حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُقْبَةَ أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ أَنَّهُ سَأَلَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ قَالَقُلْتُ أَخْبِرْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمْ عَشِيَّةَ رَدِفْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ جِئْنَا الشِّعْبَ الَّذِي يُنِيخُ فِيهِ النَّاسُ لِلْمَغْرِبِ فَأَنَاخَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَاقَتَهُ ثُمَّ بَالَ مَاءً قَالَ أَهْرَاقَ الْمَاءَ ثُمَّ دَعَا بِالْوَضُوءِ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا لَيْسَ بِالْبَالِغِ جِدًّا قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الصَّلَاةَ قَالَ الصَّلَاةُ أَمَامَكَ قَالَ فَرَكِبَ حَتَّى قَدِمَ الْمُزْدَلِفَةَ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ النَّاسُ فِي مَنَازِلِهِمْ وَلَمْ يَحُلُّوا حَتَّى أَقَامَ الْعِشَاءَ فَصَلَّى ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ قَالَ فَقُلْتُ كَيْفَ فَعَلْتُمْ حِينَ أَصْبَحْتُمْ قَالَ رَدِفَهُ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ وَانْطَلَقْتُ أَنَا فِي سُبَّاقِ قُرَيْشٍ عَلَى رِجْلَيَّ

Kurayb Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan soʻradi. U aytdi: Men: «Rasululloh ﷺning ortlarida mingashgan kechangizda nima qilganingizni menga xabar ber», dedim. U aytdi: Biz odamlar shom (namozi) uchun tuyalarini choʻktiradigan darani keldik. Rasululloh ﷺ tuyalarini choʻktirdilar, soʻng kichik hojatga chiqdilar — (rovi): suv toʻkdilar, dedi —, soʻng taharat suvini soʻrab, juda ham toʻliq boʻlmagan bir taharat qildilar. Men: «Yo Rasululloh, namoz?» dedim. U zot: «Namoz oldingdadir», dedilar. (Usoma) aytdi: Soʻng (u zot) minib joʻnadilar, toki Muzdalifaga yetib keldilar. U yerda shom namozini iqomat qildilar. Soʻng odamlar manzillarida (tuyalarini) choʻktirdilar, ammo (yuklarini) yechmadilar, toki u zot xufton namozini iqomat qilib oʻqiganlaricha; soʻng odamlar (yuklarini) yechdilar. (Kurayb) aytdi: Men: «Tong otganida qanday qildingiz?» dedim. U aytdi: U zotning ortlarida Fazl ibn Abbos mingashdi, men esa Qurayshning oldinda yuruvchilari ichida piyoda joʻnadim.Курайб Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан сўради. У айтди: Мен: «Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида мингашган кечангизда нима қилганингизни менга хабар бер», дедим. У айтди: Биз одамлар шом (намози) учун туяларини чўктирадиган дарани келдик. Расулуллоҳ ﷺ туяларини чўктирдилар, сўнг кичик ҳожатга чиқдилар — (рови): сув тўкдилар, деди —, сўнг таҳарат сувини сўраб, жуда ҳам тўлиқ бўлмаган бир таҳарат қилдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, намоз?» дедим. У зот: «Намоз олдингдадир», дедилар. (Усома) айтди: Сўнг (у зот) миниб жўнадилар, токи Муздалифага етиб келдилар. У ерда шом намозини иқомат қилдилар. Сўнг одамлар манзилларида (туяларини) чўктирдилар, аммо (юкларини) ечмадилар, токи у зот хуфтон намозини иқомат қилиб ўқиганларича; сўнг одамлар (юкларини) ечдилар. (Курайб) айтди: Мен: «Тонг отганида қандай қилдингиз?» дедим. У айтди: У зотнинг ортларида Фазл ибн Аббос мингашди, мен эса Қурайшнинг олдинда юрувчилари ичида пиёда жўнадим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ وَعَفَّانُ قَالَا ثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا رِبَا فِيمَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ قَالَ يَعْنِي إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qoʻlma-qoʻl (naqd) boʻlgan narsada ribo yoʻq», dedilar. (Rovi) aytdi: Yaʼni ribo faqat nasiyadadir.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қўлма-қўл (нақд) бўлган нарсада рибо йўқ», дедилар. (Рови) айтди: Яъни рибо фақат насиядадир.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبَانُ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ حَدَّثَنِي عَمْرُ بْنُ الْحَكَمِ عَنْ مَوْلَى قُدَامَةَ بْنِ مَظْعُونٍ عَنْ مَوْلَى أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ انْطَلَقَ مَعَ أُسَامَةَ إِلَى وَادِي الْقُرَى يَطْلُبُ مَالًا لَهُ وَكَانَ يَصُومُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَيَوْمَ الْخَمِيسِ فَقَالَ لَهُ مَوْلَاهُ لِمَ تَصُومُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ وَأَنْتَ شَيْخٌ كَبِيرٌ قَدْ رَقَقْتَ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَصُومُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَيَوْمَ الْخَمِيسِ فَسُئِلَ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّ أَعْمَالَ النَّاسِ تُعْرَضُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَيَوْمَ الْخَمِيسِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)ning ozod qilingan quli rivoyat qiladiki, u Usoma bilan birga oʻz molini qidirib Vodil-Quroga bordi. (Usoma) dushanba kuni va payshanba kuni roʻza tutar edi. Uning ozod qilingan quli unga: «Nega siz dushanba va payshanba kunlari roʻza tutasiz, holbuki keksayib, ozib qolgan kishisiz?» dedi. U: «Rasululloh ﷺ dushanba kuni va payshanba kuni roʻza tutar edilar. Bu haqda soʻralganida: ‹Albatta, odamlarning amallari dushanba kuni va payshanba kuni (Allohga) koʻrsatiladi›, dedilar», dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)нинг озод қилинган қули ривоят қиладики, у Усома билан бирга ўз молини қидириб Водил-Қурога борди. (Усома) душанба куни ва пайшанба куни рўза тутар эди. Унинг озод қилинган қули унга: «Нега сиз душанба ва пайшанба кунлари рўза тутасиз, ҳолбуки кексайиб, озиб қолган кишисиз?» деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ душанба куни ва пайшанба куни рўза тутар эдилар. Бу ҳақда сўралганида: ‹Албатта, одамларнинг амаллари душанба куни ва пайшанба куни (Аллоҳга) кўрсатилади›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمُ بْنُ بَشِيرٍ حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ عَنْ أَبِي ظِبْيَانَ قَالَ سَمِعْتُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ يُحَدِّثُ قَالَبَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْحُرَقَةِ مِنْ جُهَيْنَةَ قَالَ فَصَبَّحْنَاهُمْ فَقَاتَلْنَاهُمْ فَكَانَ مِنْهُمْ رَجُلٌ إِذَا أَقْبَلَ الْقَوْمُ كَانَ مِنْ أَشَدِّهِمْ عَلَيْنَا وَإِذَا أَدْبَرُوا كَانَ حَامِيَتَهُمْ قَالَ فَغَشِيتُهُ أَنَا وَرَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ قَالَ فَلَمَّا غَشِينَاهُ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَكَفَّ عَنْهُ الْأَنْصَارِيُّ وَقَتَلْتُهُ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا أُسَامَةُ أَقَتَلْتَهُ بَعْدَمَا قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا كَانَ مُتَعَوِّذًا مِنْ الْقَتْلِ فَكَرَّرَهَا عَلَيَّ حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنِّي لَمْ أَكُنْ أَسْلَمْتُ إِلَّا يَوْمَئِذٍ

Abu Zibyon aytdi: Men Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)ning shunday deb soʻzlayotganini eshitdim: Rasululloh ﷺ bizni Juhaynadan boʻlgan Huraqaga yubordilar. Biz ularga ertalab yetib borib, jang qildik. Ular orasida bir kishi bor edi: qavm hujum qilganida ularning bizga eng qattigʻi boʻlar, chekinganlarida esa ularning himoyachisi boʻlar edi. Men va ansorlardan bir kishi unga yetib oldik. Biz unga yetganimizda, u: «Lo ilaha illalloh» dedi. Shunda ansoriy undan (qoʻlini) tortdi, men esa uni oʻldirdim. Bu (xabar) Nabiy ﷺga yetdi. U zot: «Ey Usoma, u ‹Lo ilaha illalloh› deganidan keyin uni oʻldirdingmi?!» dedilar. Men: «Yo Rasululloh, u faqat oʻlimdan panoh tortib (shuni) aytgan edi», dedim. U zot buni menga shu qadar takrorlayverdilarki, hatto men oʻsha kundan oldin musulmon boʻlmagan boʻlishni orzu qildim.Абу Зибён айтди: Мен Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деб сўзлаётганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ бизни Жуҳайнадан бўлган Ҳурақага юбордилар. Биз уларга эрталаб етиб бориб, жанг қилдик. Улар орасида бир киши бор эди: қавм ҳужум қилганида уларнинг бизга энг қаттиғи бўлар, чекинганларида эса уларнинг ҳимоячиси бўлар эди. Мен ва ансорлардан бир киши унга етиб олдик. Биз унга етганимизда, у: «Ло илаҳа иллаллоҳ» деди. Шунда ансорий ундан (қўлини) тортди, мен эса уни ўлдирдим. Бу (хабар) Набий ﷺга етди. У зот: «Эй Усома, у ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деганидан кейин уни ўлдирдингми?!» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, у фақат ўлимдан паноҳ тортиб (шуни) айтган эди», дедим. У зот буни менга шу қадар такрорлайвердиларки, ҳатто мен ўша кундан олдин мусулмон бўлмаган бўлишни орзу қилдим.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا تَرَكْتُ بَعْدِي فِتْنَةً أَضَرَّ عَلَى أُمَّتِي مِنْ النِّسَاءِ عَلَى الرِّجَالِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men oʻzimdan keyin ummatimga erkaklar uchun ayollardan koʻra zararliroq biror fitnani qoldirmadim», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ўзимдан кейин умматимга эркаклар учун аёллардан кўра зарарлироқ бирор фитнани қолдирмадим», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ وَلَا الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Musulmon kofirga voris boʻlmaydi, kofir ham musulmonga voris boʻlmaydi».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Мусулмон кофирга ворис бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга ворис бўлмайди».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشْرَفَ عَلَى أُطُمٍ مِنْ آطَامِ الْمَدِينَةِ فَقَالَ هَلْ تَرَوْنَ مَا أَرَى إِنِّي لَأَرَى مَوَاقِعَ الْفِتَنِ خِلَالَ بُيُوتِكُمْ كَمَوَاقِعِ الْقَطْرِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Madina qalʼalaridan biriga chiqdilar, soʻng: «Men koʻrayotgan narsani sizlar koʻryapsizlarmi? Men fitnalar tushadigan joylarni uy-joylaringiz orasida yomgʻir tomchilari tushadigan joylar kabi koʻryapman», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Мадина қалъаларидан бирига чиқдилар, сўнг: «Мен кўраётган нарсани сизлар кўряпсизларми? Мен фитналар тушадиган жойларни уй-жойларингиз орасида ёмғир томчилари тушадиган жойлар каби кўряпман», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْدَفَهُ مِنْ عَرَفَةَ فَلَمَّا أَتَى الشِّعْبَ نَزَلَ فَبَالَ وَلَمْ يَقُلْ أَهْرَاقَ الْمَاءَ فَصَبَبْتُ عَلَيْهِ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا خَفِيفًا فَقُلْتُ الصَّلَاةَ فَقَالَ الصَّلَاةُ أَمَامَكَ قَالَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ حَلُّوا رِحَالَهُمْ وَأَعَنْتُهُ ثُمَّ صَلَّى الْعِشَاءَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uni Arafotdan oʻz ortlariga mindirib olgan edilar. Dara oldiga yetganlarida tushib bavl qildilar — u «suv toʻkdilar» demadi. Men u zotga suv quyib berdim, u zot yengil taharat qildilar. Men: «Namoz!» dedim. U zot: «Namoz oldindadir», dedilar. Soʻng Muzdalifaga kelib shom namozini oʻqidilar, keyin ular yuklarini tushirdilar, men ham u zotga yordam berdim, soʻng u zot xufton namozini oʻqidilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уни Арафотдан ўз ортларига миндириб олган эдилар. Дара олдига етганларида тушиб бавл қилдилар — у «сув тўкдилар» демади. Мен у зотга сув қуйиб бердим, у зот енгил таҳарат қилдилар. Мен: «Намоз!» дедим. У зот: «Намоз олдиндадир», дедилар. Сўнг Муздалифага келиб шом намозини ўқидилар, кейин улар юкларини туширдилар, мен ҳам у зотга ёрдам бердим, сўнг у зот хуфтон намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو يَعْنِي ابْنَ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ قَالَسَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ يَقُولُ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَزْنًا بِوَزْنٍ قَالَ فَلَقِيتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ أَرَأَيْتَ مَا تَقُولُ أَشَيْئًا وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ أَوْ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيْسَ بِشَيْءٍ وَجَدْتُهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ أَوْ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَكِنْ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ

Abu Solih aytdi: Men Abu Saidning: «Oltin oltinga — vazni vazniga (barobar)», deyayotganini eshitdim. Soʻng men Ibn Abbos bilan uchrashib, unga: «Sen aytayotgan bu narsani menga aytgin: uni Alloh kitobidan topganmisan yoki Rasululloh ﷺdan eshitganmisan?» dedim. U: «Bu men Alloh kitobidan topgan yoki Rasululloh ﷺdan eshitgan narsa emas, lekin menga Usoma ibn Zayd Rasululloh ﷺning: ‹Ribo nasiyadadir›, deganlarini xabar berdi», dedi.Абу Солиҳ айтди: Мен Абу Саиднинг: «Олтин олтинга — вазни вазнига (баробар)», деяётганини эшитдим. Сўнг мен Ибн Аббос билан учрашиб, унга: «Сен айтаётган бу нарсани менга айтгин: уни Аллоҳ китобидан топганмисан ёки Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан?» дедим. У: «Бу мен Аллоҳ китобидан топган ёки Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарса эмас, лекин менга Усома ибн Зайд Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Рибо насиядадир›, деганларини хабар берди», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ قَالَجَاءَ رَجُلٌ يَسْأَلُ سَعْدًا عَنْ الطَّاعُونِ فَقَالَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَا أُحَدِّثُكَ عَنْهُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ هَذَا عَذَابٌ أَوْ كَذَا أَرْسَلَهُ اللَّهُ عَلَى نَاسٍ قَبْلَكُمْ أَوْ طَائِفَةٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ فَهُوَ يَجِيءُ أَحْيَانًا وَيَذْهَبُ أَحْيَانًا فَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ فَلَا تَدْخُلُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ فَلَا تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ

Omir ibn Saʼd aytdi: Bir kishi Saʼdning huzuriga kelib, undan toun haqida soʻradi. Shunda Usoma ibn Zayd: «Men senga u haqda soʻzlab beraman. Men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta, bu — sizlardan oldingi odamlarga, yoki Bani Isroildan bir toifaga Alloh yuborgan azobdir. U goho keladi, goho ketadi. Bas, u biror yerga tushsa, oʻsha yerga kirmanglar; agar u sizlar turgan yerga tushsa, undan qochib chiqmanglar›, — deganlarini eshitganman», dedi.Омир ибн Саъд айтди: Бир киши Саъднинг ҳузурига келиб, ундан тоун ҳақида сўради. Шунда Усома ибн Зайд: «Мен сенга у ҳақда сўзлаб бераман. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта, бу — сизлардан олдинги одамларга, ёки Бани Исроилдан бир тоифага Аллоҳ юборган азобдир. У гоҳо келади, гоҳо кетади. Бас, у бирор ерга тушса, ўша ерга кирманглар; агар у сизлар турган ерга тушса, ундан қочиб чиқманглар›, — деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ أَنَّهُ قَالَيَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ تَنْزِلُ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَذَلِكَ زَمَنَ الْفَتْحِ فَقَالَ هَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مِنْ مَنْزِلٍ ثُمَّ قَالَ لَا يَرِثُ الْكَافِرُ الْمُؤْمِنَ وَلَا الْمُؤْمِنُ الْكَافِرَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Yo Rasululloh! Inshoolloh, ertaga qayerda tushasiz?» dedi — bu Fath zamonida edi. U zot: «Aqiyl bizga biror manzil qoldirdimi?» dedilar. Soʻng: «Kofir moʻminga voris boʻlmaydi, moʻmin ham kofirga voris boʻlmaydi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Ё Расулуллоҳ! Иншооллоҳ, эртага қаерда тушасиз?» деди — бу Фатҳ замонида эди. У зот: «Ақийл бизга бирор манзил қолдирдими?» дедилар. Сўнг: «Кофир мўминга ворис бўлмайди, мўмин ҳам кофирга ворис бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ أَبُو غُصْنٍ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ الْأَيَّامَ يَسْرُدُ حَتَّى يُقَالَ لَا يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ الْأَيَّامَ حَتَّى لَا يَكَادَ أَنْ يَصُومَ إِلَّا يَوْمَيْنِ مِنْ الْجُمُعَةِ إِنْ كَانَا فِي صِيَامِهِ وَإِلَّا صَامَهُمَا وَلَمْ يَكُنْ يَصُومُ مِنْ شَهْرٍ مِنْ الشُّهُورِ مَا يَصُومُ مِنْ شَعْبَانَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تَصُومُ لَا تَكَادُ أَنْ تُفْطِرَ وَتُفْطِرَ حَتَّى لَا تَكَادَ أَنْ تَصُومَ إِلَّا يَوْمَيْنِ إِنْ دَخَلَا فِي صِيَامِكَ وَإِلَّا صُمْتَهُمَا قَالَ أَيُّ يَوْمَيْنِ قَالَ قُلْتُ يَوْمُ الِاثْنَيْنِ وَيَوْمُ الْخَمِيسِ قَالَ ذَانِكَ يَوْمَانِ تُعْرَضُ فِيهِمَا الْأَعْمَالُ عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ وَأُحِبُّ أَنْ يُعْرَضَ عَمَلِي وَأَنَا صَائِمٌ قَالَ قُلْتُ وَلَمْ أَرَكَ تَصُومُ مِنْ شَهْرٍ مِنْ الشُّهُورِ مَا تَصُومُ مِنْ شَعْبَانَ قَالَ ذَاكَ شَهْرٌ يَغْفُلُ النَّاسُ عَنْهُ بَيْنَ رَجَبٍ وَرَمَضَانَ وَهُوَ شَهْرٌ يُرْفَعُ فِيهِ الْأَعْمَالُ إِلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ فَأُحِبُّ أَنْ يُرْفَعَ عَمَلِي وَأَنَا صَائِمٌ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shu qadar ketma-ket roʻza tutar edilarki, hatto «iftor qilmaydilar» deyilar edi; yana shu qadar iftor qilar edilarki, haftaning ikki kunidan boshqasida deyarli roʻza tutmas edilar — agar oʻsha ikki kun roʻzalariga toʻgʻri kelsa, shu; boʻlmasa oʻshalarni tutar edilar. U zot oylardan hech bir oyda Shaʼbondagi kabi roʻza tutmas edilar. Men: «Yo Rasululloh, siz shu qadar roʻza tutasizki, deyarli iftor qilmaysiz; yana shu qadar iftor qilasizki, ikki kundan boshqasida deyarli roʻza tutmaysiz; agar oʻsha ikki kun roʻzangizga kirsa, shu; boʻlmasa oʻshalarni tutasiz», dedim. U zot: «Qaysi ikki kun?» dedilar. Men: «Dushanba kuni va payshanba kuni», dedim. U zot: «Bu ikki kunda amallar olamlar Robbiga koʻrsatiladi. Men esa amalim men roʻzador holimda koʻrsatilishini yoqtiraman», dedilar. Men: «Sizni oylardan hech bir oyda Shaʼbondagi kabi roʻza tutayotganingizni koʻrmadim», dedim. U zot: «U — Rajab bilan Ramazon oraligʻidagi, odamlar gʻaflatda qoladigan oydir. U shunday oyki, unda amallar olamlar Robbiga koʻtariladi. Men esa amalim men roʻzador holimda koʻtarilishini yoqtiraman», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шу қадар кетма-кет рўза тутар эдиларки, ҳатто «ифтор қилмайдилар» дейилар эди; яна шу қадар ифтор қилар эдиларки, ҳафтанинг икки кунидан бошқасида деярли рўза тутмас эдилар — агар ўша икки кун рўзаларига тўғри келса, шу; бўлмаса ўшаларни тутар эдилар. У зот ойлардан ҳеч бир ойда Шаъбондаги каби рўза тутмас эдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, сиз шу қадар рўза тутасизки, деярли ифтор қилмайсиз; яна шу қадар ифтор қиласизки, икки кундан бошқасида деярли рўза тутмайсиз; агар ўша икки кун рўзангизга кирса, шу; бўлмаса ўшаларни тутасиз», дедим. У зот: «Қайси икки кун?» дедилар. Мен: «Душанба куни ва пайшанба куни», дедим. У зот: «Бу икки кунда амаллар оламлар Роббига кўрсатилади. Мен эса амалим мен рўзадор ҳолимда кўрсатилишини ёқтираман», дедилар. Мен: «Сизни ойлардан ҳеч бир ойда Шаъбондаги каби рўза тутаётганингизни кўрмадим», дедим. У зот: «У — Ражаб билан Рамазон оралиғидаги, одамлар ғафлатда қоладиган ойдир. У шундай ойки, унда амаллар оламлар Роббига кўтарилади. Мен эса амалим мен рўзадор ҳолимда кўтарилишини ёқтираман», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ قُلْتُ لِعَطَاءٍ أَسَمِعْتَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَذَكَرَ قِصَّةً وَلَكِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا دَخَلَ الْبَيْتَ دَعَا فِي نَوَاحِيهِ كُلِّهَا وَلَمْ يُصَلِّ فِيهِ حَتَّى خَرَجَ فَلَمَّا خَرَجَ رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فِي قِبَلِ الْكَعْبَةِ وَقَالَ هَذِهِ الْقِبْلَةُ

Ibn Jurayj aytdi: Men Atoga: «Sen Ibn Abbosdan eshitdingmi?» dedim, u bir qissani zikr qildi. Lekin men uning shunday deyayotganini eshitdim: «Menga Usoma ibn Zayd xabar berdiki, Nabiy ﷺ Baytga kirganlarida uning barcha tomonlarida duo qildilar va undan chiqquncha unda namoz oʻqimadilar; chiqqanlaridan soʻng Baytning roʻparasida ikki rakaat namoz oʻqidilar va: ‹Mana shu qibladir›, dedilar».Ибн Журайж айтди: Мен Атога: «Сен Ибн Аббосдан эшитдингми?» дедим, у бир қиссани зикр қилди. Лекин мен унинг шундай деяётганини эшитдим: «Менга Усома ибн Зайд хабар бердики, Набий ﷺ Байтга кирганларида унинг барча томонларида дуо қилдилар ва ундан чиққунча унда намоз ўқимадилар; чиққанларидан сўнг Байтнинг рўпарасида икки ракаат намоз ўқидилар ва: ‹Мана шу қибладир›, дедилар».

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ السَّبَّاقِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَلَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَبَطْتُ وَهَبَطَ النَّاسُ مَعِي إِلَى الْمَدِينَةِ فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ أَصْمَتَ فَلَا يَتَكَلَّمُ فَجَعَلَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ يَصُبُّهَا عَلَيَّ أَعْرِفُ أَنَّهُ يَدْعُو لِي

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ogʻir kasal boʻlib qolganlarida, men ham, odamlar ham men bilan birga Madinaga tushdik. Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kirdim, u zot sukutga ketgan, gapirmas edilar. U zot qoʻllarini osmonga koʻtarib, soʻng mening ustimga qoʻyar edilar. Men u zot menga duo qilayotganlarini bildim.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ оғир касал бўлиб қолганларида, мен ҳам, одамлар ҳам мен билан бирга Мадинага тушдик. Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кирдим, у зот сукутга кетган, гапирмас эдилар. У зот қўлларини осмонга кўтариб, сўнг менинг устимга қўяр эдилар. Мен у зот менга дуо қилаётганларини билдим.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَنَا قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَةَ وَرَدِيفُهُ أُسَامَةُ فَجَعَلَ يَكْبَحُ رَاحِلَتَهُ حَتَّى أَنَّ ذِفْرَيْهَا لَتَكَادُ أَنْ تَمَسَّ وَرُبَّمَا قَالَ حَمَّادٌ أَنْ تُصِيبَ قَادِمَةَ الرَّحْلِ وَهُوَ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ وَالْوَقَارِ فَإِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ فِي إِيضَاعِ الْإِبِلِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotdan qaytdilar, Usoma u zotning ortlarida mingashib borar edi. U zot ulovlarini shu qadar tiyib borar edilarki, hatto uning quloq orti tegay derdi — Hammod baʼzan: «egar qoshiga tegay derdi», der edi. U zot esa: «Ey odamlar, sokinlik va viqorni lozim tutinglar, zero yaxshilik tuyalarni haydab choptirishda emas», deb aytar edilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан қайтдилар, Усома у зотнинг ортларида мингашиб борар эди. У зот уловларини шу қадар тийиб борар эдиларки, ҳатто унинг қулоқ орти тегай дерди — Ҳаммод баъзан: «эгар қошига тегай дерди», дер эди. У зот эса: «Эй одамлар, сокинлик ва виқорни лозим тутинглар, зеро яхшилик туяларни ҳайдаб чоптиришда эмас», деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ ثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا رِبَا فِيمَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qoʻlma-qoʻl boʻlgan narsada ribo yoʻq», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қўлма-қўл бўлган нарсада рибо йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَدَخَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ فِي مَرَضِهِ نَعُودُهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ كُنْتُ أَنْهَاكَ عَنْ حُبِّ يَهُودَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَقَدْ أَبْغَضَهُمْ أَسْعَدُ بْنُ زُرَارَةَ فَمَاتَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga Abdulloh ibn Ubayyning huzuriga, uni kasalligida yoʻqlash uchun kirdim. Nabiy ﷺ unga: «Men seni yahudiylarni sevishdan qaytarar edim», dedilar. Abdulloh: «Asʼad ibn Zurora ularni yomon koʻrgan edi, u ham vafot etdi-ku», dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Абдуллоҳ ибн Убаййнинг ҳузурига, уни касаллигида йўқлаш учун кирдим. Набий ﷺ унга: «Мен сени яҳудийларни севишдан қайтарар эдим», дедилар. Абдуллоҳ: «Асъад ибн Зурора уларни ёмон кўрган эди, у ҳам вафот этди-ку», деди.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ أَبُو جَعْفَرٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْبَيْتِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bayt ichida namoz oʻqidilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Байт ичида намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَكُنْتُ رَدِيفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ قَالَ فَلَمَّا وَقَعَتْ الشَّمْسُ دَفْعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا سَمِعَ حَطْمَةَ النَّاسِ خَلْفَهُ قَالَ رُوَيْدًا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ السَّكِينَةَ فَإِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ بِالْإِيضَاعِ قَالَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا الْتَحَمَ عَلَيْهِ النَّاسُ أَعْنَقَ وَإِذَا وَجَدَ فُرْجَةً نَصَّ حَتَّى مَرَّ بِالشِّعْبِ الَّذِي يَزْعُمُ كَثِيرٌ مِنْ النَّاسِ أَنَّهُ صَلَّى فِيهِ فَنَزَلَ بِهِ فَبَالَ مَا يَقُولُ أَهْرَاقَ الْمَاءَ كَمَا يَقُولُونَ ثُمَّ جِئْتُهُ بِالْإِدَاوَةِ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَالَ قُلْتُ الصَّلَاةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَقَالَ الصَّلَاةُ أَمَامَكَ قَالَ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا صَلَّى حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَنَزَلَ بِهَا فَجَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ الْآخِرَةِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Arafa kechasi Rasululloh ﷺning ortlarida mingashgan edim. Quyosh botganida Rasululloh ﷺ qaytdilar. Ortlaridagi odamlarning tiqilishib ketganini eshitganlarida: «Sekinroq, ey odamlar! Sokinlikni lozim tutinglar, zero yaxshilik haydab choptirishda emas», dedilar. U aytdi: Rasululloh ﷺ odamlar u zotga tiqilib qolganda tez yurar, boʻsh joy topsalar undan ham tezroq yurar edilar. Nihoyat, koʻp odamlar u zot unda namoz oʻqiganlar deb daʼvo qiladigan dara oldidan oʻtdilar va oʻsha yerda tushib bavl qildilar — u, ular aytganidek, «suv toʻkdilar» demaydi. Soʻng men u zotga idishda suv keltirdim, u zot taharat oldilar. Men: «Namoz, yo Rasululloh!» dedim. U zot: «Namoz oldindadir», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ ulovlariga minib, Muzdalifaga yetguncha namoz oʻqimadilar; oʻsha yerda tushib, shom bilan oxirgi xufton — ikki namozni jamlab oʻqidilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Арафа кечаси Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида мингашган эдим. Қуёш ботганида Расулуллоҳ ﷺ қайтдилар. Ортларидаги одамларнинг тиқилишиб кетганини эшитганларида: «Секинроқ, эй одамлар! Сокинликни лозим тутинглар, зеро яхшилик ҳайдаб чоптиришда эмас», дедилар. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ одамлар у зотга тиқилиб қолганда тез юрар, бўш жой топсалар ундан ҳам тезроқ юрар эдилар. Ниҳоят, кўп одамлар у зот унда намоз ўқиганлар деб даъво қиладиган дара олдидан ўтдилар ва ўша ерда тушиб бавл қилдилар — у, улар айтганидек, «сув тўкдилар» демайди. Сўнг мен у зотга идишда сув келтирдим, у зот таҳарат олдилар. Мен: «Намоз, ё Расулуллоҳ!» дедим. У зот: «Намоз олдиндадир», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ уловларига миниб, Муздалифага етгунча намоз ўқимадилар; ўша ерда тушиб, шом билан охирги хуфтон — икки намозни жамлаб ўқидилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَكُنْتُ رِدْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشِيَّةَ عَرَفَةَ فَلَمَّا وَقَعَتْ الشَّمْسُ دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا سَمِعَ حَطْمَةَ النَّاسِ خَلْفَهُ قَالَ رُوَيْدًا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ السَّكِينَةَ فَإِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ بِالْإِيضَاعِ قَالَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا الْتَحَمَ عَلَيْهِ النَّاسُ أَعْنَقَ وَإِذَا وَجَدَ فُرْجَةً نَصَّ حَتَّى مَرَّ بِالشِّعْبِ الَّذِي يَزْعُمُ كَثِيرٌ مِنْ النَّاسِ أَنَّهُ صَلَّى فِيهِ فَنَزَلَ بِهِ فَبَالَ مَا يَقُولُ أَهْرَاقَ الْمَاءَ كَمَا يَقُولُونَ ثُمَّ جِئْتُهُ بِالْإِدَاوَةِ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَالَ قُلْتُ الصَّلَاةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَقَالَ الصَّلَاةُ أَمَامَكَ قَالَ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا صَلَّى حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَنَزَلَ بِهَا فَجَمَعَ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ الْآخِرَةِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Arafa kechasi Rasululloh ﷺning ortlarida mingashgan edim. Quyosh botganida Rasululloh ﷺ qaytdilar. Ortlaridagi odamlarning tiqilishib ketganini eshitganlarida: «Sekinroq, ey odamlar! Sokinlikni lozim tutinglar, zero yaxshilik haydab choptirishda emas», dedilar. U aytdi: Rasululloh ﷺ odamlar u zotga tiqilib qolganda tez yurar, boʻsh joy topsalar undan ham tezroq yurar edilar. Nihoyat, koʻp odamlar u zot unda namoz oʻqiganlar deb daʼvo qiladigan dara oldidan oʻtdilar va oʻsha yerda tushib bavl qildilar — u, ular aytganidek, «suv toʻkdilar» demaydi. Soʻng men u zotga idishda suv keltirdim, u zot taharat oldilar. Men: «Namoz, yo Rasululloh!» dedim. U zot: «Namoz oldindadir», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ ulovlariga minib, Muzdalifaga yetguncha namoz oʻqimadilar; oʻsha yerda tushib, shom bilan oxirgi xufton — ikki namozni jamlab oʻqidilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Арафа кечаси Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида мингашган эдим. Қуёш ботганида Расулуллоҳ ﷺ қайтдилар. Ортларидаги одамларнинг тиқилишиб кетганини эшитганларида: «Секинроқ, эй одамлар! Сокинликни лозим тутинглар, зеро яхшилик ҳайдаб чоптиришда эмас», дедилар. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ одамлар у зотга тиқилиб қолганда тез юрар, бўш жой топсалар ундан ҳам тезроқ юрар эдилар. Ниҳоят, кўп одамлар у зот унда намоз ўқиганлар деб даъво қиладиган дара олдидан ўтдилар ва ўша ерда тушиб бавл қилдилар — у, улар айтганидек, «сув тўкдилар» демайди. Сўнг мен у зотга идишда сув келтирдим, у зот таҳарат олдилар. Мен: «Намоз, ё Расулуллоҳ!» дедим. У зот: «Намоз олдиндадир», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ уловларига миниб, Муздалифага етгунча намоз ўқимадилар; ўша ерда тушиб, шом билан охирги хуфтон — икки намозни жамлаб ўқидилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي رَافِعٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا رِبًا إِلَّا فِي النَّسِيئَةِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning: «Ribo faqat nasiyadadir», deganlarini eshitgan.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг: «Рибо фақат насиядадир», деганларини эшитган.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ أَنَا مَالِكٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ وَأَبِي النَّضْرِ مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْمَرٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّهُ سَأَلَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ مَاذَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الطَّاعُونِ فَقَالَ أُسَامَةُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ رِجْزٌ أُرْسِلَ عَلَى طَائِفَةٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَوْ عَلَى طَائِفَةٍ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ الشَّكُّ فِي الْحَدِيثِ فَإِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلَا تَقْدَمُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلَا تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ قَالَ أَبُو النَّضْرِ فِي حَدِيثِهِ لَا يُخْرِجُكُمْ إِلَّا فِرَارًا مِنْهُ

Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Usoma ibn Zayddan: «Toun haqida Rasululloh ﷺdan nima eshitgansan?» deb soʻradi. Usoma: «Men Rasululloh ﷺning: ‹U — Bani Isroildan bir toifaga, yoki sizlardan oldin oʻtganlardan bir toifaga yuborilgan azobdir. Bas, uni biror yerda eshitsangiz, u yerga bormanglar; agar u sizlar turgan yerga tushsa, undan qochib chiqmanglar›, deganlarini eshitganman», dedi — shubha hadisdadir. Abu Nazr oʻz hadisida: «Sizlarni undan qochish chiqarmasin», dedi.Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Усома ибн Зайддан: «Тоун ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан нима эшитгансан?» деб сўради. Усома: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹У — Бани Исроилдан бир тоифага, ёки сизлардан олдин ўтганлардан бир тоифага юборилган азобдир. Бас, уни бирор ерда эшитсангиз, у ерга борманглар; агар у сизлар турган ерга тушса, ундан қочиб чиқманглар›, деганларини эшитганман», деди — шубҳа ҳадисдадир. Абу Назр ўз ҳадисида: «Сизларни ундан қочиш чиқармасин», деди.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا أَبُو مَعْشَرٍ عَنْ سُلَيْمٍ مَوْلًى لِبَنِي لَيْثٍ وَكَانَ قَدِيمًا قَالَمَرَّ مَرْوَانُ بْنُ الْحَكَمِ عَلَى أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَهُوَ يُصَلِّي فَحَكَاهُ مَرْوَانُ قَالَ أَبُو مَعْشَرٍ وَقَدْ لَقِيَهُمَا جَمِيعًا فَقَالَ أُسَامَةُ يَا مَرْوَانُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ فَاحِشٍ مُتَفَحِّشٍ

Bani Laysning mavlosi Sulaym aytdi: Marvon ibn Hakam Usoma ibn Zaydning yonidan oʻtdi, u namoz oʻqiyotgan edi. Marvon uni taqlid qildi. Abu Maʼshar aytdi: U ikkovi bilan ham uchrashgan. Shunda Usoma: «Ey Marvon! Men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta, Alloh har bir fahsh soʻzlovchi, behayolikni odat qilgan kishini sevmaydi›, deganlarini eshitganman», dedi.Бани Лайснинг мавлоси Сулайм айтди: Марвон ибн Ҳакам Усома ибн Зайднинг ёнидан ўтди, у намоз ўқиётган эди. Марвон уни тақлид қилди. Абу Маъшар айтди: У иккови билан ҳам учрашган. Шунда Усома: «Эй Марвон! Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта, Аллоҳ ҳар бир фаҳш сўзловчи, беҳаёликни одат қилган кишини севмайди›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُنْكَدِرِ حَدَّثَهُ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ حَدَّثَهُ مَنْ سَمِعَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ يَقُولُجَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِالْمُزْدَلِفَةِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Muzdalifada shom bilan xuftonni jamlab oʻqidilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Муздалифада шом билан хуфтонни жамлаб ўқидилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ نَنْزِلُ غَدًا فِي حَجَّتِهِ قَالَ وَهَلْ تَرَكَ لَنَا عَقِيلٌ مَنْزِلًا ثُمَّ قَالَ نَحْنُ نَازِلُونَ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ يَعْنِي الْمُحَصَّبَ حَيْثُ قَاسَمَتْ قُرَيْشٌ عَلَى الْكُفْرِ وَذَلِكَ أَنَّ بَنِي كِنَانَةَ حَالَفَتْ قُرَيْشًا عَلَى بَنِي هَاشِمٍ أَنْ لَا يُنَاكِحُوهُمْ وَلَا يُبَايِعُوهُمْ وَلَا يُؤْوُهُمْ ثُمَّ قَالَ عِنْدَ ذَلِكَ لَا يَرِثُ الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ وَلَا الْمُسْلِمُ الْكَافِرَقَالَ الزُّهْرِيُّ وَالْخَيْفُ الْوَادِي

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men: «Yo Rasululloh, ertaga qayerga tushamiz?» dedim — bu u zotning hajlarida edi. U zot: «Aqiyl bizga biror uy qoldirganmidi?» dedilar. Soʻng: «Biz ertaga, inshoolloh, Banu Kinona xayfiga — yaʼni Muhassabga, Quraysh kufr ustida ahdlashgan joyga tushamiz», dedilar. Bu shundayki, Banu Kinona Quraysh bilan Banu Hoshimga qarshi, ular bilan quda-anda boʻlmaslik, oldi-sotdi qilmaslik va ularga boshpana bermaslik ustida ahdlashgan edilar. Soʻng shu joyda u zot: «Kofir musulmonga voris boʻlmaydi, musulmon ham kofirga voris boʻlmaydi», dedilar. Zuhriy aytdi: «Xayf — vodiydir».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, эртага қаерга тушамиз?» дедим — бу у зотнинг ҳажларида эди. У зот: «Ақийл бизга бирор уй қолдирганмиди?» дедилар. Сўнг: «Биз эртага, иншооллоҳ, Бану Кинона хайфига — яъни Муҳассабга, Қурайш куфр устида аҳдлашган жойга тушамиз», дедилар. Бу шундайки, Бану Кинона Қурайш билан Бану Ҳошимга қарши, улар билан қуда-анда бўлмаслик, олди-сотди қилмаслик ва уларга бошпана бермаслик устида аҳдлашган эдилар. Сўнг шу жойда у зот: «Кофир мусулмонга ворис бўлмайди, мусулмон ҳам кофирга ворис бўлмайди», дедилар. Зуҳрий айтди: «Хайф — водийдир».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ أَخْبَرَهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَكِبَ حِمَارًا عَلَيْهِ إِكَافٌ تَحْتَهُ قَطِيفَةٌ فَدَكِيَّةٌ وَأَرْدَفَ وَرَاءَهُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ وَهُوَ يَعُودُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ فِي بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ وَذَلِكَ قَبْلَ وَقْعَةِ بَدْرٍ حَتَّى مَرَّ بِمَجْلِسٍ فِيهِ أَخْلَاطٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُشْرِكِينَ عَبَدَةِ الْأَوْثَانِ وَالْيَهُودِ فِيهِمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ وَفِي الْمَجْلِسِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ فَلَمَّا غَشِيَتْ الْمَجْلِسَ عَجَاجَةُ الدَّابَّةِ خَمَّرَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ أَنْفَهُ بِرِدَائِهِ ثُمَّ قَالَ لَا تُغَبِّرُوا عَلَيْنَا فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ وَقَفَ فَنَزَلَ فَدَعَاهُمْ إِلَى اللَّهِ وَقَرَأَ عَلَيْهِمْ الْقُرْآنَ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ أَيُّهَا الْمَرْءُ لَا أَحْسَنَ مِنْ هَذَا إِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَلَا تُؤْذِينَا فِي مَجَالِسِنَا وَارْجِعْ إِلَى رَحْلِكَ فَمَنْ جَاءَكَ مِنَّا فَاقْصُصْ عَلَيْهِ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ اغْشَنَا فِي مَجَالِسِنَا فَإِنَّا نُحِبُّ ذَلِكَ قَالَ فَاسْتَبَّ الْمُسْلِمُونَ وَالْمُشْرِكُونَ وَالْيَهُودُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَتَوَاثَبُوا فَلَمْ يَزَلْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَفِّضُهُمْ ثُمَّ رَكِبَ دَابَّتَهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَقَالَ أَيْ سَعْدُ أَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالَ أَبُو حُبَابٍ يُرِيدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَيٍّ قَالَ كَذَا وَكَذَا فَقَالَ اعْفُ عَنْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاصْفَحْ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tagiga fadakiy gilam toʻshalgan, ustiga egar qoʻyilgan eshakka minib, Usomani ortlariga mindirib olgan holda Bani Horis ibn Xazraj mahallasidagi Saʼd ibn Ubodaning hol-ahvolini soʻrab borardilar. Bu Badr jangidan oldin edi. Yoʻlda musulmonlar, butparast mushriklar va yahudiylar aralashib oʻtirgan bir majlis yonidan oʻtdilar. Ular orasida Abdulloh ibn Ubay ham bor edi, majlisda Abdulloh ibn Ravoha ham bor edi. Hayvonning changi majlisni qoplaganda Abdulloh ibn Ubay ridosi bilan burnini berkitib, soʻng: «Bizning ustimizga chang sochmanglar», dedi. Nabiy ﷺ ularga salom berdilar, soʻng toʻxtab, eshakdan tushdilar va ularni Allohga chaqirdilar hamda ularga Qurʼon oʻqib berdilar. Shunda Abdulloh ibn Ubay: «Ey kishi! Bundan yaxshiroq narsa yoʻq. Agar aytayotganing haq boʻlsa, bizni majlislarimizda bezovta qilma, oʻz manzilingga qayt; bizdan kim oldingga kelsa, oʻshanga buni soʻzlab ber», dedi. Abdulloh ibn Ravoha esa: «Bizning majlislarimizga kelib turing, biz buni yaxshi koʻramiz», dedi. Roviy dedi: Shunda musulmonlar, mushriklar va yahudiylar bir-birlarini soʻkib, hatto bir-birlariga tashlanmoqchi boʻlib qoldilar. Nabiy ﷺ ularni tinchlantirishda davom etdilar, soʻng hayvonlariga minib, Saʼd ibn Ubodaning oldiga kirib bordilar va: «Ey Saʼd! Abu Hubob — yaʼni Abdulloh ibn Ubayni nazarda tutdilar — nima deganini eshitmadingmi? U mana bunday-mana bunday dedi», dedilar. Saʼd: «Yo Rasululloh! Uni avf eting va kechiring», dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тагига фадакий гилам тўшалган, устига эгар қўйилган эшакка миниб, Усомани ортларига миндириб олган ҳолда Бани Ҳорис ибн Хазраж маҳалласидаги Саъд ибн Убоданинг ҳол-аҳволини сўраб борардилар. Бу Бадр жангидан олдин эди. Йўлда мусулмонлар, бутпараст мушриклар ва яҳудийлар аралашиб ўтирган бир мажлис ёнидан ўтдилар. Улар орасида Абдуллоҳ ибн Убай ҳам бор эди, мажлисда Абдуллоҳ ибн Равоҳа ҳам бор эди. Ҳайвоннинг чанги мажлисни қоплаганда Абдуллоҳ ибн Убай ридоси билан бурнини беркитиб, сўнг: «Бизнинг устимизга чанг сочманглар», деди. Набий ﷺ уларга салом бердилар, сўнг тўхтаб, эшакдан тушдилар ва уларни Аллоҳга чақирдилар ҳамда уларга Қуръон ўқиб бердилар. Шунда Абдуллоҳ ибн Убай: «Эй киши! Бундан яхшироқ нарса йўқ. Агар айтаётганинг ҳақ бўлса, бизни мажлисларимизда безовта қилма, ўз манзилингга қайт; биздан ким олдингга келса, ўшанга буни сўзлаб бер», деди. Абдуллоҳ ибн Равоҳа эса: «Бизнинг мажлисларимизга келиб туринг, биз буни яхши кўрамиз», деди. Ровий деди: Шунда мусулмонлар, мушриклар ва яҳудийлар бир-бирларини сўкиб, ҳатто бир-бирларига ташланмоқчи бўлиб қолдилар. Набий ﷺ уларни тинчлантиришда давом этдилар, сўнг ҳайвонларига миниб, Саъд ибн Убоданинг олдига кириб бордилар ва: «Эй Саъд! Абу Ҳубоб — яъни Абдуллоҳ ибн Убайни назарда тутдилар — нима деганини эшитмадингми? У мана бундай-мана бундай деди», дедилар. Саъд: «Ё Расулуллоҳ! Уни авф этинг ва кечиринг», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ حَدَّثَنَا حَيْوَةُ أَخْبَرَنِي عَيَّاشُ بْنُ عَبَّاسٍ أَنَّ أَبَا النَّضْرِ حَدَّثَهُ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍأَخْبَرَ وَالِدَهُ سَعْدَ بْنَ مَالِكٍ قَالَ فَقَالَ لَهُ إِنَّ رَجُلًا جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنِّي أَعْزِلُ عَنْ امْرَأَتِي قَالَ لِمَ قَالَ شَفَقًا عَلَى وَلَدِهَا أَوْ عَلَى أَوْلَادِهَا فَقَالَ إِنْ كَانَ كَذَلِكَ فَلَا مَا ضَارَّ ذَلِكَ فَارِسَ وَلَا الرُّومَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu) Omirning otasi Saʼd ibn Molikka xabar berib dediki: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men xotinimdan azl qilaman», dedi. U zot: «Nega?» dedilar. U: «Uning bolasidan — yoki bolalaridan — qoʻrqib», dedi. U zot: «Agar shunday boʻlsa, yoʻq; bu narsa na forslarga, na rumliklarga zarar yetkazdi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) Омирнинг отаси Саъд ибн Моликка хабар бериб дедики: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен хотинимдан азл қиламан», деди. У зот: «Нега?» дедилар. У: «Унинг боласидан — ёки болаларидан — қўрқиб», деди. У зот: «Агар шундай бўлса, йўқ; бу нарса на форсларга, на румликларга зарар етказди», дедилар.

حَدَّثَنَا هَيْثَمٌ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ الْهَيْثَمِ بْنِ خَارِجَةَ حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عُقَيْلٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام لَمَّا نَزَلَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَّمَهُ الْوُضُوءَ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ وُضُوئِهِ أَخَذَ حَفْنَةً مِنْ مَاءٍ فَرَشَّ بِهَا نَحْوَ الْفَرْجِ قَالَ فَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرُشُّ بَعْدَ وُضُوئِهِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: Jibril alayhissalom Nabiy ﷺ huzurlariga tushib, u zotga taharatni oʻrgatdi. Taharatidan forigʻ boʻlgach, bir hovuch suv olib, uni avrat tomonga sepdi. Roviy aytdi: Shundan keyin Nabiy ﷺ taharatlaridan soʻng suv separ edilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: Жибрил алайҳиссалом Набий ﷺ ҳузурларига тушиб, у зотга таҳаратни ўргатди. Таҳаратидан фориғ бўлгач, бир ҳовуч сув олиб, уни аврат томонга сепди. Ровий айтди: Шундан кейин Набий ﷺ таҳаратларидан сўнг сув сепар эдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَيْهِ الْكَآبَةُ فَسَأَلْتُهُ مَا لَهُ فَقَالَ لَمْ يَأْتِنِي جِبْرِيلُ مُنْذُ ثَلَاثٍ قَالَ فَإِذَا جِرْوُ كَلْبٍ بَيْنَ بُيُوتِهِ فَأَمَرَ بِهِ فَقُتِلَ فَبَدَا لَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام فَبَهَشَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ رَآهُ فَقَالَ لَمْ تَأْتِنِي فَقَالَ إِنَّا لَا نَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلَا تَصَاوِيرُحَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَيْهِ كَآبَةٌ فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ عُثْمَانَ بْنِ عُمَرَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَلَمْ يَأْتِنِي مُنْذُ ثَلَاثٍ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kirdim, u zotda gʻamginlik bor edi. Men u zotdan nima boʻlganini soʻradim. U zot: «Uch kundan beri huzurimga Jibril kelmadi», dedilar. Shunda u zotning uylari orasida bir kuchukcha bor ekan; u zot buyurdilar va u oʻldirildi. Soʻng u zotga Jibril alayhissalom koʻrindi. Rasululloh ﷺ uni koʻrganlarida quvonib peshvoz chiqdilar va: «Sen huzurimga kelmading», dedilar. U: «Biz ichida it yoki suratlar boʻlgan uyga kirmaymiz», dedi. Boshqa bir rivoyatda Usoma ibn Zayd: «Men Nabiy ﷺ huzurlariga kirdim, u zotda gʻamginlik bor edi», dedi va Usmon ibn Umar hadisining maʼnosini zikr qildi, faqat unda: «Uch kundan beri huzurimga kelmadi», deyilgan.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кирдим, у зотда ғамгинлик бор эди. Мен у зотдан нима бўлганини сўрадим. У зот: «Уч кундан бери ҳузуримга Жибрил келмади», дедилар. Шунда у зотнинг уйлари орасида бир кучукча бор экан; у зот буюрдилар ва у ўлдирилди. Сўнг у зотга Жибрил алайҳиссалом кўринди. Расулуллоҳ ﷺ уни кўрганларида қувониб пешвоз чиқдилар ва: «Сен ҳузуримга келмадинг», дедилар. У: «Биз ичида ит ёки суратлар бўлган уйга кирмаймиз», деди. Бошқа бир ривоятда Усома ибн Зайд: «Мен Набий ﷺ ҳузурларига кирдим, у зотда ғамгинлик бор эди», деди ва Усмон ибн Умар ҳадисининг маъносини зикр қилди, фақат унда: «Уч кундан бери ҳузуримга келмади», дейилган.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ حَدَّثَنَا جَامِعُ بْنُ شَدَّادٍ عَنْ كُلْثُومٍ الْخُزَاعِيِّ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَدْخِلْ عَلَيَّ أَصْحَابِي فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَكَشَفَ الْقِنَاعَ ثُمَّ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَحَدَّثَنَا سُرَيْجٌ حَدَّثَنَا قَيْسٌ عَنْ جَامِعٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ وَهُوَ مُتَقَنِّعٌ بِبُرْدٍ لَهُ مَعَافِرِيٍّ وَلَمْ يَقُلْ وَالنَّصَارَى

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ashoblarimni huzurimga kirgiz», dedilar. Ular u zotning huzurlariga kirdilar. U zot yuzlaridagi yopqichni ochib, soʻng: «Alloh yahudiylar va nasoroga laʼnat qilsin, ular oʻz paygʻambarlarining qabrlarini masjid tutib oldilar», dedilar. Boshqa rivoyatda: «Ular u zotning huzurlariga kirdilar, u zot maʼofiriy chopon bilan yopingan edilar», deyilgan va unda «va nasoro» deyilmagan.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Ашобларимни ҳузуримга киргиз», дедилар. Улар у зотнинг ҳузурларига кирдилар. У зот юзларидаги ёпқични очиб, сўнг: «Аллоҳ яҳудийлар ва насорога лаънат қилсин, улар ўз пайғамбарларининг қабрларини масжид тутиб олдилар», дедилар. Бошқа ривоятда: «Улар у зотнинг ҳузурларига кирдилар, у зот маъофирий чопон билан ёпинган эдилар», дейилган ва унда «ва насоро» дейилмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ يُحَدِّثُ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْضُ بَنَاتِهِ أَنَّ صَبِيًّا لَهَا ابْنًا أَوْ ابْنَةً قَدْ احْتُضِرَتْ فَاشْهَدْنَا قَالَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا يَقْرَأُ السَّلَامَ وَيَقُولُ إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَمَا أَعْطَى وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ فَأَرْسَلَتْ تُقْسِمُ عَلَيْهِ فَقَامَ وَقُمْنَا فَرُفِعَ الصَّبِيُّ إِلَى حِجْرِ أَوْ فِي حِجْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَفْسُهُ تَقَعْقَعُ وَفِي الْقَوْمِ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَأُبَيٌّ أَحْسِبُ فَفَاضَتْ عَيْنَا رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ مَا هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هَذِهِ رَحْمَةٌ يَضَعُهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qizlaridan biri u zotga: «Mening bolam — oʻgʻlim yoki qizim — jon talvasasida; bizning oldimizga keling», deb odam yubordi. U zot unga salom yoʻllab: «Olgani ham Allohniki, bergani ham Allohniki; Uning huzurida har narsa belgilangan ajalgachadir; bas, sabr qilsin va savobini Allohdan kutsin», deb javob yubordilar. Soʻng u qasam ichib yana odam yubordi. U zot turdilar, biz ham turdik. Bola Rasululloh ﷺning quchoqlariga koʻtarildi, uning joni xirillab turardi. Qavm orasida Saʼd ibn Uboda va, oʻylashimcha, Ubayy ham bor edi. Rasululloh ﷺning koʻzlaridan yosh oqdi. Saʼd u zotga: «Bu nima, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Bu — rahmat; Alloh uni bandalaridan Oʻzi xohlaganlarning qalbiga qoʻyadi. Alloh esa bandalaridan faqat rahmdillariga rahm qiladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қизларидан бири у зотга: «Менинг болам — ўғлим ёки қизим — жон талвасасида; бизнинг олдимизга келинг», деб одам юборди. У зот унга салом йўллаб: «Олгани ҳам Аллоҳники, бергани ҳам Аллоҳники; Унинг ҳузурида ҳар нарса белгиланган ажалгачадир; бас, сабр қилсин ва савобини Аллоҳдан кутсин», деб жавоб юбордилар. Сўнг у қасам ичиб яна одам юборди. У зот турдилар, биз ҳам турдик. Бола Расулуллоҳ ﷺнинг қучоқларига кўтарилди, унинг жони хириллаб турарди. Қавм орасида Саъд ибн Убода ва, ўйлашимча, Убайй ҳам бор эди. Расулуллоҳ ﷺнинг кўзларидан ёш оқди. Саъд у зотга: «Бу нима, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Бу — раҳмат; Аллоҳ уни бандаларидан Ўзи хоҳлаганларнинг қалбига қўяди. Аллоҳ эса бандаларидан фақат раҳмдилларига раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قُسَيْطٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُسَامَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَاجْتَمَعَ جَعْفَرٌ وَعَلِيٌّ وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ فَقَالَ جَعْفَرٌ أَنَا أَحَبُّكُمْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَلِيٌّ أَنَا أَحَبُّكُمْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ زَيْدٌ أَنَا أَحَبُّكُمْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا انْطَلِقُوا بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى نَسْأَلَهُ فَقَالَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَجَاءُوا يَسْتَأْذِنُونَهُ فَقَالَ اخْرُجْ فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلَاءِ فَقُلْتُ هَذَا جَعْفَرٌ وَعَلِيٌّ وَزَيْدٌ مَا أَقُولُ أَبِي قَالَ ائْذَنْ لَهُمْ وَدَخَلُوا فَقَالُوا مَنْ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ فَاطِمَةُ قَالُوا نَسْأَلُكَ عَنْ الرِّجَالِ قَالَ أَمَّا أَنْتَ يَا جَعْفَرُ فَأَشْبَهَ خَلْقُكَ خَلْقِي وَأَشْبَهَ خُلُقِي خُلُقُكَ وَأَنْتَ مِنِّي وَشَجَرَتِي وَأَمَّا أَنْتَ يَا عَلِيُّ فَخَتَنِي وَأَبُو وَلَدِي وَأَنَا مِنْكَ وَأَنْتَ مِنِّي وَأَمَّا أَنْتَ يَا زَيْدُ فَمَوْلَايَ وَمِنِّي وَإِلَيَّ وَأَحَبُّ الْقَوْمِ إِلَيَّ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jaʼfar, Ali va Zayd ibn Horisa yigʻilishdi. Jaʼfar: «Men sizlarning Rasululloh ﷺga eng suyuklingizman», dedi. Ali: «Men sizlarning Rasululloh ﷺga eng suyuklingizman», dedi. Zayd: «Men sizlarning Rasululloh ﷺga eng suyuklingizman», dedi. Soʻng ular: «Yuringlar, Rasululloh ﷺning huzurlariga boramiz va u zotdan soʻraymiz», dedilar. Usoma ibn Zayd aytdi: Ular kelib izn soʻradilar. U zot: «Chiqib qara, bular kim ekan», dedilar. Men: «Bu — Jaʼfar, Ali va Zayd», dedim, «otam» demadim. U zot: «Ularga izn ber», dedilar. Ular kirib: «Sizga kim eng suyukli?» dedilar. U zot: «Fotima», dedilar. Ular: «Biz sizdan erkaklar haqida soʻrayapmiz», dedilar. U zot: «Sen, ey Jaʼfar, yaratilishing mening yaratilishimga oʻxshaydi, mening xulqim ham sening xulqingga oʻxshaydi; sen mendansan va mening shajaramdansan. Sen, ey Ali, mening kuyovim va bolalarimning otasisan; men sendanman, sen mendansan. Sen, ey Zayd, mening mavlomsan, mendansan va menga (mansub)san hamda qavm ichida menga eng suyuklisisan», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жаъфар, Али ва Зайд ибн Ҳориса йиғилишди. Жаъфар: «Мен сизларнинг Расулуллоҳ ﷺга энг суюклингизман», деди. Али: «Мен сизларнинг Расулуллоҳ ﷺга энг суюклингизман», деди. Зайд: «Мен сизларнинг Расулуллоҳ ﷺга энг суюклингизман», деди. Сўнг улар: «Юринглар, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига борамиз ва у зотдан сўраймиз», дедилар. Усома ибн Зайд айтди: Улар келиб изн сўрадилар. У зот: «Чиқиб қара, булар ким экан», дедилар. Мен: «Бу — Жаъфар, Али ва Зайд», дедим, «отам» демадим. У зот: «Уларга изн бер», дедилар. Улар кириб: «Сизга ким энг суюкли?» дедилар. У зот: «Фотима», дедилар. Улар: «Биз сиздан эркаклар ҳақида сўраяпмиз», дедилар. У зот: «Сен, эй Жаъфар, яратилишинг менинг яратилишимга ўхшайди, менинг хулқим ҳам сенинг хулқингга ўхшайди; сен мендансан ва менинг шажарамдансан. Сен, эй Али, менинг куёвим ва болаларимнинг отасисан; мен сенданман, сен мендансан. Сен, эй Зайд, менинг мавломсан, мендансан ва менга (мансуб)сан ҳамда қавм ичида менга энг суюклисисан», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ مَرَّةً أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ أَنَّهُ قَالَ الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Menga Usoma ibn Zayd Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi — bir safar: «Menga Usoma xabar berdi», dedi — u zot: «Ribo nasiyadadir», deganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Менга Усома ибн Зайд Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди — бир сафар: «Менга Усома хабар берди», деди — у зот: «Рибо насиядадир», деганлар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأُمَيْمَةَ ابْنَةِ زَيْنَبَ وَنَفْسُهَا تَقَعْقَعُ كَأَنَّهَا فِي شَنٍّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلِلَّهِ مَا أَعْطَى وَكُلٌّ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَدَمَعَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ لَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَبْكِي أَوَلَمْ تَنْهَ عَنْ الْبُكَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا هِيَ رَحْمَةٌ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlariga Zaynabning qizi Umayma keltirildi, uning joni goʻyo eski meshdagidek xirillab turardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Olgani ham Allohniki, bergani ham Allohniki; hamma narsa belgilangan ajalgachadir», dedilar. Soʻng u zotning koʻzlaridan yosh oqdi. Saʼd ibn Uboda u zotga: «Yo Rasululloh, siz yigʻlayapsizmi? Siz yigʻlashdan qaytarmaganmidingiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — Alloh bandalarining qalbiga qoʻygan rahmatdir. Alloh esa bandalaridan faqat rahmdillariga rahm qiladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига Зайнабнинг қизи Умайма келтирилди, унинг жони гўё эски мешдагидек хириллаб турарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Олгани ҳам Аллоҳники, бергани ҳам Аллоҳники; ҳамма нарса белгиланган ажалгачадир», дедилар. Сўнг у зотнинг кўзларидан ёш оқди. Саъд ибн Убода у зотга: «Ё Расулуллоҳ, сиз йиғлаяпсизми? Сиз йиғлашдан қайтармаганмидингиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — Аллоҳ бандаларининг қалбига қўйган раҳматдир. Аллоҳ эса бандаларидан фақат раҳмдилларига раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عُمَارَةَ عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ قَالَخَرَجْتُ حَاجًّا فَدَخَلْتُ الْبَيْتَ فَلَمَّا كُنْتُ عِنْدَ السَّارِيَتَيْنِ مَضَيْتُ حَتَّى لَزِقْتُ بِالْحَائِطِ قَالَ وَجَاءَ ابْنُ عُمَرَ حَتَّى قَامَ إِلَى جَنْبِي فَصَلَّى أَرْبَعًا قَالَ فَلَمَّا صَلَّى قُلْتُ لَهُ أَيْنَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْبَيْتِ قَالَ فَقَالَ هَاهُنَا أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّهُ صَلَّى قَالَ قُلْتُ فَكَمْ صَلَّى قَالَ عَلَى هَذَا أَجِدُنِي أَلُومُ نَفْسِي أَنِّي مَكَثْتُ مَعَهُ عُمُرًا ثُمَّ لَمْ أَسْأَلْهُ كَمْ صَلَّى فَلَمَّا كَانَ الْعَامُ الْمُقْبِلُ قَالَ خَرَجْتُ حَاجًّا قَالَ فَجِئْتُ حَتَّى قُمْتُ فِي مَقَامِهِ قَالَ فَجَاءَ ابْنُ الزُّبَيْرِ حَتَّى قَامَ إِلَى جَنْبِي فَلَمْ يَزَلْ يُزَاحِمُنِي حَتَّى أَخْرَجَنِي مِنْهُ ثُمَّ صَلَّى فِيهِ أَرْبَعًا

Abush-Shaʼso aytdi: Men haj qilgani chiqdim va Baytga kirdim. Ikki ustun oldiga yetganimda, oldinga oʻtib devorga yopishdim. Shunda Ibn Umar kelib, yonimda turdi va toʻrt rakaat namoz oʻqidi. Namozni oʻqib boʻlgach, men undan: «Rasululloh ﷺ Baytning qayerida namoz oʻqiganlar?» deb soʻradim. U: «Mana shu yerda. Menga Usoma ibn Zayd u zot namoz oʻqiganlarini xabar berdi», dedi. Men: «Necha rakaat oʻqiganlar?» dedim. U: «Mana shu haqda men oʻzimni malomat qilaman: men u bilan uzoq umr birga boʻldim, ammo undan u zot necha rakaat oʻqiganlarini soʻramabman», dedi. Keyingi yili men yana haj qilgani chiqdim va kelib, oʻsha joyda turdim. Shunda Ibn Zubayr kelib yonimda turdi va meni siqib, oʻsha joydan chiqarib yuborguncha qisaverdi, soʻng oʻsha joyda toʻrt rakaat namoz oʻqidi.Абуш-Шаъсо айтди: Мен ҳаж қилгани чиқдим ва Байтга кирдим. Икки устун олдига етганимда, олдинга ўтиб деворга ёпишдим. Шунда Ибн Умар келиб, ёнимда турди ва тўрт ракаат намоз ўқиди. Намозни ўқиб бўлгач, мен ундан: «Расулуллоҳ ﷺ Байтнинг қаерида намоз ўқиганлар?» деб сўрадим. У: «Мана шу ерда. Менга Усома ибн Зайд у зот намоз ўқиганларини хабар берди», деди. Мен: «Неча ракаат ўқиганлар?» дедим. У: «Мана шу ҳақда мен ўзимни маломат қиламан: мен у билан узоқ умр бирга бўлдим, аммо ундан у зот неча ракаат ўқиганларини сўрамабман», деди. Кейинги йили мен яна ҳаж қилгани чиқдим ва келиб, ўша жойда турдим. Шунда Ибн Зубайр келиб ёнимда турди ва мени сиқиб, ўша жойдан чиқариб юборгунча қисаверди, сўнг ўша жойда тўрт ракаат намоз ўқиди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا هِشَامٌ يَعْنِي الدَّسْتُوَائِيَّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْحَكَمِ بْنِ ثَوْبَانَ أَنَّ مَوْلَى قُدَامَةَ بْنِ مَظْعُونٍ حَدَّثَهُ أَنَّ مَوْلَى أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ حَدَّثَهُ أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍكَانَ يَخْرُجُ فِي مَالٍ لَهُ بِوَادِي الْقُرَى فَيَصُومُ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ فَقُلْتُ لَهُ لِمَ تَصُومُ فِي السَّفَرِ وَقَدْ كَبِرْتَ وَرَقَقْتَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَصُومُ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ تَصُومُ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ قَالَ إِنَّ الْأَعْمَالَ تُعْرَضُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَيَوْمَ الْخَمِيسِ

Usomaning mavlosi aytdi: Usoma (roziyallohu anhu) Vodil-Quroda oʻzining moliga chiqar va dushanba hamda payshanba kunlari roʻza tutar edi. Men unga: «Nega safarda roʻza tutasan, holbuki qaridingu kuchdan qolding?» dedim. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ dushanba va payshanba kunlari roʻza tutar edilar. Men: ‹Yo Rasululloh, nega dushanba va payshanba kunlari roʻza tutasiz?› dedim. U zot: ‹Albatta, amallar dushanba kuni va payshanba kuni koʻrsatiladi›, dedilar», dedi.Усоманинг мавлоси айтди: Усома (розияллоҳу анҳу) Водил-Қурода ўзининг молига чиқар ва душанба ҳамда пайшанба кунлари рўза тутар эди. Мен унга: «Нега сафарда рўза тутасан, ҳолбуки қаридингу кучдан қолдинг?» дедим. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ душанба ва пайшанба кунлари рўза тутар эдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, нега душанба ва пайшанба кунлари рўза тутасиз?› дедим. У зот: ‹Албатта, амаллар душанба куни ва пайшанба куни кўрсатилади›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنْ أُسَامَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُمْتُ عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ فَإِذَا عَامَّةُ مَنْ دَخَلَهَا الْمَسَاكِينُ وَإِذَا أَصْحَابُ الْجَدِّ وَقَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَغَيْرُهُ إِلَّا أَصْحَابَ الْجَدِّ مَحْبُوسُونَ إِلَّا أَصْحَابَ النَّارِ فَقَدْ أُمِرَ بِهِمْ إِلَى النَّارِ وَقُمْتُ عَلَى بَابِ النَّارِ فَإِذَا عَامَّةُ مَنْ يَدْخُلُهَا النِّسَاءُ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men jannat eshigi oldida turdim. Bir qarasam, unga kirganlarning aksariyati miskinlar edi. Boyliklar egalari esa ushlab turilgan edi; faqat doʻzax ahli boʻlsa, ular doʻzaxga buyurilgan edi. Soʻng men doʻzax eshigi oldida turdim. Bir qarasam, unga kirganlarning aksariyati ayollar edi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен жаннат эшиги олдида турдим. Бир қарасам, унга кирганларнинг аксарияти мискинлар эди. Бойликлар эгалари эса ушлаб турилган эди; фақат дўзах аҳли бўлса, улар дўзахга буюрилган эди. Сўнг мен дўзах эшиги олдида турдим. Бир қарасам, унга кирганларнинг аксарияти аёллар эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَسُئِلَ أُسَامَةُ عَنْ سَيْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَأَنَا شَاهِدٌ قَالَ كَانَ سَيْرُهُ الْعَنَقَ فَإِذَا وَجَدَ فَجْوَةً نَصَّ وَالنَّصُّ فَوْقَ الْعَنَقِ وَأَنَا رَدِيفُهُ

Hishomning otasi aytdi: Men hozir boʻlgan holda Usomadan Rasululloh ﷺning Hajjatul vidoʼdagi yurishlari haqida soʻralgan edi. U: «U zotning yurishlari anaq — oʻrtacha tez yurish — edi; boʻsh joy topsalar, nass qilar edilar», dedi. Nass anaqdan tezroqdir. «Men esa u zotning ortlarida mingashib borardim», dedi.Ҳишомнинг отаси айтди: Мен ҳозир бўлган ҳолда Усомадан Расулуллоҳ ﷺнинг Ҳажжатул видўдаги юришлари ҳақида сўралган эди. У: «У зотнинг юришлари анақ — ўртача тез юриш — эди; бўш жой топсалар, насс қилар эдилар», деди. Насс анақдан тезроқдир. «Мен эса у зотнинг ортларида мингашиб борардим», деди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَقِيلَ لِأُسَامَةَ أَلَا تُكَلِّمُ عُثْمَانَ فَقَالَ إِنَّكُمْ تَرَوْنَ أَنْ لَا أُكَلِّمَهُ إِلَّا سَمْعَكُمْ إِنِّي لَا أُكَلِّمُهُ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ مَا دُونَ أَنْ أَفْتَتِحَ أَمْرًا لَا أُحِبُّ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ افْتَتَحَهُ وَاللَّهِ لَا أَقُولُ لِرَجُلٍ إِنَّكَ خَيْرُ النَّاسِ وَإِنْ كَانَ عَلَيَّ أَمِيرًا بَعْدَ إِذْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ قَالُوا وَمَا سَمِعْتَهُ يَقُولُ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ يُجَاءُ بِالرَّجُلِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُلْقَى فِي النَّارِ فَتَنْدَلِقُ بِهِ أَقْتَابُهُ فَيَدُورُ بِهَا فِي النَّارِ كَمَا يَدُورُ الْحِمَارُ بِرَحَاهُ فَيُطِيفُ بِهِ أَهْلُ النَّارِ فَيَقُولُونَ يَا فُلَانُ مَا لَكَ مَا أَصَابَكَ أَلَمْ تَكُنْ تَأْمُرُنَا بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَانَا عَنْ الْمُنْكَرِ فَقَالَ كُنْتُ آمُرُكُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَلَا آتِيهِ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ الْمُنْكَرِ وَآتِيهِ

Abu Voil aytdi: Usomaga: «Usmon bilan gaplashmaysanmi?» — deyildi. U: «Sizlar men u bilan faqat sizlarga eshittirib gaplashaman deb oʻylaysizlar. Men u bilan oʻzim bilan uning oramizda gaplashaman, birinchi boʻlib ochishni yoqtirmaydigan bir ishni ochmagan holda. Vallohi, men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganimdan keyin, garchi u ustimga amir boʻlsa ham, birov haqida: ‹Sen odamlarning eng yaxshisisan›, demayman», dedi. Ular: «U zotning nima deganlarini eshitgan eding?» dedilar. U: «Men u zotning shunday deganlarini eshitganman: ‹Qiyomat kuni bir kishi keltirilib, doʻzaxga tashlanadi. Bas, uning ichaklari toʻkilib chiqadi va u, eshak tegirmonni aylantirganidek, ular bilan doʻzaxda aylanaveradi. Doʻzax ahli uning atrofiga toʻplanib: «Ey falonchi, senga nima boʻldi? Boshingga nima tushdi? Sen bizni yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarmasmiding?» deydilar. U: «Men sizlarni yaxshilikka buyurardim, lekin oʻzim qilmasdim; yomonlikdan qaytarardim, lekin oʻzim qilardim», deydi›», dedi.Абу Воил айтди: Усомага: «Усмон билан гаплашмайсанми?» — дейилди. У: «Сизлар мен у билан фақат сизларга эшиттириб гаплашаман деб ўйлайсизлар. Мен у билан ўзим билан унинг орамизда гаплашаман, биринчи бўлиб очишни ёқтирмайдиган бир ишни очмаган ҳолда. Валлоҳи, мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганимдан кейин, гарчи у устимга амир бўлса ҳам, биров ҳақида: ‹Сен одамларнинг энг яхшисисан›, демайман», деди. Улар: «У зотнинг нима деганларини эшитган эдинг?» дедилар. У: «Мен у зотнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Қиёмат куни бир киши келтирилиб, дўзахга ташланади. Бас, унинг ичаклари тўкилиб чиқади ва у, эшак тегирмонни айлантирганидек, улар билан дўзахда айланаверади. Дўзах аҳли унинг атрофига тўпланиб: «Эй фалончи, сенга нима бўлди? Бошингга нима тушди? Сен бизни яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтармасмидинг?» дейдилар. У: «Мен сизларни яхшиликка буюрардим, лекин ўзим қилмасдим; ёмонликдан қайтарардим, лекин ўзим қилардим», дейди›», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ أَبِي الْأَخْضَرِ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَبَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى قَرْيَةٍ يُقَالُ لَهَا أُبْنَى فَقَالَ ائْتِهَا صَبَاحًا ثُمَّ حَرِّقْ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Ubno deb ataladigan bir qishloqqa yubordilar va: «Ubnoga ertalab yetib bor, soʻng uni yoqib yubor», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Убно деб аталадиган бир қишлоққа юбордилар ва: «Убнога эрталаб етиб бор, сўнг уни ёқиб юбор», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنِ ابْنِ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ أَبَاهُ أُسَامَةَ قَالَكَسَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُبْطِيَّةً كَثِيفَةً كَانَتْ مِمَّا أَهْدَاهَا دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ فَكَسَوْتُهَا امْرَأَتِي فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لَكَ لَمْ تَلْبَسْ الْقُبْطِيَّةَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَسَوْتُهَا امْرَأَتِي فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْهَا فَلْتَجْعَلْ تَحْتَهَا غِلَالَةً إِنِّي أَخَافُ أَنْ تَصِفَ حَجْمَ عِظَامِهَا

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga Dihya al-Kalbiy u zotga hadya qilgan qalin qibtiy koʻylak kiydirdilar. Men uni xotinimga kiydirdim. Shunda Rasululloh ﷺ menga: «Nega qibtiyni kiymading?» dedilar. Men: «Yo Rasululloh, uni xotinimga kiydirdim», dedim. Rasululloh ﷺ menga: «Unga buyurgin, uning tagidan astar kiyib olsin. Men uning suyaklari hajmini koʻrsatib qoʻyishidan qoʻrqaman», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга Диҳя ал-Калбий у зотга ҳадя қилган қалин қибтий кўйлак кийдирдилар. Мен уни хотинимга кийдирдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга: «Нега қибтийни киймадинг?» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, уни хотинимга кийдирдим», дедим. Расулуллоҳ ﷺ менга: «Унга буюргин, унинг тагидан астар кийиб олсин. Мен унинг суяклари ҳажмини кўрсатиб қўйишидан қўрқаман», дедилар.

حَدَّثَنَا عَارِمُ بْنُ الْفَضْلِ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا تَمِيمَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ يُحَدِّثُهُ أَبُو عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَكَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْخُذُنِي فَيُقْعِدُنِي عَلَى فَخِذِهِ وَيُقْعِدُ الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ عَلَى فَخِذِهِ الْأُخْرَى ثُمَّ يَضُمُّنَا ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُمَا فَإِنِّي أَرْحَمُهُمَاقَالَ أَبِي قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ هُوَ السَّلِّيُّ مِنْ عَنَزَةَ إِلَى رَبِيعَةَ يَعْنِي أَبَا تَمِيمَةَ السَّلِّيَّ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Nabiysi ﷺ meni olib, bir sonlarining ustiga oʻtqazar, Hasan ibn Alini esa boshqa sonlarining ustiga oʻtqazar, soʻng ikkimizni bagʻirlariga bosib: «Ey Bor Xudoyo, bularga rahm qil, chunki men bularga rahm qilaman», der edilar. Ali ibn Madiniy aytdi: U — Anazadan Rabiaga mansub as-Salliy, yaʼni Abu Tamima as-Salliydir.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ мени олиб, бир сонларининг устига ўтқазар, Ҳасан ибн Алини эса бошқа сонларининг устига ўтқазар, сўнг иккимизни бағирларига босиб: «Эй Бор Худоё, буларга раҳм қил, чунки мен буларга раҳм қиламан», дер эдилар. Али ибн Мадиний айтди: У — Аназадан Рабиага мансуб ас-Саллий, яъни Абу Тамима ас-Саллийдир.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَسَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُبْطِيَّةً كَثِيفَةً مِمَّا أَهْدَاهَا لَهُ دِحْيَةُ الْكَلْبِيُّ فَكَسَوْتُهَا امْرَأَتِي فَقَالَ مَا لَكَ لَمْ تَلْبَسْ الْقُبْطِيَّةَ قُلْتُ كَسَوْتُهَا امْرَأَتِي فَقَالَ مُرْهَا فَلْتَجْعَلْ تَحْتَهَا غِلَالَةً فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ تَصِفَ حَجْمَ عِظَامِهَا

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga Dihya al-Kalbiy u zotga hadya qilgan qalin qibtiy koʻylak kiydirdilar. Men uni xotinimga kiydirdim. Shunda u zot: «Nega qibtiyni kiymading?» dedilar. Men: «Uni xotinimga kiydirdim», dedim. U zot: «Unga buyurgin, uning tagidan astar kiyib olsin. Men uning suyaklari hajmini koʻrsatib qoʻyishidan qoʻrqaman», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга Диҳя ал-Калбий у зотга ҳадя қилган қалин қибтий кўйлак кийдирдилар. Мен уни хотинимга кийдирдим. Шунда у зот: «Нега қибтийни киймадинг?» дедилар. Мен: «Уни хотинимга кийдирдим», дедим. У зот: «Унга буюргин, унинг тагидан астар кийиб олсин. Мен унинг суяклари ҳажмини кўрсатиб қўйишидан қўрқаман», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَأَرْسَلَتْ ابْنَةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ ابْنِي يُقْبَضُ فَأْتِنَا فَأَرْسَلَ بِإِقْرَاءِ السَّلَامِ وَيَقُولُ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلِلَّهِ مَا أَعْطَى وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى قَالَ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُقْسِمُ عَلَيْهِ لَيَأْتِيَنَّ قَالَ فَقَامَ وَقُمْنَا مَعَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ وَسَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ قَالَ فَأَخَذَ الصَّبِيَّ وَنَفْسُهُ تَقَعْقَعُ قَالَ فَدَمَعَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذَا قَالَ هَذِهِ رَحْمَةٌ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning qizlari: «Mening oʻgʻlim jon berayapti, bizning oldimizga keling», deb odam yubordi. U zot salom yoʻllab: «Olgani ham Allohniki, bergani ham Allohniki; Uning huzurida har bir narsa belgilangan ajal bilandir», deb javob yubordilar. Soʻng u, u zot albatta kelsinlar deb qasam ichib yana odam yubordi. Bas, u zot turdilar, biz — Muoz ibn Jabal, Ubayy ibn Kaʼb va Saʼd ibn Uboda — u zot bilan birga turdik. U zot bolani oldilar, uning joni xirillab turardi. Shunda u zotning koʻzlaridan yosh oqdi. Saʼd: «Yo Rasululloh, bu nima?» dedi. U zot: «Bu — Alloh bandalarining qalbiga qoʻygan rahmatdir. Alloh esa bandalaridan faqat rahmdillariga rahm qiladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг қизлари: «Менинг ўғлим жон бераяпти, бизнинг олдимизга келинг», деб одам юборди. У зот салом йўллаб: «Олгани ҳам Аллоҳники, бергани ҳам Аллоҳники; Унинг ҳузурида ҳар бир нарса белгиланган ажал биландир», деб жавоб юбордилар. Сўнг у, у зот албатта келсинлар деб қасам ичиб яна одам юборди. Бас, у зот турдилар, биз — Муоз ибн Жабал, Убайй ибн Каъб ва Саъд ибн Убода — у зот билан бирга турдик. У зот болани олдилар, унинг жони хириллаб турарди. Шунда у зотнинг кўзларидан ёш оқди. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, бу нима?» деди. У зот: «Бу — Аллоҳ бандаларининг қалбига қўйган раҳматдир. Аллоҳ эса бандаларидан фақат раҳмдилларига раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَجَّاجِ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ أَرْدَفَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ عَرَفَةَ حَتَّى دَخَلَ الشِّعْبَ ثُمَّ أَهْرَاقَ الْمَاءَ وَتَوَضَّأَ ثُمَّ رَكِبَ وَلَمْ يُصَلِّ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafa kuni uni ortlariga mindirib oldilar. Nihoyat daraga kirdilar, soʻng suv toʻkdilar va taharat oldilar, keyin ulovlariga minib ketdilar, namoz oʻqimadilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафа куни уни ортларига миндириб олдилар. Ниҳоят дарага кирдилар, сўнг сув тўкдилар ва таҳарат олдилар, кейин уловларига миниб кетдилар, намоз ўқимадилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ أَخْبَرَنِي ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أُسَامَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَصُومُ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ

Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dushanba va payshanba kunlari roʻza tutar edilar.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ душанба ва пайшанба кунлари рўза тутар эдилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنِ الزِّبْرِقَانِأَنَّ رَهْطًا مِنْ قُرَيْشٍ مَرَّ بِهِمْ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَهُمْ مُجْتَمِعُونَ فَأَرْسَلُوا إِلَيْهِ غُلَامَيْنِ لَهُمْ يَسْأَلَانِهِ عَنْ الصَّلَاةِ الْوُسْطَى فَقَالَ هِيَ الْعَصْرُ فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلَانِ مِنْهُمْ فَسَأَلَاهُ فَقَالَ هِيَ الظُّهْرُ ثُمَّ انْصَرَفَا إِلَى أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ فَسَأَلَاهُ فَقَالَ هِيَ الظُّهْرُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصَلِّي الظُّهْرَ بِالْهَجِيرِ وَلَا يَكُونُ وَرَاءَهُ إِلَّا الصَّفُّ وَالصَّفَّانِ مِنْ النَّاسِ فِي قَائِلَتِهِمْ وَفِي تِجَارَتِهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ} قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيَنْتَهِيَنَّ رِجَالٌ أَوْ لَأُحَرِّقَنَّ بُيُوتَهُمْ

az-Zibriqondan rivoyat qilinadi: Qurayshdan bir jamoa yigʻilib turgan edi, ularning yonidan Zayd ibn Sobit oʻtdi. Ular unga oʻzlarining ikki gʻulomini yuborib, undan salotul vusto haqida soʻratdilar. U: «U — asrdir», dedi. Soʻng ulardan ikki kishi turib borib, undan soʻradi. U: «U — peshindir», dedi. Keyin ular Usoma ibn Zaydning oldiga borib, undan soʻradilar. U: «U — peshindir. Albatta, Rasululloh ﷺ peshinni kunning qattiq issigʻida oʻqir edilar, u zotning ortlarida odamlardan bir yoki ikki safdan boshqa boʻlmas edi — qolganlar qaylulasida va savdolarida edilar. Shunda Alloh taolo: {Namozlarni va oʻrta namozni muhofaza qilinglar hamda Alloh uchun itoat qilib turinglar}, (oyatini) nozil qildi. Bas, Rasululloh ﷺ: ‹Yo kishilar tiyilsinlar, yo ularning uylarini yoqib yuboraman›, dedilar», dedi.аз-Зибриқондан ривоят қилинади: Қурайшдан бир жамоа йиғилиб турган эди, уларнинг ёнидан Зайд ибн Собит ўтди. Улар унга ўзларининг икки ғуломини юбориб, ундан салотул вусто ҳақида сўратдилар. У: «У — асрдир», деди. Сўнг улардан икки киши туриб бориб, ундан сўради. У: «У — пешиндир», деди. Кейин улар Усома ибн Зайднинг олдига бориб, ундан сўрадилар. У: «У — пешиндир. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ пешинни куннинг қаттиқ иссиғида ўқир эдилар, у зотнинг ортларида одамлардан бир ёки икки сафдан бошқа бўлмас эди — қолганлар қайлуласида ва савдоларида эдилар. Шунда Аллоҳ таоло: {Намозларни ва ўрта намозни муҳофаза қилинглар ҳамда Аллоҳ учун итоат қилиб туринглар}, (оятини) нозил қилди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ё кишилар тийилсинлар, ё уларнинг уйларини ёқиб юбораман›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ أُسَامَةَ أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَكُنْتُ رِدْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَاتٍ فَلَمْ تَرْفَعْ رَاحِلَتُهُ رِجْلَهَا عَادِيَةً حَتَّى بَلَغَ جَمْعًا

Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotdan qaytganlarida men u zotning ortlarida mingashgan edim. U zotning ulovi Jamʼga yetguncha oyogʻini choptirib koʻtargani yoʻq.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан қайтганларида мен у зотнинг ортларида мингашган эдим. У зотнинг улови Жамъга етгунча оёғини чоптириб кўтаргани йўқ.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ قِيلَ لِأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يُؤْتَى بِالرَّجُلِ الَّذِي كَانَ يُطَاعُ فِي مَعَاصِي اللَّهِ تَعَالَى فَيُقْذَفُ فِي النَّارِ فَتَنْدَلِقُ بِهِ أَقْتَابُهُ فَيَسْتَدِيرُ فِيهَا كَمَا يَسْتَدِيرُ الْحِمَارُ فِي الرَّحَا فَيَأْتِي عَلَيْهِ أَهْلُ طَاعَتِهِ مِنْ النَّاسِ فَيَقُولُونَ أَيْ فُلَ أَيْنَ مَا كُنْتَ تَأْمُرُنَا بِهِ فَيَقُولُ إِنِّي كُنْتُ آمُرُكُمْ بِأَمْرٍ وَأُخَالِفُكُمْ إِلَى غَيْرِهِ

Abu Voil aytdi: Usoma ibn Zaydga aytildi. U dedi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: «Allohga maʼsiyat qilishda oʻziga itoat qilingan kishi keltirilib, doʻzaxga tashlanadi. Bas, uning ichaklari toʻkilib chiqadi va u, eshak tegirmonda aylangani kabi, unda aylanaveradi. Odamlardan unga itoat qilganlar uning oldiga kelib: ‹Ey falonchi, sen bizni buyurgan narsalaring qani?› deydilar. U: ‹Men sizlarni bir ishga buyurardim, oʻzim esa uning xilofini qilardim›, deydi».Абу Воил айтди: Усома ибн Зайдга айтилди. У деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: «Аллоҳга маъсият қилишда ўзига итоат қилинган киши келтирилиб, дўзахга ташланади. Бас, унинг ичаклари тўкилиб чиқади ва у, эшак тегирмонда айлангани каби, унда айланаверади. Одамлардан унга итоат қилганлар унинг олдига келиб: ‹Эй фалончи, сен бизни буюрган нарсаларинг қани?› дейдилар. У: ‹Мен сизларни бир ишга буюрардим, ўзим эса унинг хилофини қилардим›, дейди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي الْفُرَاتِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ يَعْنِي الصَّائِغَ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Menga Usoma ibn Zayd rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Ribo nasiyadadir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Менга Усома ибн Зайд ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Рибо насиядадир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ أَنَا يَحْيَى بْنُ قَيْسٍ الْمَازِنِيُّ قَالَسَأَلْتُ عَطَاءً عَنْ الدِّينَارِ بِالدِّينَارِ وَبَيْنَهُمَا فَضْلٌ وَالدِّرْهَمِ بِالدِّرْهَمِ قَالَ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يُحِلُّهُ فَقَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ إِنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَدِّثُ بِمَا لَمْ يَسْمَعْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَلَغَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنِّي لَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَكِنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حَدَّثَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيْسَ الرِّبَا إِلَّا فِي النَّسِيئَةِ أَوْ النُّقْرَةِ

Yahyo ibn Qays al-Moziniy aytdi: Men Atodan dinorni dinorga — oralarida ziyodalik boʻlgan holda — va dirhamni dirhamga almashtirish haqida soʻradim. U: «Ibn Abbos buni halol qilar edi», dedi. Ibn Zubayr: «Albatta, Ibn Abbos Rasululloh ﷺdan eshitmagan narsani soʻzlaydi», dedi. Bu Ibn Abbosga yetdi va u: «Men buni Rasululloh ﷺdan eshitmadim, lekin menga Usoma ibn Zayd rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: ‹Ribo faqat nasiyada — yoki: nuqrada — boʻladi›, dedilar», dedi.Яҳё ибн Қайс ал-Мозиний айтди: Мен Атодан динорни динорга — ораларида зиёдалик бўлган ҳолда — ва дирҳамни дирҳамга алмаштириш ҳақида сўрадим. У: «Ибн Аббос буни ҳалол қилар эди», деди. Ибн Зубайр: «Албатта, Ибн Аббос Расулуллоҳ ﷺдан эшитмаган нарсани сўзлайди», деди. Бу Ибн Аббосга етди ва у: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитмадим, лекин менга Усома ибн Зайд ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Рибо фақат насияда — ёки: нуқрада — бўлади›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو قَطَنٍ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَنْ أُسَامَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِي الْكَعْبَةِ

Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Kaʼba ichida namoz oʻqidilar.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Каъба ичида намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ أَخْبَرَنَا قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ بْنَ سَعْدٍ يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ يُحَدِّثُ سَعْدًاأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا سَمِعْتُمْ بِالطَّاعُونِ بِأَرْضٍ فَلَا تَدْخُلُوهَا وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلَا تَخْرُجُوا مِنْهَا قَالَ قُلْتُ أَنْتَ سَمِعْتَهُ يُحَدِّثُ سَعْدًا وَهُوَ لَا يُنْكِرُ قَالَ نَعَمْ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu) Saʼdga rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Bir yerda toun borligini eshitsangiz, u yerga kirmanglar; agar u sizlar turgan yerga tushsa, undan chiqmanglar», dedilar. Roviy aytdi: Men: «Sen uning Saʼdga buni soʻzlab berayotganini eshitdingmi, u buni inkor qilmadimi?» dedim. U: «Ha», dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) Саъдга ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир ерда тоун борлигини эшитсангиз, у ерга кирманглар; агар у сизлар турган ерга тушса, ундан чиқманглар», дедилар. Ровий айтди: Мен: «Сен унинг Саъдга буни сўзлаб бераётганини эшитдингми, у буни инкор қилмадими?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ حَدَّثَنِي أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأُمَيْمَةَ بِنْتِ زَيْنَبَ وَنَفْسُهَا تَقَعْقَعُ كَأَنَّهَا فِي شَنٍّ فَقَالَ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلِلَّهِ مَا أَعْطَى وَكُلٌّ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى قَالَ فَدَمَعَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ لَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَبْكِي أَوَلَمْ تَنْهَ عَنْ الْبُكَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا هِيَ رَحْمَةٌ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlariga Zaynabning qizi Umayma keltirildi, uning joni goʻyo eski meshdagidek xirillab turardi. Shunda u zot: «Olgani ham Allohniki, bergani ham Allohniki; hamma narsa belgilangan ajalgachadir», dedilar. Soʻng u zotning koʻzlaridan yosh oqdi. Saʼd ibn Uboda u zotga: «Yo Rasululloh, siz yigʻlayapsizmi? Siz yigʻlashdan qaytarmaganmidingiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — Alloh bandalarining qalbiga qoʻygan rahmatdir. Alloh esa bandalaridan faqat rahmdillariga rahm qiladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига Зайнабнинг қизи Умайма келтирилди, унинг жони гўё эски мешдагидек хириллаб турарди. Шунда у зот: «Олгани ҳам Аллоҳники, бергани ҳам Аллоҳники; ҳамма нарса белгиланган ажалгачадир», дедилар. Сўнг у зотнинг кўзларидан ёш оқди. Саъд ибн Убода у зотга: «Ё Расулуллоҳ, сиз йиғлаяпсизми? Сиз йиғлашдан қайтармаганмидингиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — Аллоҳ бандаларининг қалбига қўйган раҳматдир. Аллоҳ эса бандаларидан фақат раҳмдилларига раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَقَالُوا لَهُ أَلَا تَدْخُلُ عَلَى هَذَا الرَّجُلِ فَتُكَلِّمُهُ قَالَ فَقَالَ أَلَا تَرَوْنَ أَنِّي لَا أُكَلِّمُهُ إِلَّا أُسْمِعُكُمْ وَاللَّهِ لَقَدْ كَلَّمْتُهُ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ مَا دُونَ أَنْ أَفْتَحَ أَمْرًا لَا أُحِبُّ أَنْ أَكُونَ أَنَا أَوَّلَ مَنْ فَتَحَهُ وَلَا أَقُولُ لِرَجُلٍ أَنْ يَكُونَ عَلَيَّ أَمِيرًا إِنَّهُ خَيْرُ النَّاسِ بَعْدَ مَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يُؤْتَى بِالرَّجُلِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُلْقَى فِي النَّارِ فَتَنْدَلِقُ أَقْتَابُ بَطْنِهِ فَيَدُورُ بِهَا فِي النَّارِ كَمَا يَدُورُ الْحِمَارُ بِالرَّحَا قَالَ فَيَجْتَمِعُ أَهْلُ النَّارِ إِلَيْهِ فَيَقُولُونَ يَا فُلَانُ أَمَا كُنْتَ تَأْمُرُنَا بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَانَا عَنْ الْمُنْكَرِ قَالَ فَيَقُولُ بَلَى قَدْ كُنْتُ آمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَلَا آتِيهِ وَأَنْهَى عَنْ الْمُنْكَرِ وَآتِيهِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Ana shu kishining huzuriga kirib, u bilan gaplashmaysanmi?» — deyildi. Shunda u: «Men u bilan faqat sizlarga eshittirish uchungina gaplashaman, deb oʻylaysizlarmi? Vallohi, men u bilan oʻzim bilan uning oramizda gaplashdim, biroq men birinchi boʻlib ochishni yoqtirmaydigan bir ishni ochmadim. Hamda men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganimdan keyin, ustimga amir boʻlgan birov haqida: ‹U odamlarning eng yaxshisi›, — demayman», dedi: «Qiyomat kuni bir kishi keltirilib, doʻzaxga tashlanadi. Bas, uning qorni ichaklari toʻkilib chiqadi va u, eshak tegirmonni aylantirgani kabi, ular bilan doʻzaxda aylanaveradi. Shunda doʻzax ahli uning oldiga toʻplanib: ‹Ey falonchi, sen bizni yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarmasmiding?› — deydilar. U esa: ‹Ha, men yaxshilikka buyurardim, lekin oʻzim qilmas edim; yomonlikdan qaytarardim, lekin oʻzim qilardim›, — deydi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Унга: «Ана шу кишининг ҳузурига кириб, у билан гаплашмайсанми?» — дейилди. Шунда у: «Мен у билан фақат сизларга эшиттириш учунгина гаплашаман, деб ўйлайсизларми? Валлоҳи, мен у билан ўзим билан унинг орамизда гаплашдим, бироқ мен биринчи бўлиб очишни ёқтирмайдиган бир ишни очмадим. Ҳамда мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганимдан кейин, устимга амир бўлган биров ҳақида: ‹У одамларнинг энг яхшиси›, — демайман», деди: «Қиёмат куни бир киши келтирилиб, дўзахга ташланади. Бас, унинг қорни ичаклари тўкилиб чиқади ва у, эшак тегирмонни айлантиргани каби, улар билан дўзахда айланаверади. Шунда дўзах аҳли унинг олдига тўпланиб: ‹Эй фалончи, сен бизни яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтармасмидинг?› — дейдилар. У эса: ‹Ҳа, мен яхшиликка буюрардим, лекин ўзим қилмас эдим; ёмонликдан қайтарардим, лекин ўзим қилардим›, — дейди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عُمَارَةَ عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ قَالَخَرَجْتُ حَاجًّا فَجِئْتُ حَتَّى دَخَلْتُ الْبَيْتَ فَلَمَّا كُنْتُ بَيْنَ السَّارِيَتَيْنِ مَضَيْتُ حَتَّى لَزِقْتُ بِالْحَائِطِ فَجَاءَ ابْنُ عُمَرَ فَصَلَّى إِلَى جَنْبِي فَصَلَّى أَرْبَعًا فَلَمَّا صَلَّى قُلْتُ لَهُ أَيْنَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْبَيْتِ قَالَ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّهُ صَلَّى هَاهُنَا فَقُلْتُ كَمْ صَلَّى قَالَ هَذَا أَجِدُنِي أَلُومُ نَفْسِي أَنِّي مَكَثْتُ مَعَهُ عُمْرًا لَمْ أَسْأَلْهُ كَمْ صَلَّى ثُمَّ حَجَجْتُ مِنْ الْعَامِ الْمُقْبِلِ فَجِئْتُ حَتَّى قُمْتُ فِي مَقَامِهِ فَجَاءَ ابْنُ الزُّبَيْرِ حَتَّى قَامَ إِلَى جَنْبِي وَلَمْ يَزَلْ يُزَاحِمُنِي حَتَّى أَخْرَجَنِي مِنْهُ ثُمَّ صَلَّى فِيهِ أَرْبَعًا

Abush-Shaʼso aytdi: Men haj qilgani chiqdim va kelib Baytga kirdim. Ikki ustun orasiga yetganimda, oldinga oʻtib devorga yopishdim. Shunda Ibn Umar kelib, yonimda toʻrt rakaat namoz oʻqidi. Namozni oʻqib boʻlgach, men undan: «Rasululloh ﷺ Baytning qayerida namoz oʻqiganlar?» deb soʻradim. U: «Menga Usoma ibn Zayd u zot mana shu yerda namoz oʻqiganlarini xabar berdi», dedi. Men: «Necha rakaat oʻqiganlar?» dedim. U: «Mana shu haqda men oʻzimni malomat qilaman: men u bilan uzoq umr birga boʻldim, undan u zot necha rakaat oʻqiganlarini soʻramabman», dedi. Soʻng keyingi yili haj qildim va kelib oʻsha joyda turdim. Shunda Ibn Zubayr kelib yonimda turdi va meni siqib, oʻsha joydan chiqarib yuborguncha qisaverdi, keyin oʻsha joyda toʻrt rakaat namoz oʻqidi.Абуш-Шаъсо айтди: Мен ҳаж қилгани чиқдим ва келиб Байтга кирдим. Икки устун орасига етганимда, олдинга ўтиб деворга ёпишдим. Шунда Ибн Умар келиб, ёнимда тўрт ракаат намоз ўқиди. Намозни ўқиб бўлгач, мен ундан: «Расулуллоҳ ﷺ Байтнинг қаерида намоз ўқиганлар?» деб сўрадим. У: «Менга Усома ибн Зайд у зот мана шу ерда намоз ўқиганларини хабар берди», деди. Мен: «Неча ракаат ўқиганлар?» дедим. У: «Мана шу ҳақда мен ўзимни маломат қиламан: мен у билан узоқ умр бирга бўлдим, ундан у зот неча ракаат ўқиганларини сўрамабман», деди. Сўнг кейинги йили ҳаж қилдим ва келиб ўша жойда турдим. Шунда Ибн Зубайр келиб ёнимда турди ва мени сиқиб, ўша жойдан чиқариб юборгунча қисаверди, кейин ўша жойда тўрт ракаат намоз ўқиди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ قَالَبَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَرِيَّةً إِلَى الْحُرَقَاتِ فَنَذِرُوا بِنَا فَهَرَبُوا فَأَدْرَكْنَا رَجُلًا فَلَمَّا غَشِينَاهُ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَضَرَبْنَاهُ حَتَّى قَتَلْنَاهُ فَعَرَضَ فِي نَفْسِي مِنْ ذَلِكَ شَيْءٌ فَذَكَرْتُهُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَنْ لَكَ بِلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا قَالَهَا مَخَافَةَ السِّلَاحِ وَالْقَتْلِ فَقَالَ أَلَا شَقَقْتَ عَنْ قَلْبِهِ حَتَّى تَعْلَمَ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ أَمْ لَا مَنْ لَكَ بِلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ فَمَا زَالَ يَقُولُ ذَلِكَ حَتَّى وَدِدْتُ أَنِّي لَمْ أُسْلِمْ إِلَّا يَوْمَئِذٍ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni Huruqotga bir sariyyada joʻnatdilar. Ular bizdan ogoh boʻlib, qochib qoldilar. Bas, biz bir kishiga yetib oldik. Uni bosib olganimizda, u ‹Lo ilaha illalloh› dedi. Biz esa uni uribgina qolmay, oʻldirib qoʻydik. Buni Nabiy ﷺga zikr qilsam, u zot: «Qiyomat kunida ‹Lo ilaha illalloh›ning haqqida sen uchun kim javob beradi?» dedilar. Men: «Ey Rasululloh, u buni faqat qurol va oʻldirishdan qoʻrqqani uchun aytdi», dedim. U zot: «Uning qalbini yorib koʻrmadingmi, shuning uchun aytdimi yoki yoʻqmi — buni bilib olsang boʻlardi! Qiyomat kunida ‹Lo ilaha illalloh›ning haqqida sen uchun kim javob beradi?» dedilar. U zot buni qaytaraverdilarki, oxiri men oʻsha kun Islom keltirgan boʻlsam edi, deb orzu qildim.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни Ҳуруқотга бир сарийяда жўнатдилар. Улар биздан огоҳ бўлиб, қочиб қолдилар. Бас, биз бир кишига етиб олдик. Уни босиб олганимизда, у ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деди. Биз эса уни урибгина қолмай, ўлдириб қўйдик. Буни Набий ﷺга зикр қилсам, у зот: «Қиёмат кунида ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›нинг ҳаққида сен учун ким жавоб беради?» дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, у буни фақат қурол ва ўлдиришдан қўрққани учун айтди», дедим. У зот: «Унинг қалбини ёриб кўрмадингми, шунинг учун айтдими ёки йўқми — буни билиб олсанг бўларди! Қиёмат кунида ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›нинг ҳаққида сен учун ким жавоб беради?» дедилар. У зот буни қайтаравердиларки, охири мен ўша кун Ислом келтирган бўлсам эди, деб орзу қилдим.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَأَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَرَفَةَ وَأَنَا رَدِيفُهُ فَجَعَلَ يَكْبَحُ رَاحِلَتَهُ حَتَّى أَنَّ ذِفْرَهَا لَتَكَادُ تُصِيبُ قَادِمَةَ الرَّحْلِ وَهُوَ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ السَّكِينَةَ وَالْوَقَارَ فَإِنَّ الْبِرَّ لَيْسَ فِي إِيضَاعِ الْإِبِلِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Arafotdan qaytdilar, men u zotning orqalarida mingashib borardim. U zot ulovlarini shu qadar tiyib borardilarki, hatto uning quloq orti deyarli egar qoshiga tegay derdi. Va u zot: ‹Ey odamlar, sokinlik va viqorni lozim tutinglar, zero yaxshilik tuyalarni haydab choptirishda emas›, deb aytardilar».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан қайтдилар, мен у зотнинг орқаларида мингашиб борардим. У зот уловларини шу қадар тийиб борардиларки, ҳатто унинг қулоқ орти деярли эгар қошига тегай дерди. Ва у зот: ‹Эй одамлар, сокинлик ва виқорни лозим тутинглар, зеро яхшилик туяларни ҳайдаб чоптиришда эмас›, деб айтардилар».

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنِ ابْنِ عَمٍّ لِأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ يُقَالُ لَهُ عِيَاضٌ وَكَانَتْ بِنْتُ أُسَامَةَ تَحْتَهُ قَالَذُكِرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ خَرَجَ مِنْ بَعْضِ الْأَرْيَافِ حَتَّى إِذَا كَانَ قَرِيبًا مِنْ الْمَدِينَةِ بِبَعْضِ الطَّرِيقِ أَصَابَهُ الْوَبَاءُ قَالَ فَأَفْزَعَ ذَلِكَ النَّاسَ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي لَأَرْجُو أَنْ لَا يَطْلُعَ عَلَيْنَا نِقَابُهَا يَعْنِي الْمَدِينَةَقَالَ أَبِي و حَدَّثَنَاه الْهَاشِمِيُّ وَيَعْقُوبُ وَقَالَا جَمِيعًا إِنَّهُ سَمِعَ أُسَامَةَ حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنِ ابْنِ عَمٍّ لِأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ يُقَالُ لَهُ عِيَاضٌ وَكَانَتْ ابْنَةُ أُسَامَةَ عِنْدَهُ وَذَكَرَ الْحَدِيثَ مِثْلَهُ قَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ عِيَاضُ بْنُ صَبْرَى

Usoma ibn Zaydning Iyoz deb ataladigan amakivachchasidan — Usomaning qizi uning nikohida edi — rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga bir kishi haqida zikr qilindiki, u baʼzi qishloqlardan chiqib, yoʻlning bir joyida Madinaga yaqinlashganda unga vabo tegdi. Bu odamlarni qoʻrqitdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Men uning — yaʼni Madinaning — dovonlaridan ustimizga koʻtarilib kelmasligidan umidvorman», dedilar. Boshqa yoʻl bilan ham shu hadisning misli zikr qilingan. Abu Abdurrahmon aytdi: Baʼzilar: «Iyoz ibn Sabra», dedilar.Усома ибн Зайднинг Иёз деб аталадиган амакиваччасидан — Усоманинг қизи унинг никоҳида эди — ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга бир киши ҳақида зикр қилиндики, у баъзи қишлоқлардан чиқиб, йўлнинг бир жойида Мадинага яқинлашганда унга вабо тегди. Бу одамларни қўрқитди. Шунда Набий ﷺ: «Мен унинг — яъни Мадинанинг — довонларидан устимизга кўтарилиб келмаслигидан умидворман», дедилар. Бошқа йўл билан ҳам шу ҳадиснинг мисли зикр қилинган. Абу Абдурраҳмон айтди: Баъзилар: «Иёз ибн Сабра», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ هَذَا الْوَبَاءَ رِجْزٌ أَهْلَكَ اللَّهُ بِهِ الْأُمَمَ قَبْلَكُمْ وَقَدْ بَقِيَ مِنْهُ فِي الْأَرْضِ شَيْءٌ يَجِيءُ أَحْيَانًا وَيَذْهَبُ أَحْيَانًا فَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ فَلَا تَخْرُجُوا مِنْهَا وَإِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ فِي أَرْضٍ فَلَا تَأْتُوهَاحَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّهُ سَمِعَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ يُحَدِّثُ سَعْدًا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَكَرَ هَذَا الْوَجَعَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu vabo — Alloh sizlardan oldingi ummatlarni u bilan halok qilgan azobdir. Undan yerda bir qoldiq qolgan: u goho keladi, goho ketadi. Bas, u biror yerga tushsa, undan chiqmanglar; uni biror yerda eshitsangiz, u yerga bormanglar», dedilar. Omir ibn Saʼd ibn Abu Vaqqos Usoma ibn Zaydning Saʼdga, Nabiy ﷺ bu ogʻriqni zikr qilganlarini soʻzlab berayotganini eshitgan va hadisni zikr qildi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу вабо — Аллоҳ сизлардан олдинги умматларни у билан ҳалок қилган азобдир. Ундан ерда бир қолдиқ қолган: у гоҳо келади, гоҳо кетади. Бас, у бирор ерга тушса, ундан чиқманглар; уни бирор ерда эшитсангиз, у ерга борманглар», дедилар. Омир ибн Саъд ибн Абу Ваққос Усома ибн Зайднинг Саъдга, Набий ﷺ бу оғриқни зикр қилганларини сўзлаб бераётганини эшитган ва ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ قَالَ أَبِي وَعَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ وَلَا يَرِثُ الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Musulmon kofirga voris boʻlmaydi, kofir ham musulmonga voris boʻlmaydi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кофирга ворис бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга ворис бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ وَرَوْحٌ قَالَا ثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَقُلْتُ لِعَطَاءٍ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّمَا أُمِرْتُمْ بِالطَّوَافِ وَلَمْ تُؤْمَرُوا بِالدُّخُولِ قَالَ لَمْ يَكُنْ يَنْهَى عَنْ دُخُولِهِ وَلَكِنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا دَخَلَ الْبَيْتَ دَعَا فِي نَوَاحِيهِ كُلِّهَا وَلَمْ يُصَلِّ فِيهِ حَتَّى خَرَجَ فَلَمَّا خَرَجَ رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فِي قِبَلِ الْكَعْبَةِ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَقَالَ هَذِهِ الْقِبْلَةُ

Ibn Jurayj aytdi: Men Atoga: «Men Ibn Abbosning: ‹Sizlar faqat tavof qilishga buyurilgansizlar, kirishga buyurilmagansizlar›, deyayotganini eshitdim», dedim. U: «U unga kirishdan qaytarmas edi. Lekin men uning shunday deganini eshitdim: ‹Menga Usoma ibn Zayd xabar berdiki, Nabiy ﷺ Baytga kirganlarida uning barcha tomonlarida duo qildilar va undan chiqquncha unda namoz oʻqimadilar; chiqqanlaridan soʻng Baytning roʻparasida ikki rakaat namoz oʻqidilar›», dedi. Abdurrazzoq aytdi: «Va u zot: ‹Mana shu qibladir›, dedilar».Ибн Журайж айтди: Мен Атога: «Мен Ибн Аббоснинг: ‹Сизлар фақат тавоф қилишга буюрилгансизлар, киришга буюрилмагансизлар›, деяётганини эшитдим», дедим. У: «У унга киришдан қайтармас эди. Лекин мен унинг шундай деганини эшитдим: ‹Менга Усома ибн Зайд хабар бердики, Набий ﷺ Байтга кирганларида унинг барча томонларида дуо қилдилар ва ундан чиққунча унда намоз ўқимадилар; чиққанларидан сўнг Байтнинг рўпарасида икки ракаат намоз ўқидилар›», деди. Абдурраззоқ айтди: «Ва у зот: ‹Мана шу қибладир›, дедилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ أُسَامَةَ قَالَأَشْرَفَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أُطُمٍ مِنْ آطَامِ الْمَدِينَةِ فَقَالَ هَلْ تَرَوْنَ مَا أَرَى قَالُوا لَا قَالَ إِنِّي لَأَرَى الْفِتَنَ تَقَعُ خِلَالَ الْمَدِينَةِ كَوَقْعِ الْمَطَرِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Madina qalʼalaridan biriga chiqib: «Men koʻrayotgan narsani sizlar koʻryapsizlarmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. U zot: «Albatta, men fitnalarni — yomgʻir tomchilari tushgani kabi — uylaringiz oralab tushayotganini koʻryapman», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Мадина қалъаларидан бирига чиқиб: «Мен кўраётган нарсани сизлар кўряпсизларми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. У зот: «Албатта, мен фитналарни — ёмғир томчилари тушгани каби — уйларингиз оралаб тушаётганини кўряпман», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو وَيَزِيدُ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَمِعْتُمْ بِالطَّاعُونِ بِأَرْضٍ فَلَا تَدْخُلُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ وَأَنْتُمْ بِأَرْضٍ فَلَا تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir yerda toun borligini eshitsangiz, uning ustiga kirmanglar; agar u tushganda sizlar oʻsha yerda boʻlsangiz, undan qochib chiqmanglar», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир ерда тоун борлигини эшитсангиз, унинг устига кирманглар; агар у тушганда сизлар ўша ерда бўлсангиз, ундан қочиб чиқманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ ذَرٍّ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْدَفَهُ مِنْ عَرَفَةَ قَالَ فَقَالَ النَّاسُ سَيُخْبِرُنَا صَاحِبُنَا مَا صَنَعَ قَالَ قَالَ أُسَامَةُ لَمَّا دَفَعَ مِنْ عَرَفَةَ فَوَقَعَ كَفَّ رَأْسَ رَاحِلَتِهِ حَتَّى أَصَابَ رَأْسُهَا وَاسِطَةَ الرَّحْلِ أَوْ كَادَ يُصِيبُهُ يُشِيرُ إِلَى النَّاسِ بِيَدِهِ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ حَتَّى أَتَى جَمْعًا ثُمَّ أَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ قَالَ فَقَالَ النَّاسُ يُخْبِرُنَا صَاحِبُنَا بِمَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ الْفَضْلُ لَمْ يَزَلْ يَسِيرُ سَيْرًا لَيِّنًا كَسَيْرِهِ بِالْأَمْسِ حَتَّى أَتَى عَلَى وَادِي مُحَسِّرٍ فَدَفَعَ فِيهِ حَتَّى اسْتَوَتْ بِهِ الْأَرْضُ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uni Arafadan (qaytishda) orqalariga mingashtirdilar. Odamlar: «Sohibimiz bizga u zot nima qilganlarini xabar beradi», dedilar. Usoma aytdi: U zot Arafadan yoʻlga chiqqanlarida, ulovining boshini shunday tortdilarki, hatto uning boshi egarning oʻrtasiga tegdi yoki tegay dedi. U zot qoʻllari bilan odamlarga: «Sokinlik, sokinlik, sokinlik», deb ishora qilar edilar — toki Jamʼga (Muzdalifaga) yetguncha. Soʻngra Fazl ibn Abbosni orqalariga mingashtirdilar. Odamlar: «Sohibimiz bizga Rasululloh ﷺ nima qilganlarini xabar beradi», dedilar. Fazl aytdi: U zot kechagi yurishlaridek yumshoq yurib bordilar, toki Muhassir vodiysiga yetganlarida u yerda tezlatdilar, hatto yer u bilan tekislandi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уни Арафадан (қайтишда) орқаларига мингаштирдилар. Одамлар: «Соҳибимиз бизга у зот нима қилганларини хабар беради», дедилар. Усома айтди: У зот Арафадан йўлга чиққанларида, уловининг бошини шундай тортдиларки, ҳатто унинг боши эгарнинг ўртасига тегди ёки тегай деди. У зот қўллари билан одамларга: «Сокинлик, сокинлик, сокинлик», деб ишора қилар эдилар — токи Жамъга (Муздалифага) етгунча. Сўнгра Фазл ибн Аббосни орқаларига мингаштирдилар. Одамлар: «Соҳибимиз бизга Расулуллоҳ ﷺ нима қилганларини хабар беради», дедилар. Фазл айтди: У зот кечаги юришларидек юмшоқ юриб бордилар, токи Муҳассир водийсига етганларида у ерда тезлатдилар, ҳатто ер у билан текисланди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Musulmon kofirga merosxoʻr boʻlmaydi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кофирга меросхўр бўлмайди», дедилар.

قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ: مَالِكٌ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ح وَحَدَّثَنَا رَوْحٌ عَنْ مَالِكٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَرَفَةَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَلَمْ يُسْبِغْ الْوُضُوءَ فَقُلْتُ لَهُ الصَّلَاةَ فَقَالَ الصَّلَاةُ أَمَامَكَ فَرَكِبَ فَلَمَّا جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ نَزَلَ فَتَوَضَّأَ فَأَسْبَغَ الْوُضُوءَ ثُمَّ أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ كُلُّ إِنْسَانٍ بَعِيرَهُ فِي مَنْزِلِهِ ثُمَّ أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَصَلَّاهَا وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafadan (qaytib) yoʻlga chiqdilar, hatto (togʻ) darasiga yetganlarida tushib bavl qildilar, soʻng tahorat oldilar, ammo tahoratni mukammal qilmadilar. Men u zotga: «Namoz (vaqti boʻldi)», — dedim. U zot: «Namoz oldingdadir», — dedilar. Soʻng (ulovga) mindilar. Muzdalifaga kelganlarida tushib, tahoratni mukammal qilib oldilar. Soʻng namozga iqomat aytildi va Magʻrib namozini oʻqidilar. Soʻng har bir kishi oʻz manziliga tuyasini choʻktirdi. Soʻng (yana) iqomat aytildi va u zot uni oʻqidilar. Ikkisi orasida boshqa hech narsa oʻqimadilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафадан (қайтиб) йўлга чиқдилар, ҳатто (тоғ) дарасига етганларида тушиб бавл қилдилар, сўнг таҳорат олдилар, аммо таҳоратни мукаммал қилмадилар. Мен у зотга: «Намоз (вақти бўлди)», — дедим. У зот: «Намоз олдингдадир», — дедилар. Сўнг (уловга) миндилар. Муздалифага келганларида тушиб, таҳоратни мукаммал қилиб олдилар. Сўнг намозга иқомат айтилди ва Мағриб намозини ўқидилар. Сўнг ҳар бир киши ўз манзилига туясини чўктирди. Сўнг (яна) иқомат айтилди ва у зот уни ўқидилар. Иккиси орасида бошқа ҳеч нарса ўқимадилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسَاءِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ribo faqat nasiyada (muddatga qoʻyishda)dir», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рибо фақат насияда (муддатга қўйишда)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْحَكَمِ بْنِ ثَوْبَانَ أَنَّ مَوْلَى قُدَامَةَ حَدَّثَهُ أَنَّ مَوْلًى لِأُسَامَةَ حَدَّثَهُ أَنَّ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍكَانَ يَخْرُجُ إِلَى مَالِهِ بِوَادِي الْقُرَى فَيَصُومُ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ فَقُلْتُ لَهُ لِمَ تَصُومُ فِي السَّفَرِ وَقَدْ كَبِرْتَ وَرَقَقْتَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَصُومُ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تَصُومُ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسَ فَقَالَ إِنَّ الْأَعْمَالَ تُعْرَضُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ

Usomaning mavlosidan rivoyat qilinadi: Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) Vodil-Quroda oʻzining moliga chiqar va dushanba hamda payshanba kunlari roʻza tutar edi. Men unga: «Nega safarda roʻza tutasan, holbuki qaridingu kuchsizlanding?» dedim. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ dushanba va payshanba kunlari roʻza tutar edilar. Men: ‹Yo Rasululloh, siz dushanba va payshanba kunlari roʻza tutasiz›, dedim. U zot: ‹Albatta, amallar dushanba va payshanba kunlari (Allohga) koʻrsatiladi›, dedilar», dedi.Усоманинг мавлосидан ривоят қилинади: Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) Водил-Қурода ўзининг молига чиқар ва душанба ҳамда пайшанба кунлари рўза тутар эди. Мен унга: «Нега сафарда рўза тутасан, ҳолбуки қаридингу кучсизландинг?» дедим. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ душанба ва пайшанба кунлари рўза тутар эдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз душанба ва пайшанба кунлари рўза тутасиз›, дедим. У зот: ‹Албатта, амаллар душанба ва пайшанба кунлари (Аллоҳга) кўрсатилади›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ ذَكْوَانَ قَالَأَرْسَلَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قُلْ لَهُ فِي الصَّرْفِ أَسَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لَمْ نَسْمَعْ أَوْ قَرَأْتَ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا لَمْ نَقْرَأْ قَالَ بِكُلٍّ لَا أَقُولُ وَلَكِنِّي سَمِعْتُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا رِبًا إِلَّا فِي الدَّيْنِ أَوْ قَالَ فِي النَّسِيئَةِ

Zakvon aytdi: Abu Saʼid al-Xudriy meni Ibn Abbosning oldiga yubordi va: «Unga sarf (pul almashish) haqida ayt: Rasululloh ﷺdan biz eshitmagan narsani eshitdingmi yoki Allohning kitobida biz oʻqimagan narsani oʻqidingmi?» dedi. U: «Ikkalasini ham aytmayman. Lekin men Usoma ibn Zayd Rasululloh ﷺ: ‹Ribo faqat qarzda› — yoki: ‹nasiyada› — boʻladi, deganlarini soʻzlab berganini eshitdim», dedi.Заквон айтди: Абу Саъид ал-Худрий мени Ибн Аббоснинг олдига юборди ва: «Унга сарф (пул алмашиш) ҳақида айт: Расулуллоҳ ﷺдан биз эшитмаган нарсани эшитдингми ёки Аллоҳнинг китобида биз ўқимаган нарсани ўқидингми?» деди. У: «Иккаласини ҳам айтмайман. Лекин мен Усома ибн Зайд Расулуллоҳ ﷺ: ‹Рибо фақат қарзда› — ёки: ‹насияда› — бўлади, деганларини сўзлаб берганини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ قَالَ كُنْتُ بِالْمَدِينَةِ فَبَلَغَنِي أَنَّ الطَّاعُونَ بِالْكُوفَةِ قَالَ فَذَكَرَ لِي عَطَاءُ بْنُ يَسَارٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ هَذَا الْحَدِيثَ قَالَ فَقُلْتُ مَنْ يُحَدِّثُهُ قَالَ فَقَالُوا عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ وَكَانَ غَائِبًا قَالَفَلَقِيتُ إِبْرَاهِيمَ بْنَ سَعْدٍ قَالَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ سَمِعْتُ أُسَامَةَ يُحَدِّثُ سَعْدًا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ هَذَا الْوَجَعَ رِجْسٌ وَعَذَابٌ أَوْ بَقِيَّةُ عَذَابٍ حَبِيبٌ شَكَّ فِيهِ عُذِّبَ بِهِ نَاسٌ قَبْلَكُمْ فَإِذَا كَانَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلَا تَخْرُجُوا مِنْهَا وَإِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ فِي أَرْضٍ فَلَا تَدْخُلُوهَا قَالَ فَقُلْتُ لَهُ آنْتَ سَمِعْتَ أُسَامَةَ يُحَدِّثُ سَعْدًا فَلَمْ يُنْكِرْ قَالَ نَعَمْ

Habib ibn Abu Sobit aytdi: Men Madinada edim, menga Kufada toun (vabo) borligi xabari yetdi. Ato ibn Yasor va madinaliklardan bir necha kishi menga bu hadisni zikr qildilar. Men: «Buni kim soʻzlab beradi?» dedim. Ular: «Omir ibn Saʼd», dedilar, u esa yoʻq edi. Shunda men Ibrohim ibn Saʼd bilan uchrashdim va undan bu haqda soʻradim. U: «Men Usoma Saʼdga Rasululloh ﷺning shunday deganlarini soʻzlab berganini eshitdim: ‹Albatta, bu ogʻriq — rijs va azobdir›, yoki ‹azob qoldigʻidir› — Habib bunda shubha qildi — ‹u bilan sizlardan oldingi kishilar azoblangan. Bas, u bir yerda boʻlsa va sizlar oʻsha yerda boʻlsangiz, undan chiqmanglar; bir yerda u haqda eshitsangiz, u yerga kirmanglar›», dedi. Men unga: «Sen oʻzing Usomaning Saʼdga soʻzlab berganini eshitdingmi, u (Saʼd) buni inkor qilmadimi?» dedim. U: «Ha», dedi.Ҳабиб ибн Абу Собит айтди: Мен Мадинада эдим, менга Куфада тоун (вабо) борлиги хабари етди. Ато ибн Ясор ва мадиналиклардан бир неча киши менга бу ҳадисни зикр қилдилар. Мен: «Буни ким сўзлаб беради?» дедим. Улар: «Омир ибн Саъд», дедилар, у эса йўқ эди. Шунда мен Иброҳим ибн Саъд билан учрашдим ва ундан бу ҳақда сўрадим. У: «Мен Усома Саъдга Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини сўзлаб берганини эшитдим: ‹Албатта, бу оғриқ — рижс ва азобдир›, ёки ‹азоб қолдиғидир› — Ҳабиб бунда шубҳа қилди — ‹у билан сизлардан олдинги кишилар азобланган. Бас, у бир ерда бўлса ва сизлар ўша ерда бўлсангиз, ундан чиқманглар; бир ерда у ҳақда эшитсангиз, у ерга кирманглар›», деди. Мен унга: «Сен ўзинг Усоманинг Саъдга сўзлаб берганини эшитдингми, у (Саъд) буни инкор қилмадими?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ قَالَقِيلَ لِأُسَامَةَ أَلَا تُكَلِّمُ هَذَا قَالَ قَدْ كَلَّمْتُهُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يُجَاءُ بِرَجُلٍ فَيُطْرَحُ فِي النَّارِ فَيَطْحَنُ فِيهَا كَطَحْنِ الْحِمَارِ بِرَحَاهُ فَيُطِيفُ بِهِ أَهْلُ النَّارِ فَيَقُولُونَ يَا فُلَانُ أَلَسْتَ كُنْتَ تَأْمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَى عَنْ الْمُنْكَرِ فَيَقُولُ إِنِّي كُنْتُ آمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَلَا أَفْعَلُهُ وَأَنْهَى عَنْ الْمُنْكَرِ وَأَفْعَلُهُقَالَ شُعْبَةُ وَحَدَّثَنِي مَنْصُورٌ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أُسَامَةَ بِنَحْوٍ مِنْهُ إِلَّا أَنَّهُ زَادَ فِيهِ فَتَنْدَلِقُ أَقْتَابُ بَطْنِهِ

Abu Voil aytdi: Usomaga: «Sen mana bunga (hokimga) gapirmaysanmi?» deyildi. U: «Men unga gapirdim. Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman», dedi: «(Qiyomatda) bir kishi keltirilib, oʻtga tashlanadi; u — eshak tegirmonni aylantirgandek — unda aylanadi. Doʻzax ahli uning atrofiga toʻplanib: ‹Ey falon, sen amri maʼruf qilib, nahyi munkar qilmasmiding?› deydi. U: ‹Men amri maʼruf qilardim-u, oʻzim uni qilmasdim; nahyi munkar qilardim-u, oʻzim uni qilardim›, deydi». Shuʼba aytdi: Menga Mansur Abu Voildan, u Usomadan shunga oʻxshash rivoyat qildi, faqat unda: «Uning qorni ichaklari toʻkilib chiqadi», deb ziyoda qildi.Абу Воил айтди: Усомага: «Сен мана бунга (ҳокимга) гапирмайсанми?» дейилди. У: «Мен унга гапирдим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман», деди: «(Қиёматда) бир киши келтирилиб, ўтга ташланади; у — эшак тегирмонни айлантиргандек — унда айланади. Дўзах аҳли унинг атрофига тўпланиб: ‹Эй фалон, сен амри маъруф қилиб, наҳйи мункар қилмасмидинг?› дейди. У: ‹Мен амри маъруф қилардим-у, ўзим уни қилмасдим; наҳйи мункар қилардим-у, ўзим уни қилардим›, дейди». Шуъба айтди: Менга Мансур Абу Воилдан, у Усомадан шунга ўхшаш ривоят қилди, фақат унда: «Унинг қорни ичаклари тўкилиб чиқади», деб зиёда қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ أَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَرِثُ الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ وَلَا يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kofir musulmonga merosxoʻr boʻlmaydi, musulmon ham kofirga merosxoʻr boʻlmaydi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кофир мусулмонга меросхўр бўлмайди, мусулмон ҳам кофирга меросхўр бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ قَالَ قَالَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍكُنْتُ رَدِيفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَاتٍ فَرَفَعَ يَدَيْهِ يَدْعُو فَمَالَتْ بِهِ نَاقَتُهُ فَسَقَطَ خِطَامُهَا قَالَ فَتَنَاوَلَ الْخِطَامَ بِإِحْدَى يَدَيْهِ وَهُوَ رَافِعٌ يَدَهُ الْأُخْرَى

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Arafotda Rasululloh ﷺning orqalarida ulov mingashib borardim. U zot ikki qoʻllarini koʻtarib duo qildilar, shunda tuyalari ogʻdi va uning jilovi tushib ketdi. Bas, u zot bir qoʻllari bilan jilovni oldilar, ikkinchi qoʻllarini esa hamon koʻtargan holatda edilar».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Арафотда Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида улов мингашиб борардим. У зот икки қўлларини кўтариб дуо қилдилар, шунда туялари оғди ва унинг жилови тушиб кетди. Бас, у зот бир қўллари билан жиловни олдилар, иккинчи қўлларини эса ҳамон кўтарган ҳолатда эдилар».

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ قَالَ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ خَرَجَ مِنْ الْبَيْتِ أَقْبَلَ بِوَجْهِهِ نَحْوَ الْبَابِ فَقَالَ هَذِهِ الْقِبْلَةُ هَذِهِ الْقِبْلَةُ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni Baytdan chiqqanlarida koʻrdim; u zot yuzlarini eshik tomonga qaratib: «Bu qibla, bu qibla», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни Байтдан чиққанларида кўрдим; у зот юзларини эшик томонга қаратиб: «Бу қибла, бу қибла», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ قَالَ أُسَامَةُدَخَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيْتَ فَجَلَسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَكَبَّرَ وَهَلَّلَ ثُمَّ قَامَ إِلَى مَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ الْبَيْتِ فَوَضَعَ صَدْرَهُ عَلَيْهِ وَخَدَّهُ وَيَدَيْهِ قَالَ ثُمَّ كَبَّرَ وَهَلَّلَ وَدَعَا ثُمَّ فَعَلَ ذَلِكَ بِالْأَرْكَانِ كُلِّهَا ثُمَّ خَرَجَ فَأَقْبَلَ عَلَى الْقِبْلَةِ وَهُوَ عَلَى الْبَابِ فَقَالَ هَذِهِ الْقِبْلَةُ هَذِهِ الْقِبْلَةُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga Baytga kirdim. U zot oʻtirib, Allohga hamd aytdilar, Uni maqtadilar, takbir va tahlil aytdilar. Soʻngra Baytning oldilaridagi devorga yuzlanib, koʻkraklari, yonoqlari va qoʻllarini unga qoʻydilar, keyin takbir, tahlil aytib duo qildilar. Bularning barchasini burchaklarning hammasida qildilar. Soʻngra chiqib, eshik yonida turgan holda qiblaga yuzlanib: «Bu qibla, bu qibla», dedilar — ikki yoki uch marta.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Байтга кирдим. У зот ўтириб, Аллоҳга ҳамд айтдилар, Уни мақтадилар, такбир ва таҳлил айтдилар. Сўнгра Байтнинг олдиларидаги деворга юзланиб, кўкраклари, ёноқлари ва қўлларини унга қўйдилар, кейин такбир, таҳлил айтиб дуо қилдилар. Буларнинг барчасини бурчакларнинг ҳаммасида қилдилар. Сўнгра чиқиб, эшик ёнида турган ҳолда қиблага юзланиб: «Бу қибла, бу қибла», дедилар — икки ёки уч марта.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُثَنَّى حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ الْأَخْضَرِ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ أُسَامَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ وَجَّهَهُ وِجْهَةً فَقُبِضَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَا الَّذِي عَهِدَ إِلَيْكَ قَالَ عَهِدَ إِلَيَّ أَنْ أُغِيرَ عَلَى أُبْنَى صَبَاحًا ثُمَّ أُحَرِّقَ

Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uni bir tomonga yoʻllagan edilar, soʻng Nabiy ﷺ vafot etdilar. Abu Bakr (roziyallohu anhu) undan: «U zot senga nimani tayinlagan edilar?» deb soʻradi. U: «Menga Ubnoga tongda hujum qilishimni, soʻng (u yerni) yondirishimni tayinlagan edilar», dedi.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уни бир томонга йўллаган эдилар, сўнг Набий ﷺ вафот этдилар. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ундан: «У зот сенга нимани тайинлаган эдилар?» деб сўради. У: «Менга Убнога тонгда ҳужум қилишимни, сўнг (у ерни) ёндиришимни тайинлаган эдилар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُمْتُ عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ فَإِذَا عَامَّةُ مَنْ يَدْخُلُهَا الْفُقَرَاءُ إِلَّا أَنَّ أَصْحَابَ الْجَدِّ مَحْبُوسُونَ إِلَّا أَهْلَ النَّارِ فَقَدْ أُمِرَ بِهِمْ إِلَى النَّارِ وَوَقَفْتُ عَلَى بَابِ النَّارِ فَإِذَا عَامَّةُ مَنْ دَخَلَهَا النِّسَاءُ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men jannat eshigi oldida turdim. Bir qarasam, unga kirganlarning aksariyati kambagʻallar edi. Boylik egalari esa (hisob uchun) ushlab turilgan edi; doʻzax ahli boʻlsa, ular doʻzaxga (haydalishga) buyurilgan edi. Men doʻzax eshigi oldida ham turdim. Bir qarasam, unga kirganlarning aksariyati ayollar edi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен жаннат эшиги олдида турдим. Бир қарасам, унга кирганларнинг аксарияти камбағаллар эди. Бойлик эгалари эса (ҳисоб учун) ушлаб турилган эди; дўзах аҳли бўлса, улар дўзахга (ҳайдалишга) буюрилган эди. Мен дўзах эшиги олдида ҳам турдим. Бир қарасам, унга кирганларнинг аксарияти аёллар эди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَشْعَثَ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qon olib bergan ham, qon oldirgan ham (roʻzasini) buzdi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қон олиб берган ҳам, қон олдирган ҳам (рўзасини) бузди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ قَالَ سَمِعْتُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ يُحَدِّثُ سَعْدًا قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ الطَّاعُونُ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ لَيْسَ بِهَا فَلَا تَدْخُلُوهَا وَإِذَا كَانَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلَا تَخْرُجُوا مِنْهَا

Ibrohim ibn Saʼd aytdi: Men Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)ning Saʼdga soʻzlab berganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Toun (vabo) bir yerda boʻlsa-yu, sizlar u yerda boʻlmasangiz, u yerga kirmanglar; agar u bir yerda boʻlsa va sizlar oʻsha yerda boʻlsangiz, undan chiqmanglar», dedilar.Иброҳим ибн Саъд айтди: Мен Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)нинг Саъдга сўзлаб берганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Тоун (вабо) бир ерда бўлса-ю, сизлар у ерда бўлмасангиз, у ерга кирманглар; агар у бир ерда бўлса ва сизлар ўша ерда бўлсангиз, ундан чиқманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْخُذُنِي وَالْحَسَنُ فَيَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُمَا فَأَحِبَّهُمَاقَالَ يَحْيَى قَالَ التَّيْمِيُّ كُنْتُ أُحَدِّثُ بِهِ فَدَخَلَنِي مِنْهُ فَقُلْتُ أَنَا أُحَدِّثُ بِهِ مُنْذُ كَذَا وَكَذَا فَوَجَدْتُهُ مَكْتُوبًا عِنْدِي

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ meni va Hasanni olib: «Allohim, men bu ikkisini yaxshi koʻraman, Sen ham bu ikkisini yaxshi koʻrgin», der edilar. Yahyo aytdi: Taymiy dedi: Men buni soʻzlab yurar edim, keyin koʻnglimga (shubha) tushdi va: «Men buni ancha vaqtdan beri soʻzlab kelaman», dedim; soʻng uni oʻzimda yozilgan holda topdim.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мени ва Ҳасанни олиб: «Аллоҳим, мен бу иккисини яхши кўраман, Сен ҳам бу иккисини яхши кўргин», дер эдилар. Яҳё айтди: Таймий деди: Мен буни сўзлаб юрар эдим, кейин кўнглимга (шубҳа) тушди ва: «Мен буни анча вақтдан бери сўзлаб келаман», дедим; сўнг уни ўзимда ёзилган ҳолда топдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا التَّيْمِيُّ وَإِسْمَاعِيلُ عَنِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا تَرَكْتُ فِي النَّاسِ بَعْدِي فِتْنَةً أَضَرَّ عَلَى الرِّجَالِ مِنْ النِّسَاءِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men oʻzimdan keyin odamlar ichida erkaklar uchun ayollardan koʻra zararliroq biror fitna qoldirmadim», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен ўзимдан кейин одамлар ичида эркаклар учун аёллардан кўра зарарлироқ бирор фитна қолдирмадим», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍأَنَّهُ دَخَلَ هُوَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيْتَ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَجَافَ الْبَابَ وَالْبَيْتَ إِذْ ذَاكَ عَلَى سِتَّةِ أَعْمِدَةٍ فَمَضَى حَتَّى أَتَى الْأُسْطُوَانَتَيْنِ اللَّتَيْنِ تَلِيَانِ الْبَابَ بَابَ الْكَعْبَةِ فَجَلَسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَسَأَلَهُ وَاسْتَغْفَرَهُ ثُمَّ قَامَ حَتَّى أَتَى مَا اسْتَقْبَلَ مِنْ دُبُرِ الْكَعْبَةِ فَوَضَعَ وَجْهَهُ وَجَسَدَهُ عَلَى الْكَعْبَةِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَسَأَلَهُ وَاسْتَغْفَرَهُ ثُمَّ انْصَرَفَ حَتَّى أَتَى كُلَّ رُكْنٍ مِنْ أَرْكَانِ الْبَيْتِ فَاسْتَقْبَلَهُ بِالتَّكْبِيرِ وَالتَّهْلِيلِ وَالتَّسْبِيحِ وَالثَّنَاءِ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَالِاسْتِغْفَارِ وَالْمَسْأَلَةِ ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَارِجًا مِنْ الْبَيْتِ مُسْتَقْبِلَ وَجْهِ الْكَعْبَةِ ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ هَذِهِ الْقِبْلَةُ هَذِهِ الْقِبْلَةُ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U va Rasululloh ﷺ birga Baytga kirdilar. U zot Bilolga eshikni yopishni buyurdilar. Oʻsha payt Bayt olti ustun ustida edi. U zot yurib borib, Kaʼba eshigi yonidagi ikki ustunga yetganlarida oʻtirib, Allohga hamd aytdilar, Uni maqtadilar, Undan soʻradilar va Undan magʻfirat tiladilar. Soʻngra turib, Kaʼbaning orqa tomoniga yuzlanib borib, yuzlari va badanlarini Kaʼbaga qoʻydilar hamda Allohga hamd aytdilar, Uni maqtadilar, Undan soʻradilar va magʻfirat tiladilar. Soʻngra Baytning har bir burchagiga yuzlanib, takbir, tahlil, tasbeh, Alloh azza va jallaga sano aytish, Undan magʻfirat va hojat soʻrash bilan mashgʻul boʻldilar. Soʻngra chiqib, Baytdan tashqarida Kaʼbaning yuzi qarshisida ikki rakat namoz oʻqidilar, soʻng qaytib: «Bu qibla, bu qibla», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У ва Расулуллоҳ ﷺ бирга Байтга кирдилар. У зот Билолга эшикни ёпишни буюрдилар. Ўша пайт Байт олти устун устида эди. У зот юриб бориб, Каъба эшиги ёнидаги икки устунга етганларида ўтириб, Аллоҳга ҳамд айтдилар, Уни мақтадилар, Ундан сўрадилар ва Ундан мағфират тиладилар. Сўнгра туриб, Каъбанинг орқа томонига юзланиб бориб, юзлари ва баданларини Каъбага қўйдилар ҳамда Аллоҳга ҳамд айтдилар, Уни мақтадилар, Ундан сўрадилар ва мағфират тиладилар. Сўнгра Байтнинг ҳар бир бурчагига юзланиб, такбир, таҳлил, тасбеҳ, Аллоҳ азза ва жаллага сано айтиш, Ундан мағфират ва ҳожат сўраш билан машғул бўлдилар. Сўнгра чиқиб, Байтдан ташқарида Каъбанинг юзи қаршисида икки ракат намоз ўқидилар, сўнг қайтиб: «Бу қибла, бу қибла», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا دَفَعَ أَوْ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَةَ فَأَتَى النَّقْبَ الَّذِي يَنْزِلُهُ الْأُمَرَاءُ وَالْخُلَفَاءُ قَالَ فَبَالَ فَأَتَيْتُهُ بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ وُضُوءًا حَسَنًا بَيْنَ الْوُضُوءَيْنِ ثُمَّ رَكِبَ رَاحِلَتَهُ قُلْتُ الصَّلَاةَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ الصَّلَاةُ أَمَامَكَ قَالَ فَأَتَى جَمْعًا فَأَقَامَ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ لَمْ يَحُلَّ بَقِيَّةُ النَّاسِ حَتَّى أَقَامَ فَصَلَّى الْعِشَاءَحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ وَالثَّوْرِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ عَنْ أُسَامَةَ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَرَفَةَ فَلَمَّا بَلَغَ قَالَ مَعْمَرٌ الشِّعْبَ وَقَالَ الثَّوْرِيُّ النَّقْبَ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Arafadan yoʻlga chiqqanlarida — yoki qaytganlarida — amirlar va xalifalar tushadigan yoʻlakka keldilar va bavl qildilar. Men u zotga suv keltirdim, u zot ikki tahorat orasidagi chiroyli tahorat oldilar, soʻng ulovlariga mindilar. Men: «Yo Nabiyalloh, namoz (vaqti boʻldi)», dedim. U zot: «Namoz oldingdadir», dedilar. Soʻng Jamʼga (Muzdalifaga) kelib, iqomat aytdirdilar va Magʻrib namozini oʻqidilar. Soʻng odamlarning qolgani (yuklarini) yechmasidanoq iqomat aytdirdilar va Isho namozini oʻqidilar. Abdurrazzoq bizga Maʼmar va Savriydan, ular Ibrohim ibn Uqbadan, u Kuraybdan, u Usomadan rivoyat qildi: Biz Nabiy ﷺ bilan Arafadan chiqdik; u zot — Maʼmar: «daraga», Savriy esa: «yoʻlakka» dedi — yetganlarida… — deb shu maʼnoni zikr qildi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Арафадан йўлга чиққанларида — ёки қайтганларида — амирлар ва халифалар тушадиган йўлакка келдилар ва бавл қилдилар. Мен у зотга сув келтирдим, у зот икки таҳорат орасидаги чиройли таҳорат олдилар, сўнг уловларига миндилар. Мен: «Ё Набияллоҳ, намоз (вақти бўлди)», дедим. У зот: «Намоз олдингдадир», дедилар. Сўнг Жамъга (Муздалифага) келиб, иқомат айтдирдилар ва Мағриб намозини ўқидилар. Сўнг одамларнинг қолгани (юкларини) ечмасиданоқ иқомат айтдирдилар ва Ишо намозини ўқидилар. Абдурраззоқ бизга Маъмар ва Саврийдан, улар Иброҳим ибн Уқбадан, у Курайбдан, у Усомадан ривоят қилди: Биз Набий ﷺ билан Арафадан чиқдик; у зот — Маъмар: «дарага», Саврий эса: «йўлакка» деди — етганларида… — деб шу маънони зикр қилди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ أُسَامَةَ فَسُئِلَ عَنْ مَسِيرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ دَفَعَ مِنْ عَرَفَةَ فَقَالَ كَانَ يَسِيرُ الْعَنَقَ فَإِذَا وَجَدَ فَجْوَةً نَصَّ يَعْنِي فَوْقَ الْعَنَقِ

Urva aytdi: Men Usomaning huzurida oʻtirgan edim, undan Rasululloh ﷺning Arafadan qaytgandagi yurishlari haqida soʻraldi. U: «U zot oʻrtacha yurish bilan yurar, boʻsh joy topsalar esa undan ham tezroq yurar edilar», dedi.Урва айтди: Мен Усоманинг ҳузурида ўтирган эдим, ундан Расулуллоҳ ﷺнинг Арафадан қайтгандаги юришлари ҳақида сўралди. У: «У зот ўртача юриш билан юрар, бўш жой топсалар эса ундан ҳам тезроқ юрар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنِ ابْنِ ذَرٍّ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَأَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَيْهِ السَّكِينَةُ وَأَمَرَهُمْ بِالسَّكِينَةِ

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sokinlik bilan (Arafadan) qaytdilar va odamlarni ham sokinlikka buyurdilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сокинлик билан (Арафадан) қайтдилар ва одамларни ҳам сокинликка буюрдилар.