حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ إِنِّي لأَمْشِي مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ بِمِنًى إِذْ لَقِيَهُ عُثْمَانُ فَاسْتَخْلاَهُ فَلَمَّا رَأَى عَبْدُ اللَّهِ أَنْ لَيْسَتْ لَهُ حَاجَةٌ قَالَ لِي تَعَالَ يَا عَلْقَمَةُ فَجِئْتُ فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ أَلاَ نُزَوِّجُكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ بِجَارِيَةٍ بِكْرٍ لَعَلَّهُ يَرْجِعُ إِلَيْكَ مِنْ نَفْسِكَ مَا كُنْتَ تَعْهَدُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَئِنْ قُلْتَ ذَاكَ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمُ الْبَاءَةَ فَلْيَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُّ لِلْبَصَرِ وَأَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ فَعَلَيْهِ بِالصَّوْمِ فَإِنَّهُ لَهُ وِجَاءٌ ‏"‏ ‏.‏

Alqama aytadi: «Men Mino (vodiy)sida Abdulloh ibn Masʼud bilan birga ketayotgan edim, shu payt unga Usmon (roziyallohu anhu) duch keldi va u bilan xilvatda gaplashmoqchi boʻldi. Abdulloh u zotning biror hojati yoʻqligini koʻrgach, menga: ‹Bu yoqqa kel, ey Alqama!› dedi. Men keldim. Usmon (roziyallohu anhu) unga: ‹Ey Abu Abdurrahmon, senga bokira bir qizni nikohlab qoʻymaylikmi? Balki bu bilan oʻzingda avval boʻlgan (kuch-quvvating) qaytib kelar›, dedi. Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu): ‹Mana shuni aytsang, men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganman›, dedi: ‹Sizlardan kimning (uylanishga) qurbi yetsa, uylansin. Chunki bu koʻzni (haromdan) yaxshiroq tiyadi va avratni (zinodan) yaxshiroq saqlaydi. Sizlardan kimning qurbi yetmasa, roʻza tutishi lozim. Chunki bu unga (shahvatni qaytaruvchi) toʻsiqdir›.»Алқама айтади: «Мен Мино (водий)сида Абдуллоҳ ибн Масъуд билан бирга кетаётган эдим, шу пайт унга Усмон (розияллоҳу анҳу) дуч келди ва у билан хилватда гаплашмоқчи бўлди. Абдуллоҳ у зотнинг бирор ҳожати йўқлигини кўргач, менга: ‹Бу ёққа кел, эй Алқама!› деди. Мен келдим. Усмон (розияллоҳу анҳу) унга: ‹Эй Абу Абдурраҳмон, сенга бокира бир қизни никоҳлаб қўймайликми? Балки бу билан ўзингда аввал бўлган (куч-қувватинг) қайтиб келар›, деди. Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу): ‹Мана шуни айтсанг, мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганман›, деди: ‹Сизлардан кимнинг (уйланишга) қурби етса, уйлансин. Чунки бу кўзни (ҳаромдан) яхшироқ тияди ва авратни (зинодан) яхшироқ сақлайди. Сизлардан кимнинг қурби етмаса, рўза тутиши лозим. Чунки бу унга (шаҳватни қайтарувчи) тўсиқдир›.»

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ - حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تُنْكَحُ النِّسَاءُ لأَرْبَعٍ لِمَالِهَا وَلِحَسَبِهَا وَلِجَمَالِهَا وَلِدِينِهَا فَاظْفَرْ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Ayol kishiga toʻrt narsa uchun uylaniladi: moli uchun, nasab-sharafi uchun, goʻzalligi uchun va dini uchun. Sen dindorini tanlab, baxtga erish — qoʻllaring tuproqqa belansin (yaʼni dindorini tanlamasang, qoʻling tuproqqa belanib qolsin)!»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Аёл кишига тўрт нарса учун уйланилади: моли учун, насаб-шарафи учун, гўзаллиги учун ва дини учун. Сен диндорини танлаб, бахтга эриш — қўлларинг тупроққа белансин (яъни диндорини танламасанг, қўлинг тупроққа беланиб қолсин)!»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، أَخْبَرَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَزَوَّجْتَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِكْرًا أَمْ ثَيِّبًا ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ ثَيِّبًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ بِكْرٌ تُلاَعِبُهَا وَتُلاَعِبُكَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ menga: «Uylandingmi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Bokiragami yoki tul ayolgami?» dedilar. Men: «Tul ayolga», dedim. U zot: «Nega bokira (qiz)ga uylanmading — sen u bilan, u sen bilan oʻynashib erkalashar eding-ku?» dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Уйландингми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Бокирагами ёки тул аёлгами?» дедилар. Мен: «Тул аёлга», дедим. У зот: «Нега бокира (қиз)га уйланмадинг — сен у билан, у сен билан ўйнашиб эркалашар эдинг-ку?» дедилар.

قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَتَبَ إِلَىَّ حُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي لاَ تَمْنَعُ يَدَ لاَمِسٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ غَرِّبْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَخَافُ أَنْ تَتْبَعَهَا نَفْسِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاسْتَمْتِعْ بِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Dovud aytadi: Husayn ibn Hurays al-Marvaziy menga (xat orqali) yozib yuborganki: Bizga Fazl ibn Muso Husayn ibn Voqiddan, u Umora ibn Abu Hafsadan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U zot aytadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga kelib: «Mening xotinim oʻziga (qoʻl) tegizmoqchi boʻlganning qoʻlini qaytarmaydi (yaʼni begona erkaklardan oʻzini tiymaydi)», dedi. U zot: «Uni taloq qilib, (oʻzingdan) uzoqlashtir», dedilar. U: «Koʻnglim uning ortidan ergashib qolishidan qoʻrqaman», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, undan (taloq qilmay) bahramand boʻlaver», dedilar.Абу Довуд айтади: Ҳусайн ибн Ҳурайс ал-Марвазий менга (хат орқали) ёзиб юборганки: Бизга Фазл ибн Мусо Ҳусайн ибн Воқиддан, у Умора ибн Абу Ҳафсадан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У зот айтади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Менинг хотиним ўзига (қўл) тегизмоқчи бўлганнинг қўлини қайтармайди (яъни бегона эркаклардан ўзини тиймайди)», деди. У зот: «Уни талоқ қилиб, (ўзингдан) узоқлаштир», дедилар. У: «Кўнглим унинг ортидан эргашиб қолишидан қўрқаман», деди. У зот: «Ундай бўлса, ундан (талоқ қилмай) баҳраманд бўлавер», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا مُسْتَلِمُ بْنُ سَعِيدِ ابْنُ أُخْتِ، مَنْصُورِ بْنِ زَاذَانَ عَنْ مَنْصُورٍ، - يَعْنِي ابْنَ زَاذَانَ - عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي أَصَبْتُ امْرَأَةً ذَاتَ حَسَبٍ وَجَمَالٍ وَإِنَّهَا لاَ تَلِدُ أَفَأَتَزَوَّجُهَا قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَاهُ الثَّانِيَةَ فَنَهَاهُ ثُمَّ أَتَاهُ الثَّالِثَةَ فَقَالَ ‏"‏ تَزَوَّجُوا الْوَدُودَ الْوَلُودَ فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الأُمَمَ ‏"‏ ‏.‏

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu) aytadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga kelib: «Men nasab-sharafli va goʻzal bir ayolni topdim, lekin u tugʻmaydi. Unga uylanaymi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. Soʻng u ikkinchi marta keldi, u zot yana qaytardilar. Soʻng uchinchi marta kelganida, u zot: «Mehribon va serfarzand (ayol)larga uylaninglar! Chunki men (qiyomat kunida) sizlar (koʻpligingiz) bilan boshqa ummatlardan koʻp boʻlishni istayman», dedilar.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу) айтади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Мен насаб-шарафли ва гўзал бир аёлни топдим, лекин у туғмайди. Унга уйланайми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. Сўнг у иккинчи марта келди, у зот яна қайтардилар. Сўнг учинчи марта келганида, у зот: «Меҳрибон ва серфарзанд (аёл)ларга уйланинглар! Чунки мен (қиёмат кунида) сизлар (кўплигингиз) билан бошқа умматлардан кўп бўлишни истайман», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ التَّيْمِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ مَرْثَدَ بْنَ أَبِي مَرْثَدٍ الْغَنَوِيَّ، كَانَ يَحْمِلُ الأُسَارَى بِمَكَّةَ وَكَانَ بِمَكَّةَ بَغِيٌّ يُقَالُ لَهَا عَنَاقُ وَكَانَتْ صَدِيقَتَهُ قَالَ جِئْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْكِحُ عَنَاقَ قَالَ فَسَكَتَ عَنِّي فَنَزَلَتْ ‏{‏ وَالزَّانِيَةُ لاَ يَنْكِحُهَا إِلاَّ زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ ‏}‏ فَدَعَانِي فَقَرَأَهَا عَلَىَّ وَقَالَ ‏"‏ لاَ تَنْكِحْهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Marsad ibn Abu Marsad al-Gʻanaviy Makkadan asirlarni (Madinaga) tashir edi. Makkada Anoq deb ataladigan bir fohisha ayol bor edi, u (Marsadning) maʼshuqasi edi. (Marsad) aytadi: Men Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga kelib: «Ey Rasululloh, Anoqqa uylanaymi?» dedim. U zot mendan (javob bermay) sukut qildilar. Shunda: {Zinokor ayolga zinokor yoki mushrik erkakdan boshqasi uylanmaydi} (Nur surasi 3) (oyati) nozil boʻldi. Soʻng u zot meni chaqirib, uni menga oʻqib berdilar va: «Unga uylanma», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Марсад ибн Абу Марсад ал-Ғанавий Маккадан асирларни (Мадинага) ташир эди. Маккада Аноқ деб аталадиган бир фоҳиша аёл бор эди, у (Марсаднинг) маъшуқаси эди. (Марсад) айтади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, Аноққа уйланайми?» дедим. У зот мендан (жавоб бермай) сукут қилдилар. Шунда: {Зинокор аёлга зинокор ёки мушрик эркакдан бошқаси уйланмайди} (Нур сураси 3) (ояти) нозил бўлди. Сўнг у зот мени чақириб, уни менга ўқиб бердилар ва: «Унга уйланма», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَأَبُو مَعْمَرٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ حَبِيبٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَنْكِحُ الزَّانِي الْمَجْلُودُ إِلاَّ مِثْلَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ أَبُو مَعْمَرٍ حَدَّثَنِي حَبِيبٌ الْمُعَلِّمُ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Zino qilib, (had) kaltagini yegan erkak faqat oʻziga oʻxshashga uylanadi», dedilar. Abu Maʼmar aytadi: Bizga Habib al-Muallim Amr ibn Shuaybdan rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зино қилиб, (ҳад) калтагини еган эркак фақат ўзига ўхшашга уйланади», дедилар. Абу Маъмар айтади: Бизга Ҳабиб ал-Муаллим Амр ибн Шуайбдан ривоят қилди.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ جَارِيَتَهُ وَتَزَوَّجَهَا كَانَ لَهُ أَجْرَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz choʻrisini ozod qilib, soʻng unga uylansa, unga ikki ajr boʻladi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз чўрисини озод қилиб, сўнг унга уйланса, унга икки ажр бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، وَعَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَعْتَقَ صَفِيَّةَ وَجَعَلَ عِتْقَهَا صَدَاقَهَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ Safiyyani ozod qildilar va uni ozod qilishni unga mahr qilib berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ Сафийяни озод қилдилар ва уни озод қилишни унга маҳр қилиб бердилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعَةِ مَا يَحْرُمُ مِنَ الْوِلاَدَةِ ‏"‏ ‏.‏

Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Nasab (qarindoshlik) sababli harom boʻladigan narsa emizish (sut qarindoshligi) sababli ham harom boʻladi», dedilar.Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Насаб (қариндошлик) сабабли ҳаром бўладиган нарса эмизиш (сут қариндошлиги) сабабли ҳам ҳаром бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي أُخْتِي قَالَ ‏"‏ فَأَفْعَلُ مَاذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَتَنْكِحُهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أُخْتَكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَوَتُحِبِّينَ ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ لَسْتُ بِمُخْلِيَةٍ بِكَ وَأَحَبُّ مَنْ شَرَكَنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَوَاللَّهِ لَقَدْ أُخْبِرْتُ أَنَّكَ تَخْطُبُ دُرَّةَ - أَوْ ذَرَّةَ شَكَّ زُهَيْرٌ - بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا وَاللَّهِ لَوْ لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي فِي حِجْرِي مَا حَلَّتْ لِي إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ أَرْضَعَتْنِي وَأَبَاهَا ثُوَيْبَةُ فَلاَ تَعْرِضْنَ عَلَىَّ بَنَاتِكُنَّ وَلاَ أَخَوَاتِكُنَّ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Umm Habiba (roziyallohu anho): «Ey Rasululloh, mening singlimga (uylanishga) ragʻbatingiz bormi?» dedi. U zot: «Nima qilay?» dedilar. U: «Unga uylansangiz», dedi. U zot: «Singlinggami?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Sen buni yoqtirasanmi?» dedilar. U: «Men sizga yolgʻiz xotin emasman (boshqa kundoshlarim bor), shu yaxshilikda menga sherik boʻladiganlarning eng yoqimlisi mening singlim boʻlishini istayman», dedi. U zot: «Albatta, u menga halol emas», dedilar. U: «Vallohi, menga sizning Abu Salamaning qizi Durra — yoki Zarra, buni roviy Zuhayr shubha qildi — ni xostgorlik qilayotganingiz xabar berilgan edi», dedi. U zot: «Umm Salamaning qizinimi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ogoh boʻl, vallohi, agar u mening tarbiyamdagi oʻgay qizim boʻlmaganida ham, menga halol boʻlmas edi. Chunki u mening sut akamning qizidir — meni va uning otasini Suvayba emizgan. Shunday ekan, menga qizlaringiz va singillaringizni taklif qilmanglar», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо): «Эй Расулуллоҳ, менинг синглимга (уйланишга) рағбатингиз борми?» деди. У зот: «Нима қилай?» дедилар. У: «Унга уйлансангиз», деди. У зот: «Синглинггами?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сен буни ёқтирасанми?» дедилар. У: «Мен сизга ёлғиз хотин эмасман (бошқа кундошларим бор), шу яхшиликда менга шерик бўладиганларнинг энг ёқимлиси менинг синглим бўлишини истайман», деди. У зот: «Албатта, у менга ҳалол эмас», дедилар. У: «Валлоҳи, менга сизнинг Абу Саламанинг қизи Дурра — ёки Зарра, буни ровий Зуҳайр шубҳа қилди — ни хостгорлик қилаётганингиз хабар берилган эди», деди. У зот: «Умм Саламанинг қизиними?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Огоҳ бўл, валлоҳи, агар у менинг тарбиямдаги ўгай қизим бўлмаганида ҳам, менга ҳалол бўлмас эди. Чунки у менинг сут акамнинг қизидир — мени ва унинг отасини Сувайба эмизган. Шундай экан, менга қизларингиз ва сингилларингизни таклиф қилманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ الْعَبْدِيُّ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ أَفْلَحُ بْنُ أَبِي الْقُعَيْسِ فَاسْتَتَرْتُ مِنْهُ ‏.‏ قَالَ تَسْتَتِرِينَ مِنِّي وَأَنَا عَمُّكِ قَالَتْ قُلْتُ مِنْ أَيْنَ قَالَ أَرْضَعَتْكِ امْرَأَةُ أَخِي ‏.‏ قَالَتْ إِنَّمَا أَرْضَعَتْنِي الْمَرْأَةُ وَلَمْ يُرْضِعْنِي الرَّجُلُ ‏.‏ فَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ عَمُّكِ فَلْيَلِجْ عَلَيْكِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Aflah ibn Abul Quays mening oldimga kirdi, men undan (parda ortiga) berkindim. U: «Sen mendan berkinasanmi, holbuki men sening amakingman?» dedi. Men: «Qaydan (amakim boʻlasan)?» dedim. U: «Seni mening akamning xotini emizgan», dedi. Men: «Meni oyol emizgan, erkak emizmagan-ku», dedim. Soʻng Rasululloh ﷺ oldimga kirdilar va men bu (voqea)ni u zotga aytib berdim. U zot: «Albatta, u sening amakingdir, oldingga kiraversin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Афлаҳ ибн Абул Қуайс менинг олдимга кирди, мен ундан (парда ортига) беркиндим. У: «Сен мендан беркинасанми, ҳолбуки мен сенинг амакингман?» деди. Мен: «Қайдан (амаким бўласан)?» дедим. У: «Сени менинг акамнинг хотини эмизган», деди. Мен: «Мени оёл эмизган, эркак эмизмаган-ку», дедим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ олдимга кирдилар ва мен бу (воқеа)ни у зотга айтиб бердим. У зот: «Албатта, у сенинг амакингдир, олдингга кираверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا رَجُلٌ قَالَ حَفْصٌ فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَيْهِ وَتَغَيَّرَ وَجْهُهُ - ثُمَّ اتَّفَقَا - قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ انْظُرْنَ مَنْ إِخْوَانُكُنَّ فَإِنَّمَا الرَّضَاعَةُ مِنَ الْمَجَاعَةِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uning huzuriga kirdilar, uning yonida bir erkak bor edi. Hafs (rivoyatida): «Bu u zotga ogʻir botdi va yuzlari oʻzgardi», dedi. Soʻng (ikkala rovoyat) bir xil: U (Oisha): «Ey Rasululloh, u mening sut akam», dedi. U zot: «Kimlar sizlarning (sut) birodarlaringiz ekanini diqqat bilan koʻrib oling. Chunki emizish (sut qarindoshligi) faqat ochlik (chaqaloqlik chogʻidagi emizish) tufaylidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳузурига кирдилар, унинг ёнида бир эркак бор эди. Ҳафс (ривоятида): «Бу у зотга оғир ботди ва юзлари ўзгарди», деди. Сўнг (иккала ровоят) бир хил: У (Оиша): «Эй Расулуллоҳ, у менинг сут акам», деди. У зот: «Кимлар сизларнинг (сут) биродарларингиз эканини диққат билан кўриб олинг. Чунки эмизиш (сут қариндошлиги) фақат очлик (чақалоқлик чоғидаги эмизиш) туфайлидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ مُطَهِّرٍ، أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَهُمْ عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنٍ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ لاَ رِضَاعَ إِلاَّ مَا شَدَّ الْعَظْمَ وَأَنْبَتَ اللَّحْمَ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو مُوسَى لاَ تَسْأَلُونَا وَهَذَا الْحَبْرُ فِيكُمْ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadi: «Suyakni mustahkamlagan va goʻshtni oʻstirgan (emizish)dangina boshqa (eʼtiborli) emizish yoʻq». Shunda Abu Muso (roziyallohu anhu): «Bu olim oranglarda ekan, bizdan soʻramanglar», dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтади: «Суякни мустаҳкамлаган ва гўштни ўстирган (эмизиш)дангина бошқа (эътиборли) эмизиш йўқ». Шунда Абу Мусо (розияллоҳу анҳу): «Бу олим орангларда экан, биздан сўраманглар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ أَبِي مُوسَى الْهِلاَلِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ وَقَالَ أَنْشَزَ الْعَظْمَ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali shu maʼnoda rivoyat qilinadi. (Roviy bu rivoyatda) «anshazal-azma» (suyakni mustahkam qilib oʻstiradi) degan soʻzni keltirgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали шу маънода ривоят қилинади. (Ровий бу ривоятда) «аншазал-азма» (суякни мустаҳкам қилиб ўстиради) деган сўзни келтирган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ أَبَا حُذَيْفَةَ بْنَ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ عَبْدِ شَمْسٍ كَانَ تَبَنَّى سَالِمًا وَأَنْكَحَهُ ابْنَةَ أَخِيهِ هِنْدَ بِنْتَ الْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَهُوَ مَوْلًى لاِمْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ كَمَا تَبَنَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا وَكَانَ مَنْ تَبَنَّى رَجُلاً فِي الْجَاهِلِيَّةِ دَعَاهُ النَّاسُ إِلَيْهِ وَوُرِّثَ مِيرَاثَهُ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى فِي ذَلِكَ ‏{‏ ادْعُوهُمْ لآبَائِهِمْ ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ ‏}‏ فَرُدُّوا إِلَى آبَائِهِمْ فَمَنْ لَمْ يُعْلَمْ لَهُ أَبٌ كَانَ مَوْلًى وَأَخًا فِي الدِّينِ فَجَاءَتْ سَهْلَةُ بِنْتُ سُهَيْلِ بْنِ عَمْرٍو الْقُرَشِيِّ ثُمَّ الْعَامِرِيِّ - وَهِيَ امْرَأَةُ أَبِي حُذَيْفَةَ - فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا نَرَى سَالِمًا وَلَدًا وَكَانَ يَأْوِي مَعِي وَمَعَ أَبِي حُذَيْفَةَ فِي بَيْتٍ وَاحِدٍ وَيَرَانِي فُضْلاً وَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيهِمْ مَا قَدْ عَلِمْتَ فَكَيْفَ تَرَى فِيهِ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْضِعِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَرْضَعَتْهُ خَمْسَ رَضَعَاتٍ فَكَانَ بِمَنْزِلَةِ وَلَدِهَا مِنَ الرَّضَاعَةِ فَبِذَلِكَ كَانَتْ عَائِشَةُ - رضى الله عنها - تَأْمُرُ بَنَاتِ أَخَوَاتِهَا وَبَنَاتِ إِخْوَتِهَا أَنْ يُرْضِعْنَ مَنْ أَحَبَّتْ عَائِشَةُ أَنْ يَرَاهَا وَيَدْخُلَ عَلَيْهَا وَإِنْ كَانَ كَبِيرًا خَمْسَ رَضَعَاتٍ ثُمَّ يَدْخُلَ عَلَيْهَا وَأَبَتْ أُمُّ سَلَمَةَ وَسَائِرُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُدْخِلْنَ عَلَيْهِنَّ بِتِلْكَ الرَّضَاعَةِ أَحَدًا مِنَ النَّاسِ حَتَّى يَرْضَعَ فِي الْمَهْدِ وَقُلْنَ لِعَائِشَةَ وَاللَّهِ مَا نَدْرِي لَعَلَّهَا كَانَتْ رُخْصَةً مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِسَالِمٍ دُونَ النَّاسِ ‏.‏

Nabiy ﷺning rafiqalari Oisha (roziyallohu anho) va Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Abu Huzayfa ibn Utba ibn Robia ibn Abdu Shams Solimni oʻziga oʻgʻil qilib olgan va akasining qizi Hind binti Valid ibn Utba ibn Robiani unga nikohlab bergan edi. Solim esa ansorlardan boʻlgan bir ayolning ozod qilingan quli edi. Bu xuddi Rasululloh ﷺning Zaydni oʻzlariga oʻgʻil qilib olganlariga oʻxshardi. Johiliyat davrida kim bir kishini oʻziga oʻgʻil qilib olsa, odamlar uni shu kishiga nisbat berib chaqirar va u kishining merosidan meros olardi. To Alloh subhanahu va taolo bu haqda {Ularni otalariga nisbat berib chaqiringlar} degan oyatdan {ular dindagi birodarlaringiz va doʻstlaringizdir} degan soʻzigacha boʻlgan oyatni nozil qilgunicha shunday edi. (Hukm nozil boʻlgach,) ular otalariga qaytarildi. Kimning otasi maʼlum boʻlmasa, u doʻst va dindagi birodar deb hisoblandi. Soʻng Abu Huzayfaning xotini Sahla binti Suhayl ibn Amr al-Qurashiy al-Omiriy kelib: ‹Yo Rasululloh, biz Solimni farzand deb bilar edik. U men bilan va Abu Huzayfa bilan bir uyda yashar edi, meni yengil libosda koʻrar edi. Endi esa Alloh azza va jalla ular haqida bilganingiz narsani nozil qildi. Bu haqda nima deysiz?› dedi. Shunda Nabiy ﷺ unga: ‹Uni emizgin!› dedilar. U ham uni besh marta emizdi va Solim uning emizgan farzandi maqomida boʻlib qoldi. Mana shu sababli Oisha (roziyallohu anho) opa-singillarining qizlariga va aka-ukalarining qizlariga, oʻzini koʻrishini va oldiga kirishini xohlagan kishi katta yoshda boʻlsa ham, uni besh marta emizishni, soʻng oldiga kirishini buyurar edi. Ammo Ummu Salama va Nabiy ﷺning boshqa rafiqalari, beshikda emadigan (chaqaloq)dan boshqa hech kimni shu emizish bilan oldilariga kiritishdan bosh tortdilar. Ular Oishaga: ‹Vallohi, biz bilmaymiz, ehtimol bu Nabiy ﷺning faqat Solimga, boshqa odamlarga emas, bergan ruxsatlari boʻlsa kerak› dedilar.»Набий ﷺнинг рафиқалари Оиша (розияллоҳу анҳо) ва Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Абу Ҳузайфа ибн Утба ибн Робиа ибн Абду Шамс Солимни ўзига ўғил қилиб олган ва акасининг қизи Ҳинд бинти Валид ибн Утба ибн Робиани унга никоҳлаб берган эди. Солим эса ансорлардан бўлган бир аёлнинг озод қилинган қули эди. Бу худди Расулуллоҳ ﷺнинг Зайдни ўзларига ўғил қилиб олганларига ўхшарди. Жоҳилият даврида ким бир кишини ўзига ўғил қилиб олса, одамлар уни шу кишига нисбат бериб чақирар ва у кишининг меросидан мерос оларди. То Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло бу ҳақда {Уларни оталарига нисбат бериб чақиринглар} деган оятдан {улар диндаги биродарларингиз ва дўстларингиздир} деган сўзигача бўлган оятни нозил қилгунича шундай эди. (Ҳукм нозил бўлгач,) улар оталарига қайтарилди. Кимнинг отаси маълум бўлмаса, у дўст ва диндаги биродар деб ҳисобланди. Сўнг Абу Ҳузайфанинг хотини Саҳла бинти Суҳайл ибн Амр ал-Қураший ал-Омирий келиб: ‹Ё Расулуллоҳ, биз Солимни фарзанд деб билар эдик. У мен билан ва Абу Ҳузайфа билан бир уйда яшар эди, мени енгил либосда кўрар эди. Энди эса Аллоҳ азза ва жалла улар ҳақида билганингиз нарсани нозил қилди. Бу ҳақда нима дейсиз?› деди. Шунда Набий ﷺ унга: ‹Уни эмизгин!› дедилар. У ҳам уни беш марта эмизди ва Солим унинг эмизган фарзанди мақомида бўлиб қолди. Мана шу сабабли Оиша (розияллоҳу анҳо) опа-сингилларининг қизларига ва ака-укаларининг қизларига, ўзини кўришини ва олдига киришини хоҳлаган киши катта ёшда бўлса ҳам, уни беш марта эмизишни, сўнг олдига киришини буюрар эди. Аммо Умму Салама ва Набий ﷺнинг бошқа рафиқалари, бешикда эмадиган (чақалоқ)дан бошқа ҳеч кимни шу эмизиш билан олдиларига киритишдан бош тортдилар. Улар Оишага: ‹Валлоҳи, биз билмаймиз, эҳтимол бу Набий ﷺнинг фақат Солимга, бошқа одамларга эмас, берган рухсатлари бўлса керак› дедилар.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ فِيمَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنَ الْقُرْآنِ عَشْرُ رَضَعَاتٍ يُحَرِّمْنَ ثُمَّ نُسِخْنَ بِخَمْسٍ مَعْلُومَاتٍ يُحَرِّمْنَ فَتُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُنَّ مِمَّا يُقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u: «Alloh azza va jalla Qurʼonda nozil qilgan (hukmlar) orasida ‹oʻn marta emizish nikohni harom qiladi› degani bor edi. Soʻng bu hukm ‹besh marta maʼlum emizish harom qiladi› degan (hukm) bilan bekor qilindi. Nabiy ﷺ vafot etganlarida, bu (besh emizish hukmi yozilgan soʻzlar) Qurʼondan oʻqiladigan (oyatlar) qatorida edi» dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у: «Аллоҳ азза ва жалла Қуръонда нозил қилган (ҳукмлар) орасида ‹ўн марта эмизиш никоҳни ҳаром қилади› дегани бор эди. Сўнг бу ҳукм ‹беш марта маълум эмизиш ҳаром қилади› деган (ҳукм) билан бекор қилинди. Набий ﷺ вафот этганларида, бу (беш эмизиш ҳукми ёзилган сўзлар) Қуръондан ўқиладиган (оятлар) қаторида эди» деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَلاَ الْمَصَّتَانِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir marta soʻrish ham, ikki marta soʻrish ham (nikohni) harom qilmaydi» dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир марта сўриш ҳам, икки марта сўриш ҳам (никоҳни) ҳаром қилмайди» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ حَجَّاجٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يُذْهِبُ عَنِّي مَذَمَّةَ الرَّضَاعَةِ قَالَ ‏"‏ الْغُرَّةُ الْعَبْدُ أَوِ الأَمَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ النُّفَيْلِيُّ حَجَّاجُ بْنُ حَجَّاجٍ الأَسْلَمِيُّ وَهَذَا لَفْظُهُ ‏.‏

Hajjoj ibn Hajjoj al-Aslamiy oʻz otasidan rivoyat qiladi: U: «Yo Rasululloh, emizish (haqi) majburiyatini mendan nima ketkazadi?» dedim, dedi. (Rasululloh ﷺ): «Bir qul yoki bir choʻri» dedilar. Nufayliy: «(Bu) Hajjoj ibn Hajjoj al-Aslamiy (rivoyati) va lafzi shudir» dedi.Ҳажжож ибн Ҳажжож ал-Асламий ўз отасидан ривоят қилади: У: «Ё Расулуллоҳ, эмизиш (ҳақи) мажбуриятини мендан нима кетказади?» дедим, деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Бир қул ёки бир чўри» дедилар. Нуфайлий: «(Бу) Ҳажжож ибн Ҳажжож ал-Асламий (ривояти) ва лафзи шудир» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا وَلاَ الْعَمَّةُ عَلَى بِنْتِ أَخِيهَا وَلاَ الْمَرْأَةُ عَلَى خَالَتِهَا وَلاَ الْخَالَةُ عَلَى بِنْتِ أُخْتِهَا وَلاَ تُنْكَحُ الْكُبْرَى عَلَى الصُّغْرَى وَلاَ الصُّغْرَى عَلَى الْكُبْرَى ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayol kishi ammasi ustiga, amma esa jiyani (akasining qizi) ustiga nikohlanmaydi. Ayol kishi xolasi ustiga, xola esa jiyani (singlisining qizi) ustiga nikohlanmaydi. (Qarindoshlik jihatidan) kattasi kichigi ustiga, kichigi esa kattasi ustiga nikohlanmaydi» dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл киши аммаси устига, амма эса жияни (акасининг қизи) устига никоҳланмайди. Аёл киши холаси устига, хола эса жияни (синглисининг қизи) устига никоҳланмайди. (Қариндошлик жиҳатидан) каттаси кичиги устига, кичиги эса каттаси устига никоҳланмайди» дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي قَبِيصَةُ بْنُ ذُؤَيْبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُجْمَعَ بَيْنَ الْمَرْأَةِ وَخَالَتِهَا وَبَيْنَ الْمَرْأَةِ وَعَمَّتِهَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir ayol bilan uning xolasini, hamda bir ayol bilan uning ammasini (bir nikohda) jamlashdan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир аёл билан унинг холасини, ҳамда бир аёл билан унинг аммасини (бир никоҳда) жамлашдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا خَطَّابُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يُجْمَعَ بَيْنَ الْعَمَّةِ وَالْخَالَةِ وَبَيْنَ الْخَالَتَيْنِ وَالْعَمَّتَيْنِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ amma bilan xolani, hamda ikki xolani va ikki ammani (bir nikohda) jamlashni yoqtirmaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ амма билан холани, ҳамда икки холани ва икки аммани (бир никоҳда) жамлашни ёқтирмаганлар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى ‏{‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ ‏}‏ قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حِجْرِ وَلِيِّهَا فَتُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنَ الصَّدَاقِ وَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنَ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ هَذِهِ الآيَةِ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللاَّتِي لاَ تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ‏}‏ قَالَتْ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ أَنَّهُ يُتْلَى عَلَيْهِمْ فِي الْكِتَابِ الآيَةُ الأُولَى الَّتِي قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى ‏{‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ ‏}‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي الآيَةِ الآخِرَةِ ‏{‏ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ‏}‏ هِيَ رَغْبَةُ أَحَدِكُمْ عَنْ يَتِيمَتِهِ الَّتِي تَكُونُ فِي حِجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فِي مَالِهَا وَجَمَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلاَّ بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ ‏.‏ قَالَ يُونُسُ وَقَالَ رَبِيعَةُ فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَإِنْ خِفْتُمْ أَنْ لاَ تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى ‏}‏ قَالَ يَقُولُ اتْرُكُوهُنَّ إِنْ خِفْتُمْ فَقَدْ أَحْلَلْتُ لَكُمْ أَرْبَعًا ‏.‏

Ibn Shihob (az-Zuhriy) (rahimahulloh) aytadi: Menga Urva ibn Zubayr xabar berdiki, u Nabiy ﷺning rafiqalari Oisha (roziyallohu anho)dan Alloh taoloning {Agar yetimlar (haqi)da adolat qila olmasligingizdan qoʻrqsangiz, oʻzingizga maʼqul boshqa ayollardan nikohlab olinglar} degan soʻzi haqida soʻradi. U (Oisha): «Ey jiyanim, bu (oyat) oʻz vasiysining qaramogʻida boʻlgan yetim qiz haqida. U (qiz) vasiyning molida sherik boʻladi, vasiyga uning moli va goʻzalligi yoqib qoladi, shunda u qizning mahrida adolat qilmasdan, yaʼni boshqalar bergan mahr miqdorini bermasdan unga uylanishni xohlaydi. Ana shunday qizlarga adolat qilib, mahrning eng yuqori meʼyoriga yetkazmasalar, ularni nikohlashdan qaytarildilar va ulardan boshqa oʻzlariga maʼqul ayollarni nikohlashga buyurildilar» dedi. Urva aytadi: Oisha (roziyallohu anho) dedi: «Soʻng odamlar bu oyatdan keyin Rasululloh ﷺdan ular (yetim qizlar) haqida soʻrab fatvo talab qildilar. Shunda Alloh azza va jalla {(Ey Muhammad,) sizdan ayollar haqida fatvo soʻraydilar. Ayting: ‹Alloh ular haqida sizlarga fatvo beradi va Kitobda sizlarga oʻqib eshittiriladigan, oʻzlariga belgilab qoʻyilgan (mahr)ni bermayotgan, lekin ularga uylanishni istayotgan yetim ayollar (haqidagi oyat ham fatvo beradi)›} (oyatini) nozil qildi.» U (Oisha) dedi: «Allohning Kitobda ularga oʻqib eshittiriladi deb zikr etgani esa, Alloh subhanahu va taolo aytgan birinchi oyatdir: {Agar yetimlar (haqi)da adolat qila olmasligingizdan qoʻrqsangiz, oʻzingizga maʼqul ayollardan nikohlab olinglar}.» Oisha (roziyallohu anho) dedi: «Allohning oxirgi oyatdagi {ularga uylanishni istaysizlar} degan soʻzi esa, biringizning oʻz qaramogʻidagi moli va goʻzalligi kam boʻlgan yetim qizidan yuz oʻgirishidir. Demak, yetim qizlardan moli va goʻzalligini istaganlarini adolat qilmasdan nikohlashdan qaytarildilar — ularga (mol-goʻzalligi kam boʻlganlariga esa) raghbatsizliklari sababli (yuz oʻgirishdan ham qaytarildilar).» Yunus aytadi: Robia Alloh azza va jalalning {Agar yetimlar (haqi)da adolat qila olmasligingizdan qoʻrqsangiz} degan soʻzi haqida shunday dedi: «(Bu oyat) ‹Agar qoʻrqsangiz, ularni tark eting, men sizlarga toʻrt (ayol)ni halol qildim› demoqdadir.»Ибн Шиҳоб (аз-Зуҳрий) (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Менга Урва ибн Зубайр хабар бердики, у Набий ﷺнинг рафиқалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Аллоҳ таолонинг {Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз, ўзингизга маъқул бошқа аёллардан никоҳлаб олинглар} деган сўзи ҳақида сўради. У (Оиша): «Эй жияним, бу (оят) ўз васийсининг қарамоғида бўлган етим қиз ҳақида. У (қиз) васийнинг молида шерик бўлади, васийга унинг моли ва гўзаллиги ёқиб қолади, шунда у қизнинг маҳрида адолат қилмасдан, яъни бошқалар берган маҳр миқдорини бермасдан унга уйланишни хоҳлайди. Ана шундай қизларга адолат қилиб, маҳрнинг энг юқори меъёрига етказмасалар, уларни никоҳлашдан қайтарилдилар ва улардан бошқа ўзларига маъқул аёлларни никоҳлашга буюрилдилар» деди. Урва айтади: Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: «Сўнг одамлар бу оятдан кейин Расулуллоҳ ﷺдан улар (етим қизлар) ҳақида сўраб фатво талаб қилдилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла {(Эй Муҳаммад,) сиздан аёллар ҳақида фатво сўрайдилар. Айтинг: ‹Аллоҳ улар ҳақида сизларга фатво беради ва Китобда сизларга ўқиб эшиттириладиган, ўзларига белгилаб қўйилган (маҳр)ни бермаётган, лекин уларга уйланишни истаётган етим аёллар (ҳақидаги оят ҳам фатво беради)›} (оятини) нозил қилди.» У (Оиша) деди: «Аллоҳнинг Китобда уларга ўқиб эшиттирилади деб зикр этгани эса, Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло айтган биринчи оятдир: {Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз, ўзингизга маъқул аёллардан никоҳлаб олинглар}.» Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: «Аллоҳнинг охирги оятдаги {уларга уйланишни истайсизлар} деган сўзи эса, бирингизнинг ўз қарамоғидаги моли ва гўзаллиги кам бўлган етим қизидан юз ўгиришидир. Демак, етим қизлардан моли ва гўзаллигини истаганларини адолат қилмасдан никоҳлашдан қайтарилдилар — уларга (мол-гўзаллиги кам бўлганларига эса) рагҳбатсизликлари сабабли (юз ўгиришдан ҳам қайтарилдилар).» Юнус айтади: Робиа Аллоҳ азза ва жалалнинг {Агар етимлар (ҳақи)да адолат қила олмаслигингиздан қўрқсангиз} деган сўзи ҳақида шундай деди: «(Бу оят) ‹Агар қўрқсангиз, уларни тарк этинг, мен сизларга тўрт (аёл)ни ҳалол қилдим› демоқдадир.»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ الدُّؤَلِيُّ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ حَدَّثَهُ أَنَّهُمْ، حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ مِنْ عِنْدِ يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ مَقْتَلَ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ - رضى الله عنهما - لَقِيَهُ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ فَقَالَ لَهُ هَلْ لَكَ إِلَىَّ مِنْ حَاجَةٍ تَأْمُرُنِي بِهَا قَالَ فَقُلْتُ لَهُ لاَ ‏.‏ قَالَ هَلْ أَنْتَ مُعْطِيَّ سَيْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَغْلِبَكَ الْقَوْمُ عَلَيْهِ وَايْمُ اللَّهِ لَئِنْ أَعْطَيْتَنِيهِ لاَ يُخْلَصُ إِلَيْهِ أَبَدًا حَتَّى يَبْلُغَ إِلَى نَفْسِي إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ - رضى الله عنه - خَطَبَ بِنْتَ أَبِي جَهْلٍ عَلَى فَاطِمَةَ - رضى الله عنها - فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَخْطُبُ النَّاسَ فِي ذَلِكَ عَلَى مِنْبَرِهِ هَذَا وَأَنَا يَوْمَئِذٍ مُحْتَلِمٌ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ فَاطِمَةَ مِنِّي وَأَنَا أَتَخَوَّفُ أَنْ تُفْتَنَ فِي دِينِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ ذَكَرَ صِهْرًا لَهُ مِنْ بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ فَأَثْنَى عَلَيْهِ فِي مُصَاهَرَتِهِ إِيَّاهُ فَأَحْسَنَ قَالَ ‏"‏ حَدَّثَنِي فَصَدَقَنِي وَوَعَدَنِي فَوَفَّى لِي وَإِنِّي لَسْتُ أُحَرِّمُ حَلاَلاً وَلاَ أُحِلُّ حَرَامًا وَلَكِنْ وَاللَّهِ لاَ تَجْتَمِعُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ وَبِنْتُ عَدُوِّ اللَّهِ مَكَانًا وَاحِدًا أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn al-Husayn (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, ular Husayn ibn Ali (roziyallohu anhumo) shahid qilingach, Yazid ibn Muoviya huzuridan Madinaga qaytib kelganlarida, Misvar ibn Maxrama ularni uchratib qoldi va unga: «Mendan biror hojating bormi, buyur?» dedi. (Ali ibn al-Husayn) aytadi: Men unga: «Yoʻq» dedim. U: «Rasululloh ﷺning qilichlarini menga berasanmi? Men bu (qiyin payt)da qavm seni ungalib (yenʼgib), uni tortib olishidan qoʻrqaman. Vallohi, agar uni menga bersang, men hayot ekanman, hech kim unga yetolmaydi» dedi. (Soʻng u shunday dedi:) «Albatta Ali ibn Abi Tolib (roziyallohu anhu) Fotima (roziyallohu anho) ustiga Abu Jahlning qiziga sovchi qoʻygan edi. Men oʻsha kuni baligh (balogʻatga yetgan) boʻlib, Rasululloh ﷺ shu mavzuda mana shu minbarlarida odamlarga xutba qilayotganlarini eshitdim. U zot: ‹Albatta Fotima mendandir, men uning dini fitnaga uchrashidan qoʻrqaman› dedilar.» (Ali ibn al-Husayn) aytadi: Soʻng u zot Abdu Shams oʻgʻillaridan boʻlgan bir kuyovlarini zikr qilib, u bilan boʻlgan qudachiliklari haqida unga yaxshilik bilan maqtov aytdilar va: «U menga gapirdi, rost gapirdi; menga vada berdi, vadasiga vafo qildi. Men halolni harom qilmayman, haromni ham halol qilmayman, lekin vallohi Rasulullohning qizi bilan Allohning dushmanining qizi hech qachon bir joyda jamlanmaydi» dedilar.Али ибн ал-Ҳусайн (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, улар Ҳусайн ибн Али (розияллоҳу анҳумо) шаҳид қилингач, Язид ибн Муовия ҳузуридан Мадинага қайтиб келганларида, Мисвар ибн Махрама уларни учратиб қолди ва унга: «Мендан бирор ҳожатинг борми, буюр?» деди. (Али ибн ал-Ҳусайн) айтади: Мен унга: «Йўқ» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺнинг қиличларини менга берасанми? Мен бу (қийин пайт)да қавм сени унгалиб (енъгиб), уни тортиб олишидан қўрқаман. Валлоҳи, агар уни менга берсанг, мен ҳаёт эканман, ҳеч ким унга етолмайди» деди. (Сўнг у шундай деди:) «Албатта Али ибн Аби Толиб (розияллоҳу анҳу) Фотима (розияллоҳу анҳо) устига Абу Жаҳлнинг қизига совчи қўйган эди. Мен ўша куни балигҳ (балоғатга етган) бўлиб, Расулуллоҳ ﷺ шу мавзуда мана шу минбарларида одамларга хутба қилаётганларини эшитдим. У зот: ‹Албатта Фотима мендандир, мен унинг дини фитнага учрашидан қўрқаман› дедилар.» (Али ибн ал-Ҳусайн) айтади: Сўнг у зот Абду Шамс ўғилларидан бўлган бир куёвларини зикр қилиб, у билан бўлган қудачиликлари ҳақида унга яхшилик билан мақтов айтдилар ва: «У менга гапирди, рост гапирди; менга вада берди, вадасига вафо қилди. Мен ҳалолни ҳаром қилмайман, ҳаромни ҳам ҳалол қилмайман, лекин валлоҳи Расулуллоҳнинг қизи билан Аллоҳнинг душманининг қизи ҳеч қачон бир жойда жамланмайди» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، بِهَذَا الْخَبَرِ قَالَ فَسَكَتَ عَلِيٌّ عَنْ ذَلِكَ النِّكَاحِ

Ibn Abi Mulayka (rahimahulloh)dan ushbu xabar (rivoyat qilinadi). U: «Soʻng Ali (roziyallohu anhu) oʻsha nikohdan (yaʼni Abu Jahlning qiziga uylanishdan) jim boʻldi (voz kechdi)» dedi.Ибн Аби Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ушбу хабар (ривоят қилинади). У: «Сўнг Али (розияллоҳу анҳу) ўша никоҳдан (яъни Абу Жаҳлнинг қизига уйланишдан) жим бўлди (воз кечди)» деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، - الْمَعْنَى - قَالَ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ الْقُرَشِيُّ التَّيْمِيُّ، أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ بَنِي هِشَامِ بْنِ الْمُغِيرَةِ اسْتَأْذَنُونِي أَنْ يُنْكِحُوا ابْنَتَهُمْ مِنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ فَلاَ آذَنُ ثُمَّ لاَ آذَنُ ثُمَّ لاَ آذَنُ إِلاَّ أَنْ يُرِيدَ ابْنُ أَبِي طَالِبٍ أَنْ يُطَلِّقَ ابْنَتِي وَيَنْكِحَ ابْنَتَهُمْ فَإِنَّمَا ابْنَتِي بَضْعَةٌ مِنِّي يُرِيبُنِي مَا أَرَابَهَا وَيُؤْذِينِي مَا آذَاهَا ‏"‏ ‏.‏ وَالإِخْبَارُ فِي حَدِيثِ أَحْمَدَ ‏.‏

Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺni minbar ustida turib shunday deyayotganlarini eshitdi: «Albatta Hishom ibn al-Mugʻiyra oʻgʻillari mendan oʻz qizlarini Ali ibn Abi Tolibga nikohlab berish uchun ijozat soʻradilar. Men ijozat bermayman, soʻng ijozat bermayman, soʻng ijozat bermayman, magar Ibn Abi Tolib mening qizimni taloq qilib, ularning qiziga uylanishni xohlasa (boshqa gap). Chunki mening qizim mening bir parchamdir; uni shubhaga solgan narsa meni shubhaga soladi, unga ozor bergan narsa menga ozor beradi.» Xabar (eshitish) lafzi Ahmadning hadisidadir.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺни минбар устида туриб шундай деяётганларини эшитди: «Албатта Ҳишом ибн ал-Муғийра ўғиллари мендан ўз қизларини Али ибн Аби Толибга никоҳлаб бериш учун ижозат сўрадилар. Мен ижозат бермайман, сўнг ижозат бермайман, сўнг ижозат бермайман, магар Ибн Аби Толиб менинг қизимни талоқ қилиб, уларнинг қизига уйланишни хоҳласа (бошқа гап). Чунки менинг қизим менинг бир парчамдир; уни шубҳага солган нарса мени шубҳага солади, унга озор берган нарса менга озор беради.» Хабар (эшитиш) лафзи Аҳмаднинг ҳадисидадир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَتَذَاكَرْنَا مُتْعَةَ النِّسَاءِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ رَبِيعُ بْنُ سَبْرَةَ أَشْهَدُ عَلَى أَبِي أَنَّهُ حَدَّثَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ ‏.‏

Zuhriy (rahimahulloh) aytadi: «Biz Umar ibn Abdulaziz huzurida edik. Ayollar bilan mutʼa (vaqtli) nikoh haqida soʻzlashib qoldik. Shunda unga Robiy ibn Sabra ismli bir kishi: ‹Men otam haqida shohidlik beramanki, u Rasululloh ﷺ Vidolashuv hajjida undan (mutʼa nikohidan) qaytarganlarini soʻzlab bergan edi› dedi.»Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ) айтади: «Биз Умар ибн Абдулазиз ҳузурида эдик. Аёллар билан мутъа (вақтли) никоҳ ҳақида сўзлашиб қолдик. Шунда унга Робий ибн Сабра исмли бир киши: ‹Мен отам ҳақида шоҳидлик бераманки, у Расулуллоҳ ﷺ Видолашув ҳажжида ундан (мутъа никоҳидан) қайтарганларини сўзлаб берган эди› деди.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ رَبِيعِ بْنِ سَبْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَرَّمَ مُتْعَةَ النِّسَاءِ ‏.‏

Robiy ibn Sabra oʻz otasidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ ayollar bilan mutʼa (vaqtli) nikohni harom qildilar.Робий ибн Сабра ўз отасидан ривоят қиладики, Набий ﷺ аёллар билан мутъа (вақтли) никоҳни ҳаром қилдилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، كِلاَهُمَا عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الشِّغَارِ ‏.‏ زَادَ مُسَدَّدٌ فِي حَدِيثِهِ قُلْتُ لِنَافِعٍ مَا الشِّغَارُ قَالَ يَنْكِحُ ابْنَةَ الرَّجُلِ وَيُنْكِحُهُ ابْنَتَهُ بِغَيْرِ صَدَاقٍ وَيَنْكِحُ أُخْتَ الرَّجُلِ وَيُنْكِحُهُ أُخْتَهُ بِغَيْرِ صَدَاقٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shigʻordan qaytardilar. Musaddad oʻz rivoyatida shuni ziyoda qildi: Men Nofega: «Shigʻor nima?» dedim. U: «Bir kishi (boshqa) kishining qiziga uylanadi va oʻz qizini unga mahrsiz nikohlab beradi; yana bir kishi (boshqa) kishining singlisiga uylanadi va oʻz singlisini unga mahrsiz nikohlab beradi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шиғордан қайтардилар. Мусаддад ўз ривоятида шуни зиёда қилди: Мен Нофега: «Шиғор нима?» дедим. У: «Бир киши (бошқа) кишининг қизига уйланади ва ўз қизини унга маҳрсиз никоҳлаб беради; яна бир киши (бошқа) кишининг синглисига уйланади ва ўз синглисини унга маҳрсиз никоҳлаб беради», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هُرْمُزَ الأَعْرَجُ، أَنَّ الْعَبَّاسَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ، أَنْكَحَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْحَكَمِ ابْنَتَهُ وَأَنْكَحَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ ابْنَتَهُ وَكَانَا جَعَلاَ صَدَاقًا فَكَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى مَرْوَانَ يَأْمُرُهُ بِالتَّفْرِيقِ بَيْنَهُمَا وَقَالَ فِي كِتَابِهِ هَذَا الشِّغَارُ الَّذِي نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abdurahmon ibn Hurmuz al-Aʼraj (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abbos ibn Abdulloh ibn Abbos oʻz qizini Abdurahmon ibn Hakamga nikohlab berdi, Abdurahmon ham oʻz qizini unga nikohlab berdi va ular bu (ayirboshni) mahr qilib qoʻygan edilar. Shunda Muoviya Marvonga ularning oʻrtasini ajratishni buyurib xat yozdi va xatida: «Bu — Rasululloh ﷺ qaytargan shigʻordir», dedi.Абдураҳмон ибн Ҳурмуз ал-Аъраж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Аббос ибн Абдуллоҳ ибн Аббос ўз қизини Абдураҳмон ибн Ҳакамга никоҳлаб берди, Абдураҳмон ҳам ўз қизини унга никоҳлаб берди ва улар бу (айирбошни) маҳр қилиб қўйган эдилар. Шунда Муовия Марвонга уларнинг ўртасини ажратишни буюриб хат ёзди ва хатида: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ қайтарган шиғордир», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه - قَالَ إِسْمَاعِيلُ وَأُرَاهُ قَدْ رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ الْمُحَلِّلَ وَالْمُحَلَّلَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — Ismoil dedi: «Men uni (ash-Shaʼbiy) Nabiy ﷺga koʻtargan (marfu qilgan) deb oʻylayman» — Nabiy ﷺ: «Alloh muhallilni ham, uning uchun (xotin) halol qilinadigan kishini ham laʼnatladi», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — Исмоил деди: «Мен уни (аш-Шаъбий) Набий ﷺга кўтарган (марфу қилган) деб ўйлайман» — Набий ﷺ: «Аллоҳ муҳаллилни ҳам, унинг учун (хотин) ҳалол қилинадиган кишини ҳам лаънатлади», дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْحَارِثِ الأَعْوَرِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَرَأَيْنَا أَنَّهُ عَلِيٌّ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ ‏.‏

Yuqoridagi hadis Ali (roziyallohu anhu)dan boshqa bir sanad orqali Nabiy ﷺdan ham shu maʼnoda rivoyat qilingan. Homidul Aʼvar Nabiy ﷺ ashoblaridan bir kishidan rivoyat qilib aytdi: «Biz uni Ali — alayhissalom — deb bildik».Юқоридаги ҳадис Али (розияллоҳу анҳу)дан бошқа бир санад орқали Набий ﷺдан ҳам шу маънода ривоят қилинган. Ҳомидул Аъвар Набий ﷺ ашобларидан бир кишидан ривоят қилиб айтди: «Биз уни Али — алайҳиссалом — деб билдик».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - وَهَذَا لَفْظُ إِسْنَادِهِ - وَكِلاَهُمَا عَنْ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا عَبْدٍ تَزَوَّجَ بِغَيْرِ إِذْنِ مَوَالِيهِ فَهُوَ عَاهِرٌ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir qul xojalarining iznisiz uylansa, u zinokordir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир қул хожаларининг изнисиз уйланса, у зинокордир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا نَكَحَ الْعَبْدُ بِغَيْرِ إِذْنِ مَوْلاَهُ فَنِكَاحُهُ بَاطِلٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا الْحَدِيثُ ضَعِيفٌ وَهُوَ مَوْقُوفٌ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ عُمَرَ رضى الله عنهما ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Qul xojasining iznisiz uylansa, uning nikohi botildir», dedilar. Abu Dovud dedi: «Bu hadis zaifdir va u mavqufdir, bu Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning oʻz soʻzidir».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Қул хожасининг изнисиз уйланса, унинг никоҳи ботилдир», дедилар. Абу Довуд деди: «Бу ҳадис заифдир ва у мавқуфдир, бу Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ўз сўзидир».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَخْطُبُ الرَّجُلُ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻz birodarining sovchiligi ustiga sovchilik qilmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўз биродарининг совчилиги устига совчилик қилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَخْطُبُ أَحَدُكُمْ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ وَلاَ يَبِيعُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz oʻz birodarining sovchiligi ustiga sovchilik qilmasin va birodarining savdosi ustiga savdo qilmasin, magar uning izni bilan boʻlsa (bundan mustasno)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз ўз биродарининг совчилиги устига совчилик қилмасин ва биродарининг савдоси устига савдо қилмасин, магар унинг изни билан бўлса (бундан мустасно)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنْ وَاقِدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ - عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا خَطَبَ أَحَدُكُمُ الْمَرْأَةَ فَإِنِ اسْتَطَاعَ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى مَا يَدْعُوهُ إِلَى نِكَاحِهَا فَلْيَفْعَلْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَخَطَبْتُ جَارِيَةً فَكُنْتُ أَتَخَبَّأُ لَهَا حَتَّى رَأَيْتُ مِنْهَا مَا دَعَانِي إِلَى نِكَاحِهَا وَتَزَوُّجِهَا فَتَزَوَّجْتُهَا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz bir ayolga sovchilik qilsa, uni nikohlashga undaydigan narsaga nazar sola olsa, shunday qilsin», dedilar. (Jobir) dedi: «Men bir qizga sovchilik qildim va undan meni unga uylanishga va u bilan turmush qurishga undaydigan narsani koʻrgunimcha, undan yashirinib (kuzatib) yurardim. Soʻng unga uylandim».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз бир аёлга совчилик қилса, уни никоҳлашга ундайдиган нарсага назар сола олса, шундай қилсин», дедилар. (Жобир) деди: «Мен бир қизга совчилик қилдим ва ундан мени унга уйланишга ва у билан турмуш қуришга ундайдиган нарсани кўргунимча, ундан яшириниб (кузатиб) юрардим. Сўнг унга уйландим».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا امْرَأَةٍ نَكَحَتْ بِغَيْرِ إِذْنِ مَوَالِيهَا فَنِكَاحُهَا بَاطِلٌ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏"‏ فَإِنْ دَخَلَ بِهَا فَالْمَهْرُ لَهَا بِمَا أَصَابَ مِنْهَا فَإِنْ تَشَاجَرُوا فَالسُّلْطَانُ وَلِيُّ مَنْ لاَ وَلِيَّ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir ayol valiylarining izinsiz turmushga chiqsa, uning nikohi botildir», deya uch marta aytdilar. «Agar (eri) u bilan qoʻshilgan boʻlsa, undan bahramand boʻlgani evaziga unga mahr (vojib) boʻladi. Agar (valiylar) tortishib qolsalar, valiysi yoʻq kishining valiysi sultondir (hokimdir)», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир аёл валийларининг изинсиз турмушга чиқса, унинг никоҳи ботилдир», дея уч марта айтдилар. «Агар (эри) у билан қўшилган бўлса, ундан баҳраманд бўлгани эвазига унга маҳр (вожиб) бўлади. Агар (валийлар) тортишиб қолсалар, валийси йўқ кишининг валийси султондир (ҳокимдир)», дедилар.

حَدَّثَنِي الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ جَعْفَرٍ، - يَعْنِي ابْنَ رَبِيعَةَ - عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ جَعْفَرٌ لَمْ يَسْمَعْ مِنَ الزُّهْرِيِّ كَتَبَ إِلَيْهِ ‏.‏

Bu hadis Oisha (roziyallohu anho)dan boshqa bir sanad orqali Nabiy ﷺdan ham shu maʼnoda rivoyat qilingan. Abu Dovud dedi: «Jaʼfar az-Zuhriydan (bevosita) hech narsa eshitmagan, (az-Zuhriy) unga (rivoyatni) yozib bergan».Бу ҳадис Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бошқа бир санад орқали Набий ﷺдан ҳам шу маънода ривоят қилинган. Абу Довуд деди: «Жаъфар аз-Зуҳрийдан (бевосита) ҳеч нарса эшитмаган, (аз-Зуҳрий) унга (ривоятни) ёзиб берган».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ بْنِ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ الْحَدَّادُ، عَنْ يُونُسَ، وَإِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ يُونُسُ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ وَإِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Valiysiz nikoh (sahih) boʻlmaydi», dedilar. Abu Dovud dedi: «U Yunusdan, Abu Burdadan (rivoyat qilingan), Isroil esa Abu Ishoqdan, Abu Burdadan (rivoyat qilgan)».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Валийсиз никоҳ (саҳиҳ) бўлмайди», дедилар. Абу Довуд деди: «У Юнусдан, Абу Бурдадан (ривоят қилинган), Исроил эса Абу Ишоқдан, Абу Бурдадан (ривоят қилган)».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، أَنَّهَا كَانَتْ عِنْدَ ابْنِ جَحْشٍ فَهَلَكَ عَنْهَا - وَكَانَ فِيمَنْ هَاجَرَ إِلَى أَرْضِ الْحَبَشَةِ - فَزَوَّجَهَا النَّجَاشِيُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ عِنْدَهُمْ ‏.‏

Ibn Zubayr (roziyallohu anhumo) Ummu Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qildiki, u Ibn Jahshning (xotini) edi, (eri) vafot etdi — u Habasha yurtiga hijrat qilganlardan edi. Soʻng Najjoshiy uni Rasululloh ﷺga nikohlab berdi, holbuki u (Ummu Habiba) ularning yonida (Habashada) edi.Ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо) Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилдики, у Ибн Жаҳшнинг (хотини) эди, (эри) вафот этди — у Ҳабаша юртига ҳижрат қилганлардан эди. Сўнг Нажжоший уни Расулуллоҳ ﷺга никоҳлаб берди, ҳолбуки у (Умму Ҳабиба) уларнинг ёнида (Ҳабашада) эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنِي أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، حَدَّثَنِي مَعْقِلُ بْنُ يَسَارٍ، قَالَ كَانَتْ لِي أُخْتٌ تُخْطَبُ إِلَىَّ فَأَتَانِي ابْنُ عَمٍّ لِي فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ ثُمَّ طَلَّقَهَا طَلاَقًا لَهُ رَجْعَةٌ ثُمَّ تَرَكَهَا حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا فَلَمَّا خُطِبَتْ إِلَىَّ أَتَانِي يَخْطُبُهَا فَقُلْتُ لاَ وَاللَّهِ لاَ أُنْكِحُهَا أَبَدًا ‏.‏ قَالَ فَفِيَّ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ ‏}‏ الآيَةَ ‏.‏ قَالَ فَكَفَّرْتُ عَنْ يَمِينِي فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ ‏.‏

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu) dedi: «Mening bir singlim bor edi, undan menga sovchi kelar edilar. Amakimning oʻgʻli oldimga keldi, men uni unga nikohlab berdim. Soʻng u uni qaytarib olishi mumkin boʻlgan taloq bilan taloq qildi, soʻng iddasi tugaguncha uni tark etdi. (Singlimdan) menga (yana) sovchi kelganida, u (amakimning oʻgʻli ham) singlimga sovchilik qilib oldimga keldi. Men: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, uni senga aslo nikohlab bermayman›, dedim». U dedi: «Mening haqimda mana shu oyat nozil boʻldi: {Ayollarni taloq qilib, ular oʻz muddatlariga (idda muddati oxiriga) yetganda, agar oʻzaro chiroyli rozilik bilan kelishsalar, ularni (avvalgi) erlariga turmushga chiqishdan toʻsmangiz} (Baqara 232)». U dedi: «Shunda men qasamim uchun kafforat berdim va singlimni unga nikohlab berdim».Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу) деди: «Менинг бир синглим бор эди, ундан менга совчи келар эдилар. Амакимнинг ўғли олдимга келди, мен уни унга никоҳлаб бердим. Сўнг у уни қайтариб олиши мумкин бўлган талоқ билан талоқ қилди, сўнг иддаси тугагунча уни тарк этди. (Синглимдан) менга (яна) совчи келганида, у (амакимнинг ўғли ҳам) синглимга совчилик қилиб олдимга келди. Мен: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, уни сенга асло никоҳлаб бермайман›, дедим». У деди: «Менинг ҳақимда мана шу оят нозил бўлди: {Аёлларни талоқ қилиб, улар ўз муддатларига (идда муддати охирига) етганда, агар ўзаро чиройли розилик билан келишсалар, уларни (аввалги) эрларига турмушга чиқишдан тўсмангиз} (Бақара 232)». У деди: «Шунда мен қасамим учун каффорат бердим ва синглимни унга никоҳлаб бердим».

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا امْرَأَةٍ زَوَّجَهَا وَلِيَّانِ فَهِيَ لِلأَوَّلِ مِنْهُمَا وَأَيُّمَا رَجُلٍ بَاعَ بَيْعًا مِنْ رَجُلَيْنِ فَهُوَ لِلأَوَّلِ مِنْهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qaysi bir ayolni ikkita valiy (ikki kishiga) nikohlab bersa, u (ayol) ulardan birinchisiniki boʻladi. Va qaysi bir kishi bir narsani ikki kishiga sotsa, u (narsa) ulardan birinchisiniki boʻladi», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қайси бир аёлни иккита валий (икки кишига) никоҳлаб берса, у (аёл) улардан биринчисиники бўлади. Ва қайси бир киши бир нарсани икки кишига сотса, у (нарса) улардан биринчисиники бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - قَالَ الشَّيْبَانِيُّ وَذَكَرَهُ عَطَاءٌ أَبُو الْحَسَنِ السُّوَائِيُّ وَلاَ أَظُنُّهُ إِلاَّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏ لاَ يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ ‏}‏ قَالَ كَانَ الرَّجُلُ إِذَا مَاتَ كَانَ أَوْلِيَاؤُهُ أَحَقَّ بِامْرَأَتِهِ مِنْ وَلِيِّ نَفْسِهَا إِنْ شَاءَ بَعْضُهُمْ زَوَّجَهَا أَوْ زَوَّجُوهَا وَإِنْ شَاءُوا لَمْ يُزَوِّجُوهَا فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Ayollarni majburlab meros qilib olishingiz sizlarga halol emas, ularni (turmushga chiqishdan) toʻsib qoʻymanglar} degan oyat haqida: «(Johiliyatda) bir kishi vafot etsa, uning valiylari (qarindoshlari) marhumning xotini ustida xotinning oʻz valiysidan koʻra haqliroq boʻlar edilar. Ulardan biri istasa unga uylanar yoki uni (boshqaga) nikohlab berar, istamasalar nikohlab bermas edilar. Bas, shu haqida mana shu oyat nozil boʻldi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Аёлларни мажбурлаб мерос қилиб олишингиз сизларга ҳалол эмас, уларни (турмушга чиқишдан) тўсиб қўйманглар} деган оят ҳақида: «(Жоҳилиятда) бир киши вафот этса, унинг валийлари (қариндошлари) марҳумнинг хотини устида хотиннинг ўз валийсидан кўра ҳақлироқ бўлар эдилар. Улардан бири истаса унга уйланар ёки уни (бошқага) никоҳлаб берар, истамасалар никоҳлаб бермас эдилар. Бас, шу ҳақида мана шу оят нозил бўлди», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏{‏ لاَ يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ ‏}‏ وَذَلِكَ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ يَرِثُ امْرَأَةَ ذِي قَرَابَتِهِ فَيَعْضُلُهَا حَتَّى تَمُوتَ أَوْ تَرُدَّ إِلَيْهِ صَدَاقَهَا فَأَحْكَمَ اللَّهُ عَنْ ذَلِكَ وَنَهَى عَنْ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Ayollarni majburlab meros qilib olishingiz sizlarga halol emas, ularga bergan narsalaringizning baʼzisini olib qoʻyish uchun ularni (turmushga chiqishdan) toʻsib qoʻymanglar — ochiq buzuqlik qilsalar, boshqa gap} (oyatini oʻqib) dedi: «Bunga sabab shuki, bir kishi oʻz qarindoshining xotinini meros qilib olar, soʻng u ayol oʻlguncha yoki mahrini qaytarib bergunicha uni (turmushdan) toʻsib turar edi. Bas, Alloh bu haqda hukm chiqarib, undan qaytardi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Аёлларни мажбурлаб мерос қилиб олишингиз сизларга ҳалол эмас, уларга берган нарсаларингизнинг баъзисини олиб қўйиш учун уларни (турмушга чиқишдан) тўсиб қўйманглар — очиқ бузуқлик қилсалар, бошқа гап} (оятини ўқиб) деди: «Бунга сабаб шуки, бир киши ўз қариндошининг хотинини мерос қилиб олар, сўнг у аёл ўлгунча ёки маҳрини қайтариб бергунича уни (турмушдан) тўсиб турар эди. Бас, Аллоҳ бу ҳақда ҳукм чиқариб, ундан қайтарди».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ شَبُّويَةَ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، مَوْلَى عُمَرَ عَنِ الضَّحَّاكِ، بِمَعْنَاهُ قَالَ فَوَعَظَ اللَّهُ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan shu maʼnoda rivoyat qilinadi. U: «Bas, Alloh bu haqda (kishilarga) nasihat qildi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан шу маънода ривоят қилинади. У: «Бас, Аллоҳ бу ҳақда (кишиларга) насиҳат қилди», деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تُنْكَحُ الثَّيِّبُ حَتَّى تُسْتَأْمَرَ وَلاَ الْبِكْرُ إِلاَّ بِإِذْنِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا إِذْنُهَا قَالَ ‏"‏ أَنْ تَسْكُتَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Tul ayol oʻzidan amri (roziligi) soʻralmaguncha nikohlanmaydi, qiz ham izni (roziligi) olinmaguncha (nikohlanmaydi)», dedilar. (Sahobalar): «Yo Rasululloh, uning izni nima (bilan bilinadi)?» dedilar. U zot: «Jim turishi (bilan)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Тул аёл ўзидан амри (розилиги) сўралмагунча никоҳланмайди, қиз ҳам изни (розилиги) олинмагунча (никоҳланмайди)», дедилар. (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, унинг изни нима (билан билинади)?» дедилар. У зот: «Жим туриши (билан)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - الْمَعْنَى - حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تُسْتَأْمَرُ الْيَتِيمَةُ فِي نَفْسِهَا فَإِنْ سَكَتَتْ فَهُوَ إِذْنُهَا وَإِنْ أَبَتْ فَلاَ جَوَازَ عَلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏ وَالإِخْبَارُ فِي حَدِيثِ يَزِيدَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ أَبُو خَالِدٍ سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ وَمُعَاذٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yetim qizdan oʻzi haqida amri (roziligi) soʻraladi. Agar jim tursa, bu uning iznidir; agar koʻnmasa, unga (majburlash) joiz emas», dedilar. (Bu haqdagi sarih) xabar Yazidning hadisidadir. Abu Dovud aytdi: shuningdek, buni Abu Xolid Sulaymon ibn Hayyon va Muoz Muhammad ibn Amrdan rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Етим қиздан ўзи ҳақида амри (розилиги) сўралади. Агар жим турса, бу унинг изнидир; агар кўнмаса, унга (мажбурлаш) жоиз эмас», дедилар. (Бу ҳақдаги сариҳ) хабар Язиднинг ҳадисидадир. Абу Довуд айтди: шунингдек, буни Абу Холид Сулаймон ибн Ҳайён ва Муоз Муҳаммад ибн Амрдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، بِهَذَا الْحَدِيثِ بِإِسْنَادِهِ زَادَ فِيهِ قَالَ ‏"‏ فَإِنْ بَكَتْ أَوْ سَكَتَتْ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ ‏"‏ بَكَتْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَيْسَ ‏"‏ بَكَتْ ‏"‏ ‏.‏ بِمَحْفُوظٍ وَهُوَ وَهَمٌ فِي الْحَدِيثِ الْوَهَمُ مِنِ ابْنِ إِدْرِيسَ أَوْ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَلاَءِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ أَبُو عَمْرٍو ذَكْوَانُ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْبِكْرَ تَسْتَحِي أَنْ تَتَكَلَّمَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ سُكَاتُهَا إِقْرَارُهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan ushbu hadis rivoyat qilinib, unga (quyidagi) ziyoda qilindi: «Agar yigʻlasa yoki jim tursa» — yaʼni «yigʻlasa» (soʻzi) qoʻshildi. Abu Dovud aytdi: «yigʻlasa» (soʻzi) mahfuz emas, balki u hadisdagi xatodir; xato esa Ibn Idrisdan yoki Muhammad ibn al-Alodandir. Abu Dovud aytdi: buni Abu Amr Zakvon Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilgan. U (Oisha): «Yo Rasululloh, qiz (bunday narsa haqida) gapirishdan uyaladi-ku», dedi. U zot: «Uning jim turishi iqroridir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ушбу ҳадис ривоят қилиниб, унга (қуйидаги) зиёда қилинди: «Агар йиғласа ёки жим турса» — яъни «йиғласа» (сўзи) қўшилди. Абу Довуд айтди: «йиғласа» (сўзи) маҳфуз эмас, балки у ҳадисдаги хатодир; хато эса Ибн Идрисдан ёки Муҳаммад ибн ал-Алодандир. Абу Довуд айтди: буни Абу Амр Заквон Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилган. У (Оиша): «Ё Расулуллоҳ, қиз (бундай нарса ҳақида) гапиришдан уялади-ку», деди. У зот: «Унинг жим туриши иқроридир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، حَدَّثَنِي الثِّقَةُ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آمِرُوا النِّسَاءَ فِي بَنَاتِهِنَّ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayollar bilan qizlari (ning nikohi) haqida maslahatlashinglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёллар билан қизлари (нинг никоҳи) ҳақида маслаҳатлашинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ جَارِيَةً، بِكْرًا أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ أَنَّ أَبَاهَا زَوَّجَهَا وَهِيَ كَارِهَةٌ فَخَيَّرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir qiz Paygʻambar ﷺ huzurlariga keldi va otasi uni oʻzi yoqtirmagani holda (zoʻrlik bilan) nikohlab berganini aytdi. Bas, Paygʻambar ﷺ unga (nikohni saqlash yoki bekor qilish) ixtiyorini berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир қиз Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келди ва отаси уни ўзи ёқтирмагани ҳолда (зўрлик билан) никоҳлаб берганини айтди. Бас, Пайғамбар ﷺ унга (никоҳни сақлаш ёки бекор қилиш) ихтиёрини бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ النَّاسُ مُرْسَلاً مَعْرُوفٌ ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan, u Paygʻambar ﷺdan ushbu hadisni rivoyat qiladi. Abu Dovud aytdi: u (Muhammad ibn Ubayd) Ibn Abbosni zikr qilmadi. Shuningdek, buni odamlar mursal (sahobani zikr qilmay) rivoyat qilganlar, (uning mursalligi) mashhurdir.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Пайғамбар ﷺдан ушбу ҳадисни ривоят қилади. Абу Довуд айтди: у (Муҳаммад ибн Убайд) Ибн Аббосни зикр қилмади. Шунингдек, буни одамлар мурсал (саҳобани зикр қилмай) ривоят қилганлар, (унинг мурсаллиги) машҳурдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالاَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ تُسْتَأْذَنُ فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا لَفْظُ الْقَعْنَبِيِّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tul ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, qizdan esa oʻzi haqida izn soʻraladi va uning izni jim turishidir», dedilar. Bu — Qaʼnabiyning lafzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, қиздан эса ўзи ҳақида изн сўралади ва унинг изни жим туришидир», дедилар. Бу — Қаънабийнинг лафзидир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ ‏"‏ الثَّيِّبُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ يَسْتَأْمِرُهَا أَبُوهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏"‏ أَبُوهَا ‏"‏ ‏.‏ لَيْسَ بِمَحْفُوظٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan oʻz isnodi va maʼnosi bilan rivoyat qilinadi: «Tul ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, qizdan esa otasi amri (roziligi)ni soʻraydi», dedilar. Abu Dovud aytdi: «otasi» (soʻzi) mahfuz emas.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ўз исноди ва маъноси билан ривоят қилинади: «Тул аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, қиздан эса отаси амри (розилиги)ни сўрайди», дедилар. Абу Довуд айтди: «отаси» (сўзи) маҳфуз эмас.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيْسَ لِلْوَلِيِّ مَعَ الثَّيِّبِ أَمْرٌ وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ وَصَمْتُهَا إِقْرَارُهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Tul ayol bilan valiyning (zoʻrlash) ishi yoʻq, yetim qizdan esa amri (roziligi) soʻraladi va uning jim turishi iqroridir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл билан валийнинг (зўрлаш) иши йўқ, етим қиздан эса амри (розилиги) сўралади ва унинг жим туриши иқроридир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَمُجَمِّعٍ، ابْنَىْ يَزِيدَ الأَنْصَارِيَّيْنِ عَنْ خَنْسَاءَ بِنْتِ خِدَامٍ الأَنْصَارِيَّةِ، أَنَّ أَبَاهَا، زَوَّجَهَا وَهِيَ ثَيِّبٌ فَكَرِهَتْ ذَلِكَ فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَرَدَّ نِكَاحَهَا ‏.‏

Ansoriya Xansoʼ binti Xidom (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, otasi uni tul holida (ikkinchi marta) nikohlab bergan, u esa buni yoqtirmagan edi. Bas, u Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. Shunda u zot uning nikohini bekor qildilar.Ансория Хансў бинти Хидом (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, отаси уни тул ҳолида (иккинчи марта) никоҳлаб берган, у эса буни ёқтирмаган эди. Бас, у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. Шунда у зот унинг никоҳини бекор қилдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ أَبَا هِنْدٍ، حَجَمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْيَافُوخِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا بَنِي بَيَاضَةَ أَنْكِحُوا أَبَا هِنْدٍ وَانْكِحُوا إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ كَانَ فِي شَىْءٍ مِمَّا تَدَاوَوْنَ بِهِ خَيْرٌ فَالْحِجَامَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Hind Paygʻambar ﷺning boshlari oʻrtasiga (yafux qismiga) qon oldirdi (hijoma qildi). Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey Bani Bayoza, Abu Hindga (qizingizni) uzating va undan (qiz) olib uylaning», dedilar. Va: «Agar oʻzingizni davolaydigan narsalaringizda biror xayr boʻlsa, u hijomadadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Ҳинд Пайғамбар ﷺнинг бошлари ўртасига (яфух қисмига) қон олдирди (ҳижома қилди). Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй Бани Баёза, Абу Ҳиндга (қизингизни) узатинг ва ундан (қиз) олиб уйланинг», дедилар. Ва: «Агар ўзингизни даволайдиган нарсаларингизда бирор хайр бўлса, у ҳижомададир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ مِقْسَمٍ الثَّقَفِيُّ، - مِنْ أَهْلِ الطَّائِفِ - حَدَّثَتْنِي سَارَّةُ بِنْتُ مِقْسَمٍ، أَنَّهَا سَمِعَتْ مَيْمُونَةَ بِنْتَ كَرْدَمٍ، قَالَتْ خَرَجْتُ مَعَ أَبِي فِي حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَنَا إِلَيْهِ أَبِي وَهُوَ عَلَى نَاقَةٍ لَهُ فَوَقَفَ لَهُ وَاسْتَمَعَ مِنْهُ وَمَعَهُ دِرَّةٌ كَدِرَّةِ الْكُتَّابِ فَسَمِعْتُ الأَعْرَابَ وَالنَّاسَ وَهُمْ يَقُولُونَ الطَّبْطَبِيَّةَ الطَّبْطَبِيَّةَ الطَّبْطَبِيَّةَ فَدَنَا إِلَيْهِ أَبِي فَأَخَذَ بِقَدَمِهِ فَأَقَرَّ لَهُ وَوَقَفَ عَلَيْهِ وَاسْتَمَعَ مِنْهُ فَقَالَ إِنِّي حَضَرْتُ جَيْشَ عِثْرَانَ - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى جَيْشَ غِثْرَانَ - فَقَالَ طَارِقُ بْنُ الْمُرَقَّعِ مَنْ يُعْطِينِي رُمْحًا بِثَوَابِهِ قُلْتُ وَمَا ثَوَابُهُ قَالَ أُزَوِّجُهُ أَوَّلَ بِنْتٍ تَكُونُ لِي ‏.‏ فَأَعْطَيْتُهُ رُمْحِي ثُمَّ غِبْتُ عَنْهُ حَتَّى عَلِمْتُ أَنَّهُ قَدْ وُلِدَ لَهُ جَارِيَةٌ وَبَلَغَتْ ثُمَّ جِئْتُهُ فَقُلْتُ لَهُ أَهْلِي جَهِّزْهُنَّ إِلَىَّ ‏.‏ فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَفْعَلَ حَتَّى أُصْدِقَهُ صَدَاقًا جَدِيدًا غَيْرَ الَّذِي كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ وَحَلَفْتُ لاَ أُصْدِقُ غَيْرَ الَّذِي أَعْطَيْتُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَبِقَرْنِ أَىِّ النِّسَاءِ هِيَ الْيَوْمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَدْ رَأَتِ الْقَتِيرَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَرَى أَنْ تَتْرُكَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَاعَنِي ذَلِكَ وَنَظَرْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ مِنِّي قَالَ ‏"‏ لاَ تَأْثَمُ وَلاَ يَأْثَمُ صَاحِبُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْقَتِيرُ الشَّيْبُ ‏.‏

Maymuna binti Kardam (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺning haj qilgan yillarida otam bilan birga chiqdim. Rasululloh ﷺni koʻrdim. Otam u zotning oldilariga yaqinlashdi, u zot oʻz tuyalarida edilar. Otam u zotni (eshitish uchun) toʻxtadi va u zotdan (gaplarini) tingladi. U zotning qoʻllarida muallimlarning qamchisiga oʻxshash bir qamchi bor edi. Men aʼrobiylar va odamlar: ‹Qamchidan saqlaninglar, qamchidan saqlaninglar, qamchidan saqlaninglar›, deganlarini eshitdim. Otam u zotning oldilariga yaqinlashib, oyoqlaridan ushladi va u zotni (paygʻambarliklarini) tasdiqladi. (Rasululloh ﷺ) u uchun toʻxtadilar va undan tingladilar. Otam dedi: ‹Men johiliyatda Asron (Ibn Musannoning rivoyatida: Gʻisron) qoʻshinida hozir boʻlgan edim. Shunda Toriq ibn al-Muraqqaʼ: ‹Kim menga nayza bersa, uning evaziga (mukofotini) beraman?› dedi. Men: ‹Uning evazi nima?› dedim. U: ‹Tugʻiladigan birinchi qizimni unga uylantiraman›, dedi. Men unga nayzamni berdim. Soʻngra undan uzoqlashib ketdim, toki uning bir qiz farzandi tugʻilib, (u qiz) balogʻatga yetganini bilgunimcha. Soʻng uning oldiga keldim va unga: ‹Ahlimni (xotinimni) menga yetkazib ber›, dedim. U esa, mening bilan oʻrtamizda boʻlgan (mahr)dan boshqa, yangi bir mahr berishimsiz buni qilmaslikka qasam ichdi. Men ham, unga berganimdan boshqa (mahr) bermaslikka qasam ichdim›. Shunda Rasululloh ﷺ: «U bugun ayollarning qaysi yoshidagilar qatorida (qancha yoshda)?» dedilar. U: ‹Sochiga oqlik kirib qoldi (qarib qoldi)›, dedi. (Rasululloh ﷺ): «Uni tark etishingni (boʻsh qoʻyishingni) maʼqul koʻraman», dedilar. (Otam) dedi: ‹Bu meni xafa qildi va men Rasululloh ﷺga (norizolik bilan) qaradim. U zot mendan bunday boʻlganini koʻrgach: ‹Sen ham gunohkor boʻlmaysan, sheriging (qizning otasi) ham gunohkor boʻlmaydi›, dedilar›». Abu Dovud aytdi: «Qatir — oqargan soch demakdir».Маймуна бинти Кардам (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳаж қилган йилларида отам билан бирга чиқдим. Расулуллоҳ ﷺни кўрдим. Отам у зотнинг олдиларига яқинлашди, у зот ўз туяларида эдилар. Отам у зотни (эшитиш учун) тўхтади ва у зотдан (гапларини) тинглади. У зотнинг қўлларида муаллимларнинг қамчисига ўхшаш бир қамчи бор эди. Мен аъробийлар ва одамлар: ‹Қамчидан сақланинглар, қамчидан сақланинглар, қамчидан сақланинглар›, деганларини эшитдим. Отам у зотнинг олдиларига яқинлашиб, оёқларидан ушлади ва у зотни (пайғамбарликларини) тасдиқлади. (Расулуллоҳ ﷺ) у учун тўхтадилар ва ундан тингладилар. Отам деди: ‹Мен жоҳилиятда Асрон (Ибн Мусаннонинг ривоятида: Ғисрон) қўшинида ҳозир бўлган эдим. Шунда Ториқ ибн ал-Мураққаъ: ‹Ким менга найза берса, унинг эвазига (мукофотини) бераман?› деди. Мен: ‹Унинг эвази нима?› дедим. У: ‹Туғиладиган биринчи қизимни унга уйлантираман›, деди. Мен унга найзамни бердим. Сўнгра ундан узоқлашиб кетдим, токи унинг бир қиз фарзанди туғилиб, (у қиз) балоғатга етганини билгунимча. Сўнг унинг олдига келдим ва унга: ‹Аҳлимни (хотинимни) менга етказиб бер›, дедим. У эса, менинг билан ўртамизда бўлган (маҳр)дан бошқа, янги бир маҳр беришимсиз буни қилмасликка қасам ичди. Мен ҳам, унга берганимдан бошқа (маҳр) бермасликка қасам ичдим›. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У бугун аёлларнинг қайси ёшидагилар қаторида (қанча ёшда)?» дедилар. У: ‹Сочига оқлик кириб қолди (қариб қолди)›, деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Уни тарк этишингни (бўш қўйишингни) маъқул кўраман», дедилар. (Отам) деди: ‹Бу мени хафа қилди ва мен Расулуллоҳ ﷺга (норизолик билан) қарадим. У зот мендан бундай бўлганини кўргач: ‹Сен ҳам гуноҳкор бўлмайсан, шеригинг (қизнинг отаси) ҳам гуноҳкор бўлмайди›, дедилар›». Абу Довуд айтди: «Қатир — оқарган соч демакдир».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْسَرَةَ، أَنَّ خَالَتَهُ، أَخْبَرَتْهُ عَنِ امْرَأَةٍ، قَالَتْ هِيَ مُصَدَّقَةٌ امْرَأَةُ صِدْقٍ قَالَتْ بَيْنَا أَبِي فِي غَزَاةٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذْ رَمِضُوا فَقَالَ رَجُلٌ مَنْ يُعْطِينِي نَعْلَيْهِ وَأُنْكِحُهُ أَوَّلَ بِنْتٍ تُولَدُ لِي فَخَلَعَ أَبِي نَعْلَيْهِ فَأَلْقَاهُمَا إِلَيْهِ فَوُلِدَتْ لَهُ جَارِيَةٌ فَبَلَغَتْ وَذَكَرَ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ قِصَّةَ الْقَتِيرِ ‏.‏

Ibrohim ibn Maysara (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, uning xolasi unga bir ayoldan xabar berdi — (rovi) uni: «U haqgoʻy ayol edi» dedi. (Oʻsha ayol) aytdi: «Otam johiliyatda bir gʻazotda boʻlganida, (yer juda qizib) odamlarning oyogʻini kuydirdi. Shunda bir kishi: ‹Kim menga oyoq kiyimini bersa, men unga tugʻiladigan birinchi qizimni uylantiraman?› dedi. Otam oyoq kiyimlarini yechib, unga tashladi. Soʻng uning bir qiz farzandi tugʻildi va u balogʻatga yetdi». (Rovi) shunga oʻxshash (voqeani) zikr qildi, lekin qariganlik qissasini (soch oqarishi haqidagisini) zikr qilmadi.Иброҳим ибн Майсара (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, унинг холаси унга бир аёлдан хабар берди — (рови) уни: «У ҳақгўй аёл эди» деди. (Ўша аёл) айтди: «Отам жоҳилиятда бир ғазотда бўлганида, (ер жуда қизиб) одамларнинг оёғини куйдирди. Шунда бир киши: ‹Ким менга оёқ кийимини берса, мен унга туғиладиган биринчи қизимни уйлантираман?› деди. Отам оёқ кийимларини ечиб, унга ташлади. Сўнг унинг бир қиз фарзанди туғилди ва у балоғатга етди». (Рови) шунга ўхшаш (воқеани) зикр қилди, лекин қариганлик қиссасини (соч оқариши ҳақидагисини) зикр қилмади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ - رضى الله عنها - عَنْ صَدَاقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ ثِنْتَا عَشْرَةَ أُوقِيَّةً وَنَشٌّ ‏.‏ فَقُلْتُ وَمَا نَشٌّ قَالَتْ نِصْفُ أُوقِيَّةٍ ‏.‏

Abu Salama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Oisha (roziyallohu anho)dan Paygʻambar ﷺning (xotinlariga bergan) mahrlari haqida soʻradim. U: ‹Oʻn ikki uqiya va bir nashsh edi›, dedi. Men: ‹Nashsh nima?› dedim. U: ‹Yarim uqiya›, dedi».Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Пайғамбар ﷺнинг (хотинларига берган) маҳрлари ҳақида сўрадим. У: ‹Ўн икки уқия ва бир нашш эди›, деди. Мен: ‹Нашш нима?› дедим. У: ‹Ярим уқия›, деди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي الْعَجْفَاءِ السُّلَمِيِّ، قَالَ خَطَبَنَا عُمَرُ رَحِمَهُ اللَّهُ فَقَالَ أَلاَ لاَ تُغَالُوا بِصُدُقِ النِّسَاءِ فَإِنَّهَا لَوْ كَانَتْ مَكْرُمَةً فِي الدُّنْيَا أَوْ تَقْوَى عِنْدَ اللَّهِ لَكَانَ أَوْلاَكُمْ بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا أَصْدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم امْرَأَةً مِنْ نِسَائِهِ وَلاَ أُصْدِقَتِ امْرَأَةٌ مِنْ بَنَاتِهِ أَكْثَرَ مِنْ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ أُوقِيَّةً ‏.‏

Abul Ajfo as-Sulamiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Umar (roziyallohu anhu) bizga xutba qilib, dedi: ‹Ogoh boʻlinglar, ayollarning mahrini koʻtarib yubormanglar (oshirib yubormanglar). Chunki, agar u dunyoda biror sharaf yoki Alloh huzurida taqvo boʻlganida edi, unga (mahrni oshirishga) sizlarning eng haqlirogʻingiz Paygʻambar ﷺ boʻlardilar. Holbuki, Rasululloh ﷺ oʻz xotinlaridan birortasiga oʻn ikki uqiyadan ortiq mahr bermadilar va u zotning qizlaridan birortasiga ham oʻn ikki uqiyadan ortiq mahr berilmadi›».Абул Ажфо ас-Суламий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Умар (розияллоҳу анҳу) бизга хутба қилиб, деди: ‹Огоҳ бўлинглар, аёлларнинг маҳрини кўтариб юборманглар (ошириб юборманглар). Чунки, агар у дунёда бирор шараф ёки Аллоҳ ҳузурида тақво бўлганида эди, унга (маҳрни оширишга) сизларнинг энг ҳақлироғингиз Пайғамбар ﷺ бўлардилар. Ҳолбуки, Расулуллоҳ ﷺ ўз хотинларидан бирортасига ўн икки уқиядан ортиқ маҳр бермадилар ва у зотнинг қизларидан бирортасига ҳам ўн икки уқиядан ортиқ маҳр берилмади›».

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، أَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ جَحْشٍ فَمَاتَ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ فَزَوَّجَهَا النَّجَاشِيُّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَمْهَرَهَا عنه أَرْبَعَةَ آلاَفٍ وَبَعَثَ بِهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ شُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَسَنَةُ هِيَ أُمُّهُ ‏.‏

Urva (rahimahulloh) Umm Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi: U Ubaydulloh ibn Jahshning nikohida edi. (Ubaydulloh) Habasha yerida vafot etdi. Shunda Najjoshiy uni Paygʻambar ﷺga nikohlab berdi va u zot nomidan unga toʻrt ming (dirham) mahr berdi hamda uni Shurahbil ibn Hasana bilan Rasululloh ﷺ huzuriga joʻnatdi. Abu Dovud aytdi: «Hasana — uning (Shurahbilning) onasidir».Урва (раҳимаҳуллоҳ) Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади: У Убайдуллоҳ ибн Жаҳшнинг никоҳида эди. (Убайдуллоҳ) Ҳабаша ерида вафот этди. Шунда Нажжоший уни Пайғамбар ﷺга никоҳлаб берди ва у зот номидан унга тўрт минг (дирҳам) маҳр берди ҳамда уни Шураҳбил ибн Ҳасана билан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига жўнатди. Абу Довуд айтди: «Ҳасана — унинг (Шураҳбилнинг) онасидир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ النَّجَاشِيَّ، زَوَّجَ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى صَدَاقٍ أَرْبَعَةِ آلاَفِ دِرْهَمٍ وَكَتَبَ بِذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبِلَ ‏.‏

Az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Najjoshiy Umm Habiba binti Abu Sufyonni toʻrt ming dirham mahr evaziga Rasululloh ﷺga nikohlab berdi va buni Rasululloh ﷺga (xat) yozib yubordi, u zot esa (nikohni) qabul qildilar.Аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Нажжоший Умм Ҳабиба бинти Абу Суфённи тўрт минг дирҳам маҳр эвазига Расулуллоҳ ﷺга никоҳлаб берди ва буни Расулуллоҳ ﷺга (хат) ёзиб юборди, у зот эса (никоҳни) қабул қилдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، وَحُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ وَعَلَيْهِ رَدْعُ زَعْفَرَانٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَهْيَمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا أَصْدَقْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَزْنَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abdurrahmon ibn Avfning ustida zaʼfaron izini (sariq dogʻni) koʻrdilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Bu nima?» dedilar. U: ‹Ey Rasululloh, men bir ayolga uylandim›, dedi. (U zot): «Unga qancha mahr berding?» dedilar. U: ‹Bir danak ogʻirligida oltin›, dedi. (U zot): «Garchi bitta qoʻy bilan boʻlsa-da, valima (toʻy taomi) ber», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Абдурраҳмон ибн Авфнинг устида заъфарон изини (сариқ доғни) кўрдилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Бу нима?» дедилар. У: ‹Эй Расулуллоҳ, мен бир аёлга уйландим›, деди. (У зот): «Унга қанча маҳр бердинг?» дедилар. У: ‹Бир данак оғирлигида олтин›, деди. (У зот): «Гарчи битта қўй билан бўлса-да, валима (тўй таоми) бер», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ جِبْرِيلَ الْبَغْدَادِيُّ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ، أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ مُسْلِمِ بْنِ رُومَانَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَعْطَى فِي صَدَاقِ امْرَأَةٍ مِلْءَ كَفَّيْهِ سَوِيقًا أَوْ تَمْرًا فَقَدِ اسْتَحَلَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ صَالِحِ بْنِ رُومَانَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ مَوْقُوفًا وَرَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ رُومَانَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ كُنَّا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَسْتَمْتِعُ بِالْقُبْضَةِ مِنَ الطَّعَامِ عَلَى مَعْنَى الْمُتْعَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَلَى مَعْنَى أَبِي عَاصِمٍ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Kim bir ayolga mahr sifatida ikki hovuch saviq (qovurilgan unli ovqat) yoki xurmo bersa, u (ayol) unga halol boʻlibdi», dedilar. Abu Dovud aytdi: «Buni Abdurrahmon ibn Mahdiy Solih ibn Rumondan, u Abuz Zubayrdan, u Jobirdan mavquf (Paygʻambarga yetkazilmagan) holda rivoyat qilgan. Yana buni Abu Osim Solih ibn Rumondan, u Abuz Zubayrdan, u Jobirdan rivoyat qilgan boʻlib, (Jobir): ‹Biz Rasululloh ﷺ davrlarida bir hovuch taom evaziga (vaqtli nikoh) — mutʼa maʼnosida foydalanar edik›, degan». Abu Dovud aytdi: «Buni Ibn Jurayj Abuz Zubayrdan, u Jobirdan Abu Osimning maʼnosida rivoyat qilgan».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Ким бир аёлга маҳр сифатида икки ҳовуч савиқ (қовурилган унли овқат) ёки хурмо берса, у (аёл) унга ҳалол бўлибди», дедилар. Абу Довуд айтди: «Буни Абдурраҳмон ибн Маҳдий Солиҳ ибн Румондан, у Абуз Зубайрдан, у Жобирдан мавқуф (Пайғамбарга етказилмаган) ҳолда ривоят қилган. Яна буни Абу Осим Солиҳ ибн Румондан, у Абуз Зубайрдан, у Жобирдан ривоят қилган бўлиб, (Жобир): ‹Биз Расулуллоҳ ﷺ даврларида бир ҳовуч таом эвазига (вақтли никоҳ) — мутъа маъносида фойдаланар эдик›, деган». Абу Довуд айтди: «Буни Ибн Журайж Абуз Зубайрдан, у Жобирдан Абу Осимнинг маъносида ривоят қилган».

حَدَّثَنِي الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ وَهَبْتُ نَفْسِي لَكَ ‏.‏ فَقَامَتْ قِيَامًا طَوِيلاً فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ زَوِّجْنِيهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ تُصْدِقُهَا إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ مَا عِنْدِي إِلاَّ إِزَارِي هَذَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكَ إِنْ أَعْطَيْتَهَا إِزَارَكَ جَلَسْتَ وَلاَ إِزَارَ لَكَ فَالْتَمِسْ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ أَجِدُ شَيْئًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَالْتَمِسْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَالْتَمَسَ فَلَمْ يَجِدْ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَهَلْ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا ‏.‏ لِسُوَرٍ سَمَّاهَا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ زَوَّجْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning huzurlariga bir ayol kelib: ‹Ey Rasululloh, men oʻzimni sizga hadya qildim (nikohingizga taqdim etdim)›, dedi. U uzoq vaqt tik turdi. Shunda bir kishi oʻrnidan turib: ‹Ey Rasululloh, agar sizga uning ehtiyoji boʻlmasa, uni menga nikohlab bering›, dedi. Rasululloh ﷺ: «Senda unga mahr qilib beradigan biror narsa bormi?» dedilar. U: ‹Mana shu izorimdan (belbogʻimdan) boshqa narsam yoʻq›, dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar izoringni unga bersang, oʻzing izorsiz oʻtirib qolasan. Bas, biror narsa qidirib koʻr», dedilar. U: ‹Hech narsa topolmayman›, dedi. (U zot): «Garchi temirdan bir uzuk boʻlsa-da, qidirib koʻr», dedilar. U qidirdi, lekin hech narsa topolmadi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Sen bilan Qurʼondan biror narsa (yodingda) bormi?» dedilar. U: ‹Ha, falon sura va falon sura›, deb oʻzi nomlagan suralarni (sanab) aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Seni unga, sen bilan boʻlgan Qurʼon (suralari) evaziga nikohlab qoʻydim», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига бир аёл келиб: ‹Эй Расулуллоҳ, мен ўзимни сизга ҳадя қилдим (никоҳингизга тақдим этдим)›, деди. У узоқ вақт тик турди. Шунда бир киши ўрнидан туриб: ‹Эй Расулуллоҳ, агар сизга унинг эҳтиёжи бўлмаса, уни менга никоҳлаб беринг›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сенда унга маҳр қилиб берадиган бирор нарса борми?» дедилар. У: ‹Мана шу изоримдан (белбоғимдан) бошқа нарсам йўқ›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар изорингни унга берсанг, ўзинг изорсиз ўтириб қоласан. Бас, бирор нарса қидириб кўр», дедилар. У: ‹Ҳеч нарса тополмайман›, деди. (У зот): «Гарчи темирдан бир узук бўлса-да, қидириб кўр», дедилар. У қидирди, лекин ҳеч нарса тополмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен билан Қуръондан бирор нарса (ёдингда) борми?» дедилар. У: ‹Ҳа, фалон сура ва фалон сура›, деб ўзи номлаган сураларни (санаб) айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сени унга, сен билан бўлган Қуръон (суралари) эвазига никоҳлаб қўйдим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي أَبِي حَفْصُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ الْحَجَّاجِ الْبَاهِلِيِّ، عَنْ عِسْلٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، نَحْوَ هَذِهِ الْقِصَّةِ لَمْ يَذْكُرِ الإِزَارَ وَالْخَاتَمَ فَقَالَ ‏"‏ مَا تَحْفَظُ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُورَةَ الْبَقَرَةِ أَوِ الَّتِي تَلِيهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَقُمْ فَعَلِّمْهَا عِشْرِينَ آيَةً وَهِيَ امْرَأَتُكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shu qissaga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi, biroq unda izor va uzuk zikr qilinmadi. (U zot): «Qurʼondan nimani yod bilasan?» dedilar. U: ‹Baqara surasini yoki undan keyingisini›, dedi. (U zot): «Unday boʻlsa, turib unga (Qurʼondan) yigirma oyat oʻrgat, u sening xotiningdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шу қиссага ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади, бироқ унда изор ва узук зикр қилинмади. (У зот): «Қуръондан нимани ёд биласан?» дедилар. У: ‹Бақара сурасини ёки ундан кейингисини›, деди. (У зот): «Ундай бўлса, туриб унга (Қуръондан) йигирма оят ўргат, у сенинг хотинингдир», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنْ مَكْحُولٍ، نَحْوَ خَبَرِ سَهْلٍ قَالَ وَكَانَ مَكْحُولٌ يَقُولُ لَيْسَ ذَلِكَ لأَحَدٍ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Makhul (rahimahulloh)dan Sahl (roziyallohu anhu)ning xabariga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. (Rovi) aytdi: «Makhul: ‹Bu (ish) Rasululloh ﷺdan keyin hech kimga (joiz) emas›, der edi».Макҳул (раҳимаҳуллоҳ)дан Саҳл (розияллоҳу анҳу)нинг хабарига ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. (Рови) айтди: «Макҳул: ‹Бу (иш) Расулуллоҳ ﷺдан кейин ҳеч кимга (жоиз) эмас›, дер эди».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، فِي رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَمَاتَ عَنْهَا وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا الصَّدَاقَ فَقَالَ لَهَا الصَّدَاقُ كَامِلاً وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ ‏.‏ فَقَالَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِهِ فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayolga uylanib, u bilan qoʻshilmasdan (xilvatda boʻlmasdan) va unga mahr belgilamasdan vafot etgan kishi haqida (soʻralganida), u (Ibn Masʼud): «Unga (oʻz tengi ayollarnikiday) toʻliq mahr beriladi, uning zimmasida idda (kutish muddati) bor va unga meros (ulushi) ham bor», dedi. Shunda Maʼqil ibn Sinon: «Men Rasululloh ﷺ Birvaʼ binti Voshiq haqida xuddi shunday hukm chiqarganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёлга уйланиб, у билан қўшилмасдан (хилватда бўлмасдан) ва унга маҳр белгиламасдан вафот этган киши ҳақида (сўралганида), у (Ибн Масъуд): «Унга (ўз тенги аёлларникидай) тўлиқ маҳр берилади, унинг зиммасида идда (кутиш муддати) бор ва унга мерос (улуши) ҳам бор», деди. Шунда Маъқил ибн Синон: «Мен Расулуллоҳ ﷺ Бирваъ бинти Вошиқ ҳақида худди шундай ҳукм чиқарганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، وَابْنُ، مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَسَاقَ، عُثْمَانُ مِثْلَهُ ‏.‏

Yuqoridagi (hadis) Alqama orqali Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan ham rivoyat qilingan. Usmon (ibn Abu Shayba) ham xuddi shunga oʻxshash (rivoyatni) keltirdi.Юқоридаги (ҳадис) Алқама орқали Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ҳам ривоят қилинган. Усмон (ибн Абу Шайба) ҳам худди шунга ўхшаш (ривоятни) келтирди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ خِلاَسٍ، وَأَبِي، حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ، أُتِيَ فِي رَجُلٍ بِهَذَا الْخَبَرِ قَالَ فَاخْتَلَفُوا إِلَيْهِ شَهْرًا أَوْ قَالَ مَرَّاتٍ قَالَ فَإِنِّي أَقُولُ فِيهَا إِنَّ لَهَا صَدَاقًا كَصَدَاقِ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَإِنَّ لَهَا الْمِيرَاثَ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ فَإِنْ يَكُ صَوَابًا فَمِنَ اللَّهِ وَإِنْ يَكُنْ خَطَأً فَمِنِّي وَمِنَ الشَّيْطَانِ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ بَرِيئَانِ ‏.‏ فَقَامَ نَاسٌ مِنْ أَشْجَعَ فِيهِمُ الْجَرَّاحُ وَأَبُو سِنَانٍ فَقَالُوا يَا ابْنَ مَسْعُودٍ نَحْنُ نَشْهَدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَاهَا فِينَا فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ وَإِنَّ زَوْجَهَا هِلاَلُ بْنُ مُرَّةَ الأَشْجَعِيُّ كَمَا قَضَيْتَ ‏.‏ قَالَ فَفَرِحَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ فَرَحًا شَدِيدًا حِينَ وَافَقَ قَضَاؤُهُ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abdulloh ibn Utba ibn Masʼud aytadiki: Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)ning oldiga (mahri belgilanmasdan vafot etgan) bir kishi haqidagi ushbu xabar keltirildi. (Roviy) dedi: Bir oy davomida (yoki «bir necha marta» dedi) uning oldiga qatnab turishdi. (Ibn Masʼud) dedi: «Men bu haqda shunday deyman: bu ayolga oʻz tengdoshlari ayollarning mahriga oʻxshash mahr beriladi, na kamaytiriladi va na koʻpaytiriladi; unga meros ham bor va uning zimmasiga idda ham bor. Agar bu toʻgʻri boʻlsa, u Allohdandir; agar xato boʻlsa, u mendan va shaytondandir, Alloh va Uning Rasuli ﷺ bundan pokdirlar». Shunda Ashjaʼ qabilasidan bir necha kishi — ular orasida Jarroh va Abu Sinon bor edi — oʻrinlaridan turib: «Ey Ibn Masʼud, biz guvohlik beramizki, Rasululloh ﷺ bizning oramizda Birvaʼ binti Voshiq haqida sen hukm qilganingdek hukm qilgan edilar, uning eri esa Hilol ibn Murra al-Ashjaʼiy edi», dedilar. (Roviy) dedi: Oʻz hukmi Rasululloh ﷺning hukmlariga muvofiq kelganida, Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) juda quvonib ketdi.Абдуллоҳ ибн Утба ибн Масъуд айтадики: Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)нинг олдига (маҳри белгиланмасдан вафот этган) бир киши ҳақидаги ушбу хабар келтирилди. (Ровий) деди: Бир ой давомида (ёки «бир неча марта» деди) унинг олдига қатнаб туришди. (Ибн Масъуд) деди: «Мен бу ҳақда шундай дейман: бу аёлга ўз тенгдошлари аёлларнинг маҳрига ўхшаш маҳр берилади, на камайтирилади ва на кўпайтирилади; унга мерос ҳам бор ва унинг зиммасига идда ҳам бор. Агар бу тўғри бўлса, у Аллоҳдандир; агар хато бўлса, у мендан ва шайтондандир, Аллоҳ ва Унинг Расули ﷺ бундан покдирлар». Шунда Ашжаъ қабиласидан бир неча киши — улар орасида Жарроҳ ва Абу Синон бор эди — ўринларидан туриб: «Эй Ибн Масъуд, биз гувоҳлик берамизки, Расулуллоҳ ﷺ бизнинг орамизда Бирваъ бинти Вошиқ ҳақида сен ҳукм қилганингдек ҳукм қилган эдилар, унинг эри эса Ҳилол ибн Мурра ал-Ашжаъий эди», дедилар. (Ровий) деди: Ўз ҳукми Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмларига мувофиқ келганида, Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) жуда қувониб кетди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ الذُّهْلِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، - قَالَ مُحَمَّدٌ - حَدَّثَنَا أَبُو الأَصْبَغِ الْجَزَرِيُّ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحِيمِ، خَالِدِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ مَرْثَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ ‏"‏ أَتَرْضَى أَنْ أُزَوِّجَكَ فُلاَنَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ وَقَالَ لِلْمَرْأَةِ ‏"‏ أَتَرْضِينَ أَنْ أُزَوِّجَكِ فُلاَنًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ فَزَوَّجَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَدَخَلَ بِهَا الرَّجُلُ وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ يُعْطِهَا شَيْئًا وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ الْحُدَيْبِيَةَ وَكَانَ مَنْ شَهِدَ الْحُدَيْبِيَةَ لَهُ سَهْمٌ بِخَيْبَرَ فَلَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَوَّجَنِي فُلاَنَةَ وَلَمْ أَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ أُعْطِهَا شَيْئًا وَإِنِّي أُشْهِدُكُمْ أَنِّي أَعْطَيْتُهَا مِنْ صَدَاقِهَا سَهْمِي بِخَيْبَرَ فَأَخَذَتْ سَهْمًا فَبَاعَتْهُ بِمِائَةِ أَلْفٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَزَادَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ - وَحَدِيثُهُ أَتَمُّ - فِي أَوَّلِ الْحَدِيثِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَيْرُ النِّكَاحِ أَيْسَرُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلرَّجُلِ ثُمَّ سَاقَ مَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ يُخَافُ أَنْ يَكُونَ هَذَا الْحَدِيثُ مُلْزَقًا لأَنَّ الأَمْرَ عَلَى غَيْرِ هَذَا ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir kishiga: «Seni falon ayolga uylantirishimga rozimisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. Ayolga ham: «Seni falonchiga turmushga berishimga rozimisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda (Rasululloh ﷺ) ularning birini ikkinchisiga nikohlab qoʻydilar. Erkak u (ayol) bilan qoʻshildi, ammo unga mahr belgilamadi va hech narsa bermadi. U Hudaybiya (sulhi)da hozir boʻlganlardan edi, Hudaybiyada hozir boʻlganlar uchun esa Xaybardan ulush bor edi. Unga oʻlim yetib kelganida u: «Rasululloh ﷺ meni falon ayolga uylantirgan edilar, men esa unga mahr belgilamagan va hech narsa bermagan edim. Mana, men sizlarni guvoh qilamanki, men unga mahri sifatida Xaybardagi ulushimni berdim», dedi. Shunda (ayol) o ulushni olib, uni yuz ming (dirham)ga sotdi. Abu Dovud dedi: Umar ibn al-Xattob — uning hadisi toʻliqroqdir — hadisning boshida shu (soʻzlarni) qoʻshdi: Rasululloh ﷺ: «Nikohning eng yaxshisi eng yengilidir», dedilar. Va u: «Rasululloh ﷺ u kishiga aytdilar», deb hadisning maʼnosini keltirdi. Abu Dovud dedi: Bu hadis (asliga) yopishtirilgan (qoʻshib qoʻyilgan) boʻlishidan qoʻrqiladi, chunki ish bundan boshqacha (boʻlgan).Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир кишига: «Сени фалон аёлга уйлантиришимга розимисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Аёлга ҳам: «Сени фалончига турмушга беришимга розимисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ) уларнинг бирини иккинчисига никоҳлаб қўйдилар. Эркак у (аёл) билан қўшилди, аммо унга маҳр белгиламади ва ҳеч нарса бермади. У Ҳудайбия (сулҳи)да ҳозир бўлганлардан эди, Ҳудайбияда ҳозир бўлганлар учун эса Хайбардан улуш бор эди. Унга ўлим етиб келганида у: «Расулуллоҳ ﷺ мени фалон аёлга уйлантирган эдилар, мен эса унга маҳр белгиламаган ва ҳеч нарса бермаган эдим. Мана, мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен унга маҳри сифатида Хайбардаги улушимни бердим», деди. Шунда (аёл) о улушни олиб, уни юз минг (дирҳам)га сотди. Абу Довуд деди: Умар ибн ал-Хаттоб — унинг ҳадиси тўлиқроқдир — ҳадиснинг бошида шу (сўзларни) қўшди: Расулуллоҳ ﷺ: «Никоҳнинг энг яхшиси энг енгилидир», дедилар. Ва у: «Расулуллоҳ ﷺ у кишига айтдилар», деб ҳадиснинг маъносини келтирди. Абу Довуд деди: Бу ҳадис (аслига) ёпиштирилган (қўшиб қўйилган) бўлишидан қўрқилади, чунки иш бундан бошқача (бўлган).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، فِي خُطْبَةِ الْحَاجَةِ فِي النِّكَاحِ وَغَيْرِهِ ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ - الْمَعْنَى - حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ وَأَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُطْبَةَ الْحَاجَةِ ‏"‏ إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَلاَ مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلاَ هَادِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ‏{‏ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا ‏}‏ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ ‏}‏ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلاً سَدِيدًا * يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا ‏}‏ ‏.‏ لَمْ يَقُلْ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ إِنَّ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan nikoh va boshqa (hojatlarda oʻqiladigan) hojat xutbasi haqida rivoyat qilinadi. Abdulloh (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ bizga hojat xutbasini taʼlim berib (shunday) dedilar: «Albatta, hamd Allohgadir, Undan yordam soʻraymiz va Undan magʻfirat tilaymiz, nafslarimizning yomonliklaridan Unga panoh tortamiz. Allohni kim hidoyat qilsa, uni adashtiruvchi yoʻq; kimni adashtirsa, uni hidoyat qiluvchi yoʻq. Guvohlik beramanki, Allohdan oʻzga iloh yoʻq va guvohlik beramanki, Muhammad Uning bandasi va Rasulidir. Ey iymon keltirganlar! {Bir-biringizdan (haq) soʻraydigan Allohdan qoʻrqingiz va qarindoshlik aloqalarini (uzishdan saqlaningiz). Albatta, Alloh sizlarni kuzatib turuvchidir} (Niso 1). {Ey iymon keltirganlar! Allohdan haqqi-rost qoʻrqingiz va faqat musulmon boʻlgan holingizdagina vafot etingiz} (Oli Imron 102). {Ey iymon keltirganlar! Allohdan qoʻrqingiz va toʻgʻri soʻzni soʻzlangiz. (Shunda Alloh) amallaringizni isloh qiladi va gunohlaringizni magʻfirat qiladi. Kim Allohga va Uning Rasuliga itoat etsa, bas, u buyuk yutuqqa erishibdi} (Ahzob 70-71)». Muhammad ibn Sulaymon «inna» (soʻzini) aytmadi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан никоҳ ва бошқа (ҳожатларда ўқиладиган) ҳожат хутбаси ҳақида ривоят қилинади. Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ бизга ҳожат хутбасини таълим бериб (шундай) дедилар: «Албатта, ҳамд Аллоҳгадир, Ундан ёрдам сўраймиз ва Ундан мағфират тилаймиз, нафсларимизнинг ёмонликларидан Унга паноҳ тортамиз. Аллоҳни ким ҳидоят қилса, уни адаштирувчи йўқ; кимни адаштирса, уни ҳидоят қилувчи йўқ. Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Унинг бандаси ва Расулидир. Эй иймон келтирганлар! {Бир-бирингиздан (ҳақ) сўрайдиган Аллоҳдан қўрқингиз ва қариндошлик алоқаларини (узишдан сақланингиз). Албатта, Аллоҳ сизларни кузатиб турувчидир} (Нисо 1). {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан ҳаққи-рост қўрқингиз ва фақат мусулмон бўлган ҳолингиздагина вафот этингиз} (Оли Имрон 102). {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан қўрқингиз ва тўғри сўзни сўзлангиз. (Шунда Аллоҳ) амалларингизни ислоҳ қилади ва гуноҳларингизни мағфират қилади. Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат этса, бас, у буюк ютуққа эришибди} (Аҳзоб 70-71)». Муҳаммад ибн Сулаймон «инна» (сўзини) айтмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ، عَنْ أَبِي عِيَاضٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا تَشَهَّدَ ذَكَرَ نَحْوَهُ وَقَالَ بَعْدَ قَوْلِهِ ‏"‏ وَرَسُولُهُ ‏"‏ ‏.‏ ‏"‏ أَرْسَلَهُ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ رَشَدَ وَمَنْ يَعْصِهِمَا فَإِنَّهُ لاَ يَضُرُّ إِلاَّ نَفْسَهُ وَلاَ يَضُرُّ اللَّهَ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tashahhud aytganlarida buning oʻxshashini zikr qilar edilar, va «Uning Rasulidir» degan soʻzlaridan keyin (shularni) dedilar: «(Alloh) uni haq bilan, qiyomat oldidan suyunchi beruvchi va ogohlantiruvchi qilib yubordi. Kim Allohga va Uning Rasuliga itoat etsa, bas, u toʻgʻri yoʻlga yuribdi; kim u ikkalasiga osiy boʻlsa, bas, u faqat oʻziga zarar yetkazadi, Allohga esa zarracha zarar yetkaza olmaydi».Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ташаҳҳуд айтганларида бунинг ўхшашини зикр қилар эдилар, ва «Унинг Расулидир» деган сўзларидан кейин (шуларни) дедилар: «(Аллоҳ) уни ҳақ билан, қиёмат олдидан суюнчи берувчи ва огоҳлантирувчи қилиб юборди. Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат этса, бас, у тўғри йўлга юрибди; ким у иккаласига осий бўлса, бас, у фақат ўзига зарар етказади, Аллоҳга эса заррача зарар етказа олмайди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْعَلاَءِ ابْنِ أَخِي، شُعَيْبٍ الرَّازِيِّ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ قَالَ خَطَبْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أُمَامَةَ بِنْتَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَأَنْكَحَنِي مِنْ غَيْرِ أَنْ يَتَشَهَّدَ ‏.‏

Bani Sulaymdan boʻlgan bir kishidan rivoyat qilinadi. U dedi: Men Nabiy ﷺdan Umoma binti Abdulmuttalibni (xotinlikka) soʻradim, u zot esa tashahhud aytmasdan uni menga nikohlab berdilar.Бани Сулаймдан бўлган бир кишидан ривоят қилинади. У деди: Мен Набий ﷺдан Умома бинти Абдулмутталибни (хотинликка) сўрадим, у зот эса ташаҳҳуд айтмасдан уни менга никоҳлаб бердилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَأَبُو كَامِلٍ قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تَزَوَّجَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا بِنْتُ سَبْعٍ - قَالَ سُلَيْمَانُ أَوْ سِتٍّ - وَدَخَلَ بِي وَأَنَا بِنْتُ تِسْعٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadilar: Rasululloh ﷺ menga yetti yoshimda — Sulaymon: «yoki olti yoshimda» dedi — uylandilar va men toʻqqiz yoshimda boʻlganimda men bilan qoʻshildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ менга етти ёшимда — Сулаймон: «ёки олти ёшимда» деди — уйландилар ва мен тўққиз ёшимда бўлганимда мен билан қўшилдилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا تَزَوَّجَ أُمَّ سَلَمَةَ أَقَامَ عِنْدَهَا ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لَيْسَ بِكِ عَلَى أَهْلِكِ هَوَانٌ إِنْ شِئْتِ سَبَّعْتُ لَكِ وَإِنْ سَبَّعْتُ لَكِ سَبَّعْتُ لِنِسَائِي ‏"‏ ‏.‏

Abdulmalik ibn Abu Bakr otasidan, u esa Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Umm Salamaga uylanganlarida, uning oldida uch (kun) turdilar, soʻng: «Ahlingdan (uzoqlashganing uchun) senga xorlik yoʻq. Agar xohlasang, sening oldingda yetti (kun) turaman, ammo sening oldingda yetti (kun) tursam, (boshqa) xotinlarim oldida ham yetti (kundan) turaman», dedilar.Абдулмалик ибн Абу Бакр отасидан, у эса Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Умм Саламага уйланганларида, унинг олдида уч (кун) турдилар, сўнг: «Аҳлингдан (узоқлашганинг учун) сенга хорлик йўқ. Агар хоҳласанг, сенинг олдингда етти (кун) тураман, аммо сенинг олдингда етти (кун) турсам, (бошқа) хотинларим олдида ҳам етти (кундан) тураман», дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَفِيَّةَ أَقَامَ عِنْدَهَا ثَلاَثًا ‏.‏ زَادَ عُثْمَانُ وَكَانَتْ ثَيِّبًا ‏.‏ وَقَالَ حَدَّثَنِي هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ أَخْبَرَنَا أَنَسٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ Safiyyani olganlarida (uylanganlarida), uning oldida uch (kun) turdilar. Usmon (rivoyatida) shuni qoʻshdi: U eri oʻtgan (tul) ayol edi. Va (Usmon) dedi: Menga Hushaym soʻzlab berdi, bizga Humayd xabar berdi, bizga Anas xabar berdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ Сафийяни олганларида (уйланганларида), унинг олдида уч (кун) турдилар. Усмон (ривоятида) шуни қўшди: У эри ўтган (тул) аёл эди. Ва (Усмон) деди: Менга Ҳушайм сўзлаб берди, бизга Ҳумайд хабар берди, бизга Анас хабар берди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، وَإِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ إِذَا تَزَوَّجَ الْبِكْرَ عَلَى الثَّيِّبِ أَقَامَ عِنْدَهَا سَبْعًا ‏.‏ وَإِذَا تَزَوَّجَ الثَّيِّبَ أَقَامَ عِنْدَهَا ثَلاَثًا ‏.‏ وَلَوْ قُلْتُ إِنَّهُ رَفَعَهُ لَصَدَقْتُ وَلَكِنَّهُ قَالَ السُّنَّةُ كَذَلِكَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: (Bir kishi) eri oʻtgan (tul) xotini ustiga bokira qizga uylansa, uning oldida yetti (kun) turadi. Eri oʻtgan (tul) ayolga uylansa, uning oldida uch (kun) turadi. Agar men buni (Nabiy ﷺga) marfuʼ (koʻtarib nisbat berdi) desam, rost aytgan boʻlardim, lekin u: «Sunnat shunday», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: (Бир киши) эри ўтган (тул) хотини устига бокира қизга уйланса, унинг олдида етти (кун) туради. Эри ўтган (тул) аёлга уйланса, унинг олдида уч (кун) туради. Агар мен буни (Набий ﷺга) марфуъ (кўтариб нисбат берди) десам, рост айтган бўлардим, лекин у: «Суннат шундай», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا تَزَوَّجَ عَلِيٌّ فَاطِمَةَ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعْطِهَا شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَا عِنْدِي شَىْءٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ دِرْعُكَ الْحُطَمِيَّةُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Ali Fotimaga uylanganida, Rasululloh ﷺ unga: «Unga biror narsa ber», dedilar. U: «Menda hech narsa yoʻq», dedi. (Rasululloh ﷺ): «Hutamiyya (deb ataladigan) zirhing qani?» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Али Фотимага уйланганида, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Унга бирор нарса бер», дедилар. У: «Менда ҳеч нарса йўқ», деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Ҳутамийя (деб аталадиган) зирҳинг қани?» дедилар.

حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو حَيْوَةَ، عَنْ شُعَيْبٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي حَمْزَةَ - حَدَّثَنِي غَيْلاَنُ بْنُ أَنَسٍ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ عَلِيًّا عَلَيْهِ السَّلاَمُ لَمَّا تَزَوَّجَ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَرَادَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَمَنَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يُعْطِيَهَا شَيْئًا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ لِي شَىْءٌ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعْطِهَا دِرْعَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَعْطَاهَا دِرْعَهُ ثُمَّ دَخَلَ بِهَا ‏.‏

Muhammad ibn Abdurrahmon ibn Savbon Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan bir kishidan rivoyat qiladiki, Ali (alayhissalom) Rasululloh ﷺning qizlari Fotima (roziyallohu anho)ga uylanganida, u bilan qoʻshilmoqchi boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ unga (Fotimaga) biror narsa bermaguncha buni man qildilar. U: «Ey Rasululloh, menda hech narsa yoʻq», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Unga zirhingni ber», dedilar. Shunda u (Fotimaga) zirhini berdi, soʻng u bilan qoʻshildi.Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ибн Савбон Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан ривоят қиладики, Али (алайҳиссалом) Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Фотима (розияллоҳу анҳо)га уйланганида, у билан қўшилмоқчи бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга (Фотимага) бирор нарса бермагунча буни ман қилдилар. У: «Эй Расулуллоҳ, менда ҳеч нарса йўқ», деди. Набий ﷺ унга: «Унга зирҳингни бер», дедилар. Шунда у (Фотимага) зирҳини берди, сўнг у билан қўшилди.

حَدَّثَنَا كَثِيرٌ، - يَعْنِي ابْنَ عُبَيْدٍ - حَدَّثَنَا أَبُو حَيْوَةَ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنْ غَيْلاَنَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، مِثْلَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (boshqa bir sanad bilan) shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (бошқа бир санад билан) шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ طَلْحَةَ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أُدْخِلَ امْرَأَةً عَلَى زَوْجِهَا قَبْلَ أَنْ يُعْطِيَهَا شَيْئًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ خَيْثَمَةُ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَائِشَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadilar: Rasululloh ﷺ menga (er) ayolga biror narsa (mahr) bermasidan oldin, bir ayolni eriga (kelin qilib) kiritishimni buyurdilar. Abu Dovud dedi: Xaysama Oisha (roziyallohu anho)dan (hadis) eshitmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ менга (эр) аёлга бирор нарса (маҳр) бермасидан олдин, бир аёлни эрига (келин қилиб) киритишимни буюрдилар. Абу Довуд деди: Хайсама Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (ҳадис) эшитмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّمَا امْرَأَةٍ نُكِحَتْ عَلَى صَدَاقٍ أَوْ حِبَاءٍ أَوْ عِدَةٍ قَبْلَ عِصْمَةِ النِّكَاحِ فَهُوَ لَهَا وَمَا كَانَ بَعْدَ عِصْمَةِ النِّكَاحِ فَهُوَ لِمَنْ أُعْطِيَهُ وَأَحَقُّ مَا أُكْرِمَ عَلَيْهِ الرَّجُلُ ابْنَتُهُ أَوْ أُخْتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir ayol nikoh tugallanishidan oldin mahr, sovgʻa yoki vaʼda evaziga nikohlansa, bas, u (narsa) oʻsha ayolnikidir. Nikoh tugallanganidan keyin (berilgan narsa) esa oʻzi kimga berilgan boʻlsa, oʻshanikidir. Kishi eng haqliroq ikrom qilinadigan (sovgʻa beriladigan) narsa qizi yoki singlisi (sababli berilgan)dir», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобоси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир аёл никоҳ тугалланишидан олдин маҳр, совға ёки ваъда эвазига никоҳланса, бас, у (нарса) ўша аёлникидир. Никоҳ тугалланганидан кейин (берилган нарса) эса ўзи кимга берилган бўлса, ўшаникидир. Киши энг ҳақлироқ икром қилинадиган (совға бериладиган) нарса қизи ёки синглиси (сабабли берилган)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَفَّأَ الإِنْسَانَ إِذَا تَزَوَّجَ قَالَ ‏"‏ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ وَبَارَكَ عَلَيْكَ وَجَمَعَ بَيْنَكُمَا فِي خَيْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Qutayba ibn Said Abdulaziz ibn Muhammaddan, u Suhayldan, u otasidan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilishicha: Nabiy ﷺ uylangan kishini tabriklaganlarida: «Alloh senga baraka bersin, sening uchun barakali qilsin va ikkovingizni yaxshilikda jamlasin», deb aytar edilar.Қутайба ибн Саид Абдулазиз ибн Муҳаммаддан, у Суҳайлдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилишича: Набий ﷺ уйланган кишини табриклаганларида: «Аллоҳ сенга барака берсин, сенинг учун баракали қилсин ва икковингизни яхшиликда жамласин», деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي السَّرِيِّ، - الْمَعْنَى - قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنَ الأَنْصَارِ - قَالَ ابْنُ أَبِي السَّرِيِّ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَقُلْ مِنَ الأَنْصَارِ ثُمَّ اتَّفَقُوا - يُقَالُ لَهُ بَصْرَةُ قَالَ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً بِكْرًا فِي سِتْرِهَا فَدَخَلْتُ عَلَيْهَا فَإِذَا هِيَ حُبْلَى فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَهَا الصَّدَاقُ بِمَا اسْتَحْلَلْتَ مِنْ فَرْجِهَا وَالْوَلَدُ عَبْدٌ لَكَ فَإِذَا وَلَدَتْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْحَسَنُ ‏"‏ فَاجْلِدْهَا ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي السَّرِيِّ ‏"‏ فَاجْلِدُوهَا ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ فَحُدُّوهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ قَتَادَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ وَرَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ نُعَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَطَاءٌ الْخُرَاسَانِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَرْسَلُوهُ كُلُّهُمْ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ أَنَّ بَصْرَةَ بْنَ أَكْثَمَ نَكَحَ امْرَأَةً وَكُلُّهُمْ قَالَ فِي حَدِيثِهِ جَعَلَ الْوَلَدَ عَبْدًا لَهُ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab ansorlardan boʻlgan — Ibn Abu Sariy esa: «Nabiy ﷺ ning sahobalaridan» dedi va «ansorlardan» demadi, soʻngra rivoyatda ittifoq qildilar — Basra deb atalmish bir kishidan rivoyat qilishicha, u dedi: «Men pardada (saqlangan) bokira ayolga uylandim. Uning huzuriga kirsam, u homilador edi». Shunda Nabiy ﷺ: «Uning farjini oʻzingga halol qilganing evaziga unga mahr beriladi. Bola esa senga qul boʻladi. U tugʻib boʻlgach», dedilar. Hasan (rivoyatida): «Uni qamchila», dedi. Ibn Abu Sariy esa: «Uni qamchilanglar», dedi, yoki: «Unga had jazosini qoʻllanglar», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Qatoda Said ibn Yaziddan, u Ibn al-Musayyabdan rivoyat qilgan. Yahyo ibn Abu Kasir uni Yazid ibn Nuaymdan, u Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilgan. Ato al-Xurosoniy ham Said ibn al-Musayyabdan rivoyat qilgan — barchalari uni mursal qilib rivoyat qilganlar. Yahyo ibn Abu Kasirning hadisida: «Basra ibn Aksam bir ayolga uylandi», deyilgan. Hammalari oʻz hadislarida: «Bolani unga qul qildi», deganlar.Саид ибн ал-Мусайяб ансорлардан бўлган — Ибн Абу Сарий эса: «Набий ﷺ нинг саҳобаларидан» деди ва «ансорлардан» демади, сўнгра ривоятда иттифоқ қилдилар — Басра деб аталмиш бир кишидан ривоят қилишича, у деди: «Мен пардада (сақланган) бокира аёлга уйландим. Унинг ҳузурига кирсам, у ҳомиладор эди». Шунда Набий ﷺ: «Унинг фаржини ўзингга ҳалол қилганинг эвазига унга маҳр берилади. Бола эса сенга қул бўлади. У туғиб бўлгач», дедилар. Ҳасан (ривоятида): «Уни қамчила», деди. Ибн Абу Сарий эса: «Уни қамчиланглар», деди, ёки: «Унга ҳад жазосини қўлланглар», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Қатода Саид ибн Язиддан, у Ибн ал-Мусайябдан ривоят қилган. Яҳё ибн Абу Касир уни Язид ибн Нуаймдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилган. Ато ал-Хуросоний ҳам Саид ибн ал-Мусайябдан ривоят қилган — барчалари уни мурсал қилиб ривоят қилганлар. Яҳё ибн Абу Касирнинг ҳадисида: «Басра ибн Аксам бир аёлга уйланди», дейилган. Ҳаммалари ўз ҳадисларида: «Болани унга қул қилди», деганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ - عَنْ يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ نُعَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَجُلاً، يُقَالُ لَهُ بَصْرَةُ بْنُ أَكْثَمَ نَكَحَ امْرَأَةً فَذَكَرَ مَعْنَاهُ ‏.‏ وَزَادَ وَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا ‏.‏ وَحَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ أَتَمُّ ‏.‏

Muhammad ibn al-Musanno Usmon ibn Umardan, u Ali ibn al-Muborakdan, u Yahyodan, u Yazid ibn Nuaymdan, u Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilishicha: Basra ibn Aksam deb atalmish bir kishi bir ayolga uylandi. Soʻng (rovi) shu maʼnoni zikr qildi va: «Va u ikkovini bir-biridan ajratib qoʻydi», deb qoʻshimcha qildi. Ibn Jurayjning hadisi toʻliqroqdir.Муҳаммад ибн ал-Мусанно Усмон ибн Умардан, у Али ибн ал-Муборакдан, у Яҳёдан, у Язид ибн Нуаймдан, у Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилишича: Басра ибн Аксам деб аталмиш бир киши бир аёлга уйланди. Сўнг (рови) шу маънони зикр қилди ва: «Ва у икковини бир-биридан ажратиб қўйди», деб қўшимча қилди. Ибн Журайжнинг ҳадиси тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ امْرَأَتَانِ فَمَالَ إِلَى إِحْدَاهُمَا جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَشِقُّهُ مَائِلٌ ‏"‏ ‏.‏

Abul Validi Tayolisiy Hammomdan, u Qatodadan, u Nazr ibn Anasdan, u Bashir ibn Nahikdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot: «Kimning ikkita xotini boʻlib, ulardan biriga (oʻzgasidan) moyil boʻlsa, qiyomat kuni bir yoni qiyshaygan holda keladi», dedilar.Абул Валиди Таёлисий Ҳаммомдан, у Қатодадан, у Назр ибн Анасдан, у Башир ибн Наҳикдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади. У зот: «Кимнинг иккита хотини бўлиб, улардан бирига (ўзгасидан) мойил бўлса, қиёмат куни бир ёни қийшайган ҳолда келади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْخَطْمِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْسِمُ فَيَعْدِلُ وَيَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ هَذَا قَسْمِي فِيمَا أَمْلِكُ فَلاَ تَلُمْنِي فِيمَا تَمْلِكُ وَلاَ أَمْلِكُ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْقَلْبَ ‏.‏

Muso ibn Ismoil Hammoddan, u Ayyubdan, u Abu Qilobadan, u Abdulloh ibn Yazid al-Xatmiydan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi. U: «Rasululloh ﷺ (kunlarini) taqsim qilib, adolat qilar va: ‹Allohim, bu mening qoʻlimda boʻlgan narsadagi taqsimimdir. Sen ega boʻlib, men ega boʻlmagan narsada meni malomat qilma›, deb aytar edilar», dedi. Yaʼni qalbni (nazarda tutdilar).Мусо ибн Исмоил Ҳаммоддан, у Айюбдан, у Абу Қилобадан, у Абдуллоҳ ибн Язид ал-Хатмийдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади. У: «Расулуллоҳ ﷺ (кунларини) тақсим қилиб, адолат қилар ва: ‹Аллоҳим, бу менинг қўлимда бўлган нарсадаги тақсимимдир. Сен эга бўлиб, мен эга бўлмаган нарсада мени маломат қилма›, деб айтар эдилар», деди. Яъни қалбни (назарда тутдилар).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي الزِّنَادِ - عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ يَا ابْنَ أُخْتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُفَضِّلُ بَعْضَنَا عَلَى بَعْضٍ فِي الْقَسْمِ مِنْ مُكْثِهِ عِنْدَنَا وَكَانَ قَلَّ يَوْمٌ إِلاَّ وَهُوَ يَطُوفُ عَلَيْنَا جَمِيعًا فَيَدْنُو مِنْ كُلِّ امْرَأَةٍ مِنْ غَيْرِ مَسِيسٍ حَتَّى يَبْلُغَ إِلَى الَّتِي هُوَ يَوْمُهَا فَيَبِيتُ عِنْدَهَا وَلْقَدْ قَالَتْ سَوْدَةُ بِنْتُ زَمْعَةَ حِينَ أَسَنَّتْ وَفَرِقَتْ أَنْ يُفَارِقَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ يَوْمِي لِعَائِشَةَ ‏.‏ فَقَبِلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهَا قَالَتْ نَقُولُ فِي ذَلِكَ أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى وَفِي أَشْبَاهِهَا أُرَاهُ قَالَ ‏{‏ وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا ‏}‏ ‏.‏

Ahmad ibn Yunus Abdurrahmon ibn Abu Zinoddan, u Hishom ibn Urvadan, u otasidan rivoyat qiladi. U dedi: Oisha (roziyallohu anho): «Ey jiyanim, Rasululloh ﷺ huzurimizda turish vaqtini taqsim qilishda baʼzimizni baʼzimizdan afzal koʻrmas edilar. U zot hammamizning oldimizdan aylanib, har bir ayolga tegmasdan yaqinlashar, soʻng oʻz navbati boʻlgan ayolning oldiga yetib borib, uning huzurida tunar edilar. Bu kam kun boʻlardi (yaʼni har kuni hammamizni aylanib chiqar edilar). Savda binti Zamʼa qarib qolib, Rasululloh ﷺ uni taloq qilib yuborishlaridan qoʻrqqanida: ‹Ey Rasululloh, mening kunim Oishaga boʻlsin›, dedi. Rasululloh ﷺ buni undan qabul qildilar», dedi. (Oisha) dedi: «Biz ana shu va shunga oʻxshash (ayollar) haqida Alloh taolo — oʻylaymanki, u (Urva): {Agar bir ayol erining (oʻzidan) yuz oʻgirishidan qoʻrqsa} (Niso 128) oyatini nozil qildi, deymiz».Аҳмад ибн Юнус Абдурраҳмон ибн Абу Зиноддан, у Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан ривоят қилади. У деди: Оиша (розияллоҳу анҳо): «Эй жияним, Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримизда туриш вақтини тақсим қилишда баъзимизни баъзимиздан афзал кўрмас эдилар. У зот ҳаммамизнинг олдимиздан айланиб, ҳар бир аёлга тегмасдан яқинлашар, сўнг ўз навбати бўлган аёлнинг олдига етиб бориб, унинг ҳузурида тунар эдилар. Бу кам кун бўларди (яъни ҳар куни ҳаммамизни айланиб чиқар эдилар). Савда бинти Замъа қариб қолиб, Расулуллоҳ ﷺ уни талоқ қилиб юборишларидан қўрққанида: ‹Эй Расулуллоҳ, менинг куним Оишага бўлсин›, деди. Расулуллоҳ ﷺ буни ундан қабул қилдилар», деди. (Оиша) деди: «Биз ана шу ва шунга ўхшаш (аёллар) ҳақида Аллоҳ таоло — ўйлайманки, у (Урва): {Агар бир аёл эрининг (ўзидан) юз ўгиришидан қўрқса} (Нисо 128) оятини нозил қилди, деймиз».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ مُعَاذَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَأْذِنُنَا إِذَا كَانَ فِي يَوْمِ الْمَرْأَةِ مِنَّا بَعْدَ مَا نَزَلَتْ ‏{‏ تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ ‏}‏ قَالَتْ مُعَاذَةُ فَقُلْتُ لَهَا مَا كُنْتِ تَقُولِينَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كُنْتُ أَقُولُ إِنْ كَانَ ذَلِكَ إِلَىَّ لَمْ أُوثِرْ أَحَدًا عَلَى نَفْسِي ‏.‏

Yahyo ibn Main va Muhammad ibn Iso Abbod ibn Abboddan, u Osimdan, u Muozadan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladilar. U: «{Ulardan xohlaganingni (navbatdan) keyinga surasan va xohlaganingni oʻzingga yaqin tutasan} (Ahzob 51) oyati nozil boʻlgandan keyin, Rasululloh ﷺ bizning birortamizning navbat kunimiz boʻlsa, (boshqa ayolnikiga oʻtish uchun) bizdan ruxsat soʻrar edilar», dedi. Muoza aytdi: «Men unga: ‹Siz Rasululloh ﷺ ga nima deb aytar edingiz?› dedim. U: ‹Men: ‹Agar bu ish menga bogʻliq boʻlsa, hech kimni oʻzimdan afzal koʻrmas edim›, deb aytardim›, dedi».Яҳё ибн Маин ва Муҳаммад ибн Исо Аббод ибн Аббоддан, у Осимдан, у Муозадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладилар. У: «{Улардан хоҳлаганингни (навбатдан) кейинга сурасан ва хоҳлаганингни ўзингга яқин тутасан} (Аҳзоб 51) ояти нозил бўлгандан кейин, Расулуллоҳ ﷺ бизнинг бирортамизнинг навбат кунимиз бўлса, (бошқа аёлникига ўтиш учун) биздан рухсат сўрар эдилар», деди. Муоза айтди: «Мен унга: ‹Сиз Расулуллоҳ ﷺ га нима деб айтар эдингиз?› дедим. У: ‹Мен: ‹Агар бу иш менга боғлиқ бўлса, ҳеч кимни ўзимдан афзал кўрмас эдим›, деб айтардим›, деди».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنِي أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ بَابَنُوسَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ إِلَى النِّسَاءِ - تَعْنِي فِي مَرَضِهِ - فَاجْتَمَعْنَ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لاَ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَدُورَ بَيْنَكُنَّ فَإِنْ رَأَيْتُنَّ أَنْ تَأْذَنَّ لِيَ فَأَكُونَ عِنْدَ عَائِشَةَ فَعَلْتُنَّ ‏"‏ ‏.‏ فَأَذِنَّ لَهُ ‏.‏

Musaddad Marhum ibn Abdulaziz al-Attordan, u Abu Imron al-Javniydan, u Yazid ibn Bobanusdan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilishicha: Rasululloh ﷺ — yaʼni oʻz kasalliklari paytida — ayollarga (odam) yubordilar. Ular toʻplanishgach, u zot: «Men oramizda aylanib yurishga qodir emasman. Agar menga ruxsat berib, Oishaning huzurida boʻlishimni maʼqul koʻrsangiz, shunday qilinglar», dedilar. Shunda ular u zotga ruxsat berishdi.Мусаддад Марҳум ибн Абдулазиз ал-Аттордан, у Абу Имрон ал-Жавнийдан, у Язид ибн Бобанусдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилишича: Расулуллоҳ ﷺ — яъни ўз касалликлари пайтида — аёлларга (одам) юбордилар. Улар тўпланишгач, у зот: «Мен орамизда айланиб юришга қодир эмасман. Агар менга рухсат бериб, Оишанинг ҳузурида бўлишимни маъқул кўрсангиз, шундай қилинглар», дедилар. Шунда улар у зотга рухсат беришди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا مَعَهُ وَكَانَ يَقْسِمُ لِكُلِّ امْرَأَةٍ مِنْهُنَّ يَوْمَهَا وَلَيْلَتَهَا غَيْرَ أَنَّ سَوْدَةَ بِنْتَ زَمْعَةَ وَهَبَتْ يَوْمَهَا لِعَائِشَةَ ‏.‏

Ahmad ibn Amr ibn as-Sarh Ibn Vahbdan, u Yunusdan, u Ibn Shihobdan rivoyat qilishicha: Urva ibn Zubayr unga (rivoyat qilib) aytdiki, Nabiy ﷺ ning xotinlari Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: «Rasululloh ﷺ bir safarga chiqmoqchi boʻlsalar, xotinlari oʻrtasida qurʼa tashlar edilar. Ulardan qaysi birining qurʼasi chiqsa, oʻsha bilan birga (safarga) chiqar edilar. U zot ularning har biriga oʻz kuni va kechasini taqsim qilar edilar. Faqat Savda binti Zamʼa oʻz kunini Oishaga hadya qildi (bundan mustasno)».Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ Ибн Ваҳбдан, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилишича: Урва ибн Зубайр унга (ривоят қилиб) айтдики, Набий ﷺ нинг хотинлари Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ бир сафарга чиқмоқчи бўлсалар, хотинлари ўртасида қуръа ташлар эдилар. Улардан қайси бирининг қуръаси чиқса, ўша билан бирга (сафарга) чиқар эдилар. У зот уларнинг ҳар бирига ўз куни ва кечасини тақсим қилар эдилар. Фақат Савда бинти Замъа ўз кунини Оишага ҳадя қилди (бундан мустасно)».

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَحَقَّ الشُّرُوطِ أَنْ تُوفُوا بِهِ مَا اسْتَحْلَلْتُمْ بِهِ الْفُرُوجَ ‏"‏ ‏.‏

Iso ibn Hammod Laysdan, u Yazid ibn Abu Habibdan, u Abul Xaydan, u Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺ dan rivoyat qilishicha, u zot: «Bajarishingizga eng haqli boʻlgan shartlar — farjlarni (yaʼni ayollarni) oʻzingizga halol qilgan narsa (yaʼni nikoh sharti)dir», dedilar.Исо ибн Ҳаммод Лайсдан, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Абул Хайдан, у Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺ дан ривоят қилишича, у зот: «Бажаришингизга энг ҳақли бўлган шартлар — фаржларни (яъни аёлларни) ўзингизга ҳалол қилган нарса (яъни никоҳ шарти)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ أَتَيْتُ الْحِيرَةَ فَرَأَيْتُهُمْ يَسْجُدُونَ لِمَرْزُبَانٍ لَهُمْ فَقُلْتُ رَسُولُ اللَّهِ أَحَقُّ أَنْ يُسْجَدَ لَهُ قَالَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنِّي أَتَيْتُ الْحِيرَةَ فَرَأَيْتُهُمْ يَسْجُدُونَ لِمَرْزُبَانٍ لَهُمْ فَأَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَقُّ أَنْ نَسْجُدَ لَكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتَ لَوْ مَرَرْتَ بِقَبْرِي أَكُنْتَ تَسْجُدُ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَفْعَلُوا لَوْ كُنْتُ آمِرًا أَحَدًا أَنْ يَسْجُدَ لأَحَدٍ لأَمَرْتُ النِّسَاءَ أَنْ يَسْجُدْنَ لأَزْوَاجِهِنَّ لِمَا جَعَلَ اللَّهُ لَهُمْ عَلَيْهِنَّ مِنَ الْحَقِّ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Avn Ishoq ibn Yusufdan, u Sharikdan, u Husayndan, u Shaʼbiydan, u Qays ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: «Men Hiyraga keldim va ularning oʻz marzubonlariga (boshligʻiga) sajda qilayotganlarini koʻrdim. Shunda: ‹Rasululloh ﷺ ga sajda qilinishga haqliroqdirlar›, dedim. Soʻng Nabiy ﷺ ning huzurlariga keldim va: ‹Men Hiyraga keldim hamda ularning oʻz marzubonlariga sajda qilayotganlarini koʻrdim. Ey Rasululloh, sizga sajda qilishimizga siz haqliroqdirsiz›, dedim. U zot: «Aytgin-chi, agar mening qabrimning yonidan oʻtsang, unga sajda qilarmiding?» dedilar. Men: ‹Yoʻq›, dedim. U zot: «Bunday qilmanglar. Agar men birortaga birovga sajda qilishni buyuradigan boʻlganimda, Alloh erlarga ayollar ustidan bergan haq sababli, ayollarga oʻz erlariga sajda qilishni buyurar edim», dedilar.Амр ибн Авн Ишоқ ибн Юсуфдан, у Шарикдан, у Ҳусайндан, у Шаъбийдан, у Қайс ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: «Мен Ҳийрага келдим ва уларнинг ўз марзубонларига (бошлиғига) сажда қилаётганларини кўрдим. Шунда: ‹Расулуллоҳ ﷺ га сажда қилинишга ҳақлироқдирлар›, дедим. Сўнг Набий ﷺ нинг ҳузурларига келдим ва: ‹Мен Ҳийрага келдим ҳамда уларнинг ўз марзубонларига сажда қилаётганларини кўрдим. Эй Расулуллоҳ, сизга сажда қилишимизга сиз ҳақлироқдирсиз›, дедим. У зот: «Айтгин-чи, агар менинг қабримнинг ёнидан ўтсанг, унга сажда қилармидинг?» дедилар. Мен: ‹Йўқ›, дедим. У зот: «Бундай қилманглар. Агар мен бирортага бировга сажда қилишни буюрадиган бўлганимда, Аллоҳ эрларга аёллар устидан берган ҳақ сабабли, аёлларга ўз эрларига сажда қилишни буюрар эдим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا دَعَا الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ إِلَى فِرَاشِهِ فَأَبَتْ فَلَمْ تَأْتِهِ فَبَاتَ غَضْبَانَ عَلَيْهَا لَعَنَتْهَا الْمَلاَئِكَةُ حَتَّى تُصْبِحَ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Amr ar-Roziy Jariyrdan, u Aʼmashdan, u Abu Hozimdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot: «Qachon erkak xotinini oʻz toʻshagiga chaqirsa-yu, u koʻnmay kelmasa va (er) unga gʻazablangan holda tunasa, tongga qadar farishtalar uni laʼnatlaydilar», dedilar.Муҳаммад ибн Амр ар-Розий Жарийрдан, у Аъмашдан, у Абу Ҳозимдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади. У зот: «Қачон эркак хотинини ўз тўшагига чақирса-ю, у кўнмай келмаса ва (эр) унга ғазабланган ҳолда тунаса, тонгга қадар фаришталар уни лаънатлайдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو قَزَعَةَ الْبَاهِلِيُّ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ الْقُشَيْرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا حَقُّ زَوْجَةِ أَحَدِنَا عَلَيْهِ قَالَ ‏"‏ أَنْ تُطْعِمَهَا إِذَا طَعِمْتَ وَتَكْسُوَهَا إِذَا اكْتَسَيْتَ - أَوِ اكْتَسَبْتَ - وَلاَ تَضْرِبِ الْوَجْهَ وَلاَ تُقَبِّحْ وَلاَ تَهْجُرْ إِلاَّ فِي الْبَيْتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ‏"‏ وَلاَ تُقَبِّحْ ‏"‏ ‏.‏ أَنْ تَقُولَ قَبَّحَكِ اللَّهُ ‏.‏

Muso ibn Ismoil Hammoddan, u Abu Qazaʼa al-Bohiliydan, u Hakim ibn Muoviya al-Qushayriydan, u otasi (Muoviya al-Qushayriy) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: «Men: ‹Ey Rasululloh, birimizning xotinining er ustidagi haqi nima?› dedim. U zot: «Oʻzing yeganingda unga taom berishing, oʻzing kiyganingda unga kiydirishing, yuziga urmasliging, uni qabihlamasliging (yaʼni ‹Alloh seni xunuk qilsin› demasliging) va (agar undan yuz oʻgirsang) faqat uy ichida (boshqa joyga emas) yuz oʻgirishingdir», dedilar. Abu Dovud aytdi: «Uni qabihlama» — ‹Alloh seni xunuk qilsin› deyishingdir.Мусо ибн Исмоил Ҳаммоддан, у Абу Қазаъа ал-Боҳилийдан, у Ҳаким ибн Муовия ал-Қушайрийдан, у отаси (Муовия ал-Қушайрий) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: «Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, биримизнинг хотинининг эр устидаги ҳақи нима?› дедим. У зот: «Ўзинг еганингда унга таом беришинг, ўзинг кийганингда унга кийдиришинг, юзига урмаслигинг, уни қабиҳламаслигинг (яъни ‹Аллоҳ сени хунук қилсин› демаслигинг) ва (агар ундан юз ўгирсанг) фақат уй ичида (бошқа жойга эмас) юз ўгиришингдир», дедилар. Абу Довуд айтди: «Уни қабиҳлама» — ‹Аллоҳ сени хунук қилсин› дейишингдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نِسَاؤُنَا مَا نَأْتِي مِنْهُنَّ وَمَا نَذَرُ قَالَ ‏"‏ ائْتِ حَرْثَكَ أَنَّى شِئْتَ وَأَطْعِمْهَا إِذَا طَعِمْتَ وَاكْسُهَا إِذَا اكْتَسَيْتَ وَلاَ تُقَبِّحِ الْوَجْهَ وَلاَ تَضْرِبْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى شُعْبَةُ ‏"‏ تُطْعِمُهَا إِذَا طَعِمْتَ وَتَكْسُوهَا إِذَا اكْتَسَيْتَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Bashshor Yahyo ibn Saiddan, u Bahz ibn Hakimdan, u otasidan, u bobosi (Muoviya ibn Hayda) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: «Men: ‹Ey Rasululloh, xotinlarimizga qanday yaqinlashamiz va ulardan nimani tark etamiz?› dedim. U zot: «Ekinzoringga (yaʼni xotiningga) xohlaganingcha (yoʻl orqali) kelgin, oʻzing yeganingda unga taom bergin, oʻzing kiyganingda unga kiydirgin, yuzini qabihlama va urma», dedilar. Abu Dovud aytdi: Shuʼba: «Oʻzing yeganingda unga taom berishing va oʻzing kiyganingda unga kiydirishing», deb rivoyat qildi.Ибн Башшор Яҳё ибн Саиддан, у Баҳз ибн Ҳакимдан, у отасидан, у бобоси (Муовия ибн Ҳайда) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: «Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, хотинларимизга қандай яқинлашамиз ва улардан нимани тарк этамиз?› дедим. У зот: «Экинзорингга (яъни хотинингга) хоҳлаганингча (йўл орқали) келгин, ўзинг еганингда унга таом бергин, ўзинг кийганингда унга кийдиргин, юзини қабиҳлама ва урма», дедилар. Абу Довуд айтди: Шуъба: «Ўзинг еганингда унга таом беришинг ва ўзинг кийганингда унга кийдиришинг», деб ривоят қилди.

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ الْمُهَلَّبِيُّ النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَزِينٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ دَاوُدَ الْوَرَّاقِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، مُعَاوِيَةَ الْقُشَيْرِيِّ قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَقُلْتُ مَا تَقُولُ فِي نِسَائِنَا قَالَ ‏"‏ أَطْعِمُوهُنَّ مِمَّا تَأْكُلُونَ وَاكْسُوهُنَّ مِمَّا تَكْتَسُونَ وَلاَ تَضْرِبُوهُنَّ وَلاَ تُقَبِّحُوهُنَّ ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Yusuf al-Muhallabiy an-Naysoburiy menga xabar berdi, (u) Umar ibn Abdulloh ibn Razin (orqali), (u) Sufyon ibn Husayn (orqali), (u) Dovud al-Varroq (orqali), (u) Said ibn Hakim (orqali), (u) otasidan, (u) bobosi Muoviya al-Qushayriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim va: «Ayollarimiz haqida nima deysiz?» dedim. U zot: «Oʻzingiz yeydigan narsadan ularga ham yediring, oʻzingiz kiyadigan narsadan ularga ham kiydiring, ularni urmang va ularni qabihlamang (haqorat qilmang)», dedilar.Аҳмад ибн Юсуф ал-Муҳаллабий ан-Найсобурий менга хабар берди, (у) Умар ибн Абдуллоҳ ибн Разин (орқали), (у) Суфён ибн Ҳусайн (орқали), (у) Довуд ал-Варроқ (орқали), (у) Саид ибн Ҳаким (орқали), (у) отасидан, (у) бобоси Муовия ал-Қушайрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим ва: «Аёлларимиз ҳақида нима дейсиз?» дедим. У зот: «Ўзингиз ейдиган нарсадан уларга ҳам едиринг, ўзингиз киядиган нарсадан уларга ҳам кийдиринг, уларни урманг ва уларни қабиҳламанг (ҳақорат қилманг)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي حُرَّةَ الرَّقَاشِيِّ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فَإِنْ خِفْتُمْ نُشُوزَهُنَّ فَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَمَّادٌ يَعْنِي النِّكَاحَ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga hadis aytdi, (unga) Hammod (aytdi), (u) Ali ibn Zayd (orqali), (u) Abu Hurra ar-Raqoshiy (rahimahulloh)dan, (u) amakisidan rivoyat qiladiki, Paygʻambar ﷺ: «Agar ularning itoatsizligidan (boʻysunmasligidan) qoʻrqsangiz, ularni yotoqlarida tark eting», dedilar. Hammod: «Bu bilan jimoʻni (nazarda tutgan)», dedi.Мусо ибн Исмоил бизга ҳадис айтди, (унга) Ҳаммод (айтди), (у) Али ибн Зайд (орқали), (у) Абу Ҳурра ар-Рақоший (раҳимаҳуллоҳ)дан, (у) амакисидан ривоят қиладики, Пайғамбар ﷺ: «Агар уларнинг итоатсизлигидан (бўйсунмаслигидан) қўрқсангиз, уларни ётоқларида тарк этинг», дедилар. Ҳаммод: «Бу билан жимўни (назарда тутган)», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي خَلَفٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - قَالَ ابْنُ السَّرْحِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ - عَنْ إِيَاسِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ذُبَابٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَضْرِبُوا إِمَاءَ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَ عُمَرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ذَئِرْنَ النِّسَاءُ عَلَى أَزْوَاجِهِنَّ ‏.‏ فَرَخَّصَ فِي ضَرْبِهِنَّ فَأَطَافَ بِآلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءٌ كَثِيرٌ يَشْكُونَ أَزْوَاجَهُنَّ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَقَدْ طَافَ بِآلِ مُحَمَّدٍ نِسَاءٌ كَثِيرٌ يَشْكُونَ أَزْوَاجَهُنَّ لَيْسَ أُولَئِكَ بِخِيَارِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Abu Xalaf va Ahmad ibn Amr ibn as-Sarh bizga hadis aytdilar, ikkovi: bizga Sufyon az-Zuhriydan, (u) Abdulloh ibn Abdullohdan — Ibn as-Sarh: Ubaydulloh ibn Abdulloh, dedi — (u) Iyos ibn Abdulloh ibn Abu Zubobdan rivoyat qiladi, dedilar. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Allohning chorilarini (ayollarini) urmanglar», dedilar. Soʻng Umar Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ayollar erlariga nisbatan jasoratli (bebosh) boʻlib ketishdi», dedi. Shunda u zot ularni urishga ruxsat berdilar. Keyin Rasululloh ﷺ ahllariga koʻplab ayollar erlaridan shikoyat qilib keldilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Muhammadning ahliga koʻplab ayollar erlaridan shikoyat qilib keldilar. Ana oʻshalar (ularni uradiganlar) sizlarning yaxshilaringiz emas», dedilar.Аҳмад ибн Абу Халаф ва Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ бизга ҳадис айтдилар, иккови: бизга Суфён аз-Зуҳрийдан, (у) Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан — Ибн ас-Сарҳ: Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ, деди — (у) Иёс ибн Абдуллоҳ ибн Абу Зубобдан ривоят қилади, дедилар. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг чориларини (аёлларини) урманглар», дедилар. Сўнг Умар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Аёллар эрларига нисбатан жасоратли (бебош) бўлиб кетишди», деди. Шунда у зот уларни уришга рухсат бердилар. Кейин Расулуллоҳ ﷺ аҳлларига кўплаб аёллар эрларидан шикоят қилиб келдилар. Шунда Набий ﷺ: «Муҳаммаднинг аҳлига кўплаб аёллар эрларидан шикоят қилиб келдилар. Ана ўшалар (уларни урадиганлар) сизларнинг яхшиларингиз эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَوْدِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُسْلِيِّ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يُسْأَلُ الرَّجُلُ فِيمَا ضَرَبَ امْرَأَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Zuhayr ibn Harb bizga hadis aytdi, (unga) Abdurahmon ibn Mahdiy (aytdi), (unga) Abu Avona (aytdi), (u) Dovud ibn Abdulloh al-Avdiy (orqali), (u) Abdurahmon al-Musliy (orqali), (u) Ashʼas ibn Qays (orqali), (u) Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan, (u) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Erkak xotinini nima uchun urgani haqida soʻralmaydi», dedilar.Зуҳайр ибн Ҳарб бизга ҳадис айтди, (унга) Абдураҳмон ибн Маҳдий (айтди), (унга) Абу Авона (айтди), (у) Довуд ибн Абдуллоҳ ал-Авдий (орқали), (у) Абдураҳмон ал-Муслий (орқали), (у) Ашъас ибн Қайс (орқали), (у) Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан, (у) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Эркак хотинини нима учун ургани ҳақида сўралмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ نَظْرَةِ الْفَجْأَةِ فَقَالَ ‏"‏ اصْرِفْ بَصَرَكَ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Kasir bizga hadis aytdi, (unga) Sufyon xabar berdi, (unga) Yunus ibn Ubayd hadis aytdi, (u) Amr ibn Said (orqali), (u) Abu Zurʼa (orqali), (u) Jarir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺdan tasodifan (kutilmaganda koʻzi tushib qolgan) nigoh haqida soʻradim. Shunda u zot: «Koʻzingni burib ol», dedilar.Муҳаммад ибн Касир бизга ҳадис айтди, (унга) Суфён хабар берди, (унга) Юнус ибн Убайд ҳадис айтди, (у) Амр ибн Саид (орқали), (у) Абу Зуръа (орқали), (у) Жарир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺдан тасодифан (кутилмаганда кўзи тушиб қолган) нигоҳ ҳақида сўрадим. Шунда у зот: «Кўзингни буриб ол», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ الإِيَادِيِّ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِعَلِيٍّ ‏"‏ يَا عَلِيُّ لاَ تُتْبِعِ النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ فَإِنَّ لَكَ الأُولَى وَلَيْسَتْ لَكَ الآخِرَةُ ‏"‏ ‏.‏

Ismoil ibn Muso al-Fazoriy bizga hadis aytdi, (unga) Sharik xabar berdi, (u) Abu Robiʼa al-Iyodiy (orqali), (u) Ibn Buraydadan, (u) otasidan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ Aliyga: «Ey Ali, bir nigohga ikkinchi nigohni ergashtirma. Chunki birinchisi senga (kechirilgan), ammo keyingisi senga (ruxsat etilmagan)», dedilar.Исмоил ибн Мусо ал-Фазорий бизга ҳадис айтди, (унга) Шарик хабар берди, (у) Абу Робиъа ал-Иёдий (орқали), (у) Ибн Бурайдадан, (у) отасидан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ Алийга: «Эй Али, бир нигоҳга иккинчи нигоҳни эргаштирма. Чунки биринчиси сенга (кечирилган), аммо кейингиси сенга (рухсат этилмаган)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُبَاشِرُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ لِتَنْعَتَهَا لِزَوْجِهَا كَأَنَّمَا يَنْظُرُ إِلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏

Musaddad bizga hadis aytdi, (unga) Abu Avona (aytdi), (u) Aʼmash (orqali), (u) Abu Voil (orqali), (u) Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Ayol kishi boshqa bir ayolni (uning xususiyatlarini) erining oldida xuddi u (erkak) oʻsha ayolga qarab turgandek qilib taʼriflash uchun unga (badaniga) tegmasin», dedilar.Мусаддад бизга ҳадис айтди, (унга) Абу Авона (айтди), (у) Аъмаш (орқали), (у) Абу Воил (орқали), (у) Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл киши бошқа бир аёлни (унинг хусусиятларини) эрининг олдида худди у (эркак) ўша аёлга қараб тургандек қилиб таърифлаш учун унга (баданига) тегмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى امْرَأَةً فَدَخَلَ عَلَى زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ فَقَضَى حَاجَتَهُ مِنْهَا ثُمَّ خَرَجَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ إِنَّ الْمَرْأَةَ تُقْبِلُ فِي صُورَةِ شَيْطَانٍ فَمَنْ وَجَدَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَلْيَأْتِ أَهْلَهُ فَإِنَّهُ يُضْمِرُ مَا فِي نَفْسِهِ ‏"‏ ‏.‏

Muslim ibn Ibrohim bizga hadis aytdi, (unga) Hishom (aytdi), (u) Abu Zubayr (orqali), (u) Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ bir ayolni koʻrdilar-da, Zaynab binti Jahsh huzuriga kirib, undan oʻz hojatlarini chiqardilar (jimoʻ qildilar). Soʻng sahobalarining oldiga chiqib, ularga: «Ayol kishi shayton suratida (qiyofasida) keladi. Bas, kim bundan (shahvatdan) biror narsani his etsa, oʻz ahliga (xotiniga) borsin, chunki bu uning ichidagi narsani daf qiladi», dedilar.Муслим ибн Иброҳим бизга ҳадис айтди, (унга) Ҳишом (айтди), (у) Абу Зубайр (орқали), (у) Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Набий ﷺ бир аёлни кўрдилар-да, Зайнаб бинти Жаҳш ҳузурига кириб, ундан ўз ҳожатларини чиқардилар (жимў қилдилар). Сўнг саҳобаларининг олдига чиқиб, уларга: «Аёл киши шайтон суратида (қиёфасида) келади. Бас, ким бундан (шаҳватдан) бирор нарсани ҳис этса, ўз аҳлига (хотинига) борсин, чунки бу унинг ичидаги нарсани даф қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَا رَأَيْتُ شَيْئًا أَشْبَهَ بِاللَّمَمِ مِمَّا قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَى ابْنِ آدَمَ حَظَّهُ مِنَ الزِّنَا أَدْرَكَ ذَلِكَ لاَ مَحَالَةَ فَزِنَا الْعَيْنَيْنِ النَّظَرُ وَزِنَا اللِّسَانِ الْمَنْطِقُ وَالنَّفْسُ تَمَنَّى وَتَشْتَهِي وَالْفَرْجُ يُصَدِّقُ ذَلِكَ وَيُكَذِّبُهُ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Ubayd bizga hadis aytdi, (unga) Ibn Savr (aytdi), (u) Maʼmar (orqali), (unga) Ibn Tovus xabar berdi, (u) otasidan, (u) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U dedi: Abu Hurayra Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan narsadan koʻra kichik gunohlarga oʻxshashroq biror narsani koʻrmadim. U zot: «Alloh Odam farzandiga zinodan oʻz nasibasini yozib qoʻygan, u buni shaksiz topadi. Koʻzlarning zinosi qarashdir, tilning zinosi gapirishdir, nafs orzu qiladi va ishtiyoq qiladi, avrat esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi», dedilar.Муҳаммад ибн Убайд бизга ҳадис айтди, (унга) Ибн Савр (айтди), (у) Маъмар (орқали), (унга) Ибн Товус хабар берди, (у) отасидан, (у) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У деди: Абу Ҳурайра Набий ﷺдан ривоят қилган нарсадан кўра кичик гуноҳларга ўхшашроқ бирор нарсани кўрмадим. У зот: «Аллоҳ Одам фарзандига зинодан ўз насибасини ёзиб қўйган, у буни шаксиз топади. Кўзларнинг зиноси қарашдир, тилнинг зиноси гапиришдир, нафс орзу қилади ва иштиёқ қилади, аврат эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لِكُلِّ ابْنِ آدَمَ حَظُّهُ مِنَ الزِّنَا ‏"‏ ‏.‏ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ ‏"‏ وَالْيَدَانِ تَزْنِيَانِ فَزِنَاهُمَا الْبَطْشُ وَالرِّجْلاَنِ تَزْنِيَانِ فَزِنَاهُمَا الْمَشْىُ وَالْفَمُ يَزْنِي فَزِنَاهُ الْقُبَلُ ‏"‏ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga hadis aytdi, (unga) Hammod (aytdi), (u) Suhayl ibn Abu Solih (orqali), (u) otasidan, (u) Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ: «Har bir Odam farzandi uchun zinodan oʻz nasibasi bor», dedilar — shu qissa bilan. U zot: «Ikki qoʻl ham zino qiladi, ularning zinosi ushlash (tutmoq)dir; ikki oyoq ham zino qiladi, ularning zinosi yurishdir; ogʻiz ham zino qiladi, uning zinosi boʻsa olishdir», dedilar.Мусо ибн Исмоил бизга ҳадис айтди, (унга) Ҳаммод (айтди), (у) Суҳайл ибн Абу Солиҳ (орқали), (у) отасидан, (у) Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Набий ﷺ: «Ҳар бир Одам фарзанди учун зинодан ўз насибаси бор», дедилар — шу қисса билан. У зот: «Икки қўл ҳам зино қилади, уларнинг зиноси ушлаш (тутмоқ)дир; икки оёқ ҳам зино қилади, уларнинг зиноси юришдир; оғиз ҳам зино қилади, унинг зиноси бўса олишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ ‏"‏ وَالأُذُنُ زِنَاهَا الاِسْتِمَاعُ ‏"‏ ‏.‏

Qutayba ibn Said bizga hadis aytdi, (unga) Lays (aytdi), (u) Ibn Ajlon (orqali), (u) Qaʼqoʼ ibn Hakim (orqali), (u) Abu Solih (orqali), (u) Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, (u) Nabiy ﷺdan shu qissa bilan rivoyat qiladi. U zot: «Quloqning zinosi eshitishdir», dedilar.Қутайба ибн Саид бизга ҳадис айтди, (унга) Лайс (айтди), (у) Ибн Ажлон (орқали), (у) Қаъқў ибн Ҳаким (орқали), (у) Абу Солиҳ (орқали), (у) Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, (у) Набий ﷺдан шу қисса билан ривоят қилади. У зот: «Қулоқнинг зиноси эшитишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ الْهَاشِمِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ يَوْمَ حُنَيْنٍ بَعْثًا إِلَى أَوْطَاسٍ فَلَقُوا عَدُوَّهُمْ فَقَاتَلُوهُمْ فَظَهَرُوا عَلَيْهِمْ وَأَصَابُوا لَهُمْ سَبَايَا فَكَأَنَّ أُنَاسًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَحَرَّجُوا مِنْ غِشْيَانِهِنَّ مِنْ أَجْلِ أَزْوَاجِهِنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى فِي ذَلِكَ ‏{‏ وَالْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ‏}‏ أَىْ فَهُنَّ لَهُمْ حَلاَلٌ إِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُهُنَّ ‏.‏

Ubaydulloh ibn Umar ibn Maysara bizga hadis aytdi, (unga) Yazid ibn Zurayʼ (aytdi), (unga) Said (aytdi), (u) Qatoda (orqali), (u) Solih Abu Xalil (orqali), (u) Abu Alqama al-Hoshimiy (orqali), (u) Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Hunayn kuni Avtos (degan joy)ga bir qoʻshin yubordilar. Ular dushmanlariga roʻpara boʻlib, ular bilan jang qildilar va ularning ustidan gʻalaba qozonib, ulardan asiralarni qoʻlga olishdi. Rasululloh ﷺ sahobalaridan baʼzi kishilar oʻsha (asira) ayollarning mushrik erlari sababli ularga yaqinlik qilishdan tortindilar. Shunda Alloh taolo bu haqda: {Va erli ayollar (ham sizlarga harom qilindi), magar qoʻlingizdagi (asira)lar bundan mustasno} (Niso 24) (oyatini) nozil qildi. Yaʼni iddalari tugagach, ular (asiralar) ular (sahobalar) uchun haloldir.Убайдуллоҳ ибн Умар ибн Майсара бизга ҳадис айтди, (унга) Язид ибн Зурайъ (айтди), (унга) Саид (айтди), (у) Қатода (орқали), (у) Солиҳ Абу Халил (орқали), (у) Абу Алқама ал-Ҳошимий (орқали), (у) Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайн куни Автос (деган жой)га бир қўшин юбордилар. Улар душманларига рўпара бўлиб, улар билан жанг қилдилар ва уларнинг устидан ғалаба қозониб, улардан асираларни қўлга олишди. Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан баъзи кишилар ўша (асира) аёлларнинг мушрик эрлари сабабли уларга яқинлик қилишдан тортиндилар. Шунда Аллоҳ таоло бу ҳақда: {Ва эрли аёллар (ҳам сизларга ҳаром қилинди), магар қўлингиздаги (асира)лар бундан мустасно} (Нисо 24) (оятини) нозил қилди. Яъни иддалари тугагач, улар (асиралар) улар (саҳобалар) учун ҳалолдир.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مِسْكِينٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي غَزْوَةٍ فَرَأَى امْرَأَةً مُجِحًّا فَقَالَ ‏"‏ لَعَلَّ صَاحِبَهَا أَلَمَّ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَلْعَنَهُ لَعْنَةً تَدْخُلُ مَعَهُ فِي قَبْرِهِ كَيْفَ يُوَرِّثُهُ وَهُوَ لاَ يَحِلُّ لَهُ وَكَيْفَ يَسْتَخْدِمُهُ وَهُوَ لاَ يَحِلُّ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Nufayliy bizga hadis aytdi, (unga) Miskin (aytdi), (unga) Shuʼba (aytdi), (u) Yazid ibn Xumayr (orqali), (u) Abdurahmon ibn Jubayr ibn Nufayr (orqali), (u) otasidan, (u) Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ bir gʻazotda edilar. (Yoʻlda) homiladorligi yetilgan (tugʻishiga yaqin) bir ayolni koʻrib qoldilar-da: «Balki uning egasi (xojasi) unga yaqinlik qilgandir?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Shunda u zot: «Men unga shunday laʼnat aytishni xohladimki, u laʼnat u bilan birga qabriga kirsin. U buni (boʻlajak bolani) qanday meros qildiradi, holbuki u unga halol emas?! U buni (bola)ni qanday xizmatga soladi, holbuki u unga halol emas?!» dedilar.Нуфайлий бизга ҳадис айтди, (унга) Мискин (айтди), (унга) Шуъба (айтди), (у) Язид ибн Хумайр (орқали), (у) Абдураҳмон ибн Жубайр ибн Нуфайр (орқали), (у) отасидан, (у) Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ бир ғазотда эдилар. (Йўлда) ҳомиладорлиги етилган (туғишига яқин) бир аёлни кўриб қолдилар-да: «Балки унинг эгаси (хожаси) унга яқинлик қилгандир?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Шунда у зот: «Мен унга шундай лаънат айтишни хоҳладимки, у лаънат у билан бирга қабрига кирсин. У буни (бўлажак болани) қандай мерос қилдиради, ҳолбуки у унга ҳалол эмас?! У буни (бола)ни қандай хизматга солади, ҳолбуки у унга ҳалол эмас?!» дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ قَيْسِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي الْوَدَّاكِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، وَرَفَعَهُ، أَنَّهُ قَالَ فِي سَبَايَا أَوْطَاسٍ ‏"‏ لاَ تُوطَأُ حَامِلٌ حَتَّى تَضَعَ وَلاَ غَيْرُ ذَاتِ حَمْلٍ حَتَّى تَحِيضَ حَيْضَةً ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Avn bizga hadis aytdi, (unga) Sharik xabar berdi, (u) Qays ibn Vahb (orqali), (u) Abu Vaddok (orqali), (u) Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan — uni (Paygʻambar ﷺga) marfuʼ qilib (yetkazib) — rivoyat qiladi. U zot Avtos asiralari haqida: «Homilador (asira) tugʻib boʻlmaguncha, unga yaqinlik qilinmaydi; homilador boʻlmagani esa bir marta hayz koʻrmaguncha (yaqinlik qilinmaydi)», dedilar.Амр ибн Авн бизга ҳадис айтди, (унга) Шарик хабар берди, (у) Қайс ибн Ваҳб (орқали), (у) Абу Ваддок (орқали), (у) Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан — уни (Пайғамбар ﷺга) марфуъ қилиб (етказиб) — ривоят қилади. У зот Автос асиралари ҳақида: «Ҳомиладор (асира) туғиб бўлмагунча, унга яқинлик қилинмайди; ҳомиладор бўлмагани эса бир марта ҳайз кўрмагунча (яқинлик қилинмайди)», дедилар.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي مَرْزُوقٍ، عَنْ حَنَشٍ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ رُوَيْفِعِ بْنِ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ قَامَ فِينَا خَطِيبًا قَالَ أَمَا إِنِّي لاَ أَقُولُ لَكُمْ إِلاَّ مَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْقِيَ مَاءَهُ زَرْعَ غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي إِتْيَانَ الْحَبَالَى ‏"‏ وَلاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَقَعَ عَلَى امْرَأَةٍ مِنَ السَّبْىِ حَتَّى يَسْتَبْرِئَهَا وَلاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَبِيعَ مَغْنَمًا حَتَّى يُقْسَمَ ‏"‏ ‏.‏

Ruvayfiʼ ibn Sobit al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bizning oldimizda xutba qilib turib dedi: «Ogoh boʻlingki, men sizlarga faqat Rasululloh ﷺ Hunayn kuni aytganlarini eshitganimni aytaman. U zot: ‹Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishiga oʻz suvini boshqaning ekiniga quyishi halol emas›, — dedilar» — bu bilan homilador (ayollar)ga yaqinlashishni nazarda tutdilar. «‹Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishiga asir tushgan ayolni hayzdan poklanmagunicha unga yaqinlashishi halol emas. Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishiga oʻljani taqsimlanmagunicha sotishi ham halol emas›, — dedilar».Рувайфиъ ибн Собит ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бизнинг олдимизда хутба қилиб туриб деди: «Огоҳ бўлингки, мен сизларга фақат Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайн куни айтганларини эшитганимни айтаман. У зот: ‹Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига ўз сувини бошқанинг экинига қуйиши ҳалол эмас›, — дедилар» — бу билан ҳомиладор (аёллар)га яқинлашишни назарда тутдилар. «‹Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига асир тушган аёлни ҳайздан покланмагунича унга яқинлашиши ҳалол эмас. Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига ўлжани тақсимланмагунича сотиши ҳам ҳалол эмас›, — дедилар».

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ ‏"‏ حَتَّى يَسْتَبْرِئَهَا بِحَيْضَةٍ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ فِيهِ ‏{‏ بِحَيْضَةٍ وَهُوَ وَهَمٌ مِنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ، وَهُوَ صَحِيحٌ فِي حَدِيثِ أَبِي سَعِيدٍ زَادَ ‏}‏ ‏"‏ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يَرْكَبْ دَابَّةً مِنْ فَىْءِ الْمُسْلِمِينَ حَتَّى إِذَا أَعْجَفَهَا رَدَّهَا فِيهِ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يَلْبَسْ ثَوْبًا مِنْ فَىْءِ الْمُسْلِمِينَ حَتَّى إِذَا أَخْلَقَهُ رَدَّهُ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْحَيْضَةُ لَيْسَتْ بِمَحْفُوظَةٍ وَهُوَ وَهَمٌ مِنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ ‏.‏

Saʼid ibn Mansur bizga Abu Muoviyadan, u Ibn Ishoqdan shu hadisni rivoyat qilib: «...toki uni bir hayz bilan poklanishini kutmaguncha», — dedi. Unda «bir hayz bilan» deb ziyoda qildi. Bu Abu Muoviyaning xatosidir, bu (lafz) esa Abu Saʼidning hadisida sahihdir. Unda yana ziyoda qildi: «Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, musulmonlarning gʻaniymatidan boʻlgan ulovga minib, uni oriqlatib qoʻygach, (yana) unga qaytarib qoʻymasin. Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, musulmonlarning gʻaniymatidan boʻlgan kiyimni kiyib, uni eskirtib qoʻygach, (yana) unga qaytarib qoʻymasin». Abu Dovud aytdi: «Hayz (lafzi) mahfuz emas, u Abu Muoviyaning xatosidir».Саъид ибн Мансур бизга Абу Муовиядан, у Ибн Ишоқдан шу ҳадисни ривоят қилиб: «...токи уни бир ҳайз билан покланишини кутмагунча», — деди. Унда «бир ҳайз билан» деб зиёда қилди. Бу Абу Муовиянинг хатосидир, бу (лафз) эса Абу Саъиднинг ҳадисида саҳиҳдир. Унда яна зиёда қилди: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, мусулмонларнинг ғанийматидан бўлган уловга миниб, уни ориқлатиб қўйгач, (яна) унга қайтариб қўймасин. Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, мусулмонларнинг ғанийматидан бўлган кийимни кийиб, уни эскиртиб қўйгач, (яна) унга қайтариб қўймасин». Абу Довуд айтди: «Ҳайз (лафзи) маҳфуз эмас, у Абу Муовиянинг хатосидир».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ، - يَعْنِي سُلَيْمَانَ بْنَ حَيَّانَ - عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا تَزَوَّجَ أَحَدُكُمُ امْرَأَةً أَوِ اشْتَرَى خَادِمًا فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ خَيْرَهَا وَخَيْرَ مَا جَبَلْتَهَا عَلَيْهِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهَا وَمِنْ شَرِّ مَا جَبَلْتَهَا عَلَيْهِ وَإِذَا اشْتَرَى بَعِيرًا فَلْيَأْخُذْ بِذِرْوَةِ سَنَامِهِ وَلْيَقُلْ مِثْلَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ زَادَ أَبُو سَعِيدٍ ‏"‏ ثُمَّ لْيَأْخُذْ بِنَاصِيَتِهَا وَلْيَدْعُ بِالْبَرَكَةِ ‏"‏ ‏.‏ فِي الْمَرْأَةِ وَالْخَادِمِ ‏.‏

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan (Abdulloh ibn Amr ibn al-Os roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Sizlardan biringiz bir ayolga uylansa yoki bir xizmatkor (choʻri) sotib olsa, ‹Allohumma, men Sendan uning yaxshiligini va Sen uni qaysi xulq uzra yaratgan boʻlsang, oʻshaning yaxshiligini soʻrayman; uning yomonligidan va Sen uni qaysi xulq uzra yaratgan boʻlsang, oʻshaning yomonligidan Senga panoh tilayman›, desin. Tuya sotib olsa, uning oʻrkachi uchidan ushlab, xuddi shunday desin», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Abu Saʼid (oʻz rivoyatida) ziyoda qildi: «Soʻng (ayol yoki xizmatkorning) peshona sochidan ushlab, baraka tilab duo qilsin» — bu ayol va xizmatkor (choʻri) haqidadir.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан (Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Сизлардан бирингиз бир аёлга уйланса ёки бир хизматкор (чўри) сотиб олса, ‹Аллоҳумма, мен Сендан унинг яхшилигини ва Сен уни қайси хулқ узра яратган бўлсанг, ўшанинг яхшилигини сўрайман; унинг ёмонлигидан ва Сен уни қайси хулқ узра яратган бўлсанг, ўшанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман›, десин. Туя сотиб олса, унинг ўркачи учидан ушлаб, худди шундай десин», — дедилар. Абу Довуд айтди: Абу Саъид (ўз ривоятида) зиёда қилди: «Сўнг (аёл ёки хизматкорнинг) пешона сочидан ушлаб, барака тилаб дуо қилсин» — бу аёл ва хизматкор (чўри) ҳақидадир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْتِيَ أَهْلَهُ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا ثُمَّ قُدِّرَ أَنْ يَكُونَ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ فِي ذَلِكَ لَمْ يَضُرَّهُ شَيْطَانٌ أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar sizlardan biringiz oʻz ahliga (xotiniga) yaqinlashmoqchi boʻlganida, ‹Bismillah. Allohumma, bizni shaytondan uzoq qil va shaytonni bizga ato etganing (farzandimiz)dan uzoq qil›, — desa, soʻng oʻsha (yaqinlashish) tufayli ular ikkovining orasida bir farzand boʻlishi taqdir etilsa, unga shayton hech qachon zarar yetkaza olmaydi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар сизлардан бирингиз ўз аҳлига (хотинига) яқинлашмоқчи бўлганида, ‹Бисмиллаҳ. Аллоҳумма, бизни шайтондан узоқ қил ва шайтонни бизга ато этганинг (фарзандимиз)дан узоқ қил›, — деса, сўнг ўша (яқинлашиш) туфайли улар икковининг орасида бир фарзанд бўлиши тақдир этилса, унга шайтон ҳеч қачон зарар етказа олмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ مُخَلَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَلْعُونٌ مَنْ أَتَى امْرَأَتَهُ فِي دُبُرِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xotiniga orqa (dubur)idan yaqinlashgan kishi laʼnatlangandir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хотинига орқа (дубур)идан яқинлашган киши лаънатлангандир», — дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ إِنَّ الْيَهُودَ يَقُولُونَ إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ أَهْلَهُ فِي فَرْجِهَا مِنْ وَرَائِهَا كَانَ وَلَدُهُ أَحْوَلَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى ‏{‏ نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ ‏}‏ ‏.‏

Muhammad ibn al-Munkadir aytdi: Men Jobir (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: «Yahudiylar: ‹Erkak xotiniga uning oldidan (qinidan), lekin orqa tomonidan jimoʼ qilsa, farzandi gʻiltarrnigoʻz (qiyshiqkoʻz) boʻladi›, — der edilar. Shunda Alloh subhonahu va taolo: {Xotinlaringiz sizlar uchun ekinzordir. Bas, ekinzoringizga xohlagan tarzda kelinglar} (Baqara 223), — degan oyatni nozil qildi».Муҳаммад ибн ал-Мункадир айтди: Мен Жобир (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: «Яҳудийлар: ‹Эркак хотинига унинг олдидан (қинидан), лекин орқа томонидан жимў қилса, фарзанди ғилтаррнигўз (қийшиқкўз) бўлади›, — дер эдилар. Шунда Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло: {Хотинларингиз сизлар учун экинзордир. Бас, экинзорингизга хоҳлаган тарзда келинглар} (Бақара 223), — деган оятни нозил қилди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى أَبُو الأَصْبَغِ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ ابْنَ عُمَرَ - وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ - أَوْهَمَ إِنَّمَا كَانَ هَذَا الْحَىُّ مِنَ الأَنْصَارِ - وَهُمْ أَهْلُ وَثَنٍ - مَعَ هَذَا الْحَىِّ مِنْ يَهُودَ - وَهُمْ أَهْلُ كِتَابٍ - وَكَانُوا يَرَوْنَ لَهُمْ فَضْلاً عَلَيْهِمْ فِي الْعِلْمِ فَكَانُوا يَقْتَدُونَ بِكَثِيرٍ مِنْ فِعْلِهِمْ وَكَانَ مِنْ أَمْرِ أَهْلِ الْكِتَابِ أَنْ لاَ يَأْتُوا النِّسَاءَ إِلاَّ عَلَى حَرْفٍ وَذَلِكَ أَسْتَرُ مَا تَكُونُ الْمَرْأَةُ فَكَانَ هَذَا الْحَىُّ مِنَ الأَنْصَارِ قَدْ أَخَذُوا بِذَلِكَ مِنْ فِعْلِهِمْ وَكَانَ هَذَا الْحَىُّ مِنْ قُرَيْشٍ يَشْرَحُونَ النِّسَاءَ شَرْحًا مُنْكَرًا وَيَتَلَذَّذُونَ مِنْهُنَّ مُقْبِلاَتٍ وَمُدْبِرَاتٍ وَمُسْتَلْقِيَاتٍ فَلَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الْمَدِينَةَ تَزَوَّجَ رَجُلٌ مِنْهُمُ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ فَذَهَبَ يَصْنَعُ بِهَا ذَلِكَ فَأَنْكَرَتْهُ عَلَيْهِ وَقَالَتْ إِنَّمَا كُنَّا نُؤْتَى عَلَى حَرْفٍ فَاصْنَعْ ذَلِكَ وَإِلاَّ فَاجْتَنِبْنِي حَتَّى شَرِيَ أَمْرُهُمَا فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ ‏}‏ أَىْ مُقْبِلاَتٍ وَمُدْبِرَاتٍ وَمُسْتَلْقِيَاتٍ يَعْنِي بِذَلِكَ مَوْضِعَ الْوَلَدِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Ibn Umar — Alloh uni magʻfirat qilsin — xato qildi (vahmga bordi)», — dedi-da, shunday dedi: «Aslida ansorlarning bu qabilasi — ular butparast edilar — yahudiylarning bu qabilasi bilan birga yashar edilar — ular ahli kitob edilar. (Ansorlar) ilmda ularning oʻzlaridan ustun ekanini koʻrar va ularning koʻp ishlariga ergashar edilar. Ahli kitobning odatlaridan biri shu ediki, ular ayollarga faqat bir tomonlama (yon yotgan holda) yaqinlashar edilar, bu ayol uchun eng yopiqroq (holat) edi. Ansorlarning bu qabilasi (yahudiylarning) bu ishini olgan edilar. Qurayshning bu qabilasi esa ayollarni gʻayritabiiy (turli) tarzda ochib, ulardan oldidan, orqasidan va chalqancha yotqizib lazzatlanar edilar. Muhojirlar Madinaga kelganlarida, ulardan bir kishi ansorlardan bir ayolga uylandi va u bilan oʻsha (tarz)da qilmoqchi boʻldi. (Ayol) bunga eʼtiroz bildirib: ‹Biz faqat bir tomonlama (yondan) yaqinlashtirilar edik. Shunday qil, aks holda mendan uzoq tur›, — dedi. Hatto ularning ishi yetib bordi va bu Rasululloh ﷺga yetdi. Shunda Alloh azza va jalla: {Xotinlaringiz sizlar uchun ekinzordir. Bas, ekinzoringizga xohlagan tarzda kelinglar} (Baqara 223), — yaʼni oldidan, orqasidan va chalqancha (yotqizib) — bu bilan farzandning (paydo boʻladigan) joyini nazarda tutib (oyatni) nozil qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Ибн Умар — Аллоҳ уни мағфират қилсин — хато қилди (ваҳмга борди)», — деди-да, шундай деди: «Аслида ансорларнинг бу қабиласи — улар бутпараст эдилар — яҳудийларнинг бу қабиласи билан бирга яшар эдилар — улар аҳли китоб эдилар. (Ансорлар) илмда уларнинг ўзларидан устун эканини кўрар ва уларнинг кўп ишларига эргашар эдилар. Аҳли китобнинг одатларидан бири шу эдики, улар аёлларга фақат бир томонлама (ён ётган ҳолда) яқинлашар эдилар, бу аёл учун энг ёпиқроқ (ҳолат) эди. Ансорларнинг бу қабиласи (яҳудийларнинг) бу ишини олган эдилар. Қурайшнинг бу қабиласи эса аёлларни ғайритабиий (турли) тарзда очиб, улардан олдидан, орқасидан ва чалқанча ётқизиб лаззатланар эдилар. Муҳожирлар Мадинага келганларида, улардан бир киши ансорлардан бир аёлга уйланди ва у билан ўша (тарз)да қилмоқчи бўлди. (Аёл) бунга эътироз билдириб: ‹Биз фақат бир томонлама (ёндан) яқинлаштирилар эдик. Шундай қил, акс ҳолда мендан узоқ тур›, — деди. Ҳатто уларнинг иши етиб борди ва бу Расулуллоҳ ﷺга етди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Хотинларингиз сизлар учун экинзордир. Бас, экинзорингизга хоҳлаган тарзда келинглар} (Бақара 223), — яъни олдидан, орқасидан ва чалқанча (ётқизиб) — бу билан фарзанднинг (пайдо бўладиган) жойини назарда тутиб (оятни) нозил қилди».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ الْيَهُودَ، كَانَتْ إِذَا حَاضَتْ مِنْهُمُ امْرَأَةٌ أَخْرَجُوهَا مِنَ الْبَيْتِ وَلَمْ يُؤَاكِلُوهَا وَلَمْ يُشَارِبُوهَا وَلَمْ يُجَامِعُوهَا فِي الْبَيْتِ فَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ جَامِعُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ وَاصْنَعُوا كُلَّ شَىْءٍ غَيْرَ النِّكَاحِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتِ الْيَهُودُ مَا يُرِيدُ هَذَا الرَّجُلُ أَنْ يَدَعَ شَيْئًا مِنْ أَمْرِنَا إِلاَّ خَالَفَنَا فِيهِ ‏.‏ فَجَاءَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَعَبَّادُ بْنُ بِشْرٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْيَهُودَ تَقُولُ كَذَا وَكَذَا أَفَلاَ نَنْكِحُهُنَّ فِي الْمَحِيضِ فَتَمَعَّرَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى ظَنَنَّا أَنْ قَدْ وَجِدَ عَلَيْهِمَا فَخَرَجَا فَاسْتَقْبَلَتْهُمَا هَدِيَّةٌ مِنْ لَبَنٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَعَثَ فِي آثَارِهِمَا فَسَقَاهُمَا فَظَنَنَّا أَنَّهُ لَمْ يَجِدْ عَلَيْهِمَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yahudiylar, oʻzlaridan biror ayol hayz koʻrsa, uni uydan chiqarib yuborar, u bilan birga ovqatlanmas, birga ichmas va uy ichida u bilan birga boʻlmas edilar. Shunda Rasululloh ﷺdan bu haqida soʻraldi va Alloh taolo: {Sendan hayz haqida soʻraydilar. Ayt: ‹U aziyatdir. Bas, hayz vaqtida ayollardan chetlaninglar›} (Baqara 222) — oyatning oxirigacha nozil qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ular bilan uylarda birga boʻlinglar va nikohdan (jimoʼdan) boshqa hamma narsani qilaveringlar», — dedilar. Yahudiylar buni eshitib: «Bu kishi bizning ishlarimizdan hech narsani qoldirmay, hammasida bizga muxolif boʻlmoqchi», — dedilar. Shunda Usayd ibn Huzayr va Abbod ibn Bishr (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, yahudiylar bunday-bunday deyaptilar, hayz vaqtida ular bilan jimoʼ qilmaylikmi?» — dedilar. Shunda Rasululloh ﷺning yuzlari oʻzgardi, hatto biz u zot ular ikkovidan gʻazablandilar deb oʻyladik. Soʻng ikkovi chiqib ketdilar va Rasululloh ﷺga sut hadya keldi. U zot ular ikkovining ortidan (kishi) yuborib, ularga (sut)dan ichirdilar. Shunda biz u zot ular ikkovidan gʻazablanmaganliklarini bildik.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Яҳудийлар, ўзларидан бирор аёл ҳайз кўрса, уни уйдан чиқариб юборар, у билан бирга овқатланмас, бирга ичмас ва уй ичида у билан бирга бўлмас эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺдан бу ҳақида сўралди ва Аллоҳ таоло: {Сендан ҳайз ҳақида сўрайдилар. Айт: ‹У азиятдир. Бас, ҳайз вақтида аёллардан четланинглар›} (Бақара 222) — оятнинг охиригача нозил қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Улар билан уйларда бирга бўлинглар ва никоҳдан (жимўдан) бошқа ҳамма нарсани қилаверинглар», — дедилар. Яҳудийлар буни эшитиб: «Бу киши бизнинг ишларимиздан ҳеч нарсани қолдирмай, ҳаммасида бизга мухолиф бўлмоқчи», — дедилар. Шунда Усайд ибн Ҳузайр ва Аббод ибн Бишр (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, яҳудийлар бундай-бундай деяптилар, ҳайз вақтида улар билан жимў қилмайликми?» — дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари ўзгарди, ҳатто биз у зот улар икковидан ғазабландилар деб ўйладик. Сўнг иккови чиқиб кетдилар ва Расулуллоҳ ﷺга сут ҳадя келди. У зот улар икковининг ортидан (киши) юбориб, уларга (сут)дан ичирдилар. Шунда биз у зот улар икковидан ғазабланмаганликларини билдик.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ جَابِرِ بْنِ صُبْحٍ، قَالَ سَمِعْتُ خِلاَسًا الْهَجَرِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - تَقُولُ كُنْتُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ، صلى الله عليه وسلم نَبِيتُ فِي الشِّعَارِ الْوَاحِدِ وَأَنَا حَائِضٌ طَامِثٌ فَإِنْ أَصَابَهُ مِنِّي شَىْءٌ غَسَلَ مَكَانَهُ وَلَمْ يَعْدُهُ وَإِنْ أَصَابَ - تَعْنِي ثَوْبَهُ - مِنْهُ شَىْءٌ غَسَلَ مَكَانَهُ وَلَمْ يَعْدُهُ وَصَلَّى فِيهِ ‏.‏

Xilos al-Hajariy aytdi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning shunday deganlarini eshitdim: «Men hayz koʻrgan, qon kelayotgan holimda Rasululloh ﷺ bilan bitta choyshab (ich kiyim) ichida tunar edik. Agar mendan u zotga biror narsa tegsa, oʻsha joyni yuvar, undan boshqa joyni yuvmas edilar. Agar undan — yaʼni u zotning kiyimlaridan — biror narsa (menga) tegsa, oʻsha joyni yuvar, undan boshqa joyni yuvmas edilar va oʻsha (kiyim)da namoz oʻqir edilar».Хилос ал-Ҳажарий айтди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг шундай деганларини эшитдим: «Мен ҳайз кўрган, қон келаётган ҳолимда Расулуллоҳ ﷺ билан битта чойшаб (ич кийим) ичида тунар эдик. Агар мендан у зотга бирор нарса тегса, ўша жойни ювар, ундан бошқа жойни ювмас эдилар. Агар ундан — яъни у зотнинг кийимларидан — бирор нарса (менга) тегса, ўша жойни ювар, ундан бошқа жойни ювмас эдилар ва ўша (кийим)да намоз ўқир эдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ خَالَتِهِ، مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُبَاشِرَ امْرَأَةً مِنْ نِسَائِهِ وَهِيَ حَائِضٌ أَمَرَهَا أَنْ تَتَّزِرَ ثُمَّ يُبَاشِرُهَا ‏.‏

Maymuna bint al-Horis (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xotinlaridan birortasi hayzli boʻlsa, uwith yaqinlashmoqchi boʻlganlarida, unga (avval) izor (etak) bogʻlab olishni buyurar, soʻng unga yaqinlashar edilar.Маймуна бинт ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хотинларидан бирортаси ҳайзли бўлса, уwитҳ яқинлашмоқчи бўлганларида, унга (аввал) изор (этак) боғлаб олишни буюрар, сўнг унга яқинлашар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، - غَيْرُهُ عَنْ سَعِيدٍ، - حَدَّثَنِي الْحَكَمُ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الَّذِي يَأْتِي امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ ‏"‏ يَتَصَدَّقُ بِدِينَارٍ أَوْ بِنِصْفِ دِينَارٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ xotini hayzli boʻla turib unga yaqinlashgan kishi haqida: «U bir dinor yoki yarim dinor sadaqa qilsin», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ хотини ҳайзли бўла туриб унга яқинлашган киши ҳақида: «У бир динор ёки ярим динор садақа қилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ مُطَهَّرٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ - عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْجَزَرِيِّ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِذَا أَصَابَهَا فِي الدَّمِ فَدِينَارٌ وَإِذَا أَصَابَهَا فِي انْقِطَاعِ الدَّمِ فَنِصْفُ دِينَارٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Agar (kishi) unga qon (kelib turgan) paytda yaqinlashsa, bir dinor (sadaqa qiladi); agar unga qon toʻxtagan paytda yaqinlashsa, yarim dinor (sadaqa qiladi)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Агар (киши) унга қон (келиб турган) пайтда яқинлашса, бир динор (садақа қилади); агар унга қон тўхтаган пайтда яқинлашса, ярим динор (садақа қилади)».

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ قَزَعَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، ذُكِرَ ذَلِكَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - يَعْنِي الْعَزْلَ - قَالَ ‏"‏ فَلِمَ يَفْعَلُ أَحَدُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ فَلاَ يَفْعَلْ أَحَدُكُمْ ‏"‏ فَإِنَّهُ لَيْسَتْ مِنْ نَفْسٍ مَخْلُوقَةٍ إِلاَّ اللَّهُ خَالِقُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَزَعَةُ مَوْلَى زِيَادٍ ‏.‏

Abu Saʼid (al-Xudriy roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlarida bu — yaʼni azl (jimoʼ paytida toʻkilishdan oldin chetga olish) — zikr qilindi. U zot: «Nega sizlardan biringiz buni qiladi?» — dedilar, lekin «Sizlardan biringiz buni qilmasin», — demadilar. «Zero, yaratiladigan har bir jonni faqat Allohning Oʻzi yaratuvchidir», (dedilar). Abu Dovud aytdi: «Qazaʼa Ziyodning mavlosidir».Абу Саъид (ал-Худрий розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларида бу — яъни азл (жимў пайтида тўкилишдан олдин четга олиш) — зикр қилинди. У зот: «Нега сизлардан бирингиз буни қилади?» — дедилар, лекин «Сизлардан бирингиз буни қилмасин», — демадилар. «Зеро, яратиладиган ҳар бир жонни фақат Аллоҳнинг Ўзи яратувчидир», (дедилар). Абу Довуд айтди: «Қазаъа Зиёднинг мавлосидир».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ، حَدَّثَهُ أَنَّ رِفَاعَةَ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي جَارِيَةً وَأَنَا أَعْزِلُ عَنْهَا وَأَنَا أَكْرَهُ أَنْ تَحْمِلَ وَأَنَا أُرِيدُ مَا يُرِيدُ الرِّجَالُ وَإِنَّ الْيَهُودَ تُحَدِّثُ أَنَّ الْعَزْلَ مَوْءُودَةُ الصُّغْرَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَذَبَتْ يَهُودُ لَوْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَخْلُقَهُ مَا اسْتَطَعْتَ أَنْ تَصْرِفَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi: «Yo Rasululloh, mening bir choʻrim bor, men undan azl qilaman (toʻkilishdan oldin chetga olaman), chunki uning homilador boʻlishini yoqtirmayman, ammo erkaklar istaydigan narsani (men ham) istayman. Yahudiylar esa: ‹Azl — kichik koʻmishdir (tirik koʻmishning kichigidir)›, — deyishadi», — dedi. U zot: «Yahudiylar yolgʻon aytdilar. Agar Alloh uni (farzandni) yaratishni xohlasa, sen uni qaytara olmaysan», — dedilar.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши: «Ё Расулуллоҳ, менинг бир чўрим бор, мен ундан азл қиламан (тўкилишдан олдин четга оламан), чунки унинг ҳомиладор бўлишини ёқтирмайман, аммо эркаклар истайдиган нарсани (мен ҳам) истайман. Яҳудийлар эса: ‹Азл — кичик кўмишдир (тирик кўмишнинг кичигидир)›, — дейишади», — деди. У зот: «Яҳудийлар ёлғон айтдилар. Агар Аллоҳ уни (фарзандни) яратишни хоҳласа, сен уни қайтара олмайсан», — дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَرَأَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَجَلَسْتُ إِلَيْهِ فَسَأَلْتُهُ عَنِ الْعَزْلِ، فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ فَأَصَبْنَا سَبْيًا مِنْ سَبْىِ الْعَرَبِ فَاشْتَهَيْنَا النِّسَاءَ وَاشْتَدَّتْ عَلَيْنَا الْعُزْبَةُ وَأَحْبَبْنَا الْفِدَاءَ فَأَرَدْنَا أَنْ نَعْزِلَ ثُمَّ قُلْنَا نَعْزِلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا قَبْلَ أَنْ نَسْأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا مَا مِنْ نَسَمَةٍ كَائِنَةٍ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلاَّ وَهِيَ كَائِنَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Muhayriz aytadi: Men masjidga kirib, Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)ni koʻrdim. Soʻng uning yoniga oʻtirdim va undan azl haqida soʻradim. Abu Said (roziyallohu anhu) dedi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Banu Mustaliq gʻazotiga chiqdik. Arab asiralaridan bir necha kanizak qoʻlga olib oldik. Bizda ayollarga ishtiyoq paydo boʻldi, yolgʻizlik (xotinsizlik) bizga ogʻir kelgan edi. Shu bilan birga (asiralar uchun) tovon olishni ham yoqtirardik. Shu sababli azl qilmoqchi boʻldik. Keyin: ‹Rasululloh ﷺ oramizda turgan holda, undan bu haqda soʻramasdan azl qilamizmi?› dedik. Bas, undan bu haqda soʻradik. U zot: ‹Buni qilmasangiz, sizlarga (hech gunoh) yoʻq. Qiyomat kunigacha boʻladigan har bir jon, albatta (taqdir etilgan boʻlsa) yuzaga keladi›, dedilar.»Ибн Муҳайриз айтади: Мен масжидга кириб, Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)ни кўрдим. Сўнг унинг ёнига ўтирдим ва ундан азл ҳақида сўрадим. Абу Саид (розияллоҳу анҳу) деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Бану Мусталиқ ғазотига чиқдик. Араб асираларидан бир неча канизак қўлга олиб олдик. Бизда аёлларга иштиёқ пайдо бўлди, ёлғизлик (хотинсизлик) бизга оғир келган эди. Шу билан бирга (асиралар учун) товон олишни ҳам ёқтирардик. Шу сабабли азл қилмоқчи бўлдик. Кейин: ‹Расулуллоҳ ﷺ орамизда турган ҳолда, ундан бу ҳақда сўрамасдан азл қиламизми?› дедик. Бас, ундан бу ҳақда сўрадик. У зот: ‹Буни қилмасангиз, сизларга (ҳеч гуноҳ) йўқ. Қиёмат кунигача бўладиган ҳар бир жон, албатта (тақдир этилган бўлса) юзага келади›, дедилар.»

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ لِي جَارِيَةً أَطُوفُ عَلَيْهَا وَأَنَا أَكْرَهُ أَنْ تَحْمِلَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اعْزِلْ عَنْهَا إِنْ شِئْتَ فَإِنَّهُ سَيَأْتِيهَا مَا قُدِّرَ لَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَبِثَ الرَّجُلُ ثُمَّ أَتَاهُ فَقَالَ إِنَّ الْجَارِيَةَ قَدْ حَمَلَتْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قَدْ أَخْبَرْتُكَ أَنَّهُ سَيَأْتِيهَا مَا قُدِّرَ لَهَا ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Mening bir kanizagim bor, men u bilan yaqinlik qilaman, lekin uning homilador boʻlishini yoqtirmayman», dedi. U zot: «Agar xohlasang, undan azl qil. Lekin unga taqdir etilgan narsa, albatta keladi», dedilar. (Jobir) aytadi: Soʻng u kishi bir muddat (kutib) turdi, keyin u zotning huzuriga kelib: «Kanizak homilador boʻldi», dedi. U zot: «Men senga unga taqdir etilgan narsa, albatta kelishini aytmaganmidim?», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Менинг бир канизагим бор, мен у билан яқинлик қиламан, лекин унинг ҳомиладор бўлишини ёқтирмайман», деди. У зот: «Агар хоҳласанг, ундан азл қил. Лекин унга тақдир этилган нарса, албатта келади», дедилар. (Жобир) айтади: Сўнг у киши бир муддат (кутиб) турди, кейин у зотнинг ҳузурига келиб: «Канизак ҳомиладор бўлди», деди. У зот: «Мен сенга унга тақдир этилган нарса, албатта келишини айтмаганмидим?», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، كُلُّهُمْ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، حَدَّثَنِي شَيْخٌ، مِنْ طُفَاوَةَ قَالَ تَثَوَّيْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ بِالْمَدِينَةِ فَلَمْ أَرَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَشَدَّ تَشْمِيرًا وَلاَ أَقْوَمَ عَلَى ضَيْفٍ مِنْهُ فَبَيْنَمَا أَنَا عِنْدَهُ يَوْمًا وَهُوَ عَلَى سَرِيرٍ لَهُ وَمَعَهُ كِيسٌ فِيهِ حَصًى أَوْ نَوًى - وَأَسْفَلُ مِنْهُ جَارِيَةٌ لَهُ سَوْدَاءُ - وَهُوَ يُسَبِّحُ بِهَا حَتَّى إِذَا أَنْفَدَ مَا فِي الْكِيسِ أَلْقَاهُ إِلَيْهَا فَجَمَعَتْهُ فَأَعَادَتْهُ فِي الْكِيسِ فَدَفَعَتْهُ إِلَيْهِ فَقَالَ أَلاَ أُحَدِّثُكَ عَنِّي وَعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَ بَيْنَا أَنَا أُوعَكُ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى دَخَلَ الْمَسْجِدَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَحَسَّ الْفَتَى الدَّوْسِيَّ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُوَ ذَا يُوعَكُ فِي جَانِبِ الْمَسْجِدِ فَأَقْبَلَ يَمْشِي حَتَّى انْتَهَى إِلَىَّ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَىَّ فَقَالَ لِي مَعْرُوفًا فَنَهَضْتُ فَانْطَلَقَ يَمْشِي حَتَّى أَتَى مَقَامَهُ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ فَأَقْبَلَ عَلَيْهِمْ وَمَعَهُ صَفَّانِ مِنْ رِجَالٍ وَصَفٌّ مِنْ نِسَاءٍ أَوْ صَفَّانِ مِنْ نِسَاءٍ وَصَفٌّ مِنْ رِجَالٍ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ أَنْسَانِي الشَّيْطَانُ شَيْئًا مِنْ صَلاَتِي فَلْيُسَبِّحِ الْقَوْمُ وَلْيُصَفِّقِ النِّسَاءُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَنْسَ مِنْ صَلاَتِهِ شَيْئًا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَجَالِسَكُمْ مَجَالِسَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ مُوسَى ‏"‏ هَا هُنَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ حَمِدَ اللَّهَ تَعَالَى وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ اتَّفَقُوا ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الرِّجَالِ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ مِنْكُمُ الرَّجُلُ إِذَا أَتَى أَهْلَهُ فَأَغْلَقَ عَلَيْهِ بَابَهُ وَأَلْقَى عَلَيْهِ سِتْرَهُ وَاسْتَتَرَ بِسِتْرِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ يَجْلِسُ بَعْدَ ذَلِكَ فَيَقُولُ فَعَلْتُ كَذَا فَعَلْتُ كَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَسَكَتُوا قَالَ فَأَقْبَلَ عَلَى النِّسَاءِ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ مِنْكُنَّ مَنْ تُحَدِّثُ ‏"‏ ‏.‏ فَسَكَتْنَ فَجَثَتْ فَتَاةٌ - قَالَ مُؤَمَّلٌ فِي حَدِيثِهِ فَتَاةٌ كَعَابٌ - عَلَى إِحْدَى رُكْبَتَيْهَا وَتَطَاوَلَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَرَاهَا وَيَسْمَعَ كَلاَمَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُمْ لَيَتَحَدَّثُونَ وَإِنَّهُنَّ لَيَتَحَدَّثْنَهْ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ تَدْرُونَ مَا مَثَلُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا ذَلِكَ مَثَلُ شَيْطَانَةٍ لَقِيَتْ شَيْطَانًا فِي السِّكَّةِ فَقَضَى مِنْهَا حَاجَتَهُ وَالنَّاسُ يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ أَلاَ وَإِنَّ طِيبَ الرِّجَالِ مَا ظَهَرَ رِيحُهُ وَلَمْ يَظْهَرْ لَوْنُهُ أَلاَ إِنَّ طِيبَ النِّسَاءِ مَا ظَهَرَ لَوْنُهُ وَلَمْ يَظْهَرْ رِيحُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ مِنْ هَا هُنَا حَفِظْتُهُ عَنْ مُؤَمَّلٍ وَمُوسَى ‏"‏ أَلاَ لاَ يُفْضِيَنَّ رَجُلٌ إِلَى رَجُلٍ وَلاَ امْرَأَةٌ إِلَى امْرَأَةٍ إِلاَّ إِلَى وَلَدٍ أَوْ وَالِدٍ ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ ثَالِثَةً فَأُنْسِيتُهَا وَهُوَ فِي حَدِيثِ مُسَدَّدٍ وَلَكِنِّي لَمْ أُتْقِنْهُ كَمَا أُحِبُّ وَقَالَ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنِ الطُّفَاوِيِّ ‏.‏

Abu Nazra rivoyat qiladi: Tufovalik bir keksa kishi menga shunday dedi: «Men Madinada Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning mehmoni boʻldim. Paygʻambar ﷺ sahobalaridan undan koʻra ibodatga astoydil kirishadigan va mehmonni undan koʻra yaxshi izzat qiladigan biror kishini koʻrmadim. Bir kuni men uning yonida edim. U oʻz karavotida oʻtirgan, yonida ichida mayda toshlar yoki danaklar boʻlgan bir xalta bor edi. Pastroqda esa uning qora kanizagi (oʻtirgan) edi. U (Abu Hurayra) oʻsha (toshlar) bilan tasbeh aytar, xaltadagi narsa tugagach, uni kanizakka tashlar, kanizak esa ularni yigʻib, yana xaltaga solib, unga qaytarib berardi. Soʻng u: ‹Senga oʻzim va Rasululloh ﷺ haqida bir voqeani aytib bermaymi?› dedi. Men: ‹Albatta (ayting)›, dedim. U dedi: ‹Bir paytlar men masjidda isitma bilan yotgan edim. Shunda Rasululloh ﷺ kelib, masjidga kirdilar va: «Davslik yigitni kim koʻrdi?» dedilar. Buni uch marta (takror) aytdilar. Shunda bir kishi: «Ey Rasululloh, mana u masjidning bir chetida isitma bilan yotibdi», dedi. Bas, u zot yurib kela boshladilar, toki yonimga yetib keldilar va qoʻllarini ustimga qoʻyib, menga yoqimli (yaxshi) gap aytdilar. Shunda men turib ketdim. Soʻng u zot yurib, namoz oʻqiydigan joylariga keldilar va odamlarga yuzlandilar. Ular bilan birga ikki saf erkaklar va bir saf ayollar, yoki ikki saf ayollar va bir saf erkaklar bor edi. U zot: «Agar shayton namozimda biror narsani menga unuttirsa, qavm (erkaklar) ‹subhanalloh› desin, ayollar esa qarsak chalsin», dedilar. (Roviy) aytadi: Soʻng Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar va namozlaridan hech narsani unutmadilar. Keyin: «Joylaringizda (oʻtiring), joylaringizda (oʻtiring)!» dedilar.› Muso (oʻz rivoyatida): «Mana shu yerda» degan soʻzni qoʻshdi. ‹Soʻng u zot Alloh taologa hamd va sano aytdilar, keyin: «Ammo baʼd», dedilar.› — Soʻngra (roviylar) bir xil rivoyat qildilar: ‹Keyin u zot erkaklarga yuzlanib: «Sizlardan biror kishi xotinining oldiga kelib, eshigini yopib, pardasini tashlab, Allohning pardasi bilan yopinib (yaqinlik qilib), ‹falon ish qildim, falon ish qildim› deb (keyin) oʻtiradigan biror kishi bormi?» dedilar. Ular: «Ha (bor)», dedilar. (Roviy) aytadi: Shunda ular jim qolishdi. (Roviy) aytadi: Soʻng u zot ayollarga yuzlanib: «Sizlardan (bunday qilib) gapiradigan biror ayol bormi?» dedilar. Shunda ular ham jim qolishdi.› Bir qiz tizzalaridan biri bilan choʻkkalab oʻtirdi — Muʼammal oʻz rivoyatida «boʻyga yetgan (toʻla) qiz» dedi — va Rasululloh ﷺ uni koʻrishlari va soʻzini eshitishlari uchun qad rostladi-da: ‹Ey Rasululloh, darhaqiqat ular (erkaklar) ham gapirar ekan, ular (ayollar) ham gapirar ekan›, dedi. U zot: «Bunday qilishning misoli nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar va: «Albatta, buning misoli xuddi koʻchada bir erkak shaytonni uchratib, odamlar qarab turgan holda, undan oʻz hojatini chiqaradigan urgʻochi shaytonga oʻxshaydi. Ogoh boʻlinglar! Erkaklarning atri — hidi bilinib, rangi bilinmaydigan (atr)dir. Ogoh boʻlinglar! Ayollarning atri — rangi bilinib, hidi bilinmaydigan (atr)dir», dedilar. Abu Dovud aytadi: Mana shu yerdan (boshlab) men uni Muʼammal va Musodan yodladim: «Ogoh boʻlinglar! Bir erkak boshqa bir erkakka, bir ayol boshqa bir ayolga, farzandi yoki otasidan boshqaga, yalangʻoch tegmasin (badani bilan birga yotmasin)». U (roviy) uchinchisini ham zikr qildi, lekin men uni unutib qoʻydim. U Musaddadning rivoyatida bor, lekin men uni oʻzim istaganchalik mukammal yodlay olmadim. Muso: «Hammod bizga al-Jurayriydan, u Abu Nazradan, u at-Tufoviydan (rivoyat qildi)», dedi.Абу Назра ривоят қилади: Туфовалик бир кекса киши менга шундай деди: «Мен Мадинада Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг меҳмони бўлдим. Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ундан кўра ибодатга астойдил киришадиган ва меҳмонни ундан кўра яхши иззат қиладиган бирор кишини кўрмадим. Бир куни мен унинг ёнида эдим. У ўз каравотида ўтирган, ёнида ичида майда тошлар ёки данаклар бўлган бир халта бор эди. Пастроқда эса унинг қора канизаги (ўтирган) эди. У (Абу Ҳурайра) ўша (тошлар) билан тасбеҳ айтар, халтадаги нарса тугагач, уни канизакка ташлар, канизак эса уларни йиғиб, яна халтага солиб, унга қайтариб берарди. Сўнг у: ‹Сенга ўзим ва Расулуллоҳ ﷺ ҳақида бир воқеани айтиб бермайми?› деди. Мен: ‹Албатта (айтинг)›, дедим. У деди: ‹Бир пайтлар мен масжидда иситма билан ётган эдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ келиб, масжидга кирдилар ва: «Давслик йигитни ким кўрди?» дедилар. Буни уч марта (такрор) айтдилар. Шунда бир киши: «Эй Расулуллоҳ, мана у масжиднинг бир четида иситма билан ётибди», деди. Бас, у зот юриб кела бошладилар, токи ёнимга етиб келдилар ва қўлларини устимга қўйиб, менга ёқимли (яхши) гап айтдилар. Шунда мен туриб кетдим. Сўнг у зот юриб, намоз ўқийдиган жойларига келдилар ва одамларга юзландилар. Улар билан бирга икки саф эркаклар ва бир саф аёллар, ёки икки саф аёллар ва бир саф эркаклар бор эди. У зот: «Агар шайтон намозимда бирор нарсани менга унуттирса, қавм (эркаклар) ‹субҳаналлоҳ› десин, аёллар эса қарсак чалсин», дедилар. (Ровий) айтади: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар ва намозларидан ҳеч нарсани унутмадилар. Кейин: «Жойларингизда (ўтиринг), жойларингизда (ўтиринг)!» дедилар.› Мусо (ўз ривоятида): «Мана шу ерда» деган сўзни қўшди. ‹Сўнг у зот Аллоҳ таолога ҳамд ва сано айтдилар, кейин: «Аммо баъд», дедилар.› — Сўнгра (ровийлар) бир хил ривоят қилдилар: ‹Кейин у зот эркакларга юзланиб: «Сизлардан бирор киши хотинининг олдига келиб, эшигини ёпиб, пардасини ташлаб, Аллоҳнинг пардаси билан ёпиниб (яқинлик қилиб), ‹фалон иш қилдим, фалон иш қилдим› деб (кейин) ўтирадиган бирор киши борми?» дедилар. Улар: «Ҳа (бор)», дедилар. (Ровий) айтади: Шунда улар жим қолишди. (Ровий) айтади: Сўнг у зот аёлларга юзланиб: «Сизлардан (бундай қилиб) гапирадиган бирор аёл борми?» дедилар. Шунда улар ҳам жим қолишди.› Бир қиз тиззаларидан бири билан чўккалаб ўтирди — Муъаммал ўз ривоятида «бўйга етган (тўла) қиз» деди — ва Расулуллоҳ ﷺ уни кўришлари ва сўзини эшитишлари учун қад ростлади-да: ‹Эй Расулуллоҳ, дарҳақиқат улар (эркаклар) ҳам гапирар экан, улар (аёллар) ҳам гапирар экан›, деди. У зот: «Бундай қилишнинг мисоли нима эканини биласизларми?» дедилар ва: «Албатта, бунинг мисоли худди кўчада бир эркак шайтонни учратиб, одамлар қараб турган ҳолда, ундан ўз ҳожатини чиқарадиган урғочи шайтонга ўхшайди. Огоҳ бўлинглар! Эркакларнинг атри — ҳиди билиниб, ранги билинмайдиган (атр)дир. Огоҳ бўлинглар! Аёлларнинг атри — ранги билиниб, ҳиди билинмайдиган (атр)дир», дедилар. Абу Довуд айтади: Мана шу ердан (бошлаб) мен уни Муъаммал ва Мусодан ёдладим: «Огоҳ бўлинглар! Бир эркак бошқа бир эркакка, бир аёл бошқа бир аёлга, фарзанди ёки отасидан бошқага, яланғоч тегмасин (бадани билан бирга ётмасин)». У (ровий) учинчисини ҳам зикр қилди, лекин мен уни унутиб қўйдим. У Мусаддаднинг ривоятида бор, лекин мен уни ўзим истаганчалик мукаммал ёдлай олмадим. Мусо: «Ҳаммод бизга ал-Журайрийдан, у Абу Назрадан, у ат-Туфовийдан (ривоят қилди)», деди.