حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلَيْنِ، قَدِمَا فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَطَبَا فَعَجِبَ النَّاسُ مِنْ كَلاَمِهِمَا فَالْتَفَتَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ سِحْرًا " أَوْ " إِنَّ بَعْضَ الْبَيَانِ سِحْرٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمَّارٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonida ikki kishi kelib xutba (nutq) soʻzladi, odamlar ularning soʻzlaridan hayratga tushishdi. Shunda Rasululloh ﷺ bizga yuzlanib: «Albatta, baʼzi bayon (notiqlik) sehrdir», dedilar — yoki: «Albatta, baʼzi bayonda sehr bordir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ammor, Ibn Masʼud va Abdulloh ibnush-Shixxirdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонида икки киши келиб хутба (нутқ) сўзлади, одамлар уларнинг сўзларидан ҳайратга тушишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга юзланиб: «Албатта, баъзи баён (нотиқлик) сеҳрдир», дедилар — ёки: «Албатта, баъзи баёнда сеҳр бордир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Аммор, Ибн Масъуд ва Абдуллоҳ ибнуш-Шиххирдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الظُّلْمُ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَائِشَةَ وَأَبِي مُوسَى وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Zulm qiyomat kuni zulmatlar (qorongʻiliklar)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amr, Oisha, Abu Muso, Abu Hurayra va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis Ibn Umarning hadisidan hasan gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Зулм қиёмат куни зулматлар (қоронғиликлар)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр, Оиша, Абу Мусо, Абу Ҳурайра ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис Ибн Умарнинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَكْثَمَ، وَالْجَارُودُ بْنُ مُعَاذٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ أَوْفَى بْنِ دَلْهَمٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمِنْبَرَ فَنَادَى بِصَوْتٍ رَفِيعٍ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ مَنْ قَدْ أَسْلَمَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يُفْضِ الإِيمَانُ إِلَى قَلْبِهِ لاَ تُؤْذُوا الْمُسْلِمِينَ وَلاَ تُعَيِّرُوهُمْ وَلاَ تَتَّبِعُوا عَوْرَاتِهِمْ فَإِنَّهُ مَنْ تَتَبَّعَ عَوْرَةَ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ وَمَنْ تَتَبَّعَ اللَّهُ عَوْرَتَهُ يَفْضَحْهُ وَلَوْ فِي جَوْفِ رَحْلِهِ " قَالَ وَنَظَرَ ابْنُ عُمَرَ يَوْمًا إِلَى الْبَيْتِ أَوْ إِلَى الْكَعْبَةِ فَقَالَ مَا أَعْظَمَكِ وَأَعْظَمَ حُرْمَتَكِ وَالْمُؤْمِنُ أَعْظَمُ حُرْمَةً عِنْدَ اللَّهِ مِنْكِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ . وَرَوَى إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ السَّمَرْقَنْدِيُّ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ نَحْوَهُ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minbarga chiqib, baland ovoz bilan nido qilib dedilar: «Ey tili bilan islomni qabul qilgan, ammo imon diliga yetib bormagan (kishilar) jamoasi! Musulmonlarga ozor bermanglar, ularni mazammat qilmanglar va ularning ayb-nuqsonlarini izlamanglar. Zero, kim oʻz musulmon birodarining aybini izlasa, Alloh uning aybini izlaydi; Alloh kimning aybini izlasa, uni hatto oʻz uyining ichida boʻlsa ham fosh qiladi.» (Rovi) aytdi: Ibn Umar bir kuni Baytga — yoki Kaʼbaga — qarab: «Sen naqadar ulugʻsan, hurmating ham naqadar ulugʻdir! Lekin Alloh huzurida moʻminning hurmati sendan ulugʻroqdir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat Husayn ibn Voqidning hadisidan bilamiz. Ishoq ibn Ibrohim as-Samarqandiy ham Husayn ibn Voqiddan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Yana Abu Barza al-Aslamiydan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ минбарга чиқиб, баланд овоз билан нидо қилиб дедилар: «Эй тили билан исломни қабул қилган, аммо имон дилига етиб бормаган (кишилар) жамоаси! Мусулмонларга озор берманглар, уларни мазаммат қилманглар ва уларнинг айб-нуқсонларини изламанглар. Зеро, ким ўз мусулмон биродарининг айбини изласа, Аллоҳ унинг айбини излайди; Аллоҳ кимнинг айбини изласа, уни ҳатто ўз уйининг ичида бўлса ҳам фош қилади.» (Рови) айтди: Ибн Умар бир куни Байтга — ёки Каъбага — қараб: «Сен нақадар улуғсан, ҳурматинг ҳам нақадар улуғдир! Лекин Аллоҳ ҳузурида мўминнинг ҳурмати сендан улуғроқдир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Ҳусайн ибн Воқиднинг ҳадисидан биламиз. Ишоқ ибн Иброҳим ас-Самарқандий ҳам Ҳусайн ибн Воқиддан шунга ўхшаш ривоят қилган. Яна Абу Барза ал-Асламийдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَبِيتُ لَيْلَتَيْنِ وَلَهُ مَا يُوصِي فِيهِ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Vasiyat qiladigan narsasi bor musulmon kishining vasiyati yonida yozilgan boʻlmasdan ikki kecha tunashga haqqi yoʻqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadis az-Zuhriydan, u Solimdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash ham rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Васият қиладиган нарсаси бор мусулмон кишининг васияти ёнида ёзилган бўлмасдан икки кеча тунашга ҳаққи йўқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис аз-Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ . وَيُرْوَى عَنْ شُعْبَةَ قَالَ لَوَدِدْتُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ دِينَارٍ حِينَ حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ أَذِنَ لِي حَتَّى كُنْتُ أَقُومُ إِلَيْهِ فَأُقَبِّلُ رَأْسَهُ . وَرَوَى يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ وَهَمٌ وَهِمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ وَالصَّحِيحُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . هَكَذَا رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَتَفَرَّدَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ valoni sotishdan va uni hadya qilishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Biz uni faqat Abdulloh ibn Dinorning Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan — u zot valoni sotish va uni hadya qilishdan qaytarganlari haqidagi rivoyati orqaligina bilamiz. Buni Shuʼba, Sufyon as-Savriy va Molik ibn Anas ham Abdulloh ibn Dinordan rivoyat qilganlar. Shuʼbadan rivoyat qilinishicha, u: «Abdulloh ibn Dinor bu hadisni aytganida menga ruxsat berishini juda xohlardim, toki men oʻrnimdan turib uning boshidan oʻpsam edi», degan. Yahyo ibn Sulaym bu hadisni Ubaydulloh ibn Umardan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan, bu esa xatodir — Yahyo ibn Sulaym bunda yanglishgan. Toʻgʻrisi esa Ubaydulloh ibn Umardan, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinishi)dir. Ubaydulloh ibn Umardan bir necha kishi shunday rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Abdulloh ibn Dinor yakka oʻzi rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ валони сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Биз уни фақат Абдуллоҳ ибн Динорнинг Ибн Умардан, у Набий ﷺдан — у зот валони сотиш ва уни ҳадя қилишдан қайтарганлари ҳақидаги ривояти орқалигина биламиз. Буни Шуъба, Суфён ас-Саврий ва Молик ибн Анас ҳам Абдуллоҳ ибн Динордан ривоят қилганлар. Шуъбадан ривоят қилинишича, у: «Абдуллоҳ ибн Динор бу ҳадисни айтганида менга рухсат беришини жуда хоҳлардим, токи мен ўрнимдан туриб унинг бошидан ўпсам эди», деган. Яҳё ибн Сулайм бу ҳадисни Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган, бу эса хатодир — Яҳё ибн Сулайм бунда янглишган. Тўғриси эса Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан (ривоят қилиниши)дир. Убайдуллоҳ ибн Умардан бир неча киши шундай ривоят қилган. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Динор якка ўзи ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُكْتِبُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَثَلُ الَّذِي يُعْطِي الْعَطِيَّةَ ثُمَّ يَرْجِعُ فِيهَا كَالْكَلْبِ أَكَلَ حَتَّى إِذَا شَبِعَ قَاءَ ثُمَّ عَادَ فَرَجَعَ فِي قَيْئِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Biror narsani hadya qilib, soʻng uni qaytarib oladigan kishining misoli — toʻyguncha yeb, soʻng qusgan, soʻngra qaytib oʻz qusugʻiga yopishadigan itga oʻxshaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Abbos va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирор нарсани ҳадя қилиб, сўнг уни қайтариб оладиган кишининг мисоли — тўйгунча еб, сўнг қусган, сўнгра қайтиб ўз қусуғига ёпишадиган итга ўхшайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Аббос ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ مَا نَعْمَلُ فِيهِ أَمْرٌ مُبْتَدَعٌ أَوْ مُبْتَدَأٌ أَوْ فِيمَا قَدْ فُرِغَ مِنْهُ فَقَالَ " فِيمَا قَدْ فُرِغَ مِنْهُ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ وَكُلٌّ مُيَسَّرٌ أَمَّا مَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ السَّعَادَةِ فَإِنَّهُ يَعْمَلُ لِلسَّعَادَةِ وَأَمَّا مَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الشَّقَاءِ فَإِنَّهُ يَعْمَلُ لِلشَّقَاءِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَحُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ وَأَنَسٍ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) otasi (Umar)dan rivoyat qiladi: U dedi: Umar: «Ey Rasululloh, bizning qilayotgan amalimiz haqida nima deysiz: u yangidan boshlanayotgan ishmi yoki allaqachon hal qilinib boʻlgan ishmi?» dedi. Shunda u zot: «U allaqachon hal qilinib boʻlgan ishdir, ey Xattobning oʻgʻli, har kim oʻzi (nima uchun yaratilgan boʻlsa, oʻshanga) muyassar etilgandir. Saodat ahlidan boʻlgan kishi saodat uchun amal qiladi, shaqovat ahlidan boʻlgan kishi esa shaqovat uchun amal qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Huzayfa ibn Asid, Anas va Imron ibn Husayndan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) отаси (Умар)дан ривоят қилади: У деди: Умар: «Эй Расулуллоҳ, бизнинг қилаётган амалимиз ҳақида нима дейсиз: у янгидан бошланаётган ишми ёки аллақачон ҳал қилиниб бўлган ишми?» деди. Шунда у зот: «У аллақачон ҳал қилиниб бўлган ишдир, эй Хаттобнинг ўғли, ҳар ким ўзи (нима учун яратилган бўлса, ўшанга) муяссар этилгандир. Саодат аҳлидан бўлган киши саодат учун амал қилади, шақоват аҳлидан бўлган киши эса шақоват учун амал қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Ҳузайфа ибн Асид, Анас ва Имрон ибн Ҳусайндан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قال: حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قال: حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو صَخْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ إِنَّ فُلاَنًا يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلاَمَ . فَقَالَ لَهُ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّهُ قَدْ أَحْدَثَ فَإِنْ كَانَ قَدْ أَحْدَثَ فَلاَ تُقْرِئْهُ مِنِّي السَّلاَمَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَكُونُ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ أَوْ فِي أُمَّتِي الشَّكُّ مِنْهُ خَسْفٌ أَوْ مَسْخٌ أَوْ قَذْفٌ فِي أَهْلِ الْقَدَرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو صَخْرٍ اسْمُهُ حُمَيْدُ بْنُ زِيَادٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, uning huzuriga bir kishi kelib: «Falon kishi sizga salom yoʻllayapti», dedi. Shunda u: «Menga uning bidʼat chiqargani haqida xabar yetdi; agar u haqiqatan bidʼat chiqargan boʻlsa, undan menga salom yetkazma. Chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Bu ummatda — yoki: ummatimda (gumon rovidan) — yerga yutilish, yo (suratning) almashinishi, yoki tosh yogʻishi qadar ahli (taqdir borasida adashganlar) ustiga boʻladi›, deganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahih, gʻaribdir. Abu Saxrning ismi Humayd ibn Ziyoddir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, унинг ҳузурига бир киши келиб: «Фалон киши сизга салом йўллаяпти», деди. Шунда у: «Менга унинг бидъат чиқаргани ҳақида хабар етди; агар у ҳақиқатан бидъат чиқарган бўлса, ундан менга салом етказма. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бу умматда — ёки: умматимда (гумон ровидан) — ерга ютилиш, ё (суратнинг) алмашиниши, ёки тош ёғиши қадар аҳли (тақдир борасида адашганлар) устига бўлади›, деганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир. Абу Сахрнинг исми Ҳумайд ибн Зиёддир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قال: حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي صَخْرٍ، حُمَيْدِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " يَكُونُ فِي أُمَّتِي خَسْفٌ وَمَسْخٌ وَذَلِكَ فِي الْمُكَذِّبِينَ بِالْقَدَرِ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Ummatimda yerga yutilish va (suratning) almashinishi boʻladi; bu esa taqdirni yolgʻonga chiqaruvchilar ichida boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: «Умматимда ерга ютилиш ва (суратнинг) алмашиниши бўлади; бу эса тақдирни ёлғонга чиқарувчилар ичида бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو الْمُغِيرَةِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ خَطَبَنَا عُمَرُ بِالْجَابِيَةِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي قُمْتُ فِيكُمْ كَمَقَامِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِينَا فَقَالَ " أُوصِيكُمْ بِأَصْحَابِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَفْشُو الْكَذِبُ حَتَّى يَحْلِفَ الرَّجُلُ وَلاَ يُسْتَحْلَفُ وَيَشْهَدَ الشَّاهِدُ وَلاَ يُسْتَشْهَدُ أَلاَ لاَ يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلاَّ كَانَ ثَالِثَهُمَا الشَّيْطَانُ عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ مَعَ الْوَاحِدِ وَهُوَ مِنَ الاِثْنَيْنِ أَبْعَدُ مَنْ أَرَادَ بُحْبُوحَةَ الْجَنَّةِ فَلْيَلْزَمِ الْجَمَاعَةَ مَنْ سَرَّتْهُ حَسَنَتُهُ وَسَاءَتْهُ سَيِّئَتُهُ فَذَلِكَ الْمُؤْمِنُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رَوَاهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar bizga Jobiyada xutba qilib: «Ey odamlar! Men sizlar orasida Rasululloh ﷺ biz orasida turganlaridek turibman», dedi. U zot (Rasululloh ﷺ): «Sizlarga ashoblarim, soʻng ulardan keyingilar, soʻng ulardan keyingilar haqida vasiyat qilaman. Soʻngra yolgʻon shu qadar tarqaladiki, hatto kishi qasam soʻralmasa ham qasam ichadi, guvohlik soʻralmasa ham guvohlik beradi. Ogoh boʻlinglar! Bir kishi bir ayol bilan yolgʻiz qolmasin, chunki ularning uchinchisi shaytondir. Jamoatni mahkam tutinglar, tarqoqlikdan saqlaninglar, zero shayton yolgʻiz kishi bilan boʻladi, ikki kishidan esa uzoqroqdir. Kim jannatning oʻrtasini (huzur-halovatini) istasa, jamoatni mahkam tutsin. Kimni yaxshi amali sevintirsa va yomon amali xafa qilsa, ana oʻsha moʻmindir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Uni Ibn Muborak Muhammad ibn Suqadan rivoyat qilgan, bu hadis bir necha yoʻldan Umardan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар бизга Жобияда хутба қилиб: «Эй одамлар! Мен сизлар орасида Расулуллоҳ ﷺ биз орасида турганларидек турибман», деди. У зот (Расулуллоҳ ﷺ): «Сизларга ашобларим, сўнг улардан кейингилар, сўнг улардан кейингилар ҳақида васият қиламан. Сўнгра ёлғон шу қадар тарқаладики, ҳатто киши қасам сўралмаса ҳам қасам ичади, гувоҳлик сўралмаса ҳам гувоҳлик беради. Огоҳ бўлинглар! Бир киши бир аёл билан ёлғиз қолмасин, чунки уларнинг учинчиси шайтондир. Жамоатни маҳкам тутинглар, тарқоқликдан сақланинглар, зеро шайтон ёлғиз киши билан бўлади, икки кишидан эса узоқроқдир. Ким жаннатнинг ўртасини (ҳузур-ҳаловатини) истаса, жамоатни маҳкам тутсин. Кимни яхши амали севинтирса ва ёмон амали хафа қилса, ана ўша мўминдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Уни Ибн Муборак Муҳаммад ибн Суқадан ривоят қилган, бу ҳадис бир неча йўлдан Умардан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنِي الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَجْمَعُ أُمَّتِي - أَوْ قَالَ أُمَّةَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم - عَلَى ضَلاَلَةٍ وَيَدُ اللَّهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ وَمَنْ شَذَّ شَذَّ إِلَى النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَسُلَيْمَانُ الْمَدَنِيُّ هُوَ عِنْدِي سُلَيْمَانُ بْنُ سُفْيَانَ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ وَأَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَتَفْسِيرُ الْجَمَاعَةِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ هُمْ أَهْلُ الْفِقْهِ وَالْعِلْمِ وَالْحَدِيثِ . قَالَ وَسَمِعْتُ الْجَارُودَ بْنَ مُعَاذٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ مَنِ الْجَمَاعَةُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ . قِيلَ لَهُ قَدْ مَاتَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ . قَالَ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ . قِيلَ لَهُ قَدْ مَاتَ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَبُو حَمْزَةَ السُّكَّرِيُّ جَمَاعَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو حَمْزَةَ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ وَكَانَ شَيْخًا صَالِحًا وَإِنَّمَا قَالَ هَذَا فِي حَيَاتِهِ عِنْدَنَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh mening ummatimni — yoki Muhammad ﷺning ummatini, dedilar — zalolat ustida jamlamaydi. Allohning qoʻli (himoyasi) jamoat bilan birgadir. Kim (jamoatdan) ajralib chiqsa, doʻzaxga ajralib chiqibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir. Sulaymon al-Madaniy mening nazarimda Sulaymon ibn Sufyondir, undan Abu Dovud at-Tayolisiy, Abu Omir al-Aqadiy va ahli ilmdan bir necha kishi rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Ahli ilm nazdida jamoatning tafsiri — ular fiqh, ilm va hadis ahlidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ менинг умматимни — ёки Муҳаммад ﷺнинг умматини, дедилар — залолат устида жамламайди. Аллоҳнинг қўли (ҳимояси) жамоат билан биргадир. Ким (жамоатдан) ажралиб чиқса, дўзахга ажралиб чиқибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир. Сулаймон ал-Маданий менинг назаримда Сулаймон ибн Суфёндир, ундан Абу Довуд ат-Таёлисий, Абу Омир ал-Ақадий ва аҳли илмдан бир неча киши ривоят қилган. Абу Исо айтди: Аҳли илм наздида жамоатнинг тафсири — улар фиқҳ, илм ва ҳадис аҳлидир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ انْفَلَقَ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اشْهَدُوا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida oy yorildi (ikkiga boʻlindi). Shunda Rasululloh ﷺ: «Guvoh boʻlinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Anas va Jubayr ibn Mutʼimdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида ой ёрилди (иккига бўлинди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Гувоҳ бўлинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Анас ва Жубайр ибн Мутъимдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سَتَخْرُجُ نَارٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ أَوْ مِنْ نَحْوِ حَضْرَمَوْتَ قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ تَحْشُرُ النَّاسَ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ " عَلَيْكُمْ بِالشَّامِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunidan oldin Hazramavtdan yoki Hazramavt tomonidan bir olov chiqib, odamlarni toʻplaydi», dedilar. Sahobalar: «Ey Allohning Rasuli, bizga nima buyurasiz?» dedilar. U zot: «Shomni lozim tutinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Huzayfa ibn Asid, Anas, Abu Hurayra va Abu Zardan ham (rivoyatlar bor). Bu Ibn Umar hadisidan hasan gʻarib sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунидан олдин Ҳазрамавтдан ёки Ҳазрамавт томонидан бир олов чиқиб, одамларни тўплайди», дедилар. Саҳобалар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизга нима буюрасиз?» дедилар. У зот: «Шомни лозим тутинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ҳузайфа ибн Асид, Анас, Абу Ҳурайра ва Абу Зардан ҳам (ривоятлар бор). Бу Ибн Умар ҳадисидан ҳасан ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُصْمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فِي ثَقِيفٍ كَذَّابٌ وَمُبِيرٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى يُقَالُ الْكَذَّابُ الْمُخْتَارُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ وَالْمُبِيرُ الْحَجَّاجُ بْنُ يُوسُفَ . حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ سُلَيْمَانُ بْنُ سَلْمٍ الْبَلْخِيُّ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ قَالَ أَحْصَوْا مَا قَتَلَ الْحَجَّاجُ صَبْرًا فَبَلَغَ مِائَةَ أَلْفٍ وَعِشْرِينَ أَلْفَ قَتِيلٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ .
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، نَحْوَهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ . وَشَرِيكٌ يَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُصْمٍ وَإِسْرَائِيلُ يَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَصْمَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Saqif (qabilasi)da bir yolgʻonchi va bir vayron qilguvchi (kimsa) boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Aytiladiki, yolgʻonchi — Muxtor ibn Abu Ubayd, vayron qilguvchi esa — Hajjoj ibn Yusufdir. Hishom ibn Hassondan rivoyat qilinadiki: Hajjoj sabr (ila, asir holida) qatl etgan odamlar sanab chiqilganida ularning soni bir yuz yigirma ming oʻlikka yetgan. Abu Iso aytdi: Bu bobda Asmo binti Abu Bakrdan ham (rivoyat bor). Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat Shariyk hadisidan bilamiz. Shariyk «Abdulloh ibn Usm» der, Isroil esa «Abdulloh ibn Asma» deydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сақиф (қабиласи)да бир ёлғончи ва бир вайрон қилгувчи (кимса) бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Айтиладики, ёлғончи — Мухтор ибн Абу Убайд, вайрон қилгувчи эса — Ҳажжож ибн Юсуфдир. Ҳишом ибн Ҳассондан ривоят қилинадики: Ҳажжож сабр (ила, асир ҳолида) қатл этган одамлар санаб чиқилганида уларнинг сони бир юз йигирма минг ўликка етган. Абу Исо айтди: Бу бобда Асмо бинти Абу Бакрдан ҳам (ривоят бор). Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Шарийк ҳадисидан биламиз. Шарийк «Абдуллоҳ ибн Усм» дер, Исроил эса «Абдуллоҳ ибн Асма» дейди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قِيلَ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ لَوِ اسْتَخْلَفْتَ قَالَ إِنْ أَسْتَخْلِفْ فَقَدِ اسْتَخْلَفَ أَبُو بَكْرٍ وَإِنْ لَمْ أَسْتَخْلِفْ لَمْ يَسْتَخْلِفْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattobga: «Oʻrningizga xalifa tayinlasangiz (qanday boʻlardi)?» deyildi. U: «Agar xalifa tayinlasam, Abu Bakr ham xalifa tayinlagan edi. Agar xalifa tayinlamasam, Rasululloh ﷺ ham (oʻrniga) xalifa tayinlamagan edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisda uzun bir qissa bor. Bu sahih hadisdir, Ibn Umardan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттобга: «Ўрнингизга халифа тайинласангиз (қандай бўларди)?» дейилди. У: «Агар халифа тайинласам, Абу Бакр ҳам халифа тайинлаган эди. Агар халифа тайинламасам, Расулуллоҳ ﷺ ҳам (ўрнига) халифа тайинламаган эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисда узун бир қисса бор. Бу саҳиҳ ҳадисдир, Ибн Умардан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ ذَكَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ " إِنِّي لأُنْذِرُكُمُوهُ وَمَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ وَلَقَدْ أَنْذَرَهُ نُوحٌ قَوْمَهُ وَلَكِنِّي سَأَقُولُ لَكُمْ فِيهِ قَوْلاً لَمْ يَقُلْهُ نَبِيٌّ لِقَوْمِهِ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ أَعْوَرُ وَإِنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِأَعْوَرَ " . قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيُّ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ بَعْضُ، أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَئِذٍ لِلنَّاسِ وَهُوَ يُحَذِّرُهُمْ فِتْنَتَهُ " تَعْلَمُونَ أَنَّهُ لَنْ يَرَى أَحَدٌ مِنْكُمْ رَبَّهُ حَتَّى يَمُوتَ وَإِنَّهُ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ ك ف ر يَقْرَأُهُ مَنْ كَرِهَ عَمَلَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ odamlar orasida turib, Allohga loyiq boʻlgan hamdu sano aytdilar, soʻng Dajjolni zikr qilib: ‹Albatta, men sizlarni undan ogohlantiraman. Har bir Paygʻambar oʻz qavmini undan ogohlantirgan, Nuh ham qavmini ogohlantirgan. Lekin men sizlarga uning haqida hech bir Paygʻambar oʻz qavmiga aytmagan bir soʻzni aytaman: bilingki, u koʻr, Alloh esa koʻr emasdir›, dedilar», dedi. Zuhriy aytdi: Menga Umar ibn Sobit al-Ansoriy xabar berdiki, unga Nabiy ﷺning baʼzi sahobalari xabar berishicha, Nabiy ﷺ oʻsha kuni odamlarni uning fitnasidan ogohlantirib: «Bilingki, sizlardan hech biringiz oʻlmaguncha Robbingizni koʻrmaydi va albatta uning ikki koʻzi orasida ‹kofir› deb yozilgan boʻlib, uni amalini yomon koʻrgan har bir kishi oʻqiydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ одамлар орасида туриб, Аллоҳга лойиқ бўлган ҳамду сано айтдилар, сўнг Дажжолни зикр қилиб: ‹Албатта, мен сизларни ундан огоҳлантираман. Ҳар бир Пайғамбар ўз қавмини ундан огоҳлантирган, Нуҳ ҳам қавмини огоҳлантирган. Лекин мен сизларга унинг ҳақида ҳеч бир Пайғамбар ўз қавмига айтмаган бир сўзни айтаман: билингки, у кўр, Аллоҳ эса кўр эмасдир›, дедилар», деди. Зуҳрий айтди: Менга Умар ибн Собит ал-Ансорий хабар бердики, унга Набий ﷺнинг баъзи саҳобалари хабар беришича, Набий ﷺ ўша куни одамларни унинг фитнасидан огоҳлантириб: «Билингки, сизлардан ҳеч бирингиз ўлмагунча Роббингизни кўрмайди ва албатта унинг икки кўзи орасида ‹кофир› деб ёзилган бўлиб, уни амалини ёмон кўрган ҳар бир киши ўқийди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تُقَاتِلُكُمُ الْيَهُودُ فَتُسَلَّطُونَ عَلَيْهِمْ حَتَّى يَقُولَ الْحَجَرُ يَا مُسْلِمُ هَذَا يَهُودِيٌّ وَرَائِي فَاقْتُلْهُ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Yahudiylar sizlar bilan jang qiladilar, sizlar ularning ustidan gʻolib qilinasizlar, hatto tosh: ‹Ey musulmon, mana bu yahudiy ortimda turibdi, uni oʻldir!› deydigan boʻladi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Яҳудийлар сизлар билан жанг қиладилар, сизлар уларнинг устидан ғолиб қилинасизлар, ҳатто тош: ‹Эй мусулмон, мана бу яҳудий ортимда турибди, уни ўлдир!› дейдиган бўлади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الدَّجَّالِ فَقَالَ " أَلاَ إِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ أَلاَ وَإِنَّهُ أَعْوَرُ عَيْنُهُ الْيُمْنَى كَأَنَّهَا عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَحُذَيْفَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَسْمَاءَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي بَكْرَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْفَلَتَانِ بْنِ عَاصِمٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zotdan Dajjol haqida soʻralganda, u zot: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, Robbingiz koʻr emasdir. Ogoh boʻlinglar! Albatta, u (Dajjol) koʻrdir, uning oʻng koʻzi xuddi qabarib chiqqan uzum donasiday», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Saʼd, Huzayfa, Abu Hurayra, Asmo, Jobir ibn Abdulloh, Abu Bakra, Oisha, Anas, Ibn Abbos va al-Falaton ibn Osimdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ubaydulloh ibn Umar hadisidan sahih gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зотдан Дажжол ҳақида сўралганда, у зот: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, Роббингиз кўр эмасдир. Огоҳ бўлинглар! Албатта, у (Дажжол) кўрдир, унинг ўнг кўзи худди қабариб чиққан узум донасидай», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Саъд, Ҳузайфа, Абу Ҳурайра, Асмо, Жобир ибн Абдуллоҳ, Абу Бакра, Оиша, Анас, Ибн Аббос ва ал-Фалатон ибн Осимдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Убайдуллоҳ ибн Умар ҳадисидан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِابْنِ صَيَّادٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مَغَالَةَ وَهُوَ غُلاَمٌ فَلَمْ يَشْعُرْ حَتَّى ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ظَهْرَهُ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ " أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ " . فَنَظَرَ إِلَيْهِ ابْنُ صَيَّادٍ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ الأُمِّيِّينَ . ثُمَّ قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَتَشْهَدُ أَنْتَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " آمَنْتُ بِاللَّهِ وَبِرُسُلِهِ " . ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا يَأْتِيكَ " . قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ يَأْتِينِي صَادِقٌ وَكَاذِبٌ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " خُلِّطَ عَلَيْكَ الأَمْرُ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي خَبَأْتُ لَكَ خَبِيئًا " . وَخَبَأَ لَهُ : ﴿يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ﴾[Ad-Duxon 10] فَقَالَ ابْنُ صَيَّادٍ هُوَ الدُّخُّ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ " . قَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنْ يَكُ حَقًّا فَلَنْ تُسَلَّطَ عَلَيْهِ وَإِنْ لاَ يَكُنْهُ فَلاَ خَيْرَ لَكَ فِي قَتْلِهِ " . قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ يَعْنِي الدَّجَّالَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ashoblaridan bir guruh — ular orasida Umar ibn al-Xattob ham bor edi — bilan Ibn Sayyodning yonidan oʻtib qoldilar. U bola edi va Banu Magʻola qoʻrgʻoni oldida bolalar bilan oʻynab yurardi. U sezmay qoldi, hatto Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan uning yelkasiga urib: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedilar. Ibn Sayyod u zotga qarab: «Men sening ummiylarning (savodsizlarning) elchisi ekaningga guvohlik beraman», dedi. Soʻng Ibn Sayyod Nabiy ﷺga: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedi. Nabiy ﷺ: «Men Allohga va Uning paygʻambarlariga iymon keltirdim», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ: «Senga nima keladi?» dedilar. Ibn Sayyod: «Menga rostgoʻy ham, yolgʻonchi ham keladi», dedi. Nabiy ﷺ: «Senga ish chalkashtirib qoʻyilibdi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Men senga bir narsani yashirdim», dedilar va unga {Osmon koʻrinarli bir tutun keltiradigan kunni (kut)} (Duxon 10) ni yashirgan edilar. Ibn Sayyod: «U ‹duxx›dir», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yoʻqol, sen oʻz darajangdan oshib keta olmaysan», dedilar. Umar: «Ey Allohning Rasuli, menga ruxsat bering, uning boʻynini uzay», dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar u haqiqatan ham oʻsha (Dajjol) boʻlsa, sen unga hech qachon hukmron boʻla olmaysan; agar oʻsha boʻlmasa, uni oʻldirishingda sen uchun hech qanday yaxshilik yoʻq», dedilar. Abdurazzoq: «Yaʼni Dajjolni nazarda tutdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ашобларидан бир гуруҳ — улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди — билан Ибн Сайёднинг ёнидан ўтиб қолдилар. У бола эди ва Бану Мағола қўрғони олдида болалар билан ўйнаб юрарди. У сезмай қолди, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан унинг елкасига уриб: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. Ибн Сайёд у зотга қараб: «Мен сенинг уммийларнинг (саводсизларнинг) элчиси эканингга гувоҳлик бераман», деди. Сўнг Ибн Сайёд Набий ﷺга: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» деди. Набий ﷺ: «Мен Аллоҳга ва Унинг пайғамбарларига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Набий ﷺ: «Сенга нима келади?» дедилар. Ибн Сайёд: «Менга ростгўй ҳам, ёлғончи ҳам келади», деди. Набий ﷺ: «Сенга иш чалкаштириб қўйилибди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сенга бир нарсани яширдим», дедилар ва унга {Осмон кўринарли бир тутун келтирадиган кунни (кут)} (Духон 10) ни яширган эдилар. Ибн Сайёд: «У ‹духх›дир», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқол, сен ўз даражангдан ошиб кета олмайсан», дедилар. Умар: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга рухсат беринг, унинг бўйнини узай», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у ҳақиқатан ҳам ўша (Дажжол) бўлса, сен унга ҳеч қачон ҳукмрон бўла олмайсан; агар ўша бўлмаса, уни ўлдиришингда сен учун ҳеч қандай яхшилик йўқ», дедилар. Абдураззоқ: «Яъни Дажжолни назарда тутдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، وَأَبِي، بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ صَلاَةَ الْعِشَاءِ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ " أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ عَلَى رَأْسِ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدٌ " . قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَوَهَلَ النَّاسُ فِي مَقَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ فِيمَا يَتَحَدَّثُونَهُ مِنْ هَذِهِ الأَحَادِيثِ عَنْ مِائَةِ سَنَةٍ وَإِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدٌ " . يُرِيدُ بِذَلِكَ أَنْ يَنْخَرِمَ ذَلِكَ الْقَرْنُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ umrlarining oxirida bir kechasi bizga xufton namozini oʻqib berdilar. Salom berganlaridan keyin turib: «Mana shu kechangizni koʻryapsizlarmi? Shu kechadan boshlab yuz yilning boshiga kelganda, bugun yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», dedilar. Ibn Umar aytdi: Odamlar Rasululloh ﷺning oʻsha soʻzlari haqida — bu hadislarda yuz yil haqida soʻzlaganlarida — adashdilar. Aslida Rasululloh ﷺ: «Bugun yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», dedilar, bu bilan oʻsha asr (avlod) tugashini nazarda tutgan edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ умрларининг охирида бир кечаси бизга хуфтон намозини ўқиб бердилар. Салом берганларидан кейин туриб: «Мана шу кечангизни кўряпсизларми? Шу кечадан бошлаб юз йилнинг бошига келганда, бугун ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», дедилар. Ибн Умар айтди: Одамлар Расулуллоҳ ﷺнинг ўша сўзлари ҳақида — бу ҳадисларда юз йил ҳақида сўзлаганларида — адашдилар. Аслида Расулуллоҳ ﷺ: «Бугун ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», дедилар, бу билан ўша аср (авлод) тугашини назарда тутган эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا مَشَتْ أُمَّتِي الْمُطَيْطِيَاءَ وَخَدَمَهَا أَبْنَاءُ الْمُلُوكِ أَبْنَاءُ فَارِسَ وَالرُّومِ سُلِّطَ شِرَارُهَا عَلَى خِيَارِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ .
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْوَاسِطِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . وَلاَ يُعْرَفُ لِحَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَصْلٌ إِنَّمَا الْمَعْرُوفُ حَدِيثُ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ . وَقَدْ رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatim manmanlik bilan kerilib yurgan, podshohlarning bolalari — Forsu Rum bolalari unga xizmat qiladigan boʻlganida, ularning yomonlari yaxshilari ustiga hukmron qilib qoʻyiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Uni Abu Muoviya Yahyo ibn Said al-Ansoriydan ham rivoyat qilgan. Lekin Abu Muoviyaning Yahyo ibn Saiddan, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umardan qilgan hadisining asli maʼlum emas; maʼlum boʻlgani Muso ibn Ubaydaning hadisidir. Molik ibn Anas bu hadisni Yahyo ibn Saiddan mursal qilib rivoyat qilgan va unda Abdulloh ibn Dinordan, Ibn Umardan deb zikr qilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматим манманлик билан керилиб юрган, подшоҳларнинг болалари — Форсу Рум болалари унга хизмат қиладиган бўлганида, уларнинг ёмонлари яхшилари устига ҳукмрон қилиб қўйилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Уни Абу Муовия Яҳё ибн Саид ал-Ансорийдан ҳам ривоят қилган. Лекин Абу Муовиянинг Яҳё ибн Саиддан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан қилган ҳадисининг асли маълум эмас; маълум бўлгани Мусо ибн Убайданинг ҳадисидир. Молик ибн Анас бу ҳадисни Яҳё ибн Саиддан мурсал қилиб ривоят қилган ва унда Абдуллоҳ ибн Динордан, Ибн Умардан деб зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ " هَا هُنَا أَرْضُ الْفِتَنِ وَأَشَارَ إِلَى الْمَشْرِقِ حَيْثُ يَطْلُعُ جِذْلُ الشَّيْطَانِ " . أَوْ قَالَ " قَرْنُ الشَّيْطَانِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minbarda turib: «Fitnalar yurti mana shu yerda», dedilar va sharq tomonga, shayton shoxi koʻtariladigan tomonga ishora qildilar — yoki: «shayton qarni (chiqadigan tomonga)», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ минбарда туриб: «Фитналар юрти мана шу ерда», дедилар ва шарқ томонга, шайтон шохи кўтариладиган томонга ишора қилдилар — ёки: «шайтон қарни (чиқадиган томонга)», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " بَيْنَمَا أَنَا نَائِمٌ إِذْ أُتِيتُ بِقَدَحِ لَبَنٍ فَشَرِبْتُ مِنْهُ ثُمَّ أَعْطَيْتُ فَضْلِي عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ " . قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " الْعِلْمَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي بَكْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ وَخُزَيْمَةَ وَالطُّفَيْلِ بْنِ سَخْبَرَةَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ وَجَابِرٍ . قَالَ حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: ‹Men uxlab yotganimda menga bir piyola sut keltirildi, men undan ichdim, soʻng ortganini Umar ibn al-Xattobga berdim›. Sahobalar: ‹Buni nimaga taʼbir qildingiz, ey Rasululloh?›, deb soʻrashdi. U zot: ‹Ilmga›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: ‹Мен ухлаб ётганимда менга бир пиёла сут келтирилди, мен ундан ичдим, сўнг ортганини Умар ибн ал-Хаттобга бердим›. Саҳобалар: ‹Буни нимага таъбир қилдингиз, эй Расулуллоҳ?›, деб сўрашди. У зот: ‹Илмга›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِنْكَبِي فَقَالَ " كُنْ فِي الدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ أَوْ عَابِرُ سَبِيلٍ وَعُدَّ نَفْسَكَ فِي أَهْلِ الْقُبُورِ " . فَقَالَ لِي ابْنُ عُمَرَ إِذَا أَصْبَحْتَ فَلاَ تُحَدِّثْ نَفْسَكَ بِالْمَسَاءِ وَإِذَا أَمْسَيْتَ فَلاَ تُحَدِّثْ نَفْسَكَ بِالصَّبَاحِ وَخُذْ مِنْ صِحَّتِكَ قَبْلَ سَقَمِكَ وَمِنْ حَيَاتِكَ قَبْلَ مَوْتِكَ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي يَا عَبْدَ اللَّهِ مَا اسْمُكَ غَدًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الأَعْمَشُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ نَحْوَهُ .
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yelkamdan ushlab: «Dunyoda goʻyo bir gʻarib yo yoʻlovchidek boʻlgin va oʻzingni qabr ahlidan deb hisoblagin», dedilar. Ibn Umar menga: «Tongga chiqsang, oʻzingni kech bilan ovutma, kechga yetsang, oʻzingni tong bilan ovutma. Kasal boʻlishingdan oldin sogʻligʻingdan, oʻlishingdan oldin hayotingdan (foydalanib) olib qolgin. Zero, ey Abdulloh, ertaga isming nima boʻlishini bilmaysan», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Aʼmash ham Mujohiddan, u Ibn Umardan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ елкамдан ушлаб: «Дунёда гўё бир ғариб ё йўловчидек бўлгин ва ўзингни қабр аҳлидан деб ҳисоблагин», дедилар. Ибн Умар менга: «Тонгга чиқсанг, ўзингни кеч билан овутма, кечга етсанг, ўзингни тонг билан овутма. Касал бўлишингдан олдин соғлиғингдан, ўлишингдан олдин ҳаётингдан (фойдаланиб) олиб қолгин. Зеро, эй Абдуллоҳ, эртага исминг нима бўлишини билмайсан», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Аъмаш ҳам Мужоҳиддан, у Ибн Умардан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، أَخْبَرَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَخْبَرَنَا حَمْزَةُ بْنُ أَبِي مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ لَقَدْ خَلَقْتُ خَلْقًا أَلْسِنَتُهُمْ أَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ وَقُلُوبُهُمْ أَمَرُّ مِنَ الصَّبِرِ فَبِي حَلَفْتُ لأُتِيحَنَّهُمْ فِتْنَةً تَدَعُ الْحَلِيمَ مِنْهُمْ حَيْرَانًا فَبِي يَغْتَرُّونَ أَمْ عَلَىَّ يَجْتَرِءُونَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Alloh taolo: ‹Men shunday bir xalqni yaratdimki, ularning tillari asaldan shirin, qalblari esa sabrdan (sabur oʻsimligidan) ham achchiqdir. Oʻzimga qasam ichdimki, ularga shunday bir fitnani yuboraman-ki, u ulardan hilm egasini ham hayron qoldiradi. Mening (hilmim)ga aldanyaptilarmi yoki Menga (qarshi) jurʼat qilyaptilarmi?› dedi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Umarning hadisidan hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldangina bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳ таоло: ‹Мен шундай бир халқни яратдимки, уларнинг тиллари асалдан ширин, қалблари эса сабрдан (сабур ўсимлигидан) ҳам аччиқдир. Ўзимга қасам ичдимки, уларга шундай бир фитнани юбораман-ки, у улардан ҳилм эгасини ҳам ҳайрон қолдиради. Менинг (ҳилмим)га алданяптиларми ёки Менга (қарши) журъат қиляптиларми?› деди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Умарнинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз.
حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي ثَلْجٍ الْبَغْدَادِيُّ صَاحِبُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاطِبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُكْثِرُوا الْكَلاَمَ بِغَيْرِ ذِكْرِ اللَّهِ فَإِنَّ كَثْرَةَ الْكَلاَمِ بِغَيْرِ ذِكْرِ اللَّهِ قَسْوَةٌ لِلْقَلْبِ وَإِنَّ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنَ اللَّهِ الْقَلْبُ الْقَاسِي " .
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي النَّضْرِ، حَدَّثَنِي أَبُو النَّضْرِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاطِبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاطِبٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohni zikr qilishdan boshqa (gaplar bilan) soʻzni koʻpaytirmang. Chunki Allohni zikr qilishdan boshqa soʻzni koʻpaytirish qalbga qattiqlik (keltiradi). Va, albatta, Allohdan eng uzoq kishi qattiq qalbli kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ibrohim ibn Abdulloh ibn Hotibning hadisidan bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳни зикр қилишдан бошқа (гаплар билан) сўзни кўпайтирманг. Чунки Аллоҳни зикр қилишдан бошқа сўзни кўпайтириш қалбга қаттиқлик (келтиради). Ва, албатта, Аллоҳдан энг узоқ киши қаттиқ қалбли кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳотибнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا أَبُو زَكَرِيَّا، يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ حَمَّادٌ وَهُوَ عِنْدَنَا مَرْفُوعٌ ﴿يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ﴾[Al-Mutaffifin 6] قَالَ يَقُومُونَ فِي الرَّشْحِ إِلَى أَنْصَافِ آذَانِهِمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — Hammod (rovi): «U bizning oldimizda marfuʼdir», dedi — {Odamlar olamlar Robbisi (huzurida hisob berish) uchun turadigan kunda} (Mutaffifiyn 6) (oyati haqida): (Ibn Umar): «Ular ter ichida quloqlarining oʻrtasigacha (botgan holda) turadilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Boshqa sanad bilan Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — Ҳаммод (рови): «У бизнинг олдимизда марфуъдир», деди — {Одамлар оламлар Роббиси (ҳузурида ҳисоб бериш) учун турадиган кунда} (Мутаффифийн 6) (ояти ҳақида): (Ибн Умар): «Улар тер ичида қулоқларининг ўртасигача (ботган ҳолда) турадилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бошқа санад билан Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى الْبَكَّاءُ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ تَجَشَّأَ رَجُلٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " كُفَّ عَنَّا جُشَاءَكَ فَإِنَّ أَكْثَرَهُمْ شِبَعًا فِي الدُّنْيَا أَطْوَلُهُمْ جُوعًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Bir kishi Nabiy ﷺning huzurida kekirdi. Shunda u zot: ‹Kekirishingni bizdan toxtat. Chunki dunyoda eng koʻp toʻq boʻlganlar Qiyomat kunida eng uzoq och qoluvchilardir›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir. Bu bobda Abu Juhayfadan ham (rivoyat) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурида кекирди. Шунда у зот: ‹Кекиришингни биздан тохтат. Чунки дунёда энг кўп тўқ бўлганлар Қиёмат кунида энг узоқ оч қолувчилардир›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир. Бу бобда Абу Жуҳайфадан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيِّ، عَنْ سَعْدٍ، مَوْلَى طَلْحَةَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُحَدِّثُ حَدِيثًا لَوْ لَمْ أَسْمَعْهُ إِلاَّ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ حَتَّى عَدَّ سَبْعَ مَرَّاتٍ وَلَكِنِّي سَمِعْتُهُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كَانَ الْكِفْلُ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ لاَ يَتَوَرَّعُ مِنْ ذَنْبٍ عَمِلَهُ فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ فَأَعْطَاهَا سِتِّينَ دِينَارًا عَلَى أَنْ يَطَأَهَا فَلَمَّا قَعَدَ مِنْهَا مَقْعَدَ الرَّجُلِ مِنِ امْرَأَتِهِ أُرْعِدَتْ وَبَكَتْ فَقَالَ مَا يُبْكِيكِ أَأَكْرَهْتُكِ قَالَتْ لاَ وَلَكِنَّهُ عَمَلٌ مَا عَمِلْتُهُ قَطُّ وَمَا حَمَلَنِي عَلَيْهِ إِلاَّ الْحَاجَةُ فَقَالَ تَفْعَلِينَ أَنْتِ هَذَا وَمَا فَعَلْتِهِ اذْهَبِي فَهِيَ لَكِ . وَقَالَ لاَ وَاللَّهِ لاَ أَعْصِي اللَّهَ بَعْدَهَا أَبَدًا . فَمَاتَ مِنْ لَيْلَتِهِ فَأَصْبَحَ مَكْتُوبًا عَلَى بَابِهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لِلْكِفْلِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . قَدْ رَوَاهُ شَيْبَانُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الأَعْمَشِ نَحْوَ هَذَا وَرَفَعُوهُ وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ فَلَمْ يَرْفَعْهُ . وَرَوَى أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ فَأَخْطَأَ فِيهِ وَقَالَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَهُوَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيُّ هُوَ كُوفِيٌّ وَكَانَتْ جَدَّتُهُ سُرِّيَّةً لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَرَوَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيِّ عُبَيْدَةُ الضَّبِّيُّ وَالْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ كِبَارِ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: «Men Paygʻambar ﷺning bir hadisni soʻzlaganlarini eshitdim. Agar uni bir yoki ikki marta — hatto yetti martagacha sanab — eshitganimda ham (kifoya qilardi), lekin men uni bundan ham koʻproq eshitdim. Men Rasululloh ﷺning bunday deyayotganlarini eshitdim: ‹Bani Isroildan Kifl ismli bir kishi bor edi, u qilgan biron gunohdan oʻzini tiymas edi. Bir ayol uning oldiga keldi, u esa ayolga oʻzi bilan yotishi evaziga oltmish dinor berdi. Ayolga erkak oʻz xotiniga yaqinlik qilgan tarzda yaqinlashish uchun oʻtirganida, ayol qaltirab yigʻlab yubordi. U: ‹Nega yigʻlayapsan, seni majburladimmi?› dedi. Ayol: ‹Yoʻq, lekin bu men hech qachon qilmagan ish edi, meni bunga faqat ehtiyoj majbur qildi›, dedi. U: ‹Sen buni qilyapsanu, hech qachon qilmaganmiding? Ket, bu (pul) seniki›, dedi va: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, bundan keyin Allohga hech qachon osiy boʻlmayman›, dedi. Soʻng u oʻsha kechasi vafot etdi. Tongda eshigiga: ‹Alloh Kiflni magʻfirat qildi›, deb yozib qoʻyilgan edi›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: «Мен Пайғамбар ﷺнинг бир ҳадисни сўзлаганларини эшитдим. Агар уни бир ёки икки марта — ҳатто етти мартагача санаб — эшитганимда ҳам (кифоя қиларди), лекин мен уни бундан ҳам кўпроқ эшитдим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бундай деяётганларини эшитдим: ‹Бани Исроилдан Кифл исмли бир киши бор эди, у қилган бирон гуноҳдан ўзини тиймас эди. Бир аёл унинг олдига келди, у эса аёлга ўзи билан ётиши эвазига олтмиш динор берди. Аёлга эркак ўз хотинига яқинлик қилган тарзда яқинлашиш учун ўтирганида, аёл қалтираб йиғлаб юборди. У: ‹Нега йиғлаяпсан, сени мажбурладимми?› деди. Аёл: ‹Йўқ, лекин бу мен ҳеч қачон қилмаган иш эди, мени бунга фақат эҳтиёж мажбур қилди›, деди. У: ‹Сен буни қиляпсану, ҳеч қачон қилмаганмидинг? Кет, бу (пул) сеники›, деди ва: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, бундан кейин Аллоҳга ҳеч қачон осий бўлмайман›, деди. Сўнг у ўша кечаси вафот этди. Тонгда эшигига: ‹Аллоҳ Кифлни мағфират қилди›, деб ёзиб қўйилган эди›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى الْقَزَّازُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَابُ أُمَّتِي الَّذِي يَدْخُلُونَ مِنْهُ الْجَنَّةَ عَرْضُهُ مَسِيرَةُ الرَّاكِبِ الْجَوَادَ ثَلاَثًا ثُمَّ إِنَّهُمْ لَيُضْغَطُونَ عَلَيْهِ حَتَّى تَكَادُ مَنَاكِبُهُمْ تَزُولُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . قَالَ سَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَلَمْ يَعْرِفْهُ وَقَالَ لِخَالِدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ مَنَاكِيرُ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening ummatim jannatga kiradigan eshikning kengligi yaxshi ot mingan chavandozning uch (kunlik) yoʻliga teng. Shunday boʻlsa-da, ular u eshikda elkalari deyarli chiqib ketgudek bir-birlariga siqib qoʻyiladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. (Rovi) aytdi: Men Muhammaddan bu hadis haqida soʻradim, u uni tanimadi va: «Xolid ibn Abu Bakrda Solim ibn Abdullohdan (qilingan) munkar (rivoyat)lar bor», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг умматим жаннатга кирадиган эшикнинг кенглиги яхши от минган чавандознинг уч (кунлик) йўлига тенг. Шундай бўлса-да, улар у эшикда элкалари деярли чиқиб кетгудек бир-бирларига сиқиб қўйиладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. (Рови) айтди: Мен Муҳаммаддан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у уни танимади ва: «Холид ибн Абу Бакрда Солим ибн Абдуллоҳдан (қилинган) мункар (ривоят)лар бор», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنِي شَبَابَةُ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ ثُوَيْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَدْنَى أَهْلِ الْجَنَّةِ مَنْزِلَةً لَمَنْ يَنْظُرُ إِلَى جِنَانِهِ وَأَزْوَاجِهِ وَنَعِيمِهِ وَخَدَمِهِ وَسُرُرِهِ مَسِيرَةَ أَلْفِ سَنَةٍ وَأَكْرَمَهُمْ عَلَى اللَّهِ مَنْ يَنْظُرُ إِلَى وَجْهِهِ غُدْوَةً وَعَشِيَّةً " . ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: ﴿وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ * إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ﴾[Al-Qiyoma 22] . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ ثُوَيْرٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَرْفُوعٌ . وَرَوَاهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبْجَرَ عَنْ ثُوَيْرٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفٌ .
وَرَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ الأَشْجَعِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ ثُوَيْرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَوْلَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ الأَشْجَعِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ ثُوَيْرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, jannat ahlining martabasi eng past boʻlgani oʻzining bogʻlariga, juftlariga, neʼmatlariga, xizmatchilariga va soʻrilariga ming yillik masofa (qadar) nazar soluvchidir. Ularning Alloh huzurida eng karomatlisi esa ertayu kech Uning yuziga nazar soluvchidir», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: {Oʻsha kunda baʼzi yuzlar yorugʻdir, Rabbiga boquvchidir} (Qiyomat 22-23) oyatini oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Isroildan, u Suvayrdan, u Ibn Umardan marfuʼ (sifatida) bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Abdulmalik ibn Abjar uni Suvayrdan, u Ibn Umardan mavquf (sifatida) rivoyat qilgan. Ubaydulloh al-Ashjaʼiy esa Sufyondan, u Suvayrdan, u Mujohiddan, u Ibn Umardan uning soʻzi (sifatida) rivoyat qilgan va uni marfuʼ qilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жаннат аҳлининг мартабаси энг паст бўлгани ўзининг боғларига, жуфтларига, неъматларига, хизматчиларига ва сўриларига минг йиллик масофа (қадар) назар солувчидир. Уларнинг Аллоҳ ҳузурида энг кароматлиси эса эртаю кеч Унинг юзига назар солувчидир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: {Ўша кунда баъзи юзлар ёруғдир, Раббига боқувчидир} (Қиёмат 22-23) оятини ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Исроилдан, у Сувайрдан, у Ибн Умардан марфуъ (сифатида) бир неча йўл билан ривоят қилинган. Абдулмалик ибн Абжар уни Сувайрдан, у Ибн Умардан мавқуф (сифатида) ривоят қилган. Убайдуллоҳ ал-Ашжаъий эса Суфёндан, у Сувайрдан, у Мужоҳиддан, у Ибн Умардан унинг сўзи (сифатида) ривоят қилган ва уни марфуъ қилмаган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثَةٌ عَلَى كُثْبَانِ الْمِسْكِ - أُرَاهُ قَالَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَغْبِطُهُمُ الأَوَّلُونَ وَالآخِرُونَ رَجُلٌ يُنَادِي بِالصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ وَرَجُلٌ يَؤُمُّ قَوْمًا وَهُمْ بِهِ رَاضُونَ وَعَبْدٌ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ وَحَقَّ مَوَالِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ . وَأَبُو الْيَقْظَانِ اسْمُهُ عُثْمَانُ بْنُ عُمَيْرٍ وَيُقَالُ ابْنُ قَيْسٍ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa kishi) misk uyumlari ustida boʻlur — qiyomat kunida ularga avvalgilar ham, keyingilar ham havas qilurlar: har kun va kechada besh vaqt namozga (azon aytib) chaqiruvchi kishi; bir qavmga imom boʻlib, ular undan rozi boʻlgan kishi; hamda Allohning haqqini va xojalarining haqqini ado etgan qul», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat Sufyon as-Savriyning rivoyatidangina bilamiz. Abul-Yaqzonning ismi Usmon ibn Umayr boʻlib, Ibn Qays ham deyiladi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа киши) миск уюмлари устида бўлур — қиёмат кунида уларга аввалгилар ҳам, кейингилар ҳам ҳавас қилурлар: ҳар кун ва кечада беш вақт намозга (азон айтиб) чақирувчи киши; бир қавмга имом бўлиб, улар ундан рози бўлган киши; ҳамда Аллоҳнинг ҳаққини ва хожаларининг ҳаққини адо этган қул», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Суфён ас-Саврийнинг ривоятидангина биламиз. Абул-Яқзоннинг исми Усмон ибн Умайр бўлиб, Ибн Қайс ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الْفَضْلِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الْمُخَارِقِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْكَافِرَ لَيُسْحَبُ لِسَانُهُ الْفَرْسَخَ وَالْفَرْسَخَيْنِ يَتَوَطَّؤُهُ النَّاسُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَالْفَضْلُ بْنُ يَزِيدَ هُوَ كُوفِيٌّ قَدْ رَوَى عَنْهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ وَأَبُو الْمُخَارِقِ لَيْسَ بِمَعْرُوفٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta kofirning tili bir farsax, ikki farsaxgacha sudraladi, odamlar uni (oyoq ostida) bosib oʻtadilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Fazl ibn Yazid kufalik boʻlib, undan imomlardan bir nechtasi rivoyat qilgan, Abul-Muxoriq esa (yaxshi) tanilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта кофирнинг тили бир фарсах, икки фарсахгача судралади, одамлар уни (оёқ остида) босиб ўтадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Фазл ибн Язид куфалик бўлиб, ундан имомлардан бир нечтаси ривоят қилган, Абул-Мухориқ эса (яхши) танилмаган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ سُعَيْرِ بْنِ الْخِمْسِ التَّمِيمِيِّ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ وَحَجُّ الْبَيْتِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا . وَسُعَيْرُ بْنُ الْخِمْسِ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ .
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الْجُمَحِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ الْمَخْزُومِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islom besh (asos) ustiga qurildi: ‹La ilaha illalloh va Muhammad Allohning Rasulidir› deb guvohlik berish, namozni barpo qilish, zakot berish, Ramazon roʻzasini tutish va Baytni haj qilish», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadisning oʻxshashi Ibn Umardan, u zot Paygʻambar ﷺdan turli yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом беш (асос) устига қурилди: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расулидир› деб гувоҳлик бериш, намозни барпо қилиш, закот бериш, Рамазон рўзасини тутиш ва Байтни ҳаж қилиш», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадиснинг ўхшаши Ибн Умардан, у зот Пайғамбар ﷺдан турли йўллар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِرَجُلٍ وَهُوَ يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْحَيَاءُ مِنَ الإِيمَانِ " . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ فِي حَدِيثِهِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ رَجُلاً يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي بَكْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishining yonidan oʻtib qoldilar; u esa birodariga hayo (kamligi) borasida tanbeh berayotgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Hayo iymondandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг ёнидан ўтиб қолдилар; у эса биродарига ҳаё (камлиги) борасида танбеҳ бераётган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳаё иймондандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَيُّمَا رَجُلٍ قَالَ لأَخِيهِ كَافِرٌ فَقَدْ بَاءَ بِهِ أَحَدُهُمَا " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ بَاءَ يَعْنِي أَقَرَّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qaysi bir kishi oʻz birodariga ‹kofir› desa, (bu soʻz) ulardan biriga qaytib tushadi», dedilar. Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. «Boa» soʻzining maʼnosi «iqror boʻldi, qaytib tushdi» demakdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қайси бир киши ўз биродарига ‹кофир› деса, (бу сўз) улардан бирига қайтиб тушади», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. «Боа» сўзининг маъноси «иқрор бўлди, қайтиб тушди» демакдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ الْهُنَائِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ أَيُّوبَ السِّخْتِيَانِيِّ، عَنْ خَالِدِ بْنِ دُرَيْكٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ تَعَلَّمَ عِلْمًا لِغَيْرِ اللَّهِ أَوْ أَرَادَ بِهِ غَيْرَ اللَّهِ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَيُّوبَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim Allohdan oʻzgasi uchun ilm oʻrgansa, yoki u bilan Allohdan oʻzgasini iroda qilsa, doʻzaxdan oʻrnini egallasin», dedilar. Bu bobda Jobirdan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni Ayyubning hadisidan faqat shu tariqadan bilamiz, xolos.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким Аллоҳдан ўзгаси учун илм ўрганса, ёки у билан Аллоҳдан ўзгасини ирода қилса, дўзахдан ўрнини эгалласин», дедилар. Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни Айюбнинг ҳадисидан фақат шу тариқадан биламиз, холос.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَنَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، سَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَبُولُ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ يَعْنِي السَّلاَمَ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ الْفَغْوَاءِ، وَجَابِرٍ، وَالْبَرَاءِ، وَالْمُهَاجِرِ بْنِ قُنْفُذٍ، . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺ bavl qilayotgan paytlarida u zotga salom berdi, ammo u zot unga (salomini) qaytarmadilar, yaʼni salomni. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺ бавл қилаётган пайтларида у зотга салом берди, аммо у зот унга (саломини) қайтармадилар, яъни саломни. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا حَضْرَمِيٌّ، مَوْلَى آلِ الْجَارُودِ عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلاً، عَطَسَ إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَالسَّلاَمُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ . قَالَ ابْنُ عُمَرَ وَأَنَا أَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَالسَّلاَمُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ وَلَيْسَ هَكَذَا عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَّمَنَا أَنْ نَقُولَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ زِيَادِ بْنِ الرَّبِيعِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Ibn Umarning yonida aksa urib: «Alhamdulillah vassalomu alo Rasulillah (Hamd Allohga, salom Rasulullohga)», dedi. Ibn Umar aytdi: «Men ham alhamdulillah vassalomu alo Rasulillah deyman, lekin Rasululloh ﷺ bizga buni shunday taʼlim bermaganlar. U zot bizga har holatda Alhamdulillah deyishni taʼlim berganlar». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ziyod ibn ar-Rabiʼning hadisidan bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Ибн Умарнинг ёнида акса уриб: «Алҳамдулиллаҳ вассалому ало Расулиллаҳ (Ҳамд Аллоҳга, салом Расулуллоҳга)», деди. Ибн Умар айтди: «Мен ҳам алҳамдулиллаҳ вассалому ало Расулиллаҳ дейман, лекин Расулуллоҳ ﷺ бизга буни шундай таълим бермаганлар. У зот бизга ҳар ҳолатда Алҳамдулиллаҳ дейишни таълим берганлар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Зиёд ибн ар-Рабиънинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يُقِمْ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ مِنْ مَجْلِسِهِ ثُمَّ يَجْلِسُ فِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz birodarini oʻrnidan turgʻizib, soʻng uning oʻrniga oʻtirmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз биродарини ўрнидан турғизиб, сўнг унинг ўрнига ўтирмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.