حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، أَشْرَفَ يَوْمَ الدَّارِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمُ اللَّهَ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ زِنًا بَعْدَ إِحْصَانٍ أَوِ ارْتِدَادٍ بَعْدَ إِسْلاَمٍ أَوْ قَتْلِ نَفْسٍ بِغَيْرِ حَقٍّ فَقُتِلَ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا زَنَيْتُ فِي جَاهِلِيَّةٍ وَلاَ فِي إِسْلاَمٍ وَلاَ ارْتَدَدْتُ مُنْذُ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ قَتَلْتُ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ فَبِمَ تَقْتُلُونَنِي قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ فَرَفَعَهُ ‏.‏ وَرَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ هَذَا الْحَدِيثَ فَأَوْقَفُوهُ وَلَمْ يَرْفَعُوهُ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُثْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَرْفُوعًا ‏.

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot (uy qamal qilingan) kun odamlarga yuqoridan qarab turib: «Sizlardan Alloh nomi bilan soʻrayman! Rasululloh ﷺning: ‹Musulmon kishining qoni faqat uch holatdan biri bilangina halol boʻladi: uylanganidan keyin zino qilish, yoki Islomdan keyin dindan qaytish, yoki nohaq jon olib, oʻzi ham shu sababli oʻldirilishi›, deganlarini bilasizlarmi?», dedi. Soʻng: «Allohga qasamki, men na johiliyatda, na Islomda zino qilganman, na Rasululloh ﷺga bayʼat berganimdan beri dindan qaytganman, na Alloh harom qilgan jonni oʻldirganman. Endi meni nima uchun oʻldirmoqchisizlar?», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Oisha va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasandir.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот (уй қамал қилинган) кун одамларга юқоридан қараб туриб: «Сизлардан Аллоҳ номи билан сўрайман! Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мусулмон кишининг қони фақат уч ҳолатдан бири билангина ҳалол бўлади: уйланганидан кейин зино қилиш, ёки Исломдан кейин диндан қайтиш, ёки ноҳақ жон олиб, ўзи ҳам шу сабабли ўлдирилиши›, деганларини биласизларми?», деди. Сўнг: «Аллоҳга қасамки, мен на жоҳилиятда, на Исломда зино қилганман, на Расулуллоҳ ﷺга байъат берганимдан бери диндан қайтганман, на Аллоҳ ҳаром қилган жонни ўлдирганман. Энди мени нима учун ўлдирмоқчисизлар?», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Оиша ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَمْرِو بْنِ الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي حِجَّةِ الْوَدَاعِ لِلنَّاسِ ‏"‏ أَىُّ يَوْمٍ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَوْمُ الْحَجِّ الأَكْبَرِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ بَيْنَكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلاَ لاَ يَجْنِي جَانٍ إِلاَّ عَلَى نَفْسِهِ أَلاَ لاَ يَجْنِي جَانٍ عَلَى وَلَدِهِ وَلاَ مَوْلُودٌ عَلَى وَالِدِهِ أَلاَ وَإِنَّ الشَّيْطَانَ قَدْ أَيِسَ مِنْ أَنْ يُعْبَدَ فِي بِلاَدِكُمْ هَذِهِ أَبَدًا وَلَكِنْ سَتَكُونُ لَهُ طَاعَةٌ فِيمَا تَحْتَقِرُونَ مِنْ أَعْمَالِكُمْ فَسَيَرْضَى بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ وَحُذَيْمِ بْنِ عَمْرٍو السَّعْدِيِّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَرَوَى زَائِدَةُ عَنْ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ نَحْوَهُ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَبِيبِ بْنِ غَرْقَدَةَ ‏.‏

Amr ibn al-Ahvas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning Vidolashuv hajjida odamlarga: «Bu qaysi kun?», deb aytayotganlarini eshitdi. Ular: «Hajji akbar kuni», dedilar. U zot: «Albatta qonlaringiz, mol-mulklaringiz va obroʻ-nomuslaringiz oʻzaro bir-biringizga shu shaharingizdagi shu kuningizning hurmati kabi haromdir. Ogoh boʻlinglar! Jinoyatchi faqat oʻz ziyoniga jinoyat qiladi. Ogoh boʻlinglar! Hech bir jinoyatchi farzandi uchun jazo tortmaydi, farzand ham otasi uchun jazo tortmaydi. Ogoh boʻlinglar! Albatta shayton bu yurtlaringizda boshqa hech qachon iboratga sazovor boʻlishdan umidini uzdi. Lekin sizlar nazar-pisand qilmaydigan amallaringizda unga itoat qilinadi va u shunga ham rozi boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Bakra, Ibn Abbos, Jobir va Huzaym ibn Amr as-Saʼdiydan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Амр ибн ал-Аҳвас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг Видолашув ҳажжида одамларга: «Бу қайси кун?», деб айтаётганларини эшитди. Улар: «Ҳажжи акбар куни», дедилар. У зот: «Албатта қонларингиз, мол-мулкларингиз ва обрў-номусларингиз ўзаро бир-бирингизга шу шаҳарингиздаги шу кунингизнинг ҳурмати каби ҳаромдир. Огоҳ бўлинглар! Жиноятчи фақат ўз зиёнига жиноят қилади. Огоҳ бўлинглар! Ҳеч бир жиноятчи фарзанди учун жазо тортмайди, фарзанд ҳам отаси учун жазо тортмайди. Огоҳ бўлинглар! Албатта шайтон бу юртларингизда бошқа ҳеч қачон иборатга сазовор бўлишдан умидини узди. Лекин сизлар назар-писанд қилмайдиган амалларингизда унга итоат қилинади ва у шунга ҳам рози бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Бакра, Ибн Аббос, Жобир ва Ҳузайм ибн Амр ас-Саъдийдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَأْخُذْ أَحَدُكُمْ عَصَا أَخِيهِ لاَعِبًا أَوْ جَادًّا فَمَنْ أَخَذَ عَصَا أَخِيهِ فَلْيَرُدَّهَا إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَسُلَيْمَانَ بْنِ صُرَدَ وَجَعْدَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ ‏.‏ وَالسَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ لَهُ صُحْبَةٌ قَدْ سَمِعَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحَادِيثَ وَهُوَ غُلاَمٌ وَقُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ ابْنُ سَبْعِ سِنِينَ وَوَالِدُهُ يَزِيدُ بْنُ السَّائِبِ لَهُ أَحَادِيثُ هُوَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالسَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ هُوَ ابْنُ أُخْتِ نَمِرٍ

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan birortangiz oʻyin uchunmi yoki jiddiymi, birodarining hassasini olmasin. Kim birodarining hassasini olgan boʻlsa, uni unga qaytarib bersin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Umar, Sulaymon ibn Surad, Jaʼda va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat Ibn Abu Ziʼb hadisidan bilamiz. Soib ibn Yazid sahobiy boʻlib, bola chogʻida Nabiy ﷺdan bir necha hadis eshitgan, Nabiy ﷺ vafot etganlarida u yetti yoshda edi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирортангиз ўйин учунми ёки жиддийми, биродарининг ҳассасини олмасин. Ким биродарининг ҳассасини олган бўлса, уни унга қайтариб берсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Умар, Сулаймон ибн Сурад, Жаъда ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Ибн Абу Зиъб ҳадисидан биламиз. Соиб ибн Язид саҳобий бўлиб, бола чоғида Набий ﷺдан бир неча ҳадис эшитган, Набий ﷺ вафот этганларида у етти ёшда эди.

.‏ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ حَجَّ يَزِيدُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَجَّةَ الْوَدَاعِ وَأَنَا ابْنُ سَبْعِ سِنِينَ ‏.‏ فَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ كَانَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ثَبْتًا صَاحِبَ حَدِيثٍ وَكَانَ السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ جَدَّهُ وَكَانَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ يَقُولُ حَدَّثَنِي السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ وَهُوَ جَدِّي مِنْ قِبَلِ أُمِّي ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Yazid Nabiy ﷺ bilan birga Vidolashuv hajjini ado etgan, men esa oʻsha paytda yetti yoshda edim», dedi. Ali ibn al-Madiniy Yahyo ibn Said al-Qattondan keltirib aytdiki: Muhammad ibn Yusuf ishonchli, hadis sohibi edi va Soib ibn Yazid uning bobosi edi. Muhammad ibn Yusuf: «Menga Soib ibn Yazid hadis aytdi, u mening ona tomonidan bobomdir», der edi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Язид Набий ﷺ билан бирга Видолашув ҳажжини адо этган, мен эса ўша пайтда етти ёшда эдим», деди. Али ибн ал-Мадиний Яҳё ибн Саид ал-Қаттондан келтириб айтдики: Муҳаммад ибн Юсуф ишончли, ҳадис соҳиби эди ва Соиб ибн Язид унинг бобоси эди. Муҳаммад ибн Юсуф: «Менга Соиб ибн Язид ҳадис айтди, у менинг она томонидан бобомдир», дер эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ الْعَطَّارُ الْهَاشِمِيُّ، حَدَّثَنَا مَحْبُوبُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَشَارَ عَلَى أَخِيهِ بِحَدِيدَةٍ لَعَنَتْهُ الْمَلاَئِكَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَعَائِشَةَ وَجَابِرٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ‏.‏ وَرَوَاهُ أَيُّوبُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ وَإِنْ كَانَ أَخَاهُ لأَبِيهِ وَأُمِّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَأَخْبَرَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ بِهَذَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim birodariga temir (qurol) bilan ishora qilsa, farishtalar uni laʼnatlaydilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Bakra, Oisha va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir, Xolid al-Hazzo hadisi sifatida gʻarib hisoblanadi. Uni Ayyub Muhammad ibn Siyrindan, u Abu Hurayradan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, lekin uni marfuʼ qilmagan va unda: «Garchi u ota-bir, ona-bir birodari boʻlsa ham», deb ziyoda qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким биродарига темир (қурол) билан ишора қилса, фаришталар уни лаънатлайдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Бакра, Оиша ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир, Холид ал-Ҳаззо ҳадиси сифатида ғариб ҳисобланади. Уни Айюб Муҳаммад ибн Сийриндан, у Абу Ҳурайрадан шунга ўхшаш ривоят қилган, лекин уни марфуъ қилмаган ва унда: «Гарчи у ота-бир, она-бир биродари бўлса ҳам», деб зиёда қилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُتَعَاطَى السَّيْفُ مَسْلُولاً ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ‏.‏ وَرَوَى ابْنُ لَهِيعَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ بَنَّةَ الْجُهَنِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَحَدِيثُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عِنْدِي أَصَحُّ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qinidan sugʻurilgan qilichni (qoʻldan-qoʻlga) uzatishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Bakradan ham (rivoyat) bor. Bu hadis Hammod ibn Salama hadisi sifatida hasan gʻaribdir. Ibn Lahiʼa bu hadisni Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan, u Banna al-Juhaniydan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Mening nazarimda Hammod ibn Salama hadisi sahihroqdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қинидан суғурилган қилични (қўлдан-қўлга) узатишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Бакрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис Ҳаммод ибн Салама ҳадиси сифатида ҳасан ғарибдир. Ибн Лаҳиъа бу ҳадисни Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Банна ал-Жуҳанийдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Менинг назаримда Ҳаммод ибн Салама ҳадиси саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا مَعْدِيُّ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فَهُوَ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ فَلاَ يُتْبِعَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنْ ذِمَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ جُنْدَبٍ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bomdod namozini oʻqisa, u Allohning zimmasi (himoyasi)dadir. Bas, Alloh oʻz zimmasidan biron narsa uchun sizlardan hisob soʻramasin (yaʼni Allohning zimmasiga xiyonat qilmanglar)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Jundab va Ibn Umardan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким бомдод намозини ўқиса, у Аллоҳнинг зиммаси (ҳимояси)дадир. Бас, Аллоҳ ўз зиммасидан бирон нарса учун сизлардан ҳисоб сўрамасин (яъни Аллоҳнинг зиммасига хиёнат қилманглар)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Жундаб ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو الْمُغِيرَةِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ خَطَبَنَا عُمَرُ بِالْجَابِيَةِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي قُمْتُ فِيكُمْ كَمَقَامِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِينَا فَقَالَ ‏"‏ أُوصِيكُمْ بِأَصْحَابِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَفْشُو الْكَذِبُ حَتَّى يَحْلِفَ الرَّجُلُ وَلاَ يُسْتَحْلَفُ وَيَشْهَدَ الشَّاهِدُ وَلاَ يُسْتَشْهَدُ أَلاَ لاَ يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلاَّ كَانَ ثَالِثَهُمَا الشَّيْطَانُ عَلَيْكُمْ بِالْجَمَاعَةِ وَإِيَّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ مَعَ الْوَاحِدِ وَهُوَ مِنَ الاِثْنَيْنِ أَبْعَدُ مَنْ أَرَادَ بُحْبُوحَةَ الْجَنَّةِ فَلْيَلْزَمِ الْجَمَاعَةَ مَنْ سَرَّتْهُ حَسَنَتُهُ وَسَاءَتْهُ سَيِّئَتُهُ فَذَلِكَ الْمُؤْمِنُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رَوَاهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar bizga Jobiyada xutba qilib: «Ey odamlar! Men sizlar orasida Rasululloh ﷺ biz orasida turganlaridek turibman», dedi. U zot (Rasululloh ﷺ): «Sizlarga ashoblarim, soʻng ulardan keyingilar, soʻng ulardan keyingilar haqida vasiyat qilaman. Soʻngra yolgʻon shu qadar tarqaladiki, hatto kishi qasam soʻralmasa ham qasam ichadi, guvohlik soʻralmasa ham guvohlik beradi. Ogoh boʻlinglar! Bir kishi bir ayol bilan yolgʻiz qolmasin, chunki ularning uchinchisi shaytondir. Jamoatni mahkam tutinglar, tarqoqlikdan saqlaninglar, zero shayton yolgʻiz kishi bilan boʻladi, ikki kishidan esa uzoqroqdir. Kim jannatning oʻrtasini (huzur-halovatini) istasa, jamoatni mahkam tutsin. Kimni yaxshi amali sevintirsa va yomon amali xafa qilsa, ana oʻsha moʻmindir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Uni Ibn Muborak Muhammad ibn Suqadan rivoyat qilgan, bu hadis bir necha yoʻldan Umardan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар бизга Жобияда хутба қилиб: «Эй одамлар! Мен сизлар орасида Расулуллоҳ ﷺ биз орасида турганларидек турибман», деди. У зот (Расулуллоҳ ﷺ): «Сизларга ашобларим, сўнг улардан кейингилар, сўнг улардан кейингилар ҳақида васият қиламан. Сўнгра ёлғон шу қадар тарқаладики, ҳатто киши қасам сўралмаса ҳам қасам ичади, гувоҳлик сўралмаса ҳам гувоҳлик беради. Огоҳ бўлинглар! Бир киши бир аёл билан ёлғиз қолмасин, чунки уларнинг учинчиси шайтондир. Жамоатни маҳкам тутинглар, тарқоқликдан сақланинглар, зеро шайтон ёлғиз киши билан бўлади, икки кишидан эса узоқроқдир. Ким жаннатнинг ўртасини (ҳузур-ҳаловатини) истаса, жамоатни маҳкам тутсин. Кимни яхши амали севинтирса ва ёмон амали хафа қилса, ана ўша мўминдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Уни Ибн Муборак Муҳаммад ибн Суқадан ривоят қилган, бу ҳадис бир неча йўлдан Умардан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْمُونٍ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَدُ اللَّهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning qoʻli (himoyasi) jamoat bilan birgadir», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, uni Ibn Abbos hadisidan faqat shu yoʻldan bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг қўли (ҳимояси) жамоат билан биргадир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни Ибн Аббос ҳадисидан фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنِي الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَجْمَعُ أُمَّتِي - أَوْ قَالَ أُمَّةَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم - عَلَى ضَلاَلَةٍ وَيَدُ اللَّهِ مَعَ الْجَمَاعَةِ وَمَنْ شَذَّ شَذَّ إِلَى النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَسُلَيْمَانُ الْمَدَنِيُّ هُوَ عِنْدِي سُلَيْمَانُ بْنُ سُفْيَانَ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ وَأَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَتَفْسِيرُ الْجَمَاعَةِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ هُمْ أَهْلُ الْفِقْهِ وَالْعِلْمِ وَالْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ الْجَارُودَ بْنَ مُعَاذٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْمُبَارَكِ مَنِ الْجَمَاعَةُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ‏.‏ قِيلَ لَهُ قَدْ مَاتَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ‏.‏ قَالَ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ ‏.‏ قِيلَ لَهُ قَدْ مَاتَ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَبُو حَمْزَةَ السُّكَّرِيُّ جَمَاعَةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو حَمْزَةَ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ وَكَانَ شَيْخًا صَالِحًا وَإِنَّمَا قَالَ هَذَا فِي حَيَاتِهِ عِنْدَنَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh mening ummatimni — yoki Muhammad ﷺning ummatini, dedilar — zalolat ustida jamlamaydi. Allohning qoʻli (himoyasi) jamoat bilan birgadir. Kim (jamoatdan) ajralib chiqsa, doʻzaxga ajralib chiqibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir. Sulaymon al-Madaniy mening nazarimda Sulaymon ibn Sufyondir, undan Abu Dovud at-Tayolisiy, Abu Omir al-Aqadiy va ahli ilmdan bir necha kishi rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Ahli ilm nazdida jamoatning tafsiri — ular fiqh, ilm va hadis ahlidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ менинг умматимни — ёки Муҳаммад ﷺнинг умматини, дедилар — залолат устида жамламайди. Аллоҳнинг қўли (ҳимояси) жамоат билан биргадир. Ким (жамоатдан) ажралиб чиқса, дўзахга ажралиб чиқибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир. Сулаймон ал-Маданий менинг назаримда Сулаймон ибн Суфёндир, ундан Абу Довуд ат-Таёлисий, Абу Омир ал-Ақадий ва аҳли илмдан бир неча киши ривоят қилган. Абу Исо айтди: Аҳли илм наздида жамоатнинг тафсири — улар фиқҳ, илм ва ҳадис аҳлидир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، أَنَّهُ قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الآيَةَ ‏:‏ ‏(‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لاَ يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ ‏)‏ وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوُا الظَّالِمَ فَلَمْ يَأْخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابٍ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ، وَأُمِّ سَلَمَةَ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَحُذَيْفَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهَكَذَا رَوَى غَيْرُ، وَاحِدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، نَحْوَ حَدِيثِ يَزِيدَ وَرَفَعَهُ بَعْضُهُمْ عَنْ إِسْمَاعِيلَ، وَأَوْقَفَهُ، بَعْضُهُمْ ‏.‏

Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey odamlar! Sizlar bu oyatni: {Ey iymon keltirganlar! Oʻzlaringizni (saqlash) zimmangizdadir. Agar siz hidoyat topgan boʻlsangiz, adashgan kimsa sizga zarar yetkaza olmaydi} (Moida 105), deb oʻqiysizlar. Men esa Rasululloh ﷺning: ‹Albatta odamlar zolimni koʻrib, uning qoʻlidan ushlamasalar (yomonlikdan qaytarmasalar), Alloh ularning hammasini Oʻz tomonidan jazo bilan qamrab olishi yaqindir›, deb aytganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Ummu Salama, Nuʼmon ibn Bashir, Abdulloh ibn Umar va Huzayfadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis sahihdir.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Эй одамлар! Сизлар бу оятни: {Эй иймон келтирганлар! Ўзларингизни (сақлаш) зиммангиздадир. Агар сиз ҳидоят топган бўлсангиз, адашган кимса сизга зарар етказа олмайди} (Моида 105), деб ўқийсизлар. Мен эса Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта одамлар золимни кўриб, унинг қўлидан ушламасалар (ёмонликдан қайтармасалар), Аллоҳ уларнинг ҳаммасини Ўз томонидан жазо билан қамраб олиши яқиндир›, деб айтганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Умму Салама, Нуъмон ибн Башир, Абдуллоҳ ибн Умар ва Ҳузайфадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلَتَنْهَوُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ أَوْ لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عِقَابًا مِنْهُ ثُمَّ تَدْعُونَهُ فَلاَ يُسْتَجَابُ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, yo yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarasizlar, yo Alloh tezda sizlarga Oʻz tomonidan azob yuborishi va keyin sizlar Unga duo qilsangiz, sizlarga ijobat qilinmasligi yaqindir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, ё яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтарасизлар, ё Аллоҳ тезда сизларга Ўз томонидан азоб юбориши ва кейин сизлар Унга дуо қилсангиз, сизларга ижобат қилинмаслиги яқиндир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيُّ الأَشْهَلِيُّ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَقْتُلُوا إِمَامَكُمْ وَتَجْتَلِدُوا بِأَسْيَافِكُمْ وَيَرِثَ دُنْيَاكُمْ شِرَارُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو ‏.‏

Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, sizlar oʻz imomingizni oʻldirmaguningizcha, qilichlaringiz bilan bir-biringizni qiymaguningizcha va dunyoyingizga eng yomonlaringiz vorislik qilmaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat Amr ibn Abu Amr hadisidan bilamiz.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлар ўз имомингизни ўлдирмагунингизча, қиличларингиз билан бир-бирингизни қиймагунингизча ва дунёйингизга энг ёмонларингиз ворислик қилмагунча, қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Амр ибн Абу Амр ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذَكَرَ الْجَيْشَ الَّذِي يُخْسَفُ بِهِمْ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ لَعَلَّ فِيهِمُ الْمُكْرَهَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُمْ يُبْعَثُونَ عَلَى نِيَّاتِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عَائِشَةَ أَيْضًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot yer yutib yuboradigan qoʻshin haqida zikr qildilar. Shunda Ummu Salama: «Ehtimol ular orasida (qoʻshinga qoʻshilishga) majbur qilingan kishi ham bordir», dedi. U zot: «Albatta ular niyatlariga koʻra qayta tiriltiriladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadis Nofiʼ ibn Jubayrdan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот ер ютиб юборадиган қўшин ҳақида зикр қилдилар. Шунда Умму Салама: «Эҳтимол улар орасида (қўшинга қўшилишга) мажбур қилинган киши ҳам бордир», деди. У зот: «Албатта улар ниятларига кўра қайта тирилтириладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Нофиъ ибн Жубайрдан, у Оишадан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَوَّلُ مَنْ قَدَّمَ الْخُطْبَةَ قَبْلَ الصَّلاَةِ مَرْوَانُ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ لِمَرْوَانَ خَالَفْتَ السُّنَّةَ ‏.‏ فَقَالَ يَا فُلاَنُ تُرِكَ مَا هُنَالِكَ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ أَمَّا هَذَا فَقَدْ قَضَى مَا عَلَيْهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ رَأَى مُنْكَرًا فَلْيُنْكِرْهُ بِيَدِهِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ وَذَلِكَ أَضْعَفُ الإِيمَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Namozdan oldin xutbani birinchi boʻlib oldinga oʻtkazgan kishi Marvon edi. Shunda bir kishi oʻrnidan turib Marvonga: «Sunnatga xilof ish qilding», dedi. U: «Ey falon, u yerdagi narsa tark etildi», dedi. Shunda Abu Said: «Bu kishiga kelsak, u oʻziga lozim boʻlgan narsani ado etdi. Men Rasululloh ﷺdan: ‹Sizlardan kim bir munkarni koʻrsa, uni qoʻli bilan oʻzgartirsin; agar (bunga) qodir boʻlmasa, tili bilan; agar (bunga ham) qodir boʻlmasa, qalbi bilan (inkor qilsin) va bu imonning eng kuchsizidir›, deyayotganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Намоздан олдин хутбани биринчи бўлиб олдинга ўтказган киши Марвон эди. Шунда бир киши ўрнидан туриб Марвонга: «Суннатга хилоф иш қилдинг», деди. У: «Эй фалон, у ердаги нарса тарк этилди», деди. Шунда Абу Саид: «Бу кишига келсак, у ўзига лозим бўлган нарсани адо этди. Мен Расулуллоҳ ﷺдан: ‹Сизлардан ким бир мункарни кўрса, уни қўли билан ўзгартирсин; агар (бунга) қодир бўлмаса, тили билан; агар (бунга ҳам) қодир бўлмаса, қалби билан (инкор қилсин) ва бу имоннинг энг кучсизидир›, деяётганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَثَلُ الْقَائِمِ عَلَى حُدُودِ اللَّهِ وَالْمُدْهِنِ فِيهَا كَمَثَلِ قَوْمٍ اسْتَهَمُوا عَلَى سَفِينَةٍ فِي الْبَحْرِ فَأَصَابَ بَعْضُهُمْ أَعْلاَهَا وَأَصَابَ بَعْضُهُمْ أَسْفَلَهَا فَكَانَ الَّذِينَ فِي أَسْفَلِهَا يَصْعَدُونَ فَيَسْتَقُونَ الْمَاءَ فَيَصُبُّونَ عَلَى الَّذِينَ فِي أَعْلاَهَا فَقَالَ الَّذِينَ فِي أَعْلاَهَا لاَ نَدَعُكُمْ تَصْعَدُونَ فَتُؤْذُونَنَا فَقَالَ الَّذِينَ فِي أَسْفَلِهَا فَإِنَّا نَنْقُبُهَا مِنْ أَسْفَلِهَا فَنَسْتَقِي فَإِنْ أَخَذُوا عَلَى أَيْدِيهِمْ فَمَنَعُوهُمْ نَجَوْا جَمِيعًا وَإِنْ تَرَكُوهُمْ غَرِقُوا جَمِيعًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning hududlari (chegaralari)da turuvchi kishi bilan unda sustkashlik qiluvchining misoli dengizdagi bir kemada (joy uchun) qurʼa tashlagan qavmga oʻxshaydi: ularning baʼzilari kemaning yuqori qismidan, baʼzilari esa pastki qismidan joy oldilar. Pastki qismdagilar suv olish uchun yuqoriga koʻtarilib, yuqoridagilarning ustiga (suv) toʻkar edilar. Shunda yuqoridagilar: ‹Bizni ranjitishingiz uchun sizlarni koʻtarilishga qoʻymaymiz›, dedilar. Pastdagilar esa: ‹Biz oʻz qismimizdan (kemani) teshib suv olamiz›, dedilar. Agar (yuqoridagilar) ularning qoʻllaridan ushlab toʻxtatsalar, hammalari qutuladilar; agar ularni (oʻz holiga) qoʻyib bersalar, hammalari gʻarq boʻladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг ҳудудлари (чегаралари)да турувчи киши билан унда сусткашлик қилувчининг мисоли денгиздаги бир кемада (жой учун) қуръа ташлаган қавмга ўхшайди: уларнинг баъзилари кеманинг юқори қисмидан, баъзилари эса пастки қисмидан жой олдилар. Пастки қисмдагилар сув олиш учун юқорига кўтарилиб, юқоридагиларнинг устига (сув) тўкар эдилар. Шунда юқоридагилар: ‹Бизни ранжитишингиз учун сизларни кўтарилишга қўймаймиз›, дедилар. Пастдагилар эса: ‹Биз ўз қисмимиздан (кемани) тешиб сув оламиз›, дедилар. Агар (юқоридагилар) уларнинг қўлларидан ушлаб тўхтатсалар, ҳаммалари қутуладилар; агар уларни (ўз ҳолига) қўйиб берсалар, ҳаммалари ғарқ бўладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُصْعَبٍ أَبُو يَزِيدَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَعْظَمِ الْجِهَادِ كَلِمَةَ عَدْلٍ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Albatta, jihodning eng ulugʻlaridan biri zolim hukmdor oldida (aytilgan) adolatli soʻzdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Umomadan ham (rivoyat) bor. Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Албатта, жиҳоднинг энг улуғларидан бири золим ҳукмдор олдида (айтилган) адолатли сўздир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ رَاشِدٍ، يُحَدِّثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابِ بْنِ الأَرَتِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةً فَأَطَالَهَا قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّيْتَ صَلاَةً لَمْ تَكُنْ تُصَلِّيهَا قَالَ ‏"‏ أَجَلْ إِنَّهَا صَلاَةُ رَغْبَةٍ وَرَهْبَةٍ إِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ فِيهَا ثَلاَثًا فَأَعْطَانِي اثْنَتَيْنِ وَمَنَعَنِي وَاحِدَةً سَأَلْتُهُ أَنْ لاَ يُهْلِكَ أُمَّتِي بِسَنَةٍ فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لاَ يُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ غَيْرِهِمْ فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لاَ يُذِيقَ بَعْضَهُمْ بَأْسَ بَعْضٍ فَمَنَعَنِيهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Xabbob ibn al-Arott (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir namozni oʻqib, uni uzaytirib yubordilar. (Sahobalar): «Ey Allohning Rasuli, siz odatda oʻqimaydigan (tarzda uzun) bir namoz oʻqidingiz», dedilar. U zot: «Ha, bu ragʻbat va qoʻrquv namozi edi. Men unda Allohdan uchta narsani soʻradim: ikkitasini menga berdi, bittasini bermadi. Ummatimni qahatchilik bilan halok qilmasligini soʻradim — menga buni berdi; ularga oʻzlaridan boshqa dushmanni gʻolib qilmasligini soʻradim — menga buni ham berdi; ularning baʼzisini baʼzisining zoʻravonligini totdirmasligini soʻradim — buni esa menga bermadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. Bu bobda Saʼd va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor.Хаббоб ибн ал-Аротт (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир намозни ўқиб, уни узайтириб юбордилар. (Саҳобалар): «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз одатда ўқимайдиган (тарзда узун) бир намоз ўқидингиз», дедилар. У зот: «Ҳа, бу рағбат ва қўрқув намози эди. Мен унда Аллоҳдан учта нарсани сўрадим: иккитасини менга берди, биттасини бермади. Умматимни қаҳатчилик билан ҳалок қилмаслигини сўрадим — менга буни берди; уларга ўзларидан бошқа душманни ғолиб қилмаслигини сўрадим — менга буни ҳам берди; уларнинг баъзисини баъзисининг зўравонлигини тотдирмаслигини сўрадим — буни эса менга бермади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Бу бобда Саъд ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ زَوَى لِيَ الأَرْضَ فَرَأَيْتُ مَشَارِقَهَا وَمَغَارِبَهَا وَإِنَّ أُمَّتِي سَيَبْلُغُ مُلْكُهَا مَا زُوِيَ لِي مِنْهَا وَأُعْطِيتُ الْكَنْزَيْنِ الأَحْمَرَ وَالأَصْفَرَ وَإِنِّي سَأَلْتُ رَبِّي لأُمَّتِي أَنْ لاَ يُهْلِكَهَا بِسَنَةٍ عَامَّةٍ وَأَنَّ لاَ يُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ سِوَى أَنْفُسِهِمْ فَيَسْتَبِيحَ بَيْضَتَهُمْ وَإِنَّ رَبِّي قَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنِّي إِذَا قَضَيْتُ قَضَاءً فَإِنَّهُ لاَ يُرَدُّ وَإِنِّي أَعْطَيْتُكَ لأُمَّتِكَ أَنْ لاَ أُهْلِكَهُمْ بِسَنَةٍ عَامَّةٍ وَأَنْ لاَ أُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ سِوَى أَنْفُسِهِمْ فَيَسْتَبِيحَ بَيْضَتَهُمْ وَلَوِ اجْتَمَعَ عَلَيْهِمْ مَنْ بِأَقْطَارِهَا أَوْ قَالَ مَنْ بَيْنَ أَقْطَارِهَا حَتَّى يَكُونَ بَعْضُهُمْ يُهْلِكُ بَعْضًا وَيَسْبِي بَعْضُهُمْ بَعْضًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh yer yuzini men uchun yigʻib (yaqinlashtirib) berdi, men uning sharqu gʻarbini koʻrdim. Ummatimning hukmronligi men uchun yigʻib koʻrsatilgan joygacha yetadi. Menga ikki xazina — qizil va sariq (oltin va kumush) ato etildi. Men Robbimdan ummatim uchun ularni umumiy qahatchilik bilan halok qilmasligini va ularga oʻzlaridan boshqa dushmanni gʻolib qilib, ularning umumiy birligini barbod etmasligini soʻradim. Robbim: ‹Ey Muhammad, Men bir hukm chiqarsam, u qaytarilmaydi. Men senga ummating uchun ularni umumiy qahatchilik bilan halok qilmaslikni va ularga oʻzlaridan boshqa dushmanni gʻolib qilib, umumiy birligini barbod etmaslikni — garchi yerning barcha tomonlaridagilar ularga qarshi birlashsalar ham — ato etdim. Lekin ularning baʼzisi baʼzisini halok qiladi va baʼzisi baʼzisini asir oladi›, dedi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ер юзини мен учун йиғиб (яқинлаштириб) берди, мен унинг шарқу ғарбини кўрдим. Умматимнинг ҳукмронлиги мен учун йиғиб кўрсатилган жойгача етади. Менга икки хазина — қизил ва сариқ (олтин ва кумуш) ато этилди. Мен Роббимдан умматим учун уларни умумий қаҳатчилик билан ҳалок қилмаслигини ва уларга ўзларидан бошқа душманни ғолиб қилиб, уларнинг умумий бирлигини барбод этмаслигини сўрадим. Роббим: ‹Эй Муҳаммад, Мен бир ҳукм чиқарсам, у қайтарилмайди. Мен сенга умматинг учун уларни умумий қаҳатчилик билан ҳалок қилмасликни ва уларга ўзларидан бошқа душманни ғолиб қилиб, умумий бирлигини барбод этмасликни — гарчи ернинг барча томонларидагилар уларга қарши бирлашсалар ҳам — ато этдим. Лекин уларнинг баъзиси баъзисини ҳалок қилади ва баъзиси баъзисини асир олади›, деди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ أُمِّ مَالِكٍ الْبَهْزِيَّةِ، قَالَتْ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِتْنَةً فَقَرَّبَهَا قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ خَيْرُ النَّاسِ فِيهَا قَالَ ‏"‏ رَجُلٌ فِي مَاشِيَتِهِ يُؤَدِّي حَقَّهَا وَيَعْبُدُ رَبَّهُ وَرَجُلٌ آخِذٌ بِرَأْسِ فَرَسِهِ يُخِيفُ الْعَدُوَّ وَيُخِيفُونَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ مُبَشِّرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ أُمِّ مَالِكٍ الْبَهْزِيَّةِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ummu Molik al-Bahziyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ fitnani zikr qildilar va uni yaqin (boʻlgan narsa sifatida tasvirlab) berdilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, (fitna) paytida odamlarning eng yaxshisi kim?» dedim. U zot: «Chorvasi orasidagi, uning haqqini ado etib, Robbiga ibodat qiluvchi kishi va otining boshidan ushlab, dushmanni qoʻrqitayotgan, dushman ham uni qoʻrqitayotgan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ummu Mubashshir, Abu Said al-Xudriy va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Uni Lays ibn Abu Sulaym ham Tovusdan, u Ummu Molik al-Bahziyyadan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan.Умму Молик ал-Баҳзийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ фитнани зикр қилдилар ва уни яқин (бўлган нарса сифатида тасвирлаб) бердилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, (фитна) пайтида одамларнинг энг яхшиси ким?» дедим. У зот: «Чорваси орасидаги, унинг ҳаққини адо этиб, Роббига ибодат қилувчи киши ва отининг бошидан ушлаб, душманни қўрқитаётган, душман ҳам уни қўрқитаётган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умму Мубашшир, Абу Саид ал-Худрий ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Уни Лайс ибн Абу Сулайм ҳам Товусдан, у Умму Молик ал-Баҳзийядан, у Набий ﷺдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ سِيمِينْ، كُوشْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَكُونُ فِتْنَةٌ تَسْتَنْظِفُ الْعَرَبَ قَتْلاَهَا فِي النَّارِ اللِّسَانُ فِيهَا أَشَدُّ مِنَ السَّيْفِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ لاَ يُعْرَفُ لِزِيَادِ بْنِ سِيمِينَ كُوشْ غَيْرُ هَذَا الْحَدِيثِ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ لَيْثٍ فَرَفَعَهُ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ لَيْثٍ فَوَقَفَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir fitna boʻladiki, u arablarni supurib tashlaydi; uning oʻldirilganlari doʻzaxda boʻladi. Unda til qilichdan ham qattiqroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Men Muhammad ibn Ismoilning: «Ziyod ibn Siymin Kushdan bu hadisdan boshqasi maʼlum emas», deyayotganini eshitganman. Uni Hammod ibn Salama Laysdan rivoyat qilib, marfuʼ qilgan (Paygʻambarga koʻtargan); Hammod ibn Zayd esa Laysdan rivoyat qilib, mavquf qilgan (Sahobada toʻxtatgan).Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир фитна бўладики, у арабларни супуриб ташлайди; унинг ўлдирилганлари дўзахда бўлади. Унда тил қиличдан ҳам қаттиқроқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг: «Зиёд ибн Сиймин Кушдан бу ҳадисдан бошқаси маълум эмас», деяётганини эшитганман. Уни Ҳаммод ибн Салама Лайсдан ривоят қилиб, марфуъ қилган (Пайғамбарга кўтарган); Ҳаммод ибн Зайд эса Лайсдан ривоят қилиб, мавқуф қилган (Саҳобада тўхтатган).

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَيْنِ قَدْ رَأَيْتُ أَحَدَهُمَا وَأَنَا أَنْتَظِرُ الآخَرَ حَدَّثَنَا ‏"‏ أَنَّ الأَمَانَةَ نَزَلَتْ فِي جَذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ ثُمَّ نَزَلَ الْقُرْآنُ فَعَلِمُوا مِنَ الْقُرْآنِ وَعَلِمُوا مِنَ السُّنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ حَدَّثَنَا عَنْ رَفْعِ الأَمَانَةِ فَقَالَ ‏"‏ يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْوَكْتِ ثُمَّ يَنَامُ نَوْمَةً فَتُقْبَضُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا مِثْلَ الْمَجْلِ كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَتْ فَتَرَاهُ مُنْتَبِرًا وَلَيْسَ فِيهِ شَيْءٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَخَذَ حَصَاةً فَدَحْرَجَهَا عَلَى رِجْلِهِ قَالَ ‏"‏ فَيُصْبِحُ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ لاَ يَكَادُ أَحَدُهُمْ يُؤَدِّي الأَمَانَةَ حَتَّى يُقَالَ إِنَّ فِي بَنِي فُلاَنٍ رَجُلاً أَمِينًا وَحَتَّى يُقَالَ لِلرَّجُلِ مَا أَجْلَدَهُ وَأَظْرَفَهُ وَأَعْقَلَهُ وَمَا فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَلَقَدْ أَتَى عَلَىَّ زَمَانٌ وَمَا أُبَالِي أَيُّكُمْ بَايَعْتُ فِيهِ لَئِنْ كَانَ مُسْلِمًا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ دِينُهُ وَلَئِنْ كَانَ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ سَاعِيهِ فَأَمَّا الْيَوْمَ فَمَا كُنْتُ لأُبَايِعَ مِنْكُمْ إِلاَّ فُلاَنًا وَفُلاَنًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga ikkita hadis (xabar) aytib berdilar; ulardan birini koʻrdim va ikkinchisini kutmoqdaman. U zot bizga: «Albatta, omonat (ishonch) kishilarning qalblarining tubiga (ildiziga) nozil boʻldi, soʻngra Qurʼon nozil boʻldi va ular Qurʼondan bildilar hamda Sunnatdan bildilar», deb aytib berdilar. Soʻngra bizga omonatning koʻtarilishi haqida aytib: «Kishi bir uyqu uxlaydi va omonat uning qalbidan olib qoʻyiladi, undan dogʻ kabi izi qoladi. Soʻngra yana bir uyqu uxlaydi va omonat uning qalbidan olib qoʻyiladi, undan oyogʻingda dumalatib yuborilgan choʻgʻdan qabargan puffak kabi iz qoladi — uni shishganday koʻrasan, lekin uning ichida hech narsa boʻlmaydi», dedilar. Soʻngra bir mayda toshni olib, uni oyoqlari ustida dumalatdilar va: «Odamlar oldi-sotdi qiladigan boʻlib qoladilar, ulardan deyarli hech biri omonatni ado etmaydi, hatto: ‹Falon qabilada bitta omonatdor kishi bor›, deyiladigan boʻladi. Va kishi haqida: ‹Qanchalar dadil, qanchalar zukko, qanchalar aqlli!› deyiladi, holbuki uning qalbida xardal urugʻicha ham imon boʻlmaydi», dedilar. (Huzayfa) aytdi: Menga shunday bir zamon kelgan ediki, sizlardan qaysi biringiz bilan oldi-sotdi qilishimning ahamiyati yoʻq edi: agar musulmon boʻlsa, dini uni menga (haqqimni) qaytarib berardi; agar yahudiy yoki nasroniy boʻlsa, uning hokimi uni menga qaytarib berardi. Bugungi kunda esa, men sizlardan faqat falon va falon bilangina oldi-sotdi qilaman. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга иккита ҳадис (хабар) айтиб бердилар; улардан бирини кўрдим ва иккинчисини кутмоқдаман. У зот бизга: «Албатта, омонат (ишонч) кишиларнинг қалбларининг тубига (илдизига) нозил бўлди, сўнгра Қуръон нозил бўлди ва улар Қуръондан билдилар ҳамда Суннатдан билдилар», деб айтиб бердилар. Сўнгра бизга омонатнинг кўтарилиши ҳақида айтиб: «Киши бир уйқу ухлайди ва омонат унинг қалбидан олиб қўйилади, ундан доғ каби изи қолади. Сўнгра яна бир уйқу ухлайди ва омонат унинг қалбидан олиб қўйилади, ундан оёғингда думалатиб юборилган чўғдан қабарган пуффак каби из қолади — уни шишгандай кўрасан, лекин унинг ичида ҳеч нарса бўлмайди», дедилар. Сўнгра бир майда тошни олиб, уни оёқлари устида думалатдилар ва: «Одамлар олди-сотди қиладиган бўлиб қоладилар, улардан деярли ҳеч бири омонатни адо этмайди, ҳатто: ‹Фалон қабилада битта омонатдор киши бор›, дейиладиган бўлади. Ва киши ҳақида: ‹Қанчалар дадил, қанчалар зукко, қанчалар ақлли!› дейилади, ҳолбуки унинг қалбида хардал уруғича ҳам имон бўлмайди», дедилар. (Ҳузайфа) айтди: Менга шундай бир замон келган эдики, сизлардан қайси бирингиз билан олди-сотди қилишимнинг аҳамияти йўқ эди: агар мусулмон бўлса, дини уни менга (ҳаққимни) қайтариб берарди; агар яҳудий ёки насроний бўлса, унинг ҳокими уни менга қайтариб берарди. Бугунги кунда эса, мен сизлардан фақат фалон ва фалон билангина олди-сотди қиламан. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سِنَانِ بْنِ أَبِي سِنَانٍ، عَنْ أَبِي وَاقِدٍ اللَّيْثِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا خَرَجَ إِلَى خَيْبَرَ مَرَّ بِشَجَرَةٍ لِلْمُشْرِكِينَ يُقَالُ لَهَا ذَاتُ أَنْوَاطٍ يُعَلِّقُونَ عَلَيْهَا أَسْلِحَتَهُمْ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ اجْعَلْ لَنَا ذَاتَ أَنْوَاطٍ كَمَا لَهُمْ ذَاتُ أَنْوَاطٍ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ هَذَا كَمَا قَالَ قَوْمُ مُوسَى ‏:‏ ‏(‏اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ ‏)‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَرْكَبُنَّ سُنَّةَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو وَاقِدٍ اللَّيْثِيُّ اسْمُهُ الْحَارِثُ بْنُ عَوْفٍ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Abu Voqid al-Laysiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybarga chiqqanlarida, mushriklarning «Zotu Anvot» deb ataladigan bir daraxti yonidan oʻtdilar; ular qurollarini shu daraxtga osib qoʻyar edilar. (Sahobalar): «Ey Allohning Rasuli, ularda Zotu Anvot boʻlganidek, bizga ham bir Zotu Anvot belgilab bering», dedilar. Nabiy ﷺ: «Subhanalloh! Bu xuddi Muso qavmining: {Ularning ilohlari boʻlganidek, bizga ham bir iloh belgilab ber} (Aʼrof 138) deganiga oʻxshaydi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, sizlar albatta oʻzlaringizdan oldingilarning yoʻliga ergashasizlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Voqid al-Laysiyning ismi Horis ibn Avfdir. Bu bobda Abu Said va Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor.Абу Воқид ал-Лайсий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбарга чиққанларида, мушрикларнинг «Зоту Анвот» деб аталадиган бир дарахти ёнидан ўтдилар; улар қуролларини шу дарахтга осиб қўяр эдилар. (Саҳобалар): «Эй Аллоҳнинг Расули, уларда Зоту Анвот бўлганидек, бизга ҳам бир Зоту Анвот белгилаб беринг», дедилар. Набий ﷺ: «Субҳаналлоҳ! Бу худди Мусо қавмининг: {Уларнинг илоҳлари бўлганидек, бизга ҳам бир илоҳ белгилаб бер} (Аъроф 138) деганига ўхшайди. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлар албатта ўзларингиздан олдингиларнинг йўлига эргашасизлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Воқид ал-Лайсийнинг исми Ҳорис ибн Авфдир. Бу бобда Абу Саид ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا أَبُو نَضْرَةَ الْعَبْدِيُّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُكَلِّمَ السِّبَاعُ الإِنْسَ وَحَتَّى تُكَلِّمَ الرَّجُلَ عَذَبَةُ سَوْطِهِ وَشِرَاكُ نَعْلِهِ وَتُخْبِرَهُ فَخِذُهُ بِمَا أَحْدَثَ أَهْلُهُ مِنْ بَعْدِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفَضْلِ ‏.‏ وَالْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ ثِقَةٌ مَأْمُونٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَثَّقَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, yirtqich hayvonlar odamlar bilan gaplashmaguncha, kishining qamchisining uchi va oyogʻidagi poyabzalining tasmasi u bilan gaplashmaguncha va sonidagi etlari undan keyin ahli qilgan ishlardan unga xabar bermaguncha qiyomat qoim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Qosim ibn Fazlning hadisidan bilamiz. Qosim ibn Fazl esa hadis ahli nazdida ishonchli va omonatlidir; uni Yahyo ibn Said al-Qatton va Abdurrahmon ibn Mahdiy ishonchli deb tasdiqlaganlar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, йиртқич ҳайвонлар одамлар билан гаплашмагунча, кишининг қамчисининг учи ва оёғидаги поябзалининг тасмаси у билан гаплашмагунча ва сонидаги этлари ундан кейин аҳли қилган ишлардан унга хабар бермагунча қиёмат қоим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Қосим ибн Фазлнинг ҳадисидан биламиз. Қосим ибн Фазл эса ҳадис аҳли наздида ишончли ва омонатлидир; уни Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ва Абдурраҳмон ибн Маҳдий ишончли деб тасдиқлаганлар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ انْفَلَقَ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اشْهَدُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida oy yorildi (ikkiga boʻlindi). Shunda Rasululloh ﷺ: «Guvoh boʻlinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Anas va Jubayr ibn Mutʼimdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида ой ёрилди (иккига бўлинди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Гувоҳ бўлинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Анас ва Жубайр ибн Мутъимдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ فُرَاتٍ الْقَزَّازِ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ، قَالَ أَشْرَفَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غُرْفَةٍ وَنَحْنُ نَتَذَاكَرُ السَّاعَةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَرَوْا عَشْرَ آيَاتٍ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا وَيَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَالدَّابَّةُ وَثَلاَثَةُ خُسُوفٍ خَسْفٍ بِالْمَشْرِقِ وَخَسْفٍ بِالْمَغْرِبِ وَخَسْفٍ بِجَزِيرَةِ الْعَرَبِ وَنَارٌ تَخْرُجُ مِنْ قَعْرِ عَدَنَ تَسُوقُ النَّاسَ أَوْ تَحْشُرُ النَّاسَ فَتَبِيتُ مَعَهُمْ حَيْثُ بَاتُوا وَتَقِيلُ مَعَهُمْ حَيْثُ قَالُوا ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ فُرَاتٍ، نَحْوَهُ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ الدُّخَانَ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ فُرَاتٍ الْقَزَّازِ، نَحْوَ حَدِيثِ وَكِيعٍ عَنْ سُفْيَانَ، ‏.‏ حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، عَنْ شُعْبَةَ، وَالْمَسْعُودِيِّ، سَمِعَا مِنْ، فُرَاتٍ الْقَزَّازِ نَحْوَ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ فُرَاتٍ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ الدَّجَّالَ أَوِ الدُّخَانَ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ الْحَكَمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعِجْلِيُّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ فُرَاتٍ، نَحْوَ حَدِيثِ أَبِي دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ، وَزَادَ، فِيهِ قَالَ ‏"‏ وَالْعَاشِرَةُ إِمَّا رِيحٌ تَطْرَحُهُمْ فِي الْبَحْرِ وَإِمَّا نُزُولُ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَصَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىٍّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Huzayfa ibn Asid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ biz qiyomat haqida soʻzlashib turganimizda yuqoridagi bir xonadan bizga qaradilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Sizlar oʻnta alomatni koʻrmaguningizcha qiyomat qoim boʻlmaydi: quyoshning gʻarbdan chiqishi, Yaʼjuj va Maʼjuj, (yerdan chiqadigan) jonzot va uchta yer choʻkishi — sharqda choʻkish, gʻarbda choʻkish va Arab yarimorolida choʻkish hamda Adan tubidan chiqib, odamlarni haydaydigan — yoki odamlarni toʻplaydigan — bir olov; u (olov) ular tunagan joyda ular bilan tunaydi va ular qaylula qilgan joyda ular bilan qaylula qiladi», dedilar. (Boshqa rivoyatda «Dud — tutun» ham qoʻshilgan; yana bir rivoyatda «Dajjol yoki tutun» qoʻshilgan; yana bir rivoyatda: «Oʻninchisi — yo odamlarni dengizga uloqtiradigan shamol, yo Iso ibn Maryamning tushishidir», deb qoʻshilgan.) Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Abu Hurayra, Ummu Salama va Safiyya bint Huyaydan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ҳузайфа ибн Асид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ биз қиёмат ҳақида сўзлашиб турганимизда юқоридаги бир хонадан бизга қарадилар. Шунда Набий ﷺ: «Сизлар ўнта аломатни кўрмагунингизча қиёмат қоим бўлмайди: қуёшнинг ғарбдан чиқиши, Яъжуж ва Маъжуж, (ердан чиқадиган) жонзот ва учта ер чўкиши — шарқда чўкиш, ғарбда чўкиш ва Араб яриморолида чўкиш ҳамда Адан тубидан чиқиб, одамларни ҳайдайдиган — ёки одамларни тўплайдиган — бир олов; у (олов) улар тунаган жойда улар билан тунайди ва улар қайлула қилган жойда улар билан қайлула қилади», дедилар. (Бошқа ривоятда «Дуд — тутун» ҳам қўшилган; яна бир ривоятда «Дажжол ёки тутун» қўшилган; яна бир ривоятда: «Ўнинчиси — ё одамларни денгизга улоқтирадиган шамол, ё Исо ибн Марямнинг тушишидир», деб қўшилган.) Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Абу Ҳурайра, Умму Салама ва Сафийя бинт Ҳуяйдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْمَرْهَبِيِّ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ صَفْوَانَ، عَنْ صَفِيَّةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَنْتَهِي النَّاسُ عَنْ غَزْوِ هَذَا الْبَيْتِ حَتَّى يَغْزُوَ جَيْشٌ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِالْبَيْدَاءِ أَوْ بِبَيْدَاءَ مِنَ الأَرْضِ خُسِفَ بِأَوَّلِهِمْ وَآخِرِهِمْ وَلَمْ يَنْجُ أَوْسَطُهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَنْ كَرِهَ مِنْهُمْ قَالَ ‏"‏ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ عَلَى مَا فِي أَنْفُسِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Safiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar bu Uyga (Kaʼbaga) hujum qilishdan toʻxtamaydilar, hatto bir qoʻshin unga hujum qiladi; ular Baydoga — yoki yerning bir choʻliga — yetganlarida, ularning avvalidan oxirigacha yerga choʻktiriladi va oʻrtadagilari ham qutulmaydi», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, ulardan (bu yurishni) yoqtirmaganlari-chi?» dedim. U zot: «Alloh ularni niyatlariga koʻra qayta tiriltiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Сафийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар бу Уйга (Каъбага) ҳужум қилишдан тўхтамайдилар, ҳатто бир қўшин унга ҳужум қилади; улар Байдога — ёки ернинг бир чўлига — етганларида, уларнинг аввалидан охиригача ерга чўктирилади ва ўртадагилари ҳам қутулмайди», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, улардан (бу юришни) ёқтирмаганлари-чи?» дедим. У зот: «Аллоҳ уларни ниятларига кўра қайта тирилтиради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا صَيْفِيُّ بْنُ رِبْعِيٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَكُونُ فِي آخِرِ هَذِهِ الأُمَّةِ خَسْفٌ وَمَسْخٌ وَقَذْفٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَهْلِكُ وَفِينَا الصَّالِحُونَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ إِذَا ظَهَرَ الْخَبَثُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ تَكَلَّمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ummatning oxirida yer choʻkishi, suvrat oʻzgarishi (masx) va (osmondan) tosh otilishi boʻladi», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, biz oramizda solihlar boʻla turib halok boʻlamizmi?» dedim. U zot: «Ha, yomonlik (fisqu fasod) ustun boʻlganda», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Oishaning hadisidan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Abdulloh ibn Umar haqida esa Yahyo ibn Said uning xotirasi (hofizasi) tomonidan (tanqid) qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу умматнинг охирида ер чўкиши, суврат ўзгариши (масх) ва (осмондан) тош отилиши бўлади», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз орамизда солиҳлар бўла туриб ҳалок бўламизми?» дедим. У зот: «Ҳа, ёмонлик (фисқу фасод) устун бўлганда», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Оишанинг ҳадисидан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абдуллоҳ ибн Умар ҳақида эса Яҳё ибн Саид унинг хотираси (ҳофизаси) томонидан (танқид) қилган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ أَتَدْرِي أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا تَذْهَبُ تَسْتَأْذِنُ فِي السُّجُودِ فَيُؤْذَنُ لَهَا وَكَأَنَّهَا قَدْ قِيلَ لَهَا اطْلُعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَطْلُعُ مِنْ مَغْرِبِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ قَرَأَ ‏"‏ وَذَلِكَ مُسْتَقَرٌ لَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَذَلِكَ قِرَاءَةُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ وَحُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي مُوسَى ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Quyosh botgan paytda masjidga kirdim, Nabiy ﷺ esa oʻtirgan edilar. U zot: ‹Ey Abu Zarr, bu (quyosh) qayoqqa ketishini bilasanmi?› dedilar. Men: ‹Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir›, dedim. U zot: ‹Albatta u sajda qilishga izn soʻrab boradi, unga izn beriladi. Goʻyo unga: ‹Qaerdan kelgan boʻlsang, oʻsha tomondan chiq›, deyilgandek (bir kun) oʻzining magʻribidan (botar tomonidan) chiqadi›, dedilar.» Soʻng u zot: {Va bu uning qaror topadigan joyidir} (Yosin 38) oyatini oʻqidilar. (Roviy) aytdi: Bu Abdulloh ibn Masʼudning qiroatidir. Abu Iso aytdi: Bu bobda Safvon ibn Assol, Huzayfa ibn Asid, Anas va Abu Musodan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Қуёш ботган пайтда масжидга кирдим, Набий ﷺ эса ўтирган эдилар. У зот: ‹Эй Абу Зарр, бу (қуёш) қаёққа кетишини биласанми?› дедилар. Мен: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир›, дедим. У зот: ‹Албатта у сажда қилишга изн сўраб боради, унга изн берилади. Гўё унга: ‹Қаэрдан келган бўлсанг, ўша томондан чиқ›, дейилгандек (бир кун) ўзининг мағрибидан (ботар томонидан) чиқади›, дедилар.» Сўнг у зот: {Ва бу унинг қарор топадиган жойидир} (Ёсин 38) оятини ўқидилар. (Ровий) айтди: Бу Абдуллоҳ ибн Масъуднинг қироатидир. Абу Исо айтди: Бу бобда Сафвон ибн Ассол, Ҳузайфа ибн Асид, Анас ва Абу Мусодан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ حَبِيبَةَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ، قَالَتِ اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ نَوْمٍ مُحْمَرًّا وَجْهُهُ وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ يُرَدِّدُهَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَيْلٌ لِلْعَرَبِ مِنْ شَرٍّ قَدِ اقْتَرَبَ فُتِحَ الْيَوْمَ مِنْ رَدْمِ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مِثْلُ هَذِهِ ‏"‏ وَعَقَدَ عَشْرًا ‏.‏ قَالَتْ زَيْنَبُ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَنُهْلَكُ وَفِينَا الصَّالِحُونَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ إِذَا كَثُرَ الْخَبَثُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ جَوَّدَ سُفْيَانُ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏ هَكَذَا رَوَى الْحُمَيْدِيُّ وَعَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَقَالَ الْحُمَيْدِيُّ قَالَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ حَفِظْتُ مِنَ الزُّهْرِيِّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ أَرْبَعَ نِسْوَةٍ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ حَبِيبَةَ وَهُمَا رَبِيبَتَا النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ زَوْجَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَى مَعْمَرٌ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ حَبِيبَةَ وَقَدْ رَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ ابْنِ عُيَيْنَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ ‏.‏

Zaynab bint Jahsh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ uyqudan yuzlari qizargan holda uygʻonib: ‹La ilaha illalloh›, deb buni uch marta takrorlab: ‹Yaqinlashib kelayotgan yomonlikdan arablarning holiga voy! Bugun Yaʼjuj va Maʼjuj toʻsigʻidan mana shunchalik (joy) ochildi›, dedilar va (barmoqlari bilan) oʻnni tugib koʻrsatdilar.» Zaynab aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, oramizda solih kishilar boʻla turib halok boʻlamizmi?» dedim. U zot: «Ha, yomonlik koʻpaygan paytda (shunday boʻladi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Зайнаб бинт Жаҳш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ уйқудан юзлари қизарган ҳолда уйғониб: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ›, деб буни уч марта такрорлаб: ‹Яқинлашиб келаётган ёмонликдан арабларнинг ҳолига вой! Бугун Яъжуж ва Маъжуж тўсиғидан мана шунчалик (жой) очилди›, дедилар ва (бармоқлари билан) ўнни тугиб кўрсатдилар.» Зайнаб айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, орамизда солиҳ кишилар бўла туриб ҳалок бўламизми?» дедим. У зот: «Ҳа, ёмонлик кўпайган пайтда (шундай бўлади)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ أَحْدَاثُ الأَسْنَانِ سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَقُولُونَ مِنْ قَوْلِ خَيْرِ الْبَرِيَّةِ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي ذَرٍّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ فِي غَيْرِ هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَيْثُ وَصَفَ هَؤُلاَءِ الْقَوْمَ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ إِنَّمَا هُمُ الْخَوَارِجُ وَالْحَرُورِيَّةُ وَغَيْرُهُمْ مِنَ الْخَوَارِجِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oxirzamonda yoshlari kichik, aqllari yengil bir qavm chiqadi. Ular Qurʼon oʻqiydilar, (lekin u) boʻgʻizlaridan nariga oʻtmaydi. Ular yaratiqlarning eng yaxshisi (boʻlmish Paygʻambar)ning soʻzidan (gapirgandek koʻrinib) gapiradilar. Oʻq ovdan (otilgan nishondan) teshib oʻtganidek, ular dindan teshib chiqib ketadilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Abu Said va Abu Zarrdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Охирзамонда ёшлари кичик, ақллари енгил бир қавм чиқади. Улар Қуръон ўқийдилар, (лекин у) бўғизларидан нарига ўтмайди. Улар яратиқларнинг энг яхшиси (бўлмиш Пайғамбар)нинг сўзидан (гапиргандек кўриниб) гапирадилар. Ўқ овдан (отилган нишондан) тешиб ўтганидек, улар диндан тешиб чиқиб кетадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Абу Саид ва Абу Заррдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَعْمَلْتَ فُلاَنًا وَلَمْ تَسْتَعْمِلْنِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوْنِي عَلَى الْحَوْضِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Usayd ibn Huzayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ansorlardan bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, falonchini ishga (amirlikka) tayinladingiz, meni esa tayinlamadingiz», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta sizlar mendan keyin (boshqalarga) imtiyoz berilishini koʻrasizlar. Bas, menga Havz boʻyida yoʻliqqaningizgacha sabr qilinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Усайд ибн Ҳузайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ансорлардан бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, фалончини ишга (амирликка) тайинладингиз, мени эса тайинламадингиз», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта сизлар мендан кейин (бошқаларга) имтиёз берилишини кўрасизлар. Бас, менга Ҳавз бўйида йўлиққанингизгача сабр қилинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً وَأُمُورًا تُنْكِرُونَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَمَا تَأْمُرُنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ أَدُّوا إِلَيْهِمْ حَقَّهُمْ وَسَلُوا اللَّهَ الَّذِي لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Albatta sizlar mendan keyin (boshqalarga) imtiyoz berilishini va oʻzingiz yoqtirmaydigan ishlarni koʻrasizlar», dedilar. (Sahobalar): «Bizga nima buyurasiz, ey Allohning Rasuli?» dedilar. U zot: «Ularning haqqini oʻzlariga ado etinglar va oʻzingizga tegishli (haq)ni Allohdan soʻranglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Албатта сизлар мендан кейин (бошқаларга) имтиёз берилишини ва ўзингиз ёқтирмайдиган ишларни кўрасизлар», дедилар. (Саҳобалар): «Бизга нима буюрасиз, эй Аллоҳнинг Расули?» дедилар. У зот: «Уларнинг ҳаққини ўзларига адо этинглар ва ўзингизга тегишли (ҳақ)ни Аллоҳдан сўранглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ الْقُرَشِيُّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا صَلاَةَ الْعَصْرِ بِنَهَارٍ ثُمَّ قَامَ خَطِيبًا فَلَمْ يَدَعْ شَيْئًا يَكُونُ إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ إِلاَّ أَخْبَرَنَا بِهِ حَفِظَهُ مَنْ حَفِظَهُ وَنَسِيَهُ مَنْ نَسِيَهُ وَكَانَ فِيمَا قَالَ ‏"‏ إِنَّ الدُّنْيَا حُلْوَةٌ خَضِرَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا فَنَاظِرٌ كَيْفَ تَعْمَلُونَ أَلاَ فَاتَّقُوا الدُّنْيَا وَاتَّقُوا النِّسَاءَ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ فِيمَا قَالَ ‏"‏ أَلاَ لاَ يَمْنَعَنَّ رَجُلاً هَيْبَةُ النَّاسِ أَنْ يَقُولَ بِحَقٍّ إِذَا عَلِمَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبَكَى أَبُو سَعِيدٍ فَقَالَ قَدْ وَاللَّهِ رَأَيْنَا أَشْيَاءَ فَهِبْنَا ‏.‏ وَكَانَ فِيمَا قَالَ ‏"‏ أَلاَ إِنَّهُ يُنْصَبُ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقَدْرِ غَدْرَتِهِ وَلاَ غَدْرَةَ أَعْظَمَ مِنْ غَدْرَةِ إِمَامِ عَامَّةٍ يُرْكَزُ لِوَاؤُهُ عِنْدَ اسْتِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ فِيمَا حَفِظْنَا يَوْمَئِذٍ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ بَنِي آدَمَ خُلِقُوا عَلَى طَبَقَاتٍ شَتَّى فَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ مُؤْمِنًا وَيَحْيَا مُؤْمِنًا وَيَمُوتُ كَافِرًا وَمِنْهُمْ مَنْ يُولَدُ كَافِرًا وَيَحْيَا كَافِرًا وَيَمُوتُ مُؤْمِنًا أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمُ الْبَطِيءَ الْغَضَبِ سَرِيعَ الْفَىْءِ وَمِنْهُمْ سَرِيعُ الْغَضَبِ سَرِيعُ الْفَىْءِ فَتِلْكَ بِتِلْكَ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمْ سَرِيعَ الْغَضَبِ بَطِيءَ الْفَىْءِ أَلاَ وَخَيْرُهُمْ بَطِيءُ الْغَضَبِ سَرِيعُ الْفَىْءِ أَلاَ وَشَرُّهُمْ سَرِيعُ الْغَضَبِ بَطِيءُ الْفَىْءِ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمْ حَسَنَ الْقَضَاءِ حَسَنَ الطَّلَبِ وَمِنْهُمْ سَيِّئُ الْقَضَاءِ حَسَنُ الطَّلَبِ وَمِنْهُمْ حَسَنُ الْقَضَاءِ سَيِّئُ الطَّلَبِ فَتِلْكَ بِتِلْكَ أَلاَ وَإِنَّ مِنْهُمُ السَّيِّئَ الْقَضَاءِ السَّيِّئَ الطَّلَبِ أَلاَ وَخَيْرُهُمُ الْحَسَنُ الْقَضَاءِ الْحَسَنُ الطَّلَبِ أَلاَ وَشَرُّهُمْ سَيِّئُ الْقَضَاءِ سَيِّئُ الطَّلَبِ أَلاَ وَإِنَّ الْغَضَبَ جَمْرَةٌ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ أَمَا رَأَيْتُمْ إِلَى حُمْرَةِ عَيْنَيْهِ وَانْتِفَاخِ أَوْدَاجِهِ فَمَنْ أَحَسَّ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ فَلْيَلْصَقْ بِالأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَجَعَلْنَا نَلْتَفِتُ إِلَى الشَّمْسِ هَلْ بَقِيَ مِنْهَا شَيْءٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا فِيمَا مَضَى مِنْهَا إِلاَّ كَمَا بَقِيَ مِنْ يَوْمِكُمْ هَذَا فِيمَا مَضَى مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ وَأَبِي مَرْيَمَ وَأَبِي زَيْدِ بْنِ أَخْطَبَ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ وَذَكَرُوا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُمَ بِمَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ bizga kunduzi asr namozini oʻqib berdilar, soʻng xutba qilish uchun turdilar. Qiyomat qoyim boʻlguniga qadar boʻladigan biror narsani qoldirmay, bizga (hammasini) xabar berdilar. Kim yodlab qoldirgan boʻlsa yodlab qoldirdi, kim unutgan boʻlsa unutdi. U zot aytgan (gaplar) ichida: ‹Albatta bu dunyo shirin va koʻkdir (yashnab turadi). Va albatta Alloh sizlarni unda oʻrinbosar qildi, qanday amal qilishingizni koʻradi. Ogoh boʻlinglar, dunyodan ehtiyot boʻlinglar va ayollardan ehtiyot boʻlinglar›, degan (soʻzlari) bor edi. Yana aytgan (gaplari) ichida: ‹Ogoh boʻlinglar, odamlarning hayibati (ulardan tortinish) bir kishini bilgan haqni aytishdan toʻsmasin›, degani bor edi.» (Roviy) aytdi: Shunda Abu Said yigʻladi va: «Vallohi, biz (haq aytishga loyiq) narsalarni koʻrdik-u, ammo tortindik (jim turdik)», dedi. Yana u zot aytgan (gaplari) ichida: «Ogoh boʻlinglar, har bir xiyonatchi uchun qiyomat kuni xiyonatining miqdoricha bayroq tikiladi. Umumiy (xalqning) imomi (rahbari)ning xiyonatidan kattaroq xiyonat yoʻq, uning bayrogʻi orqasiga (sharmandalik belgisi qilib) tikiladi», degani bor edi. Oʻsha kuni biz yodlab qolgan (gaplari) ichida: «Ogoh boʻlinglar, albatta Odam farzandlari turli toifalarda yaratilganlar. Ulardan ayrimlari moʻmin boʻlib tugʻiladi, moʻmin boʻlib yashaydi va moʻmin boʻlib oʻladi. Ulardan ayrimlari kofir boʻlib tugʻiladi, kofir boʻlib yashaydi va kofir boʻlib oʻladi. Ulardan ayrimlari moʻmin boʻlib tugʻiladi, moʻmin boʻlib yashaydi va kofir boʻlib oʻladi. Ulardan ayrimlari kofir boʻlib tugʻiladi, kofir boʻlib yashaydi va moʻmin boʻlib oʻladi. Ogoh boʻlinglar, ulardan ayrimi gʻazabi sust, (gʻazabidan) tez qaytadigan boʻladi. Ulardan ayrimi gʻazabi tez, tez qaytadiganidir — bu (sifat) anavi (sifat)ga (oʻrnini bosib teng) boʻladi. Ogoh boʻlinglar, ulardan ayrimi gʻazabi tez, sekin qaytadiganidir. Ogoh boʻlinglar, ularning eng yaxshisi gʻazabi sust, tez qaytadiganidir. Ogoh boʻlinglar, ularning eng yomoni gʻazabi tez, sekin qaytadiganidir. Ogoh boʻlinglar, ulardan ayrimi (qarzini) chiroyli toʻlaydigan, (haqini) chiroyli soʻraydiganidir. Ulardan ayrimi yomon toʻlaydigan, chiroyli soʻraydiganidir. Ulardan ayrimi chiroyli toʻlaydigan, yomon soʻraydiganidir — bu (sifat) anavi (sifat)ga teng boʻladi. Ogoh boʻlinglar, ulardan ayrimi yomon toʻlaydigan, yomon soʻraydiganidir. Ogoh boʻlinglar, ularning eng yaxshisi chiroyli toʻlaydigan, chiroyli soʻraydiganidir. Ogoh boʻlinglar, ularning eng yomoni yomon toʻlaydigan, yomon soʻraydiganidir. Ogoh boʻlinglar, albatta gʻazab Odam farzandi qalbidagi bir choʻgʻdir. Uning koʻzlari qizarib, tomir (boʻyin tomirlari) shishganini koʻrmadingizmi? Bas, kim shundan biror narsani sezsa, yerga yopishsin (oʻtirsin yoki yotsin)», degani bor edi. (Roviy) aytdi: Biz quyoshga oʻgirilib, undan biror narsa qolganmikan, deb qaray boshladik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻlinglar, oʻtgan (vaqtga nisbatan) dunyodan faqat shu kuningizdan oʻtgan (qism)ga nisbatan qolgani qadargina qoldi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Huzayfa, Abu Maryam, Abu Zayd ibn Axtab va Mugʻiyra ibn Shuʼbadan ham (rivoyatlar) bor; ular Nabiy ﷺ qiyomat qoyim boʻlguniga qadar boʻladigan narsalarni oʻzlariga gapirib berganlarini zikr qilganlar. Bu hadis hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ бизга кундузи аср намозини ўқиб бердилар, сўнг хутба қилиш учун турдилар. Қиёмат қойим бўлгунига қадар бўладиган бирор нарсани қолдирмай, бизга (ҳаммасини) хабар бердилар. Ким ёдлаб қолдирган бўлса ёдлаб қолдирди, ким унутган бўлса унутди. У зот айтган (гаплар) ичида: ‹Албатта бу дунё ширин ва кўкдир (яшнаб туради). Ва албатта Аллоҳ сизларни унда ўринбосар қилди, қандай амал қилишингизни кўради. Огоҳ бўлинглар, дунёдан эҳтиёт бўлинглар ва аёллардан эҳтиёт бўлинглар›, деган (сўзлари) бор эди. Яна айтган (гаплари) ичида: ‹Огоҳ бўлинглар, одамларнинг ҳайибати (улардан тортиниш) бир кишини билган ҳақни айтишдан тўсмасин›, дегани бор эди.» (Ровий) айтди: Шунда Абу Саид йиғлади ва: «Валлоҳи, биз (ҳақ айтишга лойиқ) нарсаларни кўрдик-у, аммо тортиндик (жим турдик)», деди. Яна у зот айтган (гаплари) ичида: «Огоҳ бўлинглар, ҳар бир хиёнатчи учун қиёмат куни хиёнатининг миқдорича байроқ тикилади. Умумий (халқнинг) имоми (раҳбари)нинг хиёнатидан каттароқ хиёнат йўқ, унинг байроғи орқасига (шармандалик белгиси қилиб) тикилади», дегани бор эди. Ўша куни биз ёдлаб қолган (гаплари) ичида: «Огоҳ бўлинглар, албатта Одам фарзандлари турли тоифаларда яратилганлар. Улардан айримлари мўмин бўлиб туғилади, мўмин бўлиб яшайди ва мўмин бўлиб ўлади. Улардан айримлари кофир бўлиб туғилади, кофир бўлиб яшайди ва кофир бўлиб ўлади. Улардан айримлари мўмин бўлиб туғилади, мўмин бўлиб яшайди ва кофир бўлиб ўлади. Улардан айримлари кофир бўлиб туғилади, кофир бўлиб яшайди ва мўмин бўлиб ўлади. Огоҳ бўлинглар, улардан айрими ғазаби суст, (ғазабидан) тез қайтадиган бўлади. Улардан айрими ғазаби тез, тез қайтадиганидир — бу (сифат) анави (сифат)га (ўрнини босиб тенг) бўлади. Огоҳ бўлинглар, улардан айрими ғазаби тез, секин қайтадиганидир. Огоҳ бўлинглар, уларнинг энг яхшиси ғазаби суст, тез қайтадиганидир. Огоҳ бўлинглар, уларнинг энг ёмони ғазаби тез, секин қайтадиганидир. Огоҳ бўлинглар, улардан айрими (қарзини) чиройли тўлайдиган, (ҳақини) чиройли сўрайдиганидир. Улардан айрими ёмон тўлайдиган, чиройли сўрайдиганидир. Улардан айрими чиройли тўлайдиган, ёмон сўрайдиганидир — бу (сифат) анави (сифат)га тенг бўлади. Огоҳ бўлинглар, улардан айрими ёмон тўлайдиган, ёмон сўрайдиганидир. Огоҳ бўлинглар, уларнинг энг яхшиси чиройли тўлайдиган, чиройли сўрайдиганидир. Огоҳ бўлинглар, уларнинг энг ёмони ёмон тўлайдиган, ёмон сўрайдиганидир. Огоҳ бўлинглар, албатта ғазаб Одам фарзанди қалбидаги бир чўғдир. Унинг кўзлари қизариб, томир (бўйин томирлари) шишганини кўрмадингизми? Бас, ким шундан бирор нарсани сезса, ерга ёпишсин (ўтирсин ёки ётсин)», дегани бор эди. (Ровий) айтди: Биз қуёшга ўгирилиб, ундан бирор нарса қолганмикан, деб қарай бошладик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўлинглар, ўтган (вақтга нисбатан) дунёдан фақат шу кунингиздан ўтган (қисм)га нисбатан қолгани қадаргина қолди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ҳузайфа, Абу Марям, Абу Зайд ибн Ахтаб ва Муғийра ибн Шуъбадан ҳам (ривоятлар) бор; улар Набий ﷺ қиёмат қойим бўлгунига қадар бўладиган нарсаларни ўзларига гапириб берганларини зикр қилганлар. Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا فَسَدَ أَهْلُ الشَّامِ فَلاَ خَيْرَ فِيكُمْ لاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي مَنْصُورِينَ لاَ يَضُرُّهُمْ مَنْ خَذَلَهُمْ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ هُمْ أَصْحَابُ الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوَالَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ تَأْمُرُنِي قَالَ ‏"‏ هَا هُنَا ‏"‏ ‏.‏ وَنَحَا بِيَدِهِ نَحْوَ الشَّامِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Qurra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shom ahli buzilsa, sizlarda (bironta) yaxshilik qolmaydi. Ummatimdan bir toifa doimo (Allohning) nusrati ila gʻolib boʻlib turadi. Qiyomat qoyim boʻlguniga qadar ularni xor qilgan kimsalar zarar yetkaza olmaydi», dedilar. Muhammad ibn Ismoil aytdi: Ali ibn Madiniy aytdi: «Ular hadis ahlidir». Abu Iso aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Havola, Ibn Umar, Zayd ibn Sobit va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir. Yana Bahz ibn Hakimning otasidan, uning bobosidan rivoyat qilinadiki, u (bobosi): «Ey Allohning Rasuli, meni qaerga (borishga) buyurasiz?» dedim, dedi. U zot: «Mana bu yoqqa», deb qoʻllari bilan Shom tomonga ishora qildilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Қурра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шом аҳли бузилса, сизларда (биронта) яхшилик қолмайди. Умматимдан бир тоифа доимо (Аллоҳнинг) нусрати ила ғолиб бўлиб туради. Қиёмат қойим бўлгунига қадар уларни хор қилган кимсалар зарар етказа олмайди», дедилар. Муҳаммад ибн Исмоил айтди: Али ибн Мадиний айтди: «Улар ҳадис аҳлидир». Абу Исо айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Ҳавола, Ибн Умар, Зайд ибн Собит ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Яна Баҳз ибн Ҳакимнинг отасидан, унинг бобосидан ривоят қилинадики, у (бобоси): «Эй Аллоҳнинг Расули, мени қаэрга (боришга) буюрасиз?» дедим, деди. У зот: «Мана бу ёққа», деб қўллари билан Шом томонга ишора қилдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَجَرِيرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَكُرْزِ بْنِ عَلْقَمَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ وَالصُّنَابِحِيِّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizga (qilich) urib, kofirlarga (qaytgandek) qaytmanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud, Jarir, Ibn Umar, Kurz ibn Alqama, Vosila ibn al-Asqaʼ va Sunobihiydan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизга (қилич) уриб, кофирларга (қайтгандек) қайтманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Жарир, Ибн Умар, Курз ибн Алқама, Восила ибн ал-Асқаъ ва Сунобиҳийдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ عِنْدَ فِتْنَةِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ أَشْهَدُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا سَتَكُونُ فِتْنَةٌ الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْقَائِمِ وَالْقَائِمُ خَيْرٌ مِنَ الْمَاشِي وَالْمَاشِي خَيْرٌ مِنَ السَّاعِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ دَخَلَ عَلَىَّ بَيْتِي وَبَسَطَ يَدَهُ إِلَىَّ لِيَقْتُلَنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كُنْ كَابْنِ آدَمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَخَبَّابِ بْنِ الأَرَتِّ وَأَبِي بَكْرَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي وَاقِدٍ وَأَبِي مُوسَى وَخَرَشَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ وَزَادَ فِي الإِسْنَادِ رَجُلاً ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ سَعْدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Usmon ibn Affon fitnasi paytida: «Guvohlik beramanki, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta bir fitna boʻladi, unda oʻtirgan kishi turganidan yaxshiroq, turgan kishi yurganidan yaxshiroq, yurgan kishi yuguruvchidan yaxshiroqdir›, dedilar», dedi. (Bir kishi): «Aytingchi, agar (fitnachi) uyimga kirib, meni oʻldirish uchun qoʻlini menga choʻzsa (nima qilay)?» dedi. U zot: «Odam (Alayhissalom)ning oʻgʻli (Hobil) kabi boʻl», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Xabbob ibn al-Aratt, Abu Bakra, Ibn Masʼud, Abu Voqid, Abu Musa va Xarashadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasandir. Baʼzilar bu hadisni Lays ibn Saʼddan rivoyat qilib, isnodga bir kishi (oraga) qoʻshganlar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Saʼddan, Nabiy ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Усмон ибн Аффон фитнаси пайтида: «Гувоҳлик бераманки, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта бир фитна бўлади, унда ўтирган киши турганидан яхшироқ, турган киши юрганидан яхшироқ, юрган киши югурувчидан яхшироқдир›, дедилар», деди. (Бир киши): «Айтингчи, агар (фитначи) уйимга кириб, мени ўлдириш учун қўлини менга чўзса (нима қилай)?» деди. У зот: «Одам (Алайҳиссалом)нинг ўғли (Ҳобил) каби бўл», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Хаббоб ибн ал-Аратт, Абу Бакра, Ибн Масъуд, Абу Воқид, Абу Муса ва Харашадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасандир. Баъзилар бу ҳадисни Лайс ибн Саъддан ривоят қилиб, иснодга бир киши (орага) қўшганлар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Саъддан, Набий ﷺдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَادِرُوا بِالأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ أَحَدُهُمْ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنَ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qorongʻu tunning boʻlaklaridek (kelguvchi) fitnalardan (avval) amallar qilishga shoshilinglar. Kishi ertalab moʻmin boʻlib, kechqurun kofir boʻlib qoladi; kechqurun moʻmin boʻlib, ertalab kofir boʻlib qoladi. Ulardan biri dinini dunyoning arzimas mato (nafs)iga sotadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қоронғу туннинг бўлакларидек (келгувчи) фитналардан (аввал) амаллар қилишга шошилинглар. Киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади; кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади. Улардан бири динини дунёнинг арзимас мато (нафс)ига сотади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ هِنْدِ بِنْتِ الْحَارِثِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اسْتَيْقَظَ لَيْلَةً فَقَالَ ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ مِنَ الْفِتْنَةِ مَاذَا أُنْزِلَ مِنَ الْخَزَائِنِ مَنْ يُوقِظُ صَوَاحِبَ الْحُجُرَاتِ يَا رُبَّ كَاسِيَةٍ فِي الدُّنْيَا عَارِيَةٍ فِي الآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir kechasi uygʻonib: «Subhanalloh! Bu kecha qanday fitna(lar) nozil qilindi! Qanday xazinalar ochildi! Hujralar (xonalar) sohibalari (ayollar)ni kim uygʻotadi? Ey, dunyoda kiyingan, oxiratda esa yalangʻoch boʻladigan qanchadan-qancha (ayollar bor)!» dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир кечаси уйғониб: «Субҳаналлоҳ! Бу кеча қандай фитна(лар) нозил қилинди! Қандай хазиналар очилди! Ҳужралар (хоналар) соҳибалари (аёллар)ни ким уйғотади? Эй, дунёда кийинган, охиратда эса яланғоч бўладиган қанчадан-қанча (аёллар бор)!» дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَكُونُ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ فِتَنٌ كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ فِيهَا مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ أَقْوَامٌ دِينَهُمْ بِعَرَضٍ مِنَ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجُنْدَبٍ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَأَبِي مُوسَى ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Qiyomat oldidan qorongʻu tunning boʻlaklaridek fitnalar boʻladi. Unda kishi ertalab moʻmin boʻlib, kechqurun kofir boʻlib qoladi; kechqurun moʻmin boʻlib, ertalab kofir boʻlib qoladi. (Baʼzi) qavmlar dinini dunyoning arzimas mato (nafs)iga sotadilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Jundab, Nuʼmon ibn Bashir va Abu Musodan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis bu yoʻl bilan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Қиёмат олдидан қоронғу туннинг бўлакларидек фитналар бўлади. Унда киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади; кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади. (Баъзи) қавмлар динини дунёнинг арзимас мато (нафс)ига сотадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Жундаб, Нуъмон ибн Башир ва Абу Мусодан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис бу йўл билан ғарибдир.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنِ الْحَسَنِ، قَالَ كَانَ يَقُولُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ ‏"‏ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُحَرِّمًا لِدَمِ أَخِيهِ وَعِرْضِهِ وَمَالِهِ وَيُمْسِي مُسْتَحِلاًّ لَهُ وَيُمْسِي مُحَرِّمًا لِدَمِ أَخِيهِ وَعِرْضِهِ وَمَالِهِ وَيُصْبِحُ مُسْتَحِلاًّ لَهُ ‏.‏

Hasan al-Basriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u bu hadis haqida: «Kishi ertalab moʻmin boʻlib, kechqurun kofir boʻlib qoladi; kechqurun moʻmin boʻlib, ertalab kofir boʻlib qoladi», degan (soʻzlar) haqida shunday derdi: «Kishi ertalab birodarining qoni, nomusi va molini harom (deb hurmatlaydigan) holatda turadi-yu, kechqurun uni oʻziga halol deb (qatl, tahqir va talashga) oʻtadi. Va kechqurun birodarining qoni, nomusi va molini harom (deb hurmatlaydigan) holatda boʻladi-yu, ertalab uni oʻziga halol deb (oʻtadi).»Ҳасан ал-Басрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у бу ҳадис ҳақида: «Киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади; кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади», деган (сўзлар) ҳақида шундай дерди: «Киши эрталаб биродарининг қони, номуси ва молини ҳаром (деб ҳурматлайдиган) ҳолатда туради-ю, кечқурун уни ўзига ҳалол деб (қатл, таҳқир ва талашга) ўтади. Ва кечқурун биродарининг қони, номуси ва молини ҳаром (деб ҳурматлайдиган) ҳолатда бўлади-ю, эрталаб уни ўзига ҳалол деб (ўтади).»

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجُلٌ سَأَلَهُ فَقَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ عَلَيْنَا أُمَرَاءُ يَمْنَعُونَا حَقَّنَا وَيَسْأَلُونَا حَقَّهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا فَإِنَّمَا عَلَيْهِمْ مَا حُمِّلُوا وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺni eshitdim, bir kishi u zotdan soʻrab: ‹Aytingchi, agar ustimizda haqqimizni bermaydigan, ammo oʻz haqlarini bizdan soʻraydigan amirlar boʻlsa (nima qilaylik)?› dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Eshitinglar va itoat qilinglar. Albatta ularning zimmasida oʻzlariga yuklatilgan (masʼuliyat) bor, sizlarning zimmangizda esa sizlarga yuklatilgani bor›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺни эшитдим, бир киши у зотдан сўраб: ‹Айтингчи, агар устимизда ҳаққимизни бермайдиган, аммо ўз ҳақларини биздан сўрайдиган амирлар бўлса (нима қилайлик)?› деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Эшитинглар ва итоат қилинглар. Албатта уларнинг зиммасида ўзларига юклатилган (масъулият) бор, сизларнинг зиммангизда эса сизларга юклатилгани бор›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ وَرَائِكُمْ أَيَّامًا يُرْفَعُ فِيهَا الْعِلْمُ وَيَكْثُرُ فِيهَا الْهَرْجُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْهَرْجُ قَالَ ‏"‏ الْقَتْلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sizlardan keyin shunday kunlar keladiki, ularda ilm koʻtariladi va ularda harj koʻpayadi», dedilar. «Ey Rasululloh, harj nima?» deyishdi. U zot: «Qatldir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Xolid ibn Validdan va Maʼqil ibn Yasordan ham rivoyat bor. Bu hadis sahihdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сизлардан кейин шундай кунлар келадики, уларда илм кўтарилади ва уларда ҳарж кўпаяди», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, ҳарж нима?» дейишди. У зот: «Қатлдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Холид ибн Валиддан ва Маъқил ибн Ясордан ҳам ривоят бор. Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ زِيَادٍ، رَدَّهُ إِلَى مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ رَدَّهُ إِلَى مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ رَدَّهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْعِبَادَةُ فِي الْهَرْجِ كَالْهِجْرَةِ إِلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ عَنِ الْمُعَلَّى ‏.‏

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Harj (qatl-qirgʻin) paytidagi ibodat menga (qilingan) hijrat kabidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih gʻaribdir. Biz uni faqat Hammod ibn Zaydning Muallodan qilgan rivoyatidangina bilamiz.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳарж (қатл-қирғин) пайтидаги ибодат менга (қилинган) ҳижрат кабидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир. Биз уни фақат Ҳаммод ибн Зайднинг Муаллодан қилган ривоятидангина биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا وُضِعَ السَّيْفُ فِي أُمَّتِي لَمْ يُرْفَعْ عَنْهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening ummatimga qilich qoʻyilgach (oʻzaro qirgʻin boshlangach), u qiyomat kunigacha undan koʻtarilmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг умматимга қилич қўйилгач (ўзаро қирғин бошлангач), у қиёмат кунигача ундан кўтарилмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ عُدَيْسَةَ بِنْتِ أُهْبَانَ بْنِ صَيْفِيٍّ الْغِفَارِيِّ، قَالَتْ جَاءَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ إِلَى أَبِي فَدَعَاهُ إِلَى الْخُرُوجِ مَعَهُ فَقَالَ لَهُ أَبِي إِنَّ خَلِيلِي وَابْنَ عَمِّكَ عَهِدَ إِلَىَّ إِذَا اخْتَلَفَ النَّاسُ أَنْ أَتَّخِذَ سَيْفًا مِنْ خَشَبٍ فَقَدِ اتَّخَذْتُهُ فَإِنْ شِئْتَ خَرَجْتُ بِهِ مَعَكَ ‏.‏ قَالَتْ فَتَرَكَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْلَمَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدٍ ‏.‏

Udaysa bint Uhbon ibn Sayfiy al-Gʻiforiy (rahimahalloh)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Ali ibn Abu Tolib otamning oldiga kelib, uni oʻzi bilan (jangga) chiqishga chorladi. Otam unga: «Mening doʻstim — sening amakingning oʻgʻli (Rasululloh ﷺ) menga: ‹Odamlar oʻzaro ixtilofga tushganda, yogʻochdan qilich tutgin›, deb tayinlagan edilar. Men uni tayyorlab qoʻyganman. Agar xohlasang, sen bilan oʻsha bilan chiqaman», dedi. U (Udaysa) dedi: Shunda (Ali) uni qoʻyib ketdi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Muhammad ibn Maslamadan ham rivoyat bor. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Abdulloh ibn Ubaydning rivoyatidangina bilamiz.Удайса бинт Уҳбон ибн Сайфий ал-Ғифорий (раҳимаҳаллоҳ)дан ривоят қилинади: У деди: Али ибн Абу Толиб отамнинг олдига келиб, уни ўзи билан (жангга) чиқишга чорлади. Отам унга: «Менинг дўстим — сенинг амакингнинг ўғли (Расулуллоҳ ﷺ) менга: ‹Одамлар ўзаро ихтилофга тушганда, ёғочдан қилич тутгин›, деб тайинлаган эдилар. Мен уни тайёрлаб қўйганман. Агар хоҳласанг, сен билан ўша билан чиқаман», деди. У (Удайса) деди: Шунда (Али) уни қўйиб кетди. Абу Исо айтди: Бу бобда Муҳаммад ибн Масламадан ҳам ривоят бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абдуллоҳ ибн Убайднинг ривоятидангина биламиз.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَرْوَانَ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ فِي الْفِتْنَةِ ‏"‏ كَسِّرُوا فِيهَا قِسِيَّكُمْ وَقَطِّعُوا فِيهَا أَوْتَارَكُمْ وَالْزَمُوا فِيهَا أَجْوَافَ بُيُوتِكُمْ وَكُونُوا كَابْنِ آدَمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَرْوَانَ هُوَ أَبُو قَيْسٍ الأَوْدِيُّ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ fitna haqida: «U paytda kamonlaringizni sindiringlar, paylaringizni uzinglar, uylaringizning ichida (toʻrida) oʻtiringlar va Odamning (yaxshi) oʻgʻli kabi boʻlinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. Abdurahmon ibn Sarvon — u Abu Qays al-Avdiydir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ фитна ҳақида: «У пайтда камонларингизни синдиринглар, пайларингизни узинглар, уйларингизнинг ичида (тўрида) ўтиринглар ва Одамнинг (яхши) ўғли каби бўлинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Абдураҳмон ибн Сарвон — у Абу Қайс ал-Авдийдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يُحَدِّثُكُمْ أَحَدٌ بَعْدِي أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ يُرْفَعَ الْعِلْمُ وَيَظْهَرَ الْجَهْلُ وَيَفْشُوَ الزِّنَا وَتُشْرَبَ الْخَمْرُ وَيَكْثُرَ النِّسَاءُ وَيَقِلَّ الرِّجَالُ حَتَّى يَكُونَ لِخَمْسِينَ امْرَأَةً قَيِّمٌ وَاحِدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مُوسَى وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Men sizlarga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisni soʻzlab beraman, mendan keyin uni Rasululloh ﷺdan eshitgan deb hech kim sizlarga soʻzlab bermaydi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, qiyomat alomatlaridan (biri) — ilm koʻtarilishi, jaholat zohir boʻlishi, zino keng tarqalishi, may ichilishi, ayollar koʻpayib, erkaklar kamayishi, hatto ellik ayolga bitta qarovchi (erkak) boʻlib qolishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Muso va Abu Hurayradan ham rivoyat bor. Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисни сўзлаб бераман, мендан кейин уни Расулуллоҳ ﷺдан эшитган деб ҳеч ким сизларга сўзлаб бермайди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, қиёмат аломатларидан (бири) — илм кўтарилиши, жаҳолат зоҳир бўлиши, зино кенг тарқалиши, май ичилиши, аёллар кўпайиб, эркаклар камайиши, ҳатто эллик аёлга битта қаровчи (эркак) бўлиб қолишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Мусо ва Абу Ҳурайрадан ҳам ривоят бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ عَدِيٍّ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَشَكَوْنَا إِلَيْهِ مَا نَلْقَى مِنَ الْحَجَّاجِ فَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْ عَامٍ إِلاَّ الَّذِي بَعْدَهُ شَرٌّ مِنْهُ حَتَّى تَلْقَوْا رَبَّكُمْ ‏"‏ ‏.‏ سَمِعْتُ هَذَا مِنْ نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

az-Zubayr ibn Adiy (rahimahulloh) aytdi: Biz Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdik va unga Hajjojdan koʻrayotgan kulfatlarimizdan shikoyat qildik. Shunda u dedi: «Hech bir yil yoʻqki, undan keyingisi undan koʻra yomonroq boʻlmasin, toki Robbingizga roʻbaroʻ boʻlguningizgacha. Buni men Paygʻambaringiz ﷺdan eshitganman». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.аз-Зубайр ибн Адий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдик ва унга Ҳажжождан кўраётган кулфатларимиздан шикоят қилдик. Шунда у деди: «Ҳеч бир йил йўқки, ундан кейингиси ундан кўра ёмонроқ бўлмасин, токи Роббингизга рўбарў бўлгунингизгача. Буни мен Пайғамбарингиз ﷺдан эшитганман». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى لاَ يُقَالَ فِي الأَرْضِ اللَّهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَهَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yer yuzida ‹Alloh, Alloh› deyilmay qolgunicha qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. (Boshqa bir sanad bilan ham) Anasdan shunga oʻxshash rivoyat qilingan, lekin uni marfuʼ qilmagan (Nabiyga koʻtarmagan), bu birinchi hadisdan sahihroqdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ер юзида ‹Аллоҳ, Аллоҳ› дейилмай қолгунича қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. (Бошқа бир санад билан ҳам) Анасдан шунга ўхшаш ривоят қилинган, лекин уни марфуъ қилмаган (Набийга кўтармаган), бу биринчи ҳадисдан саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَقِيءُ الأَرْضُ أَفْلاَذَ كَبِدِهَا أَمْثَالَ الأُسْطُوَانِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ قَالَ فَيَجِيءُ السَّارِقُ فَيَقُولُ فِي مِثْلِ هَذَا قُطِعَتْ يَدِي وَيَجِيءُ الْقَاتِلُ فَيَقُولُ فِي هَذَا قَتَلْتُ وَيَجِيءُ الْقَاطِعُ فَيَقُولُ فِي هَذَا قَطَعْتُ رَحِمِي ثُمَّ يَدَعُونَهُ فَلاَ يَأْخُذُونَ مِنْهُ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yer oʻz jigarining parchalarini — ustun kabi oltin va kumushni qusib chiqaradi. Shunda oʻgʻri kelib: ‹Mana shu uchun qoʻlim kesilganmidi?› deydi. Qotil kelib: ‹Mana shu uchun odam oʻldirganmidim?› deydi. Qarindoshlik rishtasini uzgan kelib: ‹Mana shu uchun qarindoshligimni uzganmidim?› deydi. Soʻng ular uni tashlab ketadilar va undan hech narsa olmaydilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldangina bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ер ўз жигарининг парчаларини — устун каби олтин ва кумушни қусиб чиқаради. Шунда ўғри келиб: ‹Мана шу учун қўлим кесилганмиди?› дейди. Қотил келиб: ‹Мана шу учун одам ўлдирганмидим?› дейди. Қариндошлик риштасини узган келиб: ‹Мана шу учун қариндошлигимни узганмидим?› дейди. Сўнг улар уни ташлаб кетадилар ва ундан ҳеч нарса олмайдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيُّ الأَشْهَلِيُّ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَكُونَ أَسْعَدَ النَّاسِ بِالدُّنْيَا لُكَعُ ابْنُ لُكَعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو ‏.‏

Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyo (neʼmatlari)dan eng baxtli odam pastkash, pastkashning oʻgʻli boʻlmaguncha qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Amr ibn Abu Amrning rivoyatidangina bilamiz.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунё (неъматлари)дан энг бахтли одам пасткаш, пасткашнинг ўғли бўлмагунча қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Амр ибн Абу Амрнинг ривоятидангина биламиз.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ التِّرْمِذِيُّ، حَدَّثَنَا الْفَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ أَبُو فَضَالَةَ الشَّامِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا فَعَلَتْ أُمَّتِي خَمْسَ عَشْرَةَ خَصْلَةً حَلَّ بِهَا الْبَلاَءُ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ وَمَا هُنَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ الْمَغْنَمُ دُوَلاً وَالأَمَانَةُ مَغْنَمًا وَالزَّكَاةُ مَغْرَمًا وَأَطَاعَ الرَّجُلُ زَوْجَتَهُ وَعَقَّ أُمَّهُ وَبَرَّ صَدِيقَهُ وَجَفَا أَبَاهُ وَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ فِي الْمَسَاجِدِ وَكَانَ زَعِيمُ الْقَوْمِ أَرْذَلَهُمْ وَأُكْرِمَ الرَّجُلُ مَخَافَةَ شَرِّهِ وَشُرِبَتِ الْخُمُورُ وَلُبِسَ الْحَرِيرُ وَاتُّخِذَتِ الْقَيْنَاتُ وَالْمَعَازِفُ وَلَعَنَ آخِرُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَوَّلَهَا فَلْيَرْتَقِبُوا عِنْدَ ذَلِكَ رِيحًا حَمْرَاءَ أَوْ خَسْفًا وَمَسْخًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ غَيْرَ الْفَرَجِ بْنِ فَضَالَةَ ‏.‏ وَالْفَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ قَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَضَعَّفَهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَقَدْ رَوَاهُ عَنْهُ وَكِيعٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatim oʻn besh xislatni qilsa, ularga balo tushadi», dedilar. «Ular nimalar, ey Rasululloh?» deyildi. U zot: «Oʻlja (mol-davlat) bir necha qoʻl orasida aylanadigan, omonat oʻlja, zakot esa jarima (ortiqcha yuk) deb bilingan, kishi xotiniga itoat etib, onasiga oq boʻlgan, doʻstiga yaxshilik qilib, otasiga jafo qilgan, masjidlarda ovozlar koʻtarilgan, qavmning boshligʻi ularning eng razili boʻlgan, kishiga sharridan qoʻrqib hurmat koʻrsatilgan, maylar ichilgan, ipak (erkaklar tomonidan) kiyilgan, qoʻshiqchi cholgʻuchi cholgʻularini tutgan va bu ummatning oxirgilari avvalgilarini laʼnatlagan paytda — ana oʻshanda qizil shamol yoki yerga choʻkish yoki suratdan aylantirilishni kutsinlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni Ali ibn Abu Tolibning hadisidan faqat shu yoʻldangina bilamiz va al-Faraj ibn Fazoladan boshqa hech kim uni Yahyo ibn Said al-Ansoriydan rivoyat qilganini bilmaymiz. Al-Faraj ibn Fazola haqida baʼzi hadis ahli (tanqidiy) gapirganlar va uni yodlash jihatidan zaif sanaganlar. Uni Vakiʼ va imomlardan boshqa bir necha kishi ham rivoyat qilgan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматим ўн беш хислатни қилса, уларга бало тушади», дедилар. «Улар нималар, эй Расулуллоҳ?» дейилди. У зот: «Ўлжа (мол-давлат) бир неча қўл орасида айланадиган, омонат ўлжа, закот эса жарима (ортиқча юк) деб билинган, киши хотинига итоат этиб, онасига оқ бўлган, дўстига яхшилик қилиб, отасига жафо қилган, масжидларда овозлар кўтарилган, қавмнинг бошлиғи уларнинг энг разили бўлган, кишига шарридан қўрқиб ҳурмат кўрсатилган, майлар ичилган, ипак (эркаклар томонидан) кийилган, қўшиқчи чолғучи чолғуларини тутган ва бу умматнинг охиргилари аввалгиларини лаънатлаган пайтда — ана ўшанда қизил шамол ёки ерга чўкиш ёки суратдан айлантирилишни кутсинлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни Али ибн Абу Толибнинг ҳадисидан фақат шу йўлдангина биламиз ва ал-Фараж ибн Фазоладан бошқа ҳеч ким уни Яҳё ибн Саид ал-Ансорийдан ривоят қилганини билмаймиз. Ал-Фараж ибн Фазола ҳақида баъзи ҳадис аҳли (танқидий) гапирганлар ва уни ёдлаш жиҳатидан заиф санаганлар. Уни Вакиъ ва имомлардан бошқа бир неча киши ҳам ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ، عَنِ الْمُسْتَلِمِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ رُمَيْحٍ الْجُذَامِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اتُّخِذَ الْفَىْءُ دُوَلاً وَالأَمَانَةُ مَغْنَمًا وَالزَّكَاةُ مَغْرَمًا وَتُعُلِّمَ لِغَيْرِ الدِّينِ وَأَطَاعَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ وَعَقَّ أُمَّهُ وَأَدْنَى صَدِيقَهُ وَأَقْصَى أَبَاهُ وَظَهَرَتِ الأَصْوَاتُ فِي الْمَسَاجِدِ وَسَادَ الْقَبِيلَةَ فَاسِقُهُمْ وَكَانَ زَعِيمُ الْقَوْمِ أَرْذَلَهُمْ وَأُكْرِمَ الرَّجُلُ مَخَافَةَ شَرِّهِ وَظَهَرَتِ الْقَيْنَاتُ وَالْمَعَازِفُ وَشُرِبَتِ الْخُمُورُ وَلَعَنَ آخِرُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَوَّلَهَا فَلْيَرْتَقِبُوا عِنْدَ ذَلِكَ رِيحًا حَمْرَاءَ وَزَلْزَلَةً وَخَسْفًا وَمَسْخًا وَقَذْفًا وَآيَاتٍ تَتَابَعُ كَنِظَامٍ بَالٍ قُطِعَ سِلْكُهُ فَتَتَابَعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Fayʼ (oʻlja) bir necha qoʻl orasida aylanadigan, omonat oʻlja, zakot jarima deb bilingan, ilm din uchun boshqa narsa uchun oʻrganilgan, kishi xotiniga itoat etib, onasiga oq boʻlgan, doʻstini yaqin tutib, otasini uzoqlashtirgan, masjidlarda ovozlar zohir boʻlgan, qabilaga ularning fosiqi boshliq boʻlgan, qavmning boshligʻi eng razili boʻlgan, kishiga sharridan qoʻrqib hurmat koʻrsatilgan, qoʻshiqchi cholgʻuchilar va cholgʻular paydo boʻlgan, maylar ichilgan va bu ummatning oxirgilari avvalgilarini laʼnatlagan paytda — ana oʻshanda qizil shamol, zilzila, yerga choʻkish, suratdan aylantirish va (osmondan) tosh otilishini hamda ipi uzilib, donalari ketma-ket toʻkiladigan eski marjon kabi ketma-ket keladigan (boshqa) alomatlarni kutsinlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Alidan ham rivoyat bor. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldangina bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Файъ (ўлжа) бир неча қўл орасида айланадиган, омонат ўлжа, закот жарима деб билинган, илм дин учун бошқа нарса учун ўрганилган, киши хотинига итоат этиб, онасига оқ бўлган, дўстини яқин тутиб, отасини узоқлаштирган, масжидларда овозлар зоҳир бўлган, қабилага уларнинг фосиқи бошлиқ бўлган, қавмнинг бошлиғи энг разили бўлган, кишига шарридан қўрқиб ҳурмат кўрсатилган, қўшиқчи чолғучилар ва чолғулар пайдо бўлган, майлар ичилган ва бу умматнинг охиргилари аввалгиларини лаънатлаган пайтда — ана ўшанда қизил шамол, зилзила, ерга чўкиш, суратдан айлантириш ва (осмондан) тош отилишини ҳамда ипи узилиб, доналари кетма-кет тўкиладиган эски маржон каби кетма-кет келадиган (бошқа) аломатларни кутсинлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Алидан ҳам ривоят бор. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз.

حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْقُدُّوسِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ خَسْفٌ وَمَسْخٌ وَقَذْفٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَتَى ذَاكَ قَالَ ‏"‏ إِذَا ظَهَرَتِ الْقَيْنَاتُ وَالْمَعَازِفُ وَشُرِبَتِ الْخُمُورُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ummatda yerga choʻkish, suratdan aylantirish va (osmondan) tosh otilish boʻladi», dedilar. Musulmonlardan bir kishi: «Ey Rasululloh, bu qachon boʻladi?» dedi. U zot: «Qoʻshiqchi cholgʻuchilar va cholgʻular paydo boʻlgan hamda maylar ichilgan paytda», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis al-Aʼmashdan, u Abdurahmon ibn Sobitdan, u Nabiy ﷺdan mursal tarzda ham rivoyat qilingan. Bu hadis gʻaribdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу умматда ерга чўкиш, суратдан айлантириш ва (осмондан) тош отилиш бўлади», дедилар. Мусулмонлардан бир киши: «Эй Расулуллоҳ, бу қачон бўлади?» деди. У зот: «Қўшиқчи чолғучилар ва чолғулар пайдо бўлган ҳамда майлар ичилган пайтда», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ал-Аъмашдан, у Абдураҳмон ибн Собитдан, у Набий ﷺдан мурсал тарзда ҳам ривоят қилинган. Бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ هَيَّاجٍ الأَسَدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَرْحَبِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدَةُ بْنُ الأَسْوَدِ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ الْفِهْرِيِّ، رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بُعِثْتُ فِي نَفَسِ السَّاعَةِ فَسَبَقْتُهَا كَمَا سَبَقَتْ هَذِهِ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ لإِصْبُعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

al-Mustavrid ibn Shaddod al-Fihriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Men qiyomat bilan birga (uning nafasida) yuborildim, men undan oldin keldim, xuddi mana bu mana bundan oldin kelganidek», dedilar va koʻrsatkich hamda oʻrta barmoqlari bilan ishora qildilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis al-Mustavrid ibn Shaddodning hadisidan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldangina bilamiz.ал-Муставрид ибн Шаддод ал-Фиҳрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мен қиёмат билан бирга (унинг нафасида) юборилдим, мен ундан олдин келдим, худди мана бу мана бундан олдин келганидек», дедилар ва кўрсаткич ҳамда ўрта бармоқлари билан ишора қилдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ал-Муставрид ибн Шаддоднинг ҳадисидан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдангина биламиз.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةَ كَهَاتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ وَأَشَارَ أَبُو دَاوُدَ بِالسَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى فَمَا فَضْلُ إِحْدَاهُمَا عَلَى الأُخْرَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men va Qiyomat mana bularga oʻxshab yuborildik», dedilar. Abu Dovud koʻrsatkich va oʻrta barmoqlari bilan ishora qilib: «Ularning biri ikkinchisidan qanchalar ortiqdir!» dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ва Қиёмат мана буларга ўхшаб юборилдик», дедилар. Абу Довуд кўрсаткич ва ўрта бармоқлари билан ишора қилиб: «Уларнинг бири иккинчисидан қанчалар ортиқдир!» деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا نِعَالُهُمُ الشَّعَرُ وَلاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَمْرِو بْنِ تَغْلِبَ وَمُعَاوِيَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Toki kavushlari junli boʻlgan bir qavm bilan jang qilmagʻuningizcha Qiyomat qoyim boʻlmaydi. Va toki yuzlari teri qoplangan qalqonlarga oʻxshagan bir qavm bilan jang qilmagʻuningizcha Qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Bakr Siddiq, Burayda, Abu Said, Amr ibn Tagʻlib va Muoviyadan ham (rivoyatlar bor). Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Токи кавушлари жунли бўлган бир қавм билан жанг қилмағунингизча Қиёмат қойим бўлмайди. Ва токи юзлари тери қопланган қалқонларга ўхшаган бир қавм билан жанг қилмағунингизча Қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Бакр Сиддиқ, Бурайда, Абу Саид, Амр ибн Тағлиб ва Муовиядан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا هَلَكَ كِسْرَى فَلاَ كِسْرَى بَعْدَهُ وَإِذَا هَلَكَ قَيْصَرُ فَلاَ قَيْصَرَ بَعْدَهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتُنْفَقَنَّ كُنُوزُهُمَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kisro halok boʻlsa, undan keyin Kisro boʻlmaydi. Qaysar halok boʻlsa, undan keyin Qaysar boʻlmaydi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, ularning xazinalari Alloh yoʻlida sarflanadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кисро ҳалок бўлса, ундан кейин Кисро бўлмайди. Қайсар ҳалок бўлса, ундан кейин Қайсар бўлмайди. Жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, уларнинг хазиналари Аллоҳ йўлида сарфланади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَتَخْرُجُ نَارٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ أَوْ مِنْ نَحْوِ حَضْرَمَوْتَ قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ تَحْشُرُ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ ‏"‏ عَلَيْكُمْ بِالشَّامِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunidan oldin Hazramavtdan yoki Hazramavt tomonidan bir olov chiqib, odamlarni toʻplaydi», dedilar. Sahobalar: «Ey Allohning Rasuli, bizga nima buyurasiz?» dedilar. U zot: «Shomni lozim tutinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Huzayfa ibn Asid, Anas, Abu Hurayra va Abu Zardan ham (rivoyatlar bor). Bu Ibn Umar hadisidan hasan gʻarib sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунидан олдин Ҳазрамавтдан ёки Ҳазрамавт томонидан бир олов чиқиб, одамларни тўплайди», дедилар. Саҳобалар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизга нима буюрасиз?» дедилар. У зот: «Шомни лозим тутинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ҳузайфа ибн Асид, Анас, Абу Ҳурайра ва Абу Зардан ҳам (ривоятлар бор). Бу Ибн Умар ҳадисидан ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَنْبَعِثَ دَجَّالُونَ كَذَّابُونَ قَرِيبٌ مِنْ ثَلاَثِينَ كُلُّهُمْ يَزْعُمُ أَنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toki yolgʻonchi dajjollar — har biri oʻzini Allohning Rasuli deb daʼvo qiladigan, oʻttizga yaqin (kimsa) chiqmagʻunicha Qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Jobir ibn Samura va Ibn Umardan ham (rivoyatlar bor). Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Токи ёлғончи дажжоллар — ҳар бири ўзини Аллоҳнинг Расули деб даъво қиладиган, ўттизга яқин (кимса) чиқмағунича Қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Жобир ибн Самура ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَلْحَقَ قَبَائِلُ مِنْ أُمَّتِي بِالْمُشْرِكِينَ وَحَتَّى يَعْبُدُوا الأَوْثَانَ وَإِنَّهُ سَيَكُونُ فِي أُمَّتِي ثَلاَثُونَ كَذَّابُونَ كُلُّهُمْ يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ وَأَنَا خَاتَمُ النَّبِيِّينَ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toki ummatimdan baʼzi qabilalar mushriklarga qoʻshilmagʻuncha va butlarga ibodat qilmagʻuncha Qiyomat qoyim boʻlmaydi. Albatta ummatimda oʻttizta yolgʻonchi paydo boʻladi, har biri oʻzini paygʻambar deb daʼvo qiladi. Holbuki men paygʻambarlarning sotgʻichiman, mendan keyin paygʻambar yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Токи умматимдан баъзи қабилалар мушрикларга қўшилмағунча ва бутларга ибодат қилмағунча Қиёмат қойим бўлмайди. Албатта умматимда ўттизта ёлғончи пайдо бўлади, ҳар бири ўзини пайғамбар деб даъво қилади. Ҳолбуки мен пайғамбарларнинг сотғичиман, мендан кейин пайғамбар йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُصْمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فِي ثَقِيفٍ كَذَّابٌ وَمُبِيرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى يُقَالُ الْكَذَّابُ الْمُخْتَارُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ وَالْمُبِيرُ الْحَجَّاجُ بْنُ يُوسُفَ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ سُلَيْمَانُ بْنُ سَلْمٍ الْبَلْخِيُّ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ قَالَ أَحْصَوْا مَا قَتَلَ الْحَجَّاجُ صَبْرًا فَبَلَغَ مِائَةَ أَلْفٍ وَعِشْرِينَ أَلْفَ قَتِيلٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، نَحْوَهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ ‏.‏ وَشَرِيكٌ يَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُصْمٍ وَإِسْرَائِيلُ يَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَصْمَةَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Saqif (qabilasi)da bir yolgʻonchi va bir vayron qilguvchi (kimsa) boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Aytiladiki, yolgʻonchi — Muxtor ibn Abu Ubayd, vayron qilguvchi esa — Hajjoj ibn Yusufdir. Hishom ibn Hassondan rivoyat qilinadiki: Hajjoj sabr (ila, asir holida) qatl etgan odamlar sanab chiqilganida ularning soni bir yuz yigirma ming oʻlikka yetgan. Abu Iso aytdi: Bu bobda Asmo binti Abu Bakrdan ham (rivoyat bor). Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat Shariyk hadisidan bilamiz. Shariyk «Abdulloh ibn Usm» der, Isroil esa «Abdulloh ibn Asma» deydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сақиф (қабиласи)да бир ёлғончи ва бир вайрон қилгувчи (кимса) бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Айтиладики, ёлғончи — Мухтор ибн Абу Убайд, вайрон қилгувчи эса — Ҳажжож ибн Юсуфдир. Ҳишом ибн Ҳассондан ривоят қилинадики: Ҳажжож сабр (ила, асир ҳолида) қатл этган одамлар санаб чиқилганида уларнинг сони бир юз йигирма минг ўликка етган. Абу Исо айтди: Бу бобда Асмо бинти Абу Бакрдан ҳам (ривоят бор). Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Шарийк ҳадисидан биламиз. Шарийк «Абдуллоҳ ибн Усм» дер, Исроил эса «Абдуллоҳ ибн Асма» дейди.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِهِمْ قَوْمٌ يَتَسَمَّنُونَ وَيُحِبُّونَ السِّمَنَ يُعْطُونَ الشَّهَادَةَ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلُوهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَلِيَّ بْنَ مُدْرِكٍ ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ عِنْدِي مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Odamlarning eng yaxshisi mening asrimdagilar, soʻng ularga ergashganlar, soʻng ularga ergashganlardir. Soʻngra ulardan keyin bir qavm keladiki, ular semizlikka beriladilar va semizlikni yaxshi koʻradilar, soʻralmasdan oldin guvohlik beradilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Muhammad ibn Fuzayl shunday — Aʼmashdan, u Ali ibn Mudrikdan, u Hilol ibn Yasofdan rivoyat qildi. Hofizlardan koʻplari esa bu hadisni Aʼmashdan, u Hilol ibn Yasofdan rivoyat qildilar va unda Ali ibn Mudrikni zikr etmadilar. (Boshqa sanad bilan) Imron ibn Husayndan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashni zikr qildi. Bu menimcha Muhammad ibn Fuzayl hadisidan sahihroqdir. Bu (hadis) Imron ibn Husayndan, u Nabiy ﷺdan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Одамларнинг энг яхшиси менинг асримдагилар, сўнг уларга эргашганлар, сўнг уларга эргашганлардир. Сўнгра улардан кейин бир қавм келадики, улар семизликка бериладилар ва семизликни яхши кўрадилар, сўралмасдан олдин гувоҳлик берадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Муҳаммад ибн Фузайл шундай — Аъмашдан, у Али ибн Мудрикдан, у Ҳилол ибн Ясофдан ривоят қилди. Ҳофизлардан кўплари эса бу ҳадисни Аъмашдан, у Ҳилол ибн Ясофдан ривоят қилдилар ва унда Али ибн Мудрикни зикр этмадилар. (Бошқа санад билан) Имрон ибн Ҳусайндан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашни зикр қилди. Бу менимча Муҳаммад ибн Фузайл ҳадисидан саҳиҳроқдир. Бу (ҳадис) Имрон ибн Ҳусайндан, у Набий ﷺдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَيْرُ أُمَّتِي الْقَرْنُ الَّذِي بُعِثْتُ فِيهِمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَلاَ أَعْلَمُ ذَكَرَ الثَّالِثَ أَمْ لاَ ‏"‏ ثُمَّ يَنْشَأُ أَقْوَامٌ يَشْهَدُونَ وَلاَ يُسْتَشْهَدُونَ وَيَخُونُونَ وَلاَ يُؤْتَمَنُونَ وَيَفْشُو فِيهِمُ السِّمَنُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimning eng yaxshisi men ular orasida yuborilgan asr, soʻng ularga ergashganlardir», dedilar. (Rivoyatchi) aytdi: U zot uchinchisini zikr qildilarmi yoki yoʻqmi, bilmayman. «Soʻngra shunday qavmlar paydo boʻladiki, soʻralmasdan guvohlik beradilar, xiyonat qiladilar va omonatga rioya etmaydilar, ularda semizlik avj oladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимнинг энг яхшиси мен улар орасида юборилган аср, сўнг уларга эргашганлардир», дедилар. (Ривоятчи) айтди: У зот учинчисини зикр қилдиларми ёки йўқми, билмайман. «Сўнгра шундай қавмлар пайдо бўладики, сўралмасдан гувоҳлик берадилар, хиёнат қиладилар ва омонатга риоя этмайдилар, уларда семизлик авж олади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّنَافِسِيُّ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَكُونُ مِنْ بَعْدِي اثْنَا عَشَرَ أَمِيرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ تَكَلَّمَ بِشَيْءٍ لَمْ أَفْهَمْهُ فَسَأَلْتُ الَّذِي يَلِينِي فَقَالَ قَالَ ‏"‏ كُلُّهُمْ مِنْ قُرَيْشٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ هَذَا الْحَدِيثِ وقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan keyin oʻn ikki amir boʻladi», dedilar. (Jobir) aytdi: Soʻng u zot men tushunmagan bir narsani aytdilar. Shunda men yonimdagi kishidan soʻradim, u: «U zot: ‹Ularning barchasi Qurayshdandir›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Boshqa sanad bilan) Jobir ibn Samuradan, u Nabiy ﷺdan shu hadisning oʻxshashi rivoyat qilingan, bu Jobir ibn Samuradan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, Abu Bakr ibn Abu Musoning Jobir ibn Samuradan (qilgan) rivoyati gʻarib sanaladi. Bu bobda Ibn Masʼud va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyatlar bor).Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан кейин ўн икки амир бўлади», дедилар. (Жобир) айтди: Сўнг у зот мен тушунмаган бир нарсани айтдилар. Шунда мен ёнимдаги кишидан сўрадим, у: «У зот: ‹Уларнинг барчаси Қурайшдандир›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Бошқа санад билан) Жобир ибн Самурадан, у Набий ﷺдан шу ҳадиснинг ўхшаши ривоят қилинган, бу Жобир ибн Самурадан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, Абу Бакр ибн Абу Мусонинг Жобир ибн Самурадан (қилган) ривояти ғариб саналади. Бу бобда Ибн Масъуд ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоятлар бор).

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مِهْرَانَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ كُسَيْبٍ الْعَدَوِيِّ، قَالَ كُنْتُ مَعَ أَبِي بَكْرَةَ تَحْتَ مِنْبَرِ ابْنِ عَامِرٍ وَهُوَ يَخْطُبُ وَعَلَيْهِ ثِيَابٌ رِقَاقٌ فَقَالَ أَبُو بِلاَلٍ انْظُرُوا إِلَى أَمِيرِنَا يَلْبَسُ ثِيَابَ الْفُسَّاقِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرَةَ اسْكُتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ أَهَانَ سُلْطَانَ اللَّهِ فِي الأَرْضِ أَهَانَهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ziyod ibn Kusayb al-Adaviy aytadi: Men Abu Bakra (roziyallohu anhu) bilan Ibn Omirning minbari ostida edim. U xutba qilayotgan, egnida nozik kiyimlar bor edi. Abu Bilol: «Amirimizga qaranglar, fosiqlar kiyimini kiyibdi!» dedi. Shunda Abu Bakra: «Jim boʻl! Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Kim yer yuzida Allohning sultonini xor qilsa, Alloh uni xor qiladi›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Зиёд ибн Кусайб ал-Адавий айтади: Мен Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) билан Ибн Омирнинг минбари остида эдим. У хутба қилаётган, эгнида нозик кийимлар бор эди. Абу Билол: «Амиримизга қаранглар, фосиқлар кийимини кийибди!» деди. Шунда Абу Бакра: «Жим бўл! Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Ким ер юзида Аллоҳнинг султонини хор қилса, Аллоҳ уни хор қилади›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قِيلَ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ لَوِ اسْتَخْلَفْتَ قَالَ إِنْ أَسْتَخْلِفْ فَقَدِ اسْتَخْلَفَ أَبُو بَكْرٍ وَإِنْ لَمْ أَسْتَخْلِفْ لَمْ يَسْتَخْلِفْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattobga: «Oʻrningizga xalifa tayinlasangiz (qanday boʻlardi)?» deyildi. U: «Agar xalifa tayinlasam, Abu Bakr ham xalifa tayinlagan edi. Agar xalifa tayinlamasam, Rasululloh ﷺ ham (oʻrniga) xalifa tayinlamagan edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisda uzun bir qissa bor. Bu sahih hadisdir, Ibn Umardan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттобга: «Ўрнингизга халифа тайинласангиз (қандай бўларди)?» дейилди. У: «Агар халифа тайинласам, Абу Бакр ҳам халифа тайинлаган эди. Агар халифа тайинламасам, Расулуллоҳ ﷺ ҳам (ўрнига) халифа тайинламаган эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисда узун бир қисса бор. Бу саҳиҳ ҳадисдир, Ибн Умардан бир неча йўл билан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَشْرَجُ بْنُ نُبَاتَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُمْهَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي سَفِينَةُ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْخِلاَفَةُ فِي أُمَّتِي ثَلاَثُونَ سَنَةً ثُمَّ مُلْكٌ بَعْدَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي سَفِينَةُ أَمْسِكْ خِلاَفَةَ أَبِي بَكْرٍ وَخِلاَفَةَ عُمَرَ وَخِلاَفَةَ عُثْمَانَ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي أَمْسِكْ خِلاَفَةَ عَلِيٍّ ‏.‏ قَالَ فَوَجَدْنَاهَا ثَلاَثِينَ سَنَةً ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ بَنِي أُمَيَّةَ يَزْعُمُونَ أَنَّ الْخِلاَفَةَ فِيهِمْ ‏.‏ قَالَ كَذَبُوا بَنُو الزَّرْقَاءِ بَلْ هُمْ مُلُوكٌ مِنْ شَرِّ الْمُلُوكِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ قَالاَ لَمْ يَعْهَدِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي الْخِلاَفَةِ شَيْئًا ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ قَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُمْهَانَ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سَعِيدِ بْنِ جُمْهَانَ ‏.‏

Safina (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimda xilofat oʻttiz yil (davom etadi), soʻngra undan keyin podshohlik boʻladi», dedilar. Soʻng Safina menga: «Abu Bakrning xilofatini, Umarning xilofatini va Usmonning xilofatini sanab tur», dedi. Keyin menga: «Alining xilofatini sanab tur», dedi. (Said) aytdi: Biz buni oʻttiz yil deb topdik. Said aytdi: Men unga: «Banu Umayya xilofat oʻzlarida deb daʼvo qilmoqda», dedim. U: «Banuz-Zarqo yolgʻon aytdi, balki ular podshohlardir, podshohlarning eng yomonlaridandir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar va Alidan ham (rivoyat bor), ular: «Nabiy ﷺ xilofat haqida hech narsa vasiyat qilmaganlar», dedilar. Bu hasan hadisdir, uni bir necha (kishi) Said ibn Jumhondan rivoyat qilgan, biz uni faqat Said ibn Jumhon hadisidan bilamiz.Сафина (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимда хилофат ўттиз йил (давом этади), сўнгра ундан кейин подшоҳлик бўлади», дедилар. Сўнг Сафина менга: «Абу Бакрнинг хилофатини, Умарнинг хилофатини ва Усмоннинг хилофатини санаб тур», деди. Кейин менга: «Алининг хилофатини санаб тур», деди. (Саид) айтди: Биз буни ўттиз йил деб топдик. Саид айтди: Мен унга: «Бану Умайя хилофат ўзларида деб даъво қилмоқда», дедим. У: «Бануз-Зарқо ёлғон айтди, балки улар подшоҳлардир, подшоҳларнинг энг ёмонларидандир», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар ва Алидан ҳам (ривоят бор), улар: «Набий ﷺ хилофат ҳақида ҳеч нарса васият қилмаганлар», дедилар. Бу ҳасан ҳадисдир, уни бир неча (киши) Саид ибн Жумҳондан ривоят қилган, биз уни фақат Саид ибн Жумҳон ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي الْهُذَيْلِ، يَقُولُ كَانَ نَاسٌ مِنْ رَبِيعَةَ عِنْدَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِي فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَكْرِ بْنِ وَائِلٍ لَتَنْتَهِيَنَّ قُرَيْشٌ أَوْ لَيَجْعَلَنَّ اللَّهُ هَذَا الأَمْرَ فِي جُمْهُورٍ مِنَ الْعَرَبِ غَيْرِهِمْ ‏.‏ فَقَالَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِي كَذَبْتَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ قُرَيْشٌ وُلاَةُ النَّاسِ فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Abul-Huzayl aytadi: Rabia (qabilasi)dan baʼzi odamlar Amr ibn al-Os huzurida edilar. Bakr ibn Voil (qabilasi)dan bir kishi: «Yo Quraysh (bu ishdan) toʻxtaydi, yo Alloh bu ishni ulardan boshqa arablarning koʻpchiligiga (joriy) qiladi», dedi. Shunda Amr ibn al-Os: «Yolgʻon aytding! Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Quraysh yaxshilikda ham, yomonlikda ham Qiyomat kunigacha odamlarning boshliqlaridir›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Ibn Umar va Jobirdan ham (rivoyatlar bor). Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Абдуллоҳ ибн Абул-Ҳузайл айтади: Рабиа (қабиласи)дан баъзи одамлар Амр ибн ал-Ос ҳузурида эдилар. Бакр ибн Воил (қабиласи)дан бир киши: «Ё Қурайш (бу ишдан) тўхтайди, ё Аллоҳ бу ишни улардан бошқа арабларнинг кўпчилигига (жорий) қилади», деди. Шунда Амр ибн ал-Ос: «Ёлғон айтдинг! Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Қурайш яхшиликда ҳам, ёмонликда ҳам Қиёмат кунигача одамларнинг бошлиқларидир›», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Ибн Умар ва Жобирдан ҳам (ривоятлар бор). Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَذْهَبُ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ حَتَّى يَمْلِكَ رَجُلٌ مِنَ الْمَوَالِي يُقَالُ لَهُ جَهْجَاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mavolidan Jahjoh deb ataladigan bir kishi hukmronlik qilmaguncha, kecha va kunduz oʻtib ketmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маволидан Жаҳжоҳ деб аталадиган бир киши ҳукмронлик қилмагунча, кеча ва кундуз ўтиб кетмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا أَخَافُ عَلَى أُمَّتِي الأَئِمَّةَ الْمُضِلِّينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِينَ لاَ يَضُرُّهُمْ مَنْ يَخْذُلُهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْمَدِينِيِّ يَقُولُ وَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي ظَاهِرِينَ عَلَى الْحَقِّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ هُمْ أَهْلُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men ummatim uchun faqat adashtiruvchi imomlardan qoʻrqaman», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan bir toifa haq ustida zohir boʻlib turaveradi, ularni xor qilmoqchi boʻlganlar Allohning amri kelgunga qadar ularga zarar yetkaza olmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Men Muhammad ibn Ismoilning shunday deganini eshitdim: Men Ali ibn al-Madiniyning bu hadisni Nabiy ﷺdan zikr qilib: «Ummatimdan bir toifa haq ustida zohir boʻlib turaveradi», deganini, soʻng Ali: ‹Ular ahli hadisdir›, deganini eshitdim.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен умматим учун фақат адаштирувчи имомлардан қўрқаман», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан бир тоифа ҳақ устида зоҳир бўлиб тураверади, уларни хор қилмоқчи бўлганлар Аллоҳнинг амри келгунга қадар уларга зарар етказа олмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: Мен Али ибн ал-Мадинийнинг бу ҳадисни Набий ﷺдан зикр қилиб: «Умматимдан бир тоифа ҳақ устида зоҳир бўлиб тураверади», деганини, сўнг Али: ‹Улар аҳли ҳадисдир›, деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَذْهَبُ الدُّنْيَا حَتَّى يَمْلِكَ الْعَرَبَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ahli baytimdan, ismi mening ismimga mos keladigan bir kishi arablarga hukmronlik qilmaguncha, dunyo oʻtib ketmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Abu Said, Ummu Salama va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аҳли байтимдан, исми менинг исмимга мос келадиган бир киши арабларга ҳукмронлик қилмагунча, дунё ўтиб кетмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Абу Саид, Умму Салама ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَلِي رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يُوَاطِئُ اسْمُهُ اسْمِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَاصِمٌ وَأَخْبَرَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَوْ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا إِلاَّ يَوْمٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ ذَلِكَ الْيَوْمَ حَتَّى يَلِيَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Ahli baytimdan, ismi mening ismimga mos keladigan bir kishi (ishni) qoʻlga oladi», dedilar. Osim aytdi: Bizga Abu Solih Abu Hurayradan xabar berdi, u: «Agar dunyodan bir kungina qolsa ham, Alloh u (kishi) hukmronlikni qoʻlga olguncha oʻsha kunni uzaytirib qoʻyadi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Аҳли байтимдан, исми менинг исмимга мос келадиган бир киши (ишни) қўлга олади», дедилар. Осим айтди: Бизга Абу Солиҳ Абу Ҳурайрадан хабар берди, у: «Агар дунёдан бир кунгина қолса ҳам, Аллоҳ у (киши) ҳукмронликни қўлга олгунча ўша кунни узайтириб қўяди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدًا الْعَمِّيَّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الصِّدِّيقِ النَّاجِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَشِينَا أَنْ يَكُونَ، بَعْدَ نَبِيِّنَا حَدَثٌ فَسَأَلْنَا نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي أُمَّتِي الْمَهْدِيَّ يَخْرُجُ يَعِيشُ خَمْسًا أَوْ سَبْعًا أَوْ تِسْعًا ‏"‏ ‏.‏ زَيْدٌ الشَّاكُّ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا وَمَا ذَاكَ قَالَ ‏"‏ سِنِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيَجِيءُ إِلَيْهِ رَجُلٌ فَيَقُولُ يَا مَهْدِيُّ أَعْطِنِي أَعْطِنِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيَحْثِي لَهُ فِي ثَوْبِهِ مَا اسْتَطَاعَ أَنْ يَحْمِلَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَأَبُو الصِّدِّيقِ النَّاجِيُّ اسْمُهُ بَكْرُ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ بَكْرُ بْنُ قَيْسٍ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Biz Paygʻambarimizdan keyin biror (yomon) hodisa boʻlishidan qoʻrqib, Allohning Paygʻambari ﷺdan soʻradik. Shunda u zot: ‹Albatta, ummatimda Mahdiy boʻladi, u chiqadi va besh, yoki yetti, yoxud toʻqqiz (yil) yashaydi›, dedilar», — shubha qilgan Zayd edi. «Biz: ‹Bu nima (yil)?› dedik. U zot: ‹Yillar›, dedilar. (Yana) u zot: ‹Unga bir kishi kelib: ‹Ey Mahdiy, menga ber, menga ber!› deydi. Shunda u (Mahdiy) o (kishi)ning kiyimiga koʻtara oladigan miqdorda (mol) toʻkib beradi›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir va u Abu Saiddan, Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan. Abu Siddiq an-Nojiyning ismi Bakr ibn Amr, unga Bakr ibn Qays ham deyiladi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Биз Пайғамбаримиздан кейин бирор (ёмон) ҳодиса бўлишидан қўрқиб, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺдан сўрадик. Шунда у зот: ‹Албатта, умматимда Маҳдий бўлади, у чиқади ва беш, ёки етти, ёхуд тўққиз (йил) яшайди›, дедилар», — шубҳа қилган Зайд эди. «Биз: ‹Бу нима (йил)?› дедик. У зот: ‹Йиллар›, дедилар. (Яна) у зот: ‹Унга бир киши келиб: ‹Эй Маҳдий, менга бер, менга бер!› дейди. Шунда у (Маҳдий) о (киши)нинг кийимига кўтара оладиган миқдорда (мол) тўкиб беради›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир ва у Абу Саиддан, Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган. Абу Сиддиқ ан-Ножийнинг исми Бакр ибн Амр, унга Бакр ибн Қайс ҳам дейилади.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَيُوشِكَنَّ أَنْ يَنْزِلَ فِيكُمُ ابْنُ مَرْيَمَ حَكَمًا مُقْسِطًا فَيَكْسِرَ الصَّلِيبَ وَيَقْتُلَ الْخِنْزِيرَ وَيَضَعَ الْجِزْيَةَ وَيَفِيضَ الْمَالُ حَتَّى لاَ يَقْبَلَهُ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, sizlarning oranglaringizga Ibn Maryam adolatli hukmdor boʻlib tushishi yaqindir. U salibni sindiradi, choʻchqani oʻldiradi, jizyani bekor qiladi va mol shu qadar koʻpayib ketadiki, uni hech kim qabul qilmaydigan boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизларнинг орангларингизга Ибн Марям адолатли ҳукмдор бўлиб тушиши яқиндир. У салибни синдиради, чўчқани ўлдиради, жизяни бекор қилади ва мол шу қадар кўпайиб кетадики, уни ҳеч ким қабул қилмайдиган бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُرَاقَةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ بَعْدَ نُوحٍ إِلاَّ قَدْ أَنْذَرَ الدَّجَّالَ قَوْمَهُ وَإِنِّي أُنْذِرُكُمُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَوَصَفَهُ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لَعَلَّهُ سَيُدْرِكُهُ بَعْضُ مَنْ رَآنِي أَوْ سَمِعَ كَلاَمِي ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَيْفَ قُلُوبُنَا يَوْمَئِذٍ قَالَ ‏"‏ مِثْلُهَا يَعْنِي الْيَوْمَ أَوْ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جُزَىٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ أَيْضًا عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ‏.‏ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ اسْمُهُ عَامِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْجَرَّاحِ ‏.‏

Abu Ubayda ibn al-Jarroh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Nuhdan keyin har bir Paygʻambar oʻz qavmini Dajjoldan ogohlantirgan, men ham sizlarni undan ogohlantiraman›, deganlarini eshitdim», dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ uni bizga taʼriflab berdilar va: «Boʻlishi mumkinki, meni koʻrgan yoki gapimni eshitgan baʼzilaringiz unga yetib boradi», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, oʻsha kuni qalblarimiz qanday boʻladi?» dedilar. U zot: «Bugungiday yoki undan ham yaxshiroq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Busr, Abdulloh ibn al-Horis ibn Juzayy, Abdulloh ibn Mugʻaffal va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis Abu Ubayda ibn al-Jarroh hadisidan hasan gʻaribdir, uni faqat Xolid al-Hazzo hadisidan bilamiz. Shuʼba ham uni Xolid al-Hazzodan rivoyat qilgan. Abu Ubayda ibn al-Jarrohning ismi Omir ibn Abdulloh ibn al-Jarrohdir.Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Нуҳдан кейин ҳар бир Пайғамбар ўз қавмини Дажжолдан огоҳлантирган, мен ҳам сизларни ундан огоҳлантираман›, деганларини эшитдим», деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни бизга таърифлаб бердилар ва: «Бўлиши мумкинки, мени кўрган ёки гапимни эшитган баъзиларингиз унга етиб боради», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, ўша куни қалбларимиз қандай бўлади?» дедилар. У зот: «Бугунгидай ёки ундан ҳам яхшироқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Буср, Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ибн Жузайй, Абдуллоҳ ибн Муғаффал ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ ҳадисидан ҳасан ғарибдир, уни фақат Холид ал-Ҳаззо ҳадисидан биламиз. Шуъба ҳам уни Холид ал-Ҳаззодан ривоят қилган. Абу Убайда ибн ал-Жарроҳнинг исми Омир ибн Абдуллоҳ ибн ал-Жарроҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ ذَكَرَ الدَّجَّالَ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لأُنْذِرُكُمُوهُ وَمَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ وَلَقَدْ أَنْذَرَهُ نُوحٌ قَوْمَهُ وَلَكِنِّي سَأَقُولُ لَكُمْ فِيهِ قَوْلاً لَمْ يَقُلْهُ نَبِيٌّ لِقَوْمِهِ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ أَعْوَرُ وَإِنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِأَعْوَرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيُّ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ بَعْضُ، أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَئِذٍ لِلنَّاسِ وَهُوَ يُحَذِّرُهُمْ فِتْنَتَهُ ‏"‏ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ لَنْ يَرَى أَحَدٌ مِنْكُمْ رَبَّهُ حَتَّى يَمُوتَ وَإِنَّهُ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ ك ف ر يَقْرَأُهُ مَنْ كَرِهَ عَمَلَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ odamlar orasida turib, Allohga loyiq boʻlgan hamdu sano aytdilar, soʻng Dajjolni zikr qilib: ‹Albatta, men sizlarni undan ogohlantiraman. Har bir Paygʻambar oʻz qavmini undan ogohlantirgan, Nuh ham qavmini ogohlantirgan. Lekin men sizlarga uning haqida hech bir Paygʻambar oʻz qavmiga aytmagan bir soʻzni aytaman: bilingki, u koʻr, Alloh esa koʻr emasdir›, dedilar», dedi. Zuhriy aytdi: Menga Umar ibn Sobit al-Ansoriy xabar berdiki, unga Nabiy ﷺning baʼzi sahobalari xabar berishicha, Nabiy ﷺ oʻsha kuni odamlarni uning fitnasidan ogohlantirib: «Bilingki, sizlardan hech biringiz oʻlmaguncha Robbingizni koʻrmaydi va albatta uning ikki koʻzi orasida ‹kofir› deb yozilgan boʻlib, uni amalini yomon koʻrgan har bir kishi oʻqiydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ одамлар орасида туриб, Аллоҳга лойиқ бўлган ҳамду сано айтдилар, сўнг Дажжолни зикр қилиб: ‹Албатта, мен сизларни ундан огоҳлантираман. Ҳар бир Пайғамбар ўз қавмини ундан огоҳлантирган, Нуҳ ҳам қавмини огоҳлантирган. Лекин мен сизларга унинг ҳақида ҳеч бир Пайғамбар ўз қавмига айтмаган бир сўзни айтаман: билингки, у кўр, Аллоҳ эса кўр эмасдир›, дедилар», деди. Зуҳрий айтди: Менга Умар ибн Собит ал-Ансорий хабар бердики, унга Набий ﷺнинг баъзи саҳобалари хабар беришича, Набий ﷺ ўша куни одамларни унинг фитнасидан огоҳлантириб: «Билингки, сизлардан ҳеч бирингиз ўлмагунча Роббингизни кўрмайди ва албатта унинг икки кўзи орасида ‹кофир› деб ёзилган бўлиб, уни амалини ёмон кўрган ҳар бир киши ўқийди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تُقَاتِلُكُمُ الْيَهُودُ فَتُسَلَّطُونَ عَلَيْهِمْ حَتَّى يَقُولَ الْحَجَرُ يَا مُسْلِمُ هَذَا يَهُودِيٌّ وَرَائِي فَاقْتُلْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Yahudiylar sizlar bilan jang qiladilar, sizlar ularning ustidan gʻolib qilinasizlar, hatto tosh: ‹Ey musulmon, mana bu yahudiy ortimda turibdi, uni oʻldir!› deydigan boʻladi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Яҳудийлар сизлар билан жанг қиладилар, сизлар уларнинг устидан ғолиб қилинасизлар, ҳатто тош: ‹Эй мусулмон, мана бу яҳудий ортимда турибди, уни ўлдир!› дейдиган бўлади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الدَّجَّالُ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ بِالْمَشْرِقِ يُقَالُ لَهَا خُرَاسَانُ يَتْبَعُهُ أَقْوَامٌ كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَوْذَبٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي التَّيَّاحِ ‏.‏

Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Bizga Rasululloh ﷺ soʻzlab berib: ‹Dajjol mashriqdagi Xuroson deb ataladigan bir yerdan chiqadi. Unga yuzlari xuddi qalin terili qalqonlarga oʻxshagan qavmlar ergashadi›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra va Oishadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan gʻaribdir. Uni Abdulloh ibn Shavzab va boshqa bir necha kishi Abu Tayyohdan rivoyat qilgan, biz uni faqat Abu Tayyoh hadisidan bilamiz.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Бизга Расулуллоҳ ﷺ сўзлаб бериб: ‹Дажжол машриқдаги Хуросон деб аталадиган бир ердан чиқади. Унга юзлари худди қалин терили қалқонларга ўхшаган қавмлар эргашади›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Уни Абдуллоҳ ибн Шавзаб ва бошқа бир неча киши Абу Тайёҳдан ривоят қилган, биз уни фақат Абу Тайёҳ ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ سُفْيَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ قُطَيْبٍ السَّكُونِيِّ، عَنْ أَبِي بَحْرِيَّةَ، صَاحِبِ مُعَاذٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمَلْحَمَةُ الْعُظْمَى وَفَتْحُ الْقُسْطَنْطِينِيَّةِ وَخُرُوجُ الدَّجَّالِ فِي سَبْعَةِ أَشْهُرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ الصَّعْبِ بْنِ جَثَّامَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Buyuk jang (Malhama), Qustantiniyaning fath etilishi va Dajjolning chiqishi yetti oy ichida (boʻladi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Saʼb ibn Jassoma, Abdulloh ibn Busr, Abdulloh ibn Masʼud va Abu Said al-Xudriydan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Буюк жанг (Малҳама), Қустантиниянинг фатҳ этилиши ва Дажжолнинг чиқиши етти ой ичида (бўлади)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Саъб ибн Жассома, Абдуллоҳ ибн Буср, Абдуллоҳ ибн Масъуд ва Абу Саид ал-Худрийдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ فَتْحُ الْقُسْطُنْطِينِيَّةِ مَعَ قِيَامِ السَّاعَةِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَالْقُسْطَنْطِينِيَّةُ هِيَ مَدِينَةُ الرُّومِ تُفْتَحُ عِنْدَ خُرُوجِ الدَّجَّالِ وَالْقُسْطَنْطِينِيَّةُ قَدْ فُتِحَتْ فِي زَمَانِ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Qustantiniyaning fath etilishi qiyomatning qoyim boʻlishi bilan (birga) boʻladi», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Qustantiniya — Rum shahri boʻlib, u Dajjolning chiqishi paytida fath etiladi. Qustantiniya esa Nabiy ﷺning baʼzi sahobalari zamonida fath etilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Қустантиниянинг фатҳ этилиши қиёматнинг қойим бўлиши билан (бирга) бўлади», деди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Қустантиния — Рум шаҳри бўлиб, у Дажжолнинг чиқиши пайтида фатҳ этилади. Қустантиния эса Набий ﷺнинг баъзи саҳобалари замонида фатҳ этилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، دَخَلَ حَدِيثُ أَحَدِهِمَا فِي حَدِيثِ الآخَرِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ جَابِرٍ الطَّائِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنِ النَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ الْكِلاَبِيِّ قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الدَّجَّالَ ذَاتَ غَدَاةٍ فَخَفَّضَ فِيهِ وَرَفَّعَ حَتَّى ظَنَنَّاهُ فِي طَائِفَةِ النَّخْلِ ‏.‏ قَالَ فَانْصَرَفْنَا مِنْ عِنْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعْنَا إِلَيْهِ فَعَرَفَ ذَلِكَ فِينَا فَقَالَ ‏"‏ مَا شَأْنُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَكَرْتَ الدَّجَّالَ الْغَدَاةَ فَخَفَّضْتَ فِيهِ وَرَفَّعْتَ حَتَّى ظَنَنَّاهُ فِي طَائِفَةِ النَّخْلِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ غَيْرُ الدَّجَّالِ أَخْوَفُ لِي عَلَيْكُمْ إِنْ يَخْرُجْ وَأَنَا فِيكُمْ فَأَنَا حَجِيجُهُ دُونَكُمْ وَإِنْ يَخْرُجْ وَلَسْتُ فِيكُمْ فَامْرُؤٌ حَجِيجُ نَفْسِهِ وَاللَّهُ خَلِيفَتِي عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ إِنَّهُ شَابٌّ قَطَطٌ عَيْنُهُ قَائِمَةٌ شَبِيهٌ بِعَبْدِ الْعُزَّى بْنِ قَطَنٍ فَمَنْ رَآهُ مِنْكُمْ فَلْيَقْرَأْ فَوَاتِحَ سُورَةِ أَصْحَابِ الْكَهْفِ قَالَ يَخْرُجُ مَا بَيْنَ الشَّامِ وَالْعِرَاقِ فَعَاثَ يَمِينًا وَشِمَالاً يَا عِبَادَ اللَّهِ اثْبُتُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا لُبْثُهُ فِي الأَرْضِ قَالَ ‏"‏ أَرْبَعِينَ يَوْمًا يَوْمٌ كَسَنَةٍ وَيَوْمٌ كَشَهْرٍ وَيَوْمٌ كَجُمُعَةٍ وَسَائِرُ أَيَّامِهُ كَأَيَّامِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ الْيَوْمَ الَّذِي كَالسَّنَةِ أَتَكْفِينَا فِيهِ صَلاَةُ يَوْمٍ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنِ اقْدُرُوا لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا سُرْعَتُهُ فِي الأَرْضِ قَالَ ‏"‏ كَالْغَيْثِ اسْتَدْبَرَتْهُ الرِّيحُ فَيَأْتِي الْقَوْمَ فَيَدْعُوهُمْ فَيُكَذِّبُونَهُ وَيَرُدُّونَ عَلَيْهِ قَوْلَهُ فَيَنْصَرِفُ عَنْهُمْ فَتَتْبَعُهُ أَمْوَالُهُمْ فَيُصْبِحُونَ لَيْسَ بِأَيْدِيهِمْ شَيْءٌ ثُمَّ يَأْتِي الْقَوْمَ فَيَدْعُوهُمْ فَيَسْتَجِيبُونَ لَهُ وَيُصَدِّقُونَهُ فَيَأْمُرُ السَّمَاءَ أَنْ تُمْطِرَ فَتُمْطِرَ وَيَأْمُرُ الأَرْضَ أَنْ تُنْبِتَ فَتُنْبِتَ فَتَرُوحُ عَلَيْهِمْ سَارِحَتُهُمْ كَأَطْوَلِ مَا كَانَتْ ذُرًى وَأَمَدِّهِ خَوَاصِرَ وَأَدَرِّهِ ضُرُوعًا قَالَ ثُمَّ يَأْتِي الْخَرِبَةَ فَيَقُولُ لَهَا أَخْرِجِي كُنُوزَكِ فَيَنْصَرِفُ مِنْهَا فَتَتْبَعُهُ كَيَعَاسِيبِ النَّحْلِ ثُمَّ يَدْعُو رَجُلاً شَابًّا مُمْتَلِئًا شَبَابًا فَيَضْرِبُهُ بِالسَّيْفِ فَيَقْطَعُهُ جِزْلَتَيْنِ ثُمَّ يَدْعُوهُ فَيُقْبِلُ يَتَهَلَّلُ وَجْهُهُ يَضْحَكُ فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ هَبَطَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِشَرْقِيِّ دِمَشْقَ عِنْدَ الْمَنَارَةِ الْبَيْضَاءِ بَيْنَ مَهْرُودَتَيْنِ وَاضِعًا يَدَيْهِ عَلَى أَجْنِحَةِ مَلَكَيْنِ إِذَا طَأْطَأَ رَأْسَهُ قَطَرَ وَإِذَا رَفَعَهُ تَحَدَّرَ مِنْهُ جُمَانٌ كَاللُّؤْلُؤِ قَالَ وَلاَ يَجِدُ رِيحَ نَفَسِهِ يَعْنِي أَحَدٌ إِلاَّ مَاتَ وَرِيحُ نَفَسِهِ مُنْتَهَى بَصَرِهِ قَالَ فَيَطْلُبُهُ حَتَّى يُدْرِكَهُ بِبَابِ لُدٍّ فَيَقْتُلَهُ قَالَ فَيَلْبَثُ كَذَلِكَ مَا شَاءَ اللَّهُ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ يُوحِي اللَّهُ إِلَيْهِ أَنْ حَرِّزْ عِبَادِي إِلَى الطُّورِ فَإِنِّي قَدْ أَنْزَلْتُ عِبَادًا لِي لاَ يَدَانِ لأَحَدٍ بِقِتَالِهِمْ ‏.‏ قَالَ وَيَبْعَثُ اللَّهُ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ وَهُمْ كَمَا قَالَ اللَّهُ‏:‏ ‏(‏ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ فَيَمُرُّ أَوَّلُهُمْ بِبُحَيْرَةِ الطَّبَرِيَّةِ فَيَشْرَبُ مَا فِيهَا ثُمَّ يَمُرُّ بِهَا آخِرُهُمْ فَيَقُولُ لَقَدْ كَانَ بِهَذِهِ مَرَّةً مَاءٌ ثُمَّ يَسِيرُونَ حَتَّى يَنْتَهُوا إِلَى جَبَلِ بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَيَقُولُونَ لَقَدْ قَتَلْنَا مَنْ فِي الأَرْضِ هَلُمَّ فَلْنَقْتُلْ مَنْ فِي السَّمَاءِ ‏.‏ فَيَرْمُونَ بِنُشَّابِهِمْ إِلَى السَّمَاءِ فَيَرُدُّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ نُشَّابَهُمْ مُحْمَرًّا دَمًا وَيُحَاصَرُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَأَصْحَابُهُ حَتَّى يَكُونَ رَأْسُ الثَّوْرِ يَوْمَئِذٍ خَيْرًا لأَحَدِهِمْ مِنْ مِائَةِ دِينَارٍ لأَحَدِكُمُ الْيَوْمَ ‏.‏ قَالَ فَيَرْغَبُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ إِلَى اللَّهِ وَأَصْحَابُهُ قَالَ فَيُرْسِلُ اللَّهُ إِلَيْهِمُ النَّغَفَ فِي رِقَابِهِمْ فَيُصْبِحُونَ فَرْسَى مَوْتَى كَمَوْتِ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ قَالَ وَيَهْبِطُ عِيسَى وَأَصْحَابُهُ فَلاَ يَجِدُ مَوْضِعَ شِبْرٍ إِلاَّ وَقَدْ مَلأَتْهُ زَهَمَتُهُمْ وَنَتَنُهُمْ وَدِمَاؤُهُمْ قَالَ فَيَرْغَبُ عِيسَى إِلَى اللَّهِ وَأَصْحَابُهُ قَالَ فَيُرْسِلُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ طَيْرًا كَأَعْنَاقِ الْبُخْتِ قَالَ فَتَحْمِلُهُمْ فَتَطْرَحُهُمْ بِالْمَهْبِلِ وَيَسْتَوْقِدُ الْمُسْلِمُونَ مِنْ قِسِيِّهِمْ وَنُشَّابِهِمْ وَجِعَابِهِمْ سَبْعَ سِنِينَ قَالَ وَيُرْسِلُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مَطَرًا لاَ يَكُنُّ مِنْهُ بَيْتُ وَبَرٍ وَلاَ مَدَرٍ قَالَ فَيَغْسِلُ الأَرْضَ فَيَتْرُكُهَا كَالزَّلَفَةِ قَالَ ثُمَّ يُقَالُ لِلأَرْضِ أَخْرِجِي ثَمَرَتَكِ وَرُدِّي بَرَكَتَكِ ‏.‏ فَيَوْمَئِذٍ تَأْكُلُ الْعِصَابَةُ مِنَ الرُّمَّانَةِ وَيَسْتَظِلُّونَ بِقِحْفِهَا وَيُبَارَكُ فِي الرِّسْلِ حَتَّى إِنَّ الْفِئَامَ مِنَ النَّاسِ لَيَكْتَفُونَ بِاللَّقْحَةِ مِنَ الإِبِلِ وَإِنَّ الْقَبِيلَةَ لَيَكْتَفُونَ بِاللَّقْحَةِ مِنَ الْبَقَرِ وَإِنَّ الْفَخِذَ لَيَكْتَفُونَ بِاللَّقْحَةِ مِنَ الْغَنَمِ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ بَعَثَ اللَّهُ رِيحًا فَقَبَضَتْ رُوحَ كُلِّ مُؤْمِنٍ وَيَبْقَى سَائِرُ النَّاسِ يَتَهَارَجُونَ كَمَا تَتَهَارَجُ الْحُمُرُ فَعَلَيْهِمْ تَقُومُ السَّاعَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ ‏.‏

Navvos ibn Samʼon al-Kilobiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ bir kuni ertalab Dajjolni zikr qildilar va uning haqida (gohida) pasaytirib, (gohida) koʻtarib (gapirdilar), hatto biz uni xurmozor ichidadir, deb oʻyladik. Soʻng biz Rasululloh ﷺning oldilaridan qaytdik, keyin yana u zotning huzurlariga qaytib keldik. U zot bizdagi (xavotirni) sezib: ‹Sizlarga nima boʻldi?› dedilar. Biz: ‹Ey Allohning Rasuli, ertalab Dajjolni zikr qildingiz va uning haqida pasaytirib, koʻtarib (gapirdingiz), hatto biz uni xurmozor ichidadir, deb oʻyladik›, dedik. U zot: ‹Sizlar uchun men Dajjoldan boshqasidan koʻproq qoʻrqaman. Agar u men sizlarning oranglaringda boʻlganimda chiqsa, men uning xusumatchisi (himoyangizda) boʻlaman, agar men sizlarning oranglaringda boʻlmaganimda chiqsa, har bir kishi oʻzini oʻzi himoya qiladi, Alloh esa har bir musulmonning oʻrnimga (yordamchisi) boʻladi. Albatta, u jingalak sochli, koʻzi qabarib turgan, Abdul Uzzo ibn Qatanga oʻxshagan yigitdir. Sizlardan kim uni koʻrsa, Kahf surasining boshlaridan oʻqisin. U Shom bilan Iroq oraligʻidan chiqadi va oʻng-u soʻlga buzgʻunchilik qiladi. Ey Allohning bandalari, sabot qilinglar!› dedilar. Biz: ‹Ey Allohning Rasuli, uning yer yuzida turishi qancha (boʻladi)?› dedik. U zot: ‹Qirq kun: bir kuni bir yilday, bir kuni bir oyday, bir kuni bir haftaday, qolgan kunlari esa sizlarning kunlaringizday›, dedilar. Biz: ‹Ey Allohning Rasuli, bir yilday boʻlgan oʻsha kunda bizga bir kunlik namoz kifoya qiladimi?› dedik. U zot: ‹Yoʻq, balki uni (vaqtga) chamalab oʻlchanglar›, dedilar. Biz: ‹Ey Allohning Rasuli, uning yer yuzidagi tezligi qanaqa?› dedik. U zot: ‹Shamol ortidan haydab kelayotgan yomgʻir buluti kabi. U bir qavmga kelib, ularni (oʻziga) chorlaydi, ular uni yolgʻonchi qilib, gapini rad qiladilar. Shunda u ulardan yuz oʻgirib ketadi va ularning mollari unga ergashadi, ular qoʻllarida hech narsa qolmagan holda tonggi otadilar. Soʻng u boshqa bir qavmga kelib, ularni chorlaydi, ular unga ijobat qilib, uni tasdiqlaydilar. Shunda u osmonga buyuradi, u yomgʻir yogʻdiradi, yerga buyuradi, u oʻsimlik unduradi. Ularning oqshom (qaytayotgan) chorvalari eng baland oʻrkachli, eng toʻq qornli va eng sutli holida qaytadi. Soʻng u bir vayronaga kelib, unga: ‹Xazinalaringni chiqar!› deydi. Soʻng undan ketadi, xazinalari unga asalari kallalaridek ergashadi. Keyin u toʻliq yoshlikka toʻlgan bir yigitni chaqirib, uni qilich bilan urib, ikki boʻlakka boʻlib tashlaydi. Soʻng uni chaqiradi, u yuzi yashnab, kulib oldinga keladi. Shu holatda turganida, birdan Iyso ibn Maryam (alayhissalom) Damashqning sharqida, oq minora oldiga, ikki zaʼfaron rang kiyim ichida, ikki qoʻlini ikki farishtaning qanotlariga qoʻygan holda tushadi. Boshini egsa (sochlaridan suv) tomadi, koʻtarsa undan marvariddek tiniq tomchilar oqib tushadi. Uning nafasi hidi yetgan har bir kofir albatta oʻladi, uning nafasi hidi esa koʻzi yetadigan masofagacha (yetadi). Soʻng u (Dajjolni) izlab, Ludd darvozasi oldida unga yetib boradi va uni oʻldiradi. Soʻng u Alloh xohlaganicha shu (holatda) turadi. Keyin Alloh unga: ‹Bandalarimni Tur (togʻiga) olib chiqib himoya qil, chunki Men shunday bandalarimni tushirdimki, ular bilan jang qilishga hech kimning kuchi yetmaydi›, deb vahiy qiladi. Soʻng Alloh Yaʼjuj va Maʼjujni yuboradi, ular Alloh aytganidek boʻladi: {har bir balandlikdan oqib (yugurib) chiqadilar}. Ularning birinchilari Tabariya koʻli yonidan oʻtib, undagi (suvni) ichib (bitiradi), soʻng ularning oxirgisi undan oʻtib: ‹Bunda bir paytlar suv bor edi›, deydi. Soʻng ular Baytul-Maqdis togʻiga yetib borgunlaricha yuradilar va: ‹Biz yerdagilarni oʻldirdik, kelinglar, endi osmondagilarni oʻldiraylik›, deydilar. Shunda ular oʻq-yoylarini osmonga otadilar, Alloh esa ularning oʻqlarini qonga belangan holda qaytaradi. Iyso ibn Maryam va uning hamrohlari qamalda qoladilar, hatto oʻsha kuni biringizga buqaning boshi bugun yuz dinordan ham yaxshiroq boʻladi. Shunda Iyso ibn Maryam va hamrohlari Allohga (ibodatda) yuzlanadilar. Alloh ularning (Yaʼjuj-Maʼjujning) boʻyinlariga qurt yuboradi, ular bir jon oʻlganidek baravar oʻlib, yiqilib tongni qarshilaydilar. Soʻng Iyso va hamrohlari (togʻdan) tushadilar, lekin bir qarich joy ham yoʻqki, uni ularning hidi, sassiqligi va qonlari toʻldirmagan boʻlsa. Shunda Iyso va hamrohlari Allohga yuzlanadilar. Alloh ularga buxti tuyalarning boʻyinlaridek (yirik) qushlarni yuboradi, ular ularni koʻtarib, (chuqur) joyga tashlaydilar. Musulmonlar ularning yoylari, oʻqlari va sadoqlaridan yetti yil oʻt yoqadilar. Soʻng Alloh ularga shunday yomgʻir yuboradiki, undan na junli (chodir) uy, na loy (gʻisht) uy panoh bera olmaydi. U yerni yuvib, uni silliq oyna kabi qoldiradi. Soʻng yerga: ‹Mevangni chiqar va barakangni qaytar!› deyiladi. Oʻsha kuni bir guruh odam bitta anorni yeb (toʻyadi) va uning poʻstida soya topadilar. Sutga shunday baraka beriladiki, bir guruh odamga bitta sogʻin tuya kifoya qiladi, bir qabilaga bitta sogʻin sigir kifoya qiladi, bir oilaga bitta sogʻin qoʻy kifoya qiladi. Ular shu (holatda) ekan, birdan Alloh bir shamol yuboradi va u har bir moʻminning jonini oladi. Qolgan odamlar esa eshaklar qoʻshilganday bir-birlari bilan oshkora (zino qilib) qoladilar. Ana shularning ustiga qiyomat qoim boʻladi›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, biz uni faqat Abdurrahmon ibn Yazid ibn Jobir hadisidan bilamiz.Наввос ибн Самъон ал-Килобий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ бир куни эрталаб Дажжолни зикр қилдилар ва унинг ҳақида (гоҳида) пасайтириб, (гоҳида) кўтариб (гапирдилар), ҳатто биз уни хурмозор ичидадир, деб ўйладик. Сўнг биз Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларидан қайтдик, кейин яна у зотнинг ҳузурларига қайтиб келдик. У зот биздаги (хавотирни) сезиб: ‹Сизларга нима бўлди?› дедилар. Биз: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, эрталаб Дажжолни зикр қилдингиз ва унинг ҳақида пасайтириб, кўтариб (гапирдингиз), ҳатто биз уни хурмозор ичидадир, деб ўйладик›, дедик. У зот: ‹Сизлар учун мен Дажжолдан бошқасидан кўпроқ қўрқаман. Агар у мен сизларнинг орангларингда бўлганимда чиқса, мен унинг хусуматчиси (ҳимоянгизда) бўламан, агар мен сизларнинг орангларингда бўлмаганимда чиқса, ҳар бир киши ўзини ўзи ҳимоя қилади, Аллоҳ эса ҳар бир мусулмоннинг ўрнимга (ёрдамчиси) бўлади. Албатта, у жингалак сочли, кўзи қабариб турган, Абдул Уззо ибн Қатанга ўхшаган йигитдир. Сизлардан ким уни кўрса, Каҳф сурасининг бошларидан ўқисин. У Шом билан Ироқ оралиғидан чиқади ва ўнг-у сўлга бузғунчилик қилади. Эй Аллоҳнинг бандалари, сабот қилинглар!› дедилар. Биз: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, унинг ер юзида туриши қанча (бўлади)?› дедик. У зот: ‹Қирқ кун: бир куни бир йилдай, бир куни бир ойдай, бир куни бир ҳафтадай, қолган кунлари эса сизларнинг кунларингиздай›, дедилар. Биз: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, бир йилдай бўлган ўша кунда бизга бир кунлик намоз кифоя қиладими?› дедик. У зот: ‹Йўқ, балки уни (вақтга) чамалаб ўлчанглар›, дедилар. Биз: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, унинг ер юзидаги тезлиги қанақа?› дедик. У зот: ‹Шамол ортидан ҳайдаб келаётган ёмғир булути каби. У бир қавмга келиб, уларни (ўзига) чорлайди, улар уни ёлғончи қилиб, гапини рад қиладилар. Шунда у улардан юз ўгириб кетади ва уларнинг моллари унга эргашади, улар қўлларида ҳеч нарса қолмаган ҳолда тонгги отадилар. Сўнг у бошқа бир қавмга келиб, уларни чорлайди, улар унга ижобат қилиб, уни тасдиқлайдилар. Шунда у осмонга буюради, у ёмғир ёғдиради, ерга буюради, у ўсимлик ундуради. Уларнинг оқшом (қайтаётган) чорвалари энг баланд ўркачли, энг тўқ қорнли ва энг сутли ҳолида қайтади. Сўнг у бир вайронага келиб, унга: ‹Хазиналарингни чиқар!› дейди. Сўнг ундан кетади, хазиналари унга асалари каллаларидек эргашади. Кейин у тўлиқ ёшликка тўлган бир йигитни чақириб, уни қилич билан уриб, икки бўлакка бўлиб ташлайди. Сўнг уни чақиради, у юзи яшнаб, кулиб олдинга келади. Шу ҳолатда турганида, бирдан Ийсо ибн Марям (алайҳиссалом) Дамашқнинг шарқида, оқ минора олдига, икки заъфарон ранг кийим ичида, икки қўлини икки фариштанинг қанотларига қўйган ҳолда тушади. Бошини эгса (сочларидан сув) томади, кўтарса ундан марвариддек тиниқ томчилар оқиб тушади. Унинг нафаси ҳиди етган ҳар бир кофир албатта ўлади, унинг нафаси ҳиди эса кўзи етадиган масофагача (етади). Сўнг у (Дажжолни) излаб, Лудд дарвозаси олдида унга етиб боради ва уни ўлдиради. Сўнг у Аллоҳ хоҳлаганича шу (ҳолатда) туради. Кейин Аллоҳ унга: ‹Бандаларимни Тур (тоғига) олиб чиқиб ҳимоя қил, чунки Мен шундай бандаларимни туширдимки, улар билан жанг қилишга ҳеч кимнинг кучи етмайди›, деб ваҳий қилади. Сўнг Аллоҳ Яъжуж ва Маъжужни юборади, улар Аллоҳ айтганидек бўлади: {ҳар бир баландликдан оқиб (югуриб) чиқадилар}. Уларнинг биринчилари Табария кўли ёнидан ўтиб, ундаги (сувни) ичиб (битиради), сўнг уларнинг охиргиси ундан ўтиб: ‹Бунда бир пайтлар сув бор эди›, дейди. Сўнг улар Байтул-Мақдис тоғига етиб боргунларича юрадилар ва: ‹Биз ердагиларни ўлдирдик, келинглар, энди осмондагиларни ўлдирайлик›, дейдилар. Шунда улар ўқ-ёйларини осмонга отадилар, Аллоҳ эса уларнинг ўқларини қонга беланган ҳолда қайтаради. Ийсо ибн Марям ва унинг ҳамроҳлари қамалда қоладилар, ҳатто ўша куни бирингизга буқанинг боши бугун юз динордан ҳам яхшироқ бўлади. Шунда Ийсо ибн Марям ва ҳамроҳлари Аллоҳга (ибодатда) юзланадилар. Аллоҳ уларнинг (Яъжуж-Маъжужнинг) бўйинларига қурт юборади, улар бир жон ўлганидек баравар ўлиб, йиқилиб тонгни қаршилайдилар. Сўнг Ийсо ва ҳамроҳлари (тоғдан) тушадилар, лекин бир қарич жой ҳам йўқки, уни уларнинг ҳиди, сассиқлиги ва қонлари тўлдирмаган бўлса. Шунда Ийсо ва ҳамроҳлари Аллоҳга юзланадилар. Аллоҳ уларга бухти туяларнинг бўйинларидек (йирик) қушларни юборади, улар уларни кўтариб, (чуқур) жойга ташлайдилар. Мусулмонлар уларнинг ёйлари, ўқлари ва садоқларидан етти йил ўт ёқадилар. Сўнг Аллоҳ уларга шундай ёмғир юборадики, ундан на жунли (чодир) уй, на лой (ғишт) уй паноҳ бера олмайди. У ерни ювиб, уни силлиқ ойна каби қолдиради. Сўнг ерга: ‹Мевангни чиқар ва баракангни қайтар!› дейилади. Ўша куни бир гуруҳ одам битта анорни еб (тўяди) ва унинг пўстида соя топадилар. Сутга шундай барака бериладики, бир гуруҳ одамга битта соғин туя кифоя қилади, бир қабилага битта соғин сигир кифоя қилади, бир оилага битта соғин қўй кифоя қилади. Улар шу (ҳолатда) экан, бирдан Аллоҳ бир шамол юборади ва у ҳар бир мўминнинг жонини олади. Қолган одамлар эса эшаклар қўшилгандай бир-бирлари билан ошкора (зино қилиб) қоладилар. Ана шуларнинг устига қиёмат қоим бўлади›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат Абдурраҳмон ибн Язид ибн Жобир ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الدَّجَّالِ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ أَلاَ وَإِنَّهُ أَعْوَرُ عَيْنُهُ الْيُمْنَى كَأَنَّهَا عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَحُذَيْفَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَسْمَاءَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي بَكْرَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْفَلَتَانِ بْنِ عَاصِمٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zotdan Dajjol haqida soʻralganda, u zot: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, Robbingiz koʻr emasdir. Ogoh boʻlinglar! Albatta, u (Dajjol) koʻrdir, uning oʻng koʻzi xuddi qabarib chiqqan uzum donasiday», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Saʼd, Huzayfa, Abu Hurayra, Asmo, Jobir ibn Abdulloh, Abu Bakra, Oisha, Anas, Ibn Abbos va al-Falaton ibn Osimdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ubaydulloh ibn Umar hadisidan sahih gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зотдан Дажжол ҳақида сўралганда, у зот: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, Роббингиз кўр эмасдир. Огоҳ бўлинглар! Албатта, у (Дажжол) кўрдир, унинг ўнг кўзи худди қабариб чиққан узум донасидай», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Саъд, Ҳузайфа, Абу Ҳурайра, Асмо, Жобир ибн Абдуллоҳ, Абу Бакра, Оиша, Анас, Ибн Аббос ва ал-Фалатон ибн Осимдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Убайдуллоҳ ибн Умар ҳадисидан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَأْتِي الدَّجَّالُ الْمَدِينَةَ فَيَجِدُ الْمَلاَئِكَةَ يَحْرُسُونَهَا فَلاَ يَدْخُلُهَا الطَّاعُونُ وَلاَ الدَّجَّالُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَفَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَسَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَمِحْجَنٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dajjol Madinaga keladi-yu, farishtalarning uni qoʻriqlab turganini koʻradi. Inshaalloh, unga na vabo va na Dajjol kira oladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дажжол Мадинага келади-ю, фаришталарнинг уни қўриқлаб турганини кўради. Иншааллоҳ, унга на вабо ва на Дажжол кира олади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الإِيمَانُ يَمَانٍ وَالْكُفْرُ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ وَالسَّكِينَةُ لأَهْلِ الْغَنَمِ وَالْفَخْرُ وَالرِّيَاءُ فِي الْفَدَّادِينَ أَهْلِ الْخَيْلِ وَأَهْلِ الْوَبَرِ يَأْتِي الْمَسِيحُ إِذَا جَاءَ دُبُرَ أُحُدٍ صَرَفَتِ الْمَلاَئِكَةُ وَجْهَهُ قِبَلَ الشَّامِ وَهُنَالِكَ يَهْلِكُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Iymon yamanlikdir, kufr esa mashriq tomonidandir. Vazminlik qoʻy egalarida, faxr-u riyo esa ot va tuya egalari boʻlmish baqirib-chaqiruvchi (kibrli) kishilardadir. Masih (yaʼni Dajjol) kelganida, Uhudning orqasiga yetib borgach, farishtalar uning yuzini Shom tomonga buradilar, oʻsha yerda u halok boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Иймон яманликдир, куфр эса машриқ томонидандир. Вазминлик қўй эгаларида, фахр-у риё эса от ва туя эгалари бўлмиш бақириб-чақирувчи (кибрли) кишилардадир. Масиҳ (яъни Дажжол) келганида, Уҳуднинг орқасига етиб боргач, фаришталар унинг юзини Шом томонга бурадилар, ўша ерда у ҳалок бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ الأَنْصَارِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ الأَنْصَارِيِّ، مِنْ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَمِّي، مُجَمِّعَ بْنَ جَارِيَةَ الأَنْصَارِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَقْتُلُ ابْنُ مَرْيَمَ الدَّجَّالَ بِبَابِ لُدٍّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَنَافِعِ بْنِ عُتْبَةَ وَأَبِي بَرْزَةَ وَحُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَكَيْسَانَ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِي وَجَابِرٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَسَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ وَالنَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ وَعَمْرِو بْنِ عَوْفٍ وَحُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Mujammiʼ ibn Joriya al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Ibn Maryam Dajjolni Lud darvozasi oldida oʻldiradi», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Мужаммиъ ибн Жория ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ибн Марям Дажжолни Луд дарвозаси олдида ўлдиради», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ أَنْذَرَ أُمَّتَهُ الأَعْوَرَ الْكَذَّابَ أَلاَ إِنَّهُ أَعْوَرُ وَإِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ ك ف ر ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hech bir paygʻambar yoʻqki, oʻz ummatini koʻzi koʻr yolgʻonchidan ogohlantirmagan boʻlsin. Ogoh boʻlinglar, u bir koʻzi koʻrdir, Robbingiz esa koʻr emasdir. Uning ikki koʻzi orasiga ‹kofir› deb yozib qoʻyilgandir», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир пайғамбар йўқки, ўз умматини кўзи кўр ёлғончидан огоҳлантирмаган бўлсин. Огоҳ бўлинглар, у бир кўзи кўрдир, Роббингиз эса кўр эмасдир. Унинг икки кўзи орасига ‹кофир› деб ёзиб қўйилгандир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ صَحِبَنِي ابْنُ صَائِدٍ إِمَّا حُجَّاجًا وَإِمَّا مُعْتَمِرِينَ فَانْطَلَقَ النَّاسُ وَتُرِكْتُ أَنَا وَهُوَ فَلَمَّا خَلَصْتُ بِهِ اقْشَعْرَرْتُ مِنْهُ وَاسْتَوْحَشْتُ مِنْهُ مِمَّا يَقُولُ النَّاسُ فِيهِ فَلَمَّا نَزَلْتُ قُلْتُ لَهُ ضَعْ مَتَاعَكَ حَيْثُ تِلْكَ الشَّجَرَةِ ‏.‏ قَالَ فَأَبْصَرَ غَنَمًا فَأَخَذَ الْقَدَحَ فَانْطَلَقَ فَاسْتَحْلَبَ ثُمَّ أَتَانِي بِلَبَنٍ فَقَالَ لِي يَا أَبَا سَعِيدٍ اشْرَبْ ‏.‏ فَكَرِهْتُ أَنْ أَشْرَبَ مِنْ يَدِهِ شَيْئًا لِمَا يَقُولُ النَّاسُ فِيهِ فَقُلْتُ لَهُ هَذَا الْيَوْمُ يَوْمٌ صَائِفٌ وَإِنِّي أَكْرَهُ فِيهِ اللَّبَنَ ‏.‏ قَالَ لِي يَا أَبَا سَعِيدٍ هَمَمْتُ أَنْ آخُذَ حَبْلاً فَأُوثِقَهُ إِلَى شَجَرَةٍ ثُمَّ أَخْتَنِقُ لِمَا يَقُولُ النَّاسُ لِي وَفِيَّ أَرَأَيْتَ مَنْ خَفِيَ عَلَيْهِ حَدِيثِي فَلَنْ يَخْفَى عَلَيْكُمْ أَلَسْتُمْ أَعْلَمَ النَّاسِ بِحَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ أَلَمْ يَقُلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّهُ كَافِرٌ وَأَنَا مُسْلِمٌ أَلَمْ يَقُلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّهُ عَقِيمٌ لاَ يُولَدُ لَهُ وَقَدْ خَلَّفْتُ وَلَدِي بِالْمَدِينَةِ أَلَمْ يَقُلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يَدْخُلُ أَوْ لاَ تَحِلُّ لَهُ مَكَّةُ وَالْمَدِينَةُ أَلَسْتُ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ وَهُوَ ذَا أَنْطَلِقُ مَعَكَ إِلَى مَكَّةَ ‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا زَالَ يَجِيءُ بِهَذَا حَتَّى قُلْتُ فَلَعَلَّهُ مَكْذُوبٌ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَبَا سَعِيدٍ وَاللَّهِ لأُخْبِرَنَّكَ خَبَرًا حَقًّا وَاللَّهِ إِنِّي لأَعْرِفُهُ وَأَعْرِفُ وَالِدَهُ وَأَعْرِفُ أَيْنَ هُوَ السَّاعَةَ مِنَ الأَرْضِ ‏.‏ فَقُلْتُ تَبًّا لَكَ سَائِرَ الْيَوْمِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏صَحِيحٌ.

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibn Soid menga hajda yoki umrada hamroh boʻlgan edi. Odamlar ketib, men bilan u qoldik. Men u bilan yolgʻiz qolganimda, odamlarning u haqida aytgan gaplari sababli undan vahimaga tushib, etim junjikdi. Manzilga tushganimda unga: «Yukingni anavi daraxt yoniga qoʻy», dedim. U bir poda qoʻyni koʻrib, idishni olib bordi-da, sut sogʻib, menga sut keltirib: «Ey Abu Said, ich!» dedi. Lekin odamlarning u haqida aytayotgan gaplari sababli men uning qoʻlidan biror narsa ichishni yoqtirmadim, shuning uchun: «Bugun issiq kun, men bugun sut ichishni yoqtirmayman», dedim. U menga: «Ey Abu Said, odamlarning men haqimda va menga aytayotgan gaplari sababli arqon olib, uni daraxtga bogʻlab, soʻng oʻzimni osishni oʻylab qoldim. Mening hadisimdan (ahvolimdan) bexabar boʻlganlar boʻlsa boʻlar, lekin sizlardan yashirin emasdir. Sizlar Rasululloh ﷺning hadislarini eng yaxshi biluvchi odamlarsiz-ku! Ey ansorlar jamoasi, Rasululloh ﷺ ‹u kofir› demaganmidilar? Holbuki men musulmonman. Rasululloh ﷺ ‹u tugʻmasdir, farzandi boʻlmaydi› demaganmidilar? Holbuki men farzandimni Madinada qoldirib keldim. Rasululloh ﷺ ‹unga Makka va Madina kira olmaydi (yoki halol emas)› demaganmidilar? Men Madina ahlidan emasmanmi? Mana men siz bilan Makkaga ketyapman», dedi. Vallohi, u shu gaplarni aytaverdi, hattoki men: «Ehtimol u haqida yolgʻon toʻqilgandir», dedim. Soʻng u: «Ey Abu Said, vallohi men senga rost xabar beraman. Vallohi, men uni (Dajjolni) taniyman, otasini ham taniyman, hozir u yer yuzining qayerida ekanini ham bilaman», dedi. Shunda men unga: «Butun kun davomida senga halokat boʻlsin», dedim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ибн Соид менга ҳажда ёки умрада ҳамроҳ бўлган эди. Одамлар кетиб, мен билан у қолдик. Мен у билан ёлғиз қолганимда, одамларнинг у ҳақида айтган гаплари сабабли ундан ваҳимага тушиб, этим жунжикди. Манзилга тушганимда унга: «Юкингни анави дарахт ёнига қўй», дедим. У бир пода қўйни кўриб, идишни олиб борди-да, сут соғиб, менга сут келтириб: «Эй Абу Саид, ич!» деди. Лекин одамларнинг у ҳақида айтаётган гаплари сабабли мен унинг қўлидан бирор нарса ичишни ёқтирмадим, шунинг учун: «Бугун иссиқ кун, мен бугун сут ичишни ёқтирмайман», дедим. У менга: «Эй Абу Саид, одамларнинг мен ҳақимда ва менга айтаётган гаплари сабабли арқон олиб, уни дарахтга боғлаб, сўнг ўзимни осишни ўйлаб қолдим. Менинг ҳадисимдан (аҳволимдан) бехабар бўлганлар бўлса бўлар, лекин сизлардан яширин эмасдир. Сизлар Расулуллоҳ ﷺнинг ҳадисларини энг яхши билувчи одамларсиз-ку! Эй ансорлар жамоаси, Расулуллоҳ ﷺ ‹у кофир› демаганмидилар? Ҳолбуки мен мусулмонман. Расулуллоҳ ﷺ ‹у туғмасдир, фарзанди бўлмайди› демаганмидилар? Ҳолбуки мен фарзандимни Мадинада қолдириб келдим. Расулуллоҳ ﷺ ‹унга Макка ва Мадина кира олмайди (ёки ҳалол эмас)› демаганмидилар? Мен Мадина аҳлидан эмасманми? Мана мен сиз билан Маккага кетяпман», деди. Валлоҳи, у шу гапларни айтаверди, ҳаттоки мен: «Эҳтимол у ҳақида ёлғон тўқилгандир», дедим. Сўнг у: «Эй Абу Саид, валлоҳи мен сенга рост хабар бераман. Валлоҳи, мен уни (Дажжолни) танийман, отасини ҳам танийман, ҳозир у ер юзининг қаерида эканини ҳам биламан», деди. Шунда мен унга: «Бутун кун давомида сенга ҳалокат бўлсин», дедим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ لَقِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ابْنَ صَائِدٍ فِي بَعْضِ طُرُقِ الْمَدِينَةِ فَاحْتَبَسَهُ وَهُوَ غُلاَمٌ يَهُودِيٌّ وَلَهُ ذُؤَابَةٌ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَتَشْهَدُ أَنْتَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَرَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَرَى عَرْشًا فَوْقَ الْمَاءِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَرَى عَرْشَ إِبْلِيسَ فَوْقَ الْبَحْرِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا تَرَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَرَى صَادِقًا وَكَاذِبَيْنِ أَوْ صَادِقَيْنِ وَكَاذِبًا ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لُبِّسَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَدَعَاهُ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي ذَرٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَحَفْصَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina koʻchalaridan birida Ibn Soidni uchratib qoldilar va uni toxtatdilar — u kokilli yahudiy bola edi — yonlarida Abu Bakr va Umar ham bor edi. Rasululloh ﷺ unga: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Men Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, paygʻambarlariga va oxirat kuniga iymon keltirdim», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ unga: «Nimani koʻryapsan?» dedilar. U: «Suv ustida bir arshni koʻryapman», dedi. Nabiy ﷺ: «U dengiz ustidagi Ibis arshini koʻryapti», dedilar. Soʻng: «Yana nimani koʻryapsan?» dedilar. U: «Bir rostgoʻy va ikki yolgʻonchini, yoki ikki rostgoʻy va bir yolgʻonchini koʻryapman», dedi. Nabiy ﷺ: «Unga ish chalkashtirib qoʻyildi (chalgʻitildi)», dedilar va uni qoʻyib yubordilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина кўчаларидан бирида Ибн Соидни учратиб қолдилар ва уни тохтатдилар — у кокилли яҳудий бола эди — ёнларида Абу Бакр ва Умар ҳам бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» деди. Шунда Набий ﷺ: «Мен Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва охират кунига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Набий ﷺ унга: «Нимани кўряпсан?» дедилар. У: «Сув устида бир аршни кўряпман», деди. Набий ﷺ: «У денгиз устидаги Ибис аршини кўряпти», дедилар. Сўнг: «Яна нимани кўряпсан?» дедилар. У: «Бир ростгўй ва икки ёлғончини, ёки икки ростгўй ва бир ёлғончини кўряпман», деди. Набий ﷺ: «Унга иш чалкаштириб қўйилди (чалғитилди)», дедилар ва уни қўйиб юбордилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَمْكُثُ أَبُو الدَّجَّالِ وَأُمُّهُ ثَلاَثِينَ عَامًا لاَ يُولَدُ لَهُمَا وَلَدٌ ثُمَّ يُولَدُ لَهُمَا غُلاَمٌ أَعْوَرُ أَضَرُّ شَيْءٍ وَأَقَلُّهُ مَنْفَعَةً تَنَامُ عَيْنَاهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ نَعَتَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَوَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ أَبُوهُ طِوَالٌ ضَرْبُ اللَّحْمِ كَأَنَّ أَنْفَهُ مِنْقَارٌ وَأُمُّهُ امْرَأَةٌ فَرْضَاخِيَّةٌ طَوِيلَةُ الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرَةَ فَسَمِعْنَا بِمَوْلُودٍ فِي الْيَهُودِ بِالْمَدِينَةِ فَذَهَبْتُ أَنَا وَالزُّبَيْرُ بْنُ الْعَوَّامِ حَتَّى دَخَلْنَا عَلَى أَبَوَيْهِ فَإِذَا نَعْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهِمَا فَقُلْنَا هَلْ لَكُمَا وَلَدٌ فَقَالاَ مَكَثْنَا ثَلاَثِينَ عَامًا لاَ يُولَدُ لَنَا وَلَدٌ ثُمَّ وُلِدَ لَنَا غُلاَمٌ أَعْوَرُ أَضَرُّ شَيْءٍ وَأَقَلُّهُ مَنْفَعَةً تَنَامُ عَيْنَاهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ ‏.‏ قَالَ فَخَرَجْنَا مِنْ عِنْدِهِمَا فَإِذَا هُوَ مُنْجَدِلٌ فِي الشَّمْسِ فِي قَطِيفَةٍ لَهُ وَلَهُ هَمْهَمَةٌ فَكَشَفَ عَنْ رَأْسِهِ فَقَالَ مَا قُلْتُمَا قُلْنَا وَهَلْ سَمِعْتَ مَا قُلْنَا قَالَ نَعَمْ تَنَامُ عَيْنَاىَ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dajjolning otasi va onasi oʻttiz yil farzand koʻrmay turadilar, soʻng ularga bir koʻzi koʻr oʻgʻil bola tugʻiladi — u zararliroq va manfaati ozroq narsadir. Uning koʻzlari uxlaydi, lekin qalbi uxlamaydi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bizga uning ota-onasini taʼriflab: «Otasi novcha, jussasi nozik (oriqroq), goʻyo burni tumshuqday boʻlgan kishidir; onasi esa baquvvat, qoʻllari (koʻkraklari) uzun ayoldir», dedilar. Abu Bakra aytdi: Biz Madinada yahudiylar orasida bir bola tugʻilgani haqida eshitdik. Shunda men va Zubayr ibn Avvom bordik, hattoki uning ota-onasi huzuriga kirdik. Qarasak, Rasululloh ﷺ taʼriflagan sifatlar ularda bor edi. Biz: «Sizlarning farzandingiz bormi?» dedik. Ular: «Biz oʻttiz yil farzand koʻrmadik, soʻng bizga bir koʻzi koʻr oʻgʻil tugʻildi — u zararliroq va manfaati ozroq narsadir, koʻzlari uxlaydi, lekin qalbi uxlamaydi», dedilar. (Abu Bakra) aytdi: Biz ularning huzuridan chiqdik, qarasak, u quyoshda choponiga oʻralib yotgan, biror narsani gʻoʻldirab turardi. U boshini ochib: «Nima dedingiz?» dedi. Biz: «Nima deganimizni eshitdingmi?» dedik. U: «Ha, koʻzlarim uxlaydi, lekin qalbim uxlamaydi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Hammod ibn Salama hadisi orqaligina bilamiz.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дажжолнинг отаси ва онаси ўттиз йил фарзанд кўрмай турадилар, сўнг уларга бир кўзи кўр ўғил бола туғилади — у зарарлироқ ва манфаати озроқ нарсадир. Унинг кўзлари ухлайди, лекин қалби ухламайди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга унинг ота-онасини таърифлаб: «Отаси новча, жуссаси нозик (ориқроқ), гўё бурни тумшуқдай бўлган кишидир; онаси эса бақувват, қўллари (кўкраклари) узун аёлдир», дедилар. Абу Бакра айтди: Биз Мадинада яҳудийлар орасида бир бола туғилгани ҳақида эшитдик. Шунда мен ва Зубайр ибн Аввом бордик, ҳаттоки унинг ота-онаси ҳузурига кирдик. Қарасак, Расулуллоҳ ﷺ таърифлаган сифатлар уларда бор эди. Биз: «Сизларнинг фарзандингиз борми?» дедик. Улар: «Биз ўттиз йил фарзанд кўрмадик, сўнг бизга бир кўзи кўр ўғил туғилди — у зарарлироқ ва манфаати озроқ нарсадир, кўзлари ухлайди, лекин қалби ухламайди», дедилар. (Абу Бакра) айтди: Биз уларнинг ҳузуридан чиқдик, қарасак, у қуёшда чопонига ўралиб ётган, бирор нарсани ғўлдираб турарди. У бошини очиб: «Нима дедингиз?» деди. Биз: «Нима деганимизни эшитдингми?» дедик. У: «Ҳа, кўзларим ухлайди, лекин қалбим ухламайди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ҳаммод ибн Салама ҳадиси орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِابْنِ صَيَّادٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مَغَالَةَ وَهُوَ غُلاَمٌ فَلَمْ يَشْعُرْ حَتَّى ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ظَهْرَهُ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ابْنُ صَيَّادٍ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ الأُمِّيِّينَ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَتَشْهَدُ أَنْتَ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَبِرُسُلِهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا يَأْتِيكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ يَأْتِينِي صَادِقٌ وَكَاذِبٌ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُلِّطَ عَلَيْكَ الأَمْرُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي خَبَأْتُ لَكَ خَبِيئًا ‏"‏ ‏.‏ وَخَبَأَ لَهُ ‏:‏ ‏(‏يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ ‏)‏ فَقَالَ ابْنُ صَيَّادٍ هُوَ الدُّخُّ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ يَكُ حَقًّا فَلَنْ تُسَلَّطَ عَلَيْهِ وَإِنْ لاَ يَكُنْهُ فَلاَ خَيْرَ لَكَ فِي قَتْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ يَعْنِي الدَّجَّالَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ashoblaridan bir guruh — ular orasida Umar ibn al-Xattob ham bor edi — bilan Ibn Sayyodning yonidan oʻtib qoldilar. U bola edi va Banu Magʻola qoʻrgʻoni oldida bolalar bilan oʻynab yurardi. U sezmay qoldi, hatto Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan uning yelkasiga urib: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedilar. Ibn Sayyod u zotga qarab: «Men sening ummiylarning (savodsizlarning) elchisi ekaningga guvohlik beraman», dedi. Soʻng Ibn Sayyod Nabiy ﷺga: «Sen mening Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedi. Nabiy ﷺ: «Men Allohga va Uning paygʻambarlariga iymon keltirdim», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ: «Senga nima keladi?» dedilar. Ibn Sayyod: «Menga rostgoʻy ham, yolgʻonchi ham keladi», dedi. Nabiy ﷺ: «Senga ish chalkashtirib qoʻyilibdi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Men senga bir narsani yashirdim», dedilar va unga {Osmon koʻrinarli bir tutun keltiradigan kunni (kut)} (Duxon 10) ni yashirgan edilar. Ibn Sayyod: «U ‹duxx›dir», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yoʻqol, sen oʻz darajangdan oshib keta olmaysan», dedilar. Umar: «Ey Allohning Rasuli, menga ruxsat bering, uning boʻynini uzay», dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar u haqiqatan ham oʻsha (Dajjol) boʻlsa, sen unga hech qachon hukmron boʻla olmaysan; agar oʻsha boʻlmasa, uni oʻldirishingda sen uchun hech qanday yaxshilik yoʻq», dedilar. Abdurazzoq: «Yaʼni Dajjolni nazarda tutdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ашобларидан бир гуруҳ — улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди — билан Ибн Сайёднинг ёнидан ўтиб қолдилар. У бола эди ва Бану Мағола қўрғони олдида болалар билан ўйнаб юрарди. У сезмай қолди, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан унинг елкасига уриб: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. Ибн Сайёд у зотга қараб: «Мен сенинг уммийларнинг (саводсизларнинг) элчиси эканингга гувоҳлик бераман», деди. Сўнг Ибн Сайёд Набий ﷺга: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» деди. Набий ﷺ: «Мен Аллоҳга ва Унинг пайғамбарларига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Набий ﷺ: «Сенга нима келади?» дедилар. Ибн Сайёд: «Менга ростгўй ҳам, ёлғончи ҳам келади», деди. Набий ﷺ: «Сенга иш чалкаштириб қўйилибди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сенга бир нарсани яширдим», дедилар ва унга {Осмон кўринарли бир тутун келтирадиган кунни (кут)} (Духон 10) ни яширган эдилар. Ибн Сайёд: «У ‹духх›дир», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқол, сен ўз даражангдан ошиб кета олмайсан», дедилар. Умар: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга рухсат беринг, унинг бўйнини узай», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у ҳақиқатан ҳам ўша (Дажжол) бўлса, сен унга ҳеч қачон ҳукмрон бўла олмайсан; агар ўша бўлмаса, уни ўлдиришингда сен учун ҳеч қандай яхшилик йўқ», дедилар. Абдураззоқ: «Яъни Дажжолни назарда тутдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا عَلَى الأَرْضِ نَفْسٌ مَنْفُوسَةٌ - يَعْنِي الْيَوْمَ تَأْتِي عَلَيْهَا مِائَةُ سَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَبُرَيْدَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bugun yer yuzida nafas oluvchi (tirik) bironta jon yoʻqki, unga (toʻla) yuz yil yetib kelsa», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бугун ер юзида нафас олувчи (тирик) биронта жон йўқки, унга (тўла) юз йил етиб келса», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، وَأَبِي، بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ صَلاَةَ الْعِشَاءِ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ عَلَى رَأْسِ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَوَهَلَ النَّاسُ فِي مَقَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ فِيمَا يَتَحَدَّثُونَهُ مِنْ هَذِهِ الأَحَادِيثِ عَنْ مِائَةِ سَنَةٍ وَإِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ أَنْ يَنْخَرِمَ ذَلِكَ الْقَرْنُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ umrlarining oxirida bir kechasi bizga xufton namozini oʻqib berdilar. Salom berganlaridan keyin turib: «Mana shu kechangizni koʻryapsizlarmi? Shu kechadan boshlab yuz yilning boshiga kelganda, bugun yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», dedilar. Ibn Umar aytdi: Odamlar Rasululloh ﷺning oʻsha soʻzlari haqida — bu hadislarda yuz yil haqida soʻzlaganlarida — adashdilar. Aslida Rasululloh ﷺ: «Bugun yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», dedilar, bu bilan oʻsha asr (avlod) tugashini nazarda tutgan edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ умрларининг охирида бир кечаси бизга хуфтон намозини ўқиб бердилар. Салом берганларидан кейин туриб: «Мана шу кечангизни кўряпсизларми? Шу кечадан бошлаб юз йилнинг бошига келганда, бугун ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», дедилар. Ибн Умар айтди: Одамлар Расулуллоҳ ﷺнинг ўша сўзлари ҳақида — бу ҳадисларда юз йил ҳақида сўзлаганларида — адашдилар. Аслида Расулуллоҳ ﷺ: «Бугун ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», дедилар, бу билан ўша аср (авлод) тугашини назарда тутган эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ ذَرٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَسُبُّوا الرِّيحَ فَإِذَا رَأَيْتُمْ مَا تَكْرَهُونَ فَقُولُوا اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِ هَذِهِ الرِّيحِ وَخَيْرِ مَا فِيهَا وَخَيْرِ مَا أُمِرَتْ بِهِ وَنَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ هَذِهِ الرِّيحِ وَشَرِّ مَا فِيهَا وَشَرِّ مَا أُمِرَتْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِي وَأَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shamolni soʻkmanglar. Yoqtirmaydigan narsangizni koʻrsangiz: ‹Allohumma inno nasaluka min xayri hazihir-riyh, va xayri mo fiho, va xayri mo umirat bihi, va naʼuzu bika min sharri hazihir-riyh, va sharri mo fiho, va sharri mo umirat bihi› (Ey Alloh, biz Sendan bu shamolning yaxshiligini, undagi narsaning yaxshiligini va u nimaga buyurilgan boʻlsa oʻshaning yaxshiligini soʻraymiz; bu shamolning yomonligidan, undagi narsaning yomonligidan va u nimaga buyurilgan boʻlsa oʻshaning yomonligidan Senga panoh tilaymiz), denglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шамолни сўкманглар. Ёқтирмайдиган нарсангизни кўрсангиз: ‹Аллоҳумма инно насалука мин хайри ҳазиҳир-рийҳ, ва хайри мо фиҳо, ва хайри мо умират биҳи, ва наъузу бика мин шарри ҳазиҳир-рийҳ, ва шарри мо фиҳо, ва шарри мо умират биҳи› (Эй Аллоҳ, биз Сендан бу шамолнинг яхшилигини, ундаги нарсанинг яхшилигини ва у нимага буюрилган бўлса ўшанинг яхшилигини сўраймиз; бу шамолнинг ёмонлигидан, ундаги нарсанинг ёмонлигидан ва у нимага буюрилган бўлса ўшанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилаймиз), денглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَعِدَ الْمِنْبَرَ فَضَحِكَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ حَدَّثَنِي بِحَدِيثٍ فَفَرِحْتُ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدَّثَنِي أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ فِلَسْطِينَ رَكِبُوا سَفِينَةً فِي الْبَحْرِ فَجَالَتْ بِهِمْ حَتَّى قَذَفَتْهُمْ فِي جَزِيرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ فَإِذَا هُمْ بِدَابَّةٍ لَبَّاسَةٍ نَاشِرَةٍ شَعْرَهَا فَقَالُوا مَا أَنْتِ قَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ ‏.‏ قَالُوا فَأَخْبِرِينَا ‏.‏ قَالَتْ لاَ أُخْبِرُكُمْ وَلاَ أَسْتَخْبِرُكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا أَقْصَى الْقَرْيَةِ فَإِنَّ ثَمَّ مَنْ يُخْبِرُكُمْ وَيَسْتَخْبِرُكُمْ ‏.‏ فَأَتَيْنَا أَقْصَى الْقَرْيَةِ فَإِذَا رَجُلٌ مُوثَقٌ بِسِلْسِلَةٍ فَقَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ عَيْنِ زُغَرَ ‏.‏ قُلْنَا مَلأَى تَدْفُقُ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنِ الْبُحَيْرَةِ قُلْنَا مَلأَى تَدْفُقُ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنْ نَخْلِ بَيْسَانَ الَّذِي بَيْنَ الأُرْدُنِّ وَفِلَسْطِينَ هَلْ أَطْعَمَ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي عَنِ النَّبِيِّ هَلْ بُعِثَ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَخْبِرُونِي كَيْفَ النَّاسُ إِلَيْهِ قُلْنَا سِرَاعٌ ‏.‏ قَالَ فَنَزَّ نَزْوَةً حَتَّى كَادَ ‏.‏ قُلْنَا فَمَا أَنْتَ قَالَ إِنَّهُ الدَّجَّالُ وَإِنَّهُ يَدْخُلُ الأَمْصَارَ كُلَّهَا إِلاَّ طَيْبَةَ ‏.‏ وَطَيْبَةُ الْمَدِينَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ عَنِ الشَّعْبِيِّ وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ minbarga chiqib, kulib: «Tamim ad-Doriy menga bir hadis (voqea) soʻzlab berdi, men undan xursand boʻldim va uni sizlarga ham soʻzlab berishni xohladim. U menga shuni soʻzlab berdiki, Falastin aholisidan boʻlgan baʼzi odamlar dengizda kemaga minishibdi. Kema ularni u yon-bu yon dengiz oralaridan biriga uloqtirguncha tashlabdi. Qarasalar, bir jonzot — junlari sochilib turgan, bahaybat narsa. Ular: ‹Sen nimasan?› deyishibdi. U: ‹Men Jassosaman›, debdi. Ular: ‹Bizga xabar ber›, deyishibdi. U: ‹Men sizlarga xabar bermayman va sizlardan xabar ham soʻramayman, lekin qishloqning eng chetiga boringlar, oʻsha yerda sizlarga xabar beradigan va sizlardan xabar oladigan kishi bor›, debdi. Biz qishloqning eng chetiga bordik, qarasak, zanjir bilan bogʻlangan bir kishi. U: ‹Menga Zugʻar buloqi haqida xabar beringlar›, debdi. Biz: ‹U toʻla, otilib oqayotir›, dedik. U: ‹Menga koʻl (Buhayra) haqida xabar beringlar›, debdi. Biz: ‹U toʻla, otilib oqayotir›, dedik. U: ‹Iordaniya bilan Falastin orasidagi Bayson xurmozorlari haqida xabar beringlar, ular meva berdimi?› debdi. Biz: ‹Ha›, dedik. U: ‹Menga Nabiy haqida xabar beringlar, u (paygʻambar etib) yuborildimi?› debdi. Biz: ‹Ha›, dedik. U: ‹Menga odamlar unga qanday (munosabatda) ekanini ayting›, debdi. Biz: ‹Tezda (intilib) borishyapti›, dedik. Shunda u (ozod boʻlmoqchi boʻlib) sapchib sakradi. Biz: ‹Sen oʻzing kimsan?› dedik. U: ‹Men Dajjolman›, debdi. U barcha shaharlarga kiradi, faqat Toybaga kira olmaydi. Toyba esa Madinadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Qatodadan, u Shaʼbiydan (rivoyat qilingan tariqda) sahih gʻaribdir. Uni bir necha kishi Shaʼbiydan, u Fotima bint Qaysdan rivoyat qilgan.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ минбарга чиқиб, кулиб: «Тамим ад-Дорий менга бир ҳадис (воқеа) сўзлаб берди, мен ундан хурсанд бўлдим ва уни сизларга ҳам сўзлаб беришни хоҳладим. У менга шуни сўзлаб бердики, Фаластин аҳолисидан бўлган баъзи одамлар денгизда кемага минишибди. Кема уларни у ён-бу ён денгиз ораларидан бирига улоқтиргунча ташлабди. Қарасалар, бир жонзот — жунлари сочилиб турган, баҳайбат нарса. Улар: ‹Сен нимасан?› дейишибди. У: ‹Мен Жассосаман›, дебди. Улар: ‹Бизга хабар бер›, дейишибди. У: ‹Мен сизларга хабар бермайман ва сизлардан хабар ҳам сўрамайман, лекин қишлоқнинг энг четига боринглар, ўша ерда сизларга хабар берадиган ва сизлардан хабар оладиган киши бор›, дебди. Биз қишлоқнинг энг четига бордик, қарасак, занжир билан боғланган бир киши. У: ‹Менга Зуғар булоқи ҳақида хабар беринглар›, дебди. Биз: ‹У тўла, отилиб оқаётир›, дедик. У: ‹Менга кўл (Буҳайра) ҳақида хабар беринглар›, дебди. Биз: ‹У тўла, отилиб оқаётир›, дедик. У: ‹Иордания билан Фаластин орасидаги Байсон хурмозорлари ҳақида хабар беринглар, улар мева бердими?› дебди. Биз: ‹Ҳа›, дедик. У: ‹Менга Набий ҳақида хабар беринглар, у (пайғамбар этиб) юборилдими?› дебди. Биз: ‹Ҳа›, дедик. У: ‹Менга одамлар унга қандай (муносабатда) эканини айтинг›, дебди. Биз: ‹Тезда (интилиб) боришяпти›, дедик. Шунда у (озод бўлмоқчи бўлиб) сапчиб сакради. Биз: ‹Сен ўзинг кимсан?› дедик. У: ‹Мен Дажжолман›, дебди. У барча шаҳарларга киради, фақат Тойбага кира олмайди. Тойба эса Мадинадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Қатодадан, у Шаъбийдан (ривоят қилинган тариқда) саҳиҳ ғарибдир. Уни бир неча киши Шаъбийдан, у Фотима бинт Қайсдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ جُنْدُبٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ يُذِلُّ نَفْسَهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَتَعَرَّضُ مِنَ الْبَلاَءِ لِمَا لاَ يُطِيقُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminga oʻzini xorlash yarashmaydi», dedilar. Ular: «U oʻzini qanday xorlaydi?» deyishdi. U zot: «Koʻtara olmaydigan baloga oʻzini duchor qilishi bilan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминга ўзини хорлаш ярашмайди», дедилар. Улар: «У ўзини қандай хорлайди?» дейишди. У зот: «Кўтара олмайдиган балога ўзини дучор қилиши билан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُكْتِبُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ انْصُرْ أَخَاكَ ظَالِمًا أَوْ مَظْلُومًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَصَرْتُهُ مَظْلُومًا فَكَيْفَ أَنْصُرُهُ ظَالِمًا قَالَ ‏"‏ تَكُفُّهُ عَنِ الظُّلْمِ فَذَاكَ نَصْرُكَ إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Birodaringga zolim boʻlsa ham, mazlum boʻlsa ham yordam ber», dedilar. Biz: «Ey Allohning Rasuli, mazlum boʻlsa unga yordam beraman, ammo zolim boʻlsa unga qanday yordam beraman?» dedik. U zot: «Uni zulmdan toʻxtatib turasan, ana shu unga bergan yordamingdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Биродарингга золим бўлса ҳам, мазлум бўлса ҳам ёрдам бер», дедилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, мазлум бўлса унга ёрдам бераман, аммо золим бўлса унга қандай ёрдам бераман?» дедик. У зот: «Уни зулмдан тўхтатиб турасан, ана шу унга берган ёрдамингдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ سَكَنَ الْبَادِيَةَ جَفَا وَمَنِ اتَّبَعَ الصَّيْدَ غَفَلَ وَمَنْ أَتَى أَبْوَابَ السَّلاَطِينِ افْتُتِنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim sahroda yashasa, qoʻpol boʻlib qoladi; kim ov ortidan ergashsa, gʻofil boʻlib qoladi; kim sultonlarning eshiklariga kelsa, fitnaga giriftor boʻladi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Abbosning hadisidan hasan gʻaribdir, biz uni faqat Savriyning hadisi orqaligina bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким саҳрода яшаса, қўпол бўлиб қолади; ким ов ортидан эргашса, ғофил бўлиб қолади; ким султонларнинг эшикларига келса, фитнага гирифтор бўлади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Аббоснинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Саврийнинг ҳадиси орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّكُمْ مَنْصُورُونَ وَمُصِيبُونَ وَمَفْتُوحٌ لَكُمْ فَمَنْ أَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَلْيَتَّقِ اللَّهَ وَلْيَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَلْيَنْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَمَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, sizlar nusrat topursizlar, (gʻanimatga) erishursizlar va sizlarga (fathlar) ochilur. Sizlardan kim shunga yetishsa, Allohdan qoʻrqsin, yaxshilikka buyursin va yomonlikdan qaytarsin. Kim menga atayin yolgʻon (nisbat) bersa, doʻzaxdan oʻrnini hozirlab qoʻyaversin», deganlarini eshitdim, dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, сизлар нусрат топурсизлар, (ғаниматга) эришурсизлар ва сизларга (фатҳлар) очилур. Сизлардан ким шунга етишса, Аллоҳдан қўрқсин, яхшиликка буюрсин ва ёмонликдан қайтарсин. Ким менга атайин ёлғон (нисбат) берса, дўзахдан ўрнини ҳозирлаб қўяверсин», деганларини эшитдим, дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، وَحَمَّادٍ، وَعَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، سَمِعُوا أَبَا وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ عُمَرُ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ فَقَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا ‏.‏ قَالَ حُذَيْفَةُ فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ يُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصَّوْمُ وَالصَّدَقَةُ وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لَسْتُ عَنْ هَذَا أَسْأَلُكَ وَلَكِنْ عَنِ الْفِتْنَةِ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْرِ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا ‏.‏ قَالَ عُمَرُ أَيُفْتَحُ أَمْ يُكْسَرُ قَالَ بَلْ يُكْسَرُ ‏.‏ قَالَ إِذًا لاَ يُغْلَقُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو وَائِلٍ فِي حَدِيثِ حَمَّادٍ فَقُلْتُ لِمَسْرُوقٍ سَلْ حُذَيْفَةَ عَنِ الْبَابِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ عُمَرُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu): «Qaysingiz Rasululloh ﷺning fitna haqida aytganlarini yodda saqlaysiz?» dedi. Huzayfa: «Men», dedi. Huzayfa: «Kishining ahli, moli, farzandi va qoʻshnisi (sababli yetadigan) fitnasini namoz, roʻza, sadaqa, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish kechiradi», dedi. Umar: «Men sendan bu haqda soʻrayotganim yoʻq, balki dengiz toʻlqini kabi mavjlanadigan fitna haqida (soʻrayapman)», dedi. (Huzayfa): «Ey moʻminlar amiri, sen bilan uning oʻrtasida yopiq bir eshik bor», dedi. Umar: «U ochiladimi yoki sindiriladimi?» dedi. (Huzayfa): «Yoʻq, balki sindiriladi», dedi. (Umar): «Unda u qiyomat kunigacha yopilmas ekan-da», dedi. Abu Voil, Hammodning hadisida aytdi: Men Masruqqa: «Huzayfadan eshik haqida soʻra», dedim. U undan soʻradi. (Huzayfa): «Umar (oʻzidir)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу): «Қайсингиз Расулуллоҳ ﷺнинг фитна ҳақида айтганларини ёдда сақлайсиз?» деди. Ҳузайфа: «Мен», деди. Ҳузайфа: «Кишининг аҳли, моли, фарзанди ва қўшниси (сабабли етадиган) фитнасини намоз, рўза, садақа, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш кечиради», деди. Умар: «Мен сендан бу ҳақда сўраётганим йўқ, балки денгиз тўлқини каби мавжланадиган фитна ҳақида (сўраяпман)», деди. (Ҳузайфа): «Эй мўминлар амири, сен билан унинг ўртасида ёпиқ бир эшик бор», деди. Умар: «У очиладими ёки синдириладими?» деди. (Ҳузайфа): «Йўқ, балки синдирилади», деди. (Умар): «Унда у қиёмат кунигача ёпилмас экан-да», деди. Абу Воил, Ҳаммоднинг ҳадисида айтди: Мен Масруққа: «Ҳузайфадан эшик ҳақида сўра», дедим. У ундан сўради. (Ҳузайфа): «Умар (ўзидир)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَاصِمٍ الْعَدَوِيِّ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ خَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ تِسْعَةٌ خَمْسَةٌ وَأَرْبَعَةٌ أَحَدُ الْعَدَدَيْنِ مِنَ الْعَرَبِ وَالآخَرُ مِنَ الْعَجَمِ فَقَالَ ‏"‏ اسْمَعُوا هَلْ سَمِعْتُمْ أَنَّهُ سَيَكُونُ بَعْدِي أُمَرَاءُ فَمَنْ دَخَلَ عَلَيْهِمْ فَصَدَّقَهُمْ بِكَذِبِهِمْ وَأَعَانَهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ فَلَيْسَ مِنِّي وَلَسْتُ مِنْهُ وَلَيْسَ بِوَارِدٍ عَلَىَّ الْحَوْضَ وَمَنْ لَمْ يَدْخُلْ عَلَيْهِمْ وَلَمْ يُعِنْهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ وَلَمْ يُصَدِّقْهُمْ بِكَذِبِهِمْ فَهُوَ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ وَهُوَ وَارِدٌ عَلَىَّ الْحَوْضَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ مِسْعَرٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ قَالَ هَارُونُ فَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَاصِمٍ الْعَدَوِيِّ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ هَارُونُ وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، وَلَيْسَ، بِالنَّخَعِيِّ عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ مِسْعَرٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurimizga chiqdilar, biz toʻqqiz kishi edik — beshtamiz va toʻrttamiz, bir toifa arablardan, boshqasi ajamlardan edi. U zot: «Eshitinglar! Mendan keyin amirlar boʻlishini eshitganmidingiz? Kim ularning oldiga kirib, yolgʻonlarida tasdiqlasa va zulmlarida ularga yordam bersa, u mendan emas, men ham undan emasman, u Havz boʻyida menga kelmaydi. Kim ularning oldiga kirmasa, zulmlarida yordam bermasa va yolgʻonlarida tasdiqlamasa, u mendan, men ham undanman, u Havz boʻyida menga keladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih gʻaribdir, biz uni Misʼarning hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Huzayfadan ham (rivoyat) bor.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримизга чиқдилар, биз тўққиз киши эдик — бештамиз ва тўрттамиз, бир тоифа араблардан, бошқаси ажамлардан эди. У зот: «Эшитинглар! Мендан кейин амирлар бўлишини эшитганмидингиз? Ким уларнинг олдига кириб, ёлғонларида тасдиқласа ва зулмларида уларга ёрдам берса, у мендан эмас, мен ҳам ундан эмасман, у Ҳавз бўйида менга келмайди. Ким уларнинг олдига кирмаса, зулмларида ёрдам бермаса ва ёлғонларида тасдиқламаса, у мендан, мен ҳам унданман, у Ҳавз бўйида менга келади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир, биз уни Мисъарнинг ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ҳузайфадан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ ابْنُ بِنْتِ السُّدِّيِّ الْكُوفِيِّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ شَاكِرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ الصَّابِرُ فِيهِمْ عَلَى دِينِهِ كَالْقَابِضِ عَلَى الْجَمْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَعُمَرُ بْنُ شَاكِرٍ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ قَدْ رَوَى عَنْهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Odamlarga shunday zamon keladiki, ular orasida oʻz diniga sabr qiluvchi kishi xuddi choʻgʻni qoʻliga ushlab turgan kishi kabidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir. Umar ibn Shokir Basralik shayxdir, ilm ahlidan koʻpchilik undan rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Одамларга шундай замон келадики, улар орасида ўз динига сабр қилувчи киши худди чўғни қўлига ушлаб турган киши кабидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир. Умар ибн Шокир Басралик шайхдир, илм аҳлидан кўпчилик ундан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا مَشَتْ أُمَّتِي الْمُطَيْطِيَاءَ وَخَدَمَهَا أَبْنَاءُ الْمُلُوكِ أَبْنَاءُ فَارِسَ وَالرُّومِ سُلِّطَ شِرَارُهَا عَلَى خِيَارِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْوَاسِطِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ وَلاَ يُعْرَفُ لِحَدِيثِ أَبِي مُعَاوِيَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَصْلٌ إِنَّمَا الْمَعْرُوفُ حَدِيثُ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatim manmanlik bilan kerilib yurgan, podshohlarning bolalari — Forsu Rum bolalari unga xizmat qiladigan boʻlganida, ularning yomonlari yaxshilari ustiga hukmron qilib qoʻyiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Uni Abu Muoviya Yahyo ibn Said al-Ansoriydan ham rivoyat qilgan. Lekin Abu Muoviyaning Yahyo ibn Saiddan, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umardan qilgan hadisining asli maʼlum emas; maʼlum boʻlgani Muso ibn Ubaydaning hadisidir. Molik ibn Anas bu hadisni Yahyo ibn Saiddan mursal qilib rivoyat qilgan va unda Abdulloh ibn Dinordan, Ibn Umardan deb zikr qilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматим манманлик билан керилиб юрган, подшоҳларнинг болалари — Форсу Рум болалари унга хизмат қиладиган бўлганида, уларнинг ёмонлари яхшилари устига ҳукмрон қилиб қўйилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Уни Абу Муовия Яҳё ибн Саид ал-Ансорийдан ҳам ривоят қилган. Лекин Абу Муовиянинг Яҳё ибн Саиддан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан қилган ҳадисининг асли маълум эмас; маълум бўлгани Мусо ибн Убайданинг ҳадисидир. Молик ибн Анас бу ҳадисни Яҳё ибн Саиддан мурсал қилиб ривоят қилган ва унда Абдуллоҳ ибн Динордан, Ибн Умардан деб зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ عَصَمَنِي اللَّهُ بِشَيْءٍ سَمِعْتُهُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا هَلَكَ كِسْرَى قَالَ ‏"‏ مَنِ اسْتَخْلَفُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ابْنَتَهُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَتْ عَائِشَةُ يَعْنِي الْبَصْرَةَ ذَكَرْتُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَصَمَنِي اللَّهُ بِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Alloh meni Rasululloh ﷺdan eshitgan bir narsa bilan (xatodan) saqladi. Kisro halok boʻlganida (Nabiy ﷺ): ‹Kimni oʻzlariga voris (hukmdor) qilishdi?› dedilar. ‹Uning qizini›, deyishdi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Oʻz ishini bir ayolga topshirgan qavm hech qachon najot topmaydi›, dedilar. Oisha Basraga kelganida men Rasululloh ﷺning soʻzlarini esladim, shu sababli Alloh meni saqladi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳ мени Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир нарса билан (хатодан) сақлади. Кисро ҳалок бўлганида (Набий ﷺ): ‹Кимни ўзларига ворис (ҳукмдор) қилишди?› дедилар. ‹Унинг қизини›, дейишди. Шунда Набий ﷺ: ‹Ўз ишини бир аёлга топширган қавм ҳеч қачон нажот топмайди›, дедилар. Оиша Басрага келганида мен Расулуллоҳ ﷺнинг сўзларини эсладим, шу сабабли Аллоҳ мени сақлади», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَفَ عَلَى أُنَاسٍ جُلُوسٍ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِكُمْ مِنْ شَرِّكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَسَكَتُوا فَقَالَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَقَالَ رَجُلٌ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنَا بِخَيْرِنَا مِنْ شَرِّنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ خَيْرُكُمْ مَنْ يُرْجَى خَيْرُهُ وَيُؤْمَنُ شَرُّهُ وَشَرُّكُمْ مَنْ لاَ يُرْجَى خَيْرُهُ وَلاَ يُؤْمَنُ شَرُّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻtirgan bir necha kishining oldida toʻxtab: «Sizlarga eng yaxshingizni va eng yomoningizni xabar bermayinmi?» dedilar. Ular jim turdilar. U zot buni uch marta aytdilar. Shunda bir kishi: «Ha, ey Rasululloh, bizga eng yaxshimizni va eng yomonimizni xabar bering», dedi. U zot: «Eng yaxshingiz yaxshiligidan umid qilinadigan va yomonligidan emin boʻlinadigan kishidir; eng yomoningiz esa yaxshiligidan umid qilinmaydigan va yomonligidan emin boʻlinmaydigan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўтирган бир неча кишининг олдида тўхтаб: «Сизларга энг яхшингизни ва энг ёмонингизни хабар бермайинми?» дедилар. Улар жим турдилар. У зот буни уч марта айтдилар. Шунда бир киши: «Ҳа, эй Расулуллоҳ, бизга энг яхшимизни ва энг ёмонимизни хабар беринг», деди. У зот: «Энг яхшингиз яхшилигидан умид қилинадиган ва ёмонлигидан эмин бўлинадиган кишидир; энг ёмонингиз эса яхшилигидан умид қилинмайдиган ва ёмонлигидан эмин бўлинмайдиган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخِيَارِ أُمَرَائِكُمْ وَشِرَارِهِمْ خِيَارُهُمُ الَّذِينَ تُحِبُّونَهُمْ وَيُحِبُّونَكُمْ وَتَدْعُونَ لَهُمْ وَيَدْعُونَ لَكُمْ وَشِرَارُ أُمَرَائِكُمُ الَّذِينَ تُبْغِضُونَهُمْ وَيُبْغِضُونَكُمْ وَتَلْعَنُونَهُمْ وَيَلْعَنُونَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حُمَيْدٍ ‏.‏ وَمُحَمَّدٌ يُضَعَّفُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Sizlarga amirlaringizning eng yaxshilarini va eng yomonlarini xabar bermayinmi? Ularning eng yaxshilari — sizlar yaxshi koʻradigan va ular sizlarni yaxshi koʻradigan, sizlar ularga duo qiladigan va ular sizlarga duo qiladiganlardir. Amirlaringizning eng yomonlari esa — sizlar yomon koʻradigan va ular sizlarni yomon koʻradigan, sizlar ularni laʼnatlaydigan va ular sizlarni laʼnatlaydiganlardir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Muhammad ibn Abu Humaydning hadisidan bilamiz. Muhammad esa yodlash jihatidan zaif sanaladi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сизларга амирларингизнинг энг яхшиларини ва энг ёмонларини хабар бермайинми? Уларнинг энг яхшилари — сизлар яхши кўрадиган ва улар сизларни яхши кўрадиган, сизлар уларга дуо қиладиган ва улар сизларга дуо қиладиганлардир. Амирларингизнинг энг ёмонлари эса — сизлар ёмон кўрадиган ва улар сизларни ёмон кўрадиган, сизлар уларни лаънатлайдиган ва улар сизларни лаънатлайдиганлардир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Муҳаммад ибн Абу Ҳумайднинг ҳадисидан биламиз. Муҳаммад эса ёдлаш жиҳатидан заиф саналади.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ ضَبَّةَ بْنِ مِحْصَنٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ سَيَكُونُ عَلَيْكُمْ أَئِمَّةٌ تَعْرِفُونَ وَتُنْكِرُونَ فَمَنْ أَنْكَرَ فَقَدْ بَرِئَ وَمَنْ كَرِهَ فَقَدْ سَلِمَ وَلَكِنْ مَنْ رَضِيَ وَتَابَعَ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نُقَاتِلُهُمْ قَالَ ‏"‏ لاَ مَا صَلَّوْا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, ustingizda shunday imomlar (rahbarlar) boʻladiki, sizlar (ularning ishlarining baʼzisini) maʼqul, (baʼzisini) nomaʼqul koʻrasizlar. Kim (yomonlikni) inkor qilsa, baridir; kim (uni) yomon koʻrsa, salomat qoladi; lekin kim rozi boʻlib, (unga) ergashsa (gunohkordir)», dedilar. «Ey Rasululloh, ularga qarshi jang qilmaylikmi?» deyildi. U zot: «Yoʻq, modomiki ular namoz oʻqir ekanlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, устингизда шундай имомлар (раҳбарлар) бўладики, сизлар (уларнинг ишларининг баъзисини) маъқул, (баъзисини) номаъқул кўрасизлар. Ким (ёмонликни) инкор қилса, баридир; ким (уни) ёмон кўрса, саломат қолади; лекин ким рози бўлиб, (унга) эргашса (гуноҳкордир)», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, уларга қарши жанг қилмайликми?» дейилди. У зот: «Йўқ, модомики улар намоз ўқир эканлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الأَشْقَرُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَهَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، قَالاَ حَدَّثَنَا صَالِحٌ الْمُرِّيُّ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا كَانَ أُمَرَاؤُكُمْ خِيَارَكُمْ وَأَغْنِيَاؤُكُمْ سُمَحَاءَكُمْ وَأُمُورُكُمْ شُورَى بَيْنَكُمْ فَظَهْرُ الأَرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ بَطْنِهَا وَإِذَا كَانَ أُمَرَاؤُكُمْ شِرَارَكُمْ وَأَغْنِيَاؤُكُمْ بُخَلاَءَكُمْ وَأُمُورُكُمْ إِلَى نِسَائِكُمْ فَبَطْنُ الأَرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ ظَهْرِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ صَالِحٍ الْمُرِّيِّ ‏.‏ وَصَالِحٌ الْمُرِّيُّ فِي حَدِيثِهِ غَرَائِبُ يَنْفَرِدُ بِهَا لاَ يُتَابَعُ عَلَيْهَا وَهُوَ رَجُلٌ صَالِحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amirlaringiz eng yaxshilaringiz, boylaringiz eng saxiylaringiz va ishlaringiz oʻrtangizda maslahat bilan (hal qilinadigan) boʻlsa, yerning usti sizlar uchun uning ichidan yaxshiroqdir. Amirlaringiz eng yomonlaringiz, boylaringiz eng baxillaringiz va ishlaringiz ayollaringizga (topshirilgan) boʻlsa, yerning ichi sizlar uchun uning ustidan yaxshiroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Solih al-Murriyning hadisidan bilamiz. Solih al-Murriyning hadisida oʻzi yolgʻiz rivoyat qiladigan, unga (boshqa rivoyatlar) mutobaat qilmaydigan gʻaroyibliklar bor; oʻzi esa solih kishidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амирларингиз энг яхшиларингиз, бойларингиз энг сахийларингиз ва ишларингиз ўртангизда маслаҳат билан (ҳал қилинадиган) бўлса, ернинг усти сизлар учун унинг ичидан яхшироқдир. Амирларингиз энг ёмонларингиз, бойларингиз энг бахилларингиз ва ишларингиз аёлларингизга (топширилган) бўлса, ернинг ичи сизлар учун унинг устидан яхшироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Солиҳ ал-Муррийнинг ҳадисидан биламиз. Солиҳ ал-Муррийнинг ҳадисида ўзи ёлғиз ривоят қиладиган, унга (бошқа ривоятлар) мутобаат қилмайдиган ғаройибликлар бор; ўзи эса солиҳ кишидир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجُوزَجَانِيُّ، حَدَّثَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ فِي زَمَانٍ مَنْ تَرَكَ مِنْكُمْ عُشْرَ مَا أُمِرَ بِهِ هَلَكَ ثُمَّ يَأْتِي زَمَانٌ مَنْ عَمِلَ مِنْهُمْ بِعُشْرِ مَا أُمِرَ بِهِ نَجَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ نُعَيْمِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَأَبِي سَعِيدٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, sizlar shunday zamondasizki, sizlardan kim buyurilgan narsaning oʻndan birini tark etsa, halok boʻladi. Soʻng shunday zamon keladiki, ulardan kim buyurilgan narsaning oʻndan biriga amal qilsa, najot topadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Nuaym ibn Hammodning Sufyon ibn Uyaynadan qilgan hadisidan bilamiz. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Zar va Abu Saiddan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, сизлар шундай замондасизки, сизлардан ким буюрилган нарсанинг ўндан бирини тарк этса, ҳалок бўлади. Сўнг шундай замон келадики, улардан ким буюрилган нарсанинг ўндан бирига амал қилса, нажот топади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Нуайм ибн Ҳаммоднинг Суфён ибн Уяйнадан қилган ҳадисидан биламиз. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Зар ва Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ ‏"‏ هَا هُنَا أَرْضُ الْفِتَنِ وَأَشَارَ إِلَى الْمَشْرِقِ حَيْثُ يَطْلُعُ جِذْلُ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ قَرْنُ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minbarda turib: «Fitnalar yurti mana shu yerda», dedilar va sharq tomonga, shayton shoxi koʻtariladigan tomonga ishora qildilar — yoki: «shayton qarni (chiqadigan tomonga)», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ минбарда туриб: «Фитналар юрти мана шу ерда», дедилар ва шарқ томонга, шайтон шохи кўтариладиган томонга ишора қилдилар — ёки: «шайтон қарни (чиқадиган томонга)», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَخْرُجُ مِنْ خُرَاسَانَ رَايَاتٌ سُودٌ لاَ يَرُدُّهَا شَيْءٌ حَتَّى تُنْصَبَ بِإِيلِيَاءَ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xurosondan qora bayroqlar chiqadi, ularni hech narsa qaytara olmaydi, toki Iyliyoda (Baytul-Maqdisda) tiklangunicha», dedilar. Bu hadis gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хуросондан қора байроқлар чиқади, уларни ҳеч нарса қайтара олмайди, токи Ийлиёда (Байтул-Мақдисда) тиклангунича», дедилар. Бу ҳадис ғарибдир.