حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، ‏{‏عَنْ أَبِيهِ،‏}‏ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَا نِسَاءَ الْمُسْلِمَاتِ لاَ تَحْقِرَنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا، وَلَوْ فِرْسِنَ شَاةٍ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ey musulmon ayollar! Sizlardan hech biringiz — qoʻshni ayoli yuborgan hadyani — u qoʻyning tuyogʻi (goʻshtsiz oyoq qismi) boʻlsa ham — mensimaslik (past koʻrish) qilmasin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Эй мусулмон аёллар! Сизлардан ҳеч бирингиз — қўшни аёли юборган ҳадяни — у қўйнинг туёғи (гўшциз оёқ қисми) бўлса ҳам — менсимаслик (паст кўриш) қилмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُوَيْسِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ لِعُرْوَةَ ابْنَ أُخْتِي، إِنْ كُنَّا لَنَنْظُرُ إِلَى الْهِلاَلِ ثُمَّ الْهِلاَلِ، ثَلاَثَةَ أَهِلَّةٍ فِي شَهْرَيْنِ، وَمَا أُوقِدَتْ فِي أَبْيَاتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَارٌ‏.‏ فَقُلْتُ يَا خَالَةُ مَا كَانَ يُعِيشُكُمْ قَالَتِ الأَسْوَدَانِ التَّمْرُ وَالْمَاءُ، إِلاَّ أَنَّهُ قَدْ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جِيرَانٌ مِنَ الأَنْصَارِ كَانَتْ لَهُمْ مَنَائِحُ، وَكَانُوا يَمْنَحُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَلْبَانِهِمْ، فَيَسْقِينَا‏.‏

Urva (Oishadan) rivoyat qiladi: Oisha menga: «Ey jiyanim! Biz hilolni (yangi oyni), soʻng hilolni, soʻng hilolni koʻrar edik — shu tarzda biz ikki oyda uchta hilolni koʻrdik va Allohning Rasuli ﷺ ning uylarida (ovqat pishirish uchun) olov yoqilmas edi», — dedi. Men: «Ey xolajon! Unda sizlarni nima (bilan) tirik (tutar) edi?» — dedim. Oisha: «Ikki qora narsa — xurmo va suv; ansordan boʻlgan qoʻshnilarimizda baʼzi sutli hayvonlar bor edi va ular Allohning Rasuli ﷺ ga oʻz sutlaridan biroz hadya qilar, u zot esa uni bizga ichirar edi», — dedi.Урва (Оишадан) ривоят қилади: Оиша менга: «Эй жияним! Биз ҳилолни (янги ойни), сўнг ҳилолни, сўнг ҳилолни кўрар эдик — шу тарзда биз икки ойда учта ҳилолни кўрдик ва Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг уйларида (овқат пишириш учун) олов ёқилмас эди», — деди. Мен: «Эй холажон! Унда сизларни нима (билан) тирик (тутар) эди?» — дедим. Оиша: «Икки қора нарса — хурмо ва сув; ансордан бўлган қўшниларимизда баъзи сутли ҳайвонлар бор эди ва улар Аллоҳнинг Расули ﷺ га ўз сутларидан бироз ҳадя қилар, у зот эса уни бизга ичирар эди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَوْ دُعِيتُ إِلَى ذِرَاعٍ أَوْ كُرَاعٍ لأَجَبْتُ، وَلَوْ أُهْدِيَ إِلَىَّ ذِرَاعٌ أَوْ كُرَاعٌ لَقَبِلْتُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Men — qoʻyning tuyogʻi (degan) taomga taklif qilinsam ham — taklifni qabul qilaman; va men — bir qoʻyning (old) oyogʻi yoki tuyogʻi (hadya qilinsa) ham — hadyani qabul qilaman», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мен — қўйнинг туёғи (деган) таомга таклиф қилинсам ҳам — таклифни қабул қиламан; ва мен — бир қўйнинг (олд) оёғи ёки туёғи (ҳадя қилинса) ҳам — ҳадяни қабул қиламан», — дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَ إِلَى امْرَأَةٍ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ، وَكَانَ لَهَا غُلاَمٌ نَجَّارٌ قَالَ لَهَا ‏"‏ مُرِي عَبْدَكِ فَلْيَعْمَلْ لَنَا أَعْوَادَ الْمِنْبَرِ ‏"‏‏.‏ فَأَمَرَتْ عَبْدَهَا، فَذَهَبَ فَقَطَعَ مِنَ الطَّرْفَاءِ، فَصَنَعَ لَهُ مِنْبَرًا، فَلَمَّا قَضَاهُ أَرْسَلَتْ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَدْ قَضَاهُ، قَالَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْسِلِي بِهِ إِلَىَّ ‏"‏‏.‏ فَجَاءُوا بِهِ فَاحْتَمَلَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَوَضَعَهُ حَيْثُ تَرَوْنَ‏.‏

Sahl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ muhojirlardan boʻlgan bir ayolni (chaqirib) yubordi va uning duradgor (yogʻochchi) bir quli bor edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Qulingga buyur — minbar uchun yogʻoch (boʻlaklar)ni tayyorlasin», — dedilar. Bas, u quliga buyurdi va u (qul) borib, gʻarb (yulgʻun) daraxtidan yogʻochni kesdi hamda Paygʻambar ﷺ uchun minbarni tayyorladi. U (qul) minbarni tugatganda, ayol Paygʻambar ﷺ ga — u tayyor boʻlganini — xabar berdi. Paygʻambar ﷺ undan — oʻsha minbarni oʻziga yuborishni — soʻradi va ular uni keltirdi. Paygʻambar ﷺ uni koʻtarib, siz hozir koʻrayotgan joyga qoʻydi.Саҳл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ муҳожирлардан бўлган бир аёлни (чақириб) юборди ва унинг дурадгор (ёғоччи) бир қули бор эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Қулингга буюр — минбар учун ёғоч (бўлаклар)ни тайёрласин», — дедилар. Бас, у қулига буюрди ва у (қул) бориб, ғарб (юлғун) дарахтидан ёғочни кесди ҳамда Пайғамбар ﷺ учун минбарни тайёрлади. У (қул) минбарни тугатганда, аёл Пайғамбар ﷺ га — у тайёр бўлганини — хабар берди. Пайғамбар ﷺ ундан — ўша минбарни ўзига юборишни — сўради ва улар уни келтирди. Пайғамбар ﷺ уни кўтариб, сиз ҳозир кўраётган жойга қўйди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ السَّلَمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ يَوْمًا جَالِسًا مَعَ رِجَالٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَنْزِلٍ فِي طَرِيقِ مَكَّةَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَازِلٌ أَمَامَنَا وَالْقَوْمُ مُحْرِمُونَ، وَأَنَا غَيْرُ مُحْرِمٍ، فَأَبْصَرُوا حِمَارًا وَحْشِيًّا، وَأَنَا مَشْغُولٌ أَخْصِفُ نَعْلِي، فَلَمْ يُؤْذِنُونِي بِهِ، وَأَحَبُّوا لَوْ أَنِّي أَبْصَرْتُهُ، وَالْتَفَتُّ فَأَبْصَرْتُهُ، فَقُمْتُ إِلَى الْفَرَسِ فَأَسْرَجْتُهُ ثُمَّ رَكِبْتُ وَنَسِيتُ السَّوْطَ وَالرُّمْحَ فَقُلْتُ لَهُمْ نَاوِلُونِي السَّوْطَ وَالرُّمْحَ‏.‏ فَقَالُوا لاَ وَاللَّهِ، لاَ نُعِينُكَ عَلَيْهِ بِشَىْءٍ‏.‏ فَغَضِبْتُ فَنَزَلْتُ فَأَخَذْتُهُمَا، ثُمَّ رَكِبْتُ، فَشَدَدْتُ عَلَى الْحِمَارِ فَعَقَرْتُهُ، ثُمَّ جِئْتُ بِهِ وَقَدْ مَاتَ، فَوَقَعُوا فِيهِ يَأْكُلُونَهُ، ثُمَّ إِنَّهُمْ شَكُّوا فِي أَكْلِهِمْ إِيَّاهُ، وَهُمْ حُرُمٌ، فَرُحْنَا وَخَبَأْتُ الْعَضُدَ مَعِي، فَأَدْرَكْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَاهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ مَعَكُمْ مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَنَاوَلْتُهُ الْعَضُدَ فَأَكَلَهَا، حَتَّى نَفَّدَهَا وَهْوَ مُحْرِمٌ‏.‏ فَحَدَّثَنِي بِهِ زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ ‏عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.‏

Abdulloh ibn Abu Qatoda al-Aslamiy (otasidan) rivoyat qiladi: Otam (shunday) dedi: «Bir kuni men Makkaga (ketayotgan) yoʻlda Paygʻambar ﷺ ning baʼzi sahobalari bilan oʻtirgan edim. Allohning Rasuli ﷺ bizdan oldinda edi. Mening barcha hamrohlarim ihromda edi, men esa ihromsiz edim. Men poyabzalimni tuzatish bilan band ekanimda, ular bir yovvoyi eshakni (onag) koʻrdi, lekin ular menga bu haqda aytmadi — biroq ular men uni koʻrishimni xohladi. Men tasodifan yuqoriga qarab, uni koʻrdim. Bas, men otga qaytdim, uni egarladim va — nayza hamda qamchini olishni unutib — unga mindim. Men ulardan — qamchi va nayzani menga berishni — soʻradim, lekin ular: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, biz senga bu (ish)da hech yordam bermaymiz›, — dedi. Men gʻazablanib, otdan tushdim, ikkala (narsa)ni oldim va yana otga mindim. Men eshakka hujum qilib, uni soʻydim va uni (oʻlik holda) olib keldim. Ular uni oldi (va biroz pishirdi) hamda yeya boshladi, lekin — oʻzlari ihromda boʻlganligi sababli — uni yeyish ularga halolmi yoki yoʻqmi, deb shubhaga tushdi. Bas, biz (yoʻlda) davom etdik va men uning bir old oyogʻini (oʻzimda) yashirdim. Biz Allohning Rasuli ﷺ ni uchratib, undan bu holat haqida soʻraganimizda, u zot: ‹Sizda undan bir qism (goʻsht) bormi?› — dedi. Men ‹ha› (deb javob berdim) va unga oʻsha goʻshtli old oyoqni berdim; u zot uni — oʻzi ihromda boʻlgan holda — toʻliq yedi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Қатода ал-Асламий (отасидан) ривоят қилади: Отам (шундай) деди: «Бир куни мен Маккага (кетаётган) йўлда Пайғамбар ﷺ нинг баъзи саҳобалари билан ўтирган эдим. Аллоҳнинг Расули ﷺ биздан олдинда эди. Менинг барча ҳамроҳларим иҳромда эди, мен эса иҳромсиз эдим. Мен поябзалимни тузатиш билан банд эканимда, улар бир ёввойи эшакни (онаг) кўрди, лекин улар менга бу ҳақда айтмади — бироқ улар мен уни кўришимни хоҳлади. Мен тасодифан юқорига қараб, уни кўрдим. Бас, мен отга қайтдим, уни эгарладим ва — найза ҳамда қамчини олишни унутиб — унга миндим. Мен улардан — қамчи ва найзани менга беришни — сўрадим, лекин улар: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, биз сенга бу (иш)да ҳеч ёрдам бермаймиз›, — деди. Мен ғазабланиб, отдан тушдим, иккала (нарса)ни олдим ва яна отга миндим. Мен эшакка ҳужум қилиб, уни сўйдим ва уни (ўлик ҳолда) олиб келдим. Улар уни олди (ва бироз пиширди) ҳамда ея бошлади, лекин — ўзлари иҳромда бўлганлиги сабабли — уни ейиш уларга ҳалолми ёки йўқми, деб шубҳага тушди. Бас, биз (йўлда) давом этдик ва мен унинг бир олд оёғини (ўзимда) яширдим. Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ ни учратиб, ундан бу ҳолат ҳақида сўраганимизда, у зот: ‹Сизда ундан бир қисм (гўшт) борми?› — деди. Мен ‹ҳа› (деб жавоб бердим) ва унга ўша гўштли олд оёқни бердим; у зот уни — ўзи иҳромда бўлган ҳолда — тўлиқ еди», — деди.

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو طَوَالَةَ ـ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ـ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي دَارِنَا هَذِهِ، فَاسْتَسْقَى، فَحَلَبْنَا لَهُ شَاةً لَنَا، ثُمَّ شُبْتُهُ مِنْ مَاءِ بِئْرِنَا هَذِهِ، فَأَعْطَيْتُهُ وَأَبُو بَكْرٍ عَنْ يَسَارِهِ، وَعُمَرُ تُجَاهَهُ وَأَعْرَابِيٌّ عَنْ يَمِينِهِ فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ عُمَرُ هَذَا أَبُو بَكْرٍ‏.‏ فَأَعْطَى الأَعْرَابِيَّ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ الأَيْمَنُونَ، الأَيْمَنُونَ، أَلاَ فَيَمِّنُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَهْىَ سُنَّةٌ فَهْىَ سُنَّةٌ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Allohning Rasuli ﷺ bizning mana shu uyimizga tashrif buyurdi va biror ichimlik soʻradi. Biz oʻz qoʻylarimizdan birini sogʻdik va uni mana shu qudugimizdagi suv bilan aralashtirib, unga berdik. Abu Bakr uning chap tomonida, Umar uning roʻparasida, bir badaviy esa uning oʻng tomonida oʻtirgan edi. Allohning Rasuli ﷺ (ichib) tugatganda, Umar Allohning Rasuli ﷺ ga: «Mana Abu Bakr (oʻng tomonda oʻtiribdi — unga bering)», — dedi. Lekin Allohning Rasuli ﷺ qolgan sutni badaviyga berdi va ikki marta: «Oʻng tomondagilar! Bas, oʻng tomondan boshlanglar», — dedilar. Anas qoʻshdi: «Bu — sunnat(dir)», — va buni uch marta takrorladi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Аллоҳнинг Расули ﷺ бизнинг мана шу уйимизга ташриф буюрди ва бирор ичимлик сўради. Биз ўз қўйларимиздан бирини соғдик ва уни мана шу қудугимиздаги сув билан аралаштириб, унга бердик. Абу Бакр унинг чап томонида, Умар унинг рўпарасида, бир бадавий эса унинг ўнг томонида ўтирган эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ (ичиб) тугатганда, Умар Аллоҳнинг Расули ﷺ га: «Мана Абу Бакр (ўнг томонда ўтирибди — унга беринг)», — деди. Лекин Аллоҳнинг Расули ﷺ қолган сутни бадавийга берди ва икки марта: «Ўнг томондагилар! Бас, ўнг томондан бошланглар», — дедилар. Анас қўшди: «Бу — суннат(дир)», — ва буни уч марта такрорлади.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَنْفَجْنَا أَرْنَبًا بِمَرِّ الظَّهْرَانِ، فَسَعَى الْقَوْمُ فَلَغَبُوا، فَأَدْرَكْتُهَا فَأَخَذْتُهَا، فَأَتَيْتُ بِهَا أَبَا طَلْحَةَ فَذَبَحَهَا، وَبَعَثَ بِهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِوَرِكِهَا ـ أَوْ فَخِذَيْهَا قَالَ فَخِذَيْهَا لاَ شَكَّ فِيهِ ـ فَقَبِلَهُ‏.‏ قُلْتُ وَأَكَلَ مِنْهُ قَالَ وَأَكَلَ مِنْهُ‏.‏ ثُمَّ قَالَ بَعْدُ قَبِلَهُ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Marraz-Zahronda bir quyon(ni) quvladik va odamlar uning orqasidan yugurdi, lekin charchadi. Men uni yengib, ushlab oldim va uni Abu Talhaga berdim; u uni soʻydi va uning sonini — yoki ikkala sonini — Allohning Rasuli ﷺ ga yubordi. (Rivoyatchi — u ikkala sonini yuborganini tasdiqladi.) Paygʻambar ﷺ uni qabul qildi. (Rivoyatchi Anasdan: «Paygʻambar ﷺ undan yedimi?» — deb soʻradi. Anas: «U undan yedi», — deb javob berdi.)Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Марраз-Заҳронда бир қуён(ни) қувладик ва одамлар унинг орқасидан югурди, лекин чарчади. Мен уни енгиб, ушлаб олдим ва уни Абу Талҳага бердим; у уни сўйди ва унинг сонини — ёки иккала сонини — Аллоҳнинг Расули ﷺ га юборди. (Ривоятчи — у иккала сонини юборганини тасдиқлади.) Пайғамбар ﷺ уни қабул қилди. (Ривоятчи Анасдан: «Пайғамбар ﷺ ундан едими?» — деб сўради. Анас: «У ундан еди», — деб жавоб берди.)

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ الصَّعْبِ بْنِ جَثَّامَةَ ـ رضى الله عنهم ـ أَنَّهُ أَهْدَى لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِمَارًا وَحْشِيًّا وَهْوَ بِالأَبْوَاءِ أَوْ بِوَدَّانَ فَرَدَّ عَلَيْهِ، فَلَمَّا رَأَى مَا فِي وَجْهِهِ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّا لَمْ نَرُدَّهُ عَلَيْكَ إِلاَّ أَنَّا حُرُمٌ ‏"‏‏.‏

Saʼb ibn Jassoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga Abvo yoki Vaddon degan joyda bir yovvoyi eshak (hadya qilib) taqdim etildi, lekin Allohning Rasuli ﷺ uni rad etdi. Paygʻambar ﷺ beruvchining yuzida gʻam-qaygʻu alomatlarini sezganda: «Biz sening hadyangni rad etmadik, lekin biz ihromda(miz)», — dedilar.Саъб ибн Жассома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га Абво ёки Ваддон деган жойда бир ёввойи эшак (ҳадя қилиб) тақдим этилди, лекин Аллоҳнинг Расули ﷺ уни рад этди. Пайғамбар ﷺ берувчининг юзида ғам-қайғу аломатларини сезганда: «Биз сенинг ҳадянгни рад этмадик, лекин биз иҳромда(миз)», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّاسَ، كَانُوا يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ، يَبْتَغُونَ بِهَا ـ أَوْ يَبْتَغُونَ بِذَلِكَ ـ مَرْضَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Odamlar — Allohning Rasuli ﷺ ni rozi (mamnun) qilish uchun — unga hadyalar yuborishda mening navbatim kunini kutar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Одамлар — Аллоҳнинг Расули ﷺ ни рози (мамнун) қилиш учун — унга ҳадялар юборишда менинг навбатим кунини кутар эди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ إِيَاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَهْدَتْ أُمُّ حُفَيْدٍ خَالَةُ ابْنِ عَبَّاسٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَقِطًا وَسَمْنًا وَأَضُبًّا، فَأَكَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الأَقِطِ وَالسَّمْنِ، وَتَرَكَ الضَّبَّ تَقَذُّرًا‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ كَانَ حَرَامًا مَا أُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Said ibn Jubayr (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos (shunday) dedi: Ummu Hufayd — Ibn Abbosning xolasi — Paygʻambar ﷺ ga hadya (sifatida) biroz quritilgan qatiq (yogʻsiz), saryogʻ (yogʻ) va bir kaltakesak yubordi. Paygʻambar ﷺ quritilgan qatiq va yogʻni yedi, lekin kaltakesakni — uni yoqtirmaganligi sababli — qoldirdi. Ibn Abbos: «Kaltakesak Allohning Rasuli ﷺ ning dasturxonida yeyildi va agar uni yeyish harom boʻlganida, u Allohning Rasuli ﷺ ning dasturxonida yeyilmas edi», — dedi.Саид ибн Жубайр (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос (шундай) деди: Умму Ҳуфайд — Ибн Аббоснинг холаси — Пайғамбар ﷺ га ҳадя (сифатида) бироз қуритилган қатиқ (ёғсиз), сарёғ (ёғ) ва бир калтакесак юборди. Пайғамбар ﷺ қуритилган қатиқ ва ёғни еди, лекин калтакесакни — уни ёқтирмаганлиги сабабли — қолдирди. Ибн Аббос: «Калтакесак Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг дастурхонида ейилди ва агар уни ейиш ҳаром бўлганида, у Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг дастурхонида ейилмас эди», — деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏إِذَا أُتِيَ بِطَعَامٍ سَأَلَ عَنْهُ أَهَدِيَّةٌ أَمْ صَدَقَةٌ فَإِنْ قِيلَ صَدَقَةٌ‏.‏ قَالَ لأَصْحَابِهِ كُلُوا‏.‏ وَلَمْ يَأْكُلْ، وَإِنْ قِيلَ هَدِيَّةٌ‏.‏ ضَرَبَ بِيَدِهِ صلى الله عليه وسلم فَأَكَلَ مَعَهُمْ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga taom keltirilgan har safar, u zot — bu hadyami yoki sadaqa(mi) — deb soʻrar edi. Agar unga — bu sadaqa, deb — aytilsa, u sahobalariga uni yeyishni aytar, lekin u hadya boʻlsa, u zot uni ular bilan boʻlishishga shoshilar edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га таом келтирилган ҳар сафар, у зот — бу ҳадями ёки садақа(ми) — деб сўрар эди. Агар унга — бу садақа, деб — айтилса, у саҳобаларига уни ейишни айтар, лекин у ҳадя бўлса, у зот уни улар билан бўлишишга шошилар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ فَقِيلَ تُصُدِّقَ عَلَى بَرِيرَةَ قَالَ ‏"‏ هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ، وَلَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga biroz goʻsht keltirildi va — bu goʻsht Bariraga sadaqa (sifatida) berilgan, deb — aytildi. U zot: «U — Barira uchun sadaqa, lekin biz uchun hadya(dir)», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га бироз гўшт келтирилди ва — бу гўшт Барирага садақа (сифатида) берилган, деб — айтилди. У зот: «У — Барира учун садақа, лекин биз учун ҳадя(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ سَمِعْتُهُ مِنْهُ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ بَرِيرَةَ، وَأَنَّهُمُ اشْتَرَطُوا وَلاَءَهَا، فَذُكِرَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اشْتَرِيهَا فَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ وَأُهْدِيَ لَهَا لَحْمٌ، فَقِيلَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا تُصُدِّقَ عَلَى بَرِيرَةَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ وَلَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏‏.‏ وَخُيِّرَتْ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ زَوْجُهَا حُرٌّ أَوْ عَبْدٌ قَالَ شُعْبَةُ سَأَلْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ عَنْ زَوْجِهَا‏.‏ قَالَ لاَ أَدْرِي أَحُرٌّ أَمْ عَبْدٌ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Barirani sotib olishni niyat qildim, lekin uning xojalari — uning valosi oʻzlariga boʻlishi — sharti(ni qoʻydi). Paygʻambar ﷺ ga bu haqda aytilganda, u zot menga: «Uni sotib ol va ozod qil — valo (ozod) qilgan kishi uchun(dir)», — dedilar. Bir marta Bariraga biroz goʻsht berildi va Paygʻambar ﷺ: «Bu nima?» — deb soʻradi. Men: «U Bariraga sadaqa (sifatida) berilgan», — dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Барирани сотиб олишни ният қилдим, лекин унинг хожалари — унинг валоси ўзларига бўлиши — шарти(ни қўйди). Пайғамбар ﷺ га бу ҳақда айтилганда, у зот менга: «Уни сотиб ол ва озод қил — вало (озод) қилган киши учун(дир)», — дедилар. Бир марта Барирага бироз гўшт берилди ва Пайғамбар ﷺ: «Бу нима?» — деб сўради. Мен: «У Барирага садақа (сифатида) берилган», — дедим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَقَالَ ‏"‏ عِنْدَكُمْ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ لاَ، إِلاَّ شَىْءٌ بَعَثَتْ بِهِ أُمُّ عَطِيَّةَ مِنَ الشَّاةِ الَّتِي بُعِثَ إِلَيْهَا مِنَ الصَّدَقَةِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا قَدْ بَلَغَتْ مَحِلَّهَا ‏"‏‏.‏

Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ Oishaning oldiga borib, undan — uning (yeyishga) biror narsasi bormi, deb — soʻradi. U — Ummu Atiyya (Bariraga) sadaqa (sifatida) yuborgan qoʻy goʻshtidan boshqa hech narsasi yoʻqligini aytdi. Paygʻambar ﷺ: «U oʻz manziliga yetib bordi (yaʼni endi u sadaqa emas)», — dedilar.Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ Оишанинг олдига бориб, ундан — унинг (ейишга) бирор нарсаси борми, деб — сўради. У — Умму Атийя (Барирага) садақа (сифатида) юборган қўй гўштидан бошқа ҳеч нарсаси йўқлигини айтди. Пайғамбар ﷺ: «У ўз манзилига етиб борди (яъни энди у садақа эмас)», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّاسُ يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمُ يَوْمِي‏.‏ وَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ إِنَّ صَوَاحِبِي اجْتَمَعْنَ‏.‏ فَذَكَرَتْ لَهُ، فَأَعْرَضَ عَنْهَا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Odamlar mening navbatim kuni Paygʻambar ﷺ ga hadyalar yuborar edi. Ummu Salama: «Mening hamrohlarim (Oishadan boshqa Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) toʻplandi va ular bu haqda (norozilik bilan) shikoyat qildi. Bas, men ularning nomidan Paygʻambar ﷺ ga bu haqda aytdim, lekin u zot jim qoldi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Одамлар менинг навбатим куни Пайғамбар ﷺ га ҳадялар юборар эди. Умму Салама: «Менинг ҳамроҳларим (Оишадан бошқа Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) тўпланди ва улар бу ҳақда (норозилик билан) шикоят қилди. Бас, мен уларнинг номидан Пайғамбар ﷺ га бу ҳақда айтдим, лекин у зот жим қолди», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ نِسَاءَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُنَّ حِزْبَيْنِ فَحِزْبٌ فِيهِ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ وَصَفِيَّةُ وَسَوْدَةُ، وَالْحِزْبُ الآخَرُ أُمُّ سَلَمَةَ وَسَائِرُ نِسَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ قَدْ عَلِمُوا حُبَّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَائِشَةَ، فَإِذَا كَانَتْ عِنْدَ أَحَدِهِمْ هَدِيَّةٌ يُرِيدُ أَنْ يُهْدِيَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَّرَهَا، حَتَّى إِذَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِ عَائِشَةَ بَعَثَ صَاحِبُ الْهَدِيَّةِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِ عَائِشَةَ، فَكَلَّمَ حِزْبُ أُمِّ سَلَمَةَ، فَقُلْنَ لَهَا كَلِّمِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَلِّمُ النَّاسَ، فَيَقُولُ مَنْ أَرَادَ أَنْ يُهْدِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَدِيَّةً فَلْيُهْدِهِ إِلَيْهِ حَيْثُ كَانَ مِنْ بُيُوتِ نِسَائِهِ، فَكَلَّمَتْهُ أُمُّ سَلَمَةَ بِمَا قُلْنَ، فَلَمْ يَقُلْ لَهَا شَيْئًا، فَسَأَلْنَهَا‏.‏ فَقَالَتْ مَا قَالَ لِي شَيْئًا‏.‏ فَقُلْنَ لَهَا فَكَلِّمِيهِ‏.‏ قَالَتْ فَكَلَّمَتْهُ حِينَ دَارَ إِلَيْهَا أَيْضًا، فَلَمْ يَقُلْ لَهَا شَيْئًا، فَسَأَلْنَهَا‏.‏ فَقَالَتْ مَا قَالَ لِي شَيْئًا‏.‏ فَقُلْنَ لَهَا كَلِّمِيهِ حَتَّى يُكَلِّمَكِ‏.‏ فَدَارَ إِلَيْهَا فَكَلَّمَتْهُ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ لاَ تُؤْذِينِي فِي عَائِشَةَ، فَإِنَّ الْوَحْىَ لَمْ يَأْتِنِي، وَأَنَا فِي ثَوْبِ امْرَأَةٍ إِلاَّ عَائِشَةَ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَقَالَتْ أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مِنْ أَذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ ثُمَّ إِنَّهُنَّ دَعَوْنَ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلْنَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ إِنَّ نِسَاءَكَ يَنْشُدْنَكَ اللَّهَ الْعَدْلَ فِي بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ‏.‏ فَكَلَّمَتْهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ يَا بُنَيَّةُ، أَلاَ تُحِبِّينَ مَا أُحِبُّ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ بَلَى‏.‏ فَرَجَعَتْ إِلَيْهِنَّ، فَأَخْبَرَتْهُنَّ‏.‏ فَقُلْنَ ارْجِعِي إِلَيْهِ‏.‏ فَأَبَتْ أَنْ تَرْجِعَ، فَأَرْسَلْنَ زَيْنَبَ بِنْتَ جَحْشٍ، فَأَتَتْهُ فَأَغْلَظَتْ، وَقَالَتْ إِنَّ نِسَاءَكَ يَنْشُدْنَكَ اللَّهَ الْعَدْلَ فِي بِنْتِ ابْنِ أَبِي قُحَافَةَ‏.‏ فَرَفَعَتْ صَوْتَهَا، حَتَّى تَنَاوَلَتْ عَائِشَةَ‏.‏ وَهْىَ قَاعِدَةٌ، فَسَبَّتْهَا حَتَّى إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيَنْظُرُ إِلَى عَائِشَةَ هَلْ تَكَلَّمُ قَالَ فَتَكَلَّمَتْ عَائِشَةُ تَرُدُّ عَلَى زَيْنَبَ، حَتَّى أَسْكَتَتْهَا‏.‏ قَالَتْ فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى عَائِشَةَ، وَقَالَ ‏"‏ إِنَّهَا بِنْتُ أَبِي بَكْرٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ الْبُخَارِيُّ الْكَلاَمُ الأَخِيرُ قِصَّةُ فَاطِمَةَ يُذْكَرُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ رَجُلٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ‏.‏ وَقَالَ أَبُو مَرْوَانَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ عُرْوَةَ كَانَ النَّاسُ يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ‏.‏ وَعَنْ هِشَامٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ، وَرَجُلٍ مِنَ الْمَوَالِي، عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ قَالَتْ عَائِشَةُ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْذَنَتْ فَاطِمَةُ‏.‏

Urva (Oishadan) rivoyat qiladi: Allohning Rasuli ﷺ ning zavjalari ikki guruhda edi. Bir guruh — Oisha, Hafsa, Safiyya va Savda(dan); boshqa guruh esa — Ummu Salama va Allohning Rasuli ﷺ ning boshqa zavjalaridan iborat edi. Musulmonlar — Allohning Rasuli ﷺ Oishani sevishini — bilar edi; bas, agar ulardan birortasida hadya boʻlsa va u uni Allohning Rasuli ﷺ ga berishni xohlasa, u — to Allohning Rasuli ﷺ Oishaning uyiga kelguncha — uni kechiktirar, soʻng oʻz hadyasini Allohning Rasuli ﷺ ga uning (Oishaning) uyida yuborar edi. Ummu Salama guruhi bu masalani birga muhokama qildi va — Ummu Salama Allohning Rasuli ﷺ dan — odamlarga u zot qaysi zavjasining uyida boʻlsa, oʻshanda hadyalarini yuborishni aytishni soʻrashga — qaror qildi. Ummu Salama Allohning Rasuli ﷺ ga ular aytgan (narsa)ni aytdi, lekin u zot javob bermadi. Soʻng ular (oʻsha zavjalar) Ummu Salamadan bu haqda soʻradi. U: «U menga hech narsa demadi», — dedi. Ular undan — u zot bilan yana gaplashishni — soʻradi. U — oʻz navbati kunida u zotni uchratganda — yana gaplashdi, lekin u zot javob bermadi. Ular undan soʻraganda, u — u zot javob bermaganini — aytdi. Ular unga: «U zot senga javob bergunicha, u bilan gaplash», — dedi. Uning navbati kelganda, u yana gaplashdi. Shunda u zot unga: «Oisha haqida meni ranjitma — chunki vahiy menga — Oishaning toʻshagidan boshqa hech bir (zavjamning) toʻshagida — kelmaydi», — dedilar. Shunda Ummu Salama: «Men sizni ranjitganim uchun Allohga tavba qilaman», — dedi. Soʻng Ummu Salama guruhi Allohning Rasuli ﷺ ning qizi Fotimani chaqirdi va uni Allohning Rasuli ﷺ ga — unga: ‹Sizning zavjalaringiz — ularga va Abu Bakrning qiziga teng (barobar) muomala qilishni — soʻraydi›, — deb aytishga — yubordi. Fotima xabarni unga yetkazdi. Paygʻambar ﷺ: «Ey qizalogʻim! Sen men sevgan (kishi)ni sevmaysanmi?» — dedilar. U ‹ha› (deb javob berdi) va qaytib borib, ularga holatni aytdi. Ular undan — u zotning oldiga yana borishni — soʻradi, lekin u rad etdi. Soʻng ular Zaynab bint Jahshni yubordi; u u zotning oldiga borib, qattiq (qoʻpol) soʻzlar bilan: «Sizning zavjalaringiz — ularga va Ibn Abu Quhofaning qiziga teng muomala qilishni — soʻraydi», — dedi. Shunda u (Zaynab) oʻz ovozini koʻtarib, Oishani yuziga qarab shu qadar soʻkdiki, Allohning Rasuli ﷺ — Oisha javob qaytaradimi, deb — Oishaga qaradi. Oisha — to uni (Zaynabni) jimitguncha — Zaynabga javob qaytara boshladi. Soʻng Paygʻambar ﷺ Oishaga qarab: «U — haqiqatan (ham) Abu Bakrning qizi(dir)», — dedilar.Урва (Оишадан) ривоят қилади: Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг завжалари икки гуруҳда эди. Бир гуруҳ — Оиша, Ҳафса, Сафийя ва Савда(дан); бошқа гуруҳ эса — Умму Салама ва Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг бошқа завжаларидан иборат эди. Мусулмонлар — Аллоҳнинг Расули ﷺ Оишани севишини — билар эди; бас, агар улардан бирортасида ҳадя бўлса ва у уни Аллоҳнинг Расули ﷺ га беришни хоҳласа, у — то Аллоҳнинг Расули ﷺ Оишанинг уйига келгунча — уни кечиктирар, сўнг ўз ҳадясини Аллоҳнинг Расули ﷺ га унинг (Оишанинг) уйида юборар эди. Умму Салама гуруҳи бу масалани бирга муҳокама қилди ва — Умму Салама Аллоҳнинг Расули ﷺ дан — одамларга у зот қайси завжасининг уйида бўлса, ўшанда ҳадяларини юборишни айтишни сўрашга — қарор қилди. Умму Салама Аллоҳнинг Расули ﷺ га улар айтган (нарса)ни айтди, лекин у зот жавоб бермади. Сўнг улар (ўша завжалар) Умму Саламадан бу ҳақда сўради. У: «У менга ҳеч нарса демади», — деди. Улар ундан — у зот билан яна гаплашишни — сўради. У — ўз навбати кунида у зотни учратганда — яна гаплашди, лекин у зот жавоб бермади. Улар ундан сўраганда, у — у зот жавоб бермаганини — айтди. Улар унга: «У зот сенга жавоб бергунича, у билан гаплаш», — деди. Унинг навбати келганда, у яна гаплашди. Шунда у зот унга: «Оиша ҳақида мени ранжитма — чунки ваҳий менга — Оишанинг тўшагидан бошқа ҳеч бир (завжамнинг) тўшагида — келмайди», — дедилар. Шунда Умму Салама: «Мен сизни ранжитганим учун Аллоҳга тавба қиламан», — деди. Сўнг Умму Салама гуруҳи Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг қизи Фотимани чақирди ва уни Аллоҳнинг Расули ﷺ га — унга: ‹Сизнинг завжаларингиз — уларга ва Абу Бакрнинг қизига тенг (баробар) муомала қилишни — сўрайди›, — деб айтишга — юборди. Фотима хабарни унга етказди. Пайғамбар ﷺ: «Эй қизалоғим! Сен мен севган (киши)ни севмайсанми?» — дедилар. У ‹ҳа› (деб жавоб берди) ва қайтиб бориб, уларга ҳолатни айтди. Улар ундан — у зотнинг олдига яна боришни — сўради, лекин у рад этди. Сўнг улар Зайнаб бинт Жаҳшни юборди; у у зотнинг олдига бориб, қаттиқ (қўпол) сўзлар билан: «Сизнинг завжаларингиз — уларга ва Ибн Абу Қуҳофанинг қизига тенг муомала қилишни — сўрайди», — деди. Шунда у (Зайнаб) ўз овозини кўтариб, Оишани юзига қараб шу қадар сўкдики, Аллоҳнинг Расули ﷺ — Оиша жавоб қайтарадими, деб — Оишага қаради. Оиша — то уни (Зайнабни) жимитгунча — Зайнабга жавоб қайтара бошлади. Сўнг Пайғамбар ﷺ Оишага қараб: «У — ҳақиқатан (ҳам) Абу Бакрнинг қизи(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَزْرَةُ بْنُ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي ثُمَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ فَنَاوَلَنِي طِيبًا، قَالَ كَانَ أَنَسٌ ـ رضى الله عنه ـ لاَ يَرُدُّ الطِّيبَ‏.‏ قَالَ وَزَعَمَ أَنَسٌ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَرُدُّ الطِّيبَ‏.‏

Azra ibn Sobit al-Ansoriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Sumoma ibn Abdullohning oldiga borganimda, u menga biroz atir (xushboʻy) berdi va — Anas atir hadyasini rad etmas edi, deb — aytdi. Anas: «Paygʻambar ﷺ atir hadyasini rad etmas edilar», — dedi.Азра ибн Собит ал-Ансорий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Сумома ибн Абдуллоҳнинг олдига борганимда, у менга бироз атир (хушбўй) берди ва — Анас атир ҳадясини рад этмас эди, деб — айтди. Анас: «Пайғамбар ﷺ атир ҳадясини рад этмас эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ ذَكَرَ عُرْوَةُ أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، رضى الله عنهما وَمَرْوَانَ أَخْبَرَاهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حِينَ جَاءَهُ وَفْدُ هَوَازِنَ قَامَ فِي النَّاسِ، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ إِخْوَانَكُمْ جَاءُونَا تَائِبِينَ، وَإِنِّي رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ، فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُطَيِّبَ ذَلِكَ فَلْيَفْعَلْ، وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ عَلَى حَظِّهِ حَتَّى نُعْطِيَهُ إِيَّاهُ مِنْ أَوَّلِ مَا يُفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ طَيَّبْنَا لَكَ‏.‏

Misvar ibn Maxrama va Marvon (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadi: Havozin qabilasining vakillari Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelganda, u zot odamlar orasida (oʻrnidan) turib, Allohga — U loyiq boʻlgan (hamd) bilan — hamd aytdi va (Uni) ulugʻladi hamda: «Soʻngra: Birodaringiz bizning oldimizga tavba qilib keldi va men ularga asirlarini qaytarishni maʼqul koʻraman; bas, sizlardan kim buni (oʻz) marhamati (sifatida) qilishni xohlasa, uni qilsin; va sizlardan kim — Alloh bizga beradigan dastlabki fay (oʻlja)dan biz unga oʻz haqini berguncha — oʻz ulushiga yopishib turishni xohlasa, (u shunday qilsin)», — dedilar. Odamlar: «Biz buni (asirlarni qaytarishni) — siz uchun (oʻz) marhamatimiz (sifatida) — rozilik bilan qilamiz», — deb javob berdi.Мисвар ибн Махрама ва Марвон (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинади: Ҳавозин қабиласининг вакиллари Пайғамбар ﷺ нинг олдига келганда, у зот одамлар орасида (ўрнидан) туриб, Аллоҳга — У лойиқ бўлган (ҳамд) билан — ҳамд айтди ва (Уни) улуғлади ҳамда: «Сўнгра: Биродарингиз бизнинг олдимизга тавба қилиб келди ва мен уларга асирларини қайтаришни маъқул кўраман; бас, сизлардан ким буни (ўз) марҳамати (сифатида) қилишни хоҳласа, уни қилсин; ва сизлардан ким — Аллоҳ бизга берадиган дастлабки фай (ўлжа)дан биз унга ўз ҳақини бергунча — ўз улушига ёпишиб туришни хоҳласа, (у шундай қилсин)», — дедилар. Одамлар: «Биз буни (асирларни қайтаришни) — сиз учун (ўз) марҳаматимиз (сифатида) — розилик билан қиламиз», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْبَلُ الْهَدِيَّةَ وَيُثِيبُ عَلَيْهَا‏.‏ لَمْ يَذْكُرْ وَكِيعٌ وَمُحَاضِرٌ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ hadyani qabul qilar va (uning) evaziga biror narsa berar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳадяни қабул қилар ва (унинг) эвазига бирор нарса берар эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَمُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، أَنَّهُمَا حَدَّثَاهُ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، أَنَّ أَبَاهُ، أَتَى بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي نَحَلْتُ ابْنِي هَذَا غُلاَمًا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَكُلَّ وَلَدِكَ نَحَلْتَ مِثْلَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَارْجِعْهُ ‏"‏‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Uning otasi uni Allohning Rasuli ﷺ ga olib borib: «Men mana shu oʻgʻlimga bir qul (hadya) berdim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sen barcha oʻgʻillaringga shuning (mislini) berdingmi?» — deb soʻradi. U ‹yoʻq› deb javob berdi. Paygʻambar ﷺ: «Unda hadyangni qaytib ol», — dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Унинг отаси уни Аллоҳнинг Расули ﷺ га олиб бориб: «Мен мана шу ўғлимга бир қул (ҳадя) бердим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сен барча ўғилларингга шунинг (мислини) бердингми?» — деб сўради. У ‹йўқ› деб жавоб берди. Пайғамбар ﷺ: «Унда ҳадянгни қайтиб ол», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَامِدُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ ـ رضى الله عنهما ـ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ أَعْطَانِي أَبِي عَطِيَّةً، فَقَالَتْ عَمْرَةُ بِنْتُ رَوَاحَةَ لاَ أَرْضَى حَتَّى تُشْهِدَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي أَعْطَيْتُ ابْنِي مِنْ عَمْرَةَ بِنْتِ رَوَاحَةَ عَطِيَّةً، فَأَمَرَتْنِي أَنْ أُشْهِدَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَعْطَيْتَ سَائِرَ وَلَدِكَ مِثْلَ هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاتَّقُوا اللَّهَ، وَاعْدِلُوا بَيْنَ أَوْلاَدِكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَرَجَعَ فَرَدَّ عَطِيَّتَهُ‏.‏

Omir (Nuʼmon ibn Bashirdan) rivoyat qiladi: Men Nuʼmon ibn Bashirning minbarda (turib) shunday deganini eshitdim: «Otam menga bir hadya berdi, lekin (onam) Amra bint Ravoha — u (otam) buni Allohning Rasuli ﷺ ni guvoh qilmaguncha — rozi boʻlmasligini aytdi. Bas, otam Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga borib: ‹Men oʻgʻlimga Amra bint Ravoha (tomonidan)dan bir hadya berdim, lekin u meni — sizni bunga guvoh qilishga — buyurdi, yo Rasululloh!› — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Sen barcha oʻgʻillaringga (shuning mislini) berdingmi?› — deb soʻradi. U ‹yoʻq› deb javob berdi. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Allohdan qoʻrqinglar va farzandlaringizga adolatli boʻlinglar›, — dedilar. Soʻng otam qaytib, oʻz hadyasini qaytib oldi», — dedi.Омир (Нуъмон ибн Баширдан) ривоят қилади: Мен Нуъмон ибн Баширнинг минбарда (туриб) шундай деганини эшитдим: «Отам менга бир ҳадя берди, лекин (онам) Амра бинт Равоҳа — у (отам) буни Аллоҳнинг Расули ﷺ ни гувоҳ қилмагунча — рози бўлмаслигини айтди. Бас, отам Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига бориб: ‹Мен ўғлимга Амра бинт Равоҳа (томонидан)дан бир ҳадя бердим, лекин у мени — сизни бунга гувоҳ қилишга — буюрди, ё Расулуллоҳ!› — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Сен барча ўғилларингга (шунинг мислини) бердингми?› — деб сўради. У ‹йўқ› деб жавоб берди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Аллоҳдан қўрқинглар ва фарзандларингизга адолатли бўлинглар›, — дедилар. Сўнг отам қайтиб, ўз ҳадясини қайтиб олди», — деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ لَمَّا ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَدَّ وَجَعُهُ اسْتَأْذَنَ أَزْوَاجَهُ أَنْ يُمَرَّضَ فِي بَيْتِي، فَأَذِنَّ لَهُ، فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ، تَخُطُّ رِجْلاَهُ الأَرْضَ، وَكَانَ بَيْنَ الْعَبَّاسِ، وَبَيْنَ رَجُلٍ آخَرَ‏.‏ فَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَذَكَرْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ، فَقَالَ لِي وَهَلْ تَدْرِي مَنِ الرَّجُلُ الَّذِي لَمْ تُسَمِّ عَائِشَةُ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ‏.‏

Zuhriy (Ubaydulloh ibn Abdullohdan, Oishadan) rivoyat qiladi: Ubaydulloh ibn Abdulloh menga aytdiki, Oisha (shunday) degan: «Paygʻambar ﷺ kasal boʻlib, ahvoli ogʻirlashganda, u zot oʻz zavjalaridan — mening uyimda davolanishga ruxsat (soʻradi) va ular ruxsat berdi. U zot — oyoqlari yerda sudralgan holda — ikki kishiga suyangancha (tashqariga) chiqdi. U Abbos bilan boshqa bir kishi orasida yurar edi». Ubaydulloh: «Men Oisha aytgan (narsa)ni Ibn Abbosga aytganimda, u mendan — Oisha nomini aytmagan ikkinchi kishi kim ekanini bilamanmi, deb — soʻradi. Men ‹yoʻq› deb javob berdim. U: ‹U — Ali ibn Abu Tolib (edi)›, — dedi», — dedi.Зуҳрий (Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, Оишадан) ривоят қилади: Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ менга айтдики, Оиша (шундай) деган: «Пайғамбар ﷺ касал бўлиб, аҳволи оғирлашганда, у зот ўз завжаларидан — менинг уйимда даволанишга рухсат (сўради) ва улар рухсат берди. У зот — оёқлари ерда судралган ҳолда — икки кишига суянганча (ташқарига) чиқди. У Аббос билан бошқа бир киши орасида юрар эди». Убайдуллоҳ: «Мен Оиша айтган (нарса)ни Ибн Аббосга айтганимда, у мендан — Оиша номини айтмаган иккинчи киши ким эканини биламанми, деб — сўради. Мен ‹йўқ› деб жавоб бердим. У: ‹У — Али ибн Абу Толиб (эди)›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْكَلْبِ يَقِيءُ، ثُمَّ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Oʻz hadyasini (allaqachon bergan narsasini) qaytib oladigan kishi — oʻz qusugʻini yalaydigan it kabi(dir)», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ўз ҳадясини (аллақачон берган нарсасини) қайтиб оладиган киши — ўз қусуғини ялайдиган ит каби(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَسْمَاءَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لِي مَالٌ إِلاَّ مَا أَدْخَلَ عَلَىَّ الزُّبَيْرُ فَأَتَصَدَّقُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تَصَدَّقِي، وَلاَ تُوعِي فَيُوعَى عَلَيْكِ ‏"‏‏.‏

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta men: «Yo Rasululloh, mening — Zubayr (yaʼni eri) menga bergan (narsa)dan boshqa — hech molim yoʻq. Men sadaqa bersam (boʻladimi)?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Sadaqa ber va uni (yigʻib) saqlama; aks holda, Alloh (ham) uni sendan (yigʻib) saqlaydi (yaʼni rizqni qisadi)», — dedilar.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта мен: «Ё Расулуллоҳ, менинг — Зубайр (яъни эри) менга берган (нарса)дан бошқа — ҳеч молим йўқ. Мен садақа берсам (бўладими)?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Садақа бер ва уни (йиғиб) сақлама; акс ҳолда, Аллоҳ (ҳам) уни сендан (йиғиб) сақлайди (яъни ризқни қисади)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَنْفِقِي وَلاَ تُحْصِي فَيُحْصِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ، وَلاَ تُوعِي فَيُوعِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ ‏"‏‏.‏

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «(Sadaqa) ber va — Alloh senga (ham) cheklangan miqdorda bermasligi uchun — bermishingni sanab (yaʼni xasislik bilan) berma; va — Alloh uni sendan saqlab qoʻymasligi uchun — pulingni (yigʻib) saqlama», — dedilar.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «(Садақа) бер ва — Аллоҳ сенга (ҳам) чекланган миқдорда бермаслиги учун — бермишингни санаб (яъни хасислик билан) берма; ва — Аллоҳ уни сендан сақлаб қўймаслиги учун — пулингни (йиғиб) сақлама», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ مَيْمُونَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، أَعْتَقَتْ وَلِيدَةً وَلَمْ تَسْتَأْذِنِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُهَا الَّذِي يَدُورُ عَلَيْهَا فِيهِ قَالَتْ أَشَعَرْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنِّي أَعْتَقْتُ وَلِيدَتِي قَالَ ‏"‏ أَوَفَعَلْتِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّكِ لَوْ أَعْطَيْتِيهَا أَخْوَالَكِ كَانَ أَعْظَمَ لأَجْرِكِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ عَمْرٍو عَنْ بُكَيْرٍ عَنْ كُرَيْبٍ إِنَّ مَيْمُونَةَ أَعْتَقَتْ.

Kurayb (Maymuna bint Horisdan) rivoyat qiladi: Maymuna bint Horis unga — u Paygʻambar ﷺ ning ruxsatisiz bir choriyani (kanizni) ozod qilganini — aytdi. Uning Paygʻambar ﷺ bilan (birga boʻlish) navbati kelgan kuni u: «Bilasizmi, yo Rasululloh, men oʻz choriyamni ozod qildim?» — dedi. U zot: «Rostdanmi?» — dedi. U ‹ha› deb javob berdi. U zot: «Agar uni (oʻsha choriyani) togalaringdan (yaʼni onangning aka-ukalaridan) biriga berganingda, sen koʻproq savob olgan boʻlar eding», — dedilar.Курайб (Маймуна бинт Ҳорисдан) ривоят қилади: Маймуна бинт Ҳорис унга — у Пайғамбар ﷺ нинг рухсатисиз бир чорияни (канизни) озод қилганини — айтди. Унинг Пайғамбар ﷺ билан (бирга бўлиш) навбати келган куни у: «Биласизми, ё Расулуллоҳ, мен ўз чориямни озод қилдим?» — деди. У зот: «Ростданми?» — деди. У ‹ҳа› деб жавоб берди. У зот: «Агар уни (ўша чорияни) тогаларингдан (яъни онангнинг ака-укаларидан) бирига берганингда, сен кўпроқ савоб олган бўлар эдинг», — дедилар.

حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا مَعَهُ، وَكَانَ يَقْسِمُ لِكُلِّ امْرَأَةٍ مِنْهُنَّ يَوْمَهَا وَلَيْلَتَهَا، غَيْرَ أَنَّ سَوْدَةَ بِنْتَ زَمْعَةَ وَهَبَتْ يَوْمَهَا وَلَيْلَتَهَا، لِعَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَبْتَغِي بِذَلِكَ رِضَا رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ safarga chiqmoqchi boʻlgan har safar, u zot — zavjalaridan qaysi biri u bilan (birga) borishni — qurʼa (chek) tashlab (aniqlar) edi; ismi chiqqanini oʻzi bilan olar edi. U zot ularning har biriga bir kun va bir kechani belgilab qoʻygan edi. Lekin Savda bint Zamʼa oʻz (navbati) kuni va kechasini — Allohning Rasuli ﷺ ning roziligini (mamnunligini) istab — Paygʻambar ﷺ ning zavjasi Oishaga berdi (voz kechdi).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ сафарга чиқмоқчи бўлган ҳар сафар, у зот — завжаларидан қайси бири у билан (бирга) боришни — қуръа (чек) ташлаб (аниқлар) эди; исми чиққанини ўзи билан олар эди. У зот уларнинг ҳар бирига бир кун ва бир кечани белгилаб қўйган эди. Лекин Савда бинт Замъа ўз (навбати) куни ва кечасини — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг розилигини (мамнунлигини) истаб — Пайғамбар ﷺ нинг завжаси Оишага берди (воз кечди).

وَقَالَ بَكْرٌ عَنْ عَمْرٍو، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ مَيْمُونَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَعْتَقَتْ وَلِيدَةً لَهَا فَقَالَ لَهَا ‏"‏ وَلَوْ وَصَلْتِ بَعْضَ أَخْوَالِكِ كَانَ أَعْظَمَ لأَجْرِكِ ‏"‏‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺ ning zavjasi — rivoyat qiladi: U oʻz choriyasini (kanizni) ozod qildi va Paygʻambar ﷺ unga: «Agar uni togalaringdan (yaʼni onang tomondagi qarindoshlaringdan) biriga berganingda, sen koʻproq savob olgan boʻlar eding», — dedilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺ нинг завжаси — ривоят қилади: У ўз чориясини (канизни) озод қилди ва Пайғамбар ﷺ унга: «Агар уни тогаларингдан (яъни онанг томондаги қариндошларингдан) бирига берганингда, сен кўпроқ савоб олган бўлар эдинг», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رَجُلٍ مِنْ بَنِي تَيْمِ بْنِ مُرَّةَ ـ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ لِي جَارَيْنِ فَإِلَى أَيِّهِمَا أُهْدِي قَالَ ‏"‏ إِلَى أَقْرَبِهِمَا مِنْكِ بَابًا ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, mening ikkita qoʻshnim bor; ulardan qaysi biriga hadya beray?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Eshigi senga yaqinroq boʻlganiga (ber)», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, менинг иккита қўшним бор; улардан қайси бирига ҳадя берай?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Эшиги сенга яқинроқ бўлганига (бер)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ الصَّعْبَ بْنَ جَثَّامَةَ اللَّيْثِيَّ،، وَكَانَ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُخْبِرُ أَنَّهُ أَهْدَى لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِمَارَ وَحْشٍ وَهْوَ بِالأَبْوَاءِ ـ أَوْ بِوَدَّانَ ـ وَهْوَ مُحْرِمٌ فَرَدَّهُ، قَالَ صَعْبٌ فَلَمَّا عَرَفَ فِي وَجْهِي رَدَّهُ هَدِيَّتِي قَالَ ‏"‏ لَيْسَ بِنَا رَدٌّ عَلَيْكَ، وَلَكِنَّا حُرُمٌ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Saʼb ibn Jassoma al-Laysiyning — u Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan biri edi — shunday deganini eshitdi: «U Allohning Rasuli ﷺ ga — u zot Abvo yoki Vaddon degan joyda va ihromda ekan paytda — bir yovvoyi eshakning goʻshtini berdi. Paygʻambar ﷺ uni qabul qilmadi. Paygʻambar ﷺ Saʼbning yuzida — uning hadyasi qabul qilinmaganligi sababli — gʻam-qaygʻu (alomatlarini) koʻrganda, u zot (unga): ‹Biz sening hadyangni rad etmayapmiz, lekin biz ihromda(miz)›, — dedilar», — dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Саъб ибн Жассома ал-Лайсийнинг — у Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан бири эди — шундай деганини эшитди: «У Аллоҳнинг Расули ﷺ га — у зот Абво ёки Ваддон деган жойда ва иҳромда экан пайтда — бир ёввойи эшакнинг гўштини берди. Пайғамбар ﷺ уни қабул қилмади. Пайғамбар ﷺ Саъбнинг юзида — унинг ҳадяси қабул қилинмаганлиги сабабли — ғам-қайғу (аломатларини) кўрганда, у зот (унга): ‹Биз сенинг ҳадянгни рад этмаяпмиз, лекин биз иҳромда(миз)›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ اسْتَعْمَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً مِنَ الأَزْدِ يُقَالُ لَهُ ابْنُ اللُّتْبِيَّةِ عَلَى الصَّدَقَةِ، فَلَمَّا قَدِمَ قَالَ هَذَا لَكُمْ، وَهَذَا أُهْدِيَ لِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ جَلَسَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ أَوْ بَيْتِ أُمِّهِ، فَيَنْظُرَ يُهْدَى لَهُ أَمْ لاَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يَأْخُذُ أَحَدٌ مِنْهُ شَيْئًا إِلاَّ جَاءَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَحْمِلُهُ عَلَى رَقَبَتِهِ، إِنْ كَانَ بَعِيرًا لَهُ رُغَاءٌ أَوْ بَقَرَةً لَهَا خُوَارٌ أَوْ شَاةً تَيْعَرُ ـ ثُمَّ رَفَعَ بِيَدِهِ، حَتَّى رَأَيْنَا عُفْرَةَ إِبْطَيْهِ ـ اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ ثَلاَثًا ‏"‏‏.‏

Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Azd qabilasidan — Ibn Lutbiyya degan — bir kishini zakot yigʻishga tayinladi. U (zakotni yigʻib) qaytganda: «Bu (zakot) — siz uchun va bu — menga hadya (sifatida) berildi», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «U — oʻz otasi yoki onasining uyida oʻtirib, unga hadya beriladimi yoki yoʻqmi — koʻrsa boʻlmasmidi? Mening jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, kim zakot (mol)idan biror narsani (nohaq) olsa, u Qiyomat kuni uni boʻyniga koʻtarib keladi: agar u tuya boʻlsa — boʻkirib, agar sigir boʻlsa — moʻrab, agar qoʻy boʻlsa — maʼrab (turadi)», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ qoʻllarini — biz uning qoʻltigʻining oqligini koʻrgunimizcha — koʻtardi va uch marta: «Allohim! Men (ularga) Sening (risolatingni) yetkazmadimmi?» — dedilar.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Азд қабиласидан — Ибн Лутбийя деган — бир кишини закот йиғишга тайинлади. У (закотни йиғиб) қайтганда: «Бу (закот) — сиз учун ва бу — менга ҳадя (сифатида) берилди», — деди. Пайғамбар ﷺ: «У — ўз отаси ёки онасининг уйида ўтириб, унга ҳадя бериладими ёки йўқми — кўрса бўлмасмиди? Менинг жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, ким закот (мол)идан бирор нарсани (ноҳақ) олса, у Қиёмат куни уни бўйнига кўтариб келади: агар у туя бўлса — бўкириб, агар сигир бўлса — мўраб, агар қўй бўлса — маъраб (туради)», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ қўлларини — биз унинг қўлтиғининг оқлигини кўргунимизча — кўтарди ва уч марта: «Аллоҳим! Мен (уларга) Сенинг (рисолатингни) етказмадимми?» — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُنْكَدِرِ، سَمِعْتُ جَابِرًا ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ جَاءَ مَالُ الْبَحْرَيْنِ أَعْطَيْتُكَ هَكَذَا ثَلاَثًا ‏"‏‏.‏ فَلَمْ يَقْدَمْ حَتَّى تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَأَمَرَ أَبُو بَكْرٍ مُنَادِيًا فَنَادَى مَنْ كَانَ لَهُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عِدَةٌ أَوْ دَيْنٌ فَلْيَأْتِنَا‏.‏ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَعَدَنِي‏.‏ فَحَثَى لِي ثَلاَثًا‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ menga: «Menga Bahrayn (mol-mulki) kelsa, men senga mana shuncha-shuncha beraman», — dedilar (va Paygʻambar ﷺ qoʻllari bilan uch marta (ishorat qildi)). Lekin Paygʻambar ﷺ — pul unga yetib bormasdan oldin — vafot etdi. (Pul kelganda) Abu Bakr bir jarchiga — kimda Paygʻambar ﷺ dan pul talabi (haqi) boʻlsa yoki unga biror narsa vaʼda qilingan boʻlsa, Abu Bakrning oldiga kelsin, deb — eʼlon qilishni buyurdi. Men Abu Bakrning oldiga borib, unga — Paygʻambar ﷺ menga mana shuncha-shuncha berishni vaʼda qilganini — aytdim. Shunda Abu Bakr menga uch hovuch (pul) berdi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ менга: «Менга Баҳрайн (мол-мулки) келса, мен сенга мана шунча-шунча бераман», — дедилар (ва Пайғамбар ﷺ қўллари билан уч марта (ишорат қилди)). Лекин Пайғамбар ﷺ — пул унга етиб бормасдан олдин — вафот этди. (Пул келганда) Абу Бакр бир жарчига — кимда Пайғамбар ﷺ дан пул талаби (ҳақи) бўлса ёки унга бирор нарса ваъда қилинган бўлса, Абу Бакрнинг олдига келсин, деб — эълон қилишни буюрди. Мен Абу Бакрнинг олдига бориб, унга — Пайғамбар ﷺ менга мана шунча-шунча беришни ваъда қилганини — айтдим. Шунда Абу Бакр менга уч ҳовуч (пул) берди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْبِيَةً، وَلَمْ يُعْطِ مَخْرَمَةَ مِنْهَا شَيْئًا، فَقَالَ مَخْرَمَةُ يَا بُنَىَّ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ، فَقَالَ ادْخُلْ فَادْعُهُ لِي‏.‏ قَالَ فَدَعَوْتُهُ لَهُ فَخَرَجَ إِلَيْهِ، وَعَلَيْهِ قَبَاءٌ مِنْهَا، فَقَالَ ‏"‏ خَبَأْنَا هَذَا لَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ، فَقَالَ رَضِيَ مَخْرَمَةُ‏.‏

Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ baʼzi choponlarni taqsimladi, lekin Maxramaga ulardan hech narsa bermadi. Maxrama (menga): «Ey oʻgʻlim! Meni Allohning Rasuli ﷺ ga (olib) hamrohlik qil», — dedi. Men u bilan borganimda, u: «Uni (Paygʻambar ﷺ ni) menga chaqir», — dedi. Men u zotni otam uchun chaqirdim. U zot oʻsha choponlardan birini kiygan holda (tashqariga) chiqdi va: «Biz buni (mana shu choponni) sen uchun saqlab qoʻygan edik, (ey Maxrama)», — dedilar. Maxrama choponga qarab: «Maxrama rozi boʻldi», — dedi (yoki Paygʻambar ﷺ: «Maxrama rozi boʻldimi?» — dedi).Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ баъзи чопонларни тақсимлади, лекин Махрамага улардан ҳеч нарса бермади. Махрама (менга): «Эй ўғлим! Мени Аллоҳнинг Расули ﷺ га (олиб) ҳамроҳлик қил», — деди. Мен у билан борганимда, у: «Уни (Пайғамбар ﷺ ни) менга чақир», — деди. Мен у зотни отам учун чақирдим. У зот ўша чопонлардан бирини кийган ҳолда (ташқарига) чиқди ва: «Биз буни (мана шу чопонни) сен учун сақлаб қўйган эдик, (эй Махрама)», — дедилар. Махрама чопонга қараб: «Махрама рози бўлди», — деди (ёки Пайғамбар ﷺ: «Махрама рози бўлдими?» — деди).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ هَلَكْتُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَقَعْتُ بِأَهْلِي فِي رَمَضَانَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تَجِدُ رَقَبَةً ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ بِعَرَقٍ ـ وَالْعَرَقُ الْمِكْتَلُ ـ فِيهِ تَمْرٌ فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ بِهَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَلَى أَحْوَجَ مِنَّا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَهْلُ بَيْتٍ أَحْوَجُ مِنَّا‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Allohning Rasuli ﷺ ga kelib: «Men halok boʻldim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Nima (boʻldi)?» — deb soʻradi. U: «Men Ramazonda (roʻza tutgan holda) oʻz xotinimga yaqinlik qildim», — dedi. Paygʻambar ﷺ undan: «Bir qul ozod qila olasanmi?» — deb soʻradi. U ‹yoʻq› deb javob berdi. Soʻng u zot undan: «Ketma-ket ikki oy roʻza tuta olasanmi?» — deb soʻradi. U ‹yoʻq› deb javob berdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ undan: «Oltmish kambagʻalni boqa olasanmi?» — deb soʻradi. U ‹yoʻq› deb javob berdi. Shu asnoda bir ansoriy xurmoga toʻla bir savat (keltirdi). Paygʻambar ﷺ u kishiga: «Uni ol va uni (oʻz gunohingga kafforat sifatida) sadaqa qil», — dedilar. U kishi: «Yo Rasululloh, men uni — bizdan koʻra kambagʻalroq odamlarga beraymi? Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, Madinaning ikki togʻi orasida bizdan kambagʻalroq oila yoʻq», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ unga — uni olib, oʻz oilasini (u bilan) taʼminlashni — aytdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Аллоҳнинг Расули ﷺ га келиб: «Мен ҳалок бўлдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Нима (бўлди)?» — деб сўради. У: «Мен Рамазонда (рўза тутган ҳолда) ўз хотинимга яқинлик қилдим», — деди. Пайғамбар ﷺ ундан: «Бир қул озод қила оласанми?» — деб сўради. У ‹йўқ› деб жавоб берди. Сўнг у зот ундан: «Кетма-кет икки ой рўза тута оласанми?» — деб сўради. У ‹йўқ› деб жавоб берди. Сўнг Пайғамбар ﷺ ундан: «Олтмиш камбағални боқа оласанми?» — деб сўради. У ‹йўқ› деб жавоб берди. Шу аснода бир ансорий хурмога тўла бир сават (келтирди). Пайғамбар ﷺ у кишига: «Уни ол ва уни (ўз гуноҳингга каффорат сифатида) садақа қил», — дедилар. У киши: «Ё Расулуллоҳ, мен уни — биздан кўра камбағалроқ одамларга берайми? Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, Мадинанинг икки тоғи орасида биздан камбағалроқ оила йўқ», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ унга — уни олиб, ўз оиласини (у билан) таъминлашни — айтдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ،‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ شَهِيدًا، فَاشْتَدَّ الْغُرَمَاءُ فِي حُقُوقِهِمْ، فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمْتُهُ، فَسَأَلَهُمْ أَنْ يَقْبَلُوا ثَمَرَ حَائِطِي، وَيُحَلِّلُوا أَبِي، فَأَبَوْا، فَلَمْ يُعْطِهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَائِطِي، وَلَمْ يَكْسِرْهُ لَهُمْ، وَلَكِنْ قَالَ ‏"‏ سَأَغْدُو عَلَيْكَ ‏"‏‏.‏ فَغَدَا عَلَيْنَا حَتَّى أَصْبَحَ، فَطَافَ فِي النَّخْلِ، وَدَعَا فِي ثَمَرِهِ بِالْبَرَكَةِ، فَجَدَدْتُهَا، فَقَضَيْتُهُمْ حُقُوقَهُمْ، وَبَقِيَ لَنَا مِنْ ثَمَرِهَا بَقِيَّةٌ، ثُمَّ جِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ جَالِسٌ، فَأَخْبَرْتُهُ بِذَلِكَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِعُمَرَ ‏"‏ اسْمَعْ ـ وَهْوَ جَالِسٌ ـ يَا عُمَرُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَلاَّ يَكُونُ قَدْ عَلِمْنَا أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ، وَاللَّهِ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Otam Uhud (jangi) kuni shahid boʻldi va uning qarz beruvchilari qarzni qattiq (qoʻpol) tarzda talab qildi. Bas, men Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga borib, unga bu haqda xabar berdim. U zot ulardan — mening bogʻimning mevalarini qabul qilib, otamni kechishni — soʻradi, lekin ular rad etdi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ ularga mevani (oʻsha yili) bermadi va uni kesib, ular orasida taqsimlamadi (ham), balki: «Ertaga ertalab sizlarning oldingizga kelaman», — dedilar. Bas, u zot ertasi kuni ertalab bizning oldimizga kelib, xurmo daraxtlari orasida yurdi va Allohdan — ularning mevalarini barakali qilishni — soʻrab duo qildi. Men mevani uzdim va qarz beruvchilarning barcha haqlarini toʻliq qaytardim hamda bizga koʻp meva qoldi. Soʻng men Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga — u zot oʻtirgan edi — borib, unga — nima boʻlganini — aytdim. Allohning Rasuli ﷺ oʻsha yerda oʻtirgan Umarga — bu voqeani tinglashni — aytdi. Umar: «Biz — sen Allohning Rasuli ekaningni — bilmaymizmi? Allohga qasamki, sen — albatta — Allohning Rasuli(dir)san!» — dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Отам Уҳуд (жанги) куни шаҳид бўлди ва унинг қарз берувчилари қарзни қаттиқ (қўпол) тарзда талаб қилди. Бас, мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига бориб, унга бу ҳақда хабар бердим. У зот улардан — менинг боғимнинг меваларини қабул қилиб, отамни кечишни — сўради, лекин улар рад этди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ уларга мевани (ўша йили) бермади ва уни кесиб, улар орасида тақсимламади (ҳам), балки: «Эртага эрталаб сизларнинг олдингизга келаман», — дедилар. Бас, у зот эртаси куни эрталаб бизнинг олдимизга келиб, хурмо дарахтлари орасида юрди ва Аллоҳдан — уларнинг меваларини баракали қилишни — сўраб дуо қилди. Мен мевани уздим ва қарз берувчиларнинг барча ҳақларини тўлиқ қайтардим ҳамда бизга кўп мева қолди. Сўнг мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига — у зот ўтирган эди — бориб, унга — нима бўлганини — айтдим. Аллоҳнинг Расули ﷺ ўша ерда ўтирган Умарга — бу воқеани тинглашни — айтди. Умар: «Биз — сен Аллоҳнинг Расули эканингни — билмаймизми? Аллоҳга қасамки, сен — албатта — Аллоҳнинг Расули(дир)сан!» — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِشَرَابٍ فَشَرِبَ، وَعَنْ يَمِينِهِ غُلاَمٌ وَعَنْ يَسَارِهِ الأَشْيَاخُ فَقَالَ لِلْغُلاَمِ ‏"‏ إِنْ أَذِنْتَ لِي أَعْطَيْتُ هَؤُلاَءِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَا كُنْتُ لأُوثِرَ بِنَصِيبِي مِنْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَدًا‏.‏ فَتَلَّهُ فِي يَدِهِ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga bir ichimlik (suvga aralashtirilgan sut) keltirildi va u zot undan biroz ichdi — uning oʻng tomonida bir bola, chap tomonida esa qariyalar oʻtirgan edi. Paygʻambar ﷺ bolaga: «Agar sen menga ruxsat bersang, men (qolgan ichimlikni) avval mana bu qariyalarga beraman», — dedilar. Bola: «Men — sizdan (qolgan) ulushimni olishda — hech kimni oʻzimdan afzal koʻrmayman», — dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га бир ичимлик (сувга аралаштирилган сут) келтирилди ва у зот ундан бироз ичди — унинг ўнг томонида бир бола, чап томонида эса қариялар ўтирган эди. Пайғамбар ﷺ болага: «Агар сен менга рухсат берсанг, мен (қолган ичимликни) аввал мана бу қарияларга бераман», — дедилар. Бола: «Мен — сиздан (қолган) улушимни олишда — ҳеч кимни ўзимдан афзал кўрмайман», — деди.

حَدَّثَنَا ثَابِتٌ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ عَنْ مُحَارِبٍ عَنْ جَابِرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ فَقَضَانِي وَزَادَنِي

Jobir (roziyallohu anhu) (shunday) dedi: Men masjidda Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordim va u zot menga haqimni toʻladi hamda menga — qarzdor boʻlganidan koʻra — koʻproq berdi.Жобир (розияллоҳу анҳу) (шундай) деди: Мен масжидда Пайғамбар ﷺ нинг олдига бордим ва у зот менга ҳақимни тўлади ҳамда менга — қарздор бўлганидан кўра — кўпроқ берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَارِبٍ، سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ بِعْتُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعِيرًا فِي سَفَرٍ، فَلَمَّا أَتَيْنَا الْمَدِينَةَ قَالَ ‏"‏ ائْتِ الْمَسْجِدَ فَصَلِّ رَكْعَتَيْنِ ‏"‏‏.‏ فَوَزَنَ ـ قَالَ شُعْبَةُ أُرَاهُ فَوَزَنَ لِي فَأَرْجَحَ، فَمَا زَالَ مِنْهَا شَىْءٌ حَتَّى أَصَابَهَا أَهْلُ الشَّأْمِ يَوْمَ الْحَرَّةِ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men safarlardan birida Paygʻambar ﷺ ga bir tuya sotdim. Biz Madinaga yetib kelganda, u zot menga — masjidga borib, ikki rakʼat (namoz) oʻqishni — buyurdi. Soʻng u zot men uchun (tuyaning narxini oltinda) tortdi va uning ustiga (yana) ortiqcha (miqdor) berdi. Undan bir qismi — Harra kuni Shom qoʻshini uni olib ketguncha — menda (qoldi).Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен сафарлардан бирида Пайғамбар ﷺ га бир туя сотдим. Биз Мадинага етиб келганда, у зот менга — масжидга бориб, икки ракъат (намоз) ўқишни — буюрди. Сўнг у зот мен учун (туянинг нархини олтинда) тортди ва унинг устига (яна) ортиқча (миқдор) берди. Ундан бир қисми — Ҳарра куни Шом қўшини уни олиб кетгунча — менда (қолди).

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِشَرَابٍ، وَعَنْ يَمِينِهِ غُلاَمٌ وَعَنْ يَسَارِهِ أَشْيَاخٌ، فَقَالَ لِلْغُلاَمِ ‏"‏ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أُعْطِيَ هَؤُلاَءِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الْغُلاَمُ لاَ، وَاللَّهِ لاَ أُوثِرُ بِنَصِيبِي مِنْكَ أَحَدًا‏.‏ فَتَلَّهُ فِي يَدِهِ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga bir ichimlik (sut va suv) keltirildi — uning oʻng tomonida bir bola, chap tomonida esa qariyalar oʻtirgan edi. U zot bolaga: «Sen menga — uni mana bu (qariya)larga berishga — ruxsat berasanmi?» — dedi. Bola: «Yoʻq, Allohga qasamki, men sizdan (qolgan) ulushimni olishda hech kimni (oʻzimdan afzal) koʻrmayman», — dedi. Shunda u zot uni (bola)ning qoʻliga berdi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га бир ичимлик (сут ва сув) келтирилди — унинг ўнг томонида бир бола, чап томонида эса қариялар ўтирган эди. У зот болага: «Сен менга — уни мана бу (қария)ларга беришга — рухсат берасанми?» — деди. Бола: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен сиздан (қолган) улушимни олишда ҳеч кимни (ўзимдан афзал) кўрмайман», — деди. Шунда у зот уни (бола)нинг қўлига берди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ جَبَلَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سَلَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ لِرَجُلٍ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَيْنٌ فَهَمَّ بِهِ أَصْحَابُهُ، فَقَالَ ‏"‏ دَعُوهُ فَإِنَّ لِصَاحِبِ الْحَقِّ مَقَالاً‏.‏ وَقَالَ اشْتَرُوا لَهُ سِنًّا فَأَعْطُوهَا إِيَّاهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا إِنَّا لاَ نَجِدُ سِنًّا إِلاَّ سِنًّا هِيَ أَفْضَلُ مِنْ سِنِّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاشْتَرُوهَا فَأَعْطُوهَا إِيَّاهُ، فَإِنَّ مِنْ خَيْرِكُمْ أَحْسَنَكُمْ قَضَاءً ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ bir kishiga biroz qarzdor edi (va oʻsha kishi uni juda qattiq talab qildi). Paygʻambar ﷺ ning sahobalari unga zarar yetkazmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ ularga: «Uni qoʻyib (tark) bering — chunki haqdor (kishi) qattiq gapirishga haqli», — dedilar. Soʻng u zot qoʻshdi: «(Uning tuyasiga) teng yoshli (tuya) sotib olib, unga beringlar», — dedilar. Ular: «Biz uning (tuyasi)ning yoshidan kattaroq tuyadan boshqasini topa olmaymiz», — dedi. U zot: «Uni sotib olib, unga beringlar — chunki sizlarning eng yaxshingiz — oʻz qarzini eng chiroyli (tarzda) toʻlaydigan(dir)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ бир кишига бироз қарздор эди (ва ўша киши уни жуда қаттиқ талаб қилди). Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари унга зарар етказмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ уларга: «Уни қўйиб (тарк) беринг — чунки ҳақдор (киши) қаттиқ гапиришга ҳақли», — дедилар. Сўнг у зот қўшди: «(Унинг туясига) тенг ёшли (туя) сотиб олиб, унга беринглар», — дедилар. Улар: «Биз унинг (туяси)нинг ёшидан каттароқ туядан бошқасини топа олмаймиз», — деди. У зот: «Уни сотиб олиб, унга беринглар — чунки сизларнинг энг яхшингиз — ўз қарзини энг чиройли (тарзда) тўлайдиган(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ، وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَاهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ حِينَ جَاءَهُ وَفْدُ هَوَازِنَ مُسْلِمِينَ، فَسَأَلُوهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ وَسَبْيَهُمْ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ مَعِي مَنْ تَرَوْنَ، وَأَحَبُّ الْحَدِيثِ إِلَىَّ أَصْدَقُهُ، فَاخْتَارُوا إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ إِمَّا السَّبْىَ وَإِمَّا الْمَالَ، وَقَدْ كُنْتُ اسْتَأْنَيْتُ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم انْتَظَرَهُمْ بِضْعَ عَشْرَةَ لَيْلَةً حِينَ قَفَلَ مِنَ الطَّائِفِ، فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ رَادٍّ إِلَيْهِمْ إِلاَّ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ قَالُوا فَإِنَّا نَخْتَارُ سَبْيَنَا‏.‏ فَقَامَ فِي الْمُسْلِمِينَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ إِخْوَانَكُمْ هَؤُلاَءِ جَاءُونَا تَائِبِينَ، وَإِنِّي رَأَيْتُ أَنْ أَرُدَّ إِلَيْهِمْ سَبْيَهُمْ، فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يُطَيِّبَ ذَلِكَ فَلْيَفْعَلْ، وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ عَلَى حَظِّهِ حَتَّى نُعْطِيَهُ إِيَّاهُ مِنْ أَوَّلِ مَا يُفِيءُ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلْيَفْعَلْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ طَيَّبْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ‏.‏ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ إِنَّا لاَ نَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ فِيهِ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ، فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعَ إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ ‏"‏‏.‏ فَرَجَعَ النَّاسُ فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ، ثُمَّ رَجَعُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ أَنَّهُمْ طَيَّبُوا وَأَذِنُوا‏.‏ وَهَذَا الَّذِي بَلَغَنَا مِنْ سَبْىِ هَوَازِنَ هَذَا آخِرُ قَوْلِ الزُّهْرِيِّ، يَعْنِي فَهَذَا الَّذِي بَلَغَنَا‏.‏

Marvon ibn Hakam va Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadi: Havozin qabilasining vakillari Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelganda, ular u zotdan oʻz mol-mulklari va asirlarini qaytarishni soʻradi. U zot ularga: «Bu (ish) — men bilan birga boshqa odamlarga (ham) tegishli(dir), siz koʻrib turganingizdek; va menga eng (sevimli) soʻz — rost (soʻz)dir; bas, ikki (variant)dan birini tanlanglar: yo asirlarni, yo mol-mulkni; va (men oʻljani taqsimlamadim) — chunki men sizlarni kutdim», — dedilar. Paygʻambar ﷺ Toifdan qaytganidan keyin, u zot ular uchun oʻn kechadan koʻproq kutdi. Ular — Paygʻambar ﷺ faqat ikkisidan birini qaytaradi, deb — bilganlarida, ular oʻz asirlarini tanladi. Soʻng Paygʻambar ﷺ musulmonlar orasida (oʻrnidan) turib, Allohga — U loyiq boʻlgan (hamd) bilan — hamd aytdi va (Uni) ulugʻladi hamda: «Soʻngra: Mana bu birodaringiz bizning oldimizga tavba qilib keldi va men ularga asirlarini qaytarishni maʼqul (toʻgʻri) koʻraman; bas, sizlardan kim buni (oʻz) marhamati (sifatida) qilishni xohlasa, uni qilsin; va sizlardan kim — Alloh bizga beradigan dastlabki fay (oʻlja)dan biz unga toʻlab bergunimizcha — oʻz ulushiga yopishib turishni xohlasa, (u shunday qilsin)», — dedilar. Odamlar: «Biz ularga (asirlarni) — rozilik bilan (oʻz) marhamatimiz (sifatida) — qaytaramiz, yo Rasululloh!» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan kim rozilik berdi-yu, kim bermadi — men bilmayman; bas, qaytinglar va boshliqlaringiz qaroringizni menga taqdim qilsin», — dedilar. Odamlar (qaytib) ketdi va ularning boshliqlari ular bilan masalani muhokama qildi, soʻng Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib, unga — ularning hammasi rozilik bilan (asirlarni qaytarishga) rozi boʻlganini — aytdi. (Zuhriy — rivoyatchi: «Bu — biz Havozin asirlari haqida bilgan (narsa)dir», — dedi.)Марвон ибн Ҳакам ва Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинади: Ҳавозин қабиласининг вакиллари Пайғамбар ﷺ нинг олдига келганда, улар у зотдан ўз мол-мулклари ва асирларини қайтаришни сўради. У зот уларга: «Бу (иш) — мен билан бирга бошқа одамларга (ҳам) тегишли(дир), сиз кўриб турганингиздек; ва менга энг (севимли) сўз — рост (сўз)дир; бас, икки (вариант)дан бирини танланглар: ё асирларни, ё мол-мулкни; ва (мен ўлжани тақсимламадим) — чунки мен сизларни кутдим», — дедилар. Пайғамбар ﷺ Тоифдан қайтганидан кейин, у зот улар учун ўн кечадан кўпроқ кутди. Улар — Пайғамбар ﷺ фақат иккисидан бирини қайтаради, деб — билганларида, улар ўз асирларини танлади. Сўнг Пайғамбар ﷺ мусулмонлар орасида (ўрнидан) туриб, Аллоҳга — У лойиқ бўлган (ҳамд) билан — ҳамд айтди ва (Уни) улуғлади ҳамда: «Сўнгра: Мана бу биродарингиз бизнинг олдимизга тавба қилиб келди ва мен уларга асирларини қайтаришни маъқул (тўғри) кўраман; бас, сизлардан ким буни (ўз) марҳамати (сифатида) қилишни хоҳласа, уни қилсин; ва сизлардан ким — Аллоҳ бизга берадиган дастлабки фай (ўлжа)дан биз унга тўлаб бергунимизча — ўз улушига ёпишиб туришни хоҳласа, (у шундай қилсин)», — дедилар. Одамлар: «Биз уларга (асирларни) — розилик билан (ўз) марҳаматимиз (сифатида) — қайтарамиз, ё Расулуллоҳ!» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан ким розилик берди-ю, ким бермади — мен билмайман; бас, қайтинглар ва бошлиқларингиз қарорингизни менга тақдим қилсин», — дедилар. Одамлар (қайтиб) кетди ва уларнинг бошлиқлари улар билан масалани муҳокама қилди, сўнг Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб, унга — уларнинг ҳаммаси розилик билан (асирларни қайтаришга) рози бўлганини — айтди. (Зуҳрий — ривоятчи: «Бу — биз Ҳавозин асирлари ҳақида билган (нарса)дир», — деди.)

حَدَّثَنَا ابْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ أَخَذَ سِنًّا فَجَاءَ صَاحِبُهُ يَتَقَاضَاهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ لِصَاحِبِ الْحَقِّ مَقَالاً ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَضَاهُ أَفْضَلَ مِنْ سِنِّهِ وَقَالَ ‏"‏ أَفْضَلُكُمْ أَحْسَنُكُمْ قَضَاءً ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ birovdan belgili yoshli bir tuyani qarzga (nasiyaga) oldi. Uning egasi kelib, uni qattiq talab qildi. Paygʻambar ﷺ: «Shubhasiz, haqdor (kishi) (uni) talab qilishga haqli», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ unga — uning tuyasidan kattaroq (yoshli) tuyani berdi va: «Sizlarning eng yaxshingiz — oʻz qarzini eng chiroyli (tarzda) toʻlaydigan(dir)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бировдан белгили ёшли бир туяни қарзга (насияга) олди. Унинг эгаси келиб, уни қаттиқ талаб қилди. Пайғамбар ﷺ: «Шубҳасиз, ҳақдор (киши) (уни) талаб қилишга ҳақли», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ унга — унинг туясидан каттароқ (ёшли) туяни берди ва: «Сизларнинг энг яхшингиз — ўз қарзини энг чиройли (тарзда) тўлайдиган(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَكَانَ عَلَى بَكْرٍ لِعُمَرَ صَعْبٍ، فَكَانَ يَتَقَدَّمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ أَبُوهُ يَا عَبْدَ اللَّهِ لاَ يَتَقَدَّمِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَحَدٌ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِعْنِيهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ هُوَ لَكَ‏.‏ فَاشْتَرَاهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هُوَ لَكَ يَا عَبْدَ اللَّهِ، فَاصْنَعْ بِهِ مَا شِئْتَ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U safarda Paygʻambar ﷺ bilan birga edi va Umarga tegishli — bezovta (qiyin) bir tuyaga mingan edi. Tuya Paygʻambar ﷺ dan oʻtib (oldinga) ketaverdi, shuning uchun Ibn Umarning otasi: «Ey Abdulloh! Hech kim Paygʻambar ﷺ dan oldinga oʻtmasin», — der edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Uni menga sot», — dedilar. Umar Paygʻambar ﷺ ga: «U — siz uchun(dir)», — dedi. Bas, u zot uni sotib oldi va: «Ey Abdulloh! U — sen uchun(dir) va sen u bilan xohlaganingni qilishing mumkin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У сафарда Пайғамбар ﷺ билан бирга эди ва Умарга тегишли — безовта (қийин) бир туяга минган эди. Туя Пайғамбар ﷺ дан ўтиб (олдинга) кетаверди, шунинг учун Ибн Умарнинг отаси: «Эй Абдуллоҳ! Ҳеч ким Пайғамбар ﷺ дан олдинга ўтмасин», — дер эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Уни менга сот», — дедилар. Умар Пайғамбар ﷺ га: «У — сиз учун(дир)», — деди. Бас, у зот уни сотиб олди ва: «Эй Абдуллоҳ! У — сен учун(дир) ва сен у билан хоҳлаганингни қилишинг мумкин», — дедилар.

وَقَالَ الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ، وَكُنْتُ عَلَى بَكْرٍ صَعْبٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعُمَرَ ‏"‏ بِعْنِيهِ ‏"‏‏.‏ فَابْتَاعَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ لَكَ يَا عَبْدَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz safarda Paygʻambar ﷺ bilan birga edik va men bezovta (qiyin) bir tuyaga mingan edim. Paygʻambar ﷺ Umardan — oʻsha tuyani oʻziga sotishni — soʻradi. Bas, Umar uni u zotga sotdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Ey Abdulloh! Tuya — sen uchun(dir)», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз сафарда Пайғамбар ﷺ билан бирга эдик ва мен безовта (қийин) бир туяга минган эдим. Пайғамбар ﷺ Умардан — ўша туяни ўзига сотишни — сўради. Бас, Умар уни у зотга сотди. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Эй Абдуллоҳ! Туя — сен учун(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَأَى عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ حُلَّةً سِيَرَاءَ عِنْدَ باب الْمَسْجِدِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ اشْتَرَيْتَهَا فَلَبِسْتَهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلِلْوَفْدِ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَلْبَسُهَا مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ جَاءَتْ حُلَلٌ فَأَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عُمَرَ مِنْهَا حُلَّةً، وَقَالَ أَكَسَوْتَنِيهَا وَقُلْتَ فِي حُلَّةِ عُطَارِدٍ مَا قُلْتَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لَمْ أَكْسُكَهَا لِتَلْبَسَهَا ‏"‏‏.‏ فَكَسَا عُمَرُ أَخًا لَهُ بِمَكَّةَ مُشْرِكًا‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn Xattob masjid eshigi oldida sotilayotgan ipak kiyim (chopon)ni koʻrdi va: «Yo Rasululloh, koshki siz buni sotib olib, juma kunlari va vakillar sizning oldingizga kelganda kiysangiz!» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Buni — oxiratda (hech) nasibasi boʻlmaydigan kishi kiyadi», — dedilar. Keyinchalik baʼzi ipak kiyimlar (Paygʻambar ﷺ ga) keltirildi va Allohning Rasuli ﷺ ulardan birini Umarga yubordi. Umar: «Siz menga — Utoridning kiyimi haqida aytganingizni aytgan — holda, buni qanday kiyishga berasiz?» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Men uni senga — kiyishing uchun bermadim», — dedilar. Bas, Umar uni Makkadagi mushrik (birodari)ga berdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн Хаттоб масжид эшиги олдида сотилаётган ипак кийим (чопон)ни кўрди ва: «Ё Расулуллоҳ, кошки сиз буни сотиб олиб, жума кунлари ва вакиллар сизнинг олдингизга келганда кийсангиз!» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Буни — охиратда (ҳеч) насибаси бўлмайдиган киши кияди», — дедилар. Кейинчалик баъзи ипак кийимлар (Пайғамбар ﷺ га) келтирилди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ улардан бирини Умарга юборди. Умар: «Сиз менга — Уториднинг кийими ҳақида айтганингизни айтган — ҳолда, буни қандай кийишга берасиз?» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мен уни сенга — кийишинг учун бермадим», — дедилар. Бас, Умар уни Маккадаги мушрик (биродари)га берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ أَبُو جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْتَ فَاطِمَةَ فَلَمْ يَدْخُلْ عَلَيْهَا، وَجَاءَ عَلِيٌّ فَذَكَرَتْ لَهُ ذَلِكَ فَذَكَرَهُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنِّي رَأَيْتُ عَلَى بَابِهَا سِتْرًا مَوْشِيًّا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي وَلِلدُّنْيَا ‏"‏‏.‏ فَأَتَاهَا عَلِيٌّ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهَا فَقَالَتْ لِيَأْمُرْنِي فِيهِ بِمَا شَاءَ‏.‏ قَالَ تُرْسِلُ بِهِ إِلَى فُلاَنٍ‏.‏ أَهْلِ بَيْتٍ بِهِمْ حَاجَةٌ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ Fotimaning uyiga bordi, lekin unga kirmadi. Ali keldi va u (Fotima) unga bu haqda aytdi. Ali Paygʻambar ﷺ dan bu haqda soʻraganda, u zot: «Men uning eshigida (rang-barang) bezatilgan bir pardani koʻrdim. Men dunyo (matolari)ga qiziqmayman», — dedi. Ali Fotimaning oldiga borib, unga bu haqda aytdi. Fotima: «Men u (zot) aytgandek (uni biror narsaga) sarflashga tayyorman», — dedi. Paygʻambar ﷺ unga — uni falon-falon muhtoj odamlarga yuborishni — buyurdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ Фотиманинг уйига борди, лекин унга кирмади. Али келди ва у (Фотима) унга бу ҳақда айтди. Али Пайғамбар ﷺ дан бу ҳақда сўраганда, у зот: «Мен унинг эшигида (ранг-баранг) безатилган бир пардани кўрдим. Мен дунё (матолари)га қизиқмайман», — деди. Али Фотиманинг олдига бориб, унга бу ҳақда айтди. Фотима: «Мен у (зот) айтгандек (уни бирор нарсага) сарфлашга тайёрман», — деди. Пайғамбар ﷺ унга — уни фалон-фалон муҳтож одамларга юборишни — буюрди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَهْدَى إِلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حُلَّةً سِيَرَاءَ فَلَبِسْتُهَا، فَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ، فَشَقَقْتُهَا بَيْنَ نِسَائِي‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ menga hadya (sifatida) ipak kiyim berdi va men uni kiydim. Men uning yuzida gʻazab alomatlarini koʻrganimda, men uni boʻlaklarga kesib, xotinlarim orasida taqsimladim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ менга ҳадя (сифатида) ипак кийим берди ва мен уни кийдим. Мен унинг юзида ғазаб аломатларини кўрганимда, мен уни бўлакларга кесиб, хотинларим орасида тақсимладим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُهْدِيَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جُبَّةُ سُنْدُسٍ، وَكَانَ يَنْهَى عَنِ الْحَرِيرِ، فَعَجِبَ النَّاسُ مِنْهَا فَقَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَمَنَادِيلُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فِي الْجَنَّةِ أَحْسَنُ مِنْ هَذَا ‏"‏‏.‏ وَقَالَ سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، إِنَّ أُكَيْدِرَ دُومَةَ أَهْدَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga qalin ipak matodan (tikilgan) bir jubba (chopon) taqdim etildi. Paygʻambar ﷺ odamlarni ipak kiyishdan qaytarar edi. Bas, odamlar uni (jubbani) koʻrib, hayratda qoldi (xursand boʻldi). Paygʻambar ﷺ: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, jannatdagi Saʼd ibn Muozning roʻmolchalari bundan yaxshiroq(dir)», — dedilar. Anas qoʻshdi: «Bu hadya Paygʻambar ﷺ ga Daumadan Ukaydir (degan nasroniy) tomonidan yuborilgan edi».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га қалин ипак матодан (тикилган) бир жубба (чопон) тақдим этилди. Пайғамбар ﷺ одамларни ипак кийишдан қайтарар эди. Бас, одамлар уни (жуббани) кўриб, ҳайратда қолди (хурсанд бўлди). Пайғамбар ﷺ: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, жаннатдаги Саъд ибн Муознинг рўмолчалари бундан яхшироқ(дир)», — дедилар. Анас қўшди: «Бу ҳадя Пайғамбар ﷺ га Даумадан Укайдир (деган насроний) томонидан юборилган эди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ يَهُودِيَّةً، أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِشَاةٍ مَسْمُومَةٍ، فَأَكَلَ مِنْهَا فَجِيءَ بِهَا فَقِيلَ أَلاَ نَقْتُلُهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏ فَمَا زِلْتُ أَعْرِفُهَا فِي لَهَوَاتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir yahudiy ayol Paygʻambar ﷺ ga zaharlangan (pishirilgan) qoʻy (goʻshtini) keltirdi va u zot undan yedi. U (ayol) Paygʻambar ﷺ ga keltirildi va u zotdan: «Uni oʻldiraylikmi?» — deb soʻraldi. U zot: «Yoʻq», — dedilar. Men — Allohning Rasuli ﷺ ning ogʻiz tanglayida zaharning taʼsirini — (keyinchalik ham) koʻrib turdim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир яҳудий аёл Пайғамбар ﷺ га заҳарланган (пиширилган) қўй (гўштини) келтирди ва у зот ундан еди. У (аёл) Пайғамбар ﷺ га келтирилди ва у зотдан: «Уни ўлдирайликми?» — деб сўралди. У зот: «Йўқ», — дедилар. Мен — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг оғиз танглайида заҳарнинг таъсирини — (кейинчалик ҳам) кўриб турдим.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثِينَ وَمِائَةً فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ مَعَ أَحَدٍ مِنْكُمْ طَعَامٌ ‏"‏‏.‏ فَإِذَا مَعَ رَجُلٍ صَاعٌ مِنْ طَعَامٍ أَوْ نَحْوُهُ، فَعُجِنَ ثُمَّ جَاءَ رَجُلٌ مُشْرِكٌ مُشْعَانٌّ طَوِيلٌ بِغَنَمٍ يَسُوقُهَا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْعًا أَمْ عَطِيَّةً ـ أَوْ قَالَ ـ أَمْ هِبَةً ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ، بَلْ بَيْعٌ‏.‏ فَاشْتَرَى مِنْهُ شَاةً، فَصُنِعَتْ وَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِسَوَادِ الْبَطْنِ أَنْ يُشْوَى، وَايْمُ اللَّهِ مَا فِي الثَّلاَثِينَ وَالْمِائَةِ إِلاَّ قَدْ حَزَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَهُ حُزَّةً مِنْ سَوَادِ بَطْنِهَا، إِنْ كَانَ شَاهِدًا أَعْطَاهَا إِيَّاهُ، وَإِنْ كَانَ غَائِبًا خَبَأَ لَهُ، فَجَعَلَ مِنْهَا قَصْعَتَيْنِ، فَأَكَلُوا أَجْمَعُونَ، وَشَبِعْنَا، فَفَضَلَتِ الْقَصْعَتَانِ، فَحَمَلْنَاهُ عَلَى الْبَعِيرِ‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ‏.‏

Abdurrahmon ibn Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan birga boʻlgan bir yuz oʻttiz kishi edik. U zot bizdan — birortamizda taom bormi, deb — soʻradi. Bir kishida taxminan bir soʼ bugʻdoy bor edi va u (suvga) aralashtirildi. Juda novcha bir mushrik qoʻylar haydab keldi. Paygʻambar ﷺ undan: «(Bir qoʻyni) bizga sotasanmi yoki hadya (sifatida) berasanmi?» — deb soʻradi. U: «Yoʻq, men sizga (bir qoʻyni) sotaman», — dedi. Paygʻambar ﷺ bir qoʻy sotib oldi va u soʻyildi. Paygʻambar ﷺ uning jigari va boshqa ich aʼzolarini qovurishni buyurdi. Allohga qasamki, Paygʻambar ﷺ oʻsha bir yuz oʻttiz kishining har biriga undan bir boʻlak berdi: ular orasida hozir boʻlganlarning hammasiga berdi va hozir boʻlmaganlarning ulushlarini saqlab qoʻydi. Soʻng Paygʻambar ﷺ uning goʻshtini ikki katta tovoqqa soldi va ularning hammasi toʻyib yedi hamda shundan keyin (ham) ikki tovoqda taom ortdi — u tuyaga ortildi (yoki u zot shunga oʻxshash biror narsa dedi).Абдурраҳмон ибн Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан бирга бўлган бир юз ўттиз киши эдик. У зот биздан — бирортамизда таом борми, деб — сўради. Бир кишида тахминан бир сў буғдой бор эди ва у (сувга) аралаштирилди. Жуда новча бир мушрик қўйлар ҳайдаб келди. Пайғамбар ﷺ ундан: «(Бир қўйни) бизга сотасанми ёки ҳадя (сифатида) берасанми?» — деб сўради. У: «Йўқ, мен сизга (бир қўйни) сотаман», — деди. Пайғамбар ﷺ бир қўй сотиб олди ва у сўйилди. Пайғамбар ﷺ унинг жигари ва бошқа ич аъзоларини қовуришни буюрди. Аллоҳга қасамки, Пайғамбар ﷺ ўша бир юз ўттиз кишининг ҳар бирига ундан бир бўлак берди: улар орасида ҳозир бўлганларнинг ҳаммасига берди ва ҳозир бўлмаганларнинг улушларини сақлаб қўйди. Сўнг Пайғамбар ﷺ унинг гўштини икки катта товоққа солди ва уларнинг ҳаммаси тўйиб еди ҳамда шундан кейин (ҳам) икки товоқда таом ортди — у туяга ортилди (ёки у зот шунга ўхшаш бирор нарса деди).

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَأَى عُمَرُ حُلَّةً عَلَى رَجُلٍ تُبَاعُ فَقَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ابْتَعْ هَذِهِ الْحُلَّةَ تَلْبَسْهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَإِذَا جَاءَكَ الْوَفْدُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَلْبَسُ هَذَا مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهَا بِحُلَلٍ فَأَرْسَلَ إِلَى عُمَرَ مِنْهَا بِحُلَّةٍ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ كَيْفَ أَلْبَسُهَا وَقَدْ قُلْتَ فِيهَا مَا قُلْتَ قَالَ ‏"‏ إِنِّي لَمْ أَكْسُكَهَا لِتَلْبَسَهَا، تَبِيعُهَا أَوْ تَكْسُوهَا ‏"‏‏.‏ فَأَرْسَلَ بِهَا عُمَرُ إِلَى أَخٍ لَهُ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar bir kishining ustida — sotilayotgan — bir ipak chopon(ni) koʻrdi va Paygʻambar ﷺ dan — uni juma kunlari hamda vakillar bilan uchrashganda kiyish uchun — sotib olishni soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Buni — oxiratda (hech) nasibasi boʻlmaydigan kishi kiyadi», — dedilar. Keyinchalik Allohning Rasuli ﷺ ga shunga oʻxshash baʼzi ipak choponlar keldi va u zot ulardan birini Umarga yubordi (va u (Umar) uni Makkadagi mushrik birodariga berdi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар бир кишининг устида — сотилаётган — бир ипак чопон(ни) кўрди ва Пайғамбар ﷺ дан — уни жума кунлари ҳамда вакиллар билан учрашганда кийиш учун — сотиб олишни сўради. Пайғамбар ﷺ: «Буни — охиратда (ҳеч) насибаси бўлмайдиган киши кияди», — дедилар. Кейинчалик Аллоҳнинг Расули ﷺ га шунга ўхшаш баъзи ипак чопонлар келди ва у зот улардан бирини Умарга юборди (ва у (Умар) уни Маккадаги мушрик биродарига берди).

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَتْ قَدِمَتْ عَلَىَّ أُمِّي وَهْىَ مُشْرِكَةٌ، فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَاسْتَفْتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ ‏{‏إِنَّ أُمِّي قَدِمَتْ‏}‏ وَهْىَ رَاغِبَةٌ، أَفَأَصِلُ أُمِّي قَالَ ‏"‏ نَعَمْ صِلِي أُمَّكِ ‏"‏‏.‏

Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Onam — Allohning Rasuli ﷺ hayot paytida — mening oldimga keldi va u mushrik edi. Men Allohning Rasuli ﷺ dan (fatvo soʻrab): «Onam mening oldimga keldi va u mendan (yaxshilik) kutyapti; men u bilan yaxshi munosabatda boʻlaymi?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Ha, u bilan yaxshi munosabatda boʻl», — dedilar.Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Онам — Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳаёт пайтида — менинг олдимга келди ва у мушрик эди. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан (фатво сўраб): «Онам менинг олдимга келди ва у мендан (яхшилик) кутяпти; мен у билан яхши муносабатда бўлайми?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, у билан яхши муносабатда бўл», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، وَشُعْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْعَائِدِ فِي قَيْئِهِ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Oʻz hadyasini qaytib oladigan kishi — oʻz qusugʻini yutadigan kishi kabi(dir)», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ўз ҳадясини қайтиб оладиган киши — ўз қусуғини ютадиган киши каби(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ لَنَا مَثَلُ السَّوْءِ، الَّذِي يَعُودُ فِي هِبَتِهِ كَالْكَلْبِ يَرْجِعُ فِي قَيْئِهِ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yomon misol bizga (loyiq) emas. Oʻz hadyasini qaytib oladigan kishi — oʻz qusugʻini yalaydigan it kabi(dir)», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ёмон мисол бизга (лойиқ) эмас. Ўз ҳадясини қайтиб оладиган киши — ўз қусуғини ялайдиган ит каби(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ حَمَلْتُ عَلَى فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، فَأَضَاعَهُ الَّذِي كَانَ عِنْدَهُ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِيَهُ مِنْهُ، وَظَنَنْتُ أَنَّهُ بَائِعُهُ بِرُخْصٍ، فَسَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَشْتَرِهِ، وَإِنْ أَعْطَاكَهُ بِدِرْهَمٍ وَاحِدٍ، فَإِنَّ الْعَائِدَ فِي صَدَقَتِهِ كَالْكَلْبِ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ ‏"‏‏.‏

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Alloh yoʻlida (jihod uchun) bir ot berdim. Ot berilgan kishi unga (yaxshi) qaramadi. Men — u uni arzon sotar, deb oʻylab — uni undan sotib olishni niyat qildim. Paygʻambar ﷺ dan soʻraganimda, u zot: «Uni sotib olma — garchi u uni senga bir dirhamga bersa ham; chunki oʻz sadaqasini qaytib oladigan kishi — oʻz qusugʻini yalaydigan it kabi(dir)», — dedilar.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳ йўлида (жиҳод учун) бир от бердим. От берилган киши унга (яхши) қарамади. Мен — у уни арзон сотар, деб ўйлаб — уни ундан сотиб олишни ният қилдим. Пайғамбар ﷺ дан сўраганимда, у зот: «Уни сотиб олма — гарчи у уни сенга бир дирҳамга берса ҳам; чунки ўз садақасини қайтиб оладиган киши — ўз қусуғини ялайдиган ит каби(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ بَنِي صُهَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ جُدْعَانَ ادَّعَوْا بَيْتَيْنِ وَحُجْرَةً، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَى ذَلِكَ صُهَيْبًا، فَقَالَ مَرْوَانُ مَنْ يَشْهَدُ لَكُمَا عَلَى ذَلِكَ قَالُوا ابْنُ عُمَرَ‏.‏ فَدَعَاهُ فَشَهِدَ لأَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صُهَيْبًا بَيْتَيْنِ وَحُجْرَةً‏.‏ فَقَضَى مَرْوَانُ بِشَهَادَتِهِ لَهُمْ‏.‏

Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Suhaybning oʻgʻillari — Suhayb Bani Judʼonning ozod qilingan quli edi — Allohning Rasuli ﷺ Suhaybga ikki uy va bir xona bergan, deb daʼvo qildi. Marvon: «Daʼvongizga kim guvohlik beradi?» — dedi. Ular — Ibn Umar (guvohlik beradi), deb javob berdi. Marvon Ibn Umarni (chaqirib) yubordi va u — Allohning Rasuli ﷺ haqiqatan (ham) Suhaybga ikki uy va bir xona berganini — guvohlik berdi. Bas, Marvon — (Ibn Umarning) guvohligiga koʻra — (Suhaybning oʻgʻillari foydasiga) hukm qildi.Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Суҳайбнинг ўғиллари — Суҳайб Бани Жудъоннинг озод қилинган қули эди — Аллоҳнинг Расули ﷺ Суҳайбга икки уй ва бир хона берган, деб даъво қилди. Марвон: «Даъвонгизга ким гувоҳлик беради?» — деди. Улар — Ибн Умар (гувоҳлик беради), деб жавоб берди. Марвон Ибн Умарни (чақириб) юборди ва у — Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳақиқатан (ҳам) Суҳайбга икки уй ва бир хона берганини — гувоҳлик берди. Бас, Марвон — (Ибн Умарнинг) гувоҳлигига кўра — (Суҳайбнинг ўғиллари фойдасига) ҳукм қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْعُمْرَى أَنَّهَا لِمَنْ وُهِبَتْ لَهُ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — umro (umrbod foydalanishga berilgan hadya) — kimga berilgan boʻlsa, oʻshaning oʻzi uchun(dir), deb hukm qildi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — умро (умрбод фойдаланишга берилган ҳадя) — кимга берилган бўлса, ўшанинг ўзи учун(дир), деб ҳукм қилди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي النَّضْرُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ عَطَاءٌ حَدَّثَنِي جَابِرٌ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Umro joiz(dir)», — dedilar. Ato: «Jobir menga buni Paygʻambar ﷺ dan (rivoyat qilib) aytdi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Умро жоиз(дир)», — дедилар. Ато: «Жобир менга буни Пайғамбар ﷺ дан (ривоят қилиб) айтди», — деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ كَانَ فَزَعٌ بِالْمَدِينَةِ فَاسْتَعَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا مِنْ أَبِي طَلْحَةَ يُقَالُ لَهُ الْمَنْدُوبُ، فَرَكِبَ فَلَمَّا رَجَعَ قَالَ ‏"‏ مَا رَأَيْنَا مِنْ شَىْءٍ، وَإِنْ وَجَدْنَاهُ لَبَحْرًا ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Madina ahli (dushman hujumidan) qoʻrqdi; shuning uchun Paygʻambar ﷺ Abu Talhadan — Mandub degan — bir otni oriyat (qarzga) oldi va unga mindi. U zot qaytganda: «Biz (qoʻrqadigan) hech narsani koʻrmadik, lekin bu ot juda tez (chopar) ekan (xuddi dengiz suvidek tuganmas quvvatga ega)», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Мадина аҳли (душман ҳужумидан) қўрқди; шунинг учун Пайғамбар ﷺ Абу Талҳадан — Мандуб деган — бир отни орият (қарзга) олди ва унга минди. У зот қайтганда: «Биз (қўрқадиган) ҳеч нарсани кўрмадик, лекин бу от жуда тез (чопар) экан (худди денгиз сувидек туганмас қувватга эга)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ وَعَلَيْهَا دِرْعُ قِطْرٍ ثَمَنُ خَمْسَةِ دَرَاهِمَ، فَقَالَتِ ارْفَعْ بَصَرَكَ إِلَى جَارِيَتِي، انْظُرْ إِلَيْهَا فَإِنَّهَا تُزْهَى أَنْ تَلْبَسَهُ فِي الْبَيْتِ، وَقَدْ كَانَ لِي مِنْهُنَّ دِرْعٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ تُقَيَّنُ بِالْمَدِينَةِ إِلاَّ أَرْسَلَتْ إِلَىَّ تَسْتَعِيرُهُ‏.‏

Ayman (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Oishaning oldiga bordim va u — besh dirhamga (arziydigan) qoʻpol bir kiyimni kiygan edi. Oisha: «(Tepaga) qara va mening choriyamni koʻr — u (kiyimni) uyda kiyishni istamaydi; holbuki, Allohning Rasuli ﷺ hayot paytida menda shunga oʻxshash bir kiyim bor edi va — (eri oldida) chiroyli koʻrinishni istaydigan biror ayol yoʻq ediki — uni mendan oriyat (qarzga) olmagan boʻlsin», — dedi.Айман (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Оишанинг олдига бордим ва у — беш дирҳамга (арзийдиган) қўпол бир кийимни кийган эди. Оиша: «(Тепага) қара ва менинг чориямни кўр — у (кийимни) уйда кийишни истамайди; ҳолбуки, Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳаёт пайтида менда шунга ўхшаш бир кийим бор эди ва — (эри олдида) чиройли кўринишни истайдиган бирор аёл йўқ эдики — уни мендан орият (қарзга) олмаган бўлсин», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ نِعْمَ الْمَنِيحَةُ اللِّقْحَةُ الصَّفِيُّ مِنْحَةً، وَالشَّاةُ الصَّفِيُّ تَغْدُو بِإِنَاءٍ وَتَرُوحُ بِإِنَاءٍ ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَإِسْمَاعِيلُ عَنْ مَالِكٍ قَالَ نِعْمَ الصَّدَقَةُ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Maniha (yaqinda tugʻgan va koʻp sut beradigan urgʻochi tuya) — naqadar yaxshi! Va (qancha yaxshi) — (ertalab bir kosa, kechqurun bir kosa sut beradigan) qoʻy!» — dedilar. Molik (rivoyat qildi): Maniha — yaxshi sadaqa amali(dir).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Маниҳа (яқинда туғган ва кўп сут берадиган урғочи туя) — нақадар яхши! Ва (қанча яхши) — (эрталаб бир коса, кечқурун бир коса сут берадиган) қўй!» — дедилар. Молик (ривоят қилди): Маниҳа — яхши садақа амали(дир).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الْمَدِينَةَ مِنْ مَكَّةَ وَلَيْسَ بِأَيْدِيهِمْ ـ يَعْنِي شَيْئًا ـ وَكَانَتِ الأَنْصَارُ أَهْلَ الأَرْضِ وَالْعَقَارِ، فَقَاسَمَهُمُ الأَنْصَارُ عَلَى أَنْ يُعْطُوهُمْ ثِمَارَ أَمْوَالِهِمْ كُلَّ عَامٍ وَيَكْفُوهُمُ الْعَمَلَ وَالْمَئُونَةَ، وَكَانَتْ أُمُّهُ أُمُّ أَنَسٍ أُمُّ سُلَيْمٍ كَانَتْ أُمَّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، فَكَانَتْ أَعْطَتْ أُمُّ أَنَسٍ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِذَاقًا فَأَعْطَاهُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أُمَّ أَيْمَنَ مَوْلاَتَهُ أُمَّ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدِ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا فَرَغَ مِنْ قَتْلِ أَهْلِ خَيْبَرَ فَانْصَرَفَ إِلَى الْمَدِينَةِ، رَدَّ الْمُهَاجِرُونَ إِلَى الأَنْصَارِ مَنَائِحَهُمُ الَّتِي كَانُوا مَنَحُوهُمْ مِنْ ثِمَارِهِمْ فَرَدَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى أُمِّهِ عِذَاقَهَا، وَأَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُمَّ أَيْمَنَ مَكَانَهُنَّ مِنْ حَائِطِهِ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ شَبِيبٍ أَخْبَرَنَا أَبِي عَنْ يُونُسَ بِهَذَا، وَقَالَ مَكَانَهُنَّ مِنْ خَالِصِهِ‏.‏

Ibn Shihob az-Zuhriy (Anas ibn Molikdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik (shunday) dedi: «Muhojirlar Madinaga kelganda, ularda hech narsa yoʻq edi, ansorlarda esa yer va mol-mulk bor edi. Ansorlar oʻz yerlarini ularga — muhojirlar (ansorlarga) yillik hosilning yarmini berish hamda yerda ishlab, dehqonchilik xarajatlarini taʼminlash sharti bilan — berdi». Uning (Anasning) onasi — u Abdulloh ibn Abu Talhaning (ham) onasi edi — Paygʻambar ﷺ ga baʼzi xurmo daraxtlarini (hadya qildi); u zot esa ularni oʻzining ozod qilingan choriyasi (Ummu Ayman)ga berdi — u (Ummu Ayman) Usoma ibn Zaydning (ham) onasi edi. Paygʻambar ﷺ Xaybar ahliga qarshi jangni tugatib, Madinaga qaytganda, muhojirlar ansorlarga — ansorlar ularga bergan meva (hadya)larini qaytardi. Paygʻambar ﷺ (ham) Anasning onasiga xurmo daraxtlarini qaytardi. Allohning Rasuli ﷺ Ummu Aymanga — eski hadya evaziga — oʻz bogʻidan boshqa daraxtlar berdi.Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий (Анас ибн Моликдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик (шундай) деди: «Муҳожирлар Мадинага келганда, уларда ҳеч нарса йўқ эди, ансорларда эса ер ва мол-мулк бор эди. Ансорлар ўз ерларини уларга — муҳожирлар (ансорларга) йиллик ҳосилнинг ярмини бериш ҳамда ерда ишлаб, деҳқончилик харажатларини таъминлаш шарти билан — берди». Унинг (Анаснинг) онаси — у Абдуллоҳ ибн Абу Талҳанинг (ҳам) онаси эди — Пайғамбар ﷺ га баъзи хурмо дарахтларини (ҳадя қилди); у зот эса уларни ўзининг озод қилинган чорияси (Умму Айман)га берди — у (Умму Айман) Усома ибн Зайднинг (ҳам) онаси эди. Пайғамбар ﷺ Хайбар аҳлига қарши жангни тугатиб, Мадинага қайтганда, муҳожирлар ансорларга — ансорлар уларга берган мева (ҳадя)ларини қайтарди. Пайғамбар ﷺ (ҳам) Анаснинг онасига хурмо дарахтларини қайтарди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Умму Айманга — эски ҳадя эвазига — ўз боғидан бошқа дарахтлар берди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ السَّلُولِيِّ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْبَعُونَ خَصْلَةً أَعْلاَهُنَّ مَنِيحَةُ الْعَنْزِ، مَا مِنْ عَامِلٍ يَعْمَلُ بِخَصْلَةٍ مِنْهَا رَجَاءَ ثَوَابِهَا وَتَصْدِيقَ مَوْعُودِهَا إِلاَّ أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِهَا الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ حَسَّانُ فَعَدَدْنَا مَا دُونَ مَنِيحَةِ الْعَنْزِ مِنْ رَدِّ السَّلاَمِ، وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ، وَإِمَاطَةِ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ وَنَحْوِهِ، فَمَا اسْتَطَعْنَا أَنْ نَبْلُغَ خَمْسَ عَشْرَةَ خَصْلَةً‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «(Mana bu) qirq xayrli amal bor va ularning eng yaxshisi — bir echkining manihasi(dir); va kim bu xayrli amallardan birini — Allohning savobini umid qilib va unga erishishiga qatʼiy ishongan holda — qilsa, Alloh uni shu (amal) sababli jannatga kiritadi», — dedilar. Hasan (rivoyatchi): «Biz manihadan past (boshqa) xayrli amallarni sanashga urindik: aksa urgan kishiga javob berish, yoʻldan zararni olib tashlash va boshqalarni zikr qildik, lekin biz hatto oʻn beshtani ham sanay olmadik», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «(Мана бу) қирқ хайрли амал бор ва уларнинг энг яхшиси — бир эчкининг маниҳаси(дир); ва ким бу хайрли амаллардан бирини — Аллоҳнинг савобини умид қилиб ва унга эришишига қатъий ишонган ҳолда — қилса, Аллоҳ уни шу (амал) сабабли жаннатга киритади», — дедилар. Ҳасан (ривоятчи): «Биз маниҳадан паст (бошқа) хайрли амалларни санашга уриндик: акса урган кишига жавоб бериш, йўлдан зарарни олиб ташлаш ва бошқаларни зикр қилдик, лекин биз ҳатто ўн бештани ҳам санай олмадик», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَتْ لِرِجَالٍ مِنَّا فُضُولُ أَرَضِينَ فَقَالُوا نُؤَاجِرُهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالنِّصْفِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا أَوْ لِيَمْنَحْهَا أَخَاهُ، فَإِنْ أَبَى فَلْيُمْسِكْ أَرْضَهُ ‏"‏‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi kishilarda ortiqcha yer bor edi va ular — uni boshqalarga, hosilning uchdan biri, toʻrtdan biri yoki yarmini (olish) sharti bilan, ekishga berishni — aytdi. Paygʻambar ﷺ: «Kimda yer boʻlsa, uni oʻzi eksin yoki uni (ekishga) birodariga bersin, yoki uni (ekilmagan holda) qoldirsin», — dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи кишиларда ортиқча ер бор эди ва улар — уни бошқаларга, ҳосилнинг учдан бири, тўртдан бири ёки ярмини (олиш) шарти билан, экишга беришни — айтди. Пайғамбар ﷺ: «Кимда ер бўлса, уни ўзи эксин ёки уни (экишга) биродарига берсин, ёки уни (экилмаган ҳолда) қолдирсин», — дедилар.

وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنِ الْهِجْرَةِ، فَقَالَ ‏"‏ وَيْحَكَ إِنَّ الْهِجْرَةَ شَأْنُهَا شَدِيدٌ فَهَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ ‏"‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتُعْطِي صَدَقَتَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تَمْنَحُ مِنْهَا شَيْئًا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتَحْلُبُهَا يَوْمَ وِرْدِهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاعْمَلْ مِنْ وَرَاءِ الْبِحَارِ، فَإِنَّ اللَّهَ لَنْ يَتِرَكَ مِنْ عَمَلِكَ شَيْئًا ‏"‏‏.‏

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir badaviy Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib, undan hijrat haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ unga: «Alloh senga rahm qilsin. Hijrat ishi — qiyin (ish). Sening baʼzi tuyalaring bormi?» — dedi. U ‹ha› deb javob berdi. Paygʻambar ﷺ undan: «Sen ularning zakotini toʻlaysanmi?» — deb soʻradi. U ‹ha› deb javob berdi. U zot: «Sen ularni (manihaga) — sutidan boshqalar foydalanishi uchun — berasanmi?» — dedi. Badaviy: «Ha», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sen ularni — (boshqalarga) sugʻoradigan kuni sogʻasanmi?» — deb soʻradi. U: «Ha», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Unda) dengiz ortida (uzoq joylarda) ham yaxshi amallar qil va Alloh sening amallaringdan hech birini zoye qilmaydi», — dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир бадавий Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб, ундан ҳижрат ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ унга: «Аллоҳ сенга раҳм қилсин. Ҳижрат иши — қийин (иш). Сенинг баъзи туяларинг борми?» — деди. У ‹ҳа› деб жавоб берди. Пайғамбар ﷺ ундан: «Сен уларнинг закотини тўлайсанми?» — деб сўради. У ‹ҳа› деб жавоб берди. У зот: «Сен уларни (маниҳага) — сутидан бошқалар фойдаланиши учун — берасанми?» — деди. Бадавий: «Ҳа», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сен уларни — (бошқаларга) суғорадиган куни соғасанми?» — деб сўради. У: «Ҳа», — деди. Пайғамбар ﷺ: «(Унда) денгиз ортида (узоқ жойларда) ҳам яхши амаллар қил ва Аллоҳ сенинг амалларингдан ҳеч бирини зое қилмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَعْلَمُهُمْ، بِذَاكَ ـ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى أَرْضٍ تَهْتَزُّ زَرْعًا فَقَالَ ‏"‏ لِمَنْ هَذِهِ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا اكْتَرَاهَا فُلاَنٌ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ لَوْ مَنَحَهَا إِيَّاهُ كَانَ خَيْرًا لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا أَجْرًا مَعْلُومًا ‏"‏‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Unga ular orasidagi eng bilimdon (kishi — yaʼni Ibn Abbos) aytdiki, Paygʻambar ﷺ — oʻsimliklar bilan gullab-yashnagan bir yer (tomon)ga bordi va — u kimniki, deb — soʻradi. Unga — falon-falon kishi uni ijaraga olgan, deb — aytildi. Paygʻambar ﷺ: «Agar u (egasi) uni — belgilangan ijarani olish (oʻrni)ga — bepul (tekinga) berganida, u (egasi) uchun yaxshiroq boʻlar edi», — dedilar.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Унга улар орасидаги энг билимдон (киши — яъни Ибн Аббос) айтдики, Пайғамбар ﷺ — ўсимликлар билан гуллаб-яшнаган бир ер (томон)га борди ва — у кимники, деб — сўради. Унга — фалон-фалон киши уни ижарага олган, деб — айтилди. Пайғамбар ﷺ: «Агар у (эгаси) уни — белгиланган ижарани олиш (ўрни)га — бепул (текинга) берганида, у (эгаси) учун яхшироқ бўлар эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ هَاجَرَ إِبْرَاهِيمُ بِسَارَةَ، فَأَعْطَوْهَا آجَرَ، فَرَجَعَتْ فَقَالَتْ أَشَعَرْتَ أَنَّ اللَّهَ كَبَتَ الْكَافِرَ وَأَخْدَمَ وَلِيدَةً ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ابْنُ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَخْدَمَهَا هَاجَرَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Ibrohim (alayhissalom) Sora bilan hijrat qildi. (Ular borgan shahar) ahli unga Ajar(ni) (yaʼni Hojarni) berdi. Sora qaytib kelib, Ibrohimga: ‹Bilasanmi, Alloh oʻsha mushrikni xor (tuban) qildi va u menga xizmat uchun bir choriya (kaniz) berdi›, — dedi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Иброҳим (алайҳиссалом) Сора билан ҳижрат қилди. (Улар борган шаҳар) аҳли унга Ажар(ни) (яъни Ҳожарни) берди. Сора қайтиб келиб, Иброҳимга: ‹Биласанми, Аллоҳ ўша мушрикни хор (тубан) қилди ва у менга хизмат учун бир чория (каниз) берди›, — деди», — дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ مَالِكًا، يَسْأَلُ زَيْدَ بْنَ أَسْلَمَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، قَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ حَمَلْتُ عَلَى فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، فَرَأَيْتُهُ يُبَاعُ، فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَشْتَرِ، وَلاَ تَعُدْ فِي صَدَقَتِكَ ‏"‏‏.‏

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta men Alloh yoʻlida (jihod uchun) bir ot (minishga) berdim. Keyinchalik men uning sotilayotganini koʻrdim. Men Allohning Rasuli ﷺ dan (uni sotib olsam boʻladimi, deb) soʻradim. U zot: «Uni sotib olma — chunki sen oʻz sadaqangni qaytib olmasliging (kerak)», — dedilar.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта мен Аллоҳ йўлида (жиҳод учун) бир от (минишга) бердим. Кейинчалик мен унинг сотилаётганини кўрдим. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан (уни сотиб олсам бўладими, деб) сўрадим. У зот: «Уни сотиб олма — чунки сен ўз садақангни қайтиб олмаслигинг (керак)», — дедилар.