حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الرِّجَالِ عَنْ شُرَحْبِيلَ قَالَأَخَذْتُ نُهَسًا بِالْأَسْوَافِ فَأَخَذَهُ مِنِّي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ فَأَرْسَلَهُ وَقَالَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَرَّمَ مَا بَيْنَ لَابَتَيْهَا

Shurahbil aytdi: Men Asvofda bir qushcha tutgan edim, Zayd ibn Sobit uni mendan olib, qoʻyib yubordi va: «Rasululloh ﷺ uning ikki toshloq oraligʻini harom qilganlarini bilmasmiding?» dedi.Шураҳбил айтди: Мен Асвофда бир қушча тутган эдим, Зайд ибн Собит уни мендан олиб, қўйиб юборди ва: «Расулуллоҳ ﷺ унинг икки тошлоқ оралиғини ҳаром қилганларини билмасмидинг?» деди.

حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ قَالَرَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا أَنْ تُبَاعَ بِخَرْصِهَا كَيْلًا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ aroyo savdosida uni taxminiy oʻlchovi bilan oʻlchov (kayl) evaziga sotishga ruxsat berdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ароё савдосида уни тахминий ўлчови билан ўлчов (кайл) эвазига сотишга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنِ الرُّكَيْنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمْ خَلِيفَتَيْنِ كِتَابُ اللَّهِ حَبْلٌ مَمْدُودٌ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ أَوْ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ وَعِتْرَتِي أَهْلُ بَيْتِي وَإِنَّهُمَا لَنْ يَتَفَرَّقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, men sizlarga ikki xalifani qoldirmoqdaman: Allohning Kitobi — u osmon bilan yer orasiga (yoki: osmondan yergacha) tortilgan arqondir, — va itratim — ahli baytim. Albatta, bu ikkisi havzda menga yetib kelgunlariga qadar bir-biridan ajralmaydilar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мен сизларга икки халифани қолдирмоқдаман: Аллоҳнинг Китоби — у осмон билан ер орасига (ёки: осмондан ергача) тортилган арқондир, — ва итратим — аҳли байтим. Албатта, бу иккиси ҳавзда менга етиб келгунларига қадар бир-биридан ажралмайдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَدَخَلَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ عَلَى مُعَاوِيَةَ فَحَدَّثَهُ حَدِيثًا فَأَمَرَ إِنْسَانًا أَنْ يَكْتُبَ فَقَالَ زَيْدٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ نَكْتُبَ شَيْئًا مِنْ حَدِيثِهِ فَمَحَاهُ

Abdulmuttalib ibn Abdulloh aytadi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) Muoviyaning huzuriga kirdi va unga bir hadis aytib berdi. U (Muoviya) bir kishiga uni yozishni buyurdi. Shunda Zayd: «Albatta, Rasululloh ﷺ oʻz hadislaridan biror narsani yozishimizdan qaytarganlar», dedi. Bas, u (yozilganni) oʻchirib tashladi.Абдулмутталиб ибн Абдуллоҳ айтади: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) Муовиянинг ҳузурига кирди ва унга бир ҳадис айтиб берди. У (Муовия) бир кишига уни ёзишни буюрди. Шунда Зайд: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ ўз ҳадисларидан бирор нарсани ёзишимиздан қайтарганлар», деди. Бас, у (ёзилганни) ўчириб ташлади.

قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ تَمَارَوْا فِي الْقِرَاءَةِ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَأَرْسَلُوا إِلَى خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ فَقَالَ قَالَ أَبِيقَامَ أَوْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُطِيلُ الْقِيَامَ وَيُحَرِّكُ شَفَتَيْهِفَقَدْ أَعْلَمُ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ إِلَّا لِقِرَاءَةٍ فَأَنَا أَفْعَلُ

Al-Muttalib ibn Abdulloh aytdi: Peshin va asrdagi qiroat xususida bahslashib qolishdi va Xorija ibn Zaydga (odam) yubordilar. U dedi: Otam aytdi: Rasululloh ﷺ qiyomni uzun qilar va lablarini qimirlatar edilar. Men bilamanki, bu faqat qiroat uchun boʻlgan; shuning uchun men ham shunday qilaman.Ал-Мутталиб ибн Абдуллоҳ айтди: Пешин ва асрдаги қироат хусусида баҳслашиб қолишди ва Хорижа ибн Зайдга (одам) юбордилар. У деди: Отам айтди: Расулуллоҳ ﷺ қиёмни узун қилар ва лабларини қимирлатар эдилар. Мен биламанки, бу фақат қироат учун бўлган; шунинг учун мен ҳам шундай қиламан.

قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا أَنْ تُبَاعَ بِخَرْصِهَا وَلَمْ يُرَخِّصْ فِي غَيْرِ ذَلِكَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ aroyoni taxminiy oʻlchovi bilan sotishga ruxsat berdilar, bundan boshqasiga esa ruxsat bermadilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ароёни тахминий ўлчови билан сотишга рухсат бердилар, бундан бошқасига эса рухсат бермадилар.

قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا النَّضْرِ يُحَدِّثُ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اتَّخَذَ حُجْرَةً فِي الْمَسْجِدِ مِنْ حَصِيرٍ فَصَلَّى فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيَالِيَ حَتَّى اجْتَمَعَ إِلَيْهِ نَاسٌ ثُمَّ فَقَدُوا صَوْتَهُ فَظَنُّوا أَنَّهُ قَدْ نَامَ فَجَعَلَ بَعْضُهُمْ يَتَنَحْنَحُ لِيَخْرُجَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ مَا زَالَ بِكُمْ الَّذِي رَأَيْتُ مِنْ صَنِيعِكُمْ حَتَّى خَشِيتُ أَنْ يُكْتَبَ عَلَيْكُمْ وَلَوْ كُتِبَ عَلَيْكُمْ مَا قُمْتُمْ بِهِ فَصَلُّوا أَيُّهَا النَّاسُ فِي بُيُوتِكُمْ فَإِنَّ أَفْضَلَ صَلَاةِ الْمَرْءِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا الصَّلَاةَ الْمَكْتُوبَةَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ masjidda boʻyradan bir hujra qilib oldilar. Rasululloh ﷺ unda bir necha kecha namoz oʻqidilar, hatto u zotning atroflariga odamlar toʻplandi. Soʻng ular u zotning ovozini eshitmay qolishdi va u zot uxlab qoldilar, deb oʻylashdi. Baʼzilari u zot oldilariga chiqsinlar, deb tomoq qira boshlashdi. Shunda u zot: «Men koʻrgan amalingiz davom etaverdi, hatto bu sizlarga farz qilib qoʻyilishidan qoʻrqdim. Agar sizlarga farz qilinganida, uni bajara olmas edingiz. Bas, ey odamlar, namozni oʻz uylaringizda oʻqinglar, chunki farz namozdan boshqa, kishining eng afzal namozi uning uyida (oʻqigan namozi)dir», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ масжидда бўйрадан бир ҳужра қилиб олдилар. Расулуллоҳ ﷺ унда бир неча кеча намоз ўқидилар, ҳатто у зотнинг атрофларига одамлар тўпланди. Сўнг улар у зотнинг овозини эшитмай қолишди ва у зот ухлаб қолдилар, деб ўйлашди. Баъзилари у зот олдиларига чиқсинлар, деб томоқ қира бошлашди. Шунда у зот: «Мен кўрган амалингиз давом этаверди, ҳатто бу сизларга фарз қилиб қўйилишидан қўрқдим. Агар сизларга фарз қилинганида, уни бажара олмас эдингиз. Бас, эй одамлар, намозни ўз уйларингизда ўқинглар, чунки фарз намоздан бошқа, кишининг энг афзал намози унинг уйида (ўқиган намози)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ نَافِعٍ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا بِخَرْصِهَا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aroyo savdosida (mevani daraxt boshidagi) taxminiy oʻlchovi bilan (sotishga) ruxsat berdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ароё савдосида (мевани дарахт бошидаги) тахминий ўлчови билан (сотишга) рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ فَأَخْبَرَهُمْ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yosh xurmoni quruq xurmoga sotishdan qaytardilar. Soʻng Zayd ibn Sobit ularga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ aroyoda ruxsat berganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ёш хурмони қуруқ хурмога сотишдан қайтардилар. Сўнг Зайд ибн Собит уларга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ ароёда рухсат берганлар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ هِشَامٍ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَتَسَحَّرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَرَجْنَا إِلَى الْمَسْجِدِ فَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ قُلْتُ كَمْ كَانَ بَيْنَهُمَا قَالَ قَدْرُ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan saharlik qildik, soʻng masjidga chiqdik va namozga iqoma aytildi. (Anas) aytdi: Men: «Ular oʻrtasida qancha (fursat) bor edi?» deb soʻradim. U: «Kishi ellik oyat oʻqiydigan miqdorcha», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан саҳарлик қилдик, сўнг масжидга чиқдик ва намозга иқома айтилди. (Анас) айтди: Мен: «Улар ўртасида қанча (фурсат) бор эди?» деб сўрадим. У: «Киши эллик оят ўқийдиган миқдорча», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ طَاوُسٍ عَنْ حُجْرٍ الْمَدَرِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ الْعُمْرَى لِلْوَارِثِ وَقَالَ مَرَّةً قَضَى بِالْعُمْرَى

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ umrbod inʼom qilingan narsani (uni olgan kishining) vorisiga tegishli qildilar. (Rovi) bir marta: «Umro haqida hukm qildilar», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ умрбод инъом қилинган нарсани (уни олган кишининг) ворисига тегишли қилдилар. (Рови) бир марта: «Умро ҳақида ҳукм қилдилар», деди.

حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ ثَابِتِ بْنِ عُبَيْدٍ قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُحْسِنُ السُّرْيَانِيَّةَ إِنَّهَا تَأْتِينِي كُتُبٌ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَتَعَلَّمْهَا فَتَعَلَّمْتُهَا فِي سَبْعَةَ عَشَرَ يَوْمًا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Suryoniy tilini yaxshi bilasanmi? Menga (shu tilda) xatlar kelmoqda», dedilar. Men: «Yoʻq», dedim. U zot: «Uni oʻrgan», dedilar. Bas, men uni oʻn yetti kunda oʻrgandim.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Сурёний тилини яхши биласанми? Менга (шу тилда) хатлар келмоқда», дедилар. Мен: «Йўқ», дедим. У зот: «Уни ўрган», дедилар. Бас, мен уни ўн етти кунда ўргандим.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍيَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا أَتَى رَجُلَانِ قَدْ اقْتَتَلَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنَكُمْ فَلَا تُكْرُوا الْمَزَارِعَ قَالَ فَسَمِعَ رَافِعٌ قَوْلَهُ لَا تُكْرُوا الْمَزَارِعَ

Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: «Alloh Rofiʼ ibn Xadijni magʻfirat qilsin! Vallohi, men hadisni undan koʻra yaxshiroq bilaman. (Rasululloh ﷺning huzurlariga) bir-biri bilan urishib qolgan ikki kishi keldi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Agar sizlarning holatingiz shunday boʻlsa, ekinzorlarni ijaraga bermangiz›, dedilar». (Rovi) aytdi: Bas, Rofiʼ u zotning: «Ekinzorlarni ijaraga bermangiz», degan soʻzlarini eshitdi.Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У деди: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: «Аллоҳ Рофиъ ибн Хадижни мағфират қилсин! Валлоҳи, мен ҳадисни ундан кўра яхшироқ биламан. (Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига) бир-бири билан уришиб қолган икки киши келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар сизларнинг ҳолатингиз шундай бўлса, экинзорларни ижарага бермангиз›, дедилар». (Рови) айтди: Бас, Рофиъ у зотнинг: «Экинзорларни ижарага бермангиз», деган сўзларини эшитди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا أَبُو سِنَانٍ سَعِيدُ بْنُ سِنَانٍ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ الدَّيْلَمِيِّ قَالَلَقِيتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ فَقُلْتُ يَا أَبَا الْمُنْذِرِ إِنَّهُ قَدْ وَقَعَ فِي نَفْسِي شَيْءٌ مِنْ هَذَا الْقَدَرِ فَحَدِّثْنِي بِشَيْءٍ لَعَلَّهُ يَذْهَبُ مِنْ قَلْبِي قَالَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ عَذَّبَ أَهْلَ سَمَوَاتِهِ وَأَهْلَ أَرْضِهِ لَعَذَّبَهُمْ وَهُوَ غَيْرُ ظَالِمٍ لَهُمْ وَلَوْ رَحِمَهُمْ كَانَتْ رَحْمَتُهُ لَهُمْ خَيْرًا مِنْ أَعْمَالِهِمْ وَلَوْ أَنْفَقْتَ جَبَلَ أُحُدٍ ذَهَبًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مَا قَبِلَهُ اللَّهُ مِنْكَ حَتَّى تُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ وَتَعْلَمَ أَنَّ مَا أَصَابَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَكَ وَمَا أَخْطَأَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَكَ وَلَوْ مِتَّ عَلَى غَيْرِ ذَلِكَ لَدَخَلْتَ النَّارَقَالَ فَأَتَيْتُ حُذَيْفَةَ فَقَالَ لِي مِثْلَ ذَلِكَ وَأَتَيْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ فَقَالَ لِي مِثْلَ ذَلِكَ وَأَتَيْتُ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ فَحَدَّثَنِي عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَ ذَلِكَ

Ibn ad-Daylamiy aytdi: Men Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) huzuriga kelib: «Ey Abul-Munzir, koʻnglimga bu taqdir xususida bir narsa tushib qoldi, menga bir narsa aytib bering, shoyad u qalbimdan ketsa», dedim. U: «Agar Alloh osmonlari ahlini va yer ahlini azoblasa, ularni azoblaydi, ammo U ularga zulm qilguvchi boʻlmaydi. Agar ularga rahm qilsa, Uning rahmati ularga oʻz amallaridan koʻra yaxshiroqdir. Agar sen Uhud togʻicha oltinni Alloh azza va jalla yoʻlida sarflasang ham, taqdirga iymon keltirmaguncha hamda senga yetgan narsa seni chetlab oʻtmasligini va seni chetlab oʻtgan narsa senga yetmasligini bilmaguncha, Alloh uni sendan qabul qilmaydi. Agar shundan boshqa (eʼtiqod) ustida oʻlsang, doʻzaxga kirasan», dedi. (Ibn ad-Daylamiy) aytdi: Soʻng men Huzayfa huzuriga keldim, u ham menga shunga oʻxshashini aytdi. Ibn Masʼud huzuriga keldim, u ham menga shunga oʻxshashini aytdi. Zayd ibn Sobit huzuriga keldim, u menga Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini aytib berdi.Ибн ад-Дайламий айтди: Мен Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келиб: «Эй Абул-Мунзир, кўнглимга бу тақдир хусусида бир нарса тушиб қолди, менга бир нарса айтиб беринг, шояд у қалбимдан кетса», дедим. У: «Агар Аллоҳ осмонлари аҳлини ва ер аҳлини азобласа, уларни азоблайди, аммо У уларга зулм қилгувчи бўлмайди. Агар уларга раҳм қилса, Унинг раҳмати уларга ўз амалларидан кўра яхшироқдир. Агар сен Уҳуд тоғича олтинни Аллоҳ азза ва жалла йўлида сарфласанг ҳам, тақдирга иймон келтирмагунча ҳамда сенга етган нарса сени четлаб ўтмаслигини ва сени четлаб ўтган нарса сенга етмаслигини билмагунча, Аллоҳ уни сендан қабул қилмайди. Агар шундан бошқа (эътиқод) устида ўлсанг, дўзахга кирасан», деди. (Ибн ад-Дайламий) айтди: Сўнг мен Ҳузайфа ҳузурига келдим, у ҳам менга шунга ўхшашини айтди. Ибн Масъуд ҳузурига келдим, у ҳам менга шунга ўхшашини айтди. Зайд ибн Собит ҳузурига келдим, у менга Набий ﷺдан шунга ўхшашини айтиб берди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ مِنْ وَلَدِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ خَرَجَ مِنْ عِنْدِ مَرْوَانَ نَحْوًا مِنْ نِصْفِ النَّهَارِ فَقُلْنَا مَا بَعَثَ إِلَيْهِ السَّاعَةَ إِلَّا لِشَيْءٍ سَأَلَهُ عَنْهُ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ أَجَلْ سَأَلَنَا عَنْ أَشْيَاءَ سَمِعْتُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا حَدِيثًا فَحَفِظَهُ حَتَّى يُبَلِّغَهُ غَيْرَهُ فَإِنَّهُ رُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ لَيْسَ بِفَقِيهٍ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ ثَلَاثُ خِصَالٍ لَا يَغِلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبُ مُسْلِمٍ أَبَدًا إِخْلَاصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ وَمُنَاصَحَةُ وُلَاةِ الْأَمْرِ وَلُزُومُ الْجَمَاعَةِ فَإِنَّ دَعْوَتَهُمْ تُحِيطُ مِنْ وَرَائِهِمْ وَقَالَ مَنْ كَانَ هَمُّهُ الْآخِرَةَ جَمَعَ اللَّهُ شَمْلَهُ وَجَعَلَ غِنَاهُ فِي قَلْبِهِ وَأَتَتْهُ الدُّنْيَا وَهِيَ رَاغِمَةٌ وَمَنْ كَانَتْ نِيَّتُهُ الدُّنْيَا فَرَّقَ اللَّهُ عَلَيْهِ ضَيْعَتَهُ وَجَعَلَ فَقْرَهُ بَيْنَ عَيْنَيْهِ وَلَمْ يَأْتِهِ مِنْ الدُّنْيَا إِلَّا مَا كُتِبَ لَهُ وَسَأَلَنَا عَنْ الصَّلَاةِ الْوُسْطَى وَهِيَ الظُّهْرُ

Abon ibn Usmon aytdi: Zayd ibn Sobit kunduzning yarmi chogʻida Marvonning huzuridan chiqdi. Biz: «Uni bu paytda faqat biror narsani soʻrash uchun chaqirgan boʻlsa kerak», dedik. Men turib, uning oldiga borib soʻradim. U: «Ha, u bizdan men Rasululloh ﷺdan eshitgan narsalar haqida soʻradi. Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Bizdan bir hadis eshitib, uni boshqasiga yetkazguncha yodlab yurgan kishining yuzini Alloh yorugʻ qilsin! Zero, fiqhni koʻtarib yurgan baʼzi kishilar faqih boʻlmaydi; fiqhni oʻzidan koʻra faqihroq kishiga koʻtarib boruvchilar ham koʻpdir. Uch xislat borki, ularda musulmon kishining qalbi hech qachon xiyonat qilmaydi: amalni Alloh uchun ixlos bilan qilish, ish boshliqlariga nasihat qilish va jamoatga yopishish — chunki ularning daʼvati ortlaridagilarni ham qamrab oladi›», dedi. Yana u zot: «Kimning gʻami oxirat boʻlsa, Alloh uning ishini jamlaydi, boyligini qalbiga soladi va dunyo unga xor holda keladi. Kimning niyati dunyo boʻlsa, Alloh uning ishini tarqatib yuboradi, faqirligini koʻzi oldiga qoʻyadi va unga dunyodan faqat oʻziga yozilgani keladi», dedilar. Va u bizdan oʻrtancha namoz haqida soʻradi — u peshindir.Абон ибн Усмон айтди: Зайд ибн Собит кундузнинг ярми чоғида Марвоннинг ҳузуридан чиқди. Биз: «Уни бу пайтда фақат бирор нарсани сўраш учун чақирган бўлса керак», дедик. Мен туриб, унинг олдига бориб сўрадим. У: «Ҳа, у биздан мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсалар ҳақида сўради. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Биздан бир ҳадис эшитиб, уни бошқасига етказгунча ёдлаб юрган кишининг юзини Аллоҳ ёруғ қилсин! Зеро, фиқҳни кўтариб юрган баъзи кишилар фақиҳ бўлмайди; фиқҳни ўзидан кўра фақиҳроқ кишига кўтариб борувчилар ҳам кўпдир. Уч хислат борки, уларда мусулмон кишининг қалби ҳеч қачон хиёнат қилмайди: амални Аллоҳ учун ихлос билан қилиш, иш бошлиқларига насиҳат қилиш ва жамоатга ёпишиш — чунки уларнинг даъвати ортларидагиларни ҳам қамраб олади›», деди. Яна у зот: «Кимнинг ғами охират бўлса, Аллоҳ унинг ишини жамлайди, бойлигини қалбига солади ва дунё унга хор ҳолда келади. Кимнинг нияти дунё бўлса, Аллоҳ унинг ишини тарқатиб юборади, фақирлигини кўзи олдига қўяди ва унга дунёдан фақат ўзига ёзилгани келади», дедилар. Ва у биздан ўртанча намоз ҳақида сўради — у пешиндир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ قُسَيْطٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَقَرَأْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّجْمَ فَلَمْ يَسْجُدْ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺ huzurlarida Najm surasini oʻqidim, ammo u zot sajda qilmadilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺ ҳузурларида Нажм сурасини ўқидим, аммо у зот сажда қилмадилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ بْنِ صُخَيْرٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْخَوْفِ بِذِي قَرَدٍ أَرْضٌ مِنْ أَرْضِ بَنِي سُلَيْمٍ فَصَفَّ النَّاسُ خَلْفَهُ صَفَّيْنِ صَفًّا يُوَازِي الْعَدُوَّ وَصَفًّا خَلْفَهُ فَصَلَّى بِالصَّفِّ الَّذِي يَلِيهِ رَكْعَةً ثُمَّ نَكَصَ هَؤُلَاءِ إِلَى مَصَافِّ هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ إِلَى مَصَافِّ هَؤُلَاءِ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً أُخْرَىحَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الرُّكَيْنِ الْفَزَارِيِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى صَلَاةَ الْخَوْفِ فَذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Zu Qaradda — Bani Sulaym yerlaridan bir yerda — xavf namozini oʻqidilar. Odamlar u zotning orqalarida ikki saf boʻlib turdilar: bir saf dushmanga roʻbaroʻ, bir saf esa u zotning orqalarida. U zot oʻzlariga yaqin saf bilan bir rakʼat oʻqidilar, soʻng bular ularning safiga, ular esa bularning safiga oʻtdilar va u zot ular bilan yana bir rakʼat oʻqidilar. Zayd ibn Sobitdan ham rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ xavf namozini oʻqidilar — soʻng (rovi) Ibn Abbosning hadisiga oʻxshashini zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Зу Қарадда — Бани Сулайм ерларидан бир ерда — хавф намозини ўқидилар. Одамлар у зотнинг орқаларида икки саф бўлиб турдилар: бир саф душманга рўбарў, бир саф эса у зотнинг орқаларида. У зот ўзларига яқин саф билан бир ракъат ўқидилар, сўнг булар уларнинг сафига, улар эса буларнинг сафига ўтдилар ва у зот улар билан яна бир ракъат ўқидилар. Зайд ибн Собитдан ҳам ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ хавф намозини ўқидилар — сўнг (рови) Ибн Аббоснинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ عَنْ بِسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ بِحُجْرَةٍ فَكَانَ يَخْرُجُ يُصَلِّي فِيهَا فَفَطِنَ لَهُ أَصْحَابُهُ فَكَانُوا يُصَلُّونَ بِصَلَاتِهِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺning bir hujralari bor edi; u zot chiqib, unda namoz oʻqir edilar. Sahobalari buni sezib qolib, u zotning namozlariga (ergashib) namoz oʻqiy boshladilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺнинг бир ҳужралари бор эди; у зот чиқиб, унда намоз ўқир эдилар. Саҳобалари буни сезиб қолиб, у зотнинг намозларига (эргашиб) намоз ўқий бошладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ أَبِي حَكِيمٍ قَالَ سَمِعْتُ الزِّبْرِقَانَ يُحَدِّثُ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الظُّهْرَ بِالْهَاجِرَةِ وَلَمْ يَكُنْ يُصَلِّي صَلَاةً أَشَدَّ عَلَى أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهَا قَالَ فَنَزَلَتْ {حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى} وَقَالَ إِنَّ قَبْلَهَا صَلَاتَيْنِ وَبَعْدَهَا صَلَاتَيْنِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ peshin namozini kunning qoq issigʻida oʻqir edilar, Nabiy ﷺning sahobalariga undan ogʻirroq keladigan boshqa namoz yoʻq edi. Shunda {Namozlarni va oʻrtancha namozni saqlanglar} (oyati) nozil boʻldi. Va u: «Albatta, undan oldin ikki namoz, undan keyin ikki namoz bordir», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ пешин намозини куннинг қоқ иссиғида ўқир эдилар, Набий ﷺнинг саҳобаларига ундан оғирроқ келадиган бошқа намоз йўқ эди. Шунда {Намозларни ва ўртанча намозни сақланглар} (ояти) нозил бўлди. Ва у: «Албатта, ундан олдин икки намоз, ундан кейин икки намоз бордир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ الصَّلْتِ قَالَكَانَ ابْنُ الْعَاصِ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَكْتُبَانِ الْمَصَاحِفَ فَمَرُّوا عَلَى هَذِهِ الْآيَةِ فَقَالَ زَيْدٌ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الشَّيْخُ وَالشَّيْخَةُ إِذَا زَنَيَا فَارْجُمُوهُمَا الْبَتَّةَ فَقَالَ عُمَرُ لَمَّا أُنْزِلَتْ هَذِهِ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ أَكْتِبْنِيهَا قَالَ شُعْبَةُ فَكَأَنَّهُ كَرِهَ ذَلِكَ فَقَالَ عُمَرُ أَلَا تَرَى أَنَّ الشَّيْخَ إِذَا لَمْ يُحْصَنْ جُلِدَ وَأَنَّ الشَّابَّ إِذَا زَنَى وَقَدْ أُحْصِنَ رُجِمَ

Kasir ibn as-Salt aytdi: Ibn al-Os bilan Zayd ibn Sobit mushaflarni yozar edilar. Mana shu oyatga kelganlarida, Zayd: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Keksa erkak va keksa ayol zino qilsalar, ikkovini albatta rajm qilinglar› deganlarini eshitdim», dedi. Umar: «Bu nozil boʻlganida, men Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: ‹Uni menga yozdiring›, dedim», dedi. Shuʼba aytdi: Goʻyo u zot buni yoqtirmadilar. Umar: «Koʻrmayapsanmi, keksa kishi muhsan boʻlmasa, qamchilanadi; yosh kishi esa muhsan boʻla turib zino qilsa, rajm qilinadi», dedi.Касир ибн ас-Салт айтди: Ибн ал-Ос билан Зайд ибн Собит мушафларни ёзар эдилар. Мана шу оятга келганларида, Зайд: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Кекса эркак ва кекса аёл зино қилсалар, икковини албатта ражм қилинглар› деганларини эшитдим», деди. Умар: «Бу нозил бўлганида, мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: ‹Уни менга ёздиринг›, дедим», деди. Шуъба айтди: Гўё у зот буни ёқтирмадилар. Умар: «Кўрмаяпсанми, кекса киши муҳсан бўлмаса, қамчиланади; ёш киши эса муҳсан бўла туриб зино қилса, ражм қилинади», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ حَاضِرَ بْنَ الْمُهَاجِرِ الْبَاهِلِيَّ قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ ذِئْبًا نَيَّبَ فِي شَاةٍ فَذَبَحُوهَا بِمَرْوَةٍ فَرَخَّصَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَكْلِهَا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, boʻri bir qoʻyni tishlab yaralagach, uni oʻtkir toshda boʻgʻizladilar va Nabiy ﷺ uni yeyishga ruxsat berdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бўри бир қўйни тишлаб яралагач, уни ўткир тошда бўғизладилар ва Набий ﷺ уни ейишга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَوَضَّئُوا مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Olov tekkan narsadan (soʻng) tahorat olinglar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Олов теккан нарсадан (сўнг) таҳорат олинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ إِلَى أُحُدٍ فَرَجَعَ أُنَاسٌ خَرَجُوا مَعَهُ فَكَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِرْقَتَيْنِ فِرْقَةٌ تَقُولُ بِقِتْلَتِهِمْ وَفِرْقَةٌ تَقُولُ لَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ} فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهَا طَيْبَةُ وَإِنَّهَا تَنْفِي الْخَبَثَ كَمَا تَنْفِي النَّارُ خَبَثَ الْفِضَّةِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Uhudga chiqdilar, u zot bilan chiqqan baʼzi odamlar esa qaytib ketishdi. Shunda Rasululloh ﷺning sahobalari ikki firqa boʻlib qolishdi: bir firqa ularni oʻldirish (kerak) desa, boshqa firqa: «Yoʻq», der edi. Bas, Alloh azza va jalla: {Nega sizlar munofiqlar borasida ikki guruh boʻlib qoldingiz?} (oyatini) nozil qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, u — Toyba (Madina)dir; olov kumushning zangini ketkazganidek, u ham nopoklikni ketkazadi», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Уҳудга чиқдилар, у зот билан чиққан баъзи одамлар эса қайтиб кетишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари икки фирқа бўлиб қолишди: бир фирқа уларни ўлдириш (керак) деса, бошқа фирқа: «Йўқ», дер эди. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: {Нега сизлар мунофиқлар борасида икки гуруҳ бўлиб қолдингиз?} (оятини) нозил қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, у — Тойба (Мадина)дир; олов кумушнинг зангини кетказганидек, у ҳам нопокликни кетказади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ أَنَا هِشَامٌ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَأُمِرْنَا أَنْ نُسَبِّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ وَنَحْمَدَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ وَنُكَبِّرَ أَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ فَأُتِيَ رَجُلٌ فِي الْمَنَامِ مِنْ الْأَنْصَارِ فَقِيلَ لَهُ أَمَرَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تُسَبِّحُوا فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ كَذَا وَكَذَا قَالَ الْأَنْصَارِيُّ فِي مَنَامِهِ نَعَمْ قَالَ فَاجْعَلُوهَا خَمْسًا وَعِشْرِينَ خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَاجْعَلُوا فِيهَا التَّهْلِيلَ فَلَمَّا أَصْبَحَ غَدَا عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَافْعَلُوا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Biz har namozning ortidan oʻttiz uch marta tasbih, oʻttiz uch marta hamd va oʻttiz toʻrt marta takbir aytishga buyurilgan edik. Soʻng ansorlardan bir kishining tushiga (kimdir) kelib, unga: «Rasululloh ﷺ sizlarni har namozning ortidan shuncha-shuncha tasbih aytishga buyurdimi?» deyildi. Ansoriy tushida: «Ha», dedi. (Tushdagi kishi): «Ularni yigirma beshtadan, yigirma beshtadan qilinglar va ularga tahlilni ham qoʻshinglar», dedi. Tong otganda u Nabiy ﷺning oldilariga borib, (tushni) soʻzlab berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Shunday qilinglar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбиҳ, ўттиз уч марта ҳамд ва ўттиз тўрт марта такбир айтишга буюрилган эдик. Сўнг ансорлардан бир кишининг тушига (кимдир) келиб, унга: «Расулуллоҳ ﷺ сизларни ҳар намознинг ортидан шунча-шунча тасбиҳ айтишга буюрдими?» дейилди. Ансорий тушида: «Ҳа», деди. (Тушдаги киши): «Уларни йигирма бештадан, йигирма бештадан қилинглар ва уларга таҳлилни ҳам қўшинглар», деди. Тонг отганда у Набий ﷺнинг олдиларига бориб, (тушни) сўзлаб берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Шундай қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَكُنْتُ أَكْتُبُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اكْتُبْ لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَجَاءَ عَبْدُ اللَّهِ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ الْجِهَادَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَكِنْ بِي مِنْ الزَّمَانَةِ وَقَدْ تَرَى وَذَهَبَ بَصَرِي قَالَ زَيْدٌ فَثَقُلَتْ فَخِذُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى فَخِذِي حَتَّى خَشِيتُ أَنْ تَرُضَّهَا فَقَالَ اكْتُبْ {لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ} حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ السَّاعِدِيُّ أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ فَأَقْبَلْتُ حَتَّى جَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ فَأَخْبَرَنَا أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمْلَى عَلَيْهِ {لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ} فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺga (vahiyni) yozar edim. U zot: «Yoz: ‹Moʻminlardan (uyda) oʻtiruvchilar va Alloh yoʻlida jihod qiluvchilar barobar emas›», dedilar. Shunda Abdulloh ibn Ummu Maktum kelib: «Yo Rasululloh, men Alloh yoʻlidagi jihodni sevaman, lekin menda — oʻzingiz koʻrib turganingizdek — nogironlik bor va koʻzim ketgan», dedi. Zayd aytdi: Shunda Rasululloh ﷺning sonlari mening sonim ustiga shu qadar ogʻirlashdiki, uni ezib yuborishidan qoʻrqdim. Soʻng u zot: «Yoz: {Moʻminlardan uzri boʻlganlaridan boshqa (uyda) oʻtiruvchilar va Alloh yoʻlida jihod qiluvchilar barobar emas}», dedilar. Sahl ibn Saʼd as-Soidiy aytdi: Men Marvon ibn Hakamni masjidda oʻtirganini koʻrdim va kelib, uning yoniga oʻtirdim. U bizga xabar berdiki, Zayd ibn Sobit unga aytgan: Rasululloh ﷺ unga {Oʻtiruvchilar barobar emas}ni yozdirganlar — soʻng (u) hadisni zikr qildi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺга (ваҳийни) ёзар эдим. У зот: «Ёз: ‹Мўминлардан (уйда) ўтирувчилар ва Аллоҳ йўлида жиҳод қилувчилар баробар эмас›», дедилар. Шунда Абдуллоҳ ибн Умму Мактум келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен Аллоҳ йўлидаги жиҳодни севаман, лекин менда — ўзингиз кўриб турганингиздек — ногиронлик бор ва кўзим кетган», деди. Зайд айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг сонлари менинг соним устига шу қадар оғирлашдики, уни эзиб юборишидан қўрқдим. Сўнг у зот: «Ёз: {Мўминлардан узри бўлганларидан бошқа (уйда) ўтирувчилар ва Аллоҳ йўлида жиҳод қилувчилар баробар эмас}», дедилар. Саҳл ибн Саъд ас-Соидий айтди: Мен Марвон ибн Ҳакамни масжидда ўтирганини кўрдим ва келиб, унинг ёнига ўтирдим. У бизга хабар бердики, Зайд ибн Собит унга айтган: Расулуллоҳ ﷺ унга {Ўтирувчилар баробар эмас}ни ёздирганлар — сўнг (у) ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ أَبِي النَّضْرِ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةً فَسَمِعَ أَهْلُ الْمَسْجِدِ صَلَاتَهُ قَالَ فَكَثُرَ النَّاسُ اللَّيْلَةَ الثَّانِيَةَ فَخَفِيَ عَلَيْهِمْ صَوْتُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلُوا يَسْتَأْنِسُونَ وَيَتَنَحْنَحُونَ قَالَ فَاطَّلَعَ عَلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا زِلْتُمْ بِالَّذِي تَصْنَعُونَ حَتَّى خَشِيتُ أَنْ يُكْتَبَ عَلَيْكُمْ وَلَوْ كُتِبَتْ عَلَيْكُمْ مَا قُمْتُمْ بِهَا وَإِنَّ أَفْضَلَ صَلَاةِ الْمَرْءِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا صَلَاةَ الْمَكْتُوبَةِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bir kecha namoz oʻqidilar, masjid ahli u zotning namozlarini eshitdi. Ikkinchi kechasi odamlar koʻpaydi, ammo Rasululloh ﷺning ovozlari ularga eshitilmay qoldi. Shunda ular (u zotni) sezdirmoqchi boʻlib, tomoq qira boshladilar. Rasululloh ﷺ ularga qarab: «Sizlar qilayotgan ish davom etaverdi, hatto bu sizlarga farz qilinishidan qoʻrqdim. Agar sizlarga farz qilinganida, uni bajara olmas edingiz. Albatta, farz namozdan boshqa, kishining eng afzal namozi uning uyida (oʻqigan namozi)dir», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир кеча намоз ўқидилар, масжид аҳли у зотнинг намозларини эшитди. Иккинчи кечаси одамлар кўпайди, аммо Расулуллоҳ ﷺнинг овозлари уларга эшитилмай қолди. Шунда улар (у зотни) сездирмоқчи бўлиб, томоқ қира бошладилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга қараб: «Сизлар қилаётган иш давом этаверди, ҳатто бу сизларга фарз қилинишидан қўрқдим. Агар сизларга фарз қилинганида, уни бажара олмас эдингиз. Албатта, фарз намоздан бошқа, кишининг энг афзал намози унинг уйида (ўқиган намози)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو أَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Alloh yahudiylarni laʼnatlasin — ular paygʻambarlarining qabrlarini masjid qilib olishdi», dedilar. Boshqa rivoyatda: «Alloh yahudiylarni halok qilsin», deyilgan.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин — улар пайғамбарларининг қабрларини масжид қилиб олишди», дедилар. Бошқа ривоятда: «Аллоҳ яҳудийларни ҳалок қилсин», дейилган.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنِ ابْنِ شِمَاسَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَبَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا حِينَ قَالَ طُوبَى لِلشَّامِ طُوبَى لِلشَّامِ قُلْتُ مَا بَالُ الشَّامِ قَالَ الْمَلَائِكَةُ بَاسِطُو أَجْنِحَتِهَا عَلَى الشَّامِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kuni biz Rasululloh ﷺning huzurlarida edik, u zot: «Shomga tubo boʻlsin, Shomga tubo boʻlsin», dedilar. Men: «Shomga nima boʻlibdi?» dedim. U zot: «Farishtalar oʻz qanotlarini Shom ustiga yoyganlar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир куни биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эдик, у зот: «Шомга тубо бўлсин, Шомга тубо бўлсин», дедилар. Мен: «Шомга нима бўлибди?» дедим. У зот: «Фаришталар ўз қанотларини Шом устига ёйганлар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شِمَاسَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ قَالَبَيْنَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُؤَلِّفُ الْقُرْآنَ مِنْ الرِّقَاعِ إِذْ قَالَ طُوبَى لِلشَّامِ قِيلَ وَلِمَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِنَّ مَلَائِكَةَ الرَّحْمَنِ بَاسِطَةٌ أَجْنِحَتَهَا عَلَيْهَا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida parchalardan Qurʼonni jamlab oʻtirgan edik, birdan u zot: «Shomga tubo boʻlsin!» dedilar. «Nega, yo Rasululloh?» deyildi. U zot: «Albatta, Rahmonning farishtalari oʻz qanotlarini uning ustiga yoygandirlar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида парчалардан Қуръонни жамлаб ўтирган эдик, бирдан у зот: «Шомга тубо бўлсин!» дедилар. «Нега, ё Расулуллоҳ?» дейилди. У зот: «Албатта, Раҳмоннинг фаришталари ўз қанотларини унинг устига ёйгандирлар», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ كَتَبَ إِلَيَّ مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ يُخْبِرُنِي عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ فِي الْمَسْجِدِقُلْتُ لِابْنِ لَهِيعَةَ فِي مَسْجِدِ بَيْتِهِ قَالَ لَا فِي مَسْجِدِ الرَّسُولِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ masjidda hijoma qildirdilar. Men Ibn Lahiaga: «Uyining namozgohidami?» dedim. U: «Yoʻq, Rasululloh ﷺning masjidlarida», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ масжидда ҳижома қилдирдилар. Мен Ибн Лаҳиага: «Уйининг намозгоҳидами?» дедим. У: «Йўқ, Расулуллоҳ ﷺнинг масжидларида», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَوْ أَبَا أَيُّوبَقَالَ لِمَرْوَانَ أَلَمْ أَرَكَ قَصَّرْتَ سَجْدَتَيْ الْمَغْرِبِ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِيهَا بِالْأَعْرَافِ

Urvaning otasidan rivoyat qilinadiki, Zayd ibn Sobit yoki Abu Ayyub Marvonga: «Men seni shom namozining ikki (rakʼat)ini qisqartirganingni koʻrmadimmi? Men Nabiy ﷺ unda Aʼrof (surasi)ni oʻqiganlarini koʻrganman», dedi.Урванинг отасидан ривоят қилинадики, Зайд ибн Собит ёки Абу Айюб Марвонга: «Мен сени шом намозининг икки (ракъат)ини қисқартирганингни кўрмадимми? Мен Набий ﷺ унда Аъроф (сураси)ни ўқиганларини кўрганман», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اطَّلَعَ قِبَلَ الْيَمَنِ فَقَالَ اللَّهُمَّ أَقْبِلْ بِقُلُوبِهِمْ وَاطَّلَعَ مِنْ قِبَلِ كَذَا فَقَالَ اللَّهُمَّ أَقْبِلْ بِقُلُوبِهِمْ وَبَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا وَمُدِّنَا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Yaman tomonga qarab: «Ey Alloh, ularning qalblarini (bizga) burgin», dedilar. Soʻng falon tomonga qarab: «Ey Alloh, ularning qalblarini burgin va bizga soʼimizda hamda muddimizda baraka ato etgin», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Яман томонга қараб: «Эй Аллоҳ, уларнинг қалбларини (бизга) бургин», дедилар. Сўнг фалон томонга қараб: «Эй Аллоҳ, уларнинг қалбларини бургин ва бизга сўимизда ҳамда муддимизда барака ато этгин», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سِنَانٍ يُحَدِّثُ عَنْ وَهْبِ بْنِ خَالِدٍ الْحِمْصِيِّ عَنِ ابْنِ الدَّيْلَمِيِّ قَالَوَقَعَ فِي نَفْسِي شَيْءٌ مِنْ الْقَدَرِ فَأَتَيْتُ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَوْ أَنَّ اللَّهَ عَذَّبَ أَهْلَ سَمَاوَاتِهِ وَأَهْلَ أَرْضِهِ لَعَذَّبَهُمْ غَيْرَ ظَالِمٍ لَهُمْ وَلَوْ رَحِمَهُمْ كَانَتْ رَحْمَتُهُ لَهُمْ خَيْرًا مِنْ أَعْمَالِهِمْ وَلَوْ كَانَ لَكَ جَبَلُ أُحُدٍ أَوْ مِثْلُ جَبَلِ أُحُدٍ ذَهَبًا أَنْفَقْتَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَا قَبِلَهُ اللَّهُ مِنْكَ حَتَّى تُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ وَتَعْلَمَ أَنَّ مَا أَصَابَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَكَ وَأَنَّ مَا أَخْطَأَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَكَ وَأَنَّكَ إِنْ مِتَّ عَلَى غَيْرِ هَذَا دَخَلْتَ النَّارَ

Ibn ad-Daylamiy aytdi: Koʻnglimga taqdir xususida bir narsa tushib qoldi, shunda men Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)ning huzuriga kelib, undan soʻradim. U dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Agar Alloh osmonlari ahli va yeri ahlini azoblasa, ularga zulm qilmagan holda azoblagan boʻlar edi. Agar ularga rahm qilsa, Uning rahmati ular uchun oʻz amallaridan koʻra xayrliroq boʻlur edi. Agar senda Uhud togʻi yoki Uhud togʻicha oltin boʻlib, uni Alloh yoʻlida sarflasang ham, toki qadarga iymon keltirmaguningcha, senga yetgan narsa seni chetlab oʻtmasligini va seni chetlab oʻtgan narsa senga yetmasligini bilmaguningcha, Alloh uni sendan qabul qilmaydi. Sen shundan boshqa (eʼtiqod) ustida oʻlsang, doʻzaxga kirasan».Ибн ад-Дайламий айтди: Кўнглимга тақдир хусусида бир нарса тушиб қолди, шунда мен Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига келиб, ундан сўрадим. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Агар Аллоҳ осмонлари аҳли ва ери аҳлини азобласа, уларга зулм қилмаган ҳолда азоблаган бўлар эди. Агар уларга раҳм қилса, Унинг раҳмати улар учун ўз амалларидан кўра хайрлироқ бўлур эди. Агар сенда Уҳуд тоғи ёки Уҳуд тоғича олтин бўлиб, уни Аллоҳ йўлида сарфласанг ҳам, токи қадарга иймон келтирмагунингча, сенга етган нарса сени четлаб ўтмаслигини ва сени четлаб ўтган нарса сенга етмаслигини билмагунингча, Аллоҳ уни сендан қабул қилмайди. Сен шундан бошқа (эътиқод) устида ўлсанг, дўзахга кирасан».

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هُبَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ يَقُولُإِنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْ آلَ الزُّبَيْرِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عِنْدَهَا رَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ فَكَانُوا يُصَلُّونَهَا قَالَ قَبِيصَةُ فَقَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ يَغْفِرُ اللَّهُ لِعَائِشَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَائِشَةَ إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ لِأَنَّ أُنَاسًا مِنْ الْأَعْرَابِ أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَجِيرٍ فَقَعَدُوا يَسْأَلُونَهُ وَيُفْتِيهِمْ حَتَّى صَلَّى الظُّهْرَ وَلَمْ يُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَعَدَ يُفْتِيهِمْ حَتَّى صَلَّى الْعَصْرَ فَانْصَرَفَ إِلَى بَيْتِهِ فَذَكَرَ أَنَّهُ لَمْ يُصَلِّ بَعْدَ الظُّهْرِ شَيْئًا فَصَلَّاهُمَا بَعْدَ الْعَصْرِ يَغْفِرُ اللَّهُ لِعَائِشَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَائِشَةَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْعَصْرِحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هُبَيْرَةَ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا أَخْبَرَتْ آلَ الزُّبَيْرِ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Qabisa ibn Zuayb aytdi: Oisha (roziyallohu anho) az-Zubayr oilasiga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ uning huzurida asrdan keyin ikki rakʼat namoz oʻqiganlar; shundan keyin ular ham oʻsha (ikki rakʼat)ni oʻqir edilar. Qabisa aytdi: Shunda Zayd ibn Sobit: «Alloh Oishani magʻfirat qilsin, biz Rasululloh ﷺni Oishadan koʻra yaxshiroq bilamiz. Bu shunchaki (shunday boʻlgan): aʼrobiylardan baʼzi kishilar kunduzning qoq issigʻida Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, oʻtirib, u zotdan soʻrar, u zot esa ularga fatvo berar edilar — hatto peshinni oʻqidilar-u, ikki rakʼat (nafl) oʻqimadilar. Soʻng oʻtirib, ularga fatvo berdilar — hatto asrni oʻqidilar. Keyin uylariga qaytdilar va peshindan keyin hech narsa oʻqimaganlarini esladilar, bas, oʻsha ikki rakʼatni asrdan keyin oʻqidilar. Alloh Oishani magʻfirat qilsin, biz Rasululloh ﷺni Oishadan koʻra yaxshiroq bilamiz: Rasululloh ﷺ asrdan keyin namoz oʻqishdan qaytarganlar», dedi. Boshqa sanad bilan ham Oisha az-Zubayr oilasiga xabar bergani (zikr qilinib), shu maʼnodagisi keltirildi.Қабиса ибн Зуайб айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) аз-Зубайр оиласига хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳузурида асрдан кейин икки ракъат намоз ўқиганлар; шундан кейин улар ҳам ўша (икки ракъат)ни ўқир эдилар. Қабиса айтди: Шунда Зайд ибн Собит: «Аллоҳ Оишани мағфират қилсин, биз Расулуллоҳ ﷺни Оишадан кўра яхшироқ биламиз. Бу шунчаки (шундай бўлган): аъробийлардан баъзи кишилар кундузнинг қоқ иссиғида Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, ўтириб, у зотдан сўрар, у зот эса уларга фатво берар эдилар — ҳатто пешинни ўқидилар-у, икки ракъат (нафл) ўқимадилар. Сўнг ўтириб, уларга фатво бердилар — ҳатто асрни ўқидилар. Кейин уйларига қайтдилар ва пешиндан кейин ҳеч нарса ўқимаганларини эсладилар, бас, ўша икки ракъатни асрдан кейин ўқидилар. Аллоҳ Оишани мағфират қилсин, биз Расулуллоҳ ﷺни Оишадан кўра яхшироқ биламиз: Расулуллоҳ ﷺ асрдан кейин намоз ўқишдан қайтарганлар», деди. Бошқа санад билан ҳам Оиша аз-Зубайр оиласига хабар бергани (зикр қилиниб), шу маънодагиси келтирилди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَبِيعُوا الثَّمَرَةَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلَاحُهَا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Mevaning pishgani maʼlum boʻlmagunicha, uni sotmanglar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Меванинг пишгани маълум бўлмагунича, уни сотманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ أَخْبَرَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّهُتَسَحَّرَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثُمَّ خَرَجْنَا إِلَى الصَّلَاةِقَالَ قُلْتُ لِزَيْدٍ كَمْ بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ قَدْرُ قِرَاءَةِ خَمْسِينَ آيَةً

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ bilan saharlik qilgan. U aytdi: Soʻng biz namozga chiqdik. (Anas) aytdi: Men Zaydga: «Ular orasida qancha (fursat) bor edi?» dedim. U: «Ellik oyat oʻqiydigan miqdorcha», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ билан саҳарлик қилган. У айтди: Сўнг биз намозга чиқдик. (Анас) айтди: Мен Зайдга: «Улар орасида қанча (фурсат) бор эди?» дедим. У: «Эллик оят ўқийдиган миқдорча», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا دَاوُدُ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ خُطَبَاءُ الْأَنْصَارِ فَجَعَلَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا اسْتَعْمَلَ رَجُلًا مِنْكُمْ قَرَنَ مَعَهُ رَجُلًا مِنَّا فَنَرَى أَنْ يَلِيَ هَذَا الْأَمْرَ رَجُلَانِ أَحَدُهُمَا مِنْكُمْ وَالْآخَرُ مِنَّا قَالَ فَتَتَابَعَتْ خُطَبَاءُ الْأَنْصَارِ عَلَى ذَلِكَ قَالَ فَقَامَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ مِنْ الْمُهَاجِرِينَ وَإِنَّمَا الْإِمَامُ يَكُونُ مِنْ الْمُهَاجِرِينَ وَنَحْنُ أَنْصَارُهُ كَمَا كُنَّا أَنْصَارَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَفَقَامَ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ جَزَاكُمْ اللَّهُ خَيْرًا مِنْ حَيٍّ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ وَثَبَّتَ قَائِلَكُمْ ثُمَّ قَالَ وَاللَّهِ لَوْ فَعَلْتُمْ غَيْرَ ذَلِكَ لَمَا صَالَحْنَاكُمْ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etganlarida ansorlarning notiqlari oʻrinlaridan turishdi. Ulardan baʼzilari: «Ey muhojirlar jamoasi! Rasululloh ﷺ sizlardan bir kishini biror ishga tayin qilsalar, u bilan birga bizdan ham bir kishini qoʻshar edilar. Shunday ekan, biz bu ishni ikki kishi — biri sizlardan, ikkinchisi bizdan — boshqarishini maʼqul koʻramiz», deyishdi. (Rovi) dedi: Ansorlarning notiqlari ketma-ket shu (soʻz)ni aytishdi. Soʻng Zayd ibn Sobit turib: «Albatta, Rasululloh ﷺ muhojirlardan edilar, imom ham faqat muhojirlardan boʻladi. Biz esa — Rasululloh ﷺga ansor boʻlganimizdek — uning ansorlarimiz», dedi. Shunda Abu Bakr turib: «Ey ansorlar jamoasi, Alloh sizlarga bir qavm sifatida yaxshi mukofot bersin va soʻzlaganingizni sobit qilsin», dedi. Soʻng: «Allohga qasamki, agar bundan boshqacha qilganingizda edi, sizlar bilan yarasha olmas edik», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида ансорларнинг нотиқлари ўринларидан туришди. Улардан баъзилари: «Эй муҳожирлар жамоаси! Расулуллоҳ ﷺ сизлардан бир кишини бирор ишга тайин қилсалар, у билан бирга биздан ҳам бир кишини қўшар эдилар. Шундай экан, биз бу ишни икки киши — бири сизлардан, иккинчиси биздан — бошқаришини маъқул кўрамиз», дейишди. (Рови) деди: Ансорларнинг нотиқлари кетма-кет шу (сўз)ни айтишди. Сўнг Зайд ибн Собит туриб: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ муҳожирлардан эдилар, имом ҳам фақат муҳожирлардан бўлади. Биз эса — Расулуллоҳ ﷺга ансор бўлганимиздек — унинг ансорларимиз», деди. Шунда Абу Бакр туриб: «Эй ансорлар жамоаси, Аллоҳ сизларга бир қавм сифатида яхши мукофот берсин ва сўзлаганингизни собит қилсин», деди. Сўнг: «Аллоҳга қасамки, агар бундан бошқача қилганингизда эди, сизлар билан яраша олмас эдик», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ أَبَاهُ زَيْدًا أَخْبَرَهُ أَنَّهُلَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ قَالَ زَيْدٌ ذُهِبَ بِي إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُعْجِبَ بِي فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا غُلَامٌ مِنْ بَنِي النَّجَّارِ مَعَهُ مِمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ بِضْعَ عَشْرَةَ سُورَةً فَأَعْجَبَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ يَا زَيْدُ تَعَلَّمْ لِي كِتَابَ يَهُودَ فَإِنِّي وَاللَّهِ مَا آمَنُ يَهُودَ عَلَى كِتَابِي قَالَ زَيْدٌ فَتَعَلَّمْتُ كِتَابَهُمْ مَا مَرَّتْ بِي خَمْسَ عَشْرَةَ لَيْلَةً حَتَّى حَذَقْتُهُ وَكُنْتُ أَقْرَأُ لَهُ كُتُبَهُمْ إِذَا كَتَبُوا إِلَيْهِ وَأُجِيبُ عَنْهُ إِذَا كَتَبَحَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقْدَمَهُ الْمَدِينَةَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Madinaga kelganlarida, Zayd dedi: Meni Nabiy ﷺ huzurlariga olib borishdi, u zot mendan xursand boʻldilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, bu — Banu Najjordan boʻlgan bir yigitcha; unda Alloh sizga nozil qilgan (suralar)dan oʻn nechta sura bor», deyishdi. Bu Nabiy ﷺni quvontirdi va u zot: «Ey Zayd, men uchun yahudiylarning yozuvini oʻrgan, chunki, Allohga qasamki, men yahudiylarni oʻz xatim borasida ishonchli deb bilmayman», dedilar. Zayd dedi: Men ularning yozuvini oʻrgandim; oʻn besh kecha oʻtmasidanoq uni puxta egalladim. Ular u zotga yozsalar, men u zotga ularning maktublarini oʻqib berar, u zot yozdirsalar, men u zot nomidan javob yozar edim. Boshqa bir isnod bilan Zayd ibn Sobitdan: Rasululloh ﷺ Madinaga kelgan paytlarida... — deb shunga oʻxshashini zikr qildi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Мадинага келганларида, Зайд деди: Мени Набий ﷺ ҳузурларига олиб боришди, у зот мендан хурсанд бўлдилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу — Бану Нажжордан бўлган бир йигитча; унда Аллоҳ сизга нозил қилган (суралар)дан ўн нечта сура бор», дейишди. Бу Набий ﷺни қувонтирди ва у зот: «Эй Зайд, мен учун яҳудийларнинг ёзувини ўрган, чунки, Аллоҳга қасамки, мен яҳудийларни ўз хатим борасида ишончли деб билмайман», дедилар. Зайд деди: Мен уларнинг ёзувини ўргандим; ўн беш кеча ўтмасиданоқ уни пухта эгалладим. Улар у зотга ёзсалар, мен у зотга уларнинг мактубларини ўқиб берар, у зот ёздирсалар, мен у зот номидан жавоб ёзар эдим. Бошқа бир иснод билан Зайд ибн Собитдан: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келган пайтларида... — деб шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ هِشَامٍ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ح وَيَزِيدُ قَالَ أَنْبَأَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ح وَوَكِيعٌ حَدَّثَنَا الدَّسْتَوَائِيُّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَتَسَحَّرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَخَرَجْنَا إِلَى الْمَسْجِدِ وَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُفَقُلْتُ كَمْ بَيْنَهُمَا قَالَ قَدْرُ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً قَالَ قَالَ يَزِيدُ فِي حَدِيثِهِ فَقُلْتُ لِزَيْدٍ كَمْ كَانَ قَدْرُ مَا بَيْنَهُمَا قَالَ نَحْوًا مِنْ خَمْسِينَ آيَةً

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan saharlik qildik, soʻng masjidga chiqdik va namozga iqoma aytildi. Men: «Ular oʻrtasida qancha fursat bor edi?» dedim. U: «Kishi ellik oyat oʻqiydigan miqdorcha», dedi. Yazid oʻz hadisida: Men Zaydga: «Ular oʻrtasidagi fursat qancha edi?» dedim, u: «Ellik oyatcha», dedi, — deb keltirdi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан саҳарлик қилдик, сўнг масжидга чиқдик ва намозга иқома айтилди. Мен: «Улар ўртасида қанча фурсат бор эди?» дедим. У: «Киши эллик оят ўқийдиган миқдорча», деди. Язид ўз ҳадисида: Мен Зайдга: «Улар ўртасидаги фурсат қанча эди?» дедим, у: «Эллик оятча», деди, — деб келтирди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الدَّسْتَوَائِيُّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَتَسَحَّرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَرَجْنَا إِلَى الْمَسْجِدِ فَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُقُلْتُ كَمْ كَانَ بَيْنَهُمَا قَالَ قَدْرُ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan saharlik qildik, soʻng masjidga chiqdik va namozga iqoma aytildi. Men: «Ular oʻrtasida qancha (fursat) bor edi?» dedim. U: «Kishi ellik oyat oʻqiydigan miqdorcha», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан саҳарлик қилдик, сўнг масжидга чиқдик ва намозга иқома айтилди. Мен: «Улар ўртасида қанча (фурсат) бор эди?» дедим. У: «Киши эллик оят ўқийдиган миқдорча», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّهُ سُئِلَ عَنْ الْقِرَاءَةِ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُطِيلُ الْقِيَامَ وَيُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan peshin va asr namozlaridagi qiroat haqida soʻralganda, u: «Rasululloh ﷺ qiyomni uzun qilar va lablarini qimirlatar edilar», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан пешин ва аср намозларидаги қироат ҳақида сўралганда, у: «Расулуллоҳ ﷺ қиёмни узун қилар ва лабларини қимирлатар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَيَزِيدُ قَالَا أَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَقَرَأْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالنَّجْمِ فَلَمْ يَسْجُدْ فِيهَا قَالَ يَزِيدُ قَرَأْتُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺga Najm surasini oʻqib berdim, ammo u zot unda sajda qilmadilar. Yazid: «Rasululloh ﷺ huzurlarida oʻqidim», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺга Нажм сурасини ўқиб бердим, аммо у зот унда сажда қилмадилар. Язид: «Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида ўқидим», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْضَلُ صَلَاةِ الْمَرْءِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا الْمَكْتُوبَةَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farz namozdan boshqa, kishining eng yaxshi namozi uyidagisidir», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарз намоздан бошқа, кишининг энг яхши намози уйидагисидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ وَعُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ أَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ وَقَالَ عُثْمَانُ لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh yahudiylarni halok qilsin» — Usmon (rivoyatida): «Alloh yahudiylarni laʼnatlasin» — «ular paygʻambarlarining qabrlarini masjidlarga aylantirdilar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ яҳудийларни ҳалок қилсин» — Усмон (ривоятида): «Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин» — «улар пайғамбарларининг қабрларини масжидларга айлантирдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ أَمْلَاهُ عَلَيْنَا عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ الرُّقْبَى لِلْوَارِثِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ruqboni vorisga tegishli qildilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ руқбони ворисга тегишли қилдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ لِصَاحِبِ الْعَرِيَّةِ أَنْ يَبِيعَهَا بِخَرْصِهَا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ariya egasiga uni oʻz chamasiga (oʻlchovicha) sotishga ruxsat berdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ария эгасига уни ўз чамасига (ўлчовича) сотишга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍيَغْفِرُ اللَّهُ لِرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَا وَاللَّهِ أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ مِنْهُ إِنَّمَا أَتَى رَجُلَانِ قَدْ اقْتَتَلَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ كَانَ هَذَا شَأْنَكُمْ فَلَا تُكْرُوا الْمَزَارِعَقَالَ فَسَمِعَ رَافِعٌ قَوْلَهُ لَا تُكْرُوا الْمَزَارِعَ

Urva ibn az-Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: «Alloh Rofiʼ ibn Xadijni magʻfirat qilsin! Vallohi, men hadisni undan koʻra yaxshiroq bilaman. Ish shundaki, bir-biri bilan janjallashgan ikki kishi kelgan edi, xolos. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Agar sizlarning holatingiz shunday boʻlsa, ekinzorlarni ijaraga bermangiz›, dedilar». (Rovi) dedi: Bas, Rofiʼ u zotning: «Ekinzorlarni ijaraga bermangiz», degan soʻzlarini eshitdi.Урва ибн аз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У деди: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: «Аллоҳ Рофиъ ибн Хадижни мағфират қилсин! Валлоҳи, мен ҳадисни ундан кўра яхшироқ биламан. Иш шундаки, бир-бири билан жанжаллашган икки киши келган эди, холос. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар сизларнинг ҳолатингиз шундай бўлса, экинзорларни ижарага бермангиз›, дедилар». (Рови) деди: Бас, Рофиъ у зотнинг: «Экинзорларни ижарага бермангиз», деган сўзларини эшитди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ الطَّائِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ {إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ} قَالَ قَرَأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى خَتَمَهَا وَقَالَ النَّاسُ حَيِّزٌ وَأَنَا وَأَصْحَابِي حَيِّزٌ وَقَالَ لَا هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌفَقَالَ لَهُ مَرْوَانُ كَذَبْتَ وَعِنْدَهُ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَهُمَا قَاعِدَانِ مَعَهُ عَلَى السَّرِيرِ فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ لَوْ شَاءَ هَذَانِ لَحَدَّثَاكَ فَرَفَعَ عَلَيْهِ مَرْوَانُ الدِّرَّةَ لِيَضْرِبَهُ فَلَمَّا رَأَيَا ذَلِكَ قَالَا صَدَقَ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: {Allohning nusrati va fath kelganida} degan oyat nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ uni oxirigacha oʻqib chiqdilar va: «Odamlar bir toifa, men va ashoblarim bir toifamiz», dedilar. Yana: «Fathdan keyin hijrat yoʻq, lekin jihod va niyat bor», dedilar. Shunda Marvon unga: «Yolgʻon aytding», dedi. Uning huzurida Rofiʼ ibn Xadij va Zayd ibn Sobit — ikkovi u bilan soʻrida oʻtirgan — edilar. Abu Said al-Xudriy: «Agar bu ikkovi xohlasa, senga aytib berardi», dedi. Shunda Marvon uni urish uchun qamchini koʻtardi. Ikkovi buni koʻrgach: «Rost aytdi», deyishdi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: {Аллоҳнинг нусрати ва фатҳ келганида} деган оят нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ уни охиригача ўқиб чиқдилар ва: «Одамлар бир тоифа, мен ва ашобларим бир тоифамиз», дедилар. Яна: «Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ, лекин жиҳод ва ният бор», дедилар. Шунда Марвон унга: «Ёлғон айтдинг», деди. Унинг ҳузурида Рофиъ ибн Хадиж ва Зайд ибн Собит — иккови у билан сўрида ўтирган — эдилар. Абу Саид ал-Худрий: «Агар бу иккови хоҳласа, сенга айтиб берарди», деди. Шунда Марвон уни уриш учун қамчини кўтарди. Иккови буни кўргач: «Рост айтди», дейишди.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ أَخْبَرَنِي عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ إِلَى أُحُدٍ فَرَجَعَ أُنَاسٌ خَرَجُوا مَعَهُ فَكَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِمْ فِرْقَتَيْنِ فِرْقَةٌ تَقُولُ بِقَتْلِهِمْ وَفِرْقَةٌ تَقُولُ لَا وَقَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ فَكَانَ النَّاسُ فِيهِمْ فِرْقَتَيْنِ فَرِيقًا يَقُولُونَ بِقَتْلِهِمْ وَفَرِيقًا يَقُولُونَ لَا قَالَ بَهْزٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ} فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهَا طَيْبَةُ وَإِنَّهَا تَنْفِي الْخَبَثَ كَمَا تَنْفِي النَّارُ خَبَثَ الْفِضَّةِحَدَّثَنَاه عَفَّانُ وَقَالَ فِيهِ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ بَهْزٍ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Uhudga chiqdilar, u zot bilan chiqqan baʼzi odamlar esa qaytib ketishdi. Shunda Rasululloh ﷺning ashoblari ular borasida ikki firqa boʻlishdi: bir firqa ularni oʻldirishni aytsa, bir firqa: «Yoʻq», derdi. Ibn Jaʼfar: «Odamlar ular borasida ikki firqa boʻlishdi: bir toifa ularni oʻldirishni aytsa, bir toifa ‹Yoʻq›, derdi», dedi. Bahz dedi: Shunda Alloh azza va jalla: {Sizlarga nima boʻldiki, munofiqlar haqida ikki guruh boʻlib qoldingiz?} (oyatini) nozil qildi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, u (Madina) — Toyibadir; olov kumushning zangini ketkazganidek, u ham nopoklikni ketkazadi», dedilar. Buni bizga Affon ham aytib berdi va unda: «Abdulloh ibn Yaziddan eshitdim», dedi, soʻng Bahz hadisining maʼnosini zikr qildi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Уҳудга чиқдилар, у зот билан чиққан баъзи одамлар эса қайтиб кетишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг ашоблари улар борасида икки фирқа бўлишди: бир фирқа уларни ўлдиришни айтса, бир фирқа: «Йўқ», дерди. Ибн Жаъфар: «Одамлар улар борасида икки фирқа бўлишди: бир тоифа уларни ўлдиришни айтса, бир тоифа ‹Йўқ›, дерди», деди. Баҳз деди: Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Сизларга нима бўлдики, мунофиқлар ҳақида икки гуруҳ бўлиб қолдингиз?} (оятини) нозил қилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, у (Мадина) — Тойибадир; олов кумушнинг зангини кетказганидек, у ҳам нопокликни кетказади», дедилар. Буни бизга Аффон ҳам айтиб берди ва унда: «Абдуллоҳ ибн Язиддан эшитдим», деди, сўнг Баҳз ҳадисининг маъносини зикр қилди.

حَدَّثَنَا كَثِيرٌ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْمُخَابَرَةِ قُلْتُ وَمَا الْمُخَابَرَةُ قَالَ يَأْجُرُ الْأَرْضَ بِنِصْفٍ أَوْ بِثُلُثٍ أَوْ بِرُبُعٍ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni muxobaradan qaytardilar. Men: «Muxobara nima?» dedim. U: «Yerni (hosilning) yarmi, uchdan biri yoki choragi evaziga ijaraga berishdir», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни мухобарадан қайтардилар. Мен: «Мухобара нима?» дедим. У: «Ерни (ҳосилнинг) ярми, учдан бири ёки чораги эвазига ижарага беришдир», деди.

حَدَّثَنَا مَكِّيٌّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِي النَّضْرِ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَاحْتَجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ حُجْرَةً وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْرُجُ مِنْ اللَّيْلِ فَيُصَلِّي فِيهَا فَصَلَّوْا مَعَهُ بِصَلَاتِهِ يَعْنِي رِجَالًا وَكَانُوا يَأْتُونَهُ كُلَّ لَيْلَةٍ حَتَّى إِذَا كَانَ لَيْلَةٌ مِنْ اللَّيَالِي لَمْ يَخْرُجْ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَنَحْنَحُوا وَرَفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ قَالَ فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُغْضَبًا قَالَ فَقَالَ لَهُمْ أَيُّهَا النَّاسُ مَا زَالَ بِكُمْ صَنِيعُكُمْ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنْ سَيُكْتَبُ عَلَيْكُمْ فَعَلَيْكُمْ بِالصَّلَاةِ فِي بُيُوتِكُمْ فَإِنَّ خَيْرَ صَلَاةِ الْمَرْءِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا الصَّلَاةَ الْمَكْتُوبَةَ

Zayd ibn Sobit al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ masjidda oʻzlariga bir hujra qilib oldilar. Rasululloh ﷺ kechasi chiqib, unda namoz oʻqir edilar. Kishilar u zot bilan birga, u zotning namozlariga ergashib namoz oʻqir va har kecha u zotning huzurlariga kelar edilar. Nihoyat kechalardan bir kecha Rasululloh ﷺ ularning oldilariga chiqmadilar. Shunda ular tomoq qirib, ovozlarini koʻtardilar. (Zayd) dedi: Bas, Rasululloh ﷺ ularning oldilariga gʻazablangan holda chiqdilar-da, ularga dedilar: «Ey odamlar! Bu qilmishingiz, men sizlarga (bu namoz) farz qilib qoʻyiladi, deb gumon qilguncha davom etdi. Bas, namozlaringizni uylaringizda oʻqinglar, chunki farz namozdan boshqasi — kishining eng yaxshi namozi oʻz uyida oʻqigan namozidir».Зайд ибн Собит ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ масжидда ўзларига бир ҳужра қилиб олдилар. Расулуллоҳ ﷺ кечаси чиқиб, унда намоз ўқир эдилар. Кишилар у зот билан бирга, у зотнинг намозларига эргашиб намоз ўқир ва ҳар кеча у зотнинг ҳузурларига келар эдилар. Ниҳоят кечалардан бир кеча Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдиларига чиқмадилар. Шунда улар томоқ қириб, овозларини кўтардилар. (Зайд) деди: Бас, Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдиларига ғазабланган ҳолда чиқдилар-да, уларга дедилар: «Эй одамлар! Бу қилмишингиз, мен сизларга (бу намоз) фарз қилиб қўйилади, деб гумон қилгунча давом этди. Бас, намозларингизни уйларингизда ўқинглар, чунки фарз намоздан бошқаси — кишининг энг яхши намози ўз уйида ўқиган намозидир».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ قَالَقَالَ لِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ أَلَمْ أَرَكَ اللَّيْلَةَ خَفَّفْتَ الْقِرَاءَةَ فِي سَجْدَتَيْ الْمَغْرِبِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيَقْرَأُ فِيهِمَا بِطُولَى الطُّولَيَيْنِ

Marvon ibn Hakam aytdi: Zayd ibn Sobit menga: «Seni shu kecha shom namozining ikki rakʼatida qiroatni yengil qilganingni koʻrmadimmi? Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Rasululloh ﷺ ularda ikki uzun suradan uzunrogʻini oʻqir edilar», dedi.Марвон ибн Ҳакам айтди: Зайд ибн Собит менга: «Сени шу кеча шом намозининг икки ракъатида қироатни енгил қилганингни кўрмадимми? Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ уларда икки узун сурадан узунроғини ўқир эдилар», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ أَخْبَرَنِي قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَلَمَّا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أُحُدٍ رَجَعَ أُنَاسٌ خَرَجُوا مَعَهُ فَكَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِرْقَتَيْنِ فِرْقَةٌ تَقُولُ نَقْتُلُهُمْ وَفِرْقَةٌ تَقُولُ لَا قَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ فَكَانَ فَرِيقٌ يَقُولُونَ قَتْلَهُمْ وَفَرِيقٌ يَقُولُونَ لَا قَالَ بَهْزٌ فَأَنْزَلَ اللَّهُ {فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ} فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهَا طَيْبَةُ وَإِنَّهَا تَنْفِي الْخَبَثَ كَمَا تَنْفِي النَّارُ خَبَثَ الْفِضَّةِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Uhudga chiqqanlarida, u zot bilan chiqqan baʼzi odamlar qaytib ketishdi. Shunda Rasululloh ﷺning ashoblari ikki firqa boʻlishdi: bir firqa: «Ularni oʻldiramiz», desa, bir firqa: «Yoʻq», derdi. Ibn Jaʼfar: «Bir toifa ularni oʻldirishni aytsa, bir toifa ‹Yoʻq›, derdi», dedi. Bahz dedi: Shunda Alloh: {Sizlarga nima boʻldiki, munofiqlar haqida ikki guruh boʻlib qoldingiz?} (oyatini) nozil qildi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, u (Madina) — Toyibadir; olov kumushning zangini ketkazganidek, u ham nopoklikni ketkazadi», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Уҳудга чиққанларида, у зот билан чиққан баъзи одамлар қайтиб кетишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг ашоблари икки фирқа бўлишди: бир фирқа: «Уларни ўлдирамиз», деса, бир фирқа: «Йўқ», дерди. Ибн Жаъфар: «Бир тоифа уларни ўлдиришни айтса, бир тоифа ‹Йўқ›, дерди», деди. Баҳз деди: Шунда Аллоҳ: {Сизларга нима бўлдики, мунофиқлар ҳақида икки гуруҳ бўлиб қолдингиз?} (оятини) нозил қилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, у (Мадина) — Тойибадир; олов кумушнинг зангини кетказганидек, у ҳам нопокликни кетказади», дедилар.

حَدَّثَنَا فَيَّاضُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو مُحَمَّدٍ الرَّقِّيُّ عَنْ جَعْفَرٍ يَعْنِي ابْنَ بُرْقَانَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْمُخَابَرَةِ قَالَ وَقِيلَ لَهُ مَا الْمُخَابَرَةُ قَالَ أَنْ تَأْخُذَ الْأَرْضَ بِنِصْفٍ أَوْ بِثُلُثٍ أَوْ بِرُبُعٍ أَوْ بِأَشْبَاهِ هَذَا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni muxobaradan qaytardilar. Unga: «Muxobara nima?» deyildi. U: «Yerni (hosilning) yarmi, uchdan biri, choragi yoki shunga oʻxshash (ulush) evaziga olishingdir», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни мухобарадан қайтардилар. Унга: «Мухобара нима?» дейилди. У: «Ерни (ҳосилнинг) ярми, учдан бири, чораги ёки шунга ўхшаш (улуш) эвазига олишингдир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّهُقَالَ فِي هَذِهِ الْآيَةِ {فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ وَاللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِمَا كَسَبُوا} قَالَ رَجَعَ أُنَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَانَ النَّاسُ فِيهِمْ فِرْقَتَيْنِ فَرِيقٌ يَقُولُونَ قَتْلَهُمْ وَفَرِيقٌ يَقُولُونَ لَا فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ {فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ} وَقَالَ إِنَّهَا طَيْبَةُ وَإِنَّهَا تَنْفِي الْخَبَثَ كَمَا تَنْفِي النَّارُ خَبَثَ الْفِضَّةِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) bu oyat: {Sizlarga nima boʻldiki, munofiqlar haqida ikki guruh boʻlib qoldingiz? Holbuki Alloh ularni qilmishlari tufayli orqaga qaytargan} xususida aytdi: Nabiy ﷺning ashoblaridan baʼzi kishilar (jangdan) qaytib ketishdi. Shunda odamlar ular borasida ikki firqa boʻlishdi: bir toifa ularni oʻldirishni aytsa, bir toifa: «Yoʻq», derdi. Shunda bu oyat: {Sizlarga nima boʻldiki, munofiqlar haqida ikki guruh boʻlib qoldingiz?} nozil boʻldi. U zot: «Albatta, u (Madina) — Toyibadir; olov kumushning zangini ketkazganidek, u ham nopoklikni ketkazadi», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) бу оят: {Сизларга нима бўлдики, мунофиқлар ҳақида икки гуруҳ бўлиб қолдингиз? Ҳолбуки Аллоҳ уларни қилмишлари туфайли орқага қайтарган} хусусида айтди: Набий ﷺнинг ашобларидан баъзи кишилар (жангдан) қайтиб кетишди. Шунда одамлар улар борасида икки фирқа бўлишди: бир тоифа уларни ўлдиришни айтса, бир тоифа: «Йўқ», дерди. Шунда бу оят: {Сизларга нима бўлдики, мунофиқлар ҳақида икки гуруҳ бўлиб қолдингиз?} нозил бўлди. У зот: «Албатта, у (Мадина) — Тойибадир; олов кумушнинг зангини кетказганидек, у ҳам нопокликни кетказади», дедилар.

حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ أَبُو الْأَسْوَدِ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّهُ تَسَحَّرَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثُمَّ خَرَجْنَا حَتَّى أَتَيْنَا الصَّلَاةَقَالَ أَنَسٌ فَقُلْتُ لِزَيْدٍ كَمْ كَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ قَدْرُ قِرَاءَةِ خَمْسِينَ آيَةً أَوْ سِتِّينَ آيَةً

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺ bilan saharlik qildi. U dedi: Soʻng biz chiqib, namozga keldik. Anas aytdi: Men Zaydga: «Bu ikkisining orasida qancha (fursat) bor edi?» dedim. U: «Ellik oyat yoki oltmish oyat oʻqiydigan miqdorcha», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺ билан саҳарлик қилди. У деди: Сўнг биз чиқиб, намозга келдик. Анас айтди: Мен Зайдга: «Бу иккисининг орасида қанча (фурсат) бор эди?» дедим. У: «Эллик оят ёки олтмиш оят ўқийдиган миқдорча», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا بِخَرْصِهَا كَيْلًا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ arayolarni chamalab, oʻlchov (miqdori) bilan sotishga ruxsat berdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ араёларни чамалаб, ўлчов (миқдори) билан сотишга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مَكْحُولٍ وَعَطِيَّةَ وَضَمْرَةَ وَرَاشِدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّهُ سُئِلَ عَنْ زَوْجٍ وَأُخْتٍ لِأُمٍّ وَأَبٍ فَأَعْطَى الزَّوْجَ النِّصْفَ وَالْأُخْتَ النِّصْفَ فَكُلِّمَ فِي ذَلِكَ فَقَالَ حَضَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى بِذَلِكَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan er hamda ota-ona bir singil (merosi) haqida soʻralganda, u erga yarmini, singilga yarmini berdi. Bu haqda unga (eʼtiroz bilan) gapirilganida, u: «Men Rasululloh ﷺning huzurlarida hozir boʻlganman, u zot shunday hukm qilganlar», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан эр ҳамда ота-она бир сингил (мероси) ҳақида сўралганда, у эрга ярмини, сингилга ярмини берди. Бу ҳақда унга (эътироз билан) гапирилганида, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ҳозир бўлганман, у зот шундай ҳукм қилганлар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ قَالَ وَجَدْتُ هَذَا الْحَدِيثَ فِي كِتَابِ أَبِي بِخَطِّ يَدِهِ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ أَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ قَالَلَمَّا نَسَخْنَا الْمَصَاحِفَ فُقِدَتْ آيَةٌ مِنْ سُورَةِ الْأَحْزَابِ قَدْ كُنْتُ أَسْمَعُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ بِهَا فَالْتَمَسْتُهَا فَلَمْ أَجِدْهَا مَعَ أَحَدٍ إِلَّا مَعَ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ الْأَنْصَارِيِّ الَّذِي جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَهَادَتَهُ شَهَادَةَ رَجُلَيْنِ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ {مِنْ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ}

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Biz mushaflarni koʻchirganimizda, Ahzob surasidan bir oyat yoʻqoldi — men Nabiy ﷺ uni oʻqiyotganlarini eshitar edim. Men uni qidirdim va uni Rasululloh ﷺ guvohligini ikki kishining guvohligi (oʻrnida) qilgan Xuzayma ibn Sobit al-Ansoriydan boshqa hech kimda topmadim. (U) Alloh azza va jallaning: {Moʻminlar orasida Allohga bergan ahdlariga sodiq qolgan erkaklar bor} degan soʻzidir.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз мушафларни кўчирганимизда, Аҳзоб сурасидан бир оят йўқолди — мен Набий ﷺ уни ўқиётганларини эшитар эдим. Мен уни қидирдим ва уни Расулуллоҳ ﷺ гувоҳлигини икки кишининг гувоҳлиги (ўрнида) қилган Хузайма ибн Собит ал-Ансорийдан бошқа ҳеч кимда топмадим. (У) Аллоҳ азза ва жалланинг: {Мўминлар орасида Аллоҳга берган аҳдларига содиқ қолган эркаклар бор} деган сўзидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ مَرْوَانَ أَخْبَرَهُأَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ قَالَ لَهُ مَا لِي أَرَاكَ تَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِقِصَارِ السُّوَرِ قَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِيهَا بِطُولَى الطُّولَيَيْنِقَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ وَمَا طُولَى الطُّولَيَيْنِ قَالَ الْأَعْرَافُ

Marvon xabar berdiki, Zayd ibn Sobit unga: «Nega seni shom namozida qisqa suralarni oʻqiyotganingni koʻraman? Men Rasululloh ﷺ unda ikki uzun suradan uzunrogʻini oʻqiyotganlarini koʻrganman», dedi. Ibn Abu Mulayka: «Ikki uzun suradan uzunrogʻi nima?» dedi. U: «Aʼrof surasi», dedi.Марвон хабар бердики, Зайд ибн Собит унга: «Нега сени шом намозида қисқа сураларни ўқиётганингни кўраман? Мен Расулуллоҳ ﷺ унда икки узун сурадан узунроғини ўқиётганларини кўрганман», деди. Ибн Абу Мулайка: «Икки узун сурадан узунроғи нима?» деди. У: «Аъроф сураси», деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا لَيْثٌ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّ خَارِجَةَ بْنَ زَيْدٍ الْأَنْصَارِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ تَوَضَّئُوا مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Olovga tekkan narsa (yeyilgani)dan tahorat (qilinadi)», deganlarini eshitdim.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Оловга теккан нарса (ейилгани)дан таҳорат (қилинади)», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ يَقُولُفُقِدَتْ آيَةٌ مِنْ سُورَةِ الْأَحْزَابِ حِينَ نَسَخْنَا الْمَصَاحِفَ قَدْ كُنْتُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ بِهَا {رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ} فَالْتَمَسْتُهَا فَوَجَدْتُهَا مَعَ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ فَأَلْحَقْتُهَا فِي سُورَتِهَا فِي الْمُصْحَفِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) shunday derdi: Biz mushaflarni koʻchirayotganimizda Ahzob surasidan bir oyat yoʻqoldi — men Rasululloh ﷺ uni oʻqiyotganlarini eshitar edim: {Allohga bergan ahdlariga sodiq qolgan erkaklar bor}. Men uni qidirdim va uni Xuzayma ibn Sobitning huzurida topdim, soʻng uni mushafda oʻz surasiga qoʻshib qoʻydim.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) шундай дерди: Биз мушафларни кўчираётганимизда Аҳзоб сурасидан бир оят йўқолди — мен Расулуллоҳ ﷺ уни ўқиётганларини эшитар эдим: {Аллоҳга берган аҳдларига содиқ қолган эркаклар бор}. Мен уни қидирдим ва уни Хузайма ибн Собитнинг ҳузурида топдим, сўнг уни мушафда ўз сурасига қўшиб қўйдим.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ السَّبَّاقِ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَأَرْسَلَ إِلَيَّ أَبُو بَكْرٍ مَقْتَلَ أَهْلِ الْيَمَامَةِ فَإِذَا عُمَرُ عِنْدَهُ جَالِسٌ وَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا زَيْدُ بْنَ ثَابِتٍ إِنَّكَ غُلَامٌ شَابٌّ عَاقِلٌ لَا نَتَّهِمُكَ قَدْ كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْيَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَتَبَّعْ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ قَالَ زَيْدٌ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفُونِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنْ الْجِبَالِ مَا كَانَ أَثْقَلَ عَلَيَّ مِمَّا أَمَرَنِي بِهِ مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ فَقُلْتُ أَتَفْعَلَانِ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ يَزَلْ أَبُو بَكْرٍ يُرَاجِعُنِي حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي بِالَّذِي شَرَحَ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Yamoma ahli qatl qilingan (kun)da Abu Bakr menga (odam) yubordi. Qarasam, Umar uning huzurida oʻtirgan ekan. Abu Bakr: «Ey Zayd ibn Sobit, sen yosh, aqlli yigitsan, biz seni (yolgʻonda) ayblamaymiz. Sen Rasululloh ﷺ uchun vahyni yozar eding. Bas, Qurʼonni izlab, uni jamla», dedi. Zayd dedi: Allohga qasamki, agar ular menga togʻlardan bir togʻni koʻchirishni topshirganlarida ham, u menga Qurʼonni jamlashni buyurganlaridan koʻra ogʻirroq boʻlmas edi. Men: «Rasululloh ﷺ qilmagan ishni qanday qilasizlar?» dedim. U: «Allohga qasamki, u — yaxshilikdir», dedi. Abu Bakr menga qayta-qayta murojaat qilaverdi, nihoyat Alloh Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo)ning koʻksini nima bilan ochgan boʻlsa, mening koʻksimni ham oʻsha (narsa) bilan ochdi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Ямома аҳли қатл қилинган (кун)да Абу Бакр менга (одам) юборди. Қарасам, Умар унинг ҳузурида ўтирган экан. Абу Бакр: «Эй Зайд ибн Собит, сен ёш, ақлли йигитсан, биз сени (ёлғонда) айбламаймиз. Сен Расулуллоҳ ﷺ учун ваҳйни ёзар эдинг. Бас, Қуръонни излаб, уни жамла», деди. Зайд деди: Аллоҳга қасамки, агар улар менга тоғлардан бир тоғни кўчиришни топширганларида ҳам, у менга Қуръонни жамлашни буюрганларидан кўра оғирроқ бўлмас эди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ қилмаган ишни қандай қиласизлар?» дедим. У: «Аллоҳга қасамки, у — яхшиликдир», деди. Абу Бакр менга қайта-қайта мурожаат қилаверди, ниҳоят Аллоҳ Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг кўксини нима билан очган бўлса, менинг кўксимни ҳам ўша (нарса) билан очди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنَا سُفْيَانُ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ الرُّقْبَى لِلَّذِي أُرْقِبَهَا وَالْعُمْرَى لِلَّذِي أُعْمِرَهَا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ruqboni oʻziga ruqbo qilib berilgan kishiga, umroni esa oʻziga umro qilib berilgan kishiga tegishli qildilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ руқбони ўзига руқбо қилиб берилган кишига, умрони эса ўзига умро қилиб берилган кишига тегишли қилдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ يُحَدِّثُ يَقُولُ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ مَرْوَانَ أَخْبَرَهُ قَالَقَالَ لِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ مَا لَكَ تَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِقِصَارِ الْمُفَصَّلِ لَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي صَلَاةِ الْمَغْرِبِ طُولَى الطُّولَيَيْنِقَالَ قُلْتُ لِعُرْوَةَ مَا طُولَى الطُّولَيَيْنِ قَالَ الْأَعْرَافُ

Marvon aytdi: Zayd ibn Sobit menga: «Nega sen shom namozida qisqa mufassal (suralar)ni oʻqiysan? Rasululloh ﷺ shom namozida ikki uzun suradan uzunrogʻini oʻqir edilar», dedi. (Ibn Abu Mulayka) dedi: Men Urvaga: «Ikki uzun suradan uzunrogʻi nima?» dedim. U: «Aʼrof», dedi.Марвон айтди: Зайд ибн Собит менга: «Нега сен шом намозида қисқа муфассал (суралар)ни ўқийсан? Расулуллоҳ ﷺ шом намозида икки узун сурадан узунроғини ўқир эдилар», деди. (Ибн Абу Мулайка) деди: Мен Урвага: «Икки узун сурадан узунроғи нима?» дедим. У: «Аъроф», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ قَرَأْتُ فِي كِتَابِ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ خَارِجَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْوُضُوءِ مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan olovga tekkan narsadan tahorat qilish xususida rivoyat qildi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан оловга теккан нарсадан таҳорат қилиш хусусида ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ حُجْرٍ الْمَدَرِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعُمْرَى لِلْوَارِثِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Umro — vorisga (tegishli)dir», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Умро — ворисга (тегишли)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ وَرَوْحٌ أَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنَّ طَاوُسًا أَخْبَرَهُ أَنَّ حُجْرًا الْمَدَرِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعُمْرَى فِي الْمِيرَاثِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) shunday derdi: Rasululloh ﷺ: «Umro — merosdadir», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) шундай дерди: Расулуллоҳ ﷺ: «Умро — меросдадир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا رَبَاحٌ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَبِيبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ حُجْرٍ الْمَدَرِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُرْقِبُوا فَمَنْ أَرْقَبَ فَسَبِيلُ الْمِيرَاثِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ruqbo qilmanglar; kim ruqbo qilib bersa, u meros yoʻlida (vorislarga) boʻladi», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Руқбо қилманглар; ким руқбо қилиб берса, у мерос йўлида (ворисларга) бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ عَنْ شِبْلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ حُجْرٍ الْمَدَرِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَعْمَرَ عُمْرَى فَهِيَ لِمُعْمِرِهِ مَحْيَاهُ وَمَمَاتَهُ لَا تُرْقِبُوا فَمَنْ أَرْقَبَ شَيْئًا فَهُوَ سَبِيلُ الْمِيرَاثِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror narsani umro qilib bersa, u narsa oʻzi berilgan kishiga tirikligida ham, oʻlimidan keyin ham tegishli boʻladi. Ruqbo qilmanglar; kim biror narsani ruqbo qilib bersa, u meros yoʻlida boʻladi», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор нарсани умро қилиб берса, у нарса ўзи берилган кишига тириклигида ҳам, ўлимидан кейин ҳам тегишли бўлади. Руқбо қилманглар; ким бирор нарсани руқбо қилиб берса, у мерос йўлида бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ أَوْ غَيْرِهِ أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ قَالَلَمَّا كُتِبَتْ الْمَصَاحِفُ فَقَدْتُ آيَةً كُنْتُ أَسْمَعُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدْتُهَا عِنْدَ خُزَيْمَةَ الْأَنْصَارِيِّ {مِنْ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ إِلَى تَبْدِيلًا} قَالَ فَكَانَ خُزَيْمَةُ يُدْعَى ذَا الشَّهَادَتَيْنِ أَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَهَادَتَهُ بِشَهَادَةِ رَجُلَيْنِقَالَ الزُّهْرِيُّ وَقُتِلَ يَوْمَ صِفِّينَ مَعَ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Mushaflar yozilganda, men Rasululloh ﷺdan eshitib yurgan bir oyatni topolmay qoldim. Soʻng uni Xuzayma al-Ansoriyning huzurida topdim: {Moʻminlar orasida Allohga bergan ahdlariga sodiq qolgan erkaklar bor} — {oʻzgartirmadilar}gacha. (Rovi) dedi: Xuzayma «Zush-shahodatayn» deb atalar edi, chunki Rasululloh ﷺ uning guvohligini ikki kishining guvohligi (oʻrnida) joiz qilgan edilar. Zuhriy dedi: U Siffin kuni Ali (roziyallohu anhu) bilan birga qatl qilindi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Мушафлар ёзилганда, мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитиб юрган бир оятни тополмай қолдим. Сўнг уни Хузайма ал-Ансорийнинг ҳузурида топдим: {Мўминлар орасида Аллоҳга берган аҳдларига содиқ қолган эркаклар бор} — {ўзгартирмадилар}гача. (Рови) деди: Хузайма «Зуш-шаҳодатайн» деб аталар эди, чунки Расулуллоҳ ﷺ унинг гувоҳлигини икки кишининг гувоҳлиги (ўрнида) жоиз қилган эдилар. Зуҳрий деди: У Сиффин куни Али (розияллоҳу анҳу) билан бирга қатл қилинди.

حَدَّثَنَا قُرَّانُ بْنُ تَمَّامٍ عَنْ أَبِي سِنَانٍ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ وَهْبٍ الْحِمْصِيِّ عَنِ ابْنِ الدَّيْلَمِيِّ قَالَأَتَيْتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّهُ قَدْ وَقَعَ فِي نَفْسِي مِنْ الْقَدَرِ شَيْءٌ فَأُحِبُّ أَنْ تُحَدِّثَنِي بِحَدِيثٍ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُذْهِبَ عَنِّي مَا أَجِدُ قَالَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ عَذَّبَ أَهْلَ السَّمَوَاتِ وَأَهْلَ الْأَرْضِ عَذَّبَهُمْ وَهُوَ غَيْرُ ظَالِمٍ لَهُمْ وَلَوْ رَحِمَهُمْ كَانَتْ رَحْمَتُهُ لَهُمْ خَيْرًا مِنْ أَعْمَالِهِمْ وَلَوْ كَانَ أُحُدٌ لَكَ ذَهَبًا فَأَنْفَقْتَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَمْ تُؤْمِنْ بِالْقَدَرِ وَتَعْلَمْ أَنَّ مَا أَصَابَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَكَ وَأَنَّ مَا أَخْطَأَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَكَ مَا تُقُبِّلَ مِنْكَ وَلَوْ مِتَّ عَلَى غَيْرِ ذَلِكَ دَخَلْتَ النَّارَوَلَا عَلَيْكَ أَنْ تَلْقَى أَخِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ فَتَسْأَلَهُ فَلَقِيَ عَبْدَ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ لَقِيَ حُذَيْفَةَ بْنَ الْيَمَانِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ لَقِيَ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ إِلَّا أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ibn ad-Daylamiy aytdi: Men Ubay ibn Kaʼbning huzuriga borib, unga: «Koʻnglimga qadar borasida bir narsa tushdi. Menga bir hadis aytib berishingni istayman, shoyad Alloh mendan koʻnglimdagini ketkazsa», dedim. U dedi: «Agar Alloh azza va jalla osmonlar ahlini ham, yer ahlini ham azoblasa, ularga zulm qilmagan holda azoblaydi; agar ularga rahm qilsa, Uning rahmati ular uchun oʻz amallaridan yaxshiroqdir. Agar Uhud (togʻicha) oltining boʻlsa-yu, uni Alloh yoʻlida infoq qilsang, soʻng qadarga imon keltirmasang va senga yetgan narsa seni chetlab oʻtmasligini, seni chetlab oʻtgan narsa esa senga yetmasligini bilmasang, sendan qabul qilinmaydi. Agar bundan boshqa (holat) uzra oʻlsang, doʻzaxga kirasan». (Yana): «Akam Abdulloh ibn Masʼudni uchratib, undan soʻrasang, senga zarari yoʻq», dedi. Bas, u Abdullohni uchratdi, u ham unga xuddi shunday dedi. Soʻng Huzayfa ibnul-Yamonni uchratdi, u ham unga xuddi shunday dedi. Soʻng Zayd ibn Sobitni uchratdi, u ham unga xuddi shunday dedi — faqat u buni Allohning Nabiysi ﷺdan rivoyat qilib berdi.Ибн ад-Дайламий айтди: Мен Убай ибн Каъбнинг ҳузурига бориб, унга: «Кўнглимга қадар борасида бир нарса тушди. Менга бир ҳадис айтиб беришингни истайман, шояд Аллоҳ мендан кўнглимдагини кетказса», дедим. У деди: «Агар Аллоҳ азза ва жалла осмонлар аҳлини ҳам, ер аҳлини ҳам азобласа, уларга зулм қилмаган ҳолда азоблайди; агар уларга раҳм қилса, Унинг раҳмати улар учун ўз амалларидан яхшироқдир. Агар Уҳуд (тоғича) олтининг бўлса-ю, уни Аллоҳ йўлида инфоқ қилсанг, сўнг қадарга имон келтирмасанг ва сенга етган нарса сени четлаб ўтмаслигини, сени четлаб ўтган нарса эса сенга етмаслигини билмасанг, сендан қабул қилинмайди. Агар бундан бошқа (ҳолат) узра ўлсанг, дўзахга кирасан». (Яна): «Акам Абдуллоҳ ибн Масъудни учратиб, ундан сўрасанг, сенга зарари йўқ», деди. Бас, у Абдуллоҳни учратди, у ҳам унга худди шундай деди. Сўнг Ҳузайфа ибнул-Ямонни учратди, у ҳам унга худди шундай деди. Сўнг Зайд ибн Собитни учратди, у ҳам унга худди шундай деди — фақат у буни Аллоҳнинг Набийси ﷺдан ривоят қилиб берди.

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنِ الرُّكَيْنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمْ خَلِيفَتَيْنِ كِتَابُ اللَّهِ وَأَهْلُ بَيْتِي وَإِنَّهُمَا لَنْ يَتَفَرَّقَا حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ جَمِيعًا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarda ikki xalifani — Allohning Kitobi va ahli baytimni qoldirmoqdaman. Albatta, ular havz boshida menga birga kelmagunlaricha ajralmaydilar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларда икки халифани — Аллоҳнинг Китоби ва аҳли байтимни қолдирмоқдаман. Албатта, улар ҳавз бошида менга бирга келмагунларича ажралмайдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَوَضَّئُوا مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Olovga tekkan narsa (yeyilgani)dan tahorat qilinglar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оловга теккан нарса (ейилгани)дан таҳорат қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ نَافِعِ بْنِ عُمَرَ قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ فِي الْعَرِيَّةِ أَنْ تُؤْخَذَ بِمِثْلِ خَرْصِهَا تَمْرًا يَأْكُلُهَا أَهْلُهَا رُطَبًا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ariyani — egalari uni yangi xurmo holida yeyishlari uchun — chamasi miqdoricha quruq xurmoga olishga ruxsat berdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ арияни — эгалари уни янги хурмо ҳолида ейишлари учун — чамаси миқдорича қуруқ хурмога олишга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ إِلَّا أَنَّهُ رَخَّصَ لِأَهْلِ الْعَرَايَا أَنْ يَبِيعُوهَا بِمِثْلِ خَرْصِهَا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muzobana va muhoqaladan qaytardilar, faqat ariyya egalariga uni chamasi miqdorida sotishga ruxsat berdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ музобана ва муҳоқаладан қайтардилар, фақат арийя эгаларига уни чамаси миқдорида сотишга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَنَا أَبُو مَسْعُودٍ الْجُرَيْرِيُّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَكُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ الْمَدِينَةِ فِيهِ أَقْبُرٌ وَهُوَ عَلَى بَغْلَتِهِ فَحَادَتْ بِهِ وَكَادَتْ أَنْ تُلْقِيَهُ فَقَالَ مَنْ يَعْرِفُ أَصْحَابَ هَذِهِ الْأَقْبُرِ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْمٌ هَلَكُوا فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَالَ لَوْلَا أَنْ لَا تَدَافَنُوا لَدَعَوْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يُسْمِعَكُمْ عَذَابَ الْقَبْرِ ثُمَّ قَالَ لَنَا تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ قُلْنَا نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ ثُمَّ قَالَ تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ فَقُلْنَا نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ ثُمَّ قَالَ تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ فَقُلْنَا نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ ثُمَّ قَالَ تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ قُلْنَا نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Madina bogʻlaridan bir bogʻda edik; unda qabrlar bor edi, u zot esa xachirlari ustida edilar. Xachir hurkib, u zotni yiqitay dedi. Shunda u zot: «Bu qabrlarning egalarini kim taniydi?» dedilar. Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, ular johiliyatda halok boʻlgan qavmdir», dedi. U zot: «Agar bir-biringizni dafn qilmay qoʻyishingizdan (qoʻrqmaganimda), Alloh azza va jalladan sizlarga qabr azobini eshittirishini soʻrar edim», dedilar. Soʻng bizga: «Jahannam azobidan Allohga panoh tilanglar», dedilar. Biz: «Jahannam azobidan Allohga panoh tilaymiz», dedik. Soʻng: «Masih Dajjol fitnasidan Allohga panoh tilanglar», dedilar. Biz: «Masih Dajjol fitnasidan Allohga panoh tilaymiz», dedik. Soʻng: «Qabr azobidan Allohga panoh tilanglar», dedilar. Biz: «Qabr azobidan Allohga panoh tilaymiz», dedik. Soʻng: «Hayot va oʻlim fitnasidan Allohga panoh tilanglar», dedilar. Biz: «Hayot va oʻlim fitnasidan Allohga panoh tilaymiz», dedik.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Мадина боғларидан бир боғда эдик; унда қабрлар бор эди, у зот эса хачирлари устида эдилар. Хачир ҳуркиб, у зотни йиқитай деди. Шунда у зот: «Бу қабрларнинг эгаларини ким танийди?» дедилар. Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, улар жоҳилиятда ҳалок бўлган қавмдир», деди. У зот: «Агар бир-бирингизни дафн қилмай қўйишингиздан (қўрқмаганимда), Аллоҳ азза ва жалладан сизларга қабр азобини эшиттиришини сўрар эдим», дедилар. Сўнг бизга: «Жаҳаннам азобидан Аллоҳга паноҳ тиланглар», дедилар. Биз: «Жаҳаннам азобидан Аллоҳга паноҳ тилаймиз», дедик. Сўнг: «Масиҳ Дажжол фитнасидан Аллоҳга паноҳ тиланглар», дедилар. Биз: «Масиҳ Дажжол фитнасидан Аллоҳга паноҳ тилаймиз», дедик. Сўнг: «Қабр азобидан Аллоҳга паноҳ тиланглар», дедилар. Биз: «Қабр азобидан Аллоҳга паноҳ тилаймиз», дедик. Сўнг: «Ҳаёт ва ўлим фитнасидан Аллоҳга паноҳ тиланглар», дедилар. Биз: «Ҳаёт ва ўлим фитнасидан Аллоҳга паноҳ тилаймиз», дедик.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَأُمِرْنَا أَنْ نُسَبِّحَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلَاةٍ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ تَسْبِيحَةً وَنَحْمَدَ ثَلَاثًا وَثَلَاثِينَ تَحْمِيدَةً وَنُكَبِّرَ أَرْبَعًا وَثَلَاثِينَ تَكْبِيرَةً قَالَ فَرَأَى رَجُلٌ فِي الْمَنَامِ فَقَالَ أُمِرْتُمْ بِثَلَاثٍ وَثَلَاثِينَ تَسْبِيحَةً وَثَلَاثٍ وَثَلَاثِينَ تَحْمِيدَةً وَأَرْبَعٍ وَثَلَاثِينَ تَكْبِيرَةً فَلَوْ جَعَلْتُمْ فِيهَا التَّهْلِيلَ فَجَعَلْتُمُوهَا خَمْسًا وَعِشْرِينَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَدْ رَأَيْتُمْ فَافْعَلُوا أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Bizga har namozning ortidan oʻttiz uch marta tasbeh, oʻttiz uch marta hamd va oʻttiz toʻrt marta takbir aytish buyurildi. (Rovi) dedi: Soʻng bir kishi tush koʻrdi va (unga): «Sizlarga oʻttiz uch tasbeh, oʻttiz uch hamd va oʻttiz toʻrt takbir buyurilgan edi. Ularga tahlilni ham qoʻshib, hammasini yigirma beshtadan qilsanglar (boʻlmasmidi)?» deyildi. Men buni Nabiy ﷺga aytdim. U zot: «Koʻribsizlar, bas, shunday qilinglar», dedilar — yoki shunga oʻxshash (soʻz aytdilar).Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Бизга ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбеҳ, ўттиз уч марта ҳамд ва ўттиз тўрт марта такбир айтиш буюрилди. (Рови) деди: Сўнг бир киши туш кўрди ва (унга): «Сизларга ўттиз уч тасбеҳ, ўттиз уч ҳамд ва ўттиз тўрт такбир буюрилган эди. Уларга таҳлилни ҳам қўшиб, ҳаммасини йигирма бештадан қилсанглар (бўлмасмиди)?» дейилди. Мен буни Набий ﷺга айтдим. У зот: «Кўрибсизлар, бас, шундай қилинглар», дедилар — ёки шунга ўхшаш (сўз айтдилар).

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّئُوا مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Olovga tekkan narsa (yeyilgani)dan tahorat qilinglar», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Оловга теккан нарса (ейилгани)дан таҳорат қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يُصَلَّى إِذَا طَلَعَ قَرْنُ الشَّمْسِ أَوْ غَابَ قَرْنُهَا وَقَالَ إِنَّهَا تَطْلُعُ بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطَانٍ أَوْ مِنْ بَيْنِ قَرْنَيْ شَيْطَانٍ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ quyoshning cheti chiqqan yoki cheti botgan paytda namoz oʻqishdan qaytardilar va: «Albatta, u shaytonning ikki shoxi orasida chiqadi», dedilar — yoki: «shaytonning ikki shoxi orasidan (chiqadi)», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ қуёшнинг чети чиққан ёки чети ботган пайтда намоз ўқишдан қайтардилар ва: «Албатта, у шайтоннинг икки шохи орасида чиқади», дедилар — ёки: «шайтоннинг икки шохи орасидан (чиқади)», дедилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ وَنَحْنُ نَتَبَايَعُ الثِّمَارَ قَبْلَ أَنْ يَبْدُوَ صَلَاحُهَا فَسَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خُصُومَةً فَقَالَ مَا هَذَا فَقِيلَ لَهُ هَؤُلَاءِ ابْتَاعُوا الثِّمَارَ يَقُولُونَ أَصَابَنَا الدُّمَانُ وَالْقُشَامُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا تَبَايَعُوهَا حَتَّى يَبْدُوَ صَلَاحُهَاحَدَّثَنَا سُرَيْجٌ وَقَالَ الْأُدْمَانُ وَالْقُشَامُ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, biz mevalarni pishib yetilgani maʼlum boʻlmasidan avval sotib olar edik. Rasululloh ﷺ bir janjalni eshitib qoldilar-da: «Bu nima?» dedilar. U zotga: «Bular mevalarni sotib olishgan, endi: ‹Bizga dumon va qushom (ofatlari) yetdi›, deyishmoqda», deyildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning pishib yetilgani maʼlum boʻlmagunicha, uni sotib olmanglar», dedilar. Surayj bizga aytib berdi va u: «Udmon va qushom», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, биз меваларни пишиб етилгани маълум бўлмасидан аввал сотиб олар эдик. Расулуллоҳ ﷺ бир жанжални эшитиб қолдилар-да: «Бу нима?» дедилар. У зотга: «Булар меваларни сотиб олишган, энди: ‹Бизга думон ва қушом (офатлари) етди›, дейишмоқда», дейилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг пишиб етилгани маълум бўлмагунича, уни сотиб олманглар», дедилар. Сурайж бизга айтиб берди ва у: «Удмон ва қушом», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنِي زِيَادُ بْنُ سَعْدٍ الْخُرَاسَانِيُّ سَمِعَ شُرَحْبِيلَ بْنَ سَعْدٍ يَقُولُأَتَانَا زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَنَحْنُ فِي حَائِطٍ لَنَا وَمَعَنَا فِخَاخٌ نَنْصِبُ بِهَا فَصَاحَ بِنَا وَطَرَدَنَا وَقَالَ أَلَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَرَّمَ صَيْدَهَا

Shurahbil ibn Saʼd aytdi: Zayd ibn Sobit huzurimizga keldi — biz oʻz bogʻimizda edik, yonimizda esa qoʻyadigan tuzoqlarimiz bor edi. U bizga baqirib, bizni haydadi va: «Rasululloh ﷺ uning (Madinaning) ovini harom qilganlarini bilmasmidingiz?» dedi.Шураҳбил ибн Саъд айтди: Зайд ибн Собит ҳузуримизга келди — биз ўз боғимизда эдик, ёнимизда эса қўядиган тузоқларимиз бор эди. У бизга бақириб, бизни ҳайдади ва: «Расулуллоҳ ﷺ унинг (Мадинанинг) овини ҳаром қилганларини билмасмидингиз?» деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍإِنِّي قَاعِدٌ إِلَى جَنْبِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا إِذْ أُوحِيَ إِلَيْهِ قَالَ وَغَشِيَتْهُ السَّكِينَةُ وَوَقَعَ فَخِذُهُ عَلَى فَخِذِي حِينَ غَشِيَتْهُ السَّكِينَةُ قَالَ زَيْدٌ فَلَا وَاللَّهِ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا قَطُّ أَثْقَلَ مِنْ فَخِذِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ فَقَالَ اكْتُبْ يَا زَيْدُ فَأَخَذْتُ كَتِفًا فَقَالَ اكْتُبْ لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ الْآيَةَ كُلَّهَا إِلَى قَوْلِهِ أَجْرًا عَظِيمًا فَكَتَبْتُ ذَلِكَ فِي كَتِفٍ فَقَامَ حِينَ سَمِعَهَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَكَانَ رَجُلًا أَعْمَى فَقَامَ حِينَ سَمِعَ فَضِيلَةَ الْمُجَاهِدِينَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَيْفَ بِمَنْ لَا يَسْتَطِيعُ الْجِهَادَ مِمَّنْ هُوَ أَعْمَى وَأَشْبَاهِ ذَلِكَ قَالَ زَيْدٌ فَوَاللَّهِ مَا مَضَى كَلَامُهُ أَوْ مَا هُوَ إِلَّا أَنْ قَضَى كَلَامَهُ غَشِيَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ السَّكِينَةُ فَوَقَعَتْ فَخِذُهُ عَلَى فَخِذِي فَوَجَدْتُ مِنْ ثِقَلِهَا كَمَا وَجَدْتُ فِي الْمَرَّةِ الْأُولَى ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ فَقَالَ اقْرَأْ فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ} قَالَ زَيْدٌ فَأَلْحَقْتُهَا فَوَاللَّهِ لَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى مُلْحَقِهَا عِنْدَ صَدْعٍ كَانَ فِي الْكَتِفِ حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ أَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kuni men Nabiy ﷺning yonlarida oʻtirgan edim, u zotga vahy keldi. U zotni sakina qopladi va sakina qoplagan payt u zotning sonlari mening sonimning ustiga tushdi. Zayd dedi: Allohga qasamki, men hech qachon Rasululloh ﷺning sonlaridan ogʻirroq narsani sezmaganman. Soʻng u zotdan (bu hol) koʻtarildi-da: «Yozgin, ey Zayd», dedilar. Men bir kurak suyagini oldim. U zot: «Yozgin: {Moʻminlardan (uzrsiz) oʻtirib qoluvchilar bilan mujohidlar barobar emas}», deb oyatning hammasini {ulugʻ ajr} degan soʻzlarigacha (aytdilar). Men buni kurak suyagiga yozdim. Buni eshitgan Ibn Ummi Maktum — u koʻzi ojiz kishi edi — mujohidlarning fazilatini eshitgan payt oʻrnidan turib: «Ey Allohning Rasuli, koʻzi ojiz va shunga oʻxshaganlardan boʻlib, jihodga qodir boʻlmaganlarning holi qanday boʻladi?» dedi. Zayd dedi: Allohga qasamki, uning soʻzi tugar-tugamas Nabiy ﷺni sakina qopladi va u zotning sonlari mening sonimning ustiga tushdi; men uning ogʻirligini birinchi martadagidek sezdim. Soʻng u zotdan (bu hol) koʻtarildi-da: «Oʻqi», dedilar. Men u zotga: {Moʻminlardan oʻtirib qoluvchilar bilan mujohidlar barobar emas} deb oʻqidim. Shunda Nabiy ﷺ: {uzrlilardan boshqa}, dedilar. Zayd dedi: Men uni (oyatga) qoʻshdim. Allohga qasamki, men uni qoʻshgan joyini — kurak suyagidagi yoriqning yonida — hamon koʻrib turgandekman.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир куни мен Набий ﷺнинг ёнларида ўтирган эдим, у зотга ваҳй келди. У зотни сакина қоплади ва сакина қоплаган пайт у зотнинг сонлари менинг сонимнинг устига тушди. Зайд деди: Аллоҳга қасамки, мен ҳеч қачон Расулуллоҳ ﷺнинг сонларидан оғирроқ нарсани сезмаганман. Сўнг у зотдан (бу ҳол) кўтарилди-да: «Ёзгин, эй Зайд», дедилар. Мен бир курак суягини олдим. У зот: «Ёзгин: {Мўминлардан (узрсиз) ўтириб қолувчилар билан мужоҳидлар баробар эмас}», деб оятнинг ҳаммасини {улуғ ажр} деган сўзларигача (айтдилар). Мен буни курак суягига ёздим. Буни эшитган Ибн Умми Мактум — у кўзи ожиз киши эди — мужоҳидларнинг фазилатини эшитган пайт ўрнидан туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, кўзи ожиз ва шунга ўхшаганлардан бўлиб, жиҳодга қодир бўлмаганларнинг ҳоли қандай бўлади?» деди. Зайд деди: Аллоҳга қасамки, унинг сўзи тугар-тугамас Набий ﷺни сакина қоплади ва у зотнинг сонлари менинг сонимнинг устига тушди; мен унинг оғирлигини биринчи мартадагидек сездим. Сўнг у зотдан (бу ҳол) кўтарилди-да: «Ўқи», дедилар. Мен у зотга: {Мўминлардан ўтириб қолувчилар билан мужоҳидлар баробар эмас} деб ўқидим. Шунда Набий ﷺ: {узрлилардан бошқа}, дедилар. Зайд деди: Мен уни (оятга) қўшдим. Аллоҳга қасамки, мен уни қўшган жойини — курак суягидаги ёриқнинг ёнида — ҳамон кўриб тургандекман.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ بْنُ حَبِيبِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ عَن زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَّمَهُ دُعَاءً وَأَمَرَهُ أَنْ يَتَعَاهَدَ بِهِ أَهْلَهُ كُلَّ يَوْمٍ قَالَ قُلْ كُلَّ يَوْمٍ حِينَ تُصْبِحُ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ وَمِنْكَ وَبِكَ وَإِلَيْكَ اللَّهُمَّ مَا قُلْتُ مِنْ قَوْلٍ أَوْ نَذَرْتُ مِنْ نَذْرٍ أَوْ حَلَفْتُ مِنْ حَلِفٍ فَمَشِيئَتُكَ بَيْنَ يَدَيْهِ مَا شِئْتَ كَانَ وَمَا لَمْ تَشَأْ لَمْ يَكُنْ وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِكَ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ اللَّهُمَّ وَمَا صَلَّيْتُ مِنْ صَلَاةٍ فَعَلَى مَنْ صَلَّيْتَ وَمَا لَعَنْتُ مِنْ لَعْنَةٍ فَعَلَى مَنْ لَعَنْتَ إِنَّكَ أَنْتَ وَلِيِّي فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ أَسْأَلُكَ اللَّهُمَّ الرِّضَا بَعْدَ الْقَضَاءِ وَبَرْدَ الْعَيْشِ بَعْدَ الْمَمَاتِ وَلَذَّةَ نَظَرٍ إِلَى وَجْهِكَ وَشَوْقًا إِلَى لِقَائِكَ مِنْ غَيْرِ ضَرَّاءَ مُضِرَّةٍ وَلَا فِتْنَةٍ مُضِلَّةٍ أَعُوذُ بِكَ اللَّهُمَّ أَنْ أَظْلِمَ أَوْ أُظْلَمَ أَوْ أَعْتَدِيَ أَوْ يُعْتَدَى عَلَيَّ أَوْ أَكْتَسِبَ خَطِيئَةً مُحْبِطَةً أَوْ ذَنْبًا لَا يُغْفَرُ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ذَا الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ فَإِنِّي أَعْهَدُ إِلَيْكَ فِي هَذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَأُشْهِدُكَ وَكَفَى بِكَ شَهِيدًا أَنِّي أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ وَحْدَكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَكَ الْمُلْكُ وَلَكَ الْحَمْدُ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga bir duo oʻrgatdilar va uni har kuni ahliga ham takrorlab turishni buyurdilar. U zot dedilar: «Har kuni tong otganda ayt: ‹Labbayka Allohumma labbayk va saʼdayk, barcha yaxshilik Sening qoʻlingda, Sendan, Sen bilan va Senga (qaytadi). Allohim, men qanday soʻz aytgan, qanday nazr atagan yoki qanday qasam ichgan boʻlsam, Sening irodang ularning oldidadir: Sen xohlagan narsa boʻladi, xohlamaganing boʻlmaydi. Sendan boshqa quvvat va qudrat yoʻq. Albatta, Sen har narsaga qodirsan. Allohim, men qanday salovot aytgan boʻlsam, u Sen salovot aytgan kishigadir; qanday laʼnat aytgan boʻlsam, u Sen laʼnatlagan kishigadir. Albatta, Sen dunyoda ham, oxiratda ham mening valiyimsan. Meni musulmon holimda vafot ettir va meni solihlarga qoʻsh. Allohim, Sendan qazodan keyingi rizoni, oʻlimdan keyingi salqin hayotni, yuzingga nazar solish lazzatini va — zarar yetkazuvchi ozorsiz hamda adashtiruvchi fitnasiz — Senga uchrashish shavqini soʻrayman. Allohim, zulm qilishimdan yoki menga zulm qilinishidan, tajovuz qilishimdan yoki menga tajovuz qilinishidan, (amallarni) puchga chiqaruvchi xatoni yoki magʻfirat qilinmaydigan gunohni kasb etishimdan Senga panoh tilayman. Allohim! Ey osmonlaru yerni yoʻqdan bor qilgan Zot, gʻayb va oshkorni bilguvchi, jalol va ikrom sohibi! Albatta, men shu dunyo hayotida Senga ahd beraman va Seni guvoh qilaman — guvohlikka Sening Oʻzing kifoyadir — men Sendan oʻzga iloh yoʻq, Yolgʻiz Oʻzingsan, Senga sherik yoʻq, mulk Senikidir, hamd Senikidir va Sen har narsaga qodirsan, deb guvohlik beraman; va guvohlik beramanki, Muhammad…›»Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга бир дуо ўргатдилар ва уни ҳар куни аҳлига ҳам такрорлаб туришни буюрдилар. У зот дедилар: «Ҳар куни тонг отганда айт: ‹Лаббайка Аллоҳумма лаббайк ва саъдайк, барча яхшилик Сенинг қўлингда, Сендан, Сен билан ва Сенга (қайтади). Аллоҳим, мен қандай сўз айтган, қандай назр атаган ёки қандай қасам ичган бўлсам, Сенинг ироданг уларнинг олдидадир: Сен хоҳлаган нарса бўлади, хоҳламаганинг бўлмайди. Сендан бошқа қувват ва қудрат йўқ. Албатта, Сен ҳар нарсага қодирсан. Аллоҳим, мен қандай саловот айтган бўлсам, у Сен саловот айтган кишигадир; қандай лаънат айтган бўлсам, у Сен лаънатлаган кишигадир. Албатта, Сен дунёда ҳам, охиратда ҳам менинг валийимсан. Мени мусулмон ҳолимда вафот эттир ва мени солиҳларга қўш. Аллоҳим, Сендан қазодан кейинги ризони, ўлимдан кейинги салқин ҳаётни, юзингга назар солиш лаззатини ва — зарар етказувчи озорсиз ҳамда адаштирувчи фитнасиз — Сенга учрашиш шавқини сўрайман. Аллоҳим, зулм қилишимдан ёки менга зулм қилинишидан, тажовуз қилишимдан ёки менга тажовуз қилинишидан, (амалларни) пучга чиқарувчи хатони ёки мағфират қилинмайдиган гуноҳни касб этишимдан Сенга паноҳ тилайман. Аллоҳим! Эй осмонлару ерни йўқдан бор қилган Зот, ғайб ва ошкорни билгувчи, жалол ва икром соҳиби! Албатта, мен шу дунё ҳаётида Сенга аҳд бераман ва Сени гувоҳ қиламан — гувоҳликка Сенинг Ўзинг кифоядир — мен Сендан ўзга илоҳ йўқ, Ёлғиз Ўзингсан, Сенга шерик йўқ, мулк Сеникидир, ҳамд Сеникидир ва Сен ҳар нарсага қодирсан, деб гувоҳлик бераман; ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад…›»

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي أَبُو الزِّنَادِ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَقَدِمَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ بِزَيْتٍ فَسَاوَمْتُهُ فِيمَنْ سَاوَمَهُ مِنْ التُّجَّارِ حَتَّى ابْتَعْتُهُ مِنْهُ حَتَّى قَالَ فَقَامَ إِلَيَّ رَجُلٌ فَرَبَّحَنِي فِيهِ حَتَّى أَرْضَانِي قَالَ فَأَخَذْتُ بِيَدِهِ لِأَضْرِبَ عَلَيْهَا فَأَخَذَ رَجُلٌ بِذِرَاعِي مِنْ خَلْفِي فَالْتَفَتُّ إِلَيْهِ فَإِذَا زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ فَقَالَ لَا تَبِعْهُ حَيْثُ ابْتَعْتَهُ حَتَّى تَحُوزَهُ إِلَى رَحْلِكَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ نَهَى عَنْ ذَلِكَ فَأَمْسَكْتُ يَدِي

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Shom ahlidan bir kishi zaytun yogʻi olib keldi. Men u bilan savdolashgan savdogarlar qatorida savdolashib, uni undan sotib oldim. Soʻng bir kishi oldimga kelib, unda menga koʻnglim toʻqqudek foyda berdi. (Ibn Umar) dedi: Men savdoni (qoʻl urishib) qoʻyib yubormoqchi boʻlib, uning qoʻlini ushladim. Shunda bir kishi orqamdan bilagimni ushlab oldi. Men oʻgirilib qarasam, u Zayd ibn Sobit ekan. U: «Uni sotib olgan joyingda, manzilingga olib bormaguningcha sotma. Chunki Rasululloh ﷺ bundan qaytarganlar», dedi. Bas, men qoʻlimni tortdim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Шом аҳлидан бир киши зайтун ёғи олиб келди. Мен у билан савдолашган савдогарлар қаторида савдолашиб, уни ундан сотиб олдим. Сўнг бир киши олдимга келиб, унда менга кўнглим тўққудек фойда берди. (Ибн Умар) деди: Мен савдони (қўл уришиб) қўйиб юбормоқчи бўлиб, унинг қўлини ушладим. Шунда бир киши орқамдан билагимни ушлаб олди. Мен ўгирилиб қарасам, у Зайд ибн Собит экан. У: «Уни сотиб олган жойингда, манзилингга олиб бормагунингча сотма. Чунки Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтарганлар», деди. Бас, мен қўлимни тортдим.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّ خَارِجَةَ بْنَ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ الْأَنْصَارِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ تَوَضَّئُوا مِمَّا مَسَّتْ النَّارُ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Olovga tekkan narsa (yeyilgani)dan tahorat (qilinadi)», deganlarini eshitdim.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Оловга теккан нарса (ейилгани)дан таҳорат (қилинади)», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْعَبَّاسِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ سَعْدٍحَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ فِي الْأَسْوَاقِ وَمَعِي طَيْرٌ اصْطَدْتُهُ قَالَ فَلَطَمَ قَفَايَ وَأَرْسَلَهُ مِنْ يَدِي وَقَالَ أَمَا عَلِمْتَ يَا عَدُوَّ نَفْسِكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَرَّمَ مَا بَيْنَ لَابَتَيْهَا

Shurahbil ibn Saʼd aytdi: Zayd ibn Sobit menga bozorlarda aytib berdi — men bilan birga oʻzim ovlagan bir qush bor edi. U ensamga urib, qushni qoʻlimdan qoʻyib yubordi va: «Ey oʻz nafsingning dushmani, Rasululloh ﷺ uning (Madinaning) ikki toshloq chekkasi orasidagini harom qilganlarini bilmasmiding?» dedi.Шураҳбил ибн Саъд айтди: Зайд ибн Собит менга бозорларда айтиб берди — мен билан бирга ўзим овлаган бир қуш бор эди. У энсамга уриб, қушни қўлимдан қўйиб юборди ва: «Эй ўз нафсингнинг душмани, Расулуллоҳ ﷺ унинг (Мадинанинг) икки тошлоқ чеккаси орасидагини ҳаром қилганларини билмасмидинг?» деди.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا أَبُو هِلَالٍ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَمَرَرْتُ بِنَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَتَسَحَّرُ يَأْكُلُ تَمْرًا فَقَالَ تَعَالَ فَكُلْ فَقُلْتُ إِنِّي أُرِيدُ الصَّوْمَ فَقَالَ وَأَنَا أُرِيدُ مَا تُرِيدُ فَأَكَلْنَا ثُمَّ قُمْنَا إِلَى الصَّلَاةِفَكَانَ بَيْنَ مَا أَكَلْنَا وَبَيْنَ أَنْ قُمْنَا إِلَى الصَّلَاةِ قَدْرُ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Men Allohning Nabiysi ﷺning yonlaridan oʻtdim, u zot saharlik qilib, xurmo yeyayotgan edilar. U zot: «Kel, yegin», dedilar. Men: «Men roʻza tutmoqchiman», dedim. U zot: «Men ham sen istagan narsani istayman», dedilar. Bas, biz yedik, soʻng namozga turdik. Yeganimiz bilan namozga turganimiz orasida kishi ellik oyat oʻqiydigan miqdorcha (fursat) boʻldi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг ёнларидан ўтдим, у зот саҳарлик қилиб, хурмо еяётган эдилар. У зот: «Кел, егин», дедилар. Мен: «Мен рўза тутмоқчиман», дедим. У зот: «Мен ҳам сен истаган нарсани истайман», дедилар. Бас, биз едик, сўнг намозга турдик. Еганимиз билан намозга турганимиз орасида киши эллик оят ўқийдиган миқдорча (фурсат) бўлди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَينٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُبَاعُ ثَمَرَةٌ بِتَمْرَةٍ وَلَا تُبَاعُ ثَمَرَةٌ حَتَّى يَبْدُوَ صَلَاحُهَا قَالَ فَلَقِيَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَقَالَ رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي عَرَايَاقَالَ سُفْيَانُ الْعَرَايَا نَخْلٌ كَانَتْ تُوهَبُ لِلْمَسَاكِينِ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ أَنْ يَنْتَظِرُوا بِهَا فَيَبِيعُونَهَا بِمَا شَاءُوا مِنْ ثَمَرِهِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Yangi xurmo quruq xurmoga sotilmaydi va meva pishib yetilgani maʼlum boʻlmagunicha sotilmaydi», dedilar. (Rovi) dedi: Soʻng Zayd ibn Sobit Abdulloh ibn Umarni uchratib: «Rasululloh ﷺ arayolarga ruxsat berdilar», dedi. Sufyon dedi: Arayo — miskinlarga hadya qilinadigan xurmo daraxtlari boʻlib, ular (hosilni) kutishga qodir boʻlmas, shuning uchun uni oʻz mevasidan xohlagan (miqdor) evaziga sotar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Янги хурмо қуруқ хурмога сотилмайди ва мева пишиб етилгани маълум бўлмагунича сотилмайди», дедилар. (Рови) деди: Сўнг Зайд ибн Собит Абдуллоҳ ибн Умарни учратиб: «Расулуллоҳ ﷺ араёларга рухсат бердилар», деди. Суфён деди: Араё — мискинларга ҳадя қилинадиган хурмо дарахтлари бўлиб, улар (ҳосилни) кутишга қодир бўлмас, шунинг учун уни ўз мевасидан хоҳлаган (миқдор) эвазига сотар эдилар.