حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ : كَيْفَ كَانَتْ صَلاةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَمَضَانَ ؟ فَقَالَتْ : مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ وَلا فِي غَيْرِهِ عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً ، يُصَلِّي أَرْبَعًا ، فَلا تَسَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ ، ثُمَّ يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلا تَسَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ ، ثُمَّ يُصَلِّي ثَلاثًا ، قَالَتْ عَائِشَةُ : فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَنَامُ قَبْلَ أَنْ تُوتِرَ ؟ فَقَالَ : " يَا عَائِشَةُ ، إِنَّ عَيْنَيَّ تَنَامَانِ ، وَلا يَنَامُ قَلْبِي "
Abu Salama ibn Abdurrahmon (Oishadan) rivoyat qiladi: Men Oishadan: «Rasululloh ﷺ ning Ramazon oyidagi namozi qanday edi?» — deb soʻradim. U: «Rasululloh ﷺ Ramazonda yoki boshqa oylarda oʻn bir rakatdan oshirmas edilar; u zot toʻrt rakat oʻqir — ularning goʻzalligi va uzunligini mendan soʻrama — soʻng (yana) toʻrt rakat — ularning goʻzalligi va uzunligini mendan soʻrama — soʻng uch rakat (oʻqir edilar)», — dedi. Oisha yana dedi: «Men: ‹Yo Rasululloh, siz vitr namozini oʻqishdan oldin uxlaysizmi?› — dedim. U zot: ‹Ey Oisha, mening koʻzlarim uxlaydi, lekin qalbim uygʻoq (qoladi)›, — dedilar».Абу Салама ибн Абдурраҳмон (Оишадан) ривоят қилади: Мен Оишадан: «Расулуллоҳ ﷺ нинг Рамазон ойидаги намози қандай эди?» — деб сўрадим. У: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда ёки бошқа ойларда ўн бир ракатдан оширмас эдилар; у зот тўрт ракат ўқир — уларнинг гўзаллиги ва узунлигини мендан сўрама — сўнг (яна) тўрт ракат — уларнинг гўзаллиги ва узунлигини мендан сўрама — сўнг уч ракат (ўқир эдилар)», — деди. Оиша яна деди: «Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз витр намозини ўқишдан олдин ухлайсизми?› — дедим. У зот: ‹Эй Оиша, менинг кўзларим ухлайди, лекин қалбим уйғоқ (қолади)›, — дедилар».
ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، ثنا هُشَيْمٌ ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَقِيقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ تِسْعَ رَكَعَاتٍ فِيهِنَّ الْوِتْرُ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi toʻqqiz rakaat namoz oʻqir edilar, vitr ham ularning ichida edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси тўққиз ракаат намоз ўқир эдилар, витр ҳам уларнинг ичида эди.
ثنا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ الْيَشْكُرِيُّ ، نَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهُوَ الْغُدَانِيُّ الَّذِي يُقَالُ لَهُ الأَشَلُّ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَسَأَلَهَا عَنْ صَلاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَتْ : " كَانَ يُصَلِّي ثَلاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً مِنَ اللَّيْلِ ، ثُمَّ أَنَّهُ صَلَّى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً ، تَرَكَ رَكْعَتَيْنِ ، ثُمَّ قُبِضَ حِينَ قُبِضَ وَهُوَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ بِتِسْعِ رَكَعَاتٍ ، آخِرُ صَلاتِهِ مِنَ اللَّيْلِ الْوِتْرُ ، ثُمَّ رُبَّمَا جَاءَ إِلَى فِرَاشِهِ هَذَا ، فَيَأْتِيهِ بِلالٌ ، فَيُؤْذِنُهُ بِالصَّلاةِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : نَأْخُذُ بِالأَخْبَارِ كُلِّهَا الَّتِي أَخْرَجْنَاهَا فِي كِتَابِ الْكَبِيرُ ، فِي عَدَدِ صَلاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِاللَّيْلِ ، وَاخْتِلافُ الرُّوَاةِ فِي عَدَدِهَا كَاخْتِلافِهِمْ فِي هَذِهِ الأَخْبَارِ الَّتِي ذَكَرْتُهَا فِي هَذَا الْكِتَابِ ، قَدْ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي بَعْضِ اللَّيَالِي أَكْثَرَ مِمَّا يُصَلِّي فِي بَعْضٍ ، فَكُلُّ مَنْ أَخْبَرَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَوْ مِنْ أَزْوَاجِهِ ، أَوْ غَيْرِهِنَّ مِنَ النِّسَاءِ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى مِنَ اللَّيْلِ عَدَدًا مِنَ الصَّلاةِ ، أَوْ صَلَّى بِصِفَةٍ ، فَقَدْ صَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ الصَّلاةِ فِي بَعْضِ اللَّيَالِي ، بِذَلِكَ الْعَدَدِ ، وَبِتِلْكَ الصِّفَةِ ، وَهَذَا الاخْتِلافُ مِنْ جِنْسِ الْمُبَاحِ ، فَجَائِزٌ لِلْمَرْءِ أَنْ يُصَلِّيَ أَيَّ عَدَدٍ أَحَبَّ مِنَ الصَّلاةِ مِمَّا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ صَلاهُنَّ ، وَعَلَى الصِّفَةِ الَّتِي رُوِيَتْ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ صَلاهَا ، لا حَظْرَ عَلَى أَحَدٍ فِي شَيْءٍ مِنْهَا
Masruq (rahimahulloh) Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirib, undan Rasululloh ﷺning namozlari haqida soʻradi. U: «U zot kechasi oʻn uch rakaat oʻqir edilar. Soʻngra oʻn bir rakaat oʻqiydigan boʻlib, ikki rakaatni tark etdilar. Soʻngra vafot etadigan vaqtlarida kechasi toʻqqiz rakaat oʻqir edilar; kechasi oʻqigan namozlarining oxirgisi vitr edi. Soʻng baʼzan mana shu toʻshaklariga kelar, keyin Bilol kelib, u zotni namozga chorlar edi», — dedi. Abu Bakr aytdi: Biz Nabiy ﷺning kechasi oʻqigan namozlari soni haqida «al-Kabir» kitobimizda chiqargan barcha xabarlarni olamiz. Rovilarning uning soni haqidagi ixtilofi shu kitobda zikr qilgan xabarlardagi ixtiloflari kabidir. Nabiy ﷺ baʼzi kechalarda boshqa kechalardagidan koʻproq namoz oʻqir edilar. Bas, Nabiy ﷺning sahobalaridan yoki zavjalaridan yoxud boshqa ayollardan kim Nabiy ﷺ kechasi qandaydir sonda namoz oʻqiganlarini yoki qandaydir sifatda oʻqiganlarini xabar qilgan boʻlsa, demak, Nabiy ﷺ baʼzi kechalarda oʻsha namozni oʻsha sonda va oʻsha sifatda oʻqiganlar. Bu ixtilof mubohlar jinsidandir. Bas, kishiga Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan sonlardan xohlagan sonda va Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan sifatda namoz oʻqishi joizdir; ularning birortasida hech kimga taqiq yoʻq.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ) Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кириб, ундан Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари ҳақида сўради. У: «У зот кечаси ўн уч ракаат ўқир эдилар. Сўнгра ўн бир ракаат ўқийдиган бўлиб, икки ракаатни тарк этдилар. Сўнгра вафот этадиган вақтларида кечаси тўққиз ракаат ўқир эдилар; кечаси ўқиган намозларининг охиргиси витр эди. Сўнг баъзан мана шу тўшакларига келар, кейин Билол келиб, у зотни намозга чорлар эди», — деди. Абу Бакр айтди: Биз Набий ﷺнинг кечаси ўқиган намозлари сони ҳақида «ал-Кабир» китобимизда чиқарган барча хабарларни оламиз. Ровиларнинг унинг сони ҳақидаги ихтилофи шу китобда зикр қилган хабарлардаги ихтилофлари кабидир. Набий ﷺ баъзи кечаларда бошқа кечалардагидан кўпроқ намоз ўқир эдилар. Бас, Набий ﷺнинг саҳобаларидан ёки завжаларидан ёхуд бошқа аёллардан ким Набий ﷺ кечаси қандайдир сонда намоз ўқиганларини ёки қандайдир сифатда ўқиганларини хабар қилган бўлса, демак, Набий ﷺ баъзи кечаларда ўша намозни ўша сонда ва ўша сифатда ўқиганлар. Бу ихтилоф мубоҳлар жинсидандир. Бас, кишига Набий ﷺдан ривоят қилинган сонлардан хоҳлаган сонда ва Набий ﷺдан ривоят қилинган сифатда намоз ўқиши жоиздир; уларнинг бирортасида ҳеч кимга тақиқ йўқ.
ثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، ثنا عِيسَى يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِذَا صَلَّى صَلاةً أَثْبَتَهَا ، وَكَانَ إِذَا نَامَ مِنَ اللَّيْلِ أَوْ مَرِضَ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ رَكْعَةً "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir namozni oʻqisalar, uni doimiy qilib mahkamlar edilar. Kechasi uxlab qolsalar yoki kasal boʻlsalar, kunduzi oʻn ikki rakaat oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир намозни ўқисалар, уни доимий қилиб маҳкамлар эдилар. Кечаси ухлаб қолсалар ёки касал бўлсалар, кундузи ўн икки ракаат ўқир эдилар.
ثنا بُنْدَارٌ ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، ح وَثنا بُنْدَارٌ ، أَيْضًا ثنا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ كِلاهُمَا ، عَنْ سَعِيدٍ ، ح وَثنا بُنْدَارٌ ، أَيْضًا نَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ ، حَدَّثَنِي أَبِي كِلاهُمَا ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ ، أَنَّ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِذَا صَلَّى صَلاةً أَحَبَّ أَنْ يُدَاوِمَ عَلَيْهَا ، وَكَانَ إِذَا شَغَلَهُ عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ نَوْمٌ أَوْ مَرَضٌ أَوْ وَجَعٌ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ رَكْعَةً " . هَذَا حَدِيثُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir namozni oʻqisalar, unga davomli boʻlishni yaxshi koʻrar edilar. Uyqu, kasallik yoki ogʻriq tufayli kechasi qiyomdan qolsalar, kunduzi oʻn ikki rakaat oʻqir edilar. Bu Yahyo ibn Saidning hadisidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир намозни ўқисалар, унга давомли бўлишни яхши кўрар эдилар. Уйқу, касаллик ёки оғриқ туфайли кечаси қиёмдан қолсалар, кундузи ўн икки ракаат ўқир эдилар. Бу Яҳё ибн Саиднинг ҳадисидир.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى ، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِذَا صَلَّى صَلاةً أَحَبَّ أَنْ يُدَاوِمَ عَلَيْهَا ، وَلا أَعْلَمُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلُّهُ فِي لَيْلَةٍ ، وَلا قَامَ حَتَّى الصَّبَّاحِ ، وَلا صَامَ شَهْرًا كَامِلا غَيْرَ رَمَضَانَ " . فَأَتَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَحَدَّثْتُهُ بِحَدِيثِهَا ، فَقَالَ : صَدَقَتْ ، أَمَّا أَنِّي لَوْ كُنْتُ أَدْخُلُ عَلَيْهَا لأَتَيْتُهَا حَتَّى تُشَافِهَنِي بِهِ مُشَافَهَةً
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir namozni oʻqisalar, unga davomli boʻlishni yaxshi koʻrar edilar. «Alloh Nabiysi ﷺ butun Qurʼonni bir kechada oʻqiganlarini, bir kechani tongga qadar qoim boʻlib oʻtkazganlarini va Ramazondan boshqa bir oyni toʻliq roʻza tutganlarini bilmayman», dedi. (Saʼd ibn Hishom aytdi:) Soʻng men Ibn Abbosning oldiga kelib, unga uning hadisini aytib berdim. U: «Rost aytibdi. Agar men uning huzuriga kira oladigan boʻlganimda, buni menga oʻz ogʻzi bilan aytib berguniga qadar uning oldiga borgan boʻlardim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир намозни ўқисалар, унга давомли бўлишни яхши кўрар эдилар. «Аллоҳ Набийси ﷺ бутун Қуръонни бир кечада ўқиганларини, бир кечани тонгга қадар қоим бўлиб ўтказганларини ва Рамазондан бошқа бир ойни тўлиқ рўза тутганларини билмайман», деди. (Саъд ибн Ҳишом айтди:) Сўнг мен Ибн Аббоснинг олдига келиб, унга унинг ҳадисини айтиб бердим. У: «Рост айтибди. Агар мен унинг ҳузурига кира оладиган бўлганимда, буни менга ўз оғзи билан айтиб бергунига қадар унинг олдига борган бўлардим», деди.
ثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ بِهَذَا الإِسْنَادِ ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا عَمَلَ عَمَلا أَثْبَتَهُ ، قَالَتْ : وَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَامَ لَيْلَةً حَتَّى الصَّبَّاحِ ، وَلا صَامَ شَهْرًا مُتَتَابِعًا إِلا رَمَضَانَ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir amalni qilsalar, uni (doimiy) qilib mahkamlar edilar. (Oisha) dedi: Men Rasululloh ﷺ ning biron kechani tonggacha (namoz oʻqib) turganlarini ham, Ramazondan boshqa biron oyni ketma-ket roʻza tutganlarini ham koʻrmaganman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир амални қилсалар, уни (доимий) қилиб маҳкамлар эдилар. (Оиша) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг бирон кечани тонггача (намоз ўқиб) турганларини ҳам, Рамазондан бошқа бирон ойни кетма-кет рўза тутганларини ҳам кўрмаганман.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، وَأَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، قَالا : حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، ثنا خَالِدٌ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، قَالَ : سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ صَلاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ التَّطَوُّعِ ، فَقَالَتْ : " كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الظُّهْرِ أَرْبَعًا فِي بَيْتِي ، ثُمَّ يَخْرُجُ فَيُصَلِّي بِالنَّاسِ ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى بَيْتِي فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ، وَكَانَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ الْمَغْرِبَ ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى بَيْتِي فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ، ثُمَّ يُصَلِّي بِهِمُ الْعِشَاءَ ، ثُمَّ يَدْخُلُ بَيْتِي فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ، وَكَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ تِسْعَ رَكَعَاتٍ ، فِيهِنَّ الْوِتْرُ ، وَكَانَ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ، ثُمَّ يَخْرُجُ فَيُصَلِّي بِالنَّاسِ صَلاةَ الْفَجْرِ "
Abdulloh ibn Shaqiq shunday dedi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺning nafl namozlari haqida soʻradim. Shunda u: «U zot peshindan oldin uyimda toʻrt rakaat oʻqir, soʻng chiqib odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqir, keyin uyimga qaytib ikki rakaat oʻqir edilar. Odamlarga shomni oʻqir, soʻng uyimga qaytib ikki rakaat oʻqir edilar. Keyin ularga xuftonni oʻqir, soʻng uyimga kirib ikki rakaat oʻqir edilar. Kechasi toʻqqiz rakaat oʻqir, vitr ham ularning ichida edi. Tong otganda ikki rakaat oʻqir, soʻng chiqib odamlarga bomdod namozini oʻqir edilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Шақиқ шундай деди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг нафл намозлари ҳақида сўрадим. Шунда у: «У зот пешиндан олдин уйимда тўрт ракаат ўқир, сўнг чиқиб одамларга (имом бўлиб) намоз ўқир, кейин уйимга қайтиб икки ракаат ўқир эдилар. Одамларга шомни ўқир, сўнг уйимга қайтиб икки ракаат ўқир эдилар. Кейин уларга хуфтонни ўқир, сўнг уйимга кириб икки ракаат ўқир эдилар. Кечаси тўққиз ракаат ўқир, витр ҳам уларнинг ичида эди. Тонг отганда икки ракаат ўқир, сўнг чиқиб одамларга бомдод намозини ўқир эдилар», деди.
ثنا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، ثنا مُعْتَمِرٌ ، عَنْ خَالِدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ ابْنُ شَقِيقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّي الضُّحَى قَطُّ إِلا أَنْ يَقْدَمَ مِنْ سَفَرٍ فَيُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : خَبَرُ ابْنُ عُمَرَ مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ مِنْ كُتُبِنَا أَنَّ الْمُخْبِرَ وَالشَّاهِدَ الَّذِي يَجِبُ قَبُولُ خَبَرِهِ وَشَهَادَتِهِ مَنْ يُخْبِرُ بِرُؤْيَةِ الشَّيْءِ وَسَمَاعِهِ وَكَوْنِهِ ، لا مَنْ يَنْفِي الشَّيْءَ ، وَإِنَّمَا يَقُولُ الْعُلَمَاءُ : لَمْ يَفْعَلْ فُلانٌ كَذَا ، وَلَمْ يَكُنْ كَذَا عَلَى الْمُسَامَحَةِ وَالْمُسَاهَلَةِ فِي الْكَلامِ ، وَإِنَّمَا يُرِيدُونَ أَنَّ فُلانًا لَمْ يَفْعَلْ كَذَا عِلْمِي ، وَإِنَّ كَذَا لَمْ يَكُنْ عِلْمِي ، وَابْنُ عُمَرَ إِنَّمَا أَرَادَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَكُنْ يُصَلِّي الضُّحَى إِلا أَنْ يَقْدَمَ مِنْ غَيْبَةٍ أَيْ لَمْ أَرَهُ صَلَّى ، وَلَمْ يُخْبِرْنِي ثِقَةٌ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي الضُّحَى إِلا أَنْ يَقْدَمَ مِنْ غَيْبَةٍ
Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: Men Rasululloh ﷺni zuho namozini oʻqiganlarini hech koʻrmadim, faqat safardan kelganlarida ikki rakaat oʻqir edilar. Abu Bakr aytdi: Ibn Umarning xabari kitoblarimizning bir necha oʻrnida bildirganim jinsdandir: xabari va guvohligi qabul qilinishi vojib boʻlgan xabarchi va guvoh — bir narsani koʻrgani, eshitgani va boʻlganini xabar qiladigan kishidir, narsani inkor qiladigan kishi emas. Olimlar: «Falonchi bunday qilmadi», «Bunday boʻlmadi», deganlarida, soʻzda kenglik va yengillik yuzasidan aytadilar; ular faqat: «Mening bilishimcha, falonchi bunday qilmadi», «Mening bilishimcha, bunday boʻlmadi», deyishni koʻzlaydilar. Ibn Umar ham Nabiy ﷺ safardan qaytgan paytlaridan boshqa zuho oʻqimas edilar deganida, faqat: «Men u zotni oʻqiganlarini koʻrmadim va menga ishonchli kishi u zot safardan qaytgan paytdan boshqa zuho oʻqir edilar deb xabar bermadi», deyishni koʻzlagan.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺни зуҳо намозини ўқиганларини ҳеч кўрмадим, фақат сафардан келганларида икки ракаат ўқир эдилар. Абу Бакр айтди: Ибн Умарнинг хабари китобларимизнинг бир неча ўрнида билдирганим жинсдандир: хабари ва гувоҳлиги қабул қилиниши вожиб бўлган хабарчи ва гувоҳ — бир нарсани кўргани, эшитгани ва бўлганини хабар қиладиган кишидир, нарсани инкор қиладиган киши эмас. Олимлар: «Фалончи бундай қилмади», «Бундай бўлмади», деганларида, сўзда кенглик ва енгиллик юзасидан айтадилар; улар фақат: «Менинг билишимча, фалончи бундай қилмади», «Менинг билишимча, бундай бўлмади», дейишни кўзлайдилар. Ибн Умар ҳам Набий ﷺ сафардан қайтган пайтларидан бошқа зуҳо ўқимас эдилар деганида, фақат: «Мен у зотни ўқиганларини кўрмадим ва менга ишончли киши у зот сафардан қайтган пайтдан бошқа зуҳо ўқир эдилар деб хабар бермади», дейишни кўзлаган.
وَهَكَذَا خَبَرُ عَائِشَةَ ، رَوَاهُ كَهْمَسُ بْنُ الْحَسَنِ ، وَالْجُرَيْرِيُّ جَمِيعًا ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، قَالَ : قُلْتُ لِعَائِشَةَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الضُّحَى ؟ قَالَتْ : " لا إِلا أَنْ يَجِيءَ مِنْ مَغِيبِهِ " . حَدَّثَنَاهُ الدَّوْرَقِيُّ ، ثنا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، نَا كَهْمَسٌ ، ح وَثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ ، عَنْ كَهْمَسٍ ، ح وَثنا بُنْدَارٌ ، ثنا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ ، نَا الْجُرَيْرِيُّ ، ح وَثنا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، ثنا ابْنُ عُلَيَّةَ ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَهَذِهِ اللَّفْظَةُ الَّتِي فِي خَبَرِ كَهْمَسٍ ، وَالْجُرَيْرِيِّ مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ أَنَّهَا تَكَلَّمَتْ بِهَا عَلَى الْمُسَامَحَةِ وَالْمُسَاهَلَةِ ، وَإِنَّمَا مَعْنَاهَا مَا قَالُوا فِي خَبَرِ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ : مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي ، وَالدَّلِيلُ عَلَى صِحَّةِ مَا تَأَوَّلَتْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ صَلَّى صَلاةَ الضُّحَى فِي غَيْرِ الْيَوْمِ الَّذِي كَانَ يَقْدَمُ فِيهِ مِنَ الْغَيْبَةِ ، سَأَذْكُرُ هَذِهِ الأَخْبَارَ فِي مَوْضِعَهَا مِنْ هَذَا الْكِتَابِ إِنَّ شَاءَ اللَّهُ ، فَالْخَبَرُ الَّذِي يَجِبُ قَبُولُهُ ، وَيُحْكَمُ بِهِ هُوَ خَبَرُ مَنْ أَعْلَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الضُّحَى لا خَبَرُ مَنْ ، قَالَ : إِنَّهُ لَمْ يُصَلِّ
Oishaning xabari ham shunday: uni Kahmas ibn al-Hasan va Jurayriy birgalikda Abdulloh ibn Shaqiqdan rivoyat qilishgan. U aytdi: Men Oishaga: «Rasululloh ﷺ zuho namozini oʻqir edilarmi?» dedim. U: «Yoʻq, faqat safaridan kelganlaridagina», dedi. Buni bizga Davraqiy aytib berdi: Usmon ibn Umar bizga aytib berdi: Kahmas bizga aytib berdi; yana Salm ibn Junoda bizga aytib berdi: Vakiʼ bizga Kahmasdan aytib berdi; yana Bundor bizga aytib berdi: Solim ibn Nuh bizga aytib berdi: Jurayriy bizga aytib berdi; yana Yaʼqub ad-Davraqiy bizga aytib berdi: Ibn Ulayya bizga Jurayriydan aytib berdi. Abu Bakr aytdi: Kahmas va Jurayriyning xabaridagi bu lafz ham men bildirgan jinsdandir: u buni soʻzda kenglik va yengillik yuzasidan aytgan; uning maʼnosi ular Xolid al-Hazzoning xabarida aytgan: «Men Rasululloh ﷺni oʻqiganlarini koʻrmadim», degandir. Men taʼvil qilgan narsaning toʻgʻriligiga dalil shuki, Nabiy ﷺ safardan qaytgan kundan boshqa kunda ham zuho namozini oʻqiganlar; bu xabarlarni, Alloh xohlasa, shu kitobning oʻz oʻrnida zikr qilaman. Bas, qabul qilinishi vojib va u bilan hukm qilinadigan xabar — Nabiy ﷺ zuho oʻqiganlarini bildirgan kishining xabaridir, «u zot oʻqimadilar» degan kishining xabari emas.Оишанинг хабари ҳам шундай: уни Каҳмас ибн ал-Ҳасан ва Журайрий биргаликда Абдуллоҳ ибн Шақиқдан ривоят қилишган. У айтди: Мен Оишага: «Расулуллоҳ ﷺ зуҳо намозини ўқир эдиларми?» дедим. У: «Йўқ, фақат сафаридан келганларидагина», деди. Буни бизга Даврақий айтиб берди: Усмон ибн Умар бизга айтиб берди: Каҳмас бизга айтиб берди; яна Салм ибн Жунода бизга айтиб берди: Вакиъ бизга Каҳмасдан айтиб берди; яна Бундор бизга айтиб берди: Солим ибн Нуҳ бизга айтиб берди: Журайрий бизга айтиб берди; яна Яъқуб ад-Даврақий бизга айтиб берди: Ибн Улайя бизга Журайрийдан айтиб берди. Абу Бакр айтди: Каҳмас ва Журайрийнинг хабаридаги бу лафз ҳам мен билдирган жинсдандир: у буни сўзда кенглик ва енгиллик юзасидан айтган; унинг маъноси улар Холид ал-Ҳаззонинг хабарида айтган: «Мен Расулуллоҳ ﷺни ўқиганларини кўрмадим», дегандир. Мен таъвил қилган нарсанинг тўғрилигига далил шуки, Набий ﷺ сафардан қайтган кундан бошқа кунда ҳам зуҳо намозини ўқиганлар; бу хабарларни, Аллоҳ хоҳласа, шу китобнинг ўз ўрнида зикр қиламан. Бас, қабул қилиниши вожиб ва у билан ҳукм қилинадиган хабар — Набий ﷺ зуҳо ўқиганларини билдирган кишининг хабаридир, «у зот ўқимадилар» деган кишининг хабари эмас.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ ، ح وَثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، ثنا أَبُو دَاوُدَ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ ، عَنْ حُمَيْدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّي مُتَرَبِّعًا "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺni chordana qurib oʻtirgan holda namoz oʻqiyotganlarini koʻrdim».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺни чордана қуриб ўтирган ҳолда намоз ўқиётганларини кўрдим».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، ح وَثنا مُحَمَّدُ ابْنُ سِنَانٍ الْقَزَّازُ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ صُدْرَانَ ، قَالا : ثنا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَخْبَرَهُ ، أَنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْهُ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " لَمْ يَمُتْ حَتَّى كَانَ مِنْ أَكْثَرِ صَلاتِهِ جَالِسًا " . وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ ، وَابْنُ صُدْرَانَ : حَتَّى كَانَ كَثِيرٌ مِنْ صَلاتِهِ وَهُوَ جَالِسٌ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozlarining koʻpi oʻtirgan holda boʻlgunicha vafot etmadilar. Ibn Rofeʼ va Ibn Sudron esa: «namozlarining koʻpi u zot oʻtirgan holda boʻlgunicha», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозларининг кўпи ўтирган ҳолда бўлгунича вафот этмадилар. Ибн Рофеъ ва Ибн Судрон эса: «намозларининг кўпи у зот ўтирган ҳолда бўлгунича», дедилар.
ثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نَا وَكِيعٌ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، ح وَثنا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ ، ح وَثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نَا جَرِيرٌ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّي وَهُوَ جَالِسٌ بَعْدَمَا دَخَلَ فِي السِّنِّ ، فَإِذَا بَقِيَ مِنَ السُّورَةِ ثَلاثُونَ أَوْ أَرْبَعُونَ آيَةً قَامَ فَقَرَأَهَا ، ثُمَّ رَكَعَ "
Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: Nabiy ﷺ yoshlari ulgʻaygandan keyin oʻtirgan holda namoz oʻqir edilar; suradan oʻttiz yoki qirq oyat qolganda tik turib, ularni oʻqir, soʻng rukuʼ qilar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: Набий ﷺ ёшлари улғайгандан кейин ўтирган ҳолда намоз ўқир эдилар; сурадан ўттиз ёки қирқ оят қолганда тик туриб, уларни ўқир, сўнг рукуъ қилар эдилар.
غَيْرَ أَنَّ عَلِيًّا ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " لا يُقْرَأُ فِي شَيْءٍ مِنْ صَلاةِ اللَّيْلِ جَالِسًا حَتَّى إِذَا دَخَلَ فِي السِّنِّ "
Faqat Ali (oʻz rivoyatida) shunday dedi: Rasululloh ﷺ kecha namozining biror joyida oʻtirgan holda qiroat qilmas edilar, toki yoshlari ulgʻayguncha.Фақат Али (ўз ривоятида) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ кеча намозининг бирор жойида ўтирган ҳолда қироат қилмас эдилар, токи ёшлари улғайгунча.
ثنا بُنْدَارٌ ، نَا يَحْيَى ، ثنا كَهْمَسٌ ، ح وَثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، ثنا ابْنُ عُلَيَّةَ ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ ، كِلاهُمَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، قَالَ : قُلْتُ لِعَائِشَةَ أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّي قَاعِدًا ؟ قَالَتْ : بَعْدَمَا حَطَمَهُ النَّاسُ " . وَقَالَ الدَّوْرَقِيُّ : قَالَتْ : نَعَمْ ، بَعْدَمَا حَطَمَهُ النَّاسُ
Abdulloh ibn Shaqiq shunday dedi: Men Oisha (roziyallohu anho)ga: «Rasululloh ﷺ oʻtirgan holda namoz oʻqirmidilar?» dedim. U: «Odamlar u zotni holdan toydirganidan keyin (shunday qildilar)», dedi. Davraqiy esa: U: «Ha, odamlar u zotni holdan toydirganidan keyin», dedi, deb aytdi.Абдуллоҳ ибн Шақиқ шундай деди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)га: «Расулуллоҳ ﷺ ўтирган ҳолда намоз ўқирмидилар?» дедим. У: «Одамлар у зотни ҳолдан тойдирганидан кейин (шундай қилдилар)», деди. Даврақий эса: У: «Ҳа, одамлар у зотни ҳолдан тойдирганидан кейин», деди, деб айтди.
نَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ مَرَّةً ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّي جَالِسًا ، وَكَانَ إِذَا بَقِيَ عَلَيْهِ مِنَ السُّورَةِ ثَلاثُونَ أَوْ أَرْبَعُونَ آيَةً قَامَ فَقَرَأَهَا ثُمَّ رَكَعَ "
Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: Nabiy ﷺ oʻtirgan holda namoz oʻqir edilar; suradan oʻttiz yoki qirq oyat qolganda tik turib, ularni oʻqir, soʻng rukuʼ qilar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: Набий ﷺ ўтирган ҳолда намоз ўқир эдилар; сурадан ўттиз ёки қирқ оят қолганда тик туриб, уларни ўқир, сўнг рукуъ қилар эдилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، نَا ابْنُ عُلَيَّةَ ، نَا الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي هِشَامٍ ، ح وَثنا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ ، وَزِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، قَالا : ثنا إِسْمَاعِيلُ ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي هِشَامٍ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يَقْرَأُ وَهُوَ قَاعِدٌ ، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ قَامَ قَدْرَ مَا يَقْرَأُ الإِنْسَانُ أَرْبَعِينَ آيَةً "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻtirgan holda qiroat qilar, rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida esa odam qirq oyat oʻqiydigancha (qiroat qilish) miqdorida turardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўтирган ҳолда қироат қилар, рукуъ қилмоқчи бўлганларида эса одам қирқ оят ўқийдиганча (қироат қилиш) миқдорида турардилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، وَزِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، قَالا : حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، قَالَ : سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ صَلاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ التَّطَوُّعِ ، فَقَالَتْ : " كَانَ يُصَلِّي لَيْلا طَوِيلا قَائِمًا ، وَلَيْلا طَوِيلا جَالِسًا ، فَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَائِمٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَائِمٌ ، وَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَاعِدٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَاعِدٌ "
Abdulloh ibn Shaqiq shunday dedi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺning nafl namozlari haqida soʻradim. U: «U zot kechasi uzoq vaqt tik turib, kechasi uzoq vaqt oʻtirib namoz oʻqir edilar. Tik turgan holda qiroat qilsalar, tik turgan holda rukuʼ va sajda qilar; oʻtirgan holda qiroat qilsalar, oʻtirgan holda rukuʼ va sajda qilar edilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Шақиқ шундай деди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг нафл намозлари ҳақида сўрадим. У: «У зот кечаси узоқ вақт тик туриб, кечаси узоқ вақт ўтириб намоз ўқир эдилар. Тик турган ҳолда қироат қилсалар, тик турган ҳолда рукуъ ва сажда қилар; ўтирган ҳолда қироат қилсалар, ўтирган ҳолда рукуъ ва сажда қилар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ ، عَنْ بُدَيْلٍ ، وَأَيُّوبَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّي لَيْلا طَوِيلا قَائِمًا ، فَإِذَا صَلَّى قَائِمًا رَكَعَ قَائِمًا ، وَإِذَا صَلَّى قَاعِدًا رَكَعَ قَاعِدًا "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi uzoq vaqt namoz oʻqir edilar. Tik turib oʻqisalar, tik turib ruku qilar, oʻtirib oʻqisalar, oʻtirib ruku qilar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси узоқ вақт намоз ўқир эдилар. Тик туриб ўқисалар, тик туриб руку қилар, ўтириб ўқисалар, ўтириб руку қилар эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ ، ثنا حُمَيْدٌ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّهُ سَأَلَهَا عَنْ صَلاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسًا ، فَقَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّي لَيْلا طَوِيلا قَائِمًا ، فَإِذَا صَلَّى قَاعِدًا رَكَعَ قَاعِدًا ، وَإِذَا صَلَّى قَائِمًا رَكَعَ قَائِمًا " . فَقَالَ أَبُو خَالِدٍ : فَحَدَّثْتُ بِهِ هِشَامَ بْنَ عُرْوَةَ ، فَقَالَ : كَذَبَ حُمَيْدٌ وَكَذَبَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَقِيقٍ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاعِدًا قَطُّ حَتَّى دَخَلَ فِي السِّنِّ ، فَكَانَ يُقْرَأُ السُّوَرَ فَإِذَا بَقِيَ مِنْهَا آيَاتٌ قَامَ فَقَرَأَهُنَّ ، ثُمَّ رَكَعَ ، هَكَذَا قَالَ أَبُو بَكْرٍ : السُّوَرُ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ أَنْكَرَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ خَبَرَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، إِذْ ظَاهِرُهُ كَانَ عِنْدَهُ خِلافَ خَبَرِهِ عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، وَهُوَ عِنْدِي غَيْرُ مُخَالِفٍ لِخَبَرِهِ ؛ لأَنَّ فِي رِوَايَةِ خَالِدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ : فَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَائِمٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَائِمٌ ، وَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَاعِدٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَاعِدٌ ، فَعَلَى هَذِهِ اللَّفْظَةِ هَذَا الْخَبَرُ لَيْسَ بِخِلافِ خَبَرِ عُرْوَةَ وَعَمْرَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ؛ لأَنَّ هَذِهِ اللَّفْظَةِ الَّتِي ذَكَرَهَا خَالِدٌ دَالَّةٌ عَلَى أَنَّهُ كَانَ إِذَا كَانَ جَمِيعُ الْقِرَاءَةِ قَاعِدًا رَكَعَ قَاعِدًا ، وَإِذَا كَانَ جَمِيعُ الْقِرَاءَةِ قَائِمًا رَكَعَ قَائِمًا ، وَلَمْ يَذْكُرْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَقِيقٍ صِفَةَ صَلاتِهِ إِذَا كَانَ بَعْضُ الْقِرَاءَةِ قَائِمًا ، وَبَعْضُهَا قَاعِدًا ، وَإِنَّمَا ذَكَرَهُ عُرْوَةُ ، وَأَبُو سَلَمَةَ ، وَعَمْرَةُ ، عَنْ عَائِشَةَ إِذَا كَانَتِ الْقِرَاءَةُ فِي الْحَالَتَيْنِ جَمِيعًا بَعْضُهَا قَائِمًا وَبَعْضُهَا قَاعِدًا ، فَذَكَرَ أَنَّهُ كَانَ يَرْكَعُ وَهُوَ قَائِمٌ إِذَا كَانَتْ قِرَاءَتُهُ فِي الْحَالَتَيْنِ كِلْتَيْهِمَا ، وَلَمْ يَذْكُرْ عُرْوَةُ ، وَلا أَبُو سَلَمَةَ ، وَلا عَمْرَةُ كَيْفَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْتَتِحُ هَذِهِ الصَّلاةَ الَّتِي يَقْرَأُ فِيهَا قَائِمًا وَقَاعِدًا وَيَرْكَعُ قَائِمًا ، وَذَكَرَ ابْنُ سِيرِينَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ مَا دَلَّ عَلَى أَنَّهُ كَانَ يَفْتَتِحُهَا قَائِمًا
Abdulloh ibn Shaqiq Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, u undan Rasululloh ﷺning oʻtirgan holdagi namozlari haqida soʻradi. U: «Rasululloh ﷺ kechasi uzoq vaqt tik turib namoz oʻqir edilar; oʻtirib oʻqisalar, oʻtirib rukuʼ qilar, tik turib oʻqisalar, tik turib rukuʼ qilar edilar», dedi. Abu Xolid aytdi: Men buni Hishom ibn Urvaga aytib berdim. U: «Humayd yolgʻon aytdi, Abdulloh ibn Shaqiq ham yolgʻon aytdi. Menga otam Oishadan aytib berdi. U: ‹Rasululloh ﷺ yoshlari ulgʻayguncha hech qachon oʻtirib namoz oʻqimadilar; keyin suralarni oʻqir, ulardan bir necha oyat qolganda tik turib, oʻshalarni oʻqir, soʻng rukuʼ qilar edilar›, dedi», dedi. Abu Bakr shunday dedi: «as-suvar». Abu Bakr aytdi: Hishom ibn Urva Abdulloh ibn Shaqiqning xabarini inkor qildi, chunki uning zohiri uning nazdida otasidan, u Oishadan (qilgan) xabariga xilof edi. Mening nazdimda esa u uning xabariga xilof emas; chunki Xolidning Abdulloh ibn Shaqiqdan, u Oishadan (qilgan) rivoyatida: «Tik turgan holda qiroat qilsalar, tik turgan holda rukuʼ va sajda qilar; oʻtirgan holda qiroat qilsalar, oʻtirgan holda rukuʼ va sajda qilar edilar», deyilgan. Bu lafzga koʻra, bu xabar Urva va Amraning Oishadan (qilgan) xabariga xilof emas; chunki Xolid zikr qilgan bu lafz shunga dalolat qiladiki, qiroatning barchasi oʻtirgan holda boʻlsa, oʻtirib rukuʼ qilar; qiroatning barchasi tik turgan holda boʻlsa, tik turib rukuʼ qilar edilar. Abdulloh ibn Shaqiq esa qiroatning bir qismi tik turib, bir qismi oʻtirib boʻlgan paytdagi namozining sifatini zikr qilmagan; buni faqat Urva, Abu Salama va Amra Oishadan zikr qilishgan — qiroat ikkala holatda ham, bir qismi tik turib, bir qismi oʻtirib boʻlganda, u zot tik turgan holda rukuʼ qilishlarini zikr qilishgan. Urva ham, Abu Salama ham, Amra ham Nabiy ﷺ tik turib ham, oʻtirib ham qiroat qiladigan va tik turgan holda rukuʼ qiladigan bu namozni qanday boshlaganlarini zikr qilishmagan. Ibn Siyrin esa Abdulloh ibn Shaqiqdan, u Oishadan u zot uni tik turgan holda boshlaganlariga dalolat qiladigan (narsani) zikr qilgan.Абдуллоҳ ибн Шақиқ Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, у ундан Расулуллоҳ ﷺнинг ўтирган ҳолдаги намозлари ҳақида сўради. У: «Расулуллоҳ ﷺ кечаси узоқ вақт тик туриб намоз ўқир эдилар; ўтириб ўқисалар, ўтириб рукуъ қилар, тик туриб ўқисалар, тик туриб рукуъ қилар эдилар», деди. Абу Холид айтди: Мен буни Ҳишом ибн Урвага айтиб бердим. У: «Ҳумайд ёлғон айтди, Абдуллоҳ ибн Шақиқ ҳам ёлғон айтди. Менга отам Оишадан айтиб берди. У: ‹Расулуллоҳ ﷺ ёшлари улғайгунча ҳеч қачон ўтириб намоз ўқимадилар; кейин сураларни ўқир, улардан бир неча оят қолганда тик туриб, ўшаларни ўқир, сўнг рукуъ қилар эдилар›, деди», деди. Абу Бакр шундай деди: «ас-сувар». Абу Бакр айтди: Ҳишом ибн Урва Абдуллоҳ ибн Шақиқнинг хабарини инкор қилди, чунки унинг зоҳири унинг наздида отасидан, у Оишадан (қилган) хабарига хилоф эди. Менинг наздимда эса у унинг хабарига хилоф эмас; чунки Холиднинг Абдуллоҳ ибн Шақиқдан, у Оишадан (қилган) ривоятида: «Тик турган ҳолда қироат қилсалар, тик турган ҳолда рукуъ ва сажда қилар; ўтирган ҳолда қироат қилсалар, ўтирган ҳолда рукуъ ва сажда қилар эдилар», дейилган. Бу лафзга кўра, бу хабар Урва ва Амранинг Оишадан (қилган) хабарига хилоф эмас; чунки Холид зикр қилган бу лафз шунга далолат қиладики, қироатнинг барчаси ўтирган ҳолда бўлса, ўтириб рукуъ қилар; қироатнинг барчаси тик турган ҳолда бўлса, тик туриб рукуъ қилар эдилар. Абдуллоҳ ибн Шақиқ эса қироатнинг бир қисми тик туриб, бир қисми ўтириб бўлган пайтдаги намозининг сифатини зикр қилмаган; буни фақат Урва, Абу Салама ва Амра Оишадан зикр қилишган — қироат иккала ҳолатда ҳам, бир қисми тик туриб, бир қисми ўтириб бўлганда, у зот тик турган ҳолда рукуъ қилишларини зикр қилишган. Урва ҳам, Абу Салама ҳам, Амра ҳам Набий ﷺ тик туриб ҳам, ўтириб ҳам қироат қиладиган ва тик турган ҳолда рукуъ қиладиган бу намозни қандай бошлаганларини зикр қилишмаган. Ибн Сийрин эса Абдуллоҳ ибн Шақиқдан, у Оишадан у зот уни тик турган ҳолда бошлаганларига далолат қиладиган (нарсани) зикр қилган.
حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ الْعُقَيْلِيِّ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُصَلِّي قَائِمًا وَقَاعِدًا ، فَإِذَا افْتَتَحَ الصَّلاةَ قَائِمًا رَكَعَ قَائِمًا ، وَإِذَا افْتَتَحَ الصَّلاةَ قَاعِدًا رَكَعَ قَاعِدًا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَهَذَا الْخَبَرُ يُبَيِّنُ هَذِهِ الأَخْبَارَ كُلَّهَا ، فَعَلَى هَذَا الْخَبَرِ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاةَ قَائِمًا ثُمَّ قَعَدَ وَقَرَأَ انْبَغَى لَهُ أَنْ يَقُومَ فَيَقْرَأُ بَعْضَ قِرَاءَتِهِ ، ثُمَّ يَرْكَعُ وَهُوَ قَائِمٌ ، فَإِذَا افْتَتَحَ صَلاتَهُ قَاعِدًا قَرَأَ جَمِيعَ قِرَاءَتِهِ وَهُوَ قَاعِدٌ ، ثُمَّ رَكَعَ وَهُوَ قَاعِدٌ اتِّبَاعًا لِفِعْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tik turib ham, oʻtirib ham namoz oʻqir edilar. Agar namozni tik turib boshlasalar, tik turib rukuʼ qilardilar; agar namozni oʻtirib boshlasalar, oʻtirib rukuʼ qilardilar. Abu Bakr aytdi: Mana shu xabar bu xabarlarning barchasini bayon qiladi. Shu xabarga koʻra, kishi namozni tik turib boshlab, soʻng oʻtirib qiroat qilsa, unga turib, qiroatining bir qismini oʻqib, soʻng tik turgan holda rukuʼ qilishi lozim boʻladi. Namozini oʻtirib boshlasa, qiroatining barchasini oʻtirgan holda oʻqib, soʻng Nabiy ﷺning amallariga ergashib, oʻtirgan holda rukuʼ qiladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тик туриб ҳам, ўтириб ҳам намоз ўқир эдилар. Агар намозни тик туриб бошласалар, тик туриб рукуъ қилардилар; агар намозни ўтириб бошласалар, ўтириб рукуъ қилардилар. Абу Бакр айтди: Мана шу хабар бу хабарларнинг барчасини баён қилади. Шу хабарга кўра, киши намозни тик туриб бошлаб, сўнг ўтириб қироат қилса, унга туриб, қироатининг бир қисмини ўқиб, сўнг тик турган ҳолда рукуъ қилиши лозим бўлади. Намозини ўтириб бошласа, қироатининг барчасини ўтирган ҳолда ўқиб, сўнг Набий ﷺнинг амалларига эргашиб, ўтирган ҳолда рукуъ қилади.
وَالدَّلِيلُ عَلَى مَا ذَكَرْتُ ، أَنَّ عَلِيَّ بْنَ حُجْرٍ حَدَّثَنَا ، قَالَ : ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ ، ثنا مُحَمَّدٌ وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنِ السَّجْدَتَيْنِ اللَّتَيْنِ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّيهِمَا بَعْدَ الْعَصْرِ فِي بَيْتِهَا ، قَالَتْ : كَانَ " يُصَلِّيهِمَا قَبْلَ الْعَصْرِ ثُمَّ إِنَّهُ شُغِلَ عَنْهُمَا أَوْ نَسِيَهُمَا فَصَلاهُمَا بَعْدَ الْعَصْرِ ، ثُمَّ أَثْبَتَهُمَا ، وَكَانَ إِذَا صَلَّى صَلاةً أَثْبَتَهَا "
Men zikr qilgan narsaga dalil shuki: Abu Salama Oishadan Rasululloh ﷺ uning uyida asrdan keyin oʻqir boʻlgan ikki sajda (yaʼni ikki rakaat) haqida soʻradi. U: «U zot ularni asrdan oldin oʻqir edilar; soʻng (bir kuni) ulardan mashgʻul boʻldilar yoki ularni unutdilar, shuning uchun ularni asrdan keyin oʻqidilar, soʻng ularni doimiy qildilar. U zot bir namozni oʻqisalar, uni doimiy qilar edilar», dedi.Мен зикр қилган нарсага далил шуки: Абу Салама Оишадан Расулуллоҳ ﷺ унинг уйида асрдан кейин ўқир бўлган икки сажда (яъни икки ракаат) ҳақида сўради. У: «У зот уларни асрдан олдин ўқир эдилар; сўнг (бир куни) улардан машғул бўлдилар ёки уларни унутдилар, шунинг учун уларни асрдан кейин ўқидилар, сўнг уларни доимий қилдилар. У зот бир намозни ўқисалар, уни доимий қилар эдилар», деди.
نَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ ، وَيَعْقُوبُ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، قَالُوا : حَدَّثَنَا جَرِيرٌ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ ، قَالَ : سَأَلْتُ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ عَائِشَةَ ، فَقُلْتُ : يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ ، كَيْفَ كَانَ عَمَلُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، هَلْ كَانَ يَخُصُّ شَيْئًا مِنَ الأَيَّامِ ؟ قَالَتْ : " لا ، كَانَ عَمَلُهُ دِيمَةً ، وَأَيُّكُمْ يَسْتَطِيعُ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَطِيعُ ؟ " هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ أَبِي عَمَّارٍ ، وَقَالَ يُوسُفُ : قَالَتْ : " لا ، كَانَ عَمَلُهُ دِيمَةً " فَأَمَّا الدَّوْرَقِيُّ ، فَإِنَّهُ قَالَ : سَأَلْتُ عَائِشَةَ : كَيْفَ كَانَتْ صَلاةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ وَلَمْ يَقُلْ : هَلْ كَانَ يَخُصُّ شَيْئًا مِنَ الأَيَّامِ ؟
Alqama dedi: Men moʻminlarning onasi Oishadan soʻradim. Aytdim: «Yo moʻminlarning onasi! Rasululloh ﷺning ameli qanday edi? U zot kunlarning birortasini (boshqasidan) ajratib qoʻyarmidilar?» (Oisha): «Yoʻq. Uning ameli doimiy (bir meʼyorda) edi. Sizlardan qaysingiz Rasululloh ﷺ qodir boʻlgan narsaga qodir boʻla olasiz?» — dedi. Bu — Abu Ammor hadisining lafzi. Yusuf esa: U: «Yoʻq, uning ameli doimiy edi», dedi, dedi. Davraqiyga kelsak, u: Men Oishadan: «Rasululloh ﷺning namozlari qanday edi?» deb soʻradim, dedi va: «U zot kunlarning birortasini ajratib qoʻyarmidilar?» demadi.Алқама деди: Мен мўминларнинг онаси Оишадан сўрадим. Айтдим: «Ё мўминларнинг онаси! Расулуллоҳ ﷺнинг амели қандай эди? У зот кунларнинг бирортасини (бошқасидан) ажратиб қўярмидилар?» (Оиша): «Йўқ. Унинг амели доимий (бир меъёрда) эди. Сизлардан қайсингиз Расулуллоҳ ﷺ қодир бўлган нарсага қодир бўла оласиз?» — деди. Бу — Абу Аммор ҳадисининг лафзи. Юсуф эса: У: «Йўқ, унинг амели доимий эди», деди, деди. Даврақийга келсак, у: Мен Оишадан: «Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари қандай эди?» деб сўрадим, деди ва: «У зот кунларнинг бирортасини ажратиб қўярмидилар?» демади.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، نَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : كَانَ عِنْدِي امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي أَسَدٍ ، فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ : " مَنْ هَذِهِ ؟ " فَقُلْتُ : فُلانَةٌ تَذْكُرُ مِنْ صَلاتِهَا ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَهْ ، عَلَيْكُمْ بِمَا تُطِيقُونَ ، فَوَاللَّهِ لا يَمَلُّ اللَّهُ حَتَّى تَمَلُّوا " قَالَتْ : وَكَانَ أَحَبُّ الدِّينِ إِلَيْهِ الَّذِي يَدُومُ عَلَيْهِ صَاحِبُهُ
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Huzurimda Banu Asaddan boʻlgan bir ayol bor edi. Shunda Rasululloh ﷺ kirib: «Bu kim?» dedilar. Men: «Falonchi», deb uning namozi (koʻpligi)ni eslatdim. Shunda Nabiy ﷺ: «Toʻxta! Kuchingiz yetadigan amalni qilinglar. Allohga qasamki, sizlar zerikmagunicha Alloh (savob berishdan) toʻxtamaydi», dedilar. U aytdi: U zotga dinning eng suyuklisi — egasi unga davom qiladigani edi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Ҳузуримда Бану Асаддан бўлган бир аёл бор эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ кириб: «Бу ким?» дедилар. Мен: «Фалончи», деб унинг намози (кўплиги)ни эслатдим. Шунда Набий ﷺ: «Тўхта! Кучингиз етадиган амални қилинглар. Аллоҳга қасамки, сизлар зерикмагунича Аллоҳ (савоб беришдан) тўхтамайди», дедилар. У айтди: У зотга диннинг энг суюклиси — эгаси унга давом қиладигани эди.
ثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا عِيسَى ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ يَحْيَى ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ : " كَانَ أَحَبُّ الْعَمَلِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا دَاوَمَ وَإِنْ قَلَّ ، وَكَانَ النَّبِيُّ إِذَا صَلَّى صَلاةً دَاوَمَ عَلَيْهَا " وَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ : الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلاتِهِمْ دَائِمُونَ
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Nabiy ﷺga amalning eng suyuklisi — oz boʻlsa ham, davom qilingani edi; Nabiy (ﷺ) bir namozni oʻqisalar, unga davom qilar edilar. Abu Salama esa: {Ular oʻz namozlarida doimiydirlar} dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Набий ﷺга амалнинг энг суюклиси — оз бўлса ҳам, давом қилингани эди; Набий (ﷺ) бир намозни ўқисалар, унга давом қилар эдилар. Абу Салама эса: {Улар ўз намозларида доимийдирлар} деди.
نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ ، نَا مَالِكُ بْنُ سُعَيْرِ بْنِ الْخِمْسِ ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَمَرَ بِبِنَاءِ الْمَسْجِدِ فِي الدُّورِ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ mahallalarda masjid qurishga buyurdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ маҳаллаларда масжид қуришга буюрдилар.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، نَا أَبُو أُسَامَةَ ، ح وَثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نَا وَكِيعٌ كِلاهُمَا ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " حَكَّ بُزَاقًا فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ " . وَقَالَ أَبُو كُرَيْبٍ : " حَكَّ مِنَ الْقِبْلَةِ بُصَاقًا أَوْ نُخَامًا أَوْ مُخَاطًا "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ masjidning qiblasidagi tupukni qirib tashladilar. Abu Kurayb esa: «Qibladan tupukni, yoki balgʻamni, yoki burun shilligʻini qirib tashladilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ масжиднинг қибласидаги тупукни қириб ташладилар. Абу Курайб эса: «Қибладан тупукни, ёки балғамни, ёки бурун шиллиғини қириб ташладилар», деди.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ ، نَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ ، ثنا الأَفْلَتُ بْنُ خَلِيفَةَ ، حَدَّثَتْنِي جَسْرَةُ بِنْتُ دَجَاجَةَ ، قَالَتْ : سَمِعْتُ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَوُجُوهُ بُيُوتِ أَصْحَابِهِ شَارِعَةٌ فِي الْمَسْجِدِ ، فَقَالَ : " وَجِّهُوا هَذِهِ الْبُيُوتَ عَنِ الْمَسْجِدِ " ، ثُمَّ دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَصْنَعِ الْقَوْمُ شَيْئًا رَجَاءَ أَنْ يَنْزِلَ لَهُمْ فِي ذَلِكَ رُخْصَةٌ ، فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ بَعْدُ ، فَقَالَ : " وَجِّهُوا هَذِهِ الْبُيُوتَ عَنِ الْمَسْجِدِ ؛ فَإِنِّي لا أُحِلُّ الْمَسْجِدَ لِحَائِضٍ وَلا جُنُبٍ "
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ keldilar — sahobalarining uylarining yuzlari masjidga (ochilib) qaragan edi. U zot: «Bu uylarni masjiddan (boshqa tomonga) buringlar», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ (uyga) kirdilar; qavm esa oʻzlariga bu borada ruxsat nozil boʻlishini umid qilib, hech narsa qilishmadi. Keyin u zot ularning oldiga chiqib: «Bu uylarni masjiddan buringlar; chunki men masjidni hayzli (ayol) uchun ham, junub (kishi) uchun ham halol qilmayman», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ келдилар — саҳобаларининг уйларининг юзлари масжидга (очилиб) қараган эди. У зот: «Бу уйларни масжиддан (бошқа томонга) буринглар», дедилар. Сўнг Набий ﷺ (уйга) кирдилар; қавм эса ўзларига бу борада рухсат нозил бўлишини умид қилиб, ҳеч нарса қилишмади. Кейин у зот уларнинг олдига чиқиб: «Бу уйларни масжиддан буринглар; чунки мен масжидни ҳайзли (аёл) учун ҳам, жунуб (киши) учун ҳам ҳалол қилмайман», дедилар.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ عِبَادَةَ الْوَاسِطِيُّ ، نَا أَبُو أُسَامَةَ ، ثنا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ " أَنَّ وَلِيدَةً سَوْدَاءَ كَانَتْ لِحَيٍّ مِنَ الْعَرَبِ فَأَعْتَقُوهَا ، وَكَانَتْ عِنْدَهُمْ ، فَخَرَجَتْ صَبِيَّةٌ لَهُمْ يَوْمًا عَلَيْهَا وِشَاحٌ مِنْ سُيُورٍ حُمْرٍ ، فَوَقَعَ مِنْهَا ، فَمَرَّتِ الْحُدَيَّاةُ فَحَسِبَتْهُ لَحْمًا فَخَطِفَتْهُ ، فَطَلَبُوهُ فَلَمْ يَجِدُوهُ ، فَاتَّهَمُوهَا بِهِ ، فَفَتَّشُوهَا حَتَّى فَتَّشُوا قُبُلَهَا ، قَالَ : فَبَيْنَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ مَرَّتِ الْحُدَيَّاةُ ، فَأَلْقَتِ الْوِشَاحَ ، فَوَقَعَ بَيْنَهُمْ ، فَقَالَتْ لَهُمْ : هَذَا الَّذِي اتَّهَمْتُمُونِي بِهِ ، وَأَنَا مِنْهُ بَرِيئَةٌ ، وَهَاهُوَ ذِي كَمَا تَرَوْنَ ، فَجَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَسْلَمَتْ ، فَكَانَ لَهَا فِي الْمَسْجِدِ خِبَاءٌ أَوْ حِفْشٌ ، قَالَتْ : فَكَانَتْ تَأْتِيَنِي فَتَجْلِسُ إِلَيَّ ، فَلا تَكَادُ تَجْلِسُ مِنِّي مَجْلَسَةً إِلا قَالَتْ : وَيَوْمُ الْوِشَاحِ مِنْ تَعَاجِيبِ رَبِّنَا إِلا أَنَّهُ مِنْ بَلْدَةِ الْكُفْرِ أَنْجَانِي فَقُلْتُ لَهَا : " مَا بَالُكَ لا تَجْلِسِينَ مِنِّي مَجْلِسًا إِلا قُلْتِ هَذَا ؟ " قَالَتْ : فَحَدَّثَتْنِي الْحَدِيثَ ، قَدْ خَرَّجْتُ ضَرَبَ الْقِبَابِ فِي الْمَسَاجِدِ لِلاعْتِكَافِ فِي كِتَابِ الاعْتِكَافِ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, arablardan bir qabilaga qarashli qora tanli bir choʻri bor edi; ular uni ozod qilishdi va u ularning huzurida (yashar) edi. Bir kuni ularning bir qizchasi ustida qizil qayishlardan (yasalgan) tasma bilan chiqdi va u (tasma) undan tushib qoldi. Shu payt kalxat oʻtib qoldi-da, uni goʻsht deb oʻylab, ilib ketdi. Ular uni izlashdi, lekin topolmadilar va shu narsada uni (choʻrini) aybladilar; uni tintishdi, hatto uning avratini ham tintishdi. U aytdi: Ular shu holatda turganlarida, kalxat oʻtib, tasmani tashlab yubordi va u ularning oʻrtasiga tushdi. Shunda u (choʻri) ularga: «Mana shu — sizlar meni ayblagan narsa; men esa undan pokman. Mana u — koʻrib turganingizdek», dedi. Soʻng u Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, islomni qabul qildi. Masjidda uning chodiri — yoki past kulbasi — bor edi. U (Oisha) aytdi: U mening oldimga kelib, yonimda oʻtirar va yonimda har oʻtirganida albatta: «Vishoh kuni — Robbimizning ajoyibotlaridandir; albatta u meni kufr yurtidan qutqardi», der edi. Men unga: «Senga nima boʻldiki, yonimda har oʻtirganingda shuni aytasan?» dedim. U aytdi: Shunda u menga (bu) hadisni soʻzlab berdi. Men masjidlarda eʼtikof uchun chodir tikish (masalasi)ni «Kitobul-Eʼtikof»da chiqarganman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, араблардан бир қабилага қарашли қора танли бир чўри бор эди; улар уни озод қилишди ва у уларнинг ҳузурида (яшар) эди. Бир куни уларнинг бир қизчаси устида қизил қайишлардан (ясалган) тасма билан чиқди ва у (тасма) ундан тушиб қолди. Шу пайт калхат ўтиб қолди-да, уни гўшт деб ўйлаб, илиб кетди. Улар уни излашди, лекин тополмадилар ва шу нарсада уни (чўрини) айбладилар; уни тинтишди, ҳатто унинг авратини ҳам тинтишди. У айтди: Улар шу ҳолатда турганларида, калхат ўтиб, тасмани ташлаб юборди ва у уларнинг ўртасига тушди. Шунда у (чўри) уларга: «Мана шу — сизлар мени айблаган нарса; мен эса ундан покман. Мана у — кўриб турганингиздек», деди. Сўнг у Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, исломни қабул қилди. Масжидда унинг чодири — ёки паст кулбаси — бор эди. У (Оиша) айтди: У менинг олдимга келиб, ёнимда ўтирар ва ёнимда ҳар ўтирганида албатта: «Вишоҳ куни — Роббимизнинг ажойиботларидандир; албатта у мени куфр юртидан қутқарди», дер эди. Мен унга: «Сенга нима бўлдики, ёнимда ҳар ўтирганингда шуни айтасан?» дедим. У айтди: Шунда у менга (бу) ҳадисни сўзлаб берди. Мен масжидларда эътикоф учун чодир тикиш (масаласи)ни «Китобул-Эътикоф»да чиқарганман.
ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، ثنا عَفَّانُ ، ثنا حَمَّادٌ ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّ سَعْدًا رُمِيَ فِي أَكْحَلِهِ ، فَضَرَبَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خِبَاءً فِي الْمَسْجِدَ لِيَعُودَهُ مِنْ قَرِيبٍ ، قَالَ : فَتَحَجَّرَ كَلْمُهُ لِلْبُرْءِ ، فَقَالَ : " اللَّهُمَّ إِنَّكَ تَعْلَمُ أَنْ لَيْسَ أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَيَّ أَنْ أُجَاهِدَ فِيكَ مِنْ قَوْمٍ كَذَّبُوا نَبِيَّكَ ، وَأَخْرَجُوهُ ، وَفَعَلُوا وَفَعَلُوا ، وَإِنِّي أَظُنُّ أَنْ قَدْ وُضِعَتِ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ ، فَافْجُرْ هَذَا الْكَلْمَ حَتَّى يَكُونَ مَوْتِي فِيهِ ، قَالَ : فَبَيْنَاهُمْ ذَاتَ لَيْلَةٍ إِذِ انْفَجَرَ كَلْمُهُ فَسَالَ الدَّمُ مِنْ جُرْحِهِ حَتَّى دَخَلَ خِبَاءَ الْقَوْمِ ، فَنَادَوْا : يَا أَهْلَ الْخِبَاءِ ، مَا هَذَا الَّذِي يَأْتِينَا مِنْ قِبَلِكُمْ ، فَنَظَرُوا فَإِذَا لَبَّتُهُ قَدِ انْفَجَرَ مِنْ كَلْمِهِ ، وَإِذَا الدَّمُ لَهُ هُدَيْرٍ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Saʼd bilak tomiridan otildi. Nabiy ﷺ uni yaqindan yoʻqlab turish uchun unga masjidda chodir tikdilar. U aytdi: Uning yarasi tuzalishga yuz tutib qotdi. Shunda u: «Allohim! Sen bilasanki, Sening Nabiyingni yolgʻonchiga chiqargan, uni (yurtidan) chiqargan va u ishlarni qilgan qavmga qarshi Sening yoʻlingda jihod qilishimdan koʻra menga suyukliroq narsa yoʻq. Men esa biz bilan ularning orasida urush toʻxtatildi, deb oʻylayman. Bas, bu yarani yorib yubor — toki oʻlimim shunda boʻlsin», dedi. U aytdi: Bir kechasi ular shu holatda turganlarida, uning yarasi yorilib ketdi va jarohatidan qon oqib, qavmning chodiriga kirib bordi. Ular: «Ey chodir ahli, sizlar tomondan bizga kelayotgan bu nima?» deb nido qildilar. Qarasalar — uning boʻyni ostidagi joyi yarasidan yorilgan va qon shaldirab oqmoqda ekan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Саъд билак томиридан отилди. Набий ﷺ уни яқиндан йўқлаб туриш учун унга масжидда чодир тикдилар. У айтди: Унинг яраси тузалишга юз тутиб қотди. Шунда у: «Аллоҳим! Сен биласанки, Сенинг Набийингни ёлғончига чиқарган, уни (юртидан) чиқарган ва у ишларни қилган қавмга қарши Сенинг йўлингда жиҳод қилишимдан кўра менга суюклироқ нарса йўқ. Мен эса биз билан уларнинг орасида уруш тўхтатилди, деб ўйлайман. Бас, бу ярани ёриб юбор — токи ўлимим шунда бўлсин», деди. У айтди: Бир кечаси улар шу ҳолатда турганларида, унинг яраси ёрилиб кетди ва жароҳатидан қон оқиб, қавмнинг чодирига кириб борди. Улар: «Эй чодир аҳли, сизлар томондан бизга келаётган бу нима?» деб нидо қилдилар. Қарасалар — унинг бўйни остидаги жойи ярасидан ёрилган ва қон шалдираб оқмоқда экан.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مُحْرِزٍ ، وَأَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ ، قَالا : حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، ثنا أَبِي ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلاةَ الْخَوْفِ بِذَاتِ الرِّقَاعِ ، قَالَتْ : فَصَدَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسَ صَدْعَيْنِ ، فَصَفَّتْ طَائِفَةٌ وَرَاءَهُ ، وَقَامَتْ طَائِفَةٌ وِجَاهَ الْعَدُوِّ ، قَالَتْ : فَكَبَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَكَبَّرَتِ الطَّائِفَةُ الَّذِينَ صُفُّوا خَلْفَهُ ، ثُمَّ رَكَعَ وَرَكَعُوا ، ثُمَّ سَجَدَ فَسَجَدُوا ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَرَفَعُوا ، ثُمَّ مَكَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسًا وَسَجَدُوا لأَنْفُسِهِمُ السَّجْدَةَ الثَّانِيَةَ ، ثُمَّ قَامُوا فَنَكَصُوا عَلَى أَعْقَابِهِمْ يَمْشُونَ الْقَهْقَرَى ، حَتَّى قَامُوا مِنْ وَرَائِهِمْ ، وَأَقْبَلَتِ الطَّائِفَةُ ، قَالَ أَحْمَدُ : الأُخْرَى ، وَقَالا جَمِيعًا : فَصَفُّوا خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَبَّرُوا ، ثُمَّ رَكَعُوا لأَنْفُسِهِمْ ، ثُمَّ سَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجْدَتَهُ الثَّانِيَةَ ، فَسَجَدُوا . زَادَ أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ : فَسَجَدُوا مَعَهُ ، ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَكْعَتِهِ ، وَسَجَدُوا لأَنْفُسِهِمُ السَّجْدَةَ الثَّانِيَةَ ، ثُمَّ قَامَتِ الطَّائِفَتَانِ جَمِيعًا ، وَقَالا : فَصَفُّوا خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَرَكَعَ بِهِمْ رَكْعَةً وَرَكَعُوا جَمِيعًا ، ثُمَّ سَجَدَ فَسَجَدُوا جَمِيعًا . قَالَ أَبُو الأَزْهَرِ : ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَرَفَعُوا مَعَهُ ، وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ : وَرَفَعُوا مَكَانَهُ ، وَلَمْ يَقُلْ : ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ، وَقَالا جَمِيعًا : كَانَ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَرِيعًا جِدًّا ، لا يَأْلُوا أَنْ يُخَفِّفَ مَا اسْتَطَاعَ ، ثُمَّ سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَسَلَّمُوا ، ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ شَرَكَهُ النَّاسُ فِي صَلاتِهِ كُلِّهَا "
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ Zotur-Riqoʼda xavf namozini oʻqidilar. U aytdi: Rasululloh ﷺ odamlarni ikki boʻlakka boʻldilar: bir toifa u zotning ortida saf tortdi, bir toifa esa dushmanga roʻbaroʻ turdi. U aytdi: Rasululloh ﷺ takbir aytdilar, orqalarida saf tortgan toifa ham takbir aytdi. Soʻng u zot ruku qildilar, ular ham ruku qildilar. Soʻng sajda qildilar, ular ham sajda qildilar. Soʻng boshlarini koʻtardilar, ular ham koʻtardilar. Soʻng Rasululloh ﷺ oʻtirgan holda turib turdilar, ular esa oʻzlari uchun ikkinchi sajdani qildilar. Keyin turib, orqalari bilan tisarilib, teskari yurib, anavilarning ortiga borib turdilar; (boshqa) toifa keldi — Ahmad: «ikkinchi (toifa)», dedi — va ikkalasi (birgalikda) dedi: Ular Rasululloh ﷺning orqalarida saf tortib, takbir aytdilar, soʻng oʻzlari uchun ruku qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ ikkinchi sajdalarini qildilar, ular ham sajda qildilar — Ahmad ibn al-Azhar: «ular u zot bilan birga sajda qildilar», deb ziyoda qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ oʻz rakaatlarida turdilar, ular esa oʻzlari uchun ikkinchi sajdani qildilar. Soʻng ikkala toifa birga turdi, va ikkalasi dedi: Ular Rasululloh ﷺning orqalarida saf tortdilar; u zot ular bilan bir rakaat oʻqidilar, hammalari ruku qildilar; soʻng u zot sajda qildilar, hammalari sajda qildilar. Abul-Azhar: «Soʻng u zot boshlarini koʻtardilar, ular ham u zot bilan koʻtardilar», dedi. Muhammad ibn Ali esa: «ular oʻz joylarida koʻtardilar», dedi va: «Soʻng boshlarini koʻtardilar», demadi. Ikkalasi (birga) dedi: Rasululloh ﷺdan bu (namoz) juda tez (ado) boʻldi; u zot imkon qadar yengil qilishda qusur qilmadilar. Soʻng Rasululloh ﷺ salom berdilar, ular ham salom berishdi. Soʻng Rasululloh ﷺ turdilar — odamlar u zotning butun namozlarida u zotga sherik boʻlgan edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Зотур-Риқўда хавф намозини ўқидилар. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ одамларни икки бўлакка бўлдилар: бир тоифа у зотнинг ортида саф тортди, бир тоифа эса душманга рўбарў турди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ такбир айтдилар, орқаларида саф тортган тоифа ҳам такбир айтди. Сўнг у зот руку қилдилар, улар ҳам руку қилдилар. Сўнг сажда қилдилар, улар ҳам сажда қилдилар. Сўнг бошларини кўтардилар, улар ҳам кўтардилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўтирган ҳолда туриб турдилар, улар эса ўзлари учун иккинчи саждани қилдилар. Кейин туриб, орқалари билан тисарилиб, тескари юриб, анавиларнинг ортига бориб турдилар; (бошқа) тоифа келди — Аҳмад: «иккинчи (тоифа)», деди — ва иккаласи (биргаликда) деди: Улар Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида саф тортиб, такбир айтдилар, сўнг ўзлари учун руку қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ иккинчи саждаларини қилдилар, улар ҳам сажда қилдилар — Аҳмад ибн ал-Азҳар: «улар у зот билан бирга сажда қилдилар», деб зиёда қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ўз ракаатларида турдилар, улар эса ўзлари учун иккинчи саждани қилдилар. Сўнг иккала тоифа бирга турди, ва иккаласи деди: Улар Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида саф тортдилар; у зот улар билан бир ракаат ўқидилар, ҳаммалари руку қилдилар; сўнг у зот сажда қилдилар, ҳаммалари сажда қилдилар. Абул-Азҳар: «Сўнг у зот бошларини кўтардилар, улар ҳам у зот билан кўтардилар», деди. Муҳаммад ибн Али эса: «улар ўз жойларида кўтардилар», деди ва: «Сўнг бошларини кўтардилар», демади. Иккаласи (бирга) деди: Расулуллоҳ ﷺдан бу (намоз) жуда тез (адо) бўлди; у зот имкон қадар енгил қилишда қусур қилмадилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ салом бердилар, улар ҳам салом беришди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ турдилар — одамлар у зотнинг бутун намозларида у зотга шерик бўлган эдилар.
ثنا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، نَا سُفْيَانُ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ عَمْرَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرْكَبًا لَهُ قَرِيبًا ، فَلَمْ يَأْتِ حَتَّى كَسَفَتِ الشَّمْسُ ، فَخَرَجْتُ فِي نِسْوَةٍ فَكُنَّا بَيْنَ يَدَيِ الْحُجْرَةِ ، فَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مَرْكَبِهِ سَرِيعًا ، وَقَامَ مَقَامَهُ الَّذِي كَانَ يُصَلِّي ، وَقَامَ النَّاسُ وَرَاءَهُ ، فَكَبَّرَ ، وَقَامَ قِيَامًا طَوِيلا ، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلا ، ثُمَّ رَفَعَ ، ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ، وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ، وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودِ ، ثُمَّ رَفَعَ ، ثُمَّ سَجَدَ سُجُودًا دُونَ السُّجُودِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ، وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ، وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ، وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ، وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ سَجَدَ ، وَانْصَرَفَ ، فَكَانَتْ صَلاتُهُ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ ، فَجَلَسَ ، وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ " . نَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ مِثْلَهُ
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ yaqin bir joyga ulovlarida chiqib ketgan edilar; quyosh tutilgunga qadar qaytmadilar. Men ayollar bilan birga chiqdim va biz hujra oldida edik. Nabiy ﷺ ulovlaridan tez kelib, oʻzlari namoz oʻqiydigan joyda turdilar, odamlar ham u zotning orqalarida turdilar. U zot takbir aytib, uzoq qiyomda turdilar, soʻng uzoq rukuʼ qildilar, soʻng (boshlarini) koʻtardilar, soʻng turib, qiyomni uzaytirdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng rukuʼ qilib, uni uzaytirdilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng (boshlarini) koʻtardilar, soʻng sajda qilib, sajdani uzaytirdilar, soʻng (boshlarini) koʻtardilar, soʻng birinchi sajdadan kamroq sajda qildilar. Soʻng turib, qiyomni uzaytirdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng rukuʼ qilib, uni uzaytirdilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng (boshlarini) koʻtarib turdilar va qiyomni uzaytirdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng rukuʼ qilib, uni uzaytirdilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng sajda qildilar va (namozdan) chiqdilar. Shunday qilib, u zotning namozlari toʻrt sajda ichida toʻrt rukuʼ boʻldi. Soʻng oʻtirdilar — quyosh esa ochilgan edi. Said ibn Abdurrahmon bizga aytib berdi: Sufyon bizga Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oishadan xuddi shunga oʻxshashini (rivoyat qildi).Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ яқин бир жойга уловларида чиқиб кетган эдилар; қуёш тутилгунга қадар қайтмадилар. Мен аёллар билан бирга чиқдим ва биз ҳужра олдида эдик. Набий ﷺ уловларидан тез келиб, ўзлари намоз ўқийдиган жойда турдилар, одамлар ҳам у зотнинг орқаларида турдилар. У зот такбир айтиб, узоқ қиёмда турдилар, сўнг узоқ рукуъ қилдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар, сўнг туриб, қиёмни узайтирдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг рукуъ қилиб, уни узайтирдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг (бошларини) кўтардилар, сўнг сажда қилиб, саждани узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар, сўнг биринчи саждадан камроқ сажда қилдилар. Сўнг туриб, қиёмни узайтирдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг рукуъ қилиб, уни узайтирдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг (бошларини) кўтариб турдилар ва қиёмни узайтирдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг рукуъ қилиб, уни узайтирдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг сажда қилдилар ва (намоздан) чиқдилар. Шундай қилиб, у зотнинг намозлари тўрт сажда ичида тўрт рукуъ бўлди. Сўнг ўтирдилар — қуёш эса очилган эди. Саид ибн Абдурраҳмон бизга айтиб берди: Суфён бизга Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан худди шунга ўхшашини (ривоят қилди).
ثنا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجَزَرِيُّ ، ثنا إِبْرَاهِيمُ يَعْنِي ابْنَ صَدَقَةَ ، ثنا سُفْيَانُ وَهُوَ ابْنُ حُسَيْنٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّهَا قَالَتِ : انْخَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّلاةِ ، ثُمَّ قَرَأَ قِرَاءَةً يَجْهَرُ فِيهَا ، ثُمَّ رَكَعَ عَلَى نَحْوِ مَا قَرَأَ ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ، فَقَرَأَ نَحْوًا مِنْ قِرَاءَتِهِ ، ثُمَّ رَكَعَ عَلَى نَحْوِ مَا قَرَأَ ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ، وَسَجَدَ ، ثُمَّ قَامَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى ، فَصَنَعَ مِثْلَ مَا صَنَعَ فِي الأُولَى ، ثُمَّ قَالَ : " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لا يَنْخَسِفَانِ لِمَوْتِ بَشَرٍ ، فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ فَافْزَعُوا إِلَى الصَّلاةِ " قَالَ : وَذَلِكَ أَنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ مَاتَ يَوْمَئِذٍ ، فَقَالَ النَّاسُ : إِنَّمَا كَانَ هَذَا لِمَوْتِ إِبْرَاهِيمَ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi. Rasululloh ﷺ namozga turdilar, soʻng ovoz chiqarib qiroat qildilar, soʻng oʻqiganlari miqdoricha rukuʼ qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib, oʻsha qiroatlari miqdoricha oʻqidilar, soʻng oʻqiganlari miqdoricha rukuʼ qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib, sajda qildilar. Soʻng ikkinchi rakatga turib, birinchisida qilgan ishlarini qildilar. Soʻng: «Albatta, quyosh va oy Allohning oyatlaridan ikki oyatdir; ular biror insonning oʻlimi sababli tutilmaydi. Bas, shunday boʻlsa, namozga shoshilinglar», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu — oʻsha kuni Ibrohim vafot etgani sababli edi; odamlar: «Bu faqat Ibrohimning oʻlimi sababli boʻldi», deyishgan edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди. Расулуллоҳ ﷺ намозга турдилар, сўнг овоз чиқариб қироат қилдилар, сўнг ўқиганлари миқдорича рукуъ қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, ўша қироатлари миқдорича ўқидилар, сўнг ўқиганлари миқдорича рукуъ қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, сажда қилдилар. Сўнг иккинчи ракатга туриб, биринчисида қилган ишларини қилдилар. Сўнг: «Албатта, қуёш ва ой Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир; улар бирор инсоннинг ўлими сабабли тутилмайди. Бас, шундай бўлса, намозга шошилинглар», дедилар. (Рови) айтди: Бу — ўша куни Иброҳим вафот этгани сабабли эди; одамлар: «Бу фақат Иброҳимнинг ўлими сабабли бўлди», дейишган эди.
وَقَدْ حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ ، نَا أَبِي ، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " صَلَّى فِي كُسُوفٍ سِتَّ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ tutilishda toʻrt sajda ichida olti rukuʼ (qilib) namoz oʻqidilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ тутилишда тўрт сажда ичида олти рукуъ (қилиб) намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، عَنْ عَطَاءٍ ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، عَنْ عَطَاءٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يُحَدِّثُ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي مَنْ أُصَدِّقُ ، قَالَ : فَظَنَنْتُ أَنَّهُ يُرِيدُ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ، أَنَّهَا قَالَتْ : كَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ بِالنَّاسِ قِيَامًا شَدِيدًا ، يَقُومُ بِالنَّاسِ ، ثُمَّ يَرْكَعُ ، ثُمَّ يَقُومُ ، ثُمَّ يَرْكَعُ ، فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ ثَلاثُ رَكَعَاتٍ ، فَرَكَعَ الثَّالِثَةَ ثُمَّ سَجَدَ ، حَتَّى إِنَّ رِجَالا يَوْمَئِذٍ لَيُغْشَى عَلَيْهِمْ ، حَتَّى سِجَالِ الْمَاءِ لَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مِمَّا قَامَ بِهِمْ ، يَقُولُ إِذَا كَبَّرَ : " اللَّهُ أَكْبَرُ " ، فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " ، فَلَمْ يَنْصَرِفْ حَتَّى تَجَلَّتِ الشَّمْسُ ، فَقَامَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ، وَقَالَ : " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لا يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلا لِحَيَاتِهِ ، وَلَكِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ يُخَوِّفُكُمْ بِهِمَا ، فَإِذَا كَسَفَا فَافْزَعُوا إِلَى اللَّهِ حَتَّى يَنْجَلِيَا " وَفِي خَبَرِ عَبْدِ الْمَلِكِ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ جَابِرٍ : " سِتُّ رَكَعَاتٍ فِي أَرْبَعِ سَجَدَاتٍ "
Ato aytdi: Men Ubayd ibn Umayrning hadis aytayotganini eshitdim. U: «Menga oʻzim ishonadigan kishi xabar berdi», dedi. (Ato) aytdi: Men uning Oishani (roziyallohu anho) nazarda tutayotganini oʻyladim. (Oisha) shunday degan: Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi. Shunda u zot odamlarga juda uzoq qiyomda turib namoz oʻqidilar. U zot odamlar bilan qiyomda turar, soʻng rukuʼ qilar, soʻng turar, soʻng rukuʼ qilar edilar. Har bir rakatda uch martadan rukuʼ qilib, ikki rakat oʻqidilar. Uchinchi marta rukuʼ qilganlaridan soʻng sajda qildilar. Hatto oʻsha kuni baʼzi kishilar hushidan ketib, u zot ular bilan uzoq turganlari sababli ularning ustidan chelaklab suv quyilar edi. U zot takbir aytganlarida: «Allohu akbar», boshlarini koʻtarganlarida: «Samiʼallohu liman hamidah», der edilar. Quyosh ochilmagunicha namozdan chiqmadilar. Soʻng turib, Allohga hamd va sano aytdilar-da: «Albatta, quyosh va oy birovning oʻlimi uchun ham, hayoti uchun ham tutilmaydi. Lekin ular Allohning oyatlaridan ikkitasidir, U ular vositasida sizlarni qoʻrqitadi. Bas, ular tutilsa, ular ochilguncha Allohga shoshilinglar», dedilar. Abdulmalikning Atodan, uning Jobirdan (rivoyat qilgan) xabarida esa: «Toʻrt sajda ichida olti rukuʼ», (deyilgan).Ато айтди: Мен Убайд ибн Умайрнинг ҳадис айтаётганини эшитдим. У: «Менга ўзим ишонадиган киши хабар берди», деди. (Ато) айтди: Мен унинг Оишани (розияллоҳу анҳо) назарда тутаётганини ўйладим. (Оиша) шундай деган: Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди. Шунда у зот одамларга жуда узоқ қиёмда туриб намоз ўқидилар. У зот одамлар билан қиёмда турар, сўнг рукуъ қилар, сўнг турар, сўнг рукуъ қилар эдилар. Ҳар бир ракатда уч мартадан рукуъ қилиб, икки ракат ўқидилар. Учинчи марта рукуъ қилганларидан сўнг сажда қилдилар. Ҳатто ўша куни баъзи кишилар ҳушидан кетиб, у зот улар билан узоқ турганлари сабабли уларнинг устидан челаклаб сув қуйилар эди. У зот такбир айтганларида: «Аллоҳу акбар», бошларини кўтарганларида: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ», дер эдилар. Қуёш очилмагунича намоздан чиқмадилар. Сўнг туриб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар-да: «Албатта, қуёш ва ой бировнинг ўлими учун ҳам, ҳаёти учун ҳам тутилмайди. Лекин улар Аллоҳнинг оятларидан иккитасидир, У улар воситасида сизларни қўрқитади. Бас, улар тутилса, улар очилгунча Аллоҳга шошилинглар», дедилар. Абдулмаликнинг Атодан, унинг Жобирдан (ривоят қилган) хабарида эса: «Тўрт сажда ичида олти рукуъ», (дейилган).
حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : خَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَرَجَ إِلَى الْمَسْجِدِ ، فَقَامَ وَكَبَّرَ وَصَفَّ النَّاسَ وَرَاءَهُ ، فَقَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً ، ثُمَّ كَبَّرَ ، فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلا ، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ، فَقَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ، رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ " ، ثُمَّ قَامَ فَقَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً ، هِيَ أَدْنَى مِنَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ، ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلا ، هُوَ أَدْنَى مِنَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ، ثُمَّ قَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ، رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ " ، ثُمَّ فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأَخِيرَةِ مِثْلَ ذَلِكَ ، فَاسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ ، وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ ، ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ النَّاسَ ، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ، ثُمَّ قَالَ : " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لا يُخْسَفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ ، وَلا لِحَيَاتِهِ ، فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَافْزَعُوا إِلَى الصَّلاةِ "
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayotliklarida quyosh tutildi. Rasululloh ﷺ masjidga chiqib, turdilar va takbir aytdilar, odamlar u zotning orqasida saf tortdilar. Rasululloh ﷺ uzoq qiroat qildilar, soʻng takbir aytib, uzoq ruku qildilar. Soʻng boshlarini koʻtarib: «Samiallohu liman hamidah, Rabbano va lakal-hamd», dedilar. Soʻng turib, birinchi qiroatdan qisqaroq boʻlgan uzoq qiroat qildilar. Soʻng takbir aytib, birinchi rukudan qisqaroq boʻlgan uzoq ruku qildilar. Soʻng: «Samiallohu liman hamidah, Rabbano va lakal-hamd», dedilar. Soʻng ikkinchi rakaatda ham shundoq qildilar. Shunday qilib, toʻrt ruku va toʻrt sajdani toʻldirdilar. Quyosh u zot namozdan chiqishlaridan oldin yorishdi. Soʻng turib, odamlarga xutba qildilar va Allohga loyiq boʻlgan hamdlarni aytdilar. Soʻng: «Albatta, quyosh va oy Allohning oyatlaridan ikki oyatdir. Ular hech kimning oʻlimi uchun ham, hayoti uchun ham tutilmaydi. Bas, ularni koʻrsangiz, namozga shoshilinglar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаётликларида қуёш тутилди. Расулуллоҳ ﷺ масжидга чиқиб, турдилар ва такбир айтдилар, одамлар у зотнинг орқасида саф тортдилар. Расулуллоҳ ﷺ узоқ қироат қилдилар, сўнг такбир айтиб, узоқ руку қилдилар. Сўнг бошларини кўтариб: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд», дедилар. Сўнг туриб, биринчи қироатдан қисқароқ бўлган узоқ қироат қилдилар. Сўнг такбир айтиб, биринчи рукудан қисқароқ бўлган узоқ руку қилдилар. Сўнг: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд», дедилар. Сўнг иккинчи ракаатда ҳам шундоқ қилдилар. Шундай қилиб, тўрт руку ва тўрт саждани тўлдирдилар. Қуёш у зот намоздан чиқишларидан олдин ёришди. Сўнг туриб, одамларга хутба қилдилар ва Аллоҳга лойиқ бўлган ҳамдларни айтдилар. Сўнг: «Албатта, қуёш ва ой Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир. Улар ҳеч кимнинг ўлими учун ҳам, ҳаёти учун ҳам тутилмайди. Бас, уларни кўрсангиз, намозга шошилинглар», дедилар.
ثنا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ عَمْرَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ فِي صَلاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْكُسُوفِ ، وَقَالَ فِي الْخَبَرِ : " ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ، ثُمَّ رَفَعَ ، ثُمَّ سَجَدَ سُجُودًا دُونَ السُّجُودِ الأَوَّلِ " ، ثُمَّ ذَكَرَ بَاقِي الْحَدِيثِ . نَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، نَا سُفْيَانُ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عائشة مِثْلَهُ
Amra Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi — va (rovi) Nabiy ﷺning tutilish namozlari haqidagi hadisni toʻlaligicha zikr qildi — hamda xabarda: «Soʻng sajda qildilar va sajdani uzaytirdilar, soʻng (boshlarini) koʻtardilar, soʻng birinchi sajdadan kamroq sajda qildilar», dedi. Soʻng hadisning qolganini zikr qildi. Said ibn Abdurrahmon bizga aytib berdi: Sufyon bizga Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oishadan xuddi shunga oʻxshashini (rivoyat qildi).Амра Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди — ва (рови) Набий ﷺнинг тутилиш намозлари ҳақидаги ҳадисни тўлалигича зикр қилди — ҳамда хабарда: «Сўнг сажда қилдилар ва саждани узайтирдилар, сўнг (бошларини) кўтардилар, сўнг биринчи саждадан камроқ сажда қилдилар», деди. Сўнг ҳадиснинг қолганини зикр қилди. Саид ибн Абдурраҳмон бизга айтиб берди: Суфён бизга Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан худди шунга ўхшашини (ривоят қилди).
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فِي قِصَّةِ كُسُوفِ الشَّمْسِ ، وَقَالَ : فَلَمَّا تَجَلَّتْ قَامَ ، يَعْنِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ ، ثُمَّ قَالَ : " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لا يُخْسَفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ ، وَلا لِحَيَاتِهِ ، يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ ، وَاللَّهِ إِنْ مِنْ أَحَدٍ أَغْيَرَ مِنَ اللَّهِ أَنْ يَزْنِيَ عَبْدُهُ أَوْ أَمَتُهُ ، يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ ، وَاللَّهِ أَوْ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ ، لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلا وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا ، أَلا هَلْ بَلَّغْتُ ؟ " قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَفِي خَبَرِ ابْنِ مَسْعُودٍ " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ خَطَبَ أَيْضًا قَبْلَ الصَّلاةِ " . فَيَنْبَغِي لِلإِمَامِ فِي الْكُسُوفِ أَنْ يَخْطُبَ قَبْلَ الصَّلاةِ وَبَعْدَهَا
Urva Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi — va (rovi) quyosh tutilishi qissasidagi hadisni zikr qildi — hamda dedi: (Quyosh) ochilganda u zot, yaʼni Nabiy ﷺ turdilar va odamlarga xutba qilib, Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng: «Albatta, quyosh va oy Allohning oyatlaridan ikki oyatdir; ular hech kimning oʻlimi uchun ham, hayoti uchun ham tutilmaydi. Ey Muhammad ummati! Allohga qasamki, oʻz bandasi yoki choʻrisi zino qilishidan Allohdan koʻra qattiqroq gʻayrat qiladigan hech kim yoʻq. Ey Muhammad ummati! Allohga qasamki — yoki: jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki — agar men biladigan narsani bilsangiz edi, oz kular va koʻp yigʻlar edingiz. Ogoh boʻlinglar, men yetkazdimmi?» dedilar. Abu Bakr aytdi: Ibn Masʼudning xabarida Nabiy ﷺ namozdan oldin ham xutba qilganlari (kelgan). Bas, imomga tutilishda namozdan oldin ham, undan keyin ham xutba qilish loyiqdir.Урва Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди — ва (рови) қуёш тутилиши қиссасидаги ҳадисни зикр қилди — ҳамда деди: (Қуёш) очилганда у зот, яъни Набий ﷺ турдилар ва одамларга хутба қилиб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: «Албатта, қуёш ва ой Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир; улар ҳеч кимнинг ўлими учун ҳам, ҳаёти учун ҳам тутилмайди. Эй Муҳаммад уммати! Аллоҳга қасамки, ўз бандаси ёки чўриси зино қилишидан Аллоҳдан кўра қаттиқроқ ғайрат қиладиган ҳеч ким йўқ. Эй Муҳаммад уммати! Аллоҳга қасамки — ёки: жоним қўлида бўлган Зотга қасамки — агар мен биладиган нарсани билсангиз эди, оз кулар ва кўп йиғлар эдингиз. Огоҳ бўлинглар, мен етказдимми?» дедилар. Абу Бакр айтди: Ибн Масъуднинг хабарида Набий ﷺ намоздан олдин ҳам хутба қилганлари (келган). Бас, имомга тутилишда намоздан олдин ҳам, ундан кейин ҳам хутба қилиш лойиқдир.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَصَلَّى بِالنَّاسِ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ، وَقَالَ فِي آخِرِهِ : ثُمَّ انْصَرَفَ ، فَقَالَ : " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لا تَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلا لِحَيَاتِهِ ، وَلَكِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَافْزَعُوا إِلَى الصَّلاةِ " . وَهَذَا قَوْلُ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : وَزَادَ فِيهِ هِشَامٌ : " إِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَتَصَدَّقُوا ، وَصَلُّوا "
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Nabiy ﷺ zamonlarida quyosh tutildi va u zot odamlarga namoz oʻqib berdilar — va (rovi) hadisni zikr qilib, uning oxirida dedi: Soʻng (namozdan) chiqib: «Albatta, quyosh va oy hech kimning oʻlimi uchun ham, hayoti uchun ham tutilmaydi. Lekin ular Allohning oyatlaridan ikki oyatdir. Bas, buni koʻrsangiz, namozga shoshilinglar», dedilar. Bu — Zuhriyning soʻzidir. (Rovi) aytdi: Hishom unga: «Buni koʻrsangiz, sadaqa qilinglar va namoz oʻqinglar», (degan lafzni) ziyoda qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Набий ﷺ замонларида қуёш тутилди ва у зот одамларга намоз ўқиб бердилар — ва (рови) ҳадисни зикр қилиб, унинг охирида деди: Сўнг (намоздан) чиқиб: «Албатта, қуёш ва ой ҳеч кимнинг ўлими учун ҳам, ҳаёти учун ҳам тутилмайди. Лекин улар Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир. Бас, буни кўрсангиз, намозга шошилинглар», дедилар. Бу — Зуҳрийнинг сўзидир. (Рови) айтди: Ҳишом унга: «Буни кўрсангиз, садақа қилинглар ва намоз ўқинглар», (деган лафзни) зиёда қилди.
نا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُرَادِيُّ ، نا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى الَّذِينَ يَصِلُونَ الصُّفُوفَ "
Oisha (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, Alloh va Uning malaklari saflarni ulaydiganlarga salovot aytadilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, Аллоҳ ва Унинг малаклари сафларни улайдиганларга саловот айтадилар», дедилар.