uning nikohida ad-Dardo bor edi —: Men Shomga keldim va Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdim, ammo uni topmadim, Ummud-Dardoni topdim. U: «Shu yili haj qilmoqchimisan?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Unda biz uchun yaxshilik soʻrab duo qil. Chunki Nabiy ﷺ: ‹Albatta, musulmonning oʻz birodari uchun uning gʻoyibligida qilgan duosi mustajobdir. Uning boshi tomonida vakil qilingan bir farishta boʻladi; u birodari uchun yaxshi duo qilgan har safar, farishta: Omin, senga ham shunga oʻxshashi boʻlsin, deydi›, der edilar», dedi. Soʻng men bozorga chiqdim va Abu Dardoni uchratdim. U ham menga Nabiy ﷺdan rivoyat qilib xuddi shunday dedi.Сафвон ибн Абдуллоҳ ибн Сафвон айтади — унинг никоҳида ад-Дардо бор эди —: Мен Шомга келдим ва Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдим, аммо уни топмадим, Уммуд-Дардони топдим. У: «Шу йили ҳаж қилмоқчимисан?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Унда биз учун яхшилик сўраб дуо қил. Чунки Набий ﷺ: ‹Албатта, мусулмоннинг ўз биродари учун унинг ғойиблигида қилган дуоси мустажобдир. Унинг боши томонида вакил қилинган бир фаришта бўлади; у биродари учун яхши дуо қилган ҳар сафар, фаришта: Омин, сенга ҳам шунга ўхшаши бўлсин, дейди›, дер эдилар», деди. Сўнг мен бозорга чиқдим ва Абу Дардони учратдим. У ҳам менга Набий ﷺдан ривоят қилиб худди шундай деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا مَالِكٌ يَعْنِي ابْنَ مِغْوَلٍ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي عُمَرَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَنَزَلَ بِأَبِي الدَّرْدَاءِ رَجُلٌ فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ مُقِيمٌ فَنَسْرَحَ أَمْ ظَاعِنٌ فَنَعْلِفَ قَالَ بَلْ ظَاعِنٌ قَالَ فَإِنِّي سَأُزَوِّدُكَ زَادًا لَوْ أَجِدُ مَا هُوَ أَفْضَلُ مِنْهُ لَزَوَّدْتُكَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَهَبَ الْأَغْنِيَاءُ بِالدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ نُصَلِّي وَيُصَلُّونَ وَنَصُومُ وَيَصُومُونَ وَيَتَصَدَّقُونَ وَلَا نَتَصَدَّقُ قَالَ أَلَا أَدُلُّكَ عَلَى شَيْءٍ إِنْ أَنْتَ فَعَلْتَهُ لَمْ يَسْبِقْكَ أَحَدٌ كَانَ قَبْلَكَ وَلَمْ يُدْرِكْكَ أَحَدٌ بَعْدَكَ إِلَّا مَنْ فَعَلَ الَّذِي تَفْعَلُ دُبُرَ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ تَسْبِيحَةً وَثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ تَحْمِيدَةً وَأَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ تَكْبِيرَةً

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning huzuriga bir kishi mehmon boʻlib tushdi. Abu Dardo: «(Bu yerda) turasanmi — unda (ulovingni) oʻtlashga qoʻyaylik, yoki ketasanmi — unda unga yem beraylik?» dedi. U: «Yoʻq, ketaman», dedi. U: «Unda men senga bir yoʻl ozigʻi beray; agar undan afzalrogʻini topsam, oʻshani berardim. Men Rasululloh ﷺning huzurlariga borib: ‹Yo Rasululloh, boylar dunyoni ham, oxiratni ham olib ketishdi: biz ham namoz oʻqiymiz, ular ham oʻqishadi; biz ham roʻza tutamiz, ular ham tutishadi; ular sadaqa qilishadi, biz esa sadaqa qila olmaymiz›, dedim. U zot: ‹Seni shunday bir narsaga yoʻllaymi — agar uni qilsang, sendan oldingi hech kim sendan oʻzib keta olmaydi va sendan keyin hech kim senga yeta olmaydi, magar sen qilgan narsani qilgan kishi (yetadi): har bir namoz ortidan oʻttiz uch marta tasbeh, oʻttiz uch marta tahmid va oʻttiz toʻrt marta takbir (aytish)›, dedilar», dedi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг ҳузурига бир киши меҳмон бўлиб тушди. Абу Дардо: «(Бу ерда) турасанми — унда (уловингни) ўтлашга қўяйлик, ёки кетасанми — унда унга ем берайлик?» деди. У: «Йўқ, кетаман», деди. У: «Унда мен сенга бир йўл озиғи берай; агар ундан афзалроғини топсам, ўшани берардим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига бориб: ‹Ё Расулуллоҳ, бойлар дунёни ҳам, охиратни ҳам олиб кетишди: биз ҳам намоз ўқиймиз, улар ҳам ўқишади; биз ҳам рўза тутамиз, улар ҳам тутишади; улар садақа қилишади, биз эса садақа қила олмаймиз›, дедим. У зот: ‹Сени шундай бир нарсага йўллайми — агар уни қилсанг, сендан олдинги ҳеч ким сендан ўзиб кета олмайди ва сендан кейин ҳеч ким сенга ета олмайди, магар сен қилган нарсани қилган киши (етади): ҳар бир намоз ортидан ўттиз уч марта тасбеҳ, ўттиз уч марта таҳмид ва ўттиз тўрт марта такбир (айтиш)›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنِي زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ حَدَّثَنِي السَّائِبُ بْنُ حُبَيْشٍ الْكَلَاعِيُّ عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ الْيَعْمَرِيِّ قَالَقَالَ لِي أَبُو الدَّرْدَاءِ أَيْنَ مَسْكَنُكَ قَالَ قُلْتُ فِي قَرْيَةٍ دُونَ حِمْصَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا مِنْ ثَلَاثَةٍ فِي قَرْيَةٍ لَا يُؤَذَّنُ وَلَا تُقَامُ فِيهِمْ الصَّلَاةُ إِلَّا اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمْ الشَّيْطَانُ فَعَلَيْكَ بِالْجَمَاعَةِ فَإِنَّ الذِّئْبَ يَأْكُلُ الْقَاصِيَةَحَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ أَيْضًا حَدَّثَنَا زَائِدَةُ حَدَّثَنَا السَّائِبُ بْنُ حُبَيْشٍ الْكَلَاعِيُّ فَذَكَرَهُ

Maʼdon ibn Abu Talha al-Yaʼmariy aytadi: Abu Dardo (roziyallohu anhu) menga: «Maskaning qayerda?» dedi. Men: «Himsning berisidagi bir qishloqda», dedim. U dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Qishloqda uch kishi boʻlib, ularning orasida azon aytilmasa va namoz iqomat qilinmasa, albatta shayton ularni oʻz hukmiga oladi. Bas, jamoatni lozim tut; chunki boʻri (podadan) uzoqlashganini yeydi». Bizga Abu Said ham aytdi: Zoida bizga aytdi, as-Soib ibn Hubaysh al-Kaloiy bizga aytdi — va uni zikr qildi.Маъдон ибн Абу Талҳа ал-Яъмарий айтади: Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) менга: «Масканинг қаерда?» деди. Мен: «Ҳимснинг берисидаги бир қишлоқда», дедим. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Қишлоқда уч киши бўлиб, уларнинг орасида азон айтилмаса ва намоз иқомат қилинмаса, албатта шайтон уларни ўз ҳукмига олади. Бас, жамоатни лозим тут; чунки бўри (подадан) узоқлашганини ейди». Бизга Абу Саид ҳам айтди: Зоида бизга айтди, ас-Соиб ибн Ҳубайш ал-Калоий бизга айтди — ва уни зикр қилди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ حَفِظَ عَشْرَ آيَاتٍ مِنْ أَوَّلِ سُورَةِ الْكَهْفِ عُصِمَ مِنْ الدَّجَّالِ

Abu Dardo (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot shunday dedilar: «Kim Kahf surasining boshidan oʻn oyatni yod olsa, Dajjoldan saqlanadi».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот шундай дедилар: «Ким Каҳф сурасининг бошидан ўн оятни ёд олса, Дажжолдан сақланади».

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَأَةَ عَنْ ابْنِ نُعْمَانَ عَنْ بِلَالِ بْنِ أَبِي الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِيهِ قَالَضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَبْشَيْنِ جَذَعَيْنِ مُوجِبَيْنِ

Bilol ibn Abu Dardo otasidan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ ikkita jazaʼ (bir yoshli), (qurbonlikka) yaraydigan qoʻchqorni qurbonlik qildilar.Билол ибн Абу Дардо отасидан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ иккита жазаъ (бир ёшли), (қурбонликка) ярайдиган қўчқорни қурбонлик қилдилар.

حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ عَنِ الْحَجَّاجِ عَنْ يَعْلَى بْنِ نُعْمَانَ عَنْ بِلَالِ بْنِ أَبِي الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِيهِ قَالَضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَبْشَيْنِ جَذَعَيْنِ خَصِيَّيْنِ

Bilol ibn Abu Dardo otasidan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ ikkita jazaʼ (bir yoshli), axta qilingan qoʻchqorni qurbonlik qildilar.Билол ибн Абу Дардо отасидан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ иккита жазаъ (бир ёшли), ахта қилинган қўчқорни қурбонлик қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ أَنَا عَاصِمُ بْنُ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ عَنْ كَثِيرِ بْنِ قَيْسٍ قَالَقَدِمَ رَجُلٌ مِنْ الْمَدِينَةِ إِلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ وَهُوَ بِدِمَشْقَ فَقَالَ مَا أَقْدَمَكَ أَيْ أَخِي قَالَ حَدِيثٌ بَلَغَنِي أَنَّكَ تُحَدِّثُ بِهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَمَا قَدِمْتَ لِتِجَارَةٍ قَالَ لَا قَالَ أَمَا قَدِمْتَ لِحَاجَةٍ قَالَ لَا قَالَ مَا قَدِمْتَ إِلَّا فِي طَلَبِ هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَطْلُبُ فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللَّهُ بِهِ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا رِضًا لِطَالِبِ الْعِلْمِ وَإِنَّهُ لَيَسْتَغْفِرُ لِلْعَالِمِ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ حَتَّى الْحِيتَانُ فِي الْمَاءِ وَفَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ إِنَّ الْعُلَمَاءَ هُمْ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ لَمْ يَرِثُوا دِينَارًا وَلَا دِرْهَمًا وَإِنَّمَا وَرِثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَهُ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍحَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ جَمِيلٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ قَيْسٍ قَالَ أَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْ الْمَدِينَةِ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Kasir ibn Qays aytadi: Madinadan bir kishi Damashqda boʻlgan Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning huzuriga keldi. U: «Seni nima olib keldi, ey birodarim?» dedi. U: «Sizni Rasululloh ﷺdan rivoyat qilar ekansiz, deb menga yetib kelgan bir hadis», dedi. U: «Savdo uchun kelmadingmi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi. U: «Biror hojat uchun kelmadingmi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi. U: «Faqat shu hadisni talab qilib keldingmi?» dedi. U: «Ha», dedi. Shunda u dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Kim ilm izlab biron yoʻlga yursa, Alloh uni jannatga eltadigan yoʻlga soladi. Albatta, farishtalar ilm talabgoridan rozi boʻlib, unga qanotlarini qoʻyadilar. Albatta, olim uchun osmonlar va yerdagilar, hatto suvdagi baliqlar ham magʻfirat soʻraydilar. Olimning obiddan afzalligi oyning boshqa yulduzlardan afzalligi kabidir. Albatta, olimlar paygʻambarlarning vorislaridir. Paygʻambarlar dinor ham, dirham ham meros qoldirmaganlar, faqat ilmni meros qoldirganlar. Kim uni olsa, toʻla nasiba olibdi». Bizga al-Hakam ibn Muso aytdi: Ibn Ayyosh bizga aytdi, u Osim ibn Rajo ibn Hayvadan, u Dovud ibn Jamildan, u Kasir ibn Qaysdan (rivoyat qildi). U: Madinadan bir kishi keldi, dedi — va uning maʼnosini zikr qildi.Касир ибн Қайс айтади: Мадинадан бир киши Дамашқда бўлган Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига келди. У: «Сени нима олиб келди, эй биродарим?» деди. У: «Сизни Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилар экансиз, деб менга етиб келган бир ҳадис», деди. У: «Савдо учун келмадингми?» деди. У: «Йўқ», деди. У: «Бирор ҳожат учун келмадингми?» деди. У: «Йўқ», деди. У: «Фақат шу ҳадисни талаб қилиб келдингми?» деди. У: «Ҳа», деди. Шунда у деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Ким илм излаб бирон йўлга юрса, Аллоҳ уни жаннатга элтадиган йўлга солади. Албатта, фаришталар илм талабгоридан рози бўлиб, унга қанотларини қўядилар. Албатта, олим учун осмонлар ва ердагилар, ҳатто сувдаги балиқлар ҳам мағфират сўрайдилар. Олимнинг обиддан афзаллиги ойнинг бошқа юлдузлардан афзаллиги кабидир. Албатта, олимлар пайғамбарларнинг ворисларидир. Пайғамбарлар динор ҳам, дирҳам ҳам мерос қолдирмаганлар, фақат илмни мерос қолдирганлар. Ким уни олса, тўла насиба олибди». Бизга ал-Ҳакам ибн Мусо айтди: Ибн Айёш бизга айтди, у Осим ибн Ражо ибн Ҳайвадан, у Довуд ибн Жамилдан, у Касир ибн Қайсдан (ривоят қилди). У: Мадинадан бир киши келди, деди — ва унинг маъносини зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيَّ يُحَدِّثُأَنَّ رَجُلًا أَمَرَتْهُ أُمُّهُ أَوْ أَبُوهُ أَوْ كِلَاهُمَا قَالَ شُعْبَةُ يَقُولُ ذَلِكَ أَنْ يُطَلِّقَ امْرَأَتَهُ فَجَعَلَ عَلَيْهِ مِائَةَ مُحَرَّرٍ فَأَتَى أَبَا الدَّرْدَاءِ فَإِذَا هُوَ يُصَلِّي الضُّحَى يُطِيلُهَا وَصَلَّى مَا بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَهُ أَبُو الدَّرْدَاءِ أَوْفِ نَذْرَكَ وَبَرَّ وَالِدَيْكَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْوَالِدُ أَوْسَطُ بَابِ الْجَنَّةِ فَحَافِظْ عَلَى الْوَالِدِ أَوْ اتْرُكْ

Abu Abdurahmon as-Sulamiy rivoyat qildiki, bir kishiga onasi yoki otasi — yoki ikkalasi ham; Shuʼba: shunday deydi, dedi — xotinini taloq qilishga buyurdi. U esa oʻziga yuzta qul ozod qilishni vojib etib qoʻydi. Soʻng u Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning oldiga keldi. Qarasa, u zuho namozini uzoq qilib oʻqiyotgan, peshin bilan asr orasida ham namoz oʻqiyotgan ekan. U undan soʻradi. Abu Dardo unga: «Nazringni bajo keltir va ota-onangga yaxshilik qil. Men Rasululloh ﷺning: ‹Ota jannat eshiklarining eng oʻrtadagisidir. Bas, otani saqla yoki tark et›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Абдураҳмон ас-Суламий ривоят қилдики, бир кишига онаси ёки отаси — ёки иккаласи ҳам; Шуъба: шундай дейди, деди — хотинини талоқ қилишга буюрди. У эса ўзига юзта қул озод қилишни вожиб этиб қўйди. Сўнг у Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келди. Қараса, у зуҳо намозини узоқ қилиб ўқиётган, пешин билан аср орасида ҳам намоз ўқиётган экан. У ундан сўради. Абу Дардо унга: «Назрингни бажо келтир ва ота-онангга яхшилик қил. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ота жаннат эшикларининг энг ўртадагисидир. Бас, отани сақла ёки тарк эт›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا إِسْحَاقَ يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا حَبِيبَةَ قَالَأَوْصَى رَجُلٌ بِدَنَانِيرَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَسُئِلَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَحَدَّثَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَثَلُ الَّذِي يُعْتِقُ أَوْ يَتَصَدَّقُ عِنْدَ مَوْتِهِ مَثَلُ الَّذِي يُهْدِي بَعْدَمَا يَشْبَعُقَالَ أَبُو حَبِيبَةَ فَأَصَابَنِي مِنْ ذَلِكَ شَيْءٌ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Alloh yoʻlida bir necha dinorni vasiyat qildi. Bu haqda Abu Dardodan soʻralganda, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib, u zot shunday deganlarini aytdi: «Oʻlim chogʻida qul ozod qiladigan yoki sadaqa qiladigan kishining misoli, toʻyib ovqatlangach hadya beradigan kishining misoli kabidir». Abu Habiba aytdi: Bundan menga bir narsa taʼsir qildi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Аллоҳ йўлида бир неча динорни васият қилди. Бу ҳақда Абу Дардодан сўралганда, у Набий ﷺдан ривоят қилиб, у зот шундай деганларини айтди: «Ўлим чоғида қул озод қиладиган ёки садақа қиладиган кишининг мисоли, тўйиб овқатлангач ҳадя берадиган кишининг мисоли кабидир». Абу Ҳабиба айтди: Бундан менга бир нарса таъсир қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي حَبِيبَةَ الطَّائِيِّ قَالَأَوْصَى إِلَيَّ أَخِي بِطَائِفَةٍ مِنْ مَالِهِ قَالَ فَلَقِيتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَقُلْتُ إِنَّ أَخِي أَوْصَانِي بِطَائِفَةٍ مِنْ مَالِهِ فَأَيْنَ أَضَعُهُ فِي الْفُقَرَاءِ أَوْ فِي الْمُجَاهِدِينَ أَوْ فِي الْمَسَاكِينَ قَالَ أَمَّا أَنَا فَلَوْ كُنْتُ لَمْ أَعْدِلْ بِالْمُجَاهِدِينَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَثَلُ الَّذِي يُعْتِقُ عِنْدَ الْمَوْتِ مَثَلُ الَّذِي يُهْدِي إِذَا شَبِعَ

Abu Habiba at-Toiy (rahimahulloh) aytadi: Akam molining bir qismini menga vasiyat qildi. Soʻng Abu Dardo (roziyallohu anhu)ni uchratib: «Akam molining bir qismini menga vasiyat qildi; uni qayerga qoʻyay — faqirlargami, mujohidlargami yoki miskinlargami?» dedim. U: «Menga kelsak, agar men boʻlsam, (uni) mujohidlarga teng qilmas edim. Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: ‹Oʻlim oldida (qul) ozod qiladigan kishining masali toʻyib boʻlgach hadya qiladigan kishining masaliga oʻxshaydi›», dedi.Абу Ҳабиба ат-Тоий (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Акам молининг бир қисмини менга васият қилди. Сўнг Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)ни учратиб: «Акам молининг бир қисмини менга васият қилди; уни қаерга қўяй — фақирларгами, мужоҳидларгами ёки мискинларгами?» дедим. У: «Менга келсак, агар мен бўлсам, (уни) мужоҳидларга тенг қилмас эдим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: ‹Ўлим олдида (қул) озод қиладиган кишининг масали тўйиб бўлгач ҳадя қиладиган кишининг масалига ўхшайди›», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ مُعَاوِيَةَ يَعْنِي ابْنَ صَالِحٍ عَنْ أَبِي الزَّاهِرِيَّةِ عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِأَنَّ رَجُلًا قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفِي كُلِّ صَلَاةٍ قِرَاءَةٌ قَالَ نَعَمْ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ وَجَبَتْ هَذِهِ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi: «Yo Rasululloh, har bir namozda qiroat bormi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Shunda ansorlardan bir kishi: «Bu vojib boʻldi», dedi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши: «Ё Расулуллоҳ, ҳар бир намозда қироат борми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Шунда ансорлардан бир киши: «Бу вожиб бўлди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ خُلَيْدٍ الْعَصَرِيِّ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا طَلَعَتْ شَمْسٌ قَطُّ إِلَّا بُعِثَ بِجَنْبَتَيْهَا مَلَكَانِ يُنَادِيَانِ يُسْمِعَانِ أَهْلَ الْأَرْضِ إِلَّا الثَّقَلَيْنِ يَا أَيُّهَا النَّاسُ هَلُمُّوا إِلَى رَبِّكُمْ فَإِنَّ مَا قَلَّ وَكَفَى خَيْرٌ مِمَّا كَثُرَ وَأَلْهَى وَلَا آبَتْ شَمْسٌ قَطُّ إِلَّا بُعِثَ بِجَنْبَتَيْهَا مَلَكَانِ يُنَادِيَانِ يُسْمِعَانِ أَهْلَ الْأَرْضِ إِلَّا الثَّقَلَيْنِ اللَّهُمَّ أَعْطِ مُنْفِقًا خَلَفًا وَأَعْطِ مُمْسِكًا مَالًا تَلَفًا

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Hech bir quyosh chiqmaydiki, uning ikki yonida ikki farishta yuborilib, ular jin va insdan boshqa yer ahliga eshittirib nido qilmasin: Ey insonlar, Robbingiz tomon kelinglar! Zero, oz boʻlib kifoya qiladigan narsa, koʻp boʻlib (Allohdan) gʻofil qiladigan narsadan yaxshiroqdir. Va hech bir quyosh botmaydiki, uning ikki yonida ikki farishta yuborilib, ular jin va insdan boshqa yer ahliga eshittirib nido qilmasin: Allohim, infoq qilguvchiga oʻrnini toʻldirib ber, molini ushlab qolguvchiga esa nobudgarchilik ber!»Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ҳеч бир қуёш чиқмайдики, унинг икки ёнида икки фаришта юборилиб, улар жин ва инсдан бошқа ер аҳлига эшиттириб нидо қилмасин: Эй инсонлар, Роббингиз томон келинглар! Зеро, оз бўлиб кифоя қиладиган нарса, кўп бўлиб (Аллоҳдан) ғофил қиладиган нарсадан яхшироқдир. Ва ҳеч бир қуёш ботмайдики, унинг икки ёнида икки фаришта юборилиб, улар жин ва инсдан бошқа ер аҳлига эшиттириб нидо қилмасин: Аллоҳим, инфоқ қилгувчига ўрнини тўлдириб бер, молини ушлаб қолгувчига эса нобудгарчилик бер!»

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا الْفَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ أَبِي حَلْبَسٍ عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَرَغَ إِلَى كُلِّ عَبْدٍ مِنْ خَلْقِهِ مِنْ خَمْسٍ مِنْ أَجَلِهِ وَعَمَلِهِ وَمَضْجَعِهِ وَأَثَرِهِ وَرِزْقِهِ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh azza va jalla Oʻzi yaratgan har bir banda uchun beshtasini belgilab qoʻygan: ajalini, amalini, yotar joyini, (yurar) izini va rizqini», dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Ўзи яратган ҳар бир банда учун бештасини белгилаб қўйган: ажалини, амалини, ётар жойини, (юрар) изини ва ризқини», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ يَحْيَى الدِّمَشْقِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ صُبَيْحٍ الْمُرِّيُّ قَاضِي الْبَلْقَاءِ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَ أُمَّ الدَّرْدَاءِ تُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَرَغَ اللَّهُ إِلَى كُلِّ عَبْدٍ مِنْ خَمْسٍ مِنْ أَجَلِهِ وَرِزْقِهِ وَأَثَرِهِ وَشَقِيٍّ أَمْ سَعِيدٍ

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Alloh har bir banda uchun beshtasini belgilab qoʻygan: ajalini, rizqini, (yurar) izini va baxtsizmi yoki baxtlimi (ekanini)».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ ҳар бир банда учун бештасини белгилаб қўйган: ажалини, ризқини, (юрар) изини ва бахтсизми ёки бахтлими (эканини)».

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَهْرَامٍ حَدَّثَنَا شَهْرُ بْنُ حَوْشَبٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ غَنْمٍ أَنَّهُزَارَ أَبَا الدَّرْدَاءِ بِحِمْصَ فَمَكَثَ عِنْدَهُ لَيَالِيَ وَأَمَرَ بِحِمَارِهِ فَأُوكِفَ فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ مَا أَرَانِي إِلَّا مُتَّبِعَكَ فَأَمَرَ بِحِمَارِهِ فَأُسْرِجَ فَسَارَا جَمِيعًا عَلَى حِمَارَيْهِمَا فَلَقِيَا رَجُلًا شَهِدَ الْجُمُعَةَ بِالْأَمْسِ عِنْدَ مُعَاوِيَةَ بِالْجَابِيَةِ فَعَرَفَهُمَا الرَّجُلُ وَلَمْ يَعْرِفَاهُ فَأَخْبَرَهُمَا خَبَرَ النَّاسِ ثُمَّ إِنَّ الرَّجُلَ قَالَ وَخَبَرٌ آخَرُ كَرِهْتُ أَنْ أُخْبِرَكُمَا أُرَاكُمَا تَكْرَهَانِهِ فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ فَلَعَلَّ أَبَا ذَرٍّ نُفِيَ قَالَ نَعَمْ وَاللَّهِ فَاسْتَرْجَعَ أَبُو الدَّرْدَاءِ وَصَاحِبُهُ قَرِيبًا مِنْ عَشْرِ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ ارْتَقِبْهُمْ وَاصْطَبِرْ كَمَا قِيلَ لِأَصْحَابِ النَّاقَةِ اللَّهُمَّ إِنْ كَذَّبُوا أَبَا ذَرٍّ فَإِنِّي لَا أُكَذِّبُهُ اللَّهُمَّ وَإِنْ اتَّهَمُوهُ فَإِنِّي لَا أَتَّهِمُهُ اللَّهُمَّ وَإِنْ اسْتَغَشُّوهُ فَإِنِّي لَا أَسْتَغِشُّهُ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْتَمِنُهُ حِينَ لَا يَأْتَمِنُ أَحَدًا وَيُسِرُّ إِلَيْهِ حِينَ لَا يُسِرُّ إِلَى أَحَدٍ أَمَا وَالَّذِي نَفْسُ أَبِي الدَّرْدَاءِ بِيَدِهِ لَوْ أَنَّ أَبَا ذَرٍّ قَطَعَ يَمِينِي مَا أَبْغَضْتُهُ بَعْدَ الَّذِي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا أَظَلَّتْ الْخَضْرَاءُ وَلَا أَقَلَّتْ الْغَبْرَاءُ مِنْ ذِي لَهْجَةٍ أَصْدَقَ مِنْ أَبِي ذَرٍّ

Abdurahmon ibn Gʻanm rivoyat qildiki, u Himsda Abu Dardo (roziyallohu anhu)ni ziyorat qilib, uning huzurida bir necha kecha turdi. Soʻng u eshagini (tayyorlashni) buyurdi va unga toʻqim urildi. Shunda Abu Dardo: «Men ham seni kuzatib boradiganga oʻxshayman», dedi va oʻz eshagini (tayyorlashni) buyurdi, unga egar urildi. Ikkalasi eshaklarida birga yoʻlga chiqdilar. Soʻng ular kecha Jobiyada Muoviyaning huzurida jumʼada hozir boʻlgan bir kishini uchratishdi. U kishi ikkalasini tanidi, ikkalasi esa uni tanimadi. U ikkalasiga odamlarning xabarini aytib berdi. Soʻng u kishi: «Yana bir xabar bor, uni sizlarga aytishni yoqtirmadim; sizlar uni yoqtirmasangiz kerak, deb oʻylayman», dedi. Abu Dardo: «Balki Abu Zar surgun qilingandir?» dedi. U: «Ha, Allohga qasamki», dedi. Shunda Abu Dardo va uning hamrohi oʻn martacha ‹Innaa lillaahi va innaa ilayhi rojiʼuun›, deyishdi. Soʻng Abu Dardo dedi: «Tuya sohiblariga aytilganidek, ularni kuzatib tur va sabr qil. Allohim, agar ular Abu Zarni yolgʻonchi qilsalar, men uni yolgʻonchi qilmayman. Allohim, agar ular uni aybdor sanasalar, men uni aybdor sanamayman. Allohim, agar ular uni xiyonatkor sanasalar, men uni xiyonatkor sanamayman. Chunki Rasululloh ﷺ hech kimga ishonmagan paytlarida unga ishonar, hech kimga sir aytmagan paytlarida unga sir aytar edilar. Ogoh boʻlinglar! Abu Dardoning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar Abu Zar oʻng qoʻlimni kessa ham, men Rasululloh ﷺning: ‹Abu Zardan koʻra rostgoʻyroq til sohibini koʻk (osmon) soyalantirmagan va (yer) koʻtarmagan›, deganlarini eshitganimdan keyin uni yomon koʻrmayman».Абдураҳмон ибн Ғанм ривоят қилдики, у Ҳимсда Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)ни зиёрат қилиб, унинг ҳузурида бир неча кеча турди. Сўнг у эшагини (тайёрлашни) буюрди ва унга тўқим урилди. Шунда Абу Дардо: «Мен ҳам сени кузатиб борадиганга ўхшайман», деди ва ўз эшагини (тайёрлашни) буюрди, унга эгар урилди. Иккаласи эшакларида бирга йўлга чиқдилар. Сўнг улар кеча Жобияда Муовиянинг ҳузурида жумъада ҳозир бўлган бир кишини учратишди. У киши иккаласини таниди, иккаласи эса уни танимади. У иккаласига одамларнинг хабарини айтиб берди. Сўнг у киши: «Яна бир хабар бор, уни сизларга айтишни ёқтирмадим; сизлар уни ёқтирмасангиз керак, деб ўйлайман», деди. Абу Дардо: «Балки Абу Зар сургун қилингандир?» деди. У: «Ҳа, Аллоҳга қасамки», деди. Шунда Абу Дардо ва унинг ҳамроҳи ўн мартача ‹Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи рожиъуун›, дейишди. Сўнг Абу Дардо деди: «Туя соҳибларига айтилганидек, уларни кузатиб тур ва сабр қил. Аллоҳим, агар улар Абу Зарни ёлғончи қилсалар, мен уни ёлғончи қилмайман. Аллоҳим, агар улар уни айбдор санасалар, мен уни айбдор санамайман. Аллоҳим, агар улар уни хиёнаткор санасалар, мен уни хиёнаткор санамайман. Чунки Расулуллоҳ ﷺ ҳеч кимга ишонмаган пайтларида унга ишонар, ҳеч кимга сир айтмаган пайтларида унга сир айтар эдилар. Огоҳ бўлинглар! Абу Дардонинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар Абу Зар ўнг қўлимни кесса ҳам, мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Абу Зардан кўра ростгўйроқ тил соҳибини кўк (осмон) соялантирмаган ва (ер) кўтармаган›, деганларини эшитганимдан кейин уни ёмон кўрмайман».

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَرْطَاةَ قَالَ سَمِعْتُ جُبَيْرَ بْنَ نُفَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فُسْطَاطُ الْمُسْلِمِينَ يَوْمَ الْمَلْحَمَةِ الْغُوطَةُ إِلَى جَانِبِ مَدِينَةٍ يُقَالُ لَهَا دِمَشْقُ

Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Katta jang (malhama) kuni musulmonlarning qoʻrgʻoni Gʻutada — Dimashq deb ataladigan shahar yonida boʻladi».Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Катта жанг (малҳама) куни мусулмонларнинг қўрғони Ғутада — Димашқ деб аталадиган шаҳар ёнида бўлади».

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ قَالَأَتَى رَجُلٌ أَبَا الدَّرْدَاءِ فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي بِنْتُ عَمِّي وَأَنَا أُحِبُّهَا وَإِنَّ وَالِدَتِي تَأْمُرُنِي أَنْ أُطَلِّقَهَا فَقَالَ لَا آمُرُكَ أَنْ تُطَلِّقَهَا وَلَا آمُرُكَ أَنْ تَعْصِيَ وَالِدَتَكَ وَلَكِنْ أُحَدِّثُكَ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْوَالِدَةَ أَوْسَطُ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ فَإِنْ شِئْتَ فَأَمْسِكْ وَإِنْ شِئْتَ فَدَعْ

Abu Abdurahmon as-Sulamiy aytdi: Bir kishi Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning oldiga kelib: «Xotinim amakimning qizi, men uni sevaman. Onam esa meni uni taloq qilishga buyurmoqda», dedi. U: «Men seni uni taloq qilishga ham buyurmayman, onangga osiy boʻlishga ham buyurmayman. Lekin men senga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisimni aytib beray. Men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta, ona jannat eshiklarining eng oʻrtadagisidir. Xohlasang, ushlab qol, xohlasang, tark et›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Абдураҳмон ас-Суламий айтди: Бир киши Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келиб: «Хотиним амакимнинг қизи, мен уни севаман. Онам эса мени уни талоқ қилишга буюрмоқда», деди. У: «Мен сени уни талоқ қилишга ҳам буюрмайман, онангга осий бўлишга ҳам буюрмайман. Лекин мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисимни айтиб берай. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта, она жаннат эшикларининг энг ўртадагисидир. Хоҳласанг, ушлаб қол, хоҳласанг, тарк эт›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ اللَّيْثِيُّ أَبُو ضَمْرَةَ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَزْدِيِّ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ} فَأَمَّا الَّذِينَ سَبَقُوا بِالْخَيْرَاتِ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسَابٍ وَأَمَّا الَّذِينَ اقْتَصَدُوا فَأُولَئِكَ يُحَاسَبُونَ حِسَابًا يَسِيرًا وَأَمَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ يُحْبَسُونَ فِي طُولِ الْمَحْشَرِ ثُمَّ هُمْ الَّذِينَ تَلَافَاهُمْ اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ فَهُمْ الَّذِينَ يَقُولُونَ {الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ إِلَى قَوْلِهِ لُغُوبٌ}

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Alloh azza va jalla: {Soʻngra Biz bandalarimizdan Oʻzimiz saylab olganlarni Kitobga voris qildik. Bas, ulardan oʻziga zulm qilguvchisi bor, ulardan oʻrtachasi bor va ulardan Allohning izni bilan yaxshiliklarda oʻzib ketguvchisi bor}, dedi. Yaxshiliklarda oʻzib ketganlarga kelsak, ular hisobsiz jannatga kiradiganlardir. Oʻrtacha boʻlganlarga kelsak, ular yengil hisob bilan hisob qilinadilar. Oʻzlariga zulm qilganlarga kelsak, ular mahsharning uzunligi davomida ushlab turiladilar, soʻngra Alloh Oʻz rahmati bilan ularni qutqaradi. Bas, ular: {Bizdan gʻam-qaygʻuni ketkazgan Allohga hamd boʻlsin. Albatta, Robbimiz magʻfiratli, shukrni qabul qilguvchidir} — Uning {charchoq} degan soʻzigacha — deydiganlardir».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ азза ва жалла: {Сўнгра Биз бандаларимиздан Ўзимиз сайлаб олганларни Китобга ворис қилдик. Бас, улардан ўзига зулм қилгувчиси бор, улардан ўртачаси бор ва улардан Аллоҳнинг изни билан яхшиликларда ўзиб кетгувчиси бор}, деди. Яхшиликларда ўзиб кетганларга келсак, улар ҳисобсиз жаннатга кирадиганлардир. Ўртача бўлганларга келсак, улар енгил ҳисоб билан ҳисоб қилинадилар. Ўзларига зулм қилганларга келсак, улар маҳшарнинг узунлиги давомида ушлаб туриладилар, сўнгра Аллоҳ Ўз раҳмати билан уларни қутқаради. Бас, улар: {Биздан ғам-қайғуни кетказган Аллоҳга ҳамд бўлсин. Албатта, Роббимиз мағфиратли, шукрни қабул қилгувчидир} — Унинг {чарчоқ} деган сўзигача — дейдиганлардир».

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ الْجُهَنِيِّ عَنْ أَبِيهِأَنَّهُ دَخَلَ عَلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ فَقَالَ بِالصِّحَّةِ لَا بِالْمَرَضِ فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الصُّدَاعَ وَالْمَلِيلَةَ لَا تَزَالُ بِالْمُؤْمِنِ وَإِنَّ ذَنْبَهُ مِثْلُ أُحُدٍ فَمَا تَدَعُهُ وَعَلَيْهِ مِنْ ذَلِكَ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ

Sahl ibn Muoz ibn Anas al-Juhaniy otasidan rivoyat qiladiki, u Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdi va: «Kasallik bilan emas, sogʻliq bilan (boʻling)», dedi. Shunda Abu Dardo dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Albatta, bosh ogʻrigʻi va isitma moʻminni tark etmaydi; uning gunohi Uhud (togʻi)day boʻlsa ham, uni faqat ustida xantal donasi ogʻirligicha (gunoh) qolgan holda tark etadi».Саҳл ибн Муоз ибн Анас ал-Жуҳаний отасидан ривоят қиладики, у Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирди ва: «Касаллик билан эмас, соғлиқ билан (бўлинг)», деди. Шунда Абу Дардо деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта, бош оғриғи ва иситма мўминни тарк этмайди; унинг гуноҳи Уҳуд (тоғи)дай бўлса ҳам, уни фақат устида хантал донаси оғирлигича (гуноҳ) қолган ҳолда тарк этади».

حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ حَرْبِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ اغْتَسَلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلَبِسَ ثِيَابَهُ وَمَسَّ طِيبًا إِنْ كَانَ عِنْدَهُ ثُمَّ مَشَى إِلَى الْجُمُعَةِ وَعَلَيْهِ السَّكِينَةُ وَلَمْ يَتَخَطَّ أَحَدًا وَلَمْ يُؤْذِهِ وَرَكَعَ مَا قُضِيَ لَهُ ثُمَّ انْتَظَرَ حَتَّى يَنْصَرِفَ الْإِمَامُ غُفِرَ لَهُ مَا بَيْنَ الْجُمُعَتَيْنِ

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim jumʼa kuni gʻusl qilsa, kiyimlarini kiysa, agar huzurida boʻlsa xushboʻylik surtsa, soʻng vazminlik bilan jumʼaga borsa, hech kimning ustidan hatlab oʻtmasa va unga ozor bermasa, oʻziga taqdir qilinganicha (nafl) namoz oʻqisa, soʻngra imom (xutbadan) qaytgunicha kutsa, unga ikki jumʼa orasidagi (gunohlari) magʻfirat qilinadi».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким жумъа куни ғусл қилса, кийимларини кийса, агар ҳузурида бўлса хушбўйлик суртса, сўнг вазминлик билан жумъага борса, ҳеч кимнинг устидан ҳатлаб ўтмаса ва унга озор бермаса, ўзига тақдир қилинганича (нафл) намоз ўқиса, сўнгра имом (хутбадан) қайтгунича кутса, унга икки жумъа орасидаги (гуноҳлари) мағфират қилинади».

حَدَّثَنَا مَكِّيٌّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ حَرْبِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا عَلَى الْمِنْبَرِ فَخَطَبَ النَّاسَ وَتَلَا آيَةً وَإِلَى جَنْبِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ فَقُلْتُ لَهُ يَا أُبَيُّ مَتَى أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ قَالَ فَأَبَى أَنْ يُكَلِّمَنِي ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَبَى أَنْ يُكَلِّمَنِي حَتَّى نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لِي أُبَيٌّ مَا لَكَ مِنْ جُمُعَتِكَ إِلَّا مَا لَغَيْتَ فَلَمَّا انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جِئْتُهُ فَأَخْبَرْتُهُ فَقُلْتُ أَيْ رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تَلَوْتَ آيَةً وَإِلَى جَنْبِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ فَسَأَلْتُهُ مَتَى أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ فَأَبَى أَنْ يُكَلِّمَنِي حَتَّى إِذَا نَزَلْتَ زَعَمَ أُبَيٌّ أَنَّهُ لَيْسَ لِي مِنْ جُمُعَتِي إِلَّا مَا لَغَيْتُ فَقَالَ صَدَقَ أُبَيٌّ فَإِذَا سَمِعْتَ إِمَامَكَ يَتَكَلَّمُ فَأَنْصِتْ حَتَّى يَفْرُغَ

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kuni Rasululloh ﷺ minbarga oʻtirib odamlarga xutba qildilar va bir oyatni tilovat qildilar. Yonimda Ubay ibn Kaʼb bor edi. Men unga: «Ey Ubay, bu oyat qachon nozil boʻlgan?» dedim. U men bilan gaplashishdan bosh tortdi. Soʻng yana soʻradim, u yana men bilan gaplashishdan bosh tortdi — toki Rasululloh ﷺ (minbardan) tushdilar. Shunda Ubay menga: «Sening jumʼangdan senga behuda gapirganingdan boshqa narsa yoʻq», dedi. Rasululloh ﷺ (namozdan) qaytganlarida, men u zotning huzurlariga borib xabar berdim va: «Ey Allohning Rasuli, siz bir oyatni tilovat qildingiz, yonimda esa Ubay ibn Kaʼb bor edi. Men undan bu oyat qachon nozil boʻlganini soʻradim, u men bilan gaplashishdan bosh tortdi. Siz (minbardan) tushganingizda esa Ubay: jumʼamdan menga behuda gapirganimdan boshqa narsa yoʻq, deb daʼvo qildi», dedim. U zot: «Ubay rost aytdi. Imomingni gapirayotganini eshitsang, u tugatgunicha jim tur», dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ минбарга ўтириб одамларга хутба қилдилар ва бир оятни тиловат қилдилар. Ёнимда Убай ибн Каъб бор эди. Мен унга: «Эй Убай, бу оят қачон нозил бўлган?» дедим. У мен билан гаплашишдан бош тортди. Сўнг яна сўрадим, у яна мен билан гаплашишдан бош тортди — токи Расулуллоҳ ﷺ (минбардан) тушдилар. Шунда Убай менга: «Сенинг жумъангдан сенга беҳуда гапирганингдан бошқа нарса йўқ», деди. Расулуллоҳ ﷺ (намоздан) қайтганларида, мен у зотнинг ҳузурларига бориб хабар бердим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз бир оятни тиловат қилдингиз, ёнимда эса Убай ибн Каъб бор эди. Мен ундан бу оят қачон нозил бўлганини сўрадим, у мен билан гаплашишдан бош тортди. Сиз (минбардан) тушганингизда эса Убай: жумъамдан менга беҳуда гапирганимдан бошқа нарса йўқ, деб даъво қилди», дедим. У зот: «Убай рост айтди. Имомингни гапираётганини эшитсанг, у тугатгунича жим тур», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ أَبِي وَعَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَرْطَاةَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَبْغُونِي ضُعَفَاءَكُمْ فَإِنَّكُمْ إِنَّمَا تُرْزَقُونَ وَتُنْصَرُونَ بِضُعَفَائِكُمْ

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Menga zaif (kuchsiz)laringizni topib bering; chunki sizlar faqat zaiflaringiz sababli rizqlanasiz va nusrat berilasiz».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Менга заиф (кучсиз)ларингизни топиб беринг; чунки сизлар фақат заифларингиз сабабли ризқланасиз ва нусрат бериласиз».

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ أَنَا بَقِيَّةُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ عُمَرَ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ شَيْخٍ يُكَنَّى أَبَا عَبْدِ الصَّمَدِ قَالَ سَمِعْتُ أُمَّ الدَّرْدَاءِ تَقُولُكَانَ أَبُو الدَّرْدَاءِ إِذَا حَدَّثَ حَدِيثًا تَبَسَّمَ فَقُلْتُ لَا يَقُولُ النَّاسُ إِنَّكَ أَيْ أَحْمَقُ فَقَالَ مَا رَأَيْتُ أَوْ مَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُ حَدِيثًا إِلَّا تَبَسَّمَ

Ummud-Dardo aytdi: Abu Dardo (roziyallohu anhu) bir hadis soʻzlaganida albatta tabassum qilar edi. Men unga: «Odamlar seni ahmoq deb qolmasin», dedim. U: «Men Rasululloh ﷺni bir hadis soʻzlaganlarida tabassum qilmagan holda koʻrmadim» — yoki: «eshitmadim» — dedi.Уммуд-Дардо айтди: Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) бир ҳадис сўзлаганида албатта табассум қилар эди. Мен унга: «Одамлар сени аҳмоқ деб қолмасин», дедим. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺни бир ҳадис сўзлаганларида табассум қилмаган ҳолда кўрмадим» — ёки: «эшитмадим» — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَاقِدٍ حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ حَدَّثَنِي أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلَانِيُّ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ إِذْ رَأَيْتُ عَمُودَ الْكِتَابِ احْتُمِلَ مِنْ تَحْتِ رَأْسِي فَظَنَنْتُ أَنَّهُ مَذْهُوبٌ بِهِ فَأَتْبَعْتُهُ بَصَرِي فَعُمِدَ بِهِ إِلَى الشَّامِ أَلَا وَإِنَّ الْإِيمَانَ حِينَ تَقَعُ الْفِتَنُ بِالشَّامِ

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men uxlab yotganimda, birdan Kitob ustunini boshim ostidan koʻtarib olinayotganini koʻrdim. Uni olib ketishmoqda, deb oʻyladim va uni koʻzim bilan kuzatdim. Bas, u Shom tomon olib borildi. Ogoh boʻlinglar! Albatta, fitnalar tushgan chogʻda imon Shomdadir».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен ухлаб ётганимда, бирдан Китоб устунини бошим остидан кўтариб олинаётганини кўрдим. Уни олиб кетишмоқда, деб ўйладим ва уни кўзим билан кузатдим. Бас, у Шом томон олиб борилди. Огоҳ бўлинглар! Албатта, фитналар тушган чоғда имон Шомдадир».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ عَنْ عُمَيْرِ بْنِ هَانِئٍ عَنْ أَبِي الْعَذْرَاءِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجِلُّوا اللَّهَ يَغْفِرْ لَكُمْقَالَ ابْنُ ثَوْبَانَ يَعْنِي أَسْلِمُوا

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Allohni ulugʻlanglar, U sizlarni magʻfirat qiladi», dedilar. Ibn Savbon: yaʼni taslim boʻlinglar, dedi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳни улуғланглар, У сизларни мағфират қилади», дедилар. Ибн Савбон: яъни таслим бўлинглар, деди.

حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ عُمَرَ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ قَالَتْكَانَ أَبُو الدَّرْدَاءِ لَا يُحَدِّثُ بِحَدِيثٍ إِلَّا تَبَسَّمَ فِيهِ فَقُلْتُ لَهُ إِنِّي أَخْشَى أَنْ يُحَمِّقَكَ النَّاسُ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُحَدِّثُ بِحَدِيثٍ إِلَّا تَبَسَّمَ

Ummud-Dardo aytdi: Abu Dardo (roziyallohu anhu) hech bir hadisni soʻzlamas edi, magar unda tabassum qilardi. Men unga: «Men odamlar seni ahmoqqa chiqarishlaridan qoʻrqaman», dedim. U: «Rasululloh ﷺ ham hech bir hadisni soʻzlamas edilar, magar tabassum qilardilar», dedi.Уммуд-Дардо айтди: Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) ҳеч бир ҳадисни сўзламас эди, магар унда табассум қиларди. Мен унга: «Мен одамлар сени аҳмоққа чиқаришларидан қўрқаман», дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам ҳеч бир ҳадисни сўзламас эдилар, магар табассум қилардилар», деди.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا زَبَّانُ عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِأَنَّهُ أَتَاهُ عَائِدًا فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ لِأَبِي بَعْدَ أَنْ سَلَّمَ عَلَيْهِ بِالصِّحَّةِ لَا بِالْوَجَعِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ يَقُولُ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا يَزَالُ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ بِهِ الْمَلِيلَةُ وَالصُّدَاعُ وَإِنَّ عَلَيْهِ مِنْ الْخَطَايَا لَأَعْظَمَ مِنْ أُحُدٍ حَتَّى يَتْرُكَهُ وَمَا عَلَيْهِ مِنْ الْخَطَايَا مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ

Sahl ibn Muoz otasidan rivoyat qiladiki, u Abu Dardo (roziyallohu anhu)ning huzuriga uni yoʻqlab bordi. Abu Dardo otamga salom berganidan keyin: «Ogʻriq bilan emas, sogʻliq bilan (boʻling)», dedi — buni uch marta aytdi. Soʻng dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Musulmon kishini isitma va bosh ogʻrigʻi tark etmaydi; ustidagi xatolari Uhuddan ham ulugʻroq boʻlsa-da, uni faqat ustida xantal donasi ogʻirligicha xato qolgan holda tark etadi».Саҳл ибн Муоз отасидан ривоят қиладики, у Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига уни йўқлаб борди. Абу Дардо отамга салом берганидан кейин: «Оғриқ билан эмас, соғлиқ билан (бўлинг)», деди — буни уч марта айтди. Сўнг деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Мусулмон кишини иситма ва бош оғриғи тарк этмайди; устидаги хатолари Уҳуддан ҳам улуғроқ бўлса-да, уни фақат устида хантал донаси оғирлигича хато қолган ҳолда тарк этади».

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَقَالَ رَسُولُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا أَوَّلُ مَنْ يُؤْذَنُ لَهُ بِالسُّجُودِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ يُؤْذَنُ لَهُ أَنْ يَرْفَعَ رَأْسَهُ فَأَنْظُرَ إِلَى بَيْنِ يَدَيَّ فَأَعْرِفَ أُمَّتِي مِنْ بَيْنِ الْأُمَمِ وَمِنْ خَلْفِي مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَمِينِي مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ شِمَالِي مِثْلُ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ تَعْرِفُ أُمَّتَكَ مِنْ بَيْنِ الْأُمَمِ فِيمَا بَيْنَ نُوحٍ إِلَى أُمَّتِكَ قَالَ هُمْ غُرٌّ مُحَجَّلُونَ مِنْ أَثَرِ الْوُضُوءِ لَيْسَ أَحَدٌ كَذَلِكَ غَيْرَهُمْ وَأَعْرِفُهُمْ أَنَّهُمْ يُؤْتَوْنَ كُتُبَهُمْ بِأَيْمَانِهِمْ وَأَعْرِفُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ ذُرِّيَّتُهُمْحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ شَكَّ فِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ أَوْ أَبَا الدَّرْدَاءِ قَالَ يَحْيَى فَيَقُولُ فَأَعْرِفُهُمْ أَنَّ نُورَهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ حَدَّثَنَا يَعْمَرُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا ذَرٍّ أَوْ أَبَا الدَّرْدَاءِ قَالَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا أَوَّلُ مَنْ يُؤْذَنُ لَهُ فِي السُّجُودِ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni sajda qilishga birinchi boʻlib menga izn beriladi va boshimni koʻtarishga ham birinchi boʻlib menga izn beriladi. Shunda oldimga qarayman-da, ummatlar orasidan oʻz ummatimni tanib olaman; orqamda ham xuddi shunday, oʻng tomonimda ham shunday va chap tomonimda ham shunday», dedilar. Bir kishi u zotga: ‹Yo Rasululloh, Nuhdan boshlab to oʻz ummatingizgacha boʻlgan ummatlar orasidan ummatingizni qanday tanib olasiz?› dedi. U zot: «Ular tahorat izidan yuzlari va qoʻl-oyoqlari nurli boʻladilar, ulardan boshqa hech kim bunday emas. Yana ularni kitoblari oʻng qoʻllariga berilishidan taniyman, hamda oldilarida yugurib yurgan zurriyotlaridan taniyman», dedilar. Yahyo ibn Ishoq bizga aytdi — u bunda shak qildi —: Men Abu Zardan yoki Abu Dardodan eshitdim, dedi. Yahyo: ‹Yana ularni oldilarida va oʻng tomonlarida yugurib borayotgan nurlaridan taniyman›, deydi, dedi. Yaʼmar bizga aytdi: Abdulloh ibn Lahiʼa bizga aytdi, Yazid ibn Abu Habib menga aytdi, u Abdurahmon ibn Jubayr ibn Nufayrdan (rivoyat qildi)ki, u Abu Zar yoki Abu Dardodan eshitdi. Ular: Rasululloh ﷺ: ‹Sajda qilishga birinchi boʻlib menga izn beriladi›, dedilar, deyishdi — va uning maʼnosini zikr qildi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни сажда қилишга биринчи бўлиб менга изн берилади ва бошимни кўтаришга ҳам биринчи бўлиб менга изн берилади. Шунда олдимга қарайман-да, умматлар орасидан ўз умматимни таниб оламан; орқамда ҳам худди шундай, ўнг томонимда ҳам шундай ва чап томонимда ҳам шундай», дедилар. Бир киши у зотга: ‹Ё Расулуллоҳ, Нуҳдан бошлаб то ўз умматингизгача бўлган умматлар орасидан умматингизни қандай таниб оласиз?› деди. У зот: «Улар таҳорат изидан юзлари ва қўл-оёқлари нурли бўладилар, улардан бошқа ҳеч ким бундай эмас. Яна уларни китоблари ўнг қўлларига берилишидан танийман, ҳамда олдиларида югуриб юрган зурриётларидан танийман», дедилар. Яҳё ибн Ишоқ бизга айтди — у бунда шак қилди —: Мен Абу Зардан ёки Абу Дардодан эшитдим, деди. Яҳё: ‹Яна уларни олдиларида ва ўнг томонларида югуриб бораётган нурларидан танийман›, дейди, деди. Яъмар бизга айтди: Абдуллоҳ ибн Лаҳиъа бизга айтди, Язид ибн Абу Ҳабиб менга айтди, у Абдураҳмон ибн Жубайр ибн Нуфайрдан (ривоят қилди)ки, у Абу Зар ёки Абу Дардодан эшитди. Улар: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Сажда қилишга биринчи бўлиб менга изн берилади›, дедилар, дейишди — ва унинг маъносини зикр қилди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرٍ أَنَّهُ سَمِعَ مِنْ أَبِي ذَرٍّ وَأَبِي الدَّرْدَاءِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنِّي لَأَعْرِفُ أُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ بَيْنِ الْأُمَمِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ تَعْرِفُ أُمَّتَكَ قَالَ أَعْرِفُهُمْ يُؤْتَوْنَ كُتُبَهُمْ بِأَيْمَانِهِمْ وَأَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ وَأَعْرِفُهُمْ بِنُورِهِمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ

Abdurahmon ibn Jubayr Abu Zar va Abu Dardo (roziyallohu anhumo)dan eshitdiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, men qiyomat kuni ummatimni ummatlar orasidan taniyman». Ular: «Yo Rasululloh, ummatingizni qanday taniysiz?» deyishdi. U zot: «Ularni kitoblari oʻng qoʻllariga berilishidan taniyman, ularni yuzlaridagi sajda izidan boʻlgan alomatlaridan taniyman va ularni oldilarida yugurib borayotgan nurlaridan taniyman», dedilar.Абдураҳмон ибн Жубайр Абу Зар ва Абу Дардо (розияллоҳу анҳумо)дан эшитдики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, мен қиёмат куни умматимни умматлар орасидан танийман». Улар: «Ё Расулуллоҳ, умматингизни қандай танийсиз?» дейишди. У зот: «Уларни китоблари ўнг қўлларига берилишидан танийман, уларни юзларидаги сажда изидан бўлган аломатларидан танийман ва уларни олдиларида югуриб бораётган нурларидан танийман», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ الْغَسَّانِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ حَكِيمُ بْنُ عُمَيْرٍ وحَبِيبُ بْنُ عُبَيْدٍ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَدَعُ رَجُلٌ مِنْكُمْ أَنْ يَعْمَلَ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَلْفَ حَسَنَةٍ حِينَ يُصْبِحُ يَقُولُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ مِائَةَ مَرَّةٍ فَإِنَّهُ أَلْفُ حَسَنَةٍ فَإِنَّهُ لَنْ يَعْمَلَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِثْلَ ذَلِكَ فِي يَوْمٍ مِنْ الذُّنُوبِ وَيَكُونُ مَا عَمِلَ مِنْ خَيْرٍ سِوَى ذَلِكَ وَافِرًا

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlardan bir kishi tongga chiqqanida Alloh azza va jalla uchun ming savob (hasana) ish qilishni tark etmasin: u yuz marta Subhaanallohi va bihamdihi, desin — zero bu ming savobdir. Chunki u, inshaalloh, bir kunda gunohlardan shunchasini qilmaydi va bundan boshqa qilgan yaxshiligi (unga) toʻlaligicha (yoziladi)».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлардан бир киши тонгга чиққанида Аллоҳ азза ва жалла учун минг савоб (ҳасана) иш қилишни тарк этмасин: у юз марта Субҳааналлоҳи ва биҳамдиҳи, десин — зеро бу минг савобдир. Чунки у, иншааллоҳ, бир кунда гуноҳлардан шунчасини қилмайди ва бундан бошқа қилган яхшилиги (унга) тўлалигича (ёзилади)».