Abu Hurayra Abdurrahmon ibn Saxr ad-Davsiy

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ وَاصِلٍ، قال حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ الأَسَدِيُّ، قال حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دَلْهَمٍ، قال حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ وَالْفَرَائِضَ وَعَلِّمُوا النَّاسَ فَإِنِّي مَقْبُوضٌ ‏".‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ فِيهِ اضْطِرَابٌ وَرَوَى أَبُو أُسَامَةَ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَوْفٍ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ جَابِرٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عَوْفٍ، بِهَذَا بِمَعْنَاهُ ‏.‏ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ الأَسَدِيُّ قَدْ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَغَيْرُهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni va faroizni (meros ilmini) oʻrganinglar hamda odamlarga (uni) oʻrgatinglar, chunki men (bu dunyodan) olinaman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisda iztirob (chalkashlik) bor. Abu Usoma bu hadisni Avfdan, u bir kishidan, u Sulaymon ibn Jobirdan, u Ibn Masʼuddan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Buni bizga Husayn ibn Hurays, unga Abu Usoma, unga Avf shu maʼnoda rivoyat qildi. Muhammad ibn Qosim al-Asadiyni esa Ahmad ibn Hanbal va boshqalar zaif sanaganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни ва фароизни (мерос илмини) ўрганинглар ҳамда одамларга (уни) ўргатинглар, чунки мен (бу дунёдан) олинаман», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисда изтироб (чалкашлик) бор. Абу Усома бу ҳадисни Авфдан, у бир кишидан, у Сулаймон ибн Жобирдан, у Ибн Масъуддан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Буни бизга Ҳусайн ибн Ҳурайс, унга Абу Усома, унга Авф шу маънода ривоят қилди. Муҳаммад ибн Қосим ал-Асадийни эса Аҳмад ибн Ҳанбал ва бошқалар заиф санаганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قال: حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْقَاتِلُ لاَ يَرِثُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ يَصِحُّ وَلاَ يُعْرَفُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَإِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ قَدْ تَرَكَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ مِنْهُمْ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْقَاتِلَ لاَ يَرِثُ كَانَ الْقَتْلُ عَمْدًا أَوْ خَطَأً ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ الْقَتْلُ خَطَأً فَإِنَّهُ يَرِثُ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qotil meros olmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih emas va faqat shu yoʻl bilangina maʼlumdir. Ishoq ibn Abdulloh ibn Abu Farvani baʼzi hadis ahli, jumladan Ahmad ibn Hanbal tark qilganlar. Bu masalada ilm ahli shunga amal qilganlar: qotil meros olmaydi, qatl qasddan boʻladimi yo xatodanmi. Baʼzilari esa: «Qatl xatodan boʻlsa, u meros oladi», deganlar. Bu Molikning soʻzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қотил мерос олмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ эмас ва фақат шу йўл билангина маълумдир. Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Фарвани баъзи ҳадис аҳли, жумладан Аҳмад ибн Ҳанбал тарк қилганлар. Бу масалада илм аҳли шунга амал қилганлар: қотил мерос олмайди, қатл қасддан бўладими ё хатоданми. Баъзилари эса: «Қатл хатодан бўлса, у мерос олади», деганлар. Бу Моликнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قال حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي جَنِينِ امْرَأَةٍ مِنْ بَنِي لَحْيَانَ سَقَطَ مَيِّتًا بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ ثُمَّ إِنَّ الْمَرْأَةَ الَّتِي قُضِيَ عَلَيْهَا بِالْغُرَّةِ تُوُفِّيَتْ فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ مِيرَاثَهَا لِبَنِيهَا وَزَوْجِهَا وَأَنَّ عَقْلَهَا عَلَى عَصَبَتِهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى يُونُسُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَرَوَاهُ مَالِكٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَمَالِكٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Banu Lahyondan boʻlgan bir ayolning oʻlik tushgan homilasi haqida bir qul yo choʻri (toʻlash) bilan hukm qildilar. Soʻng oʻsha gʻurra (toʻlov) hukm qilingan ayol vafot etdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning merosini bolalari va eriga, diyatini esa asabasiga (toʻlash) deb hukm qildilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Yunus az-Zuhriydan, u Said ibn al-Musayyab va Abu Salamadan, ular Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shu tarzda rivoyat qilgan. Molik uni az-Zuhriydan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan rivoyat qilgan. Molik az-Zuhriydan, u Said ibn al-Musayyabdan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib ham rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Бану Лаҳёндан бўлган бир аёлнинг ўлик тушган ҳомиласи ҳақида бир қул ё чўри (тўлаш) билан ҳукм қилдилар. Сўнг ўша ғурра (тўлов) ҳукм қилинган аёл вафот этди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг меросини болалари ва эрига, диятини эса асабасига (тўлаш) деб ҳукм қилдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Юнус аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайяб ва Абу Саламадан, улар Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шу тарзда ривоят қилган. Молик уни аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилган. Молик аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ҳам ривоят қилган.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَهُوَ جَدُّ هَذَا النَّصْرِ حَدَّثَنَا الأَشْعَثُ بْنُ جَابِرٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ وَالْمَرْأَةُ بِطَاعَةِ اللَّهِ سِتِّينَ سَنَةً ثُمَّ يَحْضُرُهُمَا الْمَوْتُ فَيُضَارَّانِ فِي الْوَصِيَّةِ فَتَجِبُ لَهُمَا النَّارُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ عَلَىَّ أَبُو هُرَيْرَةَْ ‏:‏ ‏﴿مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ﴾[An-Niso 12]‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏:‏ ‏﴿ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ﴾[An-Niso 13]‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَنَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الَّذِي رَوَى عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ جَابِرٍ هُوَ جَدُّ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيِّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta erkak yoki ayol oltmish yil Allohga itoatda amal qiladi, soʻng ularga oʻlim hozir boʻladi, shunda ular vasiyatda zarar yetkazadilar va ularga doʻzax vojib boʻladi», dedilar. Soʻng Abu Hurayra menga (oyatni) oʻqib berdi: {Vasiyat qilingan vasiyat yoki qarz adosidan keyin, (vorislarga) zarar yetkazmagan holda. Bu Allohdan boʻlgan vasiyatdir} — ushbu soʻzigacha: {Ana shu buyuk yutuqdir} (Niso 12). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Ashʼas ibn Jobirdan rivoyat qilgan Nasr ibn Aliy — Nasr ibn Aliy al-Jahzamiyning bobosidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта эркак ёки аёл олтмиш йил Аллоҳга итоатда амал қилади, сўнг уларга ўлим ҳозир бўлади, шунда улар васиятда зарар етказадилар ва уларга дўзах вожиб бўлади», дедилар. Сўнг Абу Ҳурайра менга (оятни) ўқиб берди: {Васият қилинган васият ёки қарз адосидан кейин, (ворисларга) зарар етказмаган ҳолда. Бу Аллоҳдан бўлган васиятдир} — ушбу сўзигача: {Ана шу буюк ютуқдир} (Нисо 12). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Ашъас ибн Жобирдан ривоят қилган Наср ибн Алий — Наср ибн Алий ал-Жаҳзамийнинг бобосидир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ الْعَطَّارُ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي فَزَارَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ امْرَأَتِي وَلَدَتْ غُلاَمًا أَسْوَدَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا أَلْوَانُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حُمْرٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ فِيهَا أَوْرَقُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ إِنَّ فِيهَا لَوُرْقًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنَّى أَتَاهَا ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَعَلَّ عِرْقًا نَزَعَهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَذَا لَعَلَّ عِرْقًا نَزَعَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Banu Fazoradan bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli! Xotinim qora oʻgʻil tugʻdi», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Tuyalaring bormi?», dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ularning ranglari qanday?», dedilar. U: «Qizil», dedi. U zot: «Ular orasida kulrang (xira tusli)si bormi?», dedilar. U: «Ha, ular orasida kulrangi bor», dedi. U zot: «Bu unga qayerdan kelgan?», dedilar. U: «Balki biror tomir (nasl-irq) uni shunday tortgandir», dedi. U zot: «Mana buniki ham, balki biror tomir uni shunday tortgandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Бану Фазорадан бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули! Хотиним қора ўғил туғди», деди. Шунда Набий ﷺ: «Туяларинг борми?», дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Уларнинг ранглари қандай?», дедилар. У: «Қизил», деди. У зот: «Улар орасида кулранг (хира тусли)си борми?», дедилар. У: «Ҳа, улар орасида кулранги бор», деди. У зот: «Бу унга қаердан келган?», дедилар. У: «Балки бирор томир (насл-ирқ) уни шундай тортгандир», деди. У зот: «Мана буники ҳам, балки бирор томир уни шундай тортгандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مَعْشَرٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَهَادَوْا فَإِنَّ الْهَدِيَّةَ تُذْهِبُ وَحَرَ الصَّدْرِ وَلاَ تَحْقِرَنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا وَلَوْ شِقَّ فِرْسِنِ شَاةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَأَبُو مَعْشَرٍ اسْمُهُ نَجِيحٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Bir-biringizga hadya bering, chunki hadya koʻngildagi kekni (adovatni) ketkazadi. Bir qoʻshni ayol oʻz qoʻshnisi (bergan narsa)ni — agar u qoʻyning bir boʻlak tuyogʻi boʻlsa ham — kamsitib, mensimay qoʻymasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir. Abu Maʼsharning ismi Najih boʻlib, Banu Hoshimning ozod qilingan qulidir. Baʼzi ilm ahli uning yodlash (qobiliyati) tomonidan unga (taʼn) gapirganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бир-бирингизга ҳадя беринг, чунки ҳадя кўнгилдаги кекни (адоватни) кетказади. Бир қўшни аёл ўз қўшниси (берган нарса)ни — агар у қўйнинг бир бўлак туёғи бўлса ҳам — камситиб, менсимай қўймасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир. Абу Маъшарнинг исми Нажиҳ бўлиб, Бану Ҳошимнинг озод қилинган қулидир. Баъзи илм аҳли унинг ёдлаш (қобилияти) томонидан унга (таън) гапирганлар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا صَالِحٌ الْمُرِّيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نَتَنَازَعُ فِي الْقَدَرِ فَغَضِبَ حَتَّى احْمَرَّ وَجْهُهُ حَتَّى كَأَنَّمَا فُقِئَ فِي وَجْنَتَيْهِ الرُّمَّانُ فَقَالَ ‏"‏ أَبِهَذَا أُمِرْتُمْ أَمْ بِهَذَا أُرْسِلْتُ إِلَيْكُمْ إِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حِينَ تَنَازَعُوا فِي هَذَا الأَمْرِ عَزَمْتُ عَلَيْكُمْ أَلاَّ تَتَنَازَعُوا فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ صَالِحٍ الْمُرِّيِّ ‏.‏ وَصَالِحٌ الْمُرِّيُّ لَهُ غَرَائِبُ يَنْفَرِدُ بِهَا لاَ يُتَابَعُ عَلَيْهَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Biz taqdir haqida bahslashayotgan paytimizda Rasululloh ﷺ huzurimizga chiqdilar. U zot shu qadar gʻazablandilarki, hatto yuzlari qizarib ketdi, goʻyo yonoqlarida anor donalari yorilib chiqqandek edi. Soʻng u zot: «Sizlarga shu buyurilganmidi yoki men sizlarga shu narsa bilan yuborilganmidim?! Sizlardan oldingilar faqat shu ish haqida bahslashganlari uchun halok boʻlganlar. Men sizlarga buni bahs mavzu qilmasligingizni qatʼiy buyuraman», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Oisha va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilan, Solih al-Murriyning hadisidan bilamiz. Solih al-Murriyning oʻzigagina xos boʻlgan, boshqalar mutobaat qilmagan gʻarib (rivoyat)lari bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Биз тақдир ҳақида баҳслашаётган пайтимизда Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримизга чиқдилар. У зот шу қадар ғазабландиларки, ҳатто юзлари қизариб кетди, гўё ёноқларида анор доналари ёрилиб чиққандек эди. Сўнг у зот: «Сизларга шу буюрилганмиди ёки мен сизларга шу нарса билан юборилганмидим?! Сизлардан олдингилар фақат шу иш ҳақида баҳслашганлари учун ҳалок бўлганлар. Мен сизларга буни баҳс мавзу қилмаслигингизни қатъий буюраман», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Оиша ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан, Солиҳ ал-Муррийнинг ҳадисидан биламиз. Солиҳ ал-Муррийнинг ўзигагина хос бўлган, бошқалар мутобаат қилмаган ғариб (ривоят)лари бор.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى فَقَالَ مُوسَى يَا آدَمُ أَنْتَ الَّذِي خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ أَغْوَيْتَ النَّاسَ وَأَخْرَجْتَهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ آدَمُ وَأَنْتَ مُوسَى الَّذِي اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِكَلاَمِهِ أَتَلُومُنِي عَلَى عَمَلٍ عَمِلْتُهُ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ قَالَ فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَجُنْدَبٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنِ الأَعْمَشِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ الأَعْمَشِ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Odam bilan Muso bahslashdilar. Muso: ‹Ey Odam, sen Alloh Oʻz qoʻli bilan yaratgan va unga Oʻz ruhidan puflagan zotsan. Sen odamlarni adashtirding va ularni jannatdan chiqarib yubording›, dedi. Shunda Odam: ‹Sen esa Alloh Oʻz kalomi bilan tanlab olgan M-usosan. Alloh osmonlar va yerni yaratishidan oldin men uchun yozib qoʻygan bir ishim uchun meni malomat qilyapsanmi?› dedi. Demak, Odam Musodan dalilda ustun keldi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar va Jundabdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis shu yoʻldan, Sulaymon at-Taymiyning Aʼmashdan (rivoyati) sifatida hasan sahih gʻaribdir. Aʼmashning baʼzi shogirdlari uni Aʼmashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilganlar. Baʼzilari esa Aʼmashdan, u Abu Solihdan, u Abu Saiddan, u Nabiy ﷺdan deb (rivoyat qilgan). Bu hadis Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Одам билан Мусо баҳслашдилар. Мусо: ‹Эй Одам, сен Аллоҳ Ўз қўли билан яратган ва унга Ўз руҳидан пуфлаган зотсан. Сен одамларни адаштирдинг ва уларни жаннатдан чиқариб юбординг›, деди. Шунда Одам: ‹Сен эса Аллоҳ Ўз каломи билан танлаб олган М-усосан. Аллоҳ осмонлар ва ерни яратишидан олдин мен учун ёзиб қўйган бир ишим учун мени маломат қиляпсанми?› деди. Демак, Одам Мусодан далилда устун келди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар ва Жундабдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис шу йўлдан, Сулаймон ат-Таймийнинг Аъмашдан (ривояти) сифатида ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Аъмашнинг баъзи шогирдлари уни Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилганлар. Баъзилари эса Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Саиддан, у Набий ﷺдан деб (ривоят қилган). Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْقُطَعِيُّ الْبَصْرِيُّ، قال: حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رَبِيعَةَ الْبُنَانِيُّ، قال: حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ مَوْلُودٍ يُولَدُ عَلَى الْمِلَّةِ فَأَبَوَاهُ يُهَوِّدَانِهِ أَوْ يُنَصِّرَانِهِ أَوْ يُشَرِّكَانِهِ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَنْ هَلَكَ قَبْلَ ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ وَقَالَ ‏"‏ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ وَغَيْرُهُ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ سَرِيعٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Har bir tugʻilgan bola (toza) din ustida tugʻiladi, soʻng ota-onasi uni yahudiy yoki nasroniy yoki mushrik qilib qoʻyadi», dedilar. «Ey Rasululloh, undan oldin (yaʼni bolaligida) halok boʻlganlar-chi?» deyildi. U zot: «Ular nima ish qiluvchi boʻlishlarini Alloh yaxshiroq biladi», dedilar. Boshqa bir rivoyat — Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan — shunga oʻxshash maʼnoda boʻlib, unda: «fitrat ustida tugʻiladi», deyilgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Shuʼba va boshqalar Aʼmashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shu maʼnoda rivoyat qilganlar. Bu bobda Asvad ibn Sariʼdan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир туғилган бола (тоза) дин устида туғилади, сўнг ота-онаси уни яҳудий ёки насроний ёки мушрик қилиб қўяди», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, ундан олдин (яъни болалигида) ҳалок бўлганлар-чи?» дейилди. У зот: «Улар нима иш қилувчи бўлишларини Аллоҳ яхшироқ билади», дедилар. Бошқа бир ривоят — Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан — шунга ўхшаш маънода бўлиб, унда: «фитрат устида туғилади», дейилган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Шуъба ва бошқалар Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шу маънода ривоят қилганлар. Бу бобда Асвад ибн Сариъдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ زِيَادِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْمَخْزُومِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ مُشْرِكُو قُرَيْشٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخَاصِمُونَ فِي الْقَدَرِ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏:‏ ‏﴿يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ﴾[Al-Qamar 48]‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Quraysh mushriklari Rasululloh ﷺning huzurlariga taqdir borasida tortishish uchun kelishdi. Shunda bu oyat nozil boʻldi: {Oʻsha kuni ular yuztuban doʻzaxga sudraladilar. (Ularga:) ‹Saqar (doʻzax) tegishini totib koʻringlar!› (deyiladi). Albatta Biz har bir narsani (oʻlchovli) taqdir bilan yaratdik} (Qamar 48-49). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Қурайш мушриклари Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига тақдир борасида тортишиш учун келишди. Шунда бу оят нозил бўлди: {Ўша куни улар юзтубан дўзахга судраладилар. (Уларга:) ‹Сақар (дўзах) тегишини тотиб кўринглар!› (дейилади). Албатта Биз ҳар бир нарсани (ўлчовли) тақдир билан яратдик} (Қамар 48-49). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ الْعَطَّارُ الْهَاشِمِيُّ، حَدَّثَنَا مَحْبُوبُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَشَارَ عَلَى أَخِيهِ بِحَدِيدَةٍ لَعَنَتْهُ الْمَلاَئِكَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ‏.‏ وَرَوَاهُ أَيُّوبُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ وَإِنْ كَانَ أَخَاهُ لأَبِيهِ وَأُمِّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَأَخْبَرَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ بِهَذَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim birodariga temir (qurol) bilan ishora qilsa, farishtalar uni laʼnatlaydilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Bakra, Oisha va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir, Xolid al-Hazzo hadisi sifatida gʻarib hisoblanadi. Uni Ayyub Muhammad ibn Siyrindan, u Abu Hurayradan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, lekin uni marfuʼ qilmagan va unda: «Garchi u ota-bir, ona-bir birodari boʻlsa ham», deb ziyoda qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким биродарига темир (қурол) билан ишора қилса, фаришталар уни лаънатлайдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Бакра, Оиша ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир, Холид ал-Ҳаззо ҳадиси сифатида ғариб ҳисобланади. Уни Айюб Муҳаммад ибн Сийриндан, у Абу Ҳурайрадан шунга ўхшаш ривоят қилган, лекин уни марфуъ қилмаган ва унда: «Гарчи у ота-бир, она-бир биродари бўлса ҳам», деб зиёда қилган.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا مَعْدِيُّ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فَهُوَ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ فَلاَ يُتْبِعَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنْ ذِمَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ جُنْدَبٍ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bomdod namozini oʻqisa, u Allohning zimmasi (himoyasi)dadir. Bas, Alloh oʻz zimmasidan biron narsa uchun sizlardan hisob soʻramasin (yaʼni Allohning zimmasiga xiyonat qilmanglar)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Jundab va Ibn Umardan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким бомдод намозини ўқиса, у Аллоҳнинг зиммаси (ҳимояси)дадир. Бас, Аллоҳ ўз зиммасидан бирон нарса учун сизлардан ҳисоб сўрамасин (яъни Аллоҳнинг зиммасига хиёнат қилманглар)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Жундаб ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَادِرُوا بِالأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ أَحَدُهُمْ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنَ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qorongʻu tunning boʻlaklaridek (kelguvchi) fitnalardan (avval) amallar qilishga shoshilinglar. Kishi ertalab moʻmin boʻlib, kechqurun kofir boʻlib qoladi; kechqurun moʻmin boʻlib, ertalab kofir boʻlib qoladi. Ulardan biri dinini dunyoning arzimas mato (nafs)iga sotadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қоронғу туннинг бўлакларидек (келгувчи) фитналардан (аввал) амаллар қилишга шошилинглар. Киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади; кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади. Улардан бири динини дунёнинг арзимас мато (нафс)ига сотади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَقِيءُ الأَرْضُ أَفْلاَذَ كَبِدِهَا أَمْثَالَ الأُسْطُوَانِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ قَالَ فَيَجِيءُ السَّارِقُ فَيَقُولُ فِي مِثْلِ هَذَا قُطِعَتْ يَدِي وَيَجِيءُ الْقَاتِلُ فَيَقُولُ فِي هَذَا قَتَلْتُ وَيَجِيءُ الْقَاطِعُ فَيَقُولُ فِي هَذَا قَطَعْتُ رَحِمِي ثُمَّ يَدَعُونَهُ فَلاَ يَأْخُذُونَ مِنْهُ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yer oʻz jigarining parchalarini — ustun kabi oltin va kumushni qusib chiqaradi. Shunda oʻgʻri kelib: ‹Mana shu uchun qoʻlim kesilganmidi?› deydi. Qotil kelib: ‹Mana shu uchun odam oʻldirganmidim?› deydi. Qarindoshlik rishtasini uzgan kelib: ‹Mana shu uchun qarindoshligimni uzganmidim?› deydi. Soʻng ular uni tashlab ketadilar va undan hech narsa olmaydilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldangina bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ер ўз жигарининг парчаларини — устун каби олтин ва кумушни қусиб чиқаради. Шунда ўғри келиб: ‹Мана шу учун қўлим кесилганмиди?› дейди. Қотил келиб: ‹Мана шу учун одам ўлдирганмидим?› дейди. Қариндошлик риштасини узган келиб: ‹Мана шу учун қариндошлигимни узганмидим?› дейди. Сўнг улар уни ташлаб кетадилар ва ундан ҳеч нарса олмайдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ، عَنِ الْمُسْتَلِمِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ رُمَيْحٍ الْجُذَامِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اتُّخِذَ الْفَىْءُ دُوَلاً وَالأَمَانَةُ مَغْنَمًا وَالزَّكَاةُ مَغْرَمًا وَتُعُلِّمَ لِغَيْرِ الدِّينِ وَأَطَاعَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ وَعَقَّ أُمَّهُ وَأَدْنَى صَدِيقَهُ وَأَقْصَى أَبَاهُ وَظَهَرَتِ الأَصْوَاتُ فِي الْمَسَاجِدِ وَسَادَ الْقَبِيلَةَ فَاسِقُهُمْ وَكَانَ زَعِيمُ الْقَوْمِ أَرْذَلَهُمْ وَأُكْرِمَ الرَّجُلُ مَخَافَةَ شَرِّهِ وَظَهَرَتِ الْقَيْنَاتُ وَالْمَعَازِفُ وَشُرِبَتِ الْخُمُورُ وَلَعَنَ آخِرُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَوَّلَهَا فَلْيَرْتَقِبُوا عِنْدَ ذَلِكَ رِيحًا حَمْرَاءَ وَزَلْزَلَةً وَخَسْفًا وَمَسْخًا وَقَذْفًا وَآيَاتٍ تَتَابَعُ كَنِظَامٍ بَالٍ قُطِعَ سِلْكُهُ فَتَتَابَعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Fayʼ (oʻlja) bir necha qoʻl orasida aylanadigan, omonat oʻlja, zakot jarima deb bilingan, ilm din uchun boshqa narsa uchun oʻrganilgan, kishi xotiniga itoat etib, onasiga oq boʻlgan, doʻstini yaqin tutib, otasini uzoqlashtirgan, masjidlarda ovozlar zohir boʻlgan, qabilaga ularning fosiqi boshliq boʻlgan, qavmning boshligʻi eng razili boʻlgan, kishiga sharridan qoʻrqib hurmat koʻrsatilgan, qoʻshiqchi cholgʻuchilar va cholgʻular paydo boʻlgan, maylar ichilgan va bu ummatning oxirgilari avvalgilarini laʼnatlagan paytda — ana oʻshanda qizil shamol, zilzila, yerga choʻkish, suratdan aylantirish va (osmondan) tosh otilishini hamda ipi uzilib, donalari ketma-ket toʻkiladigan eski marjon kabi ketma-ket keladigan (boshqa) alomatlarni kutsinlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Alidan ham rivoyat bor. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldangina bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Файъ (ўлжа) бир неча қўл орасида айланадиган, омонат ўлжа, закот жарима деб билинган, илм дин учун бошқа нарса учун ўрганилган, киши хотинига итоат этиб, онасига оқ бўлган, дўстини яқин тутиб, отасини узоқлаштирган, масжидларда овозлар зоҳир бўлган, қабилага уларнинг фосиқи бошлиқ бўлган, қавмнинг бошлиғи энг разили бўлган, кишига шарридан қўрқиб ҳурмат кўрсатилган, қўшиқчи чолғучилар ва чолғулар пайдо бўлган, майлар ичилган ва бу умматнинг охиргилари аввалгиларини лаънатлаган пайтда — ана ўшанда қизил шамол, зилзила, ерга чўкиш, суратдан айлантириш ва (осмондан) тош отилишини ҳамда ипи узилиб, доналари кетма-кет тўкиладиган эски маржон каби кетма-кет келадиган (бошқа) аломатларни кутсинлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Алидан ҳам ривоят бор. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا نِعَالُهُمُ الشَّعَرُ وَلاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَمْرِو بْنِ تَغْلِبَ وَمُعَاوِيَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Toki kavushlari junli boʻlgan bir qavm bilan jang qilmagʻuningizcha Qiyomat qoyim boʻlmaydi. Va toki yuzlari teri qoplangan qalqonlarga oʻxshagan bir qavm bilan jang qilmagʻuningizcha Qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Bakr Siddiq, Burayda, Abu Said, Amr ibn Tagʻlib va Muoviyadan ham (rivoyatlar bor). Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Токи кавушлари жунли бўлган бир қавм билан жанг қилмағунингизча Қиёмат қойим бўлмайди. Ва токи юзлари тери қопланган қалқонларга ўхшаган бир қавм билан жанг қилмағунингизча Қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Бакр Сиддиқ, Бурайда, Абу Саид, Амр ибн Тағлиб ва Муовиядан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا هَلَكَ كِسْرَى فَلاَ كِسْرَى بَعْدَهُ وَإِذَا هَلَكَ قَيْصَرُ فَلاَ قَيْصَرَ بَعْدَهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتُنْفَقَنَّ كُنُوزُهُمَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kisro halok boʻlsa, undan keyin Kisro boʻlmaydi. Qaysar halok boʻlsa, undan keyin Qaysar boʻlmaydi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, ularning xazinalari Alloh yoʻlida sarflanadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кисро ҳалок бўлса, ундан кейин Кисро бўлмайди. Қайсар ҳалок бўлса, ундан кейин Қайсар бўлмайди. Жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, уларнинг хазиналари Аллоҳ йўлида сарфланади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَنْبَعِثَ دَجَّالُونَ كَذَّابُونَ قَرِيبٌ مِنْ ثَلاَثِينَ كُلُّهُمْ يَزْعُمُ أَنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toki yolgʻonchi dajjollar — har biri oʻzini Allohning Rasuli deb daʼvo qiladigan, oʻttizga yaqin (kimsa) chiqmagʻunicha Qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Jobir ibn Samura va Ibn Umardan ham (rivoyatlar bor). Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Токи ёлғончи дажжоллар — ҳар бири ўзини Аллоҳнинг Расули деб даъво қиладиган, ўттизга яқин (кимса) чиқмағунича Қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Жобир ибн Самура ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَذْهَبُ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ حَتَّى يَمْلِكَ رَجُلٌ مِنَ الْمَوَالِي يُقَالُ لَهُ جَهْجَاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mavolidan Jahjoh deb ataladigan bir kishi hukmronlik qilmaguncha, kecha va kunduz oʻtib ketmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маволидан Жаҳжоҳ деб аталадиган бир киши ҳукмронлик қилмагунча, кеча ва кундуз ўтиб кетмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَيُوشِكَنَّ أَنْ يَنْزِلَ فِيكُمُ ابْنُ مَرْيَمَ حَكَمًا مُقْسِطًا فَيَكْسِرَ الصَّلِيبَ وَيَقْتُلَ الْخِنْزِيرَ وَيَضَعَ الْجِزْيَةَ وَيَفِيضَ الْمَالُ حَتَّى لاَ يَقْبَلَهُ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, sizlarning oranglaringizga Ibn Maryam adolatli hukmdor boʻlib tushishi yaqindir. U salibni sindiradi, choʻchqani oʻldiradi, jizyani bekor qiladi va mol shu qadar koʻpayib ketadiki, uni hech kim qabul qilmaydigan boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизларнинг орангларингизга Ибн Марям адолатли ҳукмдор бўлиб тушиши яқиндир. У салибни синдиради, чўчқани ўлдиради, жизяни бекор қилади ва мол шу қадар кўпайиб кетадики, уни ҳеч ким қабул қилмайдиган бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الإِيمَانُ يَمَانٍ وَالْكُفْرُ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ وَالسَّكِينَةُ لأَهْلِ الْغَنَمِ وَالْفَخْرُ وَالرِّيَاءُ فِي الْفَدَّادِينَ أَهْلِ الْخَيْلِ وَأَهْلِ الْوَبَرِ يَأْتِي الْمَسِيحُ إِذَا جَاءَ دُبُرَ أُحُدٍ صَرَفَتِ الْمَلاَئِكَةُ وَجْهَهُ قِبَلَ الشَّامِ وَهُنَالِكَ يَهْلِكُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Iymon yamanlikdir, kufr esa mashriq tomonidandir. Vazminlik qoʻy egalarida, faxr-u riyo esa ot va tuya egalari boʻlmish baqirib-chaqiruvchi (kibrli) kishilardadir. Masih (yaʼni Dajjol) kelganida, Uhudning orqasiga yetib borgach, farishtalar uning yuzini Shom tomonga buradilar, oʻsha yerda u halok boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Иймон яманликдир, куфр эса машриқ томонидандир. Вазминлик қўй эгаларида, фахр-у риё эса от ва туя эгалари бўлмиш бақириб-чақирувчи (кибрли) кишилардадир. Масиҳ (яъни Дажжол) келганида, Уҳуднинг орқасига етиб боргач, фаришталар унинг юзини Шом томонга бурадилар, ўша ерда у ҳалок бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَفَ عَلَى أُنَاسٍ جُلُوسٍ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِكُمْ مِنْ شَرِّكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَسَكَتُوا فَقَالَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَقَالَ رَجُلٌ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنَا بِخَيْرِنَا مِنْ شَرِّنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ خَيْرُكُمْ مَنْ يُرْجَى خَيْرُهُ وَيُؤْمَنُ شَرُّهُ وَشَرُّكُمْ مَنْ لاَ يُرْجَى خَيْرُهُ وَلاَ يُؤْمَنُ شَرُّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻtirgan bir necha kishining oldida toʻxtab: «Sizlarga eng yaxshingizni va eng yomoningizni xabar bermayinmi?» dedilar. Ular jim turdilar. U zot buni uch marta aytdilar. Shunda bir kishi: «Ha, ey Rasululloh, bizga eng yaxshimizni va eng yomonimizni xabar bering», dedi. U zot: «Eng yaxshingiz yaxshiligidan umid qilinadigan va yomonligidan emin boʻlinadigan kishidir; eng yomoningiz esa yaxshiligidan umid qilinmaydigan va yomonligidan emin boʻlinmaydigan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўтирган бир неча кишининг олдида тўхтаб: «Сизларга энг яхшингизни ва энг ёмонингизни хабар бермайинми?» дедилар. Улар жим турдилар. У зот буни уч марта айтдилар. Шунда бир киши: «Ҳа, эй Расулуллоҳ, бизга энг яхшимизни ва энг ёмонимизни хабар беринг», деди. У зот: «Энг яхшингиз яхшилигидан умид қилинадиган ва ёмонлигидан эмин бўлинадиган кишидир; энг ёмонингиз эса яхшилигидан умид қилинмайдиган ва ёмонлигидан эмин бўлинмайдиган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الأَشْقَرُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَهَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، قَالاَ حَدَّثَنَا صَالِحٌ الْمُرِّيُّ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا كَانَ أُمَرَاؤُكُمْ خِيَارَكُمْ وَأَغْنِيَاؤُكُمْ سُمَحَاءَكُمْ وَأُمُورُكُمْ شُورَى بَيْنَكُمْ فَظَهْرُ الأَرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ بَطْنِهَا وَإِذَا كَانَ أُمَرَاؤُكُمْ شِرَارَكُمْ وَأَغْنِيَاؤُكُمْ بُخَلاَءَكُمْ وَأُمُورُكُمْ إِلَى نِسَائِكُمْ فَبَطْنُ الأَرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ ظَهْرِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ صَالِحٍ الْمُرِّيِّ ‏.‏ وَصَالِحٌ الْمُرِّيُّ فِي حَدِيثِهِ غَرَائِبُ يَنْفَرِدُ بِهَا لاَ يُتَابَعُ عَلَيْهَا وَهُوَ رَجُلٌ صَالِحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amirlaringiz eng yaxshilaringiz, boylaringiz eng saxiylaringiz va ishlaringiz oʻrtangizda maslahat bilan (hal qilinadigan) boʻlsa, yerning usti sizlar uchun uning ichidan yaxshiroqdir. Amirlaringiz eng yomonlaringiz, boylaringiz eng baxillaringiz va ishlaringiz ayollaringizga (topshirilgan) boʻlsa, yerning ichi sizlar uchun uning ustidan yaxshiroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Solih al-Murriyning hadisidan bilamiz. Solih al-Murriyning hadisida oʻzi yolgʻiz rivoyat qiladigan, unga (boshqa rivoyatlar) mutobaat qilmaydigan gʻaroyibliklar bor; oʻzi esa solih kishidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амирларингиз энг яхшиларингиз, бойларингиз энг сахийларингиз ва ишларингиз ўртангизда маслаҳат билан (ҳал қилинадиган) бўлса, ернинг усти сизлар учун унинг ичидан яхшироқдир. Амирларингиз энг ёмонларингиз, бойларингиз энг бахилларингиз ва ишларингиз аёлларингизга (топширилган) бўлса, ернинг ичи сизлар учун унинг устидан яхшироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Солиҳ ал-Муррийнинг ҳадисидан биламиз. Солиҳ ал-Муррийнинг ҳадисида ўзи ёлғиз ривоят қиладиган, унга (бошқа ривоятлар) мутобаат қилмайдиган ғаройибликлар бор; ўзи эса солиҳ кишидир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجُوزَجَانِيُّ، حَدَّثَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ فِي زَمَانٍ مَنْ تَرَكَ مِنْكُمْ عُشْرَ مَا أُمِرَ بِهِ هَلَكَ ثُمَّ يَأْتِي زَمَانٌ مَنْ عَمِلَ مِنْهُمْ بِعُشْرِ مَا أُمِرَ بِهِ نَجَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ نُعَيْمِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَأَبِي سَعِيدٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, sizlar shunday zamondasizki, sizlardan kim buyurilgan narsaning oʻndan birini tark etsa, halok boʻladi. Soʻng shunday zamon keladiki, ulardan kim buyurilgan narsaning oʻndan biriga amal qilsa, najot topadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Nuaym ibn Hammodning Sufyon ibn Uyaynadan qilgan hadisidan bilamiz. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Zar va Abu Saiddan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, сизлар шундай замондасизки, сизлардан ким буюрилган нарсанинг ўндан бирини тарк этса, ҳалок бўлади. Сўнг шундай замон келадики, улардан ким буюрилган нарсанинг ўндан бирига амал қилса, нажот топади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Нуайм ибн Ҳаммоднинг Суфён ибн Уяйнадан қилган ҳадисидан биламиз. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Зар ва Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَخْرُجُ مِنْ خُرَاسَانَ رَايَاتٌ سُودٌ لاَ يَرُدُّهَا شَيْءٌ حَتَّى تُنْصَبَ بِإِيلِيَاءَ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xurosondan qora bayroqlar chiqadi, ularni hech narsa qaytara olmaydi, toki Iyliyoda (Baytul-Maqdisda) tiklangunicha», dedilar. Bu hadis gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хуросондан қора байроқлар чиқади, уларни ҳеч нарса қайтара олмайди, токи Ийлиёда (Байтул-Мақдисда) тиклангунича», дедилар. Бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اقْتَرَبَ الزَّمَانُ لَمْ تَكَدْ رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ تَكْذِبُ وَأَصْدَقُهُمْ رُؤْيَا أَصْدَقُهُمْ حَدِيثًا وَرُؤْيَا الْمُسْلِمِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ وَالرُّؤْيَا ثَلاَثٌ فَالرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ بُشْرَى مِنَ اللَّهِ وَالرُّؤْيَا مِنْ تَحْزِينِ الشَّيْطَانِ وَالرُّؤْيَا مِمَّا يُحَدِّثُ بِهَا الرَّجُلُ نَفْسَهُ فَإِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ مَا يَكْرَهُ فَلْيَقُمْ وَلْيَتْفُلْ وَلاَ يُحَدِّثْ بِهَا النَّاسَ قَالَ وَأُحِبُّ الْقَيْدَ فِي النَّوْمِ وَأَكْرَهُ الْغُلَّ الْقَيْدُ ثَبَاتٌ فِي الدِّينِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zamon yaqinlashganda moʻminning tushi deyarli yolgʻon chiqmaydi. Ularning tushi eng rost boʻlgani — gapi eng rost boʻlganidir. Musulmonning tushi paygʻambarlikning qirq oltidan bir boʻlagidir. Tush uch xil boʻladi: solih tush — Allohdan boshorat, tush — shayton tomonidan gʻam solish, va tush — kishining oʻz koʻngliga kelgan narsasidir. Biringiz oʻzi yomon koʻradigan (tush) koʻrsa, oʻrnidan turib (chap tomoniga) tuflasin va uni odamlarga aytmasin», dedilar. (Rasululloh ﷺ): «Men uyquda kishanni yaxshi koʻraman, boʻyinturuqni esa yomon koʻraman. Kishan — dinda sobitlikdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Замон яқинлашганда мўминнинг туши деярли ёлғон чиқмайди. Уларнинг туши энг рост бўлгани — гапи энг рост бўлганидир. Мусулмоннинг туши пайғамбарликнинг қирқ олтидан бир бўлагидир. Туш уч хил бўлади: солиҳ туш — Аллоҳдан бошорат, туш — шайтон томонидан ғам солиш, ва туш — кишининг ўз кўнглига келган нарсасидир. Бирингиз ўзи ёмон кўрадиган (туш) кўрса, ўрнидан туриб (чап томонига) туфласин ва уни одамларга айтмасин», дедилар. (Расулуллоҳ ﷺ): «Мен уйқуда кишанни яхши кўраман, бўйинтуруқни эса ёмон кўраман. Кишан — динда собитликдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدِ اللَّهِ السَّلِيمِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الرُّؤْيَا ثَلاَثٌ فَرُؤْيَا حَقٌّ وَرُؤْيَا يُحَدِّثُ بِهَا الرَّجُلُ نَفْسَهُ وَرُؤْيَا تَحْزِينٌ مِنَ الشَّيْطَانِ فَمَنْ رَأَى مَا يَكْرَهُ فَلْيَقُمْ فَلْيُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ يَقُولُ ‏"‏ يُعْجِبُنِي الْقَيْدُ وَأَكْرَهُ الْغُلَّ الْقَيْدُ ثَبَاتٌ فِي الدِّينِ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ رَآنِي فَإِنِّي أَنَا هُوَ فَإِنَّهُ لَيْسَ لِلشَّيْطَانِ أَنْ يَتَمَثَّلَ بِي ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُقَصُّ الرُّؤْيَا إِلاَّ عَلَى عَالِمٍ أَوْ نَاصِحٍ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبِي بَكْرَةَ وَأُمِّ الْعَلاَءِ وَابْنِ عُمَرَ وَعَائِشَةَ وَأَبِي مُوسَى وَجَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tush uch xildir: rost tush, kishining oʻz koʻngliga kelgan tush va shayton tomonidan gʻam soladigan tush. Kim oʻzi yomon koʻrgan narsani koʻrsa, oʻrnidan turib namoz oʻqisin», dedilar. Va u zot: «Men kishanni yoqtiraman, boʻyinturuqni esa yomon koʻraman. Kishan — dinda sobitlikdir», derdilar. Yana: «Kim meni (tushda) koʻrsa, demak u — menman, chunki shayton mening qiyofamga kira olmaydi», derdilar. Yana: «Tush faqat olim yoki nasihatgoʻy kishigagina aytiladi», derdilar. Bu bobda Anas, Abu Bakra, Umm al-Alo, Ibn Umar, Oisha, Abu Muso, Jobir, Abu Said, Ibn Abbos va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Туш уч хилдир: рост туш, кишининг ўз кўнглига келган туш ва шайтон томонидан ғам соладиган туш. Ким ўзи ёмон кўрган нарсани кўрса, ўрнидан туриб намоз ўқисин», дедилар. Ва у зот: «Мен кишанни ёқтираман, бўйинтуруқни эса ёмон кўраман. Кишан — динда собитликдир», дердилар. Яна: «Ким мени (тушда) кўрса, демак у — менман, чунки шайтон менинг қиёфамга кира олмайди», дердилар. Яна: «Туш фақат олим ёки насиҳатгўй кишигагина айтилади», дердилар. Бу бобда Анас, Абу Бакра, Умм ал-Ало, Ибн Умар, Оиша, Абу Мусо, Жобир, Абу Саид, Ибн Аббос ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فِي آخِرِ الزَّمَانِ لاَ تَكَادُ رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ تَكْذِبُ وَأَصْدَقُهُمْ رُؤْيَا أَصْدَقُهُمْ حَدِيثًا وَالرُّؤْيَا ثَلاَثٌ الْحَسَنَةُ بُشْرَى مِنَ اللَّهِ وَالرُّؤْيَا يُحَدِّثُ الرَّجُلُ بِهَا نَفْسَهُ وَالرُّؤْيَا تَحْزِينٌ مِنَ الشَّيْطَانِ فَإِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ رُؤْيَا يَكْرَهُهَا فَلاَ يُحَدِّثْ بِهَا أَحَدًا وَلْيَقُمْ فَلْيُصَلِّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ‏"‏ يُعْجِبُنِي الْقَيْدُ وَأَكْرَهُ الْغُلَّ الْقَيْدُ ثَبَاتٌ فِي الدِّينِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رُؤْيَا الْمُؤْمِنِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَيُّوبَ مَرْفُوعًا وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ وَوَقَفَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Oxirzamonda moʻminning tushi qariyb yolgʻon boʻlmaydi. Ularning tushi eng rost boʻlgani, soʻzi eng rost boʻlganidir. Tush uch xildir: yaxshi tush — Allohdan boʻlgan xushxabar, kishi oʻz koʻngli bilan oʻylab koʻradigan tush va shayton tomonidan boʻlgan gʻam-tashvish solinadigan tush. Sizlardan biringiz oʻzi yoqtirmagan tushni koʻrsa, uni hech kimga aytmasin, balki turib namoz oʻqisin», dedilar. Abu Hurayra aytdi: «Men kishan(ni koʻrish)ni yoqtiraman, boʻyinturuq(ni koʻrish)ni esa yoqtirmayman. Kishan dinda sobitlikdir». Paygʻambar ﷺ: «Moʻminning tushi nubuvvatning qirq oltidan bir boʻlagidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Abdulvahhob as-Saqafiy bu hadisni Ayyubdan marfuʼ holda rivoyat qilgan, Hammod ibn Zayd esa uni Ayyubdan rivoyat qilib, mavquf qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Охирзамонда мўминнинг туши қарийб ёлғон бўлмайди. Уларнинг туши энг рост бўлгани, сўзи энг рост бўлганидир. Туш уч хилдир: яхши туш — Аллоҳдан бўлган хушхабар, киши ўз кўнгли билан ўйлаб кўрадиган туш ва шайтон томонидан бўлган ғам-ташвиш солинадиган туш. Сизлардан бирингиз ўзи ёқтирмаган тушни кўрса, уни ҳеч кимга айтмасин, балки туриб намоз ўқисин», дедилар. Абу Ҳурайра айтди: «Мен кишан(ни кўриш)ни ёқтираман, бўйинтуруқ(ни кўриш)ни эса ёқтирмайман. Кишан динда собитликдир». Пайғамбар ﷺ: «Мўминнинг туши нубувватнинг қирқ олтидан бир бўлагидир», дедилар. Абу Исо айтди: Абдулваҳҳоб ас-Сақафий бу ҳадисни Айюбдан марфуъ ҳолда ривоят қилган, Ҳаммод ибн Зайд эса уни Айюбдан ривоят қилиб, мавқуф қилган.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي طَارِقٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يَأْخُذُ عَنِّي هَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ فَيَعْمَلُ بِهِنَّ أَوْ يُعَلِّمُ مَنْ يَعْمَلُ بِهِنَّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَقُلْتُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَخَذَ بِيَدِي فَعَدَّ خَمْسًا وَقَالَ ‏"‏ اتَّقِ الْمَحَارِمَ تَكُنْ أَعْبَدَ النَّاسِ وَارْضَ بِمَا قَسَمَ اللَّهُ لَكَ تَكُنْ أَغْنَى النَّاسِ وَأَحْسِنْ إِلَى جَارِكَ تَكُنْ مُؤْمِنًا وَأَحِبَّ لِلنَّاسِ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ تَكُنْ مُسْلِمًا وَلاَ تُكْثِرِ الضَّحِكَ فَإِنَّ كَثْرَةَ الضَّحِكِ تُمِيتُ الْقَلْبَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ ‏.‏ وَالْحَسَنُ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ شَيْئًا هَكَذَا رُوِيَ عَنْ أَيُّوبَ وَيُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ وَعَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ قَالُوا لَمْ يَسْمَعِ الْحَسَنُ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَرَوَى أَبُو عُبَيْدَةَ النَّاجِيُّ عَنِ الْحَسَنِ هَذَا الْحَدِيثَ قَوْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan bu kalimalarni kim olib, ularga amal qiladi yoxud ularga amal qiladigan kishiga oʻrgatadi?» dedilar. Abu Hurayra aytdi: «Men, ey Allohning Rasuli!» dedim. Shunda u zot qoʻlimdan ushlab, beshtasini sanadilar va: «Harom (ishlar)dan saqlan — odamlarning eng obidi boʻlasan. Alloh senga taqsim qilgan narsaga rozi boʻl — odamlarning eng boyi boʻlasan. Qoʻshningga yaxshilik qil — moʻmin boʻlasan. Oʻzing uchun yaxshi koʻrgan narsani odamlar uchun ham yaxshi koʻr — musulmon boʻlasan. Koʻp kulma, chunki koʻp kulish qalbni oʻldiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat Jaʼfar ibn Sulaymon hadisi orqaligina bilamiz. Hasan Abu Hurayradan hech narsa eshitmagan. Ayyub, Yunus ibn Ubayd va Ali ibn Zayddan ham shunday rivoyat qilingan boʻlib, ular: «Hasan Abu Hurayradan eshitmagan», deganlar. Abu Ubayda an-Nojiy esa bu hadisni Hasandan uning soʻzi sifatida rivoyat qilgan va unda Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan deb zikr qilmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан бу калималарни ким олиб, уларга амал қилади ёхуд уларга амал қиладиган кишига ўргатади?» дедилар. Абу Ҳурайра айтди: «Мен, эй Аллоҳнинг Расули!» дедим. Шунда у зот қўлимдан ушлаб, бештасини санадилар ва: «Ҳаром (ишлар)дан сақлан — одамларнинг энг обиди бўласан. Аллоҳ сенга тақсим қилган нарсага рози бўл — одамларнинг энг бойи бўласан. Қўшнингга яхшилик қил — мўмин бўласан. Ўзинг учун яхши кўрган нарсани одамлар учун ҳам яхши кўр — мусулмон бўласан. Кўп кулма, чунки кўп кулиш қалбни ўлдиради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Жаъфар ибн Сулаймон ҳадиси орқалигина биламиз. Ҳасан Абу Ҳурайрадан ҳеч нарса эшитмаган. Айюб, Юнус ибн Убайд ва Али ибн Зайддан ҳам шундай ривоят қилинган бўлиб, улар: «Ҳасан Абу Ҳурайрадан эшитмаган», деганлар. Абу Убайда ан-Ножий эса бу ҳадисни Ҳасандан унинг сўзи сифатида ривоят қилган ва унда Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан деб зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ مُحَرَّرِ بْنِ هَارُونَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَادِرُوا بِالأَعْمَالِ سَبْعًا هَلْ تَنْظُرُونَ إِلاَّ فَقْرًا مُنْسِيًا أَوْ غِنًى مُطْغِيًا أَوْ مَرَضًا مُفْسِدًا أَوْ هَرَمًا مُفَنِّدًا أَوْ مَوْتًا مُجْهِزًا أَوِ الدَّجَّالَ فَشَرُّ غَائِبٍ يُنْتَظَرُ أَوِ السَّاعَةَ فَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَرَّرِ بْنِ هَارُونَ وَقَدْ رَوَى بِشْرُ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ مُحَرَّرِ بْنِ هَارُونَ هَذَا ‏.‏ وَقَدْ رَوَى مَعْمَرٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَمَّنْ سَمِعَ سَعِيدًا الْمَقْبُرِيَّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ وَقَالَ تَنْتَظِرُونَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Amallarni (qilishga) yettita (narsadan) oldin shoshiling. Sizlar unutdiruvchi qashshoqlik, yoxud tugʻyonga soluvchi boylik, yoxud (badanni) buzuvchi kasallik, yoxud (aqlni) sustaytiruvchi qarilik, yoxud nogahon kelguvchi oʻlim, yoxud Dajjoldan — bu kutilayotgan eng yomon gʻoyib (balo)dir, yoxud Qiyomatdan — Qiyomat esa eng dahshatli va eng achchiqdir — boshqa narsani kutyapsizlarmi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni al-Aʼrajning Abu Hurayradan rivoyatidan faqat Muharrir ibn Horun hadisi orqaligina bilamiz. Bishr ibn Umar va boshqalar ham buni Muharrir ibn Horundan rivoyat qilishgan. Maʼmar ham bu hadisni Said al-Maqburiydan eshitgan bir kishidan, u Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan va «tantazirun» deb keltirgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Амалларни (қилишга) еттита (нарсадан) олдин шошилинг. Сизлар унутдирувчи қашшоқлик, ёхуд туғёнга солувчи бойлик, ёхуд (баданни) бузувчи касаллик, ёхуд (ақлни) сустайтирувчи қарилик, ёхуд ногаҳон келгувчи ўлим, ёхуд Дажжолдан — бу кутилаётган энг ёмон ғойиб (бало)дир, ёхуд Қиёматдан — Қиёмат эса энг даҳшатли ва энг аччиқдир — бошқа нарсани кутяпсизларми?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни ал-Аъражнинг Абу Ҳурайрадан ривоятидан фақат Муҳаррир ибн Ҳорун ҳадиси орқалигина биламиз. Бишр ибн Умар ва бошқалар ҳам буни Муҳаррир ибн Ҳорундан ривоят қилишган. Маъмар ҳам бу ҳадисни Саид ал-Мақбурийдан эшитган бир кишидан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган ва «тантазирун» деб келтирган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَكْثِرُوا ذِكْرَ هَاذِمِ اللَّذَّاتِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْمَوْتَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Lazzatlarni uzguvchini — yaʼni oʻlimni — koʻp eslanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Saiddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Лаззатларни узгувчини — яъни ўлимни — кўп эсланглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمَسْعُودِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَلِجُ النَّارَ رَجُلٌ بَكَى مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ حَتَّى يَعُودَ اللَّبَنُ فِي الضَّرْعِ وَلاَ يَجْتَمِعُ غُبَارٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدُخَانُ جَهَنَّمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي رَيْحَانَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ هُوَ مَوْلَى آلِ طَلْحَةَ وَهُوَ مَدَنِيٌّ ثِقَةٌ رَوَى عَنْهُ شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohdan qoʻrqib yigʻlagan kishi sut yelinga qaytmaguncha doʻzaxga kirmaydi. Alloh yoʻlidagi (gʻuborli) chang bilan jahannam tutuni bir joyda jam boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Rayhona va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Muhammad ibn Abdurrahmon — Tolha oilasining ozod qilgan qulidir, u madinalik, ishonchli kishidir. Undan Shuʼba va Sufyon as-Savriy rivoyat qilishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан қўрқиб йиғлаган киши сут елинга қайтмагунча дўзахга кирмайди. Аллоҳ йўлидаги (ғуборли) чанг билан жаҳаннам тутуни бир жойда жам бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Райҳона ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Муҳаммад ибн Абдурраҳмон — Толҳа оиласининг озод қилган қулидир, у мадиналик, ишончли кишидир. Ундан Шуъба ва Суфён ас-Саврий ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلاَّسُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar men bilgan narsani bilganingizda edi, oz kulardingiz, koʻp yigʻlardingiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен билган нарсани билганингизда эди, оз кулардингиз, кўп йиғлардингиз», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ لاَ يَرَى بِهَا بَأْسًا يَهْوِي بِهَا سَبْعِينَ خَرِيفًا فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta kishi bir kalimani gapiradiki, unda hech bir zarar koʻrmaydi, (lekin) shu (kalima) sababli doʻzaxda yetmish kuz (chuqurlikka) qulab tushadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта киши бир калимани гапирадики, унда ҳеч бир зарар кўрмайди, (лекин) шу (калима) сабабли дўзахда етмиш куз (чуқурликка) қулаб тушади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ نَصْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَمَاعَةَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ قُرَّةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مِنْ حُسْنِ إِسْلاَمِ الْمَرْءِ تَرْكُهُ مَا لاَ يَعْنِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi islomining goʻzalligidan biri — uning oʻziga taalluqli boʻlmagan narsani tark etishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni Abu Salamaning Abu Hurayradan, uning Paygʻambar ﷺdan (rivoyati) hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши исломининг гўзаллигидан бири — унинг ўзига тааллуқли бўлмаган нарсани тарк этишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни Абу Саламанинг Абу Ҳурайрадан, унинг Пайғамбар ﷺдан (ривояти) ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُكْتِبُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءَ بْنَ قُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ ضَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ الدُّنْيَا مَلْعُونَةٌ مَلْعُونٌ مَا فِيهَا إِلاَّ ذِكْرَ اللَّهِ وَمَا وَالاَهُ وَعَالِمًا أَوْ مُتَعَلِّمًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, dunyo laʼnatlangandir, undagi narsalar ham laʼnatlangandir. Faqat Allohni zikr qilish, Unga yaqinlashtiradigan narsa, olim va ilm oʻrganuvchi bundan mustasno», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, дунё лаънатлангандир, ундаги нарсалар ҳам лаънатлангандир. Фақат Аллоҳни зикр қилиш, Унга яқинлаштирадиган нарса, олим ва илм ўрганувчи бундан мустасно», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَجَنَّةُ الْكَافِرِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyo moʻminning zindoni, kofirning jannatidir», dedilar. Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунё мўминнинг зиндони, кофирнинг жаннатидир», дедилар. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ كَامِلٍ أَبِي الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عُمُرُ أُمَّتِي مِنْ سِتِّينَ سَنَةً إِلَى سَبْعِينَ سَنَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening ummatimning umri oltmish yoshdan yetmish yoshgachadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Solihning Abu Hurayradan qilgan rivoyati boʻyicha hasan gʻaribdir. Bu Abu Hurayradan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг умматимнинг умри олтмиш ёшдан етмиш ёшгачадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Солиҳнинг Абу Ҳурайрадан қилган ривояти бўйича ҳасан ғарибдир. Бу Абу Ҳурайрадан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَلْبُ الشَّيْخِ شَابٌّ عَلَى حُبِّ اثْنَتَيْنِ طُولُ الْحَيَاةِ وَكَثْرَةُ الْمَالِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Cholning qalbi ikki narsani sevishda yosh boʻlib qolaveradi: uzoq umr (koʻrish) va molning koʻp boʻlishi (ni sevishda)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Чолнинг қалби икки нарсани севишда ёш бўлиб қолаверади: узоқ умр (кўриш) ва молнинг кўп бўлиши (ни севишда)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَدْخُلُ الْفُقَرَاءُ الْجَنَّةَ قَبْلَ الأَغْنِيَاءِ بِخَمْسِمِائَةِ عَامٍ نِصْفِ يَوْمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Faqirlar boylardan besh yuz yil — yaʼni yarim kun — oldin jannatga kiradilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақирлар бойлардан беш юз йил — яъни ярим кун — олдин жаннатга кирадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.