حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي أَبِي وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَدِ اسْتَثْنَى فَلاَ حِنْثَ عَلَيْهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَاهُ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا . وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رضى الله عنهما مَوْقُوفًا . وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَكَانَ أَيُّوبُ أَحْيَانًا يَرْفَعُهُ وَأَحْيَانًا لاَ يَرْفَعُهُ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ الاِسْتِثْنَاءَ إِذَا كَانَ مَوْصُولاً بِالْيَمِينِ فَلاَ حِنْثَ عَلَيْهِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالأَوْزَاعِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror narsaga qasam ichib, ‹inshaalloh› desa, istisno qilibdi, demak unga hins (qasamni buzganlik gunohi) yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasandir. Uni Ubaydulloh ibn Umar va boshqalar Nofedan, u Ibn Umardan mavquf (yaʼni Ibn Umarning oʻz soʻzi) sifatida rivoyat qilganlar. Solimdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan ham shunday mavquf rivoyat qilingan. Bu hadisni Ayyub Saxtiyoniydan boshqa hech kim marfuʼ (Nabiyga koʻtarib) rivoyat qilganini bilmaymiz. Ismoil ibn Ibrohim: Ayyub baʼzan uni marfuʼ qilar, baʼzan marfuʼ qilmas edi, degan. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan koʻpchilik ilm ahlining amali shunga koʻradir, yaʼni istisno (inshaalloh deyish) qasamga ulangan boʻlsa, unga hins yoʻq. Bu Sufyon Savriy, Avzoiy, Molik ibn Anas, Abdulloh ibn Muborak, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор нарсага қасам ичиб, ‹иншааллоҳ› деса, истисно қилибди, демак унга ҳинс (қасамни бузганлик гуноҳи) йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасандир. Уни Убайдуллоҳ ибн Умар ва бошқалар Нофедан, у Ибн Умардан мавқуф (яъни Ибн Умарнинг ўз сўзи) сифатида ривоят қилганлар. Солимдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам шундай мавқуф ривоят қилинган. Бу ҳадисни Айюб Сахтиёнийдан бошқа ҳеч ким марфуъ (Набийга кўтариб) ривоят қилганини билмаймиз. Исмоил ибн Иброҳим: Айюб баъзан уни марфуъ қилар, баъзан марфуъ қилмас эди, деган. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган кўпчилик илм аҳлининг амали шунга кўрадир, яъни истисно (иншааллоҳ дейиш) қасамга уланган бўлса, унга ҳинс йўқ. Бу Суфён Саврий, Авзоий, Молик ибн Анас, Абдуллоҳ ибн Муборак, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عُمَرَ وَهُوَ يَقُولُ وَأَبِي وَأَبِي فَقَالَ " أَلاَ إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ " . فَقَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا حَلَفْتُ بِهِ بَعْدَ ذَلِكَ ذَاكِرًا وَلاَ آثِرًا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَقُتَيْلَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ مَعْنَى قَوْلِهِ وَلاَ آثِرًا . أَىْ لَمْ آثُرْهُ عَنْ غَيْرِي يَقُولُ لَمْ أَذْكُرْهُ عَنْ غَيْرِي .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Umarning «Otam haqqi, otam haqqi» deb (qasam ichib) turganini eshitdilar-da: «Ogoh boʻlinglar! Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi», dedilar. Umar dedi: Vallohi, shundan keyin men u (otam) bilan na ataylab, na (boshqadan) naql qilib qasam ichmadim. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Abu Iso aytdi: Abu Ubayd uning «vala osiran» degan soʻzining maʼnosini shunday izohladi: yaʼni men uni boshqadan naql qilmadim, boshqadan rivoyat qilib aytmadim, demoqchi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Умарнинг «Отам ҳаққи, отам ҳаққи» деб (қасам ичиб) турганини эшитдилар-да: «Огоҳ бўлинглар! Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради», дедилар. Умар деди: Валлоҳи, шундан кейин мен у (отам) билан на атайлаб, на (бошқадан) нақл қилиб қасам ичмадим. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Абу Исо айтди: Абу Убайд унинг «вала осиран» деган сўзининг маъносини шундай изоҳлади: яъни мен уни бошқадан нақл қилмадим, бошқадан ривоят қилиб айтмадим, демоқчи.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَدْرَكَ عُمَرَ وَهُوَ فِي رَكْبٍ وَهُوَ يَحْلِفُ بِأَبِيهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ لِيَحْلِفْ حَالِفٌ بِاللَّهِ أَوْ لِيَسْكُتْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Umarga u bir karvonda turib otasi bilan qasam ichayotgan paytida yetib keldilar va Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi. Qasam ichuvchi Alloh bilan qasam ichsin yo jim tursin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умарга у бир карвонда туриб отаси билан қасам ичаётган пайтида етиб келдилар ва Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради. Қасам ичувчи Аллоҳ билан қасам ичсин ё жим турсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، سَمِعَ رَجُلاً، يَقُولُ لاَ وَالْكَعْبَةِ . فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يُحْلَفُ بِغَيْرِ اللَّهِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ حَلَفَ بِغَيْرِ اللَّهِ فَقَدْ كَفَرَ أَوْ أَشْرَكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَفُسِّرَ هَذَا الْحَدِيثُ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ قَوْلَهُ " فَقَدْ كَفَرَ أَوْ أَشْرَكَ " عَلَى التَّغْلِيظِ . وَالْحُجَّةُ فِي ذَلِكَ حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ عُمَرَ يَقُولُ وَأَبِي وَأَبِي . فَقَالَ " أَلاَ إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ " . وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ قَالَ فِي حَلِفِهِ وَاللاَّتِ وَالْعُزَّى فَلْيَقُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا مِثْلُ مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِنَّ الرِّيَاءَ شِرْكٌ " . وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذِهِ الآيَة : ( وَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحًا ) الآيَةَ قَالَ لاَ يُرَائِي .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir kishining «Yoʻq, Kaʼba haqqi» deganini eshitdi-da, Ibn Umar: Allohdan oʻzga bilan qasam ichilmaydi, men Rasululloh ﷺning: «Kim Allohdan oʻzga bilan qasam ichsa, kufr keltiribdi yoki shirk keltiribdi», deganlarini eshitganman, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzi ilm ahli bu hadisni shunday izohlaganlar: U zotning «kufr keltiribdi yoki shirk keltiribdi» degan soʻzlari (gunohni) ulugʻ qilib koʻrsatish (tagʻliz) yuzasidandir. Bundagi hujjat — Ibn Umarning hadisi boʻlib, unda Nabiy ﷺ Umarning «Otam haqqi, otam haqqi» deganini eshitib: «Ogoh boʻlinglar! Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi», deganlar. Yana Abu Hurayraning Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) hadisi boʻlib, unda u zot: «Kim qasamida ‹Lot va Uzzo haqqi› desa, ‹La ilaha illalloh› desin», deganlar. Abu Iso aytdi: Bu Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan «Albatta, riyo — shirkdir» degan (hadis)ga oʻxshashdir. Baʼzi ilm ahli {Kim Robbiga roʻbaroʻ boʻlishni umid qilsa, solih amal qilsin} degan oyatni (Kahf surasi)ni shunday izohlab: riyo qilmasin, deganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир кишининг «Йўқ, Каъба ҳаққи» деганини эшитди-да, Ибн Умар: Аллоҳдан ўзга билан қасам ичилмайди, мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким Аллоҳдан ўзга билан қасам ичса, куфр келтирибди ёки ширк келтирибди», деганларини эшитганман, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзи илм аҳли бу ҳадисни шундай изоҳлаганлар: У зотнинг «куфр келтирибди ёки ширк келтирибди» деган сўзлари (гуноҳни) улуғ қилиб кўрсатиш (тағлиз) юзасидандир. Бундаги ҳужжат — Ибн Умарнинг ҳадиси бўлиб, унда Набий ﷺ Умарнинг «Отам ҳаққи, отам ҳаққи» деганини эшитиб: «Огоҳ бўлинглар! Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради», деганлар. Яна Абу Ҳурайранинг Набий ﷺдан (ривоят қилган) ҳадиси бўлиб, унда у зот: «Ким қасамида ‹Лот ва Уззо ҳаққи› деса, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› десин», деганлар. Абу Исо айтди: Бу Набий ﷺдан ривоят қилинган «Албатта, риё — ширкдир» деган (ҳадис)га ўхшашдир. Баъзи илм аҳли {Ким Роббига рўбарў бўлишни умид қилса, солиҳ амал қилсин} деган оятни (Каҳф сураси)ни шундай изоҳлаб: риё қилмасин, деганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَرَّقَ نَخْلَ بَنِي النَّضِيرِ وَقَطَعَ وَهِيَ الْبُوَيْرَةُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ ) . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا وَلَمْ يَرَوْا بَأْسًا بِقَطْعِ الأَشْجَارِ وَتَخْرِيبِ الْحُصُونِ . وَكَرِهَ بَعْضُهُمْ ذَلِكَ وَهُوَ قَوْلُ الأَوْزَاعِيِّ . قَالَ الأَوْزَاعِيُّ وَنَهَى أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ يَزِيدَ أَنْ يَقْطَعَ شَجَرًا مُثْمِرًا أَوْ يُخَرِّبَ عَامِرًا وَعَمِلَ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ بَعْدَهُ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ بَأْسَ بِالتَّحْرِيقِ فِي أَرْضِ الْعَدُوِّ وَقَطْعِ الأَشْجَارِ وَالثِّمَارِ . وَقَالَ أَحْمَدُ وَقَدْ تَكُونُ فِي مَوَاضِعَ لاَ يَجِدُونَ مِنْهُ بُدًّا فَأَمَّا بِالْعَبَثِ فَلاَ تُحَرَّقُ . وَقَالَ إِسْحَاقُ التَّحْرِيقُ سُنَّةٌ إِذَا كَانَ أَنْكَى فِيهِمْ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Banu Nazirning xurmozorini yondirdilar va (daraxtlarini) kesdilar — bu Buvayra (degan joy)dir. Shunda Alloh (taolo): {Xurmo daraxtlaridan biror narsani kessangiz yoki uni ildizlari uzra tik holida qoldirsangiz, (bu) Allohning izni bilandir va (Alloh) fosiqlarni xor qilish uchun (shunday qildi)} (Hashr 5) (oyatini) nozil qildi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli shu (rivoyatga) amal qilib, daraxtlarni kesish va qalʼalarni vayron qilishda zarar yoʻq deb koʻrganlar. Baʼzilari buni makruh sanaganlar, bu Avzoiyning soʻzidir. Avzoiy aytdi: Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu) Yazidni mevali daraxtni kesishdan yoki obod joyni vayron qilishdan qaytargan, undan keyin musulmonlar shunga amal qilganlar. Shofiʼiy: «Dushman yerida yondirishda, daraxtlar va mevalarni kesishda zarar yoʻq», dedi. Ahmad: «Baʼzi oʻrinlarda bundan iloj boʻlmasligi mumkin, ammo behuda yoqilmaydi», dedi. Ishoq: «Agar bu ularga koʻproq zarar yetkazsa, yondirish sunnatdir», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Бану Назирнинг хурмозорини ёндирдилар ва (дарахтларини) кесдилар — бу Бувайра (деган жой)дир. Шунда Аллоҳ (таоло): {Хурмо дарахтларидан бирор нарсани кессангиз ёки уни илдизлари узра тик ҳолида қолдирсангиз, (бу) Аллоҳнинг изни биландир ва (Аллоҳ) фосиқларни хор қилиш учун (шундай қилди)} (Ҳашр 5) (оятини) нозил қилди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли шу (ривоятга) амал қилиб, дарахтларни кесиш ва қалъаларни вайрон қилишда зарар йўқ деб кўрганлар. Баъзилари буни макруҳ санаганлар, бу Авзоийнинг сўзидир. Авзоий айтди: Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) Язидни мевали дарахтни кесишдан ёки обод жойни вайрон қилишдан қайтарган, ундан кейин мусулмонлар шунга амал қилганлар. Шофиъий: «Душман ерида ёндиришда, дарахтлар ва меваларни кесишда зарар йўқ», деди. Аҳмад: «Баъзи ўринларда бундан илож бўлмаслиги мумкин, аммо беҳуда ёқилмайди», деди. Ишоқ: «Агар бу уларга кўпроқ зарар етказса, ёндириш суннатдир», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، وَحُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُلَيْمُ بْنُ أَخْضَرَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَسَمَ فِي النَّفَلِ لِلْفَرَسِ بِسَهْمَيْنِ وَلِلرَّجُلِ بِسَهْمٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan shunga oʻxshash (rivoyat qilinadi). Bu bobda Mujammiʼ ibn Joriya, Ibn Abbos va Ibn Abu Amraning otasidan (rivoyat qilgani) ham (rivoyatlar) bor. Bu Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Paygʻambar ﷺning sahobalaridan va boshqalardan koʻpchilik ilm ahlining amali shu (rivoyatga) muvofiqdir. Bu Sufyon Savriy, Avzoiy, Molik ibn Anas, Ibn Muborak, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ular: «Otliqqa uch ulush — bir ulush oʻziga, ikki ulush otiga, piyodaga esa bir ulush (beriladi)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан шунга ўхшаш (ривоят қилинади). Бу бобда Мужаммиъ ибн Жория, Ибн Аббос ва Ибн Абу Амранинг отасидан (ривоят қилгани) ҳам (ривоятлар) бор. Бу Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан кўпчилик илм аҳлининг амали шу (ривоятга) мувофиқдир. Бу Суфён Саврий, Авзоий, Молик ибн Анас, Ибн Муборак, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улар: «Отлиққа уч улуш — бир улуш ўзига, икки улуш отига, пиёдага эса бир улуш (берилади)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُلَيْمِ بْنِ أَخْضَرَ، نَحْوَهُ . وَفِي الْبَابِ عَنْ مُجَمِّعِ بْنِ جَارِيَةَ، وَابْنِ، عَبَّاسٍ وَابْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ أَبِيهِ، . وَهَذَا حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالأَوْزَاعِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ قَالُوا لِلْفَارِسِ ثَلاَثَةُ أَسْهُمٍ سَهْمٌ لَهُ وَسَهْمَانِ لِفَرَسِهِ وَلِلرَّاجِلِ سَهْمٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan shunga oʻxshash (rivoyat qilinadi). Bu bobda Mujammiʼ ibn Joriya, Ibn Abbos va Ibn Abu Amraning otasidan (rivoyat qilgani) ham (rivoyatlar) bor. Bu Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Paygʻambar ﷺning sahobalaridan va boshqalardan koʻpchilik ilm ahlining amali shu (rivoyatga) muvofiqdir. Bu Sufyon Savriy, Avzoiy, Molik ibn Anas, Ibn Muborak, Shofiʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ular: «Otliqqa uch ulush — bir ulush oʻziga, ikki ulush otiga, piyodaga esa bir ulush (beriladi)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан шунга ўхшаш (ривоят қилинади). Бу бобда Мужаммиъ ибн Жория, Ибн Аббос ва Ибн Абу Амранинг отасидан (ривоят қилгани) ҳам (ривоятлар) бор. Бу Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан кўпчилик илм аҳлининг амали шу (ривоятга) мувофиқдир. Бу Суфён Саврий, Авзоий, Молик ибн Анас, Ибн Муборак, Шофиъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Улар: «Отлиққа уч улуш — бир улуш ўзига, икки улуш отига, пиёдага эса бир улуш (берилади)», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأَةً وُجِدَتْ فِي بَعْضِ مَغَازِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقْتُولَةً فَأَنْكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَلِكَ وَنَهَى عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَرَبَاحٍ وَيُقَالُ رِيَاحُ بْنُ الرَّبِيعِ وَالأَسْوَدِ بْنِ سَرِيعٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالصَّعْبِ بْنِ جَثَّامَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ كَرِهُوا قَتْلَ النِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ . وَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْبَيَاتِ وَقَتْلِ النِّسَاءِ فِيهِمْ وَالْوِلْدَانِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَرَخَّصَا فِي الْبَيَاتِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning gʻazotlaridan birida oʻldirilgan bir ayol topildi. Shunda Rasululloh ﷺ buni inkor qildilar va ayollar hamda bolalarni oʻldirishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahli shunga amal qilib, ayollar va bolalarni oʻldirishni makruh sanaganlar. Bu Sufyon Savriy va Shofeiyning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa tunda bostirib hujum qilishda ular orasida ayollar va bolalar oʻldirilishiga ruxsat berganlar. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir; ular tunda bostirib hujum qilishga ruxsat berganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг ғазотларидан бирида ўлдирилган бир аёл топилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ буни инкор қилдилар ва аёллар ҳамда болаларни ўлдиришдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳли шунга амал қилиб, аёллар ва болаларни ўлдиришни макруҳ санаганлар. Бу Суфён Саврий ва Шофеийнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса тунда бостириб ҳужум қилишда улар орасида аёллар ва болалар ўлдирилишига рухсат берганлар. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир; улар тунда бостириб ҳужум қилишга рухсат берганлар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي صَخْرُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الْغَادِرَ يُنْصَبُ لَهُ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ حَدِيثِ سُوَيْدٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ " . فَقَالَ لاَ أَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ مَرْفُوعًا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, ahdiga xiyonat qilgan kishi uchun qiyomat kuni bir bayroq tikiladi›, deganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Men Muhammaddan Suvayd — Abu Ishoq — Umora ibn Umayr — Ali — Nabiy ﷺdan: «Har bir ahdshikan uchun bayroq boʻladi» degan hadis haqida soʻradim. U: «Men bu hadisni marfuʼ holida bilmayman», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, аҳдига хиёнат қилган киши учун қиёмат куни бир байроқ тикилади›, деганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Мен Муҳаммаддан Сувайд — Абу Ишоқ — Умора ибн Умайр — Али — Набий ﷺдан: «Ҳар бир аҳдшикан учун байроқ бўлади» деган ҳадис ҳақида сўрадим. У: «Мен бу ҳадисни марфуъ ҳолида билмайман», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نُبَايِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فَيَقُولُ لَنَا " فِيمَا اسْتَطَعْتُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ كِلاَهُمَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Biz Rasululloh ﷺga (amrni) eshitish va itoat qilish ustiga bayʼat qilar edik. U zot bizga: ‹Qoʻlingizdan kelganicha›, derdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu ikkala hadis ham hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Биз Расулуллоҳ ﷺга (амрни) эшитиш ва итоат қилиш устига байъат қилар эдик. У зот бизга: ‹Қўлингиздан келганича›, дердилар», деди. Абу Исо айтди: Бу иккала ҳадис ҳам ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْيَهُودَ إِذَا سَلَّمَ عَلَيْكُمْ أَحَدُهُمْ فَإِنَّمَا يَقُولُ السَّامُ عَلَيْكُمْ فَقُلْ عَلَيْكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, yahudiylardan biri sizlarga salom berganda, u faqat ‹as-somu alaykum (sizlarga oʻlim boʻlsin)› deydi. Bas, sen: ‹alayka (senga ham boʻlsin)› degin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, яҳудийлардан бири сизларга салом берганда, у фақат ‹ас-сому алайкум (сизларга ўлим бўлсин)› дейди. Бас, сен: ‹алайка (сенга ҳам бўлсин)› дегин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، وَشُعْبَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَأْذِنُهُ فِي الْجِهَادِ فَقَالَ " أَلَكَ وَالِدَانِ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَفِيهِمَا فَجَاهِدْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو الْعَبَّاسِ هُوَ الشَّاعِرُ الأَعْمَى الْمَكِّيُّ وَاسْمُهُ السَّائِبُ بْنُ فَرُّوخَ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib, jihodga chiqishga ruxsat soʻradi. U zot: «Ota-onang bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ana oʻshalar (xizmatida) jihod qil», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Abbosdan ham (hadis) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Abul Abbos — Makkalik aʼmo (koʻr) shoir boʻlib, uning ismi Soib ibn Farruxdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб, жиҳодга чиқишга рухсат сўради. У зот: «Ота-онанг борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Ана ўшалар (хизматида) жиҳод қил», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ҳадис) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абул Аббос — Маккалик аъмо (кўр) шоир бўлиб, унинг исми Соиб ибн Фаррухдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ أَنَّ النَّاسَ يَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ مِنَ الْوَحْدَةِ مَا سَرَى رَاكِبٌ بِلَيْلٍ " . يَعْنِي وَحْدَهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar odamlar yolgʻizlik (xavfi) haqida men bilgan narsani bilganlarida edi, hech bir otliq tunda yolgʻiz yoʻlga chiqmas edi», dedilar — yaʼni yolgʻiz oʻzi (degani).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар одамлар ёлғизлик (хавфи) ҳақида мен билган нарсани билганларида эди, ҳеч бир отлиқ тунда ёлғиз йўлга чиқмас эди», дедилар — яъни ёлғиз ўзи (дегани).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُنَا يَوْمَ حُنَيْنٍ وَإِنَّ الْفِئَتَيْنِ لَمُوَلِّيَتَيْنِ وَمَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِائَةُ رَجُلٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hunayn kunida bizni koʻrdim: ikki (musulmon) jamoa ham qochib qoldi va Rasululloh ﷺ bilan birga yuztacha kishi ham qolmagan edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Biz uni Ubaydullohning hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳунайн кунида бизни кўрдим: икки (мусулмон) жамоа ҳам қочиб қолди ва Расулуллоҳ ﷺ билан бирга юзтача киши ҳам қолмаган эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Биз уни Убайдуллоҳнинг ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَزِيرٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجْرَى الْمُضَمَّرَ مِنَ الْخَيْلِ مِنَ الْحَفْيَاءِ إِلَى ثَنِيَّةِ الْوَدَاعِ وَبَيْنَهُمَا سِتَّةُ أَمْيَالٍ وَمَا لَمْ يُضَمَّرْ مِنَ الْخَيْلِ مِنْ ثَنِيَّةِ الْوَدَاعِ إِلَى مَسْجِدِ بَنِي زُرَيْقٍ وَبَيْنَهُمَا مِيلٌ وَكُنْتُ فِيمَنْ أَجْرَى فَوَثَبَ بِي فَرَسِي جِدَارًا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ chiniqtirilgan otlarni Hafyodan Saniyyatul-Vadoʼgacha — ular orasi olti mil masofa edi — poygada chopdirdilar, chiniqtirilmagan otlarni esa Saniyyatul-Vadoʼdan Banu Zurayq masjidigacha — ular orasi bir mil masofa edi — chopdirdilar. Men ham poygada chopganlar orasida edim, otim men bilan birga bir devordan sakrab oʻtdi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Jobir, Oisha va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis as-Savriy rivoyatidan sahih hasan gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ чиниқтирилган отларни Ҳафёдан Санийятул-Вадўгача — улар ораси олти мил масофа эди — пойгада чопдирдилар, чиниқтирилмаган отларни эса Санийятул-Вадўдан Бану Зурайқ масжидигача — улар ораси бир мил масофа эди — чопдирдилар. Мен ҳам пойгада чопганлар орасида эдим, отим мен билан бирга бир девордан сакраб ўтди. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Жобир, Оиша ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ас-Саврий ривоятидан саҳиҳ ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ فَالأَمِيرُ الَّذِي عَلَى النَّاسِ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ وَالرَّجُلُ رَاعٍ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُمْ وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ عَلَى بَيْتِ بَعْلِهَا وَهِيَ مَسْئُولَةٌ عَنْهُ وَالْعَبْدُ رَاعٍ عَلَى مَالِ سَيِّدِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُ أَلاَ فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي مُوسَى . وَحَدِيثُ أَبِي مُوسَى غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَحَدِيثُ أَنَسٍ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Bu (hadis)ni Ibrohim ibn Bashshor ar-Ramodiy Sufyon ibn Uyaynadan, u Buroyd ibn Abdulloh ibn Abu Burdadan, u Abu Burdadan, u Abu Musodan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. Buni menga Muhammad Ibrohim ibn Bashshor ar-Ramodiydan xabar berdi. (Muhammad) aytdi: Bir necha (roviy) buni Sufyondan, u Buroyddan, u Abu Burdadan, u Nabiy ﷺdan mursal holatda rivoyat qildi, mana bu sahihroqdir. Muhammad aytdi: Ishoq ibn Ibrohim Muoz ibn Hishomdan, u otasidan, u Qatodadan, u Anasdan, u Nabiy ﷺdan: «Albatta Alloh har bir choʻpondan oʻz qoʻl ostidagilar haqida soʻraydi», (deb) rivoyat qildi. (Roviy) aytdi: Men Muhammadning: «Bu mahfuz emas, sahihi esa Muoz ibn Hishomdan, u otasidan, u Qatodadan, u Hasandan, u Nabiy ﷺdan mursal holatdadir», deganini eshitdim.Бу (ҳадис)ни Иброҳим ибн Башшор ар-Рамодий Суфён ибн Уяйнадан, у Буройд ибн Абдуллоҳ ибн Абу Бурдадан, у Абу Бурдадан, у Абу Мусодан, у Набий ﷺдан ривоят қилди. Буни менга Муҳаммад Иброҳим ибн Башшор ар-Рамодийдан хабар берди. (Муҳаммад) айтди: Бир неча (ровий) буни Суфёндан, у Буройддан, у Абу Бурдадан, у Набий ﷺдан мурсал ҳолатда ривоят қилди, мана бу саҳиҳроқдир. Муҳаммад айтди: Ишоқ ибн Иброҳим Муоз ибн Ҳишомдан, у отасидан, у Қатодадан, у Анасдан, у Набий ﷺдан: «Албатта Аллоҳ ҳар бир чўпондан ўз қўл остидагилар ҳақида сўрайди», (деб) ривоят қилди. (Ровий) айтди: Мен Муҳаммаднинг: «Бу маҳфуз эмас, саҳиҳи эса Муоз ибн Ҳишомдан, у отасидан, у Қатодадан, у Ҳасандан, у Набий ﷺдан мурсал ҳолатдадир», деганини эшитдим.
قَالَ حَكَاهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ بَشَّارٍ الرَّمَادِيُّ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . أَخْبَرَنِي بِذَلِكَ، مُحَمَّدٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ بَشَّارٍ، . قَالَ وَرَوَى غَيْرُ، وَاحِدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَهَذَا أَصَحُّ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَرَوَى إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُعَاذِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ سَائِلٌ كُلَّ رَاعٍ عَمَّا اسْتَرْعَاهُ " . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ هَذَا غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَإِنَّمَا الصَّحِيحُ عَنْ مُعَاذِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً .
Bu (hadis)ni Ibrohim ibn Bashshor ar-Ramodiy Sufyon ibn Uyaynadan, u Buroyd ibn Abdulloh ibn Abu Burdadan, u Abu Burdadan, u Abu Musodan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. Buni menga Muhammad Ibrohim ibn Bashshor ar-Ramodiydan xabar berdi. (Muhammad) aytdi: Bir necha (roviy) buni Sufyondan, u Buroyddan, u Abu Burdadan, u Nabiy ﷺdan mursal holatda rivoyat qildi, mana bu sahihroqdir. Muhammad aytdi: Ishoq ibn Ibrohim Muoz ibn Hishomdan, u otasidan, u Qatodadan, u Anasdan, u Nabiy ﷺdan: «Albatta Alloh har bir choʻpondan oʻz qoʻl ostidagilar haqida soʻraydi», (deb) rivoyat qildi. (Roviy) aytdi: Men Muhammadning: «Bu mahfuz emas, sahihi esa Muoz ibn Hishomdan, u otasidan, u Qatodadan, u Hasandan, u Nabiy ﷺdan mursal holatdadir», deganini eshitdim.Бу (ҳадис)ни Иброҳим ибн Башшор ар-Рамодий Суфён ибн Уяйнадан, у Буройд ибн Абдуллоҳ ибн Абу Бурдадан, у Абу Бурдадан, у Абу Мусодан, у Набий ﷺдан ривоят қилди. Буни менга Муҳаммад Иброҳим ибн Башшор ар-Рамодийдан хабар берди. (Муҳаммад) айтди: Бир неча (ровий) буни Суфёндан, у Буройддан, у Абу Бурдадан, у Набий ﷺдан мурсал ҳолатда ривоят қилди, мана бу саҳиҳроқдир. Муҳаммад айтди: Ишоқ ибн Иброҳим Муоз ибн Ҳишомдан, у отасидан, у Қатодадан, у Анасдан, у Набий ﷺдан: «Албатта Аллоҳ ҳар бир чўпондан ўз қўл остидагилар ҳақида сўрайди», (деб) ривоят қилди. (Ровий) айтди: Мен Муҳаммаднинг: «Бу маҳфуз эмас, саҳиҳи эса Муоз ибн Ҳишомдан, у отасидан, у Қатодадан, у Ҳасандан, у Набий ﷺдан мурсал ҳолатдадир», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ عَلَى الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ فِيمَا أَحَبَّ وَكَرِهَ مَا لَمْ يُؤْمَرْ بِمَعْصِيَةٍ فَإِنْ أُمِرَ بِمَعْصِيَةٍ فَلاَ سَمْعَ عَلَيْهِ وَلاَ طَاعَةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَالْحَكَمِ بْنِ عَمْرٍو الْغِفَارِيِّ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishi ustiga, u yoqtirgan va yoqtirmagan narsada (boʻysunish) — eshitish va itoat qilish (vojibdir), agar maʼsiyat (gunoh)ga buyurilmasa. Bordi-yu maʼsiyatga buyurilsa, u holda eshitish ham, itoat qilish ham (vojib) boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Imron ibn Husayn va Hakam ibn Amr al-Gʻiforiydan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон киши устига, у ёқтирган ва ёқтирмаган нарсада (бўйсуниш) — эшитиш ва итоат қилиш (вожибдир), агар маъсият (гуноҳ)га буюрилмаса. Борди-ю маъсиятга буюрилса, у ҳолда эшитиш ҳам, итоат қилиш ҳам (вожиб) бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Имрон ибн Ҳусайн ва Ҳакам ибн Амр ал-Ғифорийдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَزِيرِ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ عُرِضْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَيْشٍ وَأَنَا ابْنُ أَرْبَعَ عَشَرَةَ فَلَمْ يَقْبَلْنِي ثُمَّ عُرِضْتُ عَلَيْهِ مِنْ قَابِلٍ فِي جَيْشٍ وَأَنَا ابْنُ خَمْسَ عَشَرَةَ فَقَبِلَنِي . قَالَ نَافِعٌ فَحَدَّثْتُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَقَالَ هَذَا حَدُّ مَا بَيْنَ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ . ثُمَّ كَتَبَ أَنْ يُفْرَضَ لِمَنْ بَلَغَ الْخَمْسَ عَشَرَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan shunga oʻxshash maʼnoda rivoyat qilinadi. Faqat unda (Nofeʼ): Umar ibn Abdulaziz: «Bu — bolalar bilan jangchilar orasidagi chegaradir», dedi, deyilgan va u (Umarning) maosh belgilanishi haqida (farmon) yozganini zikr qilmagan. Abu Iso aytdi: Ishoq ibn Yusufning hadisi hasan sahih gʻaribdir, Sufyon as-Savriy hadisidan (rivoyat qilingani jihatidan).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан шунга ўхшаш маънода ривоят қилинади. Фақат унда (Нофеъ): Умар ибн Абдулазиз: «Бу — болалар билан жангчилар орасидаги чегарадир», деди, дейилган ва у (Умарнинг) маош белгиланиши ҳақида (фармон) ёзганини зикр қилмаган. Абу Исо айтди: Ишоқ ибн Юсуфнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир, Суфён ас-Саврий ҳадисидан (ривоят қилингани жиҳатидан).
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ هَذَا حَدُّ مَا بَيْنَ الذُّرِّيَّةِ وَالْمُقَاتِلَةِ . وَلَمْ يَذْكُرْ أَنَّهُ كَتَبَ أَنْ يُفْرَضَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ إِسْحَاقَ بْنِ يُوسُفَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan shunga oʻxshash maʼnoda rivoyat qilinadi. Faqat unda (Nofeʼ): Umar ibn Abdulaziz: «Bu — bolalar bilan jangchilar orasidagi chegaradir», dedi, deyilgan va u (Umarning) maosh belgilanishi haqida (farmon) yozganini zikr qilmagan. Abu Iso aytdi: Ishoq ibn Yusufning hadisi hasan sahih gʻaribdir, Sufyon as-Savriy hadisidan (rivoyat qilingani jihatidan).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан шунга ўхшаш маънода ривоят қилинади. Фақат унда (Нофеъ): Умар ибн Абдулазиз: «Бу — болалар билан жангчилар орасидаги чегарадир», деди, дейилган ва у (Умарнинг) маош белгиланиши ҳақида (фармон) ёзганини зикр қилмаган. Абу Исо айтди: Ишоқ ибн Юсуфнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғарибдир, Суфён ас-Саврий ҳадисидан (ривоят қилингани жиҳатидан).
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَرِيَّةٍ فَحَاصَ النَّاسُ حَيْصَةً فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاخْتَبَيْنَا بِهَا وَقُلْنَا هَلَكْنَا ثُمَّ أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَحْنُ الْفَرَّارُونَ . قَالَ " بَلْ أَنْتُمُ الْعَكَّارُونَ وَأَنَا فِئَتُكُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ فَحَاصَ النَّاسُ حَيْصَةً يَعْنِي أَنَّهُمْ فَرُّوا مِنَ الْقِتَالِ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " بَلْ أَنْتُمُ الْعَكَّارُونَ " . وَالْعَكَّارُ الَّذِي يَفِرُّ إِلَى إِمَامِهِ لِيَنْصُرَهُ لَيْسَ يُرِيدُ الْفِرَارَ مِنَ الزَّحْفِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ bizni bir sariyyada (jang otryadida) joʻnatdilar. Odamlar (jangdan) qochib ketishdi. Biz Madinaga keldik va u yerda yashirinib oldik hamda: «Halok boʻldik», dedik. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, biz qochoqlarmiz», dedik. U zot: «Yoʻq, sizlar (imomi tomon) qaytib boruvchilarsiz, men esa sizlarning panohingizman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat Yazid ibn Abu Ziyodning hadisidan bilamiz. «Odamlar qochib ketishdi» degan soʻzining maʼnosi — ular jangdan qochishdi, demakdir. «Yoʻq, sizlar akkorunlarsiz» degan soʻzning (maʼnosi esa): akkor — imomiga uni qoʻllab-quvvatlash uchun qaytib boradigan kishidir, u jangdan qochishni istamaydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир сарийяда (жанг отрядида) жўнатдилар. Одамлар (жангдан) қочиб кетишди. Биз Мадинага келдик ва у ерда яшириниб олдик ҳамда: «Ҳалок бўлдик», дедик. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз қочоқлармиз», дедик. У зот: «Йўқ, сизлар (имоми томон) қайтиб борувчиларсиз, мен эса сизларнинг паноҳингизман», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Язид ибн Абу Зиёднинг ҳадисидан биламиз. «Одамлар қочиб кетишди» деган сўзининг маъноси — улар жангдан қочишди, демакдир. «Йўқ, сизлар аккорунларсиз» деган сўзнинг (маъноси эса): аккор — имомига уни қўллаб-қувватлаш учун қайтиб борадиган кишидир, у жангдан қочишни истамайди.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، كُلُّهُمْ يُخْبِرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَسَمُرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ وَعَائِشَةَ وَهُبَيْبِ بْنِ مُغْفِلٍ . وَحَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni Alloh kiyimini kibr bilan sudrab yurgan kishiga (rahmat nazari bilan) boqmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Huzayfa, Abu Said, Abu Hurayra, Samura, Abu Zar, Oisha va Hubayb ibn Mugʻaffaldan ham (rivoyatlar) bor. Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни Аллоҳ кийимини кибр билан судраб юрган кишига (раҳмат назари билан) боқмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ҳузайфа, Абу Саид, Абу Ҳурайра, Самура, Абу Зар, Оиша ва Ҳубайб ибн Муғаффалдан ҳам (ривоятлар) бор. Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَكَيْفَ يَصْنَعْنَ النِّسَاءُ بِذُيُولِهِنَّ قَالَ " يُرْخِينَ شِبْرًا " . فَقَالَتْ إِذًا تَنْكَشِفَ أَقْدَامُهُنَّ . قَالَ " فَيُرْخِينَهُ ذِرَاعًا لاَ يَزِدْنَ عَلَيْهِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim kiyimini kibr bilan sudrab yursa, Alloh qiyomat kuni unga (rahmat nazari bilan) boqmaydi», dedilar. Shunda Ummu Salama: «Ayollar etaklari bilan qanday qiladilar?» dedi. U zot: «Bir qarich (uzun) tushirib qoʻyadilar», dedilar. (Ummu Salama): «Unda oyoqlari ochilib qoladi-ku», dedi. U zot: «Bir tirsak (uzun) tushiradilar, undan ortiqcha (tushirmaydilar)», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кийимини кибр билан судраб юрса, Аллоҳ қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) боқмайди», дедилар. Шунда Умму Салама: «Аёллар этаклари билан қандай қиладилар?» деди. У зот: «Бир қарич (узун) тушириб қўядилар», дедилар. (Умму Салама): «Унда оёқлари очилиб қолади-ку», деди. У зот: «Бир тирсак (узун) туширадилар, ундан ортиқча (туширмайдилар)», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ فَتَخَتَّمَ بِهِ فِي يَمِينِهِ ثُمَّ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ " إِنِّي كُنْتُ اتَّخَذْتُ هَذَا الْخَاتَمَ فِي يَمِينِي " . ثُمَّ نَبَذَهُ وَنَبَذَ النَّاسُ خَوَاتِيمَهُمْ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ نَحْوَ هَذَا مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ أَنَّهُ تَخَتَّمَ فِي يَمِينِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oltindan uzuk yasatdilar va uni oʻng qoʻllariga taqdilar, soʻngra minbarga oʻtirib: «Men bu uzukni oʻng qoʻlimga taqib yurardim», dedilar. Soʻng uni tashlab yubordilar, odamlar ham oʻz uzuklarini tashlab yuborishdi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Jobir, Abdulloh ibn Jaʼfar, Ibn Abbos, Oisha va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu hadis Nofiʼdan, undan Ibn Umardan boshqa vajh bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan, ammo unda uzukni oʻng qoʻliga taqqani zikr qilinmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ олтиндан узук ясатдилар ва уни ўнг қўлларига тақдилар, сўнгра минбарга ўтириб: «Мен бу узукни ўнг қўлимга тақиб юрардим», дедилар. Сўнг уни ташлаб юбордилар, одамлар ҳам ўз узукларини ташлаб юборишди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Жобир, Абдуллоҳ ибн Жаъфар, Ибн Аббос, Оиша ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис Нофиъдан, ундан Ибн Умардан бошқа важҳ билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган, аммо унда узукни ўнг қўлига таққани зикр қилинмаган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ وَالْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ " . قَالَ نَافِعٌ الْوَشْمُ فِي اللَّثَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَمُعَاوِيَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh soch ulaydigan va soch ulatadigan ayolni hamda tatu chizadigan va tatu chizdiradigan ayolni laʼnatladi», dedilar. Nofeʼ: «Tatu (chizish) milkda boʻlardi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Oisha, Ibn Masʼud, Asmo bint Abu Bakr, Ibn Abbos, Maʼqil ibn Yasor va Muoviyadan ham (rivoyat) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ соч улайдиган ва соч улатадиган аёлни ҳамда тату чизадиган ва тату чиздирадиган аёлни лаънатлади», дедилар. Нофеъ: «Тату (чизиш) милкда бўларди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Оиша, Ибн Масъуд, Асмо бинт Абу Бакр, Ибн Аббос, Маъқил ибн Ясор ва Муовиядан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَأْكُلْ أَحَدُكُمْ بِشِمَالِهِ وَلاَ يَشْرَبْ بِشِمَالِهِ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَأْكُلُ بِشِمَالِهِ وَيَشْرَبُ بِشِمَالِهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَعُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ وَسَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَحَفْصَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا رَوَى مَالِكٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَرَوَى مَعْمَرٌ وَعُقَيْلٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَرِوَايَةُ مَالِكٍ وَابْنِ عُيَيْنَةَ أَصَحُّ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Sizlardan biror kishi chap qoʻli bilan yemasin va chap qoʻli bilan ichmasin, chunki shayton chap qoʻli bilan yeydi va chap qoʻli bilan ichadi», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Jobir, Umar ibn Abu Salama, Salama ibn al-Akvaʼ, Anas ibn Molik va Hafsadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Molik va Ibn Uyayna buni Zuhriydan, u Abu Bakr ibn Ubaydullohdan, u Ibn Umardan shu tarzda rivoyat qilganlar. Maʼmar va Uqayl esa uni Zuhriydan, u Solimdan, u Ibn Umardan rivoyat qilganlar. Molik va Ibn Uyaynaning rivoyati sahihroqdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Сизлардан бирор киши чап қўли билан емасин ва чап қўли билан ичмасин, чунки шайтон чап қўли билан ейди ва чап қўли билан ичади», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Жобир, Умар ибн Абу Салама, Салама ибн ал-Акваъ, Анас ибн Молик ва Ҳафсадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Молик ва Ибн Уяйна буни Зуҳрийдан, у Абу Бакр ибн Убайдуллоҳдан, у Ибн Умардан шу тарзда ривоят қилганлар. Маъмар ва Уқайл эса уни Зуҳрийдан, у Солимдан, у Ибн Умардан ривоят қилганлар. Молик ва Ибн Уяйнанинг ривояти саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ، عَنِ الثَّوْرِيِّ، عَنْ جَبَلَةَ بْنِ سُحَيْمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْرِنَ بَيْنَ التَّمْرَتَيْنِ حَتَّى يَسْتَأْذِنَ صَاحِبَهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ hamrohidan izn soʻramaguncha ikkita xurmoni qoʻshib (birga) yeyishdan qaytardilar», dedi. U dedi: Bu bobda Saʼd — Abu Bakrning ozod qilgan quli (mavlo)sidan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ ҳамроҳидан изн сўрамагунча иккита хурмони қўшиб (бирга) ейишдан қайтардилар», деди. У деди: Бу бобда Саъд — Абу Бакрнинг озод қилган қули (мавло)сидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْكَافِرُ يَأْكُلُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ وَالْمُؤْمِنُ يَأْكُلُ فِي مِعًى وَاحِدٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيِّ وَأَبِي مُوسَى وَجَهْجَاهٍ الْغِفَارِيِّ وَمَيْمُونَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kofir yetti ichak bilan yeydi, moʻmin esa bitta ichak bilan yeydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Abu Said, Abu Basra al-Gʻiforiy, Abu Muso, Jahjoh al-Gʻiforiy, Maymuna hamda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кофир етти ичак билан ейди, мўмин эса битта ичак билан ейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Саид, Абу Басра ал-Ғифорий, Абу Мусо, Жаҳжоҳ ал-Ғифорий, Маймуна ҳамда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ الْجَلاَّلَةِ وَأَلْبَانِهَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى الثَّوْرِيُّ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ jallolani (najosat yeb yuradigan hayvonni) yeyishdan va uning sutini (ichishdan) qaytardilar. U aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. As-Savriy uni Ibn Abu Najihdan, u Mujohiddan, u Nabiy ﷺdan mursal (sahobiy tilga olinmagan) tarzda rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жаллолани (нажосат еб юрадиган ҳайвонни) ейишдан ва унинг сутини (ичишдан) қайтардилар. У айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Ас-Саврий уни Ибн Абу Нажиҳдан, у Мужоҳиддан, у Набий ﷺдан мурсал (саҳобий тилга олинмаган) тарзда ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو زَكَرِيَّا، يَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ وَمَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فِي الدُّنْيَا فَمَاتَ وَهُوَ يُدْمِنُهَا لَمْ يَشْرَبْهَا فِي الآخِرَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعُبَادَةَ وَأَبِي مَالِكٍ الأَشْعَرِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا فَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa — xamr (aroq)dir va har bir mast qiluvchi narsa haromdir. Kim dunyoda xamr ichib, unga berilgan holida (tavba qilmay) oʻlsa, oxiratda uni icholmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu hadis bir necha yoʻl bilan Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan. Molik ibn Anas uni Nofeʼdan, u Ibn Umardan mavquf (sahobiy soʻzi) sifatida rivoyat qilib, uni (Nabiyga) marfuʼ qilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса — хамр (ароқ)дир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир. Ким дунёда хамр ичиб, унга берилган ҳолида (тавба қилмай) ўлса, охиратда уни ичолмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис бир неча йўл билан Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилинган. Молик ибн Анас уни Нофеъдан, у Ибн Умардан мавқуф (саҳобий сўзи) сифатида ривоят қилиб, уни (Набийга) марфуъ қилмаган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ لَهُ صَلاَةً أَرْبَعِينَ صَبَاحًا فَإِنْ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَإِنْ عَادَ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ لَهُ صَلاَةً أَرْبَعِينَ صَبَاحًا فَإِنْ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَإِنْ عَادَ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ لَهُ صَلاَةً أَرْبَعِينَ صَبَاحًا فَإِنْ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَإِنْ عَادَ الرَّابِعَةَ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ لَهُ صَلاَةً أَرْبَعِينَ صَبَاحًا فَإِنْ تَابَ لَمْ يَتُبِ اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَقَاهُ مِنْ نَهْرِ الْخَبَالِ " . قِيلَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَمَا نَهْرُ الْخَبَالِ قَالَ نَهْرٌ مِنْ صَدِيدِ أَهْلِ النَّارِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ نَحْوُ هَذَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim xamr ichsa, Alloh uning qirq kunlik namozini qabul qilmaydi. Agar tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi. Agar yana qaytsa, Alloh uning qirq kunlik namozini qabul qilmaydi. Agar tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi. Agar yana qaytsa, Alloh uning qirq kunlik namozini qabul qilmaydi. Agar tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi. Agar toʻrtinchi marta qaytsa, Alloh uning qirq kunlik namozini qabul qilmaydi va agar tavba qilsa ham, Alloh uning tavbasini qabul qilmaydi hamda unga Xabol daryosidan ichiradi», dedilar. «Ey Abu Abdurrahmon, Xabol daryosi nima?» deb soʻraldi. U: «Doʻzax ahlining yiringidan (hosil boʻlgan) bir daryo», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan hadisdir. Bunga oʻxshash (rivoyat) Abdulloh ibn Amr va Ibn Abbosdan, ular Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хамр ичса, Аллоҳ унинг қирқ кунлик намозини қабул қилмайди. Агар тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади. Агар яна қайтса, Аллоҳ унинг қирқ кунлик намозини қабул қилмайди. Агар тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади. Агар яна қайтса, Аллоҳ унинг қирқ кунлик намозини қабул қилмайди. Агар тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади. Агар тўртинчи марта қайтса, Аллоҳ унинг қирқ кунлик намозини қабул қилмайди ва агар тавба қилса ҳам, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилмайди ҳамда унга Хабол дарёсидан ичиради», дедилар. «Эй Абу Абдурраҳмон, Хабол дарёси нима?» деб сўралди. У: «Дўзах аҳлининг йирингидан (ҳосил бўлган) бир дарё», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ҳадисдир. Бунга ўхшаш (ривоят) Абдуллоҳ ибн Амр ва Ибн Аббосдан, улар Набий ﷺдан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ الْكُوفِيُّ، وَأَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي مُوسَى وَالأَشَجِّ الْعَصَرِيِّ وَدَيْلَمَ وَمَيْمُونَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَقَيْسِ بْنِ سَعْدٍ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَمُعَاوِيَةَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَقُرَّةَ الْمُزَنِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَكِلاَهُمَا صَحِيحٌ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir», deyayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan hadisdir. Bunga oʻxshash (rivoyat) Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan va ikkalasi ham sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», деяётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ҳадисдир. Бунга ўхшаш (ривоят) Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган ва иккаласи ҳам саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو السَّائِبِ، سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نَأْكُلُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَمْشِي وَنَشْرَبُ وَنَحْنُ قِيَامٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَرَوَى عِمْرَانُ بْنُ حُدَيْرٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الْبَزَرِيِّ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَأَبُو الْبُزَرِيُّ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عُطَارِدٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida yurgan holimizda yer edik va tik turgan holimizda ichar edik. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ubaydulloh ibn Umardan, Nofeʼdan, Ibn Umardan (kelgan) rivoyat sifatida sahih gʻaribdir. Bu hadisni Imron ibn Hudayr ham Abul-Bazariydan, u Ibn Umardan rivoyat qilgan. Abul-Bazariyning ismi Yazid ibn Utoriddir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида юрган ҳолимизда ер эдик ва тик турган ҳолимизда ичар эдик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Убайдуллоҳ ибн Умардан, Нофеъдан, Ибн Умардан (келган) ривоят сифатида саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадисни Имрон ибн Ҳудайр ҳам Абул-Базарийдан, у Ибн Умардан ривоят қилган. Абул-Базарийнинг исми Язид ибн Уториддир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، أَخْبَرَنِي الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ أَبَرَّ الْبِرِّ أَنْ يَصِلَ الرَّجُلُ أَهْلَ وُدِّ أَبِيهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أَسِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا إِسْنَادٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Yaxshiliklarning eng yaxshisi — kishining otasi doʻst tutgan kishilar bilan aloqa bogʻlashidir», deganlarini eshitganman. Bu bobda Abu Usayddan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu isnod sahihdir; bu hadis Ibn Umardan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Яхшиликларнинг энг яхшиси — кишининг отаси дўст тутган кишилар билан алоқа боғлашидир», деганларини эшитганман. Бу бобда Абу Усайддан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу иснод саҳиҳдир; бу ҳадис Ибн Умардан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَفْصٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ ذَنْبًا عَظِيمًا فَهَلْ لِي مِنْ تَوْبَةٍ قَالَ " هَلْ لَكَ مِنْ أُمٍّ " . قَالَ لاَ . قَالَ " هَلْ لَكَ مِنْ خَالَةٍ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَبِرَّهَا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَالْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, men ulkan bir gunoh qildim. Menga tavba (qilish imkoni) bormi?» dedi. U zot: «Onang bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Xolang bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unga yaxshilik qil», dedilar. Bu bobda Ali va Baro ibn Ozibdan ham (rivoyatlar bor).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺнинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен улкан бир гуноҳ қилдим. Менга тавба (қилиш имкони) борми?» деди. У зот: «Онанг борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Холанг борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Унга яхшилик қил», дедилар. Бу бобда Али ва Баро ибн Озибдан ҳам (ривоятлар бор).
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ حَسَدَ إِلاَّ فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ الْقُرْآنَ فَهُوَ يَقُومُ بِهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat ikki (kishi)dagina hasad (gʻibta) joiz: Alloh mol-davlat ato etgan, uni kechasi-yu kunduzi (Alloh yoʻlida) sarflaydigan kishi hamda Alloh Qurʼon ato etgan, kechasi-yu kunduzi u bilan (namozda) turadigan kishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ibn Masʼud va Abu Hurayradan ham, Nabiy ﷺdan, shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат икки (киши)дагина ҳасад (ғибта) жоиз: Аллоҳ мол-давлат ато этган, уни кечаси-ю кундузи (Аллоҳ йўлида) сарфлайдиган киши ҳамда Аллоҳ Қуръон ато этган, кечаси-ю кундузи у билан (намозда) турадиган киши», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Масъуд ва Абу Ҳурайрадан ҳам, Набий ﷺдан, шунга ўхшаш ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ عَبَّاسٍ الْحَجَرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَمْ أَعْفُو عَنِ الْخَادِمِ فَصَمَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَمْ أَعْفُو عَنِ الْخَادِمِ فَقَالَ " كُلَّ يَوْمٍ سَبْعِينَ مَرَّةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ أَبِي هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيِّ نَحْوًا مِنْ هَذَا . وَالْعَبَّاسُ هُوَ ابْنُ جُلَيْدٍ الْحَجَرِيُّ الْمِصْرِيُّ .
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَهْبٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bir kishi Nabiy ﷺning huzuriga kelib: «Ey Rasululloh, xizmatchini necha marta avf etay?» dedi. Rasululloh ﷺ jim turdilar. Soʻng u yana: «Ey Rasululloh, xizmatchini necha marta avf etay?» dedi. Shunda u zot: «Har kuni yetmish marta», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Uni Abdulloh ibn Vahb Abu Honiy al-Xavloniydan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Abbos — Ibn Julayd al-Hajariy al-Misriydir. Baʼzilar bu hadisni Abdulloh ibn Vahbdan, shu isnod bilan rivoyat qilib, «Abdulloh ibn Amrdan» degan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурига келиб: «Эй Расулуллоҳ, хизматчини неча марта авф этай?» деди. Расулуллоҳ ﷺ жим турдилар. Сўнг у яна: «Эй Расулуллоҳ, хизматчини неча марта авф этай?» деди. Шунда у зот: «Ҳар куни етмиш марта», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Уни Абдуллоҳ ибн Ваҳб Абу Ҳоний ал-Хавлонийдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Аббос — Ибн Жулайд ал-Ҳажарий ал-Мисрийдир. Баъзилар бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Ваҳбдан, шу иснод билан ривоят қилиб, «Абдуллоҳ ибн Амрдан» деган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ الرَّحِيمِ بْنِ هَارُونَ الْغَسَّانِيِّ حَدَّثَكُمْ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا كَذَبَ الْعَبْدُ تَبَاعَدَ عَنْهُ الْمَلَكُ مِيلاً مِنْ نَتْنِ مَا جَاءَ بِهِ " . قَالَ يَحْيَى فَأَقَرَّ بِهِ عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ هَارُونَ فَقَالَ نَعَمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ تَفَرَّدَ بِهِ عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ هَارُونَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Banda yolgʻon gapirsa, u keltirgan (yolgʻon)ning sassiq hidi tufayli farishta undan bir mil uzoqlashadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat shu yoʻldan bilamiz; uni Abdurrahim ibn Horun yakka oʻzi rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Банда ёлғон гапирса, у келтирган (ёлғон)нинг сассиқ ҳиди туфайли фаришта ундан бир мил узоқлашади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат шу йўлдан биламиз; уни Абдурраҳим ибн Ҳорун якка ўзи ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثَةٌ عَلَى كُثْبَانِ الْمِسْكِ أُرَاهُ قَالَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَبْدٌ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ وَحَقَّ مَوَالِيهِ وَرَجُلٌ أَمَّ قَوْمًا وَهُمْ بِهِ رَاضُونَ وَرَجُلٌ يُنَادِي بِالصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ وَكِيعٍ وَأَبُو الْيَقْظَانِ اسْمُهُ عُثْمَانُ بْنُ قَيْسٍ وَيُقَالُ ابْنُ عُمَيْرٍ وَهُوَ أَشْهَرُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa kishi) misk uyumlari ustida boʻladi — gumonimcha, qiyomat kunida dedilar: Allohning haqqini va xojalarining haqqini ado etgan qul, bir qavmga imom boʻlib, ular undan rozi boʻlgan kishi va har kuni-yu har tunda besh vaqt namozga azon aytadigan kishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni Sufyon as-Savriyning Abul-Yaqzondan (qilgan) hadisidan faqat Vakiʼning hadisi orqali bilamiz. Abul-Yaqzonning ismi Usmon ibn Qaysdir, Ibn Umayr ham deyiladi, bu mashhurroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа киши) миск уюмлари устида бўлади — гумонимча, қиёмат кунида дедилар: Аллоҳнинг ҳаққини ва хожаларининг ҳаққини адо этган қул, бир қавмга имом бўлиб, улар ундан рози бўлган киши ва ҳар куни-ю ҳар тунда беш вақт намозга азон айтадиган киши», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни Суфён ас-Саврийнинг Абул-Яқзондан (қилган) ҳадисидан фақат Вакиънинг ҳадиси орқали биламиз. Абул-Яқзоннинг исми Усмон ибн Қайсдир, Ибн Умайр ҳам дейилади, бу машҳурроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَكُونُ الْمُؤْمِنُ لَعَّانًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يَكُونَ لَعَّانًا " . وَهَذَا الْحَدِيثُ مُفَسِّرٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Moʻmin koʻp laʼnat qiluvchi boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Masʼuddan ham (rivoyat bor). Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar shu isnod bilan Nabiy ﷺdan: «Moʻminga koʻp laʼnat qiluvchi boʻlishi loyiq emas», deb rivoyat qilganlar. Bu hadis (oldingisini) tafsir qiluvchidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мўмин кўп лаънат қилувчи бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуддан ҳам (ривоят бор). Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар шу иснод билан Набий ﷺдан: «Мўминга кўп лаънат қилувчи бўлиши лойиқ эмас», деб ривоят қилганлар. Бу ҳадис (олдингисини) тафсир қилувчидир.