حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَهْلَ الْقُرْآنِ أَوْتِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ وِتْرٌ يُحِبُّ الْوِتْرَ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Qurʼon ahli! Vitr oʻqinglar, chunki Alloh yagonadir va yagonalikni (toq sonni) yaxshi koʻradi», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Қуръон аҳли! Витр ўқинглар, чунки Аллоҳ ягонадир ва ягоналикни (тоқ сонни) яхши кўради», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ الأَبَّارُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ زَادَ فَقَالَ أَعْرَابِيٌّ مَا تَقُولُ فَقَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَكَ وَلاَ لأَصْحَابِكَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan shu maʼnoda rivoyat qildi va (shuni) ziyoda qildi: Bir aʼrobiy: «Nima deyapsiz?» dedi. U zot ﷺ: «(Bu) na senga, na sening sheriklaringga (tegishli)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан шу маънода ривоят қилди ва (шуни) зиёда қилди: Бир аъробий: «Нима деяпсиз?» деди. У зот ﷺ: «(Бу) на сенга, на сенинг шерикларингга (тегишли)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَاشِدٍ الزَّوْفِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُرَّةَ الزَّوْفِيِّ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ حُذَافَةَ، - قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ الْعَدَوِيُّ - قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ أَمَدَّكُمْ بِصَلاَةٍ وَهِيَ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ وَهِيَ الْوِتْرُ فَجَعَلَهَا لَكُمْ فِيمَا بَيْنَ الْعِشَاءِ إِلَى طُلُوعِ الْفَجْرِ ‏"‏ ‏.‏

Xorija ibn Huzofa al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oldimizga chiqib: «Albatta, Alloh azza va jalla sizlarni bir namoz bilan koʻmaklab qoʻydi, u sizlar uchun qizil tuyalardan ham xayrliroqdir. U vitrdir. Alloh uni sizlar uchun xufton bilan tong otishi orasida (oʻqishga) qaror qildi», dedilar.Хорижа ибн Ҳузофа ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқиб: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла сизларни бир намоз билан кўмаклаб қўйди, у сизлар учун қизил туялардан ҳам хайрлироқдир. У витрдир. Аллоҳ уни сизлар учун хуфтон билан тонг отиши орасида (ўқишга) қарор қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعَتَكِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْوِتْرُ حَقٌّ فَمَنْ لَمْ يُوتِرْ فَلَيْسَ مِنَّا الْوِتْرُ حَقٌّ فَمَنْ لَمْ يُوتِرْ فَلَيْسَ مِنَّا الْوِتْرُ حَقٌّ فَمَنْ لَمْ يُوتِرْ فَلَيْسَ مِنَّا ‏"‏‏.‏

Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Vitr haqdir, kim vitr oʻqimasa, u bizdan emas. Vitr haqdir, kim vitr oʻqimasa, u bizdan emas. Vitr haqdir, kim vitr oʻqimasa, u bizdan emas».Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Витр ҳақдир, ким витр ўқимаса, у биздан эмас. Витр ҳақдир, ким витр ўқимаса, у биздан эмас. Витр ҳақдир, ким витр ўқимаса, у биздан эмас».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ بَنِي كِنَانَةَ يُدْعَى الْمُخْدَجِيَّ سَمِعَ رَجُلاً، بِالشَّامِ يُدْعَى أَبَا مُحَمَّدٍ يَقُولُ إِنَّ الْوِتْرَ وَاجِبٌ ‏.‏ قَالَ الْمُخْدَجِيُّ فَرُحْتُ إِلَى عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ عُبَادَةُ كَذَبَ أَبُو مُحَمَّدٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ خَمْسُ صَلَوَاتٍ كَتَبَهُنَّ اللَّهُ عَلَى الْعِبَادِ فَمَنْ جَاءَ بِهِنَّ لَمْ يُضَيِّعْ مِنْهُنَّ شَيْئًا اسْتِخْفَافًا بِحَقِّهِنَّ كَانَ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدٌ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ وَمَنْ لَمْ يَأْتِ بِهِنَّ فَلَيْسَ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ عَهْدٌ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ أَدْخَلَهُ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Muhayriz (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Banu Kinonadan al-Muxdajiy deb ataluvchi bir kishi Shomda Abu Muhammad deb ataluvchi bir kishining: «Albatta, vitr vojibdir», deyotganini eshitdi. Al-Muxdajiy: «Shunda men Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)ning oldiga borib, unga (buni) aytib berdim», dedi. Uboda (roziyallohu anhu): «Abu Muhammad yolgʻon aytibdi. Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Besh namoz bor, Alloh ularni bandalarga farz qilgan. Kim ularni (oʻqib) keltirsa, ularning haqqini yengil sanab, hech narsasini zoye qilmasa, Alloh huzurida uni jannatga kiritish ahdi bordir. Kim ularni keltirmasa, Alloh huzurida uning uchun ahd yoʻq: xohlasa, uni azoblaydi, xohlasa, uni jannatga kiritadi›», dedi.Ибн Муҳайриз (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бану Кинонадан ал-Мухдажий деб аталувчи бир киши Шомда Абу Муҳаммад деб аталувчи бир кишининг: «Албатта, витр вожибдир», деётганини эшитди. Ал-Мухдажий: «Шунда мен Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бориб, унга (буни) айтиб бердим», деди. Убода (розияллоҳу анҳу): «Абу Муҳаммад ёлғон айтибди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Беш намоз бор, Аллоҳ уларни бандаларга фарз қилган. Ким уларни (ўқиб) келтирса, уларнинг ҳаққини енгил санаб, ҳеч нарсасини зое қилмаса, Аллоҳ ҳузурида уни жаннатга киритиш аҳди бордир. Ким уларни келтирмаса, Аллоҳ ҳузурида унинг учун аҳд йўқ: хоҳласа, уни азоблайди, хоҳласа, уни жаннатга киритади›», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ اللَّيْلِ فَقَالَ بِأُصْبُعَيْهِ هَكَذَا مَثْنَى مَثْنَى وَالْوِتْرُ رَكْعَةٌ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Sahroyi ahlidan bir kishi Nabiy ﷺdan kecha namozi haqida soʻradi. Shunda u zot ﷺ ikki barmoqlari bilan mana shunday (ishora qilib): «Ikki-ikki rakaatdan, vitr esa kechaning oxiridan bir rakaatdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саҳройи аҳлидан бир киши Набий ﷺдан кеча намози ҳақида сўради. Шунда у зот ﷺ икки бармоқлари билан мана шундай (ишора қилиб): «Икки-икки ракаатдан, витр эса кечанинг охиридан бир ракаатдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنِي قُرَيْشُ بْنُ حَيَّانَ الْعِجْلِيُّ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ وَائِلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوِتْرُ حَقٌّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ فَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُوتِرَ بِخَمْسٍ فَلْيَفْعَلْ وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُوتِرَ بِثَلاَثٍ فَلْيَفْعَلْ وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُوتِرَ بِوَاحِدَةٍ فَلْيَفْعَلْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vitr har bir musulmonga haqdir. Kim besh rakaat vitr oʻqishni xohlasa, shunday qilsin; kim uch rakaat vitr oʻqishni xohlasa, shunday qilsin; kim bir rakaat vitr oʻqishni xohlasa, shunday qilsin», dedilar.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Витр ҳар бир мусулмонга ҳақдир. Ким беш ракаат витр ўқишни хоҳласа, шундай қилсин; ким уч ракаат витр ўқишни хоҳласа, шундай қилсин; ким бир ракаат витр ўқишни хоҳласа, шундай қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ الأَبَّارُ، ح وَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَنَسٍ، - وَهَذَا لَفْظُهُ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ طَلْحَةَ، وَزُبَيْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُوتِرُ بِـ ‏{‏ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الأَعْلَى ‏}‏ وَ ‏{‏ قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا ‏}‏ وَاللَّهُ الْوَاحِدُ الصَّمَدُ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vitrni {Sabbihisma robbikal aʼlo} (Aʼlo surasi) va {Qul yo ayyuhal kofirun} (Kofirun surasi) va {Qul huvallohu ahad} (Ixlos surasi) bilan oʻqir edilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ витрни {Саббиҳисма роббикал аъло} (Аъло сураси) ва {Қул ё айюҳал кофирун} (Кофирун сураси) ва {Қул ҳуваллоҳу аҳад} (Ихлос сураси) билан ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ بِأَىِّ شَىْءٍ كَانَ يُوتِرُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مَعْنَاهُ قَالَ وَفِي الثَّالِثَةِ بِـ ‏{‏ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏}‏ وَالْمُعَوِّذَتَيْنِ ‏.‏

Abdulaziz ibn Jurayj (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men muʼminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺ vitrni nima (qiroat) bilan oʻqir edilar?» deb soʻradim. Shunda u shu maʼnoni zikr qildi va dedi: «Uchinchi (rakaat)da {Qul huvallohu ahad} (Ixlos surasi) va muavvizatayn (Falaq va Nos suralari) bilan (oʻqir edilar)».Абдулазиз ибн Журайж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен муъминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺ витрни нима (қироат) билан ўқир эдилар?» деб сўрадим. Шунда у шу маънони зикр қилди ва деди: «Учинчи (ракаат)да {Қул ҳуваллоҳу аҳад} (Ихлос сураси) ва муаввизатайн (Фалақ ва Нос суралари) билан (ўқир эдилар)».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ جَوَّاسٍ الْحَنَفِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ أَبِي الْحَوْرَاءِ، قَالَ قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ رضى الله عنهما عَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَلِمَاتٍ أَقُولُهُنَّ فِي الْوِتْرِ قَالَ ابْنُ جَوَّاسٍ فِي قُنُوتِ الْوِتْرِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ وَعَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ وَتَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ وَبَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَ وَقِنِي شَرَّ مَا قَضَيْتَ إِنَّكَ تَقْضِي وَلاَ يُقْضَى عَلَيْكَ وَإِنَّهُ لاَ يَذِلُّ مَنْ وَالَيْتَ وَلاَ يَعِزُّ مَنْ عَادَيْتَ تَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَ ‏"‏ ‏.‏

Abul-Havro (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Hasan ibn Ali (roziyallohu anhumo): «Rasululloh ﷺ menga vitrda aytadigan baʼzi kalimalarni oʻrgatdilar», dedi. Ibn Javvos (oʻz rivoyatida): «vitr qunutida», dedi: «Allohumma-hdiniy fiyman hadayta, va ofiniy fiyman ofayta, va tavallaniy fiyman tavallayta, va borik liy fiymaa aʼtoyta, va qiniy sharro maa qozoyta, innaka taqziy va laa yuqzo alayka, va innahu laa yazillu man volayta, va laa yaʼizzu man oadayta, tabarokta robbanaa va taolayta (Ey Alloh, meni hidoyat qilganlaring qatorida hidoyat qilgin, ofiyat berganlaring qatorida menga ofiyat bergin, doʻst tutganlaring qatorida meni doʻst tutgin, ato qilgan narsangda menga baraka bergin, hukm qilgan narsang yomonligidan meni saqlagin; albatta, Sen hukm qilursan, Senga hukm qilinmas; Sen doʻst tutgan kishi xor boʻlmas, Sen dushman tutgan kishi aziz boʻlmas; ey Robbimiz, Sen barokotlisan va Oliysan)».Абул-Ҳавро (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ҳасан ибн Али (розияллоҳу анҳумо): «Расулуллоҳ ﷺ менга витрда айтадиган баъзи калималарни ўргатдилар», деди. Ибн Жаввос (ўз ривоятида): «витр қунутида», деди: «Аллоҳумма-ҳдиний фийман ҳадайта, ва офиний фийман офайта, ва тавалланий фийман таваллайта, ва борик лий фиймаа аътойта, ва қиний шарро маа қозойта, иннака тақзий ва лаа юқзо алайка, ва иннаҳу лаа язиллу ман волайта, ва лаа яъиззу ман оадайта, табарокта роббанаа ва таолайта (Эй Аллоҳ, мени ҳидоят қилганларинг қаторида ҳидоят қилгин, офият берганларинг қаторида менга офият бергин, дўст тутганларинг қаторида мени дўст тутгин, ато қилган нарсангда менга барака бергин, ҳукм қилган нарсанг ёмонлигидан мени сақлагин; албатта, Сен ҳукм қилурсан, Сенга ҳукм қилинмас; Сен дўст тутган киши хор бўлмас, Сен душман тутган киши азиз бўлмас; эй Роббимиз, Сен барокотлисан ва Олийсан)».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ فِي آخِرِهِ قَالَ هَذَا يَقُولُ فِي الْوِتْرِ فِي الْقُنُوتِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَقُولُهُنَّ فِي الْوِتْرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو الْحَوْرَاءِ رَبِيعَةُ بْنُ شَيْبَانَ ‏.‏

Abu Ishoq (rahimahulloh) oʻz isnodi bilan shu maʼnoda rivoyat qildi. Uning oxirida: «Bu (roviy): ‹U vitrda qunutda aytar edi›, dedi», dedi va: «Men ularni vitrda aytaman», (degan soʻzni) zikr qilmadi. Abu Dovud aytadi: Abul-Havroning (ismi) Robiʼa ibn Shaybo dir.Абу Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ) ўз исноди билан шу маънода ривоят қилди. Унинг охирида: «Бу (ровий): ‹У витрда қунутда айтар эди›, деди», деди ва: «Мен уларни витрда айтаман», (деган сўзни) зикр қилмади. Абу Довуд айтади: Абул-Ҳавронинг (исми) Робиъа ибн Шайбо дир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَمْرٍو الْفَزَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي آخِرِ وِتْرِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هِشَامٌ أَقْدَمُ شَيْخٍ لِحَمَّادٍ وَبَلَغَنِي عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ أَنَّهُ قَالَ لَمْ يَرْوِ عَنْهُ غَيْرُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ - يَعْنِي فِي الْوِتْرِ - قَبْلَ الرُّكُوعِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى عِيسَى بْنُ يُونُسَ هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا عَنْ فِطْرِ بْنِ خَلِيفَةَ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ وَرُوِيَ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ فِي الْوِتْرِ قَبْلَ الرُّكُوعِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدِيثُ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ رَوَاهُ يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَذْكُرِ الْقُنُوتَ وَلاَ ذَكَرَ أُبَيًّا وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَبْدُ الأَعْلَى وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ وَسَمَاعُهُ بِالْكُوفَةِ مَعَ عِيسَى بْنِ يُونُسَ وَلَمْ يَذْكُرُوا الْقُنُوتَ وَقَدْ رَوَاهُ أَيْضًا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ وَشُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ وَلَمْ يَذْكُرَا الْقُنُوتَ وَحَدِيثُ زُبَيْدٍ رَوَاهُ سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ وَشُعْبَةُ وَعَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَجَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ كُلُّهُمْ عَنْ زُبَيْدٍ لَمْ يَذْكُرْ أَحَدٌ مِنْهُمُ الْقُنُوتَ إِلاَّ مَا رُوِيَ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ عَنْ مِسْعَرٍ عَنْ زُبَيْدٍ فَإِنَّهُ قَالَ فِي حَدِيثِهِ إِنَّهُ قَنَتَ قَبْلَ الرُّكُوعِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَلَيْسَ هُوَ بِالْمَشْهُورِ مِنْ حَدِيثِ حَفْصٍ نَخَافُ أَنْ يَكُونَ عَنْ حَفْصٍ عَنْ غَيْرِ مِسْعَرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَيُرْوَى أَنَّ أُبَيًّا كَانَ يَقْنُتُ فِي النِّصْفِ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ vitrlarining oxirida shunday der edilar: «Allohumma inniy aʼuzu birizooka min saxotika, va bimuofaatika min uqubatika, va aʼuzu bika minka, laa uhsiy sanaaan alayka, anta kamaa asnayta alaa nafsika (Ey Alloh, men Sening gʻazabingdan rizongga, jazoyingdan ofiyatingga panoh tilayman va Sendan Senga panoh tilayman. Senga loyiq maqtovni sanab adoga yetkaza olmasman. Sen Oʻzingni qanday maqtagan boʻlsang, shundaysan)». Abu Dovud aytadi: Hishom Hammodning eng qadimgi ustozidir. Menga Yahyo ibn Maʼindan yetib kelishicha, u: «Undan Hammod ibn Salama dan boshqa hech kim rivoyat qilmagan», degan. Abu Dovud aytadi: Iso ibn Yunus, Said ibn Abu Arubadan, u Qatodadan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ — yaʼni vitrda — rukudan oldin qunut qildilar. Abu Dovud aytadi: Iso ibn Yunus bu hadisni Fitr ibn Xalifadan, u Zubayddan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubaydan, u Nabiy ﷺdan ham xuddi shunday rivoyat qildi. Yana Hafs ibn Gʻiyosdan, u Misʼardan, u Zubayddan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ vitrda rukudan oldin qunut qildilar. Abu Dovud aytadi: Saidning Qatodadan (qilgan) hadisini Yazid ibn Zurayʼ Saiddan, u Qatodadan, u Azradan, u Said ibn Abdurahmon ibn Abzodan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi; (bunda) qunutni zikr qilmadi va Ubayni ham zikr qilmadi. Shuningdek, uni Abdulaʼlo va Muhammad ibn Bishr al-Abdiy ham rivoyat qildilar — uning samoʼi (eshitishi) Kufada Iso ibn Yunus bilan birga edi — va ular qunutni zikr qilmadilar. Uni Hishom ad-Dastavoiy va Shuʼba ham Qatodadan rivoyat qildilar va ikkovi qunutni zikr qilmadilar. Zubaydning hadisini esa Sulaymon al-Aʼmash, Shuʼba, Abdulmalik ibn Abu Sulaymon va Jarir ibn Hozim — bularning barchasi Zubayddan rivoyat qildilar — ulardan hech biri qunutni zikr qilmadi, faqat Hafs ibn Gʻiyosdan, u Misʼardan, u Zubayddan (qilingan) rivoyatdagina (zikr qilingan); chunki u oʻz hadisida: «U rukudan oldin qunut qildi», dedi. Abu Dovud aytadi: Bu Hafsning mashhur hadisidan emas. Biz uni Hafsdan, Misʼardan boshqa (rovi)dan boʻlishidan qoʻrqamiz. Abu Dovud aytadi: Ubay (roziyallohu anhu) Ramazon oyining yarmida qunut qilar edi, deb rivoyat qilinadi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ витрларининг охирида шундай дер эдилар: «Аллоҳумма инний аъузу биризоока мин сахотика, ва бимуофаатика мин уқубатика, ва аъузу бика минка, лаа уҳсий санааан алайка, анта камаа аснайта алаа нафсика (Эй Аллоҳ, мен Сенинг ғазабингдан ризонгга, жазойингдан офиятингга паноҳ тилайман ва Сендан Сенга паноҳ тилайман. Сенга лойиқ мақтовни санаб адога етказа олмасман. Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг, шундайсан)». Абу Довуд айтади: Ҳишом Ҳаммоднинг энг қадимги устозидир. Менга Яҳё ибн Маъиндан етиб келишича, у: «Ундан Ҳаммод ибн Салама дан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган», деган. Абу Довуд айтади: Исо ибн Юнус, Саид ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ — яъни витрда — рукудан олдин қунут қилдилар. Абу Довуд айтади: Исо ибн Юнус бу ҳадисни Фитр ибн Халифадан, у Зубайддан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убайдан, у Набий ﷺдан ҳам худди шундай ривоят қилди. Яна Ҳафс ибн Ғиёсдан, у Мисъардан, у Зубайддан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ витрда рукудан олдин қунут қилдилар. Абу Довуд айтади: Саиднинг Қатодадан (қилган) ҳадисини Язид ибн Зурайъ Саиддан, у Қатодадан, у Азрадан, у Саид ибн Абдураҳмон ибн Абзодан, у отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилди; (бунда) қунутни зикр қилмади ва Убайни ҳам зикр қилмади. Шунингдек, уни Абдулаъло ва Муҳаммад ибн Бишр ал-Абдий ҳам ривоят қилдилар — унинг самўи (эшитиши) Куфада Исо ибн Юнус билан бирга эди — ва улар қунутни зикр қилмадилар. Уни Ҳишом ад-Даставоий ва Шуъба ҳам Қатодадан ривоят қилдилар ва иккови қунутни зикр қилмадилар. Зубайднинг ҳадисини эса Сулаймон ал-Аъмаш, Шуъба, Абдулмалик ибн Абу Сулаймон ва Жарир ибн Ҳозим — буларнинг барчаси Зубайддан ривоят қилдилар — улардан ҳеч бири қунутни зикр қилмади, фақат Ҳафс ибн Ғиёсдан, у Мисъардан, у Зубайддан (қилинган) ривоятдагина (зикр қилинган); чунки у ўз ҳадисида: «У рукудан олдин қунут қилди», деди. Абу Довуд айтади: Бу Ҳафснинг машҳур ҳадисидан эмас. Биз уни Ҳафсдан, Мисъардан бошқа (рови)дан бўлишидан қўрқамиз. Абу Довуд айтади: Убай (розияллоҳу анҳу) Рамазон ойининг ярмида қунут қилар эди, деб ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ بَعْضِ، أَصْحَابِهِ أَنَّ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ، أَمَّهُمْ - يَعْنِي فِي رَمَضَانَ - وَكَانَ يَقْنُتُ فِي النِّصْفِ الآخِرِ مِنْ رَمَضَانَ ‏.‏

Muhammad ibn Siyriyn (rahimahulloh) baʼzi sheriklaridan rivoyat qildiki, Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) — yaʼni Ramazonda — ularga imomlik qildi va Ramazonning oxirgi yarmida qunut qilar edi.Муҳаммад ибн Сийрийн (раҳимаҳуллоҳ) баъзи шерикларидан ривоят қилдики, Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) — яъни Рамазонда — уларга имомлик қилди ва Рамазоннинг охирги ярмида қунут қилар эди.

حَدَّثَنَا شُجَاعُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، جَمَعَ النَّاسَ عَلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ فَكَانَ يُصَلِّي لَهُمْ عِشْرِينَ لَيْلَةً وَلاَ يَقْنُتُ بِهِمْ إِلاَّ فِي النِّصْفِ الْبَاقِي فَإِذَا كَانَتِ الْعَشْرُ الأَوَاخِرُ تَخَلَّفَ فَصَلَّى فِي بَيْتِهِ فَكَانُوا يَقُولُونَ أَبَقَ أُبَىٌّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ الَّذِي ذُكِرَ فِي الْقُنُوتِ لَيْسَ بِشَىْءٍ وَهَذَانِ الْحَدِيثَانِ يَدُلاَّنِ عَلَى ضَعْفِ حَدِيثِ أُبَىٍّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ فِي الْوِتْرِ ‏.‏

Hasan (al-Basriy) (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) odamlarni Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)ning (orqasida) jamladi. U yigirma kecha ularga namoz oʻqib berar va faqat (Ramazonning) qolgan yarmidagina ular bilan qunut qilar edi. Oxirgi oʻn kun kelganda esa, u (jamoatdan) chetga chiqib, oʻz uyida namoz oʻqir edi. Shunda ular: «Ubay qochib qoldi», deyishar edi. Abu Dovud aytadi: Bu (rivoyat) qunut haqida zikr qilingan narsa hech narsa emasligiga dalolat qiladi. Bu ikki hadis Ubay (roziyallohu anhu)ning Nabiy ﷺ vitrda qunut qilganlari haqidagi hadisining zaifligiga dalolat qiladi.Ҳасан (ал-Басрий) (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) одамларни Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)нинг (орқасида) жамлади. У йигирма кеча уларга намоз ўқиб берар ва фақат (Рамазоннинг) қолган ярмидагина улар билан қунут қилар эди. Охирги ўн кун келганда эса, у (жамоатдан) четга чиқиб, ўз уйида намоз ўқир эди. Шунда улар: «Убай қочиб қолди», дейишар эди. Абу Довуд айтади: Бу (ривоят) қунут ҳақида зикр қилинган нарса ҳеч нарса эмаслигига далолат қилади. Бу икки ҳадис Убай (розияллоҳу анҳу)нинг Набий ﷺ витрда қунут қилганлари ҳақидаги ҳадисининг заифлигига далолат қилади.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ طَلْحَةَ الأَيَامِيِّ، عَنْ ذَرٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَلَّمَ فِي الْوِتْرِ قَالَ ‏"‏ سُبْحَانَ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ ‏"‏ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vitrda salom berganlarida, «Subhaanal Malikil Qudduus» (Egalik va poklik Egasi boʻlmish Alloh pokdir) der edilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ витрда салом берганларида, «Субҳаанал Маликил Қуддуус» (Эгалик ва поклик Эгаси бўлмиш Аллоҳ покдир) дер эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي غَسَّانَ، مُحَمَّدِ بْنِ مُطَرِّفٍ الْمَدَنِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ نَامَ عَنْ وِتْرِهِ أَوْ نَسِيَهُ فَلْيُصَلِّهِ إِذَا ذَكَرَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim vitrini oʻtkazib uxlab qolsa yoki uni unutsa, eslagan vaqtida uni oʻqib olsin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким витрини ўтказиб ухлаб қолса ёки уни унутса, эслаган вақтида уни ўқиб олсин», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، - مِنْ أَزْدِ شَنُوءَةَ - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَوْصَانِي خَلِيلِي صلى الله عليه وسلم بِثَلاَثٍ لاَ أَدَعُهُنَّ فِي سَفَرٍ وَلاَ حَضَرٍ رَكْعَتَىِ الضُّحَى وَصَوْمِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ وَأَنْ لاَ أَنَامَ إِلاَّ عَلَى وِتْرٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadilar: Doʻstim ﷺ menga safarda ham, muqim turganimda ham tark etmaydigan uchta narsani tayinladilar: zuho namozining ikki rakatini, har oydan uch kun roʻza tutishni va faqat vitrni oʻqib boʻlgach uxlashni.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Дўстим ﷺ менга сафарда ҳам, муқим турганимда ҳам тарк этмайдиган учта нарсани тайинладилар: зуҳо намозининг икки ракатини, ҳар ойдан уч кун рўза тутишни ва фақат витрни ўқиб бўлгач ухлашни.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ السَّكُونِيِّ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ ‏"‏ أَوْصَانِي خَلِيلِي صلى الله عليه وسلم بِثَلاَثٍ لاَ أَدَعُهُنَّ لِشَىْءٍ أَوْصَانِي بِصِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ وَلاَ أَنَامُ إِلاَّ عَلَى وِتْرٍ وَبِسُبْحَةِ الضُّحَى فِي الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ ‏.‏

Abud-Dardo (roziyallohu anhu) aytadilar: Doʻstim ﷺ menga hech narsa uchun tark etmaydigan uchta narsani tayinladilar: har oydan uch kun roʻza tutishni, faqat vitrni oʻqib boʻlgach uxlashni va muqim turganda ham, safarda ham zuho namozini oʻqishni tayinladilar.Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Дўстим ﷺ менга ҳеч нарса учун тарк этмайдиган учта нарсани тайинладилар: ҳар ойдан уч кун рўза тутишни, фақат витрни ўқиб бўлгач ухлашни ва муқим турганда ҳам, сафарда ҳам зуҳо намозини ўқишни тайинладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ، حَدَّثَنَا أَبُو زَكَرِيَّا، يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ السَّيْلَحِينِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَبِي بَكْرٍ ‏"‏ مَتَى تُوتِرُ ‏"‏ قَالَ أُوتِرُ مِنْ أَوَّلِ اللَّيْلِ ‏.‏ وَقَالَ لِعُمَرَ ‏"‏ مَتَى تُوتِرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ آخِرَ اللَّيْلِ ‏.‏ فَقَالَ لأَبِي بَكْرٍ ‏"‏ أَخَذَ هَذَا بِالْحَزْمِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ لِعُمَرَ ‏"‏ أَخَذَ هَذَا بِالْقُوَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Abu Bakrga: «Sen vitrni qachon oʻqiysan?» dedilar. U: «Vitrni kechaning avvalida oʻqiyman», dedi. Umarga ham: «Sen vitrni qachon oʻqiysan?» dedilar. U: «Kechaning oxirida», dedi. Shunda Abu Bakrga: «Bu ehtiyotkorlik bilan oldi», dedilar. Umarga esa: «Bu quvvat (matonat) bilan oldi», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Абу Бакрга: «Сен витрни қачон ўқийсан?» дедилар. У: «Витрни кечанинг аввалида ўқийман», деди. Умарга ҳам: «Сен витрни қачон ўқийсан?» дедилар. У: «Кечанинг охирида», деди. Шунда Абу Бакрга: «Бу эҳтиёткорлик билан олди», дедилар. Умарга эса: «Бу қувват (матонат) билан олди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ مَتَى كَانَ يُوتِرُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كُلَّ ذَلِكَ قَدْ فَعَلَ أَوْتَرَ أَوَّلَ اللَّيْلِ وَوَسَطَهُ وَآخِرَهُ وَلَكِنِ انْتَهَى وِتْرُهُ حِينَ مَاتَ إِلَى السَّحَرِ ‏.‏

Masruq (rahimahulloh) aytadilar: Men Oisha (roziyallohu anho)dan: «Rasululloh ﷺ vitrni qachon oʻqir edilar?» deb soʻradim. U: «Buning hammasini qilar edilar: vitrni kechaning avvalida ham, oʻrtasida ham, oxirida ham oʻqiganlar. Lekin vafot etishlari oldidan vitrlari sahar vaqtiga keldi (sahar vaqtida oʻqiy boshladilar)», dedi.Масруқ (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Расулуллоҳ ﷺ витрни қачон ўқир эдилар?» деб сўрадим. У: «Бунинг ҳаммасини қилар эдилар: витрни кечанинг аввалида ҳам, ўртасида ҳам, охирида ҳам ўқиганлар. Лекин вафот этишлари олдидан витрлари саҳар вақтига келди (саҳар вақтида ўқий бошладилар)», деди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَادِرُوا الصُّبْحَ بِالْوِتْرِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Tong otishidan oldin vitrni oʻqib olishga shoshilinglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Тонг отишидан олдин витрни ўқиб олишга шошилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَيْسٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ وِتْرِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ رُبَّمَا أَوْتَرَ أَوَّلَ اللَّيْلِ وَرُبَّمَا أَوْتَرَ مِنْ آخِرِهِ ‏.‏ قُلْتُ كَيْفَ كَانَتْ قِرَاءَتُهُ أَكَانَ يُسِرُّ بِالْقِرَاءَةِ أَمْ يَجْهَرُ قَالَتْ كُلَّ ذَلِكَ كَانَ يَفْعَلُ رُبَّمَا أَسَرَّ وَرُبَّمَا جَهَرَ وَرُبَّمَا اغْتَسَلَ فَنَامَ وَرُبَّمَا تَوَضَّأَ فَنَامَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ غَيْرُ قُتَيْبَةَ تَعْنِي فِي الْجَنَابَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qays (rahimahulloh) aytadilar: Men Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺ ning vitrlari haqida soʻradim. U: «Baʼzan vitrni kechaning avvalida oʻqiganlar, baʼzan uni kechaning oxirida oʻqiganlar», dedi. Men: «U zotning qiroatlari qanday boʻlardi? Qiroatni ovozsiz (sirli) qilarmidilar yoki ovoz chiqarib oʻqirmidilar?» dedim. U: «Buning hammasini qilar edilar: baʼzan ovozsiz oʻqiganlar, baʼzan ovoz chiqarib oʻqiganlar; baʼzan gʻusl qilib, soʻng uxlaganlar, baʼzan taharat qilib, soʻng uxlaganlar», dedi. Abu Dovud aytdi: Qutaybadan boshqasi: «U (Oisha) janobat haqida aytmoqchi», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Қайс (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺ нинг витрлари ҳақида сўрадим. У: «Баъзан витрни кечанинг аввалида ўқиганлар, баъзан уни кечанинг охирида ўқиганлар», деди. Мен: «У зотнинг қироатлари қандай бўларди? Қироатни овозсиз (сирли) қилармидилар ёки овоз чиқариб ўқирмидилар?» дедим. У: «Бунинг ҳаммасини қилар эдилар: баъзан овозсиз ўқиганлар, баъзан овоз чиқариб ўқиганлар; баъзан ғусл қилиб, сўнг ухлаганлар, баъзан таҳарат қилиб, сўнг ухлаганлар», деди. Абу Довуд айтди: Қутайбадан бошқаси: «У (Оиша) жанобат ҳақида айтмоқчи», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اجْعَلُوا آخِرَ صَلاَتِكُمْ بِاللَّيْلِ وِتْرًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadiki, u zot: «Kechalik namozingizning oxirini vitr qilinglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинадики, у зот: «Кечалик намозингизнинг охирини витр қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُلاَزِمُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَدْرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ، قَالَ زَارَنَا طَلْقُ بْنُ عَلِيٍّ فِي يَوْمٍ مِنْ رَمَضَانَ وَأَمْسَى عِنْدَنَا وَأَفْطَرَ ثُمَّ قَامَ بِنَا تِلْكَ اللَّيْلَةَ وَأَوْتَرَ بِنَا ثُمَّ انْحَدَرَ إِلَى مَسْجِدِهِ فَصَلَّى بِأَصْحَابِهِ حَتَّى إِذَا بَقِيَ الْوِتْرُ قَدَّمَ رَجُلاً فَقَالَ أَوْتِرْ بِأَصْحَابِكَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ وِتْرَانِ فِي لَيْلَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Qays ibn Talq (rahimahulloh) aytadi: Talq ibn Ali (roziyallohu anhu) Ramazonning bir kunida bizni ziyorat qildi va kechqurun bizning huzurimizda boʻlib, iftor qildi. Soʻng oʻsha kechada bizga (imom boʻlib) namoz oʻqib, bizga vitrni ham oʻqitdi. Keyin oʻz masjidiga tushib, sheriklariga namoz oʻqitdi. Vitr qolganda esa bir kishini oldinga oʻtkazib: «Sheriklaringga vitrni oʻqit, chunki men Rasululloh ﷺ ning: ‹Bir kechada ikki vitr boʻlmaydi›, deganlarini eshitganman», dedi.Қайс ибн Талқ (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Талқ ибн Али (розияллоҳу анҳу) Рамазоннинг бир кунида бизни зиёрат қилди ва кечқурун бизнинг ҳузуримизда бўлиб, ифтор қилди. Сўнг ўша кечада бизга (имом бўлиб) намоз ўқиб, бизга витрни ҳам ўқитди. Кейин ўз масжидига тушиб, шерикларига намоз ўқитди. Витр қолганда эса бир кишини олдинга ўтказиб: «Шерикларингга витрни ўқит, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Бир кечада икки витр бўлмайди›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أُمَيَّةَ، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، - يَعْنِي ابْنَ هِشَامٍ - حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ وَاللَّهِ لأُقَرِّبَنَّ بِكُمْ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَقْنُتُ فِي الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ مِنْ صَلاَةِ الظُّهْرِ وَصَلاَةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ وَصَلاَةِ الصُّبْحِ فَيَدْعُو لِلْمُؤْمِنِينَ وَيَلْعَنُ الْكَافِرِينَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadilar: Allohga qasamki, men sizlarga Rasululloh ﷺ ning namozlarini eng yaqin (oʻxshash) qilib koʻrsataman. Roviy aytadi: Abu Hurayra (roziyallohu anhu) peshin namozining, xufton namozining va bomdod namozining oxirgi rakatida qunut oʻqir, moʻminlar uchun duo qilar va kofirlarga laʼnat aytar edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Аллоҳга қасамки, мен сизларга Расулуллоҳ ﷺ нинг намозларини энг яқин (ўхшаш) қилиб кўрсатаман. Ровий айтади: Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) пешин намозининг, хуфтон намозининг ва бомдод намозининг охирги ракатида қунут ўқир, мўминлар учун дуо қилар ва кофирларга лаънат айтар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَحَفْصُ بْنُ عُمَرَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالُوا، كُلُّهُمْ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْنُتُ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ زَادَ ابْنُ مُعَاذٍ وَصَلاَةِ الْمَغْرِبِ ‏.‏

Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bomdod namozida qunut oʻqir edilar. Ibn Muoz oʻz rivoyatida: «va shom namozida», deb ziyoda qildi.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бомдод намозида қунут ўқир эдилар. Ибн Муоз ўз ривоятида: «ва шом намозида», деб зиёда қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَةِ الْعَتَمَةِ شَهْرًا يَقُولُ فِي قُنُوتِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ نَجِّ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ اللَّهُمَّ نَجِّ سَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ اللَّهُمَّ نَجِّ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا عَلَيْهِمْ سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ فَلَمْ يَدْعُ لَهُمْ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ وَمَا تَرَاهُمْ قَدْ قَدِمُوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir oy davomida xufton namozida qunut oʻqib, oʻz qunutida: «Allohumma, Validd ibnal-Validni najot bergil; Allohumma, Salama ibn Hishomni najot bergil; Allohumma, moʻminlardan zaif holga tushganlarni najot bergil; Allohumma, Muzar (qabilasi) ustiga azobingni qattiq qilgil; Allohumma, ularning ustiga buni Yusufning yillariday (qahatchilik) yillar qilgil», der edilar. Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadilar: Bir kuni Rasululloh ﷺ tongga chiqdilar-u, ularga (qarshi) duo qilmadilar. Men buni u zotga eslatdim. Shunda: «Ularning kelib boʻlganlarini koʻrmayapsanmi?» dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир ой давомида хуфтон намозида қунут ўқиб, ўз қунутида: «Аллоҳумма, Валидд ибнал-Валидни нажот бергил; Аллоҳумма, Салама ибн Ҳишомни нажот бергил; Аллоҳумма, мўминлардан заиф ҳолга тушганларни нажот бергил; Аллоҳумма, Музар (қабиласи) устига азобингни қаттиқ қилгил; Аллоҳумма, уларнинг устига буни Юсуфнинг йилларидай (қаҳатчилик) йиллар қилгил», дер эдилар. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ тонгга чиқдилар-у, уларга (қарши) дуо қилмадилар. Мен буни у зотга эслатдим. Шунда: «Уларнинг келиб бўлганларини кўрмаяпсанми?» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا مُتَتَابِعًا فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَصَلاَةِ الصُّبْحِ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ إِذَا قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ مِنَ الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ وَيُؤَمِّنُ مَنْ خَلْفَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ bir oy ketma-ket peshin, asr, shom, xufton va bomdod namozlarida, har namozning oxirida, oxirgi rakatda «Samiʼallohu liman hamidah» deganlarida qunut oʻqir, Banu Sulaymdan boʻlgan baʼzi qabilalarga — Riʼl, Zakvon va Usayyaga (qarshi) duo qilar, orqasidagilar esa omin der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ бир ой кетма-кет пешин, аср, шом, хуфтон ва бомдод намозларида, ҳар намознинг охирида, охирги ракатда «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида қунут ўқир, Бану Сулаймдан бўлган баъзи қабилаларга — Риъл, Заквон ва Усайяга (қарши) дуо қилар, орқасидагилар эса омин дер эдилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ سُئِلَ هَلْ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ فَقَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ قَبْلَ الرُّكُوعِ أَوْ بَعْدَ الرُّكُوعِ قَالَ بَعْدَ الرُّكُوعِ ‏.‏ قَالَ مُسَدَّدٌ بِيَسِيرٍ ‏.‏

Sulaymon ibn Harb va Musaddad bizga Hammoddan, u Ayyubdan, u Muhammaddan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, undan: «Rasululloh ﷺ subh namozida qunut tutganmilar?» deb soʻralganda, u: «Ha», dedi. Soʻng unga: «Rukudan oldinmi yoki rukudan keyinmi?» deyildi. U: «Rukudan keyin», dedi. Musaddad: «Ozgina muddat», deb (qoʻshimcha) keltirdi.Сулаймон ибн Ҳарб ва Мусаддад бизга Ҳаммоддан, у Айюбдан, у Муҳаммаддан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, ундан: «Расулуллоҳ ﷺ субҳ намозида қунут тутганмилар?» деб сўралганда, у: «Ҳа», деди. Сўнг унга: «Рукудан олдинми ёки рукудан кейинми?» дейилди. У: «Рукудан кейин», деди. Мусаддад: «Озгина муддат», деб (қўшимча) келтирди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَنَتَ شَهْرًا ثُمَّ تَرَكَهُ ‏.‏

Abul-Validut-Tayolisiy bizga Hammod ibn Salamadan, u Anas ibn Siyrindan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ bir oy qunut tutdilar, soʻng uni tark etdilar.Абул-Валидут-Таёлисий бизга Ҳаммод ибн Саламадан, у Анас ибн Сийриндан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий ﷺ бир ой қунут тутдилар, сўнг уни тарк этдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُفَضَّلٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْ، صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْغَدَاةِ فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ قَامَ هُنَيَّةً ‏.‏

Musaddad bizga Bishr ibn Mufazzaldan, u Yunus ibn Ubayddan, u Muhammad ibn Siyrindan rivoyat qildi. U dedi: Nabiy ﷺ bilan birga bomdod namozini oʻqigan bir kishi menga rivoyat qildiki, u zot ﷺ ikkinchi rakatdan boshlarini koʻtarganlarida, bir oz turib qoldilar.Мусаддад бизга Бишр ибн Муфаззалдан, у Юнус ибн Убайддан, у Муҳаммад ибн Сийриндан ривоят қилди. У деди: Набий ﷺ билан бирга бомдод намозини ўқиган бир киши менга ривоят қилдики, у зот ﷺ иккинчи ракатдан бошларини кўтарганларида, бир оз туриб қолдилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ - عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّهُ قَالَ احْتَجَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ حُجْرَةً فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْرُجُ مِنَ اللَّيْلِ فَيُصَلِّي فِيهَا قَالَ فَصَلَّوْا مَعَهُ بِصَلاَتِهِ - يَعْنِي رِجَالاً - وَكَانُوا يَأْتُونَهُ كُلَّ لَيْلَةٍ حَتَّى إِذَا كَانَ لَيْلَةً مِنَ اللَّيَالِي لَمْ يَخْرُجْ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَنَحْنَحُوا وَرَفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ وَحَصَبُوا بَابَهُ - قَالَ - فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُغْضَبًا فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَا زَالَ بِكُمْ صَنِيعُكُمْ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنْ سَتُكْتَبَ عَلَيْكُمْ فَعَلَيْكُمْ بِالصَّلاَةِ فِي بُيُوتِكُمْ فَإِنَّ خَيْرَ صَلاَةِ الْمَرْءِ فِي بَيْتِهِ إِلاَّ الصَّلاَةَ الْمَكْتُوبَةَ ‏"‏ ‏.‏

Horun ibn Abdulloh al-Bazzoz bizga Makkiy ibn Ibrohimdan, u Abdulloh — yaʼni ibn Said ibn Abu Hinddan, u Abun-Nazrdan, u Busr ibn Saiddan, u Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, u dedi: Rasululloh ﷺ masjidda boʻyradan bir hujra qilib oldilar. Rasululloh ﷺ kechasi chiqib, unda namoz oʻqir edilar. (Zayd) dedi: Erkaklar u zot bilan birga, u zotning namozlariga ergashib namoz oʻqir edilar va har kecha u zotning huzurlariga kelar edilar. Nihoyat kechalardan bir kecha Rasululloh ﷺ ularning oldilariga chiqmadilar. Shunda ular tomoq qirib, ovozlarini koʻtardilar va eshiklarini mayda toshlar bilan otdilar. (Zayd) dedi: Bas, Rasululloh ﷺ ularning oldilariga gʻazablangan holda chiqdilar-da, dedilar: «Ey odamlar! Bu qilmishingiz, men sizlarga (bu namoz) farz qilib qoʻyilishidan qoʻrqquncha davom etdi. Bas, namozlaringizni uylaringizda oʻqinglar, chunki kishining eng yaxshi namozi — farz namozidan boshqasi — oʻz uyida oʻqigan namozidir».Ҳорун ибн Абдуллоҳ ал-Баззоз бизга Маккий ибн Иброҳимдан, у Абдуллоҳ — яъни ибн Саид ибн Абу Ҳинддан, у Абун-Назрдан, у Буср ибн Саиддан, у Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ масжидда бўйрадан бир ҳужра қилиб олдилар. Расулуллоҳ ﷺ кечаси чиқиб, унда намоз ўқир эдилар. (Зайд) деди: Эркаклар у зот билан бирга, у зотнинг намозларига эргашиб намоз ўқир эдилар ва ҳар кеча у зотнинг ҳузурларига келар эдилар. Ниҳоят кечалардан бир кеча Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдиларига чиқмадилар. Шунда улар томоқ қириб, овозларини кўтардилар ва эшикларини майда тошлар билан отдилар. (Зайд) деди: Бас, Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдиларига ғазабланган ҳолда чиқдилар-да, дедилар: «Эй одамлар! Бу қилмишингиз, мен сизларга (бу намоз) фарз қилиб қўйилишидан қўрққунча давом этди. Бас, намозларингизни уйларингизда ўқинглар, чунки кишининг энг яхши намози — фарз намозидан бошқаси — ўз уйида ўқиган намозидир».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اجْعَلُوا فِي بُيُوتِكُمْ مِنْ صَلاَتِكُمْ وَلاَ تَتَّخِذُوهَا قُبُورًا ‏"‏ ‏.‏

Musaddad bizga Yahyodan, u Ubaydullohdan rivoyat qildi, Nofeʼ bizga Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan xabar berdiki, u dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Namozlaringizning bir qismini uylaringizda (oʻqib) qilinglar va ularni qabristonlarga aylantirib qoʻymanglar».Мусаддад бизга Яҳёдан, у Убайдуллоҳдан ривоят қилди, Нофеъ бизга Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан хабар бердики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Намозларингизнинг бир қисмини уйларингизда (ўқиб) қилинглар ва уларни қабристонларга айлантириб қўйманглар».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَلِيٍّ الأَزْدِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُبْشِيٍّ الْخَثْعَمِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ طُولُ الْقِيَامِ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ فَأَىُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ جُهْدُ الْمُقِلِّ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ فَأَىُّ الْهِجْرَةِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ مَنْ هَجَرَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ فَأَىُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ مَنْ جَاهَدَ الْمُشْرِكِينَ بِمَالِهِ وَنَفْسِهِ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ فَأَىُّ الْقَتْلِ أَشْرَفُ قَالَ ‏"‏ مَنْ أُهْرِيقَ دَمُهُ وَعُقِرَ جَوَادُهُ ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga Hajjojdan rivoyat qildi. U dedi: Ibn Jurayj dedi: menga Usmon ibn Abu Sulaymon Aliyul-Azdiydan, u Ubayd ibn Umayrdan, u Abdulloh ibn Hubshiy al-Xasamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺdan: «Amallarning qaysi biri afzal?» deb soʻralganda, u zot: «Uzoq tik turish», dedilar. «Sadaqaning qaysi biri afzal?» deyilganda, u zot: «Kam mablagʻli kishining bor kuchini sarflashi», dedilar. «Hijratning qaysi biri afzal?» deyilganda, u zot: «Alloh harom qilgan narsani tark etgan kishining (hijrati)», dedilar. «Jihodning qaysi biri afzal?» deyilganda, u zot: «Moli va joni bilan mushriklarga qarshi jihod qilgan kishining (jihodi)», dedilar. «Oʻldirilishning qaysi biri sharafliroq?» deyilganda, u zot: «Qoni toʻkilib, oti soʻyilgan kishining (oʻldirilishi)», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Ҳажжождан ривоят қилди. У деди: Ибн Журайж деди: менга Усмон ибн Абу Сулаймон Алиюл-Аздийдан, у Убайд ибн Умайрдан, у Абдуллоҳ ибн Ҳубший ал-Хасамий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий ﷺдан: «Амалларнинг қайси бири афзал?» деб сўралганда, у зот: «Узоқ тик туриш», дедилар. «Садақанинг қайси бири афзал?» дейилганда, у зот: «Кам маблағли кишининг бор кучини сарфлаши», дедилар. «Ҳижратнинг қайси бири афзал?» дейилганда, у зот: «Аллоҳ ҳаром қилган нарсани тарк этган кишининг (ҳижрати)», дедилар. «Жиҳоднинг қайси бири афзал?» дейилганда, у зот: «Моли ва жони билан мушрикларга қарши жиҳод қилган кишининг (жиҳоди)», дедилар. «Ўлдирилишнинг қайси бири шарафлироқ?» дейилганда, у зот: «Қони тўкилиб, оти сўйилган кишининг (ўлдирилиши)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، حَدَّثَنَا الْقَعْقَاعُ بْنُ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ رَحِمَ اللَّهُ رَجُلاً قَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَصَلَّى وَأَيْقَظَ امْرَأَتَهُ فَصَلَّتْ فَإِنْ أَبَتْ نَضَحَ فِي وَجْهِهَا الْمَاءَ رَحِمَ اللَّهُ امْرَأَةً قَامَتْ مِنَ اللَّيْلِ فَصَلَّتْ وَأَيْقَظَتْ زَوْجَهَا فَإِنْ أَبَى نَضَحَتْ فِي وَجْهِهِ الْمَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Bashshor bizga Yahyodan, u Ibn Ajlondan rivoyat qildi, al-Qaʼqoʼ ibn Hakim bizga Abu Solihdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, u dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh kechasi turib namoz oʻqigan va xotinini uygʻotib, u ham namoz oʻqigan, agar (xotini) bosh tortsa, uning yuziga suv sepgan kishiga rahm qilsin. Alloh kechasi turib namoz oʻqigan va erini uygʻotib, agar (eri) bosh tortsa, uning yuziga suv sepgan ayolga rahm qilsin».Муҳаммад ибн Башшор бизга Яҳёдан, у Ибн Ажлондан ривоят қилди, ал-Қаъқў ибн Ҳаким бизга Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ кечаси туриб намоз ўқиган ва хотинини уйғотиб, у ҳам намоз ўқиган, агар (хотини) бош тортса, унинг юзига сув сепган кишига раҳм қилсин. Аллоҳ кечаси туриб намоз ўқиган ва эрини уйғотиб, агар (эри) бош тортса, унинг юзига сув сепган аёлга раҳм қилсин».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَيْبَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الأَقْمَرِ، عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، وَأَبِي، هُرَيْرَةَ قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اسْتَيْقَظَ مِنَ اللَّيْلِ وَأَيْقَظَ امْرَأَتَهُ فَصَلَّيَا رَكْعَتَيْنِ جَمِيعًا كُتِبَا مِنَ الذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Hotim ibn Baziʼ bizga Ubaydulloh ibn Musodan, u Shaybondan, u Aʼmashdan, u Ali ibn al-Aqmardan, u al-Agʻarr Abu Muslimdan, u Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) va Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, ular: Rasululloh ﷺ shunday dedilar, dedilar: «Kim kechasi uygʻonib, xotinini ham uygʻotsa-da, ikkovlari birga ikki rakat namoz oʻqisalar, ular Allohni koʻp zikr qiluvchi erkaklar va zikr qiluvchi ayollardan deb yoziladilar».Муҳаммад ибн Ҳотим ибн Базиъ бизга Убайдуллоҳ ибн Мусодан, у Шайбондан, у Аъмашдан, у Али ибн ал-Ақмардан, у ал-Ағарр Абу Муслимдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, улар: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар, дедилар: «Ким кечаси уйғониб, хотинини ҳам уйғотса-да, икковлари бирга икки ракат намоз ўқисалар, улар Аллоҳни кўп зикр қилувчи эркаклар ва зикр қилувчи аёллардан деб ёзиладилар».

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُثْمَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ ‏"‏ ‏.‏

Hafs ibn Umar bizga Shuʼbadan, u Alqama ibn Marsaddan, u Saʼd ibn Ubaydadan, u Abu Abdurrahmondan, u Usmon (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot dedilar: «Sizlarning eng yaxshingiz Qurʼonni oʻrgangan va uni (boshqalarga) oʻrgatgan kishidir».Ҳафс ибн Умар бизга Шуъбадан, у Алқама ибн Марсаддан, у Саъд ибн Убайдадан, у Абу Абдурраҳмондан, у Усмон (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот дедилар: «Сизларнинг энг яхшингиз Қуръонни ўрганган ва уни (бошқаларга) ўргатган кишидир».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ زَبَّانَ بْنِ فَائِدٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذٍ الْجُهَنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ وَعَمِلَ بِمَا فِيهِ أُلْبِسَ وَالِدَاهُ تَاجًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ضَوْؤُهُ أَحْسَنُ مِنْ ضَوْءِ الشَّمْسِ فِي بُيُوتِ الدُّنْيَا لَوْ كَانَتْ فِيكُمْ فَمَا ظَنُّكُمْ بِالَّذِي عَمِلَ بِهَذَا ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Amr ibn as-Sarh bizga rivoyat qildi, Ibn Vahb bizga xabar berdi, Yahyo ibn Ayyub menga Zabbon ibn Foiddan, u Sahl ibn Muoz al-Juhaniydan, u otasidan xabar berdiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim Qurʼonni oʻqib, undagi narsalarga amal qilsa, qiyomat kuni uning ota-onasiga shunday toj kiydiriladiki, uning yorugʻligi — agar dunyo uylarida boʻlganida — quyoshning yorugʻligidan ham goʻzalroqdir. Bunga (Qurʼonga) amal qilgan kishi haqida nima deb oʻylaysizlar?»Аҳмад ибн Амр ибн ас-Сарҳ бизга ривоят қилди, Ибн Ваҳб бизга хабар берди, Яҳё ибн Айюб менга Заббон ибн Фоиддан, у Саҳл ибн Муоз ал-Жуҳанийдан, у отасидан хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким Қуръонни ўқиб, ундаги нарсаларга амал қилса, қиёмат куни унинг ота-онасига шундай тож кийдириладики, унинг ёруғлиги — агар дунё уйларида бўлганида — қуёшнинг ёруғлигидан ҳам гўзалроқдир. Бунга (Қуръонга) амал қилган киши ҳақида нима деб ўйлайсизлар?»

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، وَهَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَهُوَ مَاهِرٌ بِهِ مَعَ السَّفَرَةِ الْكِرَامِ الْبَرَرَةِ وَالَّذِي يَقْرَؤُهُ وَهُوَ يَشْتَدُّ عَلَيْهِ فَلَهُ أَجْرَانِ ‏"‏ ‏.‏

Muslim ibn Ibrohim bizga Hishom va Hammomdan, ular Qatodadan, u Zuroro ibn Avfodan, u Saʼd ibn Hishomdan, u Oisha (roziyallohu anho)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot dedilar: «Qurʼonni oʻqiydigan va unda mohir boʻlgan kishi sharafli, taqvodor (farishta) elchilar bilan birga boʻladi. Qurʼonni oʻqiydigan, ammo unga (oʻqish) ogʻir keladigan kishiga esa ikki ajr bordir».Муслим ибн Иброҳим бизга Ҳишом ва Ҳаммомдан, улар Қатодадан, у Зуроро ибн Авфодан, у Саъд ибн Ҳишомдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот дедилар: «Қуръонни ўқийдиган ва унда моҳир бўлган киши шарафли, тақводор (фаришта) элчилар билан бирга бўлади. Қуръонни ўқийдиган, аммо унга (ўқиш) оғир келадиган кишига эса икки ажр бордир».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا اجْتَمَعَ قَوْمٌ فِي بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِ اللَّهِ تَعَالَى يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَيَتَدَارَسُونَهُ بَيْنَهُمْ إِلاَّ نَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ وَحَفَّتْهُمُ الْمَلاَئِكَةُ وَذَكَرَهُمُ اللَّهُ فِيمَنْ عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba bizga Abu Muoviyadan, u Aʼmashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot dedilar: «Qaysi bir qavm Allohning uylaridan bir uyda (masjidda) toʻplanib, Allohning Kitobini tilovat qilsa va uni oʻzaro oʻrgansalar, albatta ularga sokinlik (sakina) nozil boʻladi, rahmat ularni qoplaydi, farishtalar ularni oʻrab oladi va Alloh ularni Oʻz huzuridagilar (farishtalar) orasida zikr qiladi».Усмон ибн Абу Шайба бизга Абу Муовиядан, у Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот дедилар: «Қайси бир қавм Аллоҳнинг уйларидан бир уйда (масжидда) тўпланиб, Аллоҳнинг Китобини тиловат қилса ва уни ўзаро ўргансалар, албатта уларга сокинлик (сакина) нозил бўлади, раҳмат уларни қоплайди, фаришталар уларни ўраб олади ва Аллоҳ уларни Ўз ҳузуридагилар (фаришталар) орасида зикр қилади».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ فِي الصُّفَّةِ فَقَالَ ‏"‏ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يَغْدُوَ إِلَى بُطْحَانَ أَوِ الْعَقِيقِ فَيَأْخُذَ نَاقَتَيْنِ كَوْمَاوَيْنِ زَهْرَاوَيْنِ بِغَيْرِ إِثْمٍ بِاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَلاَ قَطْعِ رَحِمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا كُلُّنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلأَنْ يَغْدُوَ أَحَدُكُمْ كُلَّ يَوْمٍ إِلَى الْمَسْجِدِ فَيَتَعَلَّمَ آيَتَيْنِ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ خَيْرٌ لَهُ مِنْ نَاقَتَيْنِ وَإِنْ ثَلاَثٌ فَثَلاَثٌ مِثْلُ أَعْدَادِهِنَّ مِنَ الإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏

Sulaymon ibn Dovud al-Mahriy bizga Ibn Vahbdan rivoyat qildi, Muso ibn Ulayy ibn Raboh bizga otasidan, u Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Biz Suffada turganimizda, Rasululloh ﷺ oldimizga chiqib, dedilar: «Qaysingiz Allohga — azza va jalla — gunoh qilmasdan va qarindoshlik aloqasini uzmasdan Buthon yoki Aqiqqa borib, ikkita semiz, koʻrkam, oʻrkachli tuya olib kelishni xohlaydi?» Ular: «Hammamiz (xohlaymiz), ey Rasululloh!» dedilar. U zot dedilar: «Birortangizning har kuni masjidga borib, Allohning — azza va jalla — Kitobidan ikki oyat oʻrganishi, uning uchun ikkita tuyadan koʻra yaxshiroqdir. Agar uch (oyat boʻlsa), u uchta tuyadan, va shu sonlaridek tuyalardan (yaxshiroqdir)».Сулаймон ибн Довуд ал-Маҳрий бизга Ибн Ваҳбдан ривоят қилди, Мусо ибн Улайй ибн Рабоҳ бизга отасидан, у Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Биз Суффада турганимизда, Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқиб, дедилар: «Қайсингиз Аллоҳга — азза ва жалла — гуноҳ қилмасдан ва қариндошлик алоқасини узмасдан Бутҳон ёки Ақиққа бориб, иккита семиз, кўркам, ўркачли туя олиб келишни хоҳлайди?» Улар: «Ҳаммамиз (хоҳлаймиз), эй Расулуллоҳ!» дедилар. У зот дедилар: «Бирортангизнинг ҳар куни масжидга бориб, Аллоҳнинг — азза ва жалла — Китобидан икки оят ўрганиши, унинг учун иккита туядан кўра яхшироқдир. Агар уч (оят бўлса), у учта туядан, ва шу сонларидек туялардан (яхшироқдир)».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏{‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏}‏ أُمُّ الْقُرْآنِ وَأُمُّ الْكِتَابِ وَالسَّبْعُ الْمَثَانِي ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Abu Shuayb al-Harroniy bizga Iso ibn Yunusdan rivoyat qildi, Ibn Abu Diʼb bizga al-Maqburiydan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «{Hamd olamlar Robbi Allohga xosdir} (Fotiha 2) — Ummul-Qurʼon (Qurʼonning onasi), Ummul-Kitob (Kitobning onasi) va sabʼul-masoniy (takror-takror oʻqiladigan yetti oyat)dir».Аҳмад ибн Абу Шуайб ал-Ҳарроний бизга Исо ибн Юнусдан ривоят қилди, Ибн Абу Диъб бизга ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «{Ҳамд оламлар Робби Аллоҳга хосдир} (Фотиҳа 2) — Уммул-Қуръон (Қуръоннинг онаси), Уммул-Китоб (Китобнинг онаси) ва сабъул-масоний (такрор-такрор ўқиладиган етти оят)дир».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ حَفْصَ بْنَ عَاصِمٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سَعِيدِ بْنِ الْمُعَلَّى، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِهِ وَهُوَ يُصَلِّي فَدَعَاهُ قَالَ فَصَلَّيْتُ ثُمَّ أَتَيْتُهُ قَالَ فَقَالَ ‏"‏ مَا مَنَعَكَ أَنْ تُجِيبَنِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ كُنْتُ أُصَلِّي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ ‏}‏ لأُعَلِّمَنَّكَ أَعْظَمَ سُورَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ أَوْ فِي الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ شَكَّ خَالِدٌ ‏"‏ قَبْلَ أَنْ أَخْرُجَ مِنَ الْمَسْجِدِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْلَكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ‏{‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏}‏ وَهِيَ السَّبْعُ الْمَثَانِي الَّتِي أُوتِيتُ وَالْقُرْآنُ الْعَظِيمُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼid ibn al-Muʼallo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ u namoz oʻqib turgan paytida yonidan oʻtib qoldilar va uni chaqirdilar. U dedi: Men namozimni tugatib, soʻng huzurlariga keldim. Shunda u zot: «Meni javob berishdan nima toʻsdi?» dedilar. U: Men namoz oʻqiyotgan edim, dedi. U zot: «Alloh azza va jalla: {Ey iymon keltirganlar, (Paygʻambar) sizlarni hayot bagʻishlaydigan narsaga chaqirgan paytida Allohga va Paygʻambarga itoat qilinglar!} demadimi?» dedilar va: «Men senga masjiddan chiqishimdan oldin Qurʼondagi — yoki Qurʼonning — eng ulugʻ surasini oʻrgataman» dedilar. (Bu yerda rivoyatchi Xolid shubha qildi.) U dedi: Men: Yo Rasululloh, oʻsha aytgan soʻzingiz (qaysi sura)? dedim. U zot: «{Alhamdu lillahi robbil olamiyn} — bu menga berilgan ‹yetti takrorlanuvchi oyat› va ulugʻ Qurʼondir» dedilar.Абу Саъид ибн ал-Муъалло (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ у намоз ўқиб турган пайтида ёнидан ўтиб қолдилар ва уни чақирдилар. У деди: Мен намозимни тугатиб, сўнг ҳузурларига келдим. Шунда у зот: «Мени жавоб беришдан нима тўсди?» дедилар. У: Мен намоз ўқиётган эдим, деди. У зот: «Аллоҳ азза ва жалла: {Эй иймон келтирганлар, (Пайғамбар) сизларни ҳаёт бағишлайдиган нарсага чақирган пайтида Аллоҳга ва Пайғамбарга итоат қилинглар!} демадими?» дедилар ва: «Мен сенга масжиддан чиқишимдан олдин Қуръондаги — ёки Қуръоннинг — энг улуғ сурасини ўргатаман» дедилар. (Бу ерда ривоятчи Холид шубҳа қилди.) У деди: Мен: Ё Расулуллоҳ, ўша айтган сўзингиз (қайси сура)? дедим. У зот: «{Алҳамду лиллаҳи роббил оламийн} — бу менга берилган ‹етти такрорланувчи оят› ва улуғ Қуръондир» дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُوتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي الطُّوَلِ وَأُوتِيَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ سِتًّا فَلَمَّا أَلْقَى الأَلْوَاحَ رُفِعَتْ ثِنْتَانِ وَبَقِيَ أَرْبَعٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Rasululloh ﷺga uzun takrorlanuvchi yetti sura berildi, Musoga (alayhissalom) esa olti berilgan edi. U lavhlarni tashlab yuborganida, ulardan ikkitasi koʻtarib olindi-da, toʻrttasi qoldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у деди: Расулуллоҳ ﷺга узун такрорланувчи етти сура берилди, Мусога (алайҳиссалом) эса олти берилган эди. У лавҳларни ташлаб юборганида, улардан иккитаси кўтариб олинди-да, тўрттаси қолди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ إِيَاسٍ، عَنْ أَبِي السَّلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَبَا الْمُنْذِرِ أَىُّ آيَةٍ مَعَكَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ أَعْظَمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَبَا الْمُنْذِرِ أَىُّ آيَةٍ مَعَكَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ أَعْظَمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ ‏{‏ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ ‏}‏ قَالَ فَضَرَبَ فِي صَدْرِي وَقَالَ ‏"‏ لِيَهْنِ لَكَ يَا أَبَا الْمُنْذِرِ الْعِلْمُ ‏"‏ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Ey Abul-Munzir, oldingdagi Allohning Kitobidan qaysi oyat eng ulugʻdir?» dedilar. Men: Alloh va Uning Paygʻambari yaxshiroq biladi, dedim. U zot: «Ey Abul-Munzir, oldingdagi Allohning Kitobidan qaysi oyat eng ulugʻdir?» dedilar. Men: {Alloh — Undan oʻzga iloh yoʻq, U tirik va abadiy Qoyimdir} dedim. Shunda u zot koʻkragimga qoqdilar-da: «Ey Abul-Munzir, ilm senga muborak boʻlsin!» dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абул-Мунзир, олдингдаги Аллоҳнинг Китобидан қайси оят энг улуғдир?» дедилар. Мен: Аллоҳ ва Унинг Пайғамбари яхшироқ билади, дедим. У зот: «Эй Абул-Мунзир, олдингдаги Аллоҳнинг Китобидан қайси оят энг улуғдир?» дедилар. Мен: {Аллоҳ — Ундан ўзга илоҳ йўқ, У тирик ва абадий Қойимдир} дедим. Шунда у зот кўкрагимга қоқдилар-да: «Эй Абул-Мунзир, илм сенга муборак бўлсин!» дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، سَمِعَ رَجُلاً، يَقْرَأُ ‏{‏ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏}‏ يُرَدِّدُهَا فَلَمَّا أَصْبَحَ جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ وَكَانَ الرَّجُلُ يَتَقَالُّهَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهَا لَتَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi boshqa bir kishining {Qul huvallohu ahad} surasini takror-takror oʻqiyotganini eshitdi. Tong otganda, u Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi. (Aytuvchi) kishi esa bu surani kam, deb hisoblar edi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u (sura) haqiqatan Qurʼonning uchdan biriga tengdir» dedilar.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши бошқа бир кишининг {Қул ҳуваллоҳу аҳад} сурасини такрор-такрор ўқиётганини эшитди. Тонг отганда, у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. (Айтувчи) киши эса бу сурани кам, деб ҳисоблар эди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у (сура) ҳақиқатан Қуръоннинг учдан бирига тенгдир» дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي مُعَاوِيَةُ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ الْقَاسِمِ، مَوْلَى مُعَاوِيَةَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ كُنْتُ أَقُودُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَاقَتَهُ فِي السَّفَرِ فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا عُقْبَةُ أَلاَ أُعَلِّمُكَ خَيْرَ سُورَتَيْنِ قُرِئَتَا ‏"‏ ‏.‏ فَعَلَّمَنِي ‏{‏ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ‏}‏ وَ ‏{‏ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ‏}‏ قَالَ فَلَمْ يَرَنِي سُرِرْتُ بِهِمَا جِدًّا فَلَمَّا نَزَلَ لِصَلاَةِ الصُّبْحِ صَلَّى بِهِمَا صَلاَةَ الصُّبْحِ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الصَّلاَةِ الْتَفَتَ إِلَىَّ فَقَالَ ‏"‏ يَا عُقْبَةُ كَيْفَ رَأَيْتَ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Men safarda Rasululloh ﷺning tuyalarini yetaklab borardim. U zot menga: «Ey Uqba, senga oʻqilgan ikki suraning eng yaxshisini oʻrgataymi?» dedilar. Soʻng menga {Qul aʼuzu birobbil falaq} va {Qul aʼuzu birobbin-nas} suralarini oʻrgatdilar. U dedi: U zot meni bu ikki suradan unchalik xursand boʻlmaganimni koʻrdilar. Bomdod namoziga toʻxtaganlarida, odamlarga bu ikkalasi bilan bomdod namozini oʻqib berdilar. Rasululloh ﷺ namozdan boʻshaganlarida, menga oʻgirilib: «Ey Uqba, qanday koʻrding?» dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: Мен сафарда Расулуллоҳ ﷺнинг туяларини етаклаб борардим. У зот менга: «Эй Уқба, сенга ўқилган икки суранинг энг яхшисини ўргатайми?» дедилар. Сўнг менга {Қул аъузу бироббил фалақ} ва {Қул аъузу бироббин-нас} сураларини ўргатдилар. У деди: У зот мени бу икки сурадан унчалик хурсанд бўлмаганимни кўрдилар. Бомдод намозига тўхтаганларида, одамларга бу иккаласи билан бомдод намозини ўқиб бердилар. Расулуллоҳ ﷺ намоздан бўшаганларида, менга ўгирилиб: «Эй Уқба, қандай кўрдинг?» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ بَيْنَا أَنَا أَسِيرُ، مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الْجُحْفَةِ وَالأَبْوَاءِ إِذْ غَشِيَتْنَا رِيحٌ وَظُلْمَةٌ شَدِيدَةٌ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَعَوَّذُ بِـ ‏{‏ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ‏}‏ وَ ‏{‏ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ‏}‏ وَيَقُولُ ‏"‏ يَا عُقْبَةُ تَعَوَّذْ بِهِمَا فَمَا تَعَوَّذَ مُتَعَوِّذٌ بِمِثْلِهِمَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُهُ يَؤُمُّنَا بِهِمَا فِي الصَّلاَةِ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Men Rasululloh ﷺ bilan Juhfa va Abvo oraligʻida ketayotgan edim, birdan bizni shamol va qattiq zulmat qoplab oldi. Shunda Rasululloh ﷺ {Aʼuzu birobbil falaq} va {Aʼuzu birobbin-nas} bilan panoh tilay boshladilar va: «Ey Uqba, bu ikkalasi bilan panoh tila, chunki hech bir panoh tilovchi shu ikkisiga oʻxshash narsa bilan panoh tilamagan» dedilar. U dedi: Men u zotning namozda bizga shu ikkalasini imom boʻlib oʻqiganlarini eshitdim.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан Жуҳфа ва Абво оралиғида кетаётган эдим, бирдан бизни шамол ва қаттиқ зулмат қоплаб олди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ {Аъузу бироббил фалақ} ва {Аъузу бироббин-нас} билан паноҳ тилай бошладилар ва: «Эй Уқба, бу иккаласи билан паноҳ тила, чунки ҳеч бир паноҳ тиловчи шу иккисига ўхшаш нарса билан паноҳ тиламаган» дедилар. У деди: Мен у зотнинг намозда бизга шу иккаласини имом бўлиб ўқиганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي عَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُقَالُ لِصَاحِبِ الْقُرْآنِ اقْرَأْ وَارْتَقِ وَرَتِّلْ كَمَا كُنْتَ تُرَتِّلُ فِي الدُّنْيَا فَإِنَّ مَنْزِلَكَ عِنْدَ آخِرِ آيَةٍ تَقْرَؤُهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼon sohibiga: ‹Oʻqi va (darajalarga) koʻtaril, dunyoda tartil bilan oʻqiganingdek tartil bilan oʻqi! Chunki sening manziling oʻqiyotgan oxirgi oyating oldidadir› deyiladi» dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръон соҳибига: ‹Ўқи ва (даражаларга) кўтарил, дунёда тартил билан ўқиганингдек тартил билан ўқи! Чунки сенинг манзилинг ўқиётган охирги оятинг олдидадир› дейилади» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا عَنْ قِرَاءَةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ يَمُدُّ مَدًّا ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Men Anasdan (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺning qiroatlari haqida soʻradim. U: U zot (madli harflarni) choʻzib oʻqir edilar, dedi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у деди: Мен Анасдан (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺнинг қироатлари ҳақида сўрадим. У: У зот (мадли ҳарфларни) чўзиб ўқир эдилар, деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ مَوْهَبٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ مَمْلَكٍ، أَنَّهُ سَأَلَ أُمَّ سَلَمَةَ عَنْ قِرَاءَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَصَلاَتِهِ فَقَالَتْ وَمَا لَكُمْ وَصَلاَتَهُ كَانَ يُصَلِّي وَيَنَامُ قَدْرَ مَا صَلَّى ثُمَّ يُصَلِّي قَدْرَ مَا نَامَ ثُمَّ يَنَامُ قَدْرَ مَا صَلَّى حَتَّى يُصْبِحَ وَنَعَتَتْ قِرَاءَتَهُ فَإِذَا هِيَ تَنْعَتُ قِرَاءَتَهُ حَرْفًا حَرْفًا ‏.‏

Yaʼlo ibn Mamlak (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Ummu Salama (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺning qiroatlari va namozlari haqida soʻradi. Shunda u: Sizga u zotning namozidan nima? U zot namoz oʻqir, soʻng oʻqigan miqdoricha uxlar, keyin uxlagan miqdoricha namoz oʻqir, soʻng yana namoz oʻqigan miqdoricha tong otguncha uxlar edilar, dedi va u zotning qiroatlarini sifatlab berdi — uni harfma-harf qilib koʻrsatdi.Яъло ибн Мамлак (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг қироатлари ва намозлари ҳақида сўради. Шунда у: Сизга у зотнинг намозидан нима? У зот намоз ўқир, сўнг ўқиган миқдорича ухлар, кейин ухлаган миқдорича намоз ўқир, сўнг яна намоз ўқиган миқдорича тонг отгунча ухлар эдилар, деди ва у зотнинг қироатларини сифатлаб берди — уни ҳарфма-ҳарф қилиб кўрсатди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ وَهُوَ عَلَى نَاقَةٍ يَقْرَأُ بِسُورَةِ الْفَتْحِ وَهُوَ يُرَجِّعُ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Men Makka fathi kuni Rasululloh ﷺni tuya ustida Fath surasini oʻqib, ovozlarini takrorlab (tarjeʼ qilib) borayotganlarini koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у деди: Мен Макка фатҳи куни Расулуллоҳ ﷺни туя устида Фатҳ сурасини ўқиб, овозларини такрорлаб (таржеъ қилиб) бораётганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ طَلْحَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْسَجَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ زَيِّنُوا الْقُرْآنَ بِأَصْوَاتِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni ovozlaringiz bilan bezatinglar» dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни овозларингиз билан безатинглар» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَيَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ مَوْهَبٍ الرَّمْلِيُّ، بِمَعْنَاهُ أَنَّ اللَّيْثَ، حَدَّثَهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَهِيكٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، - وَقَالَ يَزِيدُ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، - عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، وَقَالَ، قُتَيْبَةُ هُوَ فِي كِتَابِي عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَتَغَنَّ بِالْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki — Qutayba: U mening kitobimda Saʼid ibn Abu Saʼiddan (kelgan), dedi — Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni xush ovoz bilan oʻqimagan kishi bizdan emas» dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики — Қутайба: У менинг китобимда Саъид ибн Абу Саъиддан (келган), деди — Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни хуш овоз билан ўқимаган киши биздан эмас» дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَهِيكٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan Paygʻambar ﷺ orqali xuddi shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан Пайғамбар ﷺ орқали худди шунга ўхшаш ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْوَرْدِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يَقُولُ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ مَرَّ بِنَا أَبُو لُبَابَةَ فَاتَّبَعْنَاهُ حَتَّى دَخَلَ بَيْتَهُ فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ فَإِذَا رَجُلٌ رَثُّ الْبَيْتِ رَثُّ الْهَيْئَةِ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَتَغَنَّ بِالْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ لاِبْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ يَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَرَأَيْتَ إِذَا لَمْ يَكُنْ حَسَنَ الصَّوْتِ قَالَ يُحَسِّنُهُ مَا اسْتَطَاعَ ‏.‏

Ubaydulloh ibn Abu Yazid (rahimahulloh) aytdi: Bizning oldimizdan Abu Luboba (roziyallohu anhu) oʻtib qoldi, biz uning ortidan ergashdik, hatto u oʻz uyiga kirdi, biz ham huzuriga kirdik. Qarasak, u uyi eski, koʻrinishi oddiy bir kishi ekan. Men uning: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Qurʼonni xush ovoz bilan oʻqimagan kishi bizdan emas› deganlarini eshitdim» deyayotganini eshitdim. (Rivoyatchi Abduljabbor) dedi: Men Ibn Abu Mulaykaga: Ey Abu Muhammad, agar (oʻquvchi) xush ovozli boʻlmasa-chi, qanday deysiz? dedim. U: Imkoni boricha uni chiroyli qilib oʻqiydi, dedi.Убайдуллоҳ ибн Абу Язид (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Бизнинг олдимиздан Абу Лубоба (розияллоҳу анҳу) ўтиб қолди, биз унинг ортидан эргашдик, ҳатто у ўз уйига кирди, биз ҳам ҳузурига кирдик. Қарасак, у уйи эски, кўриниши оддий бир киши экан. Мен унинг: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Қуръонни хуш овоз билан ўқимаган киши биздан эмас› деганларини эшитдим» деяётганини эшитдим. (Ривоятчи Абдулжаббор) деди: Мен Ибн Абу Мулайкага: Эй Абу Муҳаммад, агар (ўқувчи) хуш овозли бўлмаса-чи, қандай дейсиз? дедим. У: Имкони борича уни чиройли қилиб ўқийди, деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، قَالَ قَالَ وَكِيعٌ وَابْنُ عُيَيْنَةَ يَعْنِي يَسْتَغْنِي بِهِ ‏.‏

Muhammad ibn Sulaymon al-Anboriy bizga aytib berdi: Vakiʼ va Ibn Uyayna (taganni — Qurʼon bilan kuylash haqida) dedilar: «Bu shuni anglatadiki, (kishi Qurʼon) bilan (boshqa narsalardan) behojat boʻladi».Муҳаммад ибн Сулаймон ал-Анборий бизга айтиб берди: Вакиъ ва Ибн Уяйна (таганни — Қуръон билан куйлаш ҳақида) дедилар: «Бу шуни англатадики, (киши Қуръон) билан (бошқа нарсалардан) беҳожат бўлади».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ مَالِكٍ، وَحَيْوَةُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا أَذِنَ اللَّهُ لِشَىْءٍ مَا أَذِنَ لِنَبِيٍّ حَسَنِ الصَّوْتِ يَتَغَنَّى بِالْقُرْآنِ يَجْهَرُ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh ovozi chiroyli paygʻambar Qurʼonni ovozini koʻtarib taganniy (chiroyli ohang) bilan oʻqigan chogʻda unga quloq solganidek, biror narsaga (shu qadar) quloq solgani yoʻq».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ овози чиройли пайғамбар Қуръонни овозини кўтариб таганний (чиройли оҳанг) билан ўқиган чоғда унга қулоқ солганидек, бирор нарсага (шу қадар) қулоқ солгани йўқ».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ عِيسَى بْنِ فَائِدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنِ امْرِئٍ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ يَنْسَاهُ إِلاَّ لَقِيَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَجْذَمَ ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Uboda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qaysi bir kishi Qurʼonni oʻqib, soʻng uni unutsa, qiyomat kuni Alloh azza va jallaga (qoʻli) kesilgan holda yoʻliqadi».Саъд ибн Убода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қайси бир киши Қуръонни ўқиб, сўнг уни унутса, қиёмат куни Аллоҳ азза ва жаллага (қўли) кесилган ҳолда йўлиқади».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى غَيْرِ مَا أَقْرَؤُهَا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْرَأَنِيهَا فَكِدْتُ أَنْ أَعْجَلَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَمْهَلْتُهُ حَتَّى انْصَرَفَ ثُمَّ لَبَّبْتُهُ بِرِدَائِهِ فَجِئْتُ بِهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى غَيْرِ مَا أَقْرَأْتَنِيهَا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأَ الْقِرَاءَةَ الَّتِي سَمِعْتُهُ يَقْرَأُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي ‏"‏ اقْرَأْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأْتُ فَقَالَ ‏"‏ هَكَذَا أُنْزِلَتْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Hishom ibn Hakim ibn Hizomning Furqon surasini men oʻqiydigan tarzdan boshqacha oʻqiyotganini eshitdim. Holbuki, uni menga Rasululloh ﷺ oʻqitgan edilar. Men unga shoshib (taʼna qilishimga) sal qoldi, soʻng (namozdan) boʻshaguncha unga muhlat berdim. Keyin uning ridosini boʻyniga oʻrab tutdim-da, uni Rasululloh ﷺning huzurlariga olib keldim va: ‹Ey Allohning Rasuli, men buning Furqon surasini siz menga oʻqitganingizdan boshqacha oʻqiyotganini eshitdim›, dedim. Rasululloh ﷺ unga: ‹Oʻqib ber›, dedilar. U men eshitgan qiroat bilan oʻqib berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Mana shunday nozil qilingan›, dedilar. Soʻng menga: ‹Oʻqib ber›, dedilar. Men ham oʻqidim. Shunda u zot: ‹Mana shunday nozil qilingan›, dedilar. Keyin: ‹Albatta, bu Qurʼon yetti harf (qiroat) bilan nozil qilingan, bas, undan osongina boʻlganini oʻqinglar›, dedilar», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Ҳишом ибн Ҳаким ибн Ҳизомнинг Фурқон сурасини мен ўқийдиган тарздан бошқача ўқиётганини эшитдим. Ҳолбуки, уни менга Расулуллоҳ ﷺ ўқитган эдилар. Мен унга шошиб (таъна қилишимга) сал қолди, сўнг (намоздан) бўшагунча унга муҳлат бердим. Кейин унинг ридосини бўйнига ўраб тутдим-да, уни Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига олиб келдим ва: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен бунинг Фурқон сурасини сиз менга ўқитганингиздан бошқача ўқиётганини эшитдим›, дедим. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Ўқиб бер›, дедилар. У мен эшитган қироат билан ўқиб берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мана шундай нозил қилинган›, дедилар. Сўнг менга: ‹Ўқиб бер›, дедилар. Мен ҳам ўқидим. Шунда у зот: ‹Мана шундай нозил қилинган›, дедилар. Кейин: ‹Албатта, бу Қуръон етти ҳарф (қироат) билан нозил қилинган, бас, ундан осонгина бўлганини ўқинглар›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ إِنَّمَا هَذِهِ الأَحْرُفُ فِي الأَمْرِ الْوَاحِدِ لَيْسَ تَخْتَلِفُ فِي حَلاَلٍ وَلاَ حَرَامٍ ‏.‏

Maʼmar aytdi: Zuhriy shunday dedi: «Bu harflar (qiroatlar) faqat bitta maʼno haqidadir; ular halol va haromda ixtilof qilmaydi».Маъмар айтди: Зуҳрий шундай деди: «Бу ҳарфлар (қироатлар) фақат битта маъно ҳақидадир; улар ҳалол ва ҳаромда ихтилоф қилмайди».

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمُرَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ صُرَدٍ الْخُزَاعِيِّ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أُبَىُّ إِنِّي أُقْرِئْتُ الْقُرْآنَ فَقِيلَ لِي عَلَى حَرْفٍ أَوْ حَرْفَيْنِ فَقَالَ الْمَلَكُ الَّذِي مَعِي قُلْ عَلَى حَرْفَيْنِ ‏.‏ قُلْتُ عَلَى حَرْفَيْنِ ‏.‏ فَقِيلَ لِي عَلَى حَرْفَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةٍ ‏.‏ فَقَالَ الْمَلَكُ الَّذِي مَعِي قُلْ عَلَى ثَلاَثَةٍ ‏.‏ قُلْتُ عَلَى ثَلاَثَةٍ ‏.‏ حَتَّى بَلَغَ سَبْعَةَ أَحْرُفٍ ثُمَّ قَالَ لَيْسَ مِنْهَا إِلاَّ شَافٍ كَافٍ إِنْ قُلْتَ سَمِيعًا عَلِيمًا عَزِيزًا حَكِيمًا مَا لَمْ تَخْتِمْ آيَةَ عَذَابٍ بِرَحْمَةٍ أَوْ آيَةَ رَحْمَةٍ بِعَذَابٍ ‏"‏ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Ey Ubay, menga Qurʼon oʻqitildi va menga: ‹Bir harf bilanmi yoki ikki harf bilanmi?› deyildi. Men bilan birga boʻlgan farishta: ‹Ikki harf bilan, deb ayt›, dedi. Men: ‹Ikki harf bilan›, dedim. Soʻng menga: ‹Ikki harf bilanmi yoki uch harf bilanmi?› deyildi. Men bilan birga boʻlgan farishta: ‹Uch harf bilan, deb ayt›, dedi. Men: ‹Uch harf bilan›, dedim. Toki yetti harfga yetdi. Soʻng u (farishta): ‹Ulardan biror harf yoʻqki, u (dard) shifosi va (ehtiyojga) yetarli boʻlmasa; ‹samiʼan aliyman› (eshitguvchi, biluvchi) desang ham, ‹azizan hakiyman› (qudratli, hikmatli) desang ham — toki azob oyatini rahmat bilan yoki rahmat oyatini azob bilan tugatmasang (boʻlaveradi)›, dedi».Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Эй Убай, менга Қуръон ўқитилди ва менга: ‹Бир ҳарф биланми ёки икки ҳарф биланми?› дейилди. Мен билан бирга бўлган фаришта: ‹Икки ҳарф билан, деб айт›, деди. Мен: ‹Икки ҳарф билан›, дедим. Сўнг менга: ‹Икки ҳарф биланми ёки уч ҳарф биланми?› дейилди. Мен билан бирга бўлган фаришта: ‹Уч ҳарф билан, деб айт›, деди. Мен: ‹Уч ҳарф билан›, дедим. Токи етти ҳарфга етди. Сўнг у (фаришта): ‹Улардан бирор ҳарф йўқки, у (дард) шифоси ва (эҳтиёжга) етарли бўлмаса; ‹самиъан алийман› (эшитгувчи, билувчи) десанг ҳам, ‹азизан ҳакийман› (қудратли, ҳикматли) десанг ҳам — токи азоб оятини раҳмат билан ёки раҳмат оятини азоб билан тугатмасанг (бўлаверади)›, деди».

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ عِنْدَ أَضَاةِ بَنِي غِفَارٍ فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَأْمُرُكَ أَنْ تُقْرِئَ أُمَّتَكَ عَلَى حَرْفٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَسْأَلُ اللَّهَ مُعَافَاتَهُ وَمَغْفِرَتَهُ إِنَّ أُمَّتِي لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَاهُ ثَانِيَةً فَذَكَرَ نَحْوَ هَذَا حَتَّى بَلَغَ سَبْعَةَ أَحْرُفٍ قَالَ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكَ أَنْ تُقْرِئَ أُمَّتَكَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ فَأَيُّمَا حَرْفٍ قَرَءُوا عَلَيْهِ فَقَدْ أَصَابُوا ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Banu Gʻifor kovagi (suvi) yonida edilar. Bas, ularning huzurlariga Jibril (alayhissalom) keldi-da: «Albatta, Alloh azza va jalla sizga ummatingizga Qurʼonni bir harf bilan oʻqitishingizni buyuradi», dedi. U zot: «Men Allohdan Uning ofiyatini va magʻfiratini soʻrayman, albatta, ummatim bunga toqat qila olmaydi», dedilar. Soʻng (Jibril) ikkinchi marta kelib, shunga oʻxshashni aytdi, toki yetti harfga yetdi. (Va) dedi: «Albatta, Alloh sizga ummatingizga Qurʼonni yetti harf bilan oʻqitishingizni buyuradi; ular qaysi harf bilan oʻqisalar, toʻgʻri qilibdilar».Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Бану Ғифор коваги (суви) ёнида эдилар. Бас, уларнинг ҳузурларига Жибрил (алайҳиссалом) келди-да: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла сизга умматингизга Қуръонни бир ҳарф билан ўқитишингизни буюради», деди. У зот: «Мен Аллоҳдан Унинг офиятини ва мағфиратини сўрайман, албатта, умматим бунга тоқат қила олмайди», дедилар. Сўнг (Жибрил) иккинчи марта келиб, шунга ўхшашни айтди, токи етти ҳарфга етди. (Ва) деди: «Албатта, Аллоҳ сизга умматингизга Қуръонни етти ҳарф билан ўқитишингизни буюради; улар қайси ҳарф билан ўқисалар, тўғри қилибдилар».

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ ذَرٍّ، عَنْ يُسَيْعٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الدُّعَاءُ هُوَ الْعِبَادَةُ ‏{‏ قَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Duo — ayni ibodatdir. {Robbingiz: ‹Menga duo qilinglar, sizlarga ijobat qilurman›, dedi} (Gʻofir 60)».Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Дуо — айни ибодатдир. {Роббингиз: ‹Менга дуо қилинглар, сизларга ижобат қилурман›, деди} (Ғофир 60)».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ مِخْرَاقٍ، عَنْ أَبِي نُعَامَةَ، عَنِ ابْنٍ لِسَعْدٍ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعَنِي أَبِي، وَأَنَا أَقُولُ اللَّهُمَّ، إِنِّي أَسْأَلُكَ الْجَنَّةَ وَنَعِيمَهَا وَبَهْجَتَهَا وَكَذَا وَكَذَا وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ النَّارِ وَسَلاَسِلِهَا وَأَغْلاَلِهَا وَكَذَا وَكَذَا فَقَالَ يَا بُنَىَّ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ سَيَكُونُ قَوْمٌ يَعْتَدُونَ فِي الدُّعَاءِ ‏"‏ ‏.‏ فَإِيَّاكَ أَنْ تَكُونَ مِنْهُمْ إِنْ أُعْطِيتَ الْجَنَّةَ أُعْطِيتَهَا وَمَا فِيهَا مِنَ الْخَيْرِ وَإِنْ أُعِذْتَ مِنَ النَّارِ أُعِذْتَ مِنْهَا وَمَا فِيهَا مِنَ الشَّرِّ ‏.‏

Saʼdning bir oʻgʻlidan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Otam mening: «Allohim, men Sendan jannatni, uning neʼmatlarini, uning gʻaroyibligini va shuni, shuni soʻrayman; doʻzaxdan, uning zanjirlaridan, uning kishanlaridan va shundan, shundan Senga panoh tilayman», deyayotganimni eshitib qoldi-da: «Ey oʻgʻilcham, men Rasululloh ﷺning: ‹Duoda haddan oshadigan bir qavm boʻladi›, deganlarini eshitganman. Bas, sen ulardan boʻlishingdan ehtiyot boʻl. Agar senga jannat berilsa, u va undagi barcha yaxshilik senga berilgan boʻladi; agar doʻzaxdan saqlansang, u va undagi barcha yomonlikdan saqlangan boʻlasan», dedi.Саъднинг бир ўғлидан ривоят қилинадики, у шундай деди: Отам менинг: «Аллоҳим, мен Сендан жаннатни, унинг неъматларини, унинг ғаройиблигини ва шуни, шуни сўрайман; дўзахдан, унинг занжирларидан, унинг кишанларидан ва шундан, шундан Сенга паноҳ тилайман», деяётганимни эшитиб қолди-да: «Эй ўғилчам, мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Дуода ҳаддан ошадиган бир қавм бўлади›, деганларини эшитганман. Бас, сен улардан бўлишингдан эҳтиёт бўл. Агар сенга жаннат берилса, у ва ундаги барча яхшилик сенга берилган бўлади; агар дўзахдан сақлансанг, у ва ундаги барча ёмонликдан сақланган бўласан», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، أَخْبَرَنِي أَبُو هَانِئٍ، حُمَيْدُ بْنُ هَانِئٍ أَنَّ أَبَا عَلِيٍّ، عَمْرَو بْنَ مَالِكٍ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ، صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَدْعُو فِي صَلاَتِهِ لَمْ يُمَجِّدِ اللَّهَ تَعَالَى وَلَمْ يُصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَجِلَ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ دَعَاهُ فَقَالَ لَهُ أَوْ لِغَيْرِهِ ‏"‏ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ فَلْيَبْدَأْ بِتَحْمِيدِ رَبِّهِ جَلَّ وَعَزَّ وَالثَّنَاءِ عَلَيْهِ ثُمَّ يُصَلِّي عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ يَدْعُو بَعْدُ بِمَا شَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Rasululloh ﷺning sahobalari Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday derdi: Rasululloh ﷺ bir kishining namozida Alloh taoloni ulugʻlamay va Nabiy ﷺga salovot aytmay duo qilayotganini eshitdilar-da: «Bu shoshildi», dedilar. Soʻng uni chaqirib, unga yoki boshqasiga: «Sizlardan biringiz namoz oʻqisa, avval ulugʻ va aziz Robbiga hamd aytish va Unga sano bilan boshlasin; soʻng Nabiy ﷺga salovot aytsin; keyin xohlagan narsasi bilan duo qilsin», dedilar.Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай дерди: Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг намозида Аллоҳ таолони улуғламай ва Набий ﷺга саловот айтмай дуо қилаётганини эшитдилар-да: «Бу шошилди», дедилар. Сўнг уни чақириб, унга ёки бошқасига: «Сизлардан бирингиз намоз ўқиса, аввал улуғ ва азиз Роббига ҳамд айтиш ва Унга сано билан бошласин; сўнг Набий ﷺга саловот айтсин; кейин хоҳлаган нарсаси билан дуо қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ شَيْبَانَ، عَنْ أَبِي نَوْفَلٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَحِبُّ الْجَوَامِعَ مِنَ الدُّعَاءِ وَيَدَعُ مَا سِوَى ذَلِكَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ duoning jamʼ qiluvchi (jome) lozim qisqalarini yaxshi koʻrar, ulardan boshqasini esa tark etardilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ дуонинг жамъ қилувчи (жоме) лозим қисқаларини яхши кўрар, улардан бошқасини эса тарк этардилар», деди.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَقُولَنَّ أَحَدُكُمُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنْ شِئْتَ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي إِنْ شِئْتَ لِيَعْزِمِ الْمَسْأَلَةَ فَإِنَّهُ لاَ مُكْرِهَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlardan biringiz: ‹Allohim, agar xohlasang meni magʻfirat qil; Allohim, agar xohlasang menga rahm qil›, demasin. Balki soʻrovida qatʼiy boʻlsin, chunki Uni majburlovchi yoʻq».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлардан бирингиз: ‹Аллоҳим, агар хоҳласанг мени мағфират қил; Аллоҳим, агар хоҳласанг менга раҳм қил›, демасин. Балки сўровида қатъий бўлсин, чунки Уни мажбурловчи йўқ».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُسْتَجَابُ لأَحَدِكُمْ مَا لَمْ يَعْجَلْ فَيَقُولُ قَدْ دَعَوْتُ فَلَمْ يُسْتَجَبْ لِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlardan biringizning (duosiga), toki shoshib: ‹Men duo qildim-u, lekin menga ijobat qilinmadi›, demasa, ijobat qilinadi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлардан бирингизнинг (дуосига), токи шошиб: ‹Мен дуо қилдим-у, лекин менга ижобат қилинмади›, демаса, ижобат қилинади».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَيْمَنَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَسْتُرُوا الْجُدُرَ مَنْ نَظَرَ فِي كِتَابِ أَخِيهِ بِغَيْرِ إِذْنِهِ فَإِنَّمَا يَنْظُرُ فِي النَّارِ سَلُوا اللَّهَ بِبُطُونِ أَكُفِّكُمْ وَلاَ تَسْأَلُوهُ بِظُهُورِهَا فَإِذَا فَرَغْتُمْ فَامْسَحُوا بِهَا وُجُوهَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ كُلُّهَا وَاهِيَةٌ وَهَذَا الطَّرِيقُ أَمْثَلُهَا وَهُوَ ضَعِيفٌ أَيْضًا ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Devorlarni (mato bilan) bezamanglar. Kim birodarining maktubiga uning iznisiz qarasa, u faqat oʻtga qaragan boʻladi. Allohdan kaftlaringizning ichi bilan soʻranglar, Undan ularning orqasi bilan soʻramanglar. Soʻrab boʻlganingizdan keyin ular bilan yuzlaringizni siypanglar». Abu Dovud aytdi: Bu hadis Muhammad ibn Kaʼbdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan, ularning hammasi zaifdir; bu yoʻl ular orasidagi eng yaxshisidir, lekin u ham zaifdir.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Деворларни (мато билан) безаманглар. Ким биродарининг мактубига унинг изнисиз қараса, у фақат ўтга қараган бўлади. Аллоҳдан кафтларингизнинг ичи билан сўранглар, Ундан уларнинг орқаси билан сўраманглар. Сўраб бўлганингиздан кейин улар билан юзларингизни сийпанглар». Абу Довуд айтди: Бу ҳадис Муҳаммад ибн Каъбдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган, уларнинг ҳаммаси заифдир; бу йўл улар орасидаги энг яхшисидир, лекин у ҳам заифдир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ الْبَهْرَانِيُّ، قَالَ قَرَأْتُهُ فِي أَصْلِ إِسْمَاعِيلَ - يَعْنِي ابْنَ عَيَّاشٍ - حَدَّثَنِي ضَمْضَمٌ عَنْ شُرَيْحٍ حَدَّثَنَا أَبُو ظَبْيَةَ أَنَّ أَبَا بَحْرِيَّةَ السَّكُونِيَّ حَدَّثَهُ عَنْ مَالِكِ بْنِ يَسَارٍ السَّكُونِيِّ ثُمَّ الْعَوْفِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا سَأَلْتُمُ اللَّهَ فَاسْأَلُوهُ بِبُطُونِ أَكُفِّكُمْ وَلاَ تَسْأَلُوهُ بِظُهُورِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ لَهُ عِنْدَنَا صُحْبَةٌ يَعْنِي مَالِكَ بْنَ يَسَارٍ ‏.‏

Sulaymon ibn Abdulhamid al-Bahroniy bizga rivoyat qilib dedi: Men buni Ismoil — yaʼni Ibn Ayyosh — ning aslida oʻqidim: menga Zamzam Shurayhdan rivoyat qildi, bizga Abu Zabya rivoyat qilib, unga Abu Bahriyya as-Sakuniy Molik ibn Yasor as-Sakuniy, soʻngra al-Avfiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Allohdan soʻraganingizda, kaftlaringizning ichi bilan soʻrang, ularning orqasi bilan soʻramang», dedilar. Abu Dovud aytadi: Sulaymon ibn Abdulhamid: «Bizning oldimizda — yaʼni Molik ibn Yasor — sahobiy edi», dedi.Сулаймон ибн Абдулҳамид ал-Баҳроний бизга ривоят қилиб деди: Мен буни Исмоил — яъни Ибн Айёш — нинг аслида ўқидим: менга Замзам Шурайҳдан ривоят қилди, бизга Абу Забя ривоят қилиб, унга Абу Баҳрийя ас-Сакуний Молик ибн Ясор ас-Сакуний, сўнгра ал-Авфий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан сўраганингизда, кафтларингизнинг ичи билан сўранг, уларнинг орқаси билан сўраманг», дедилар. Абу Довуд айтади: Сулаймон ибн Абдулҳамид: «Бизнинг олдимизда — яъни Молик ибн Ясор — саҳобий эди», деди.

حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ، حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ نَبْهَانَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو هَكَذَا بِبَاطِنِ كَفَّيْهِ وَظَاهِرِهِمَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u: «Men Rasululloh ﷺni mana shunday — kaftlarining ichi bilan ham, orqasi bilan ham duo qilayotganlarini koʻrdim», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺни мана шундай — кафтларининг ичи билан ҳам, орқаси билан ҳам дуо қилаётганларини кўрдим», деди.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى، - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، - يَعْنِي ابْنَ مَيْمُونٍ صَاحِبَ الأَنْمَاطِ - حَدَّثَنِي أَبُو عُثْمَانَ، عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ رَبَّكُمْ تَبَارَكَ وَتَعَالَى حَيِيٌّ كَرِيمٌ يَسْتَحْيِي مِنْ عَبْدِهِ إِذَا رَفَعَ يَدَيْهِ إِلَيْهِ أَنْ يَرُدَّهُمَا صِفْرًا ‏"‏ ‏.‏

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Robbingiz tabaraka va taolo hayiy (hayoli) va karimdir. Bandasi qoʻllarini Unga koʻtarganida, ularni quruq (boʻsh) qaytarishdan hayo qiladi», dedilar, dedi.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Роббингиз табарака ва таоло ҳайий (ҳаёли) ва каримдир. Бандаси қўлларини Унга кўтарганида, уларни қуруқ (бўш) қайтаришдан ҳаё қилади», дедилар, деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ خَالِدٍ - حَدَّثَنِي الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ الْمَسْأَلَةُ أَنْ تَرْفَعَ، يَدَيْكَ حَذْوَ مَنْكِبَيْكَ أَوْ نَحْوَهُمَا وَالاِسْتِغْفَارُ أَنْ تُشِيرَ بِأُصْبُعٍ وَاحِدَةٍ وَالاِبْتِهَالُ أَنْ تَمُدَّ يَدَيْكَ جَمِيعًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Soʻrash (masʼala) — qoʻllaringni yelkalaring roʻparasiga yoki shunga yaqin koʻtarishingdir. Istigʻfor (magʻfirat soʻrash) — bir barmoq bilan ishora qilishingdir. Ibtihol (jon-dildan iltijo qilish) esa — ikki qoʻlingni birga choʻzishingdir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Сўраш (масъала) — қўлларингни елкаларинг рўпарасига ёки шунга яқин кўтаришингдир. Истиғфор (мағфират сўраш) — бир бармоқ билан ишора қилишингдир. Ибтиҳол (жон-дилдан илтижо қилиш) эса — икки қўлингни бирга чўзишингдир», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ عَبَّاسٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فِيهِ وَالاِبْتِهَالُ هَكَذَا وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَجَعَلَ ظُهُورَهُمَا مِمَّا يَلِي وَجْهَهُ ‏.‏

Amr ibn Usmon bizga rivoyat qilib dedi: Sufyon bizga rivoyat qilib dedi: menga Abbos ibn Abdulloh ibn Maʼbad ibn Abbos shu hadisni rivoyat qildi va unda: «Ibtihol mana shunday», dedi va qoʻllarini koʻtarib, ularning orqasini yuziga qaratdi.Амр ибн Усмон бизга ривоят қилиб деди: Суфён бизга ривоят қилиб деди: менга Аббос ибн Абдуллоҳ ибн Маъбад ибн Аббос шу ҳадисни ривоят қилди ва унда: «Ибтиҳол мана шундай», деди ва қўлларини кўтариб, уларнинг орқасини юзига қаратди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَخِيهِ، إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga rivoyat qilib dedi: Ibrohim ibn Hamza bizga rivoyat qilib dedi: Abdulaziz ibn Muhammad bizga Abbos ibn Abdulloh ibn Maʼbad ibn Abbosdan, u akasi Ibrohim ibn Abdullohdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ aytdilar, deb shunga oʻxshashini zikr qildi.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга ривоят қилиб деди: Иброҳим ибн Ҳамза бизга ривоят қилиб деди: Абдулазиз ибн Муҳаммад бизга Аббос ибн Абдуллоҳ ибн Маъбад ибн Аббосдан, у акаси Иброҳим ибн Абдуллоҳдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ айтдилар, деб шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ حَفْصِ بْنِ هَاشِمِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا دَعَا فَرَفَعَ يَدَيْهِ مَسَحَ وَجْهَهُ بِيَدَيْهِ ‏.‏

Qutayba ibn Said bizga rivoyat qilib dedi: Ibn Lahiya bizga Hafs ibn Hoshim ibn Utba ibn Abu Vaqqosdan, u Soib ibn Yaziddan, u otasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ duo qilganlarida qoʻllarini koʻtarib, soʻng ikki qoʻllari bilan yuzlarini siypar edilar.Қутайба ибн Саид бизга ривоят қилиб деди: Ибн Лаҳия бизга Ҳафс ибн Ҳошим ибн Утба ибн Абу Ваққосдан, у Соиб ибн Язиддан, у отаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий ﷺ дуо қилганларида қўлларини кўтариб, сўнг икки қўллари билан юзларини сийпар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ رَجُلاً يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ أَنِّي أَشْهَدُ أَنَّكَ أَنْتَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ الأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ سَأَلْتَ اللَّهَ بِالاِسْمِ الَّذِي إِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى وَإِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishining: «Allohim, men Sendan soʻrayman, men Sen Allohligingga guvohlik beramanki, Sendan oʻzga iloh yoʻq, (Sen) yagonasan, (hojatlar Oʻzigagina ravo qilinadigan) Somadsan, tugʻmagan va tugʻilmagansan va Senga hech kim teng emasdir», deganini eshitib qoldilar. Shunda u zot: «Sen Allohdan shunday ism bilan soʻradingki, u bilan soʻralsa beradi va u bilan duo qilinsa ijobat etadi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг: «Аллоҳим, мен Сендан сўрайман, мен Сен Аллоҳлигингга гувоҳлик бераманки, Сендан ўзга илоҳ йўқ, (Сен) ягонасан, (ҳожатлар Ўзигагина раво қилинадиган) Сомадсан, туғмаган ва туғилмагансан ва Сенга ҳеч ким тенг эмасдир», деганини эшитиб қолдилар. Шунда у зот: «Сен Аллоҳдан шундай исм билан сўрадингки, у билан сўралса беради ва у билан дуо қилинса ижобат этади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فِيهِ ‏"‏ لَقَدْ سَأَلْتَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ بِاسْمِهِ الأَعْظَمِ ‏"‏ ‏.‏

Abdurahmon ibn Xolid ar-Raqqiy bizga rivoyat qilib dedi: Zayd ibn Hubob bizga rivoyat qilib dedi: Molik ibn Migʻval bizga shu hadisni rivoyat qildi va unda: «Sen Alloh azza va jalladan Uning ismi aʼzami bilan soʻrading», dedi.Абдураҳмон ибн Холид ар-Раққий бизга ривоят қилиб деди: Зайд ибн Ҳубоб бизга ривоят қилиб деди: Молик ибн Миғвал бизга шу ҳадисни ривоят қилди ва унда: «Сен Аллоҳ азза ва жалладан Унинг исми аъзами билан сўрадинг», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْحَلَبِيُّ، حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ، عَنْ حَفْصٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَخِي أَنَسٍ - عَنْ أَنَسٍ، أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا وَرَجُلٌ يُصَلِّي ثُمَّ دَعَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنَّ لَكَ الْحَمْدَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ الْمَنَّانُ بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَقَدْ دَعَا اللَّهَ بِاسْمِهِ الْعَظِيمِ الَّذِي إِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ وَإِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ bilan oʻtirgan edi, bir kishi esa namoz oʻqir edi. Soʻng u: «Allohim, men Sendan soʻrayman, zero hamdu sano Senga xosdir, Sendan oʻzga iloh yoʻq, (Sen) ehson sohibi (Mannon)san, osmonlar va yerni yoʻqdan bor qilguvchisan, ey jalol va ikrom egasi, ey Hayy, ey Qayyum», deb duo qildi. Shunda Nabiy ﷺ: «U Allohga Uning buyuk ismi bilan duo qildiki, u bilan duo qilinsa ijobat etadi va u bilan soʻralsa beradi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ билан ўтирган эди, бир киши эса намоз ўқир эди. Сўнг у: «Аллоҳим, мен Сендан сўрайман, зеро ҳамду сано Сенга хосдир, Сендан ўзга илоҳ йўқ, (Сен) эҳсон соҳиби (Маннон)сан, осмонлар ва ерни йўқдан бор қилгувчисан, эй жалол ва икром эгаси, эй Ҳайй, эй Қайюм», деб дуо қилди. Шунда Набий ﷺ: «У Аллоҳга Унинг буюк исми билан дуо қилдики, у билан дуо қилинса ижобат этади ва у билан сўралса беради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اسْمُ اللَّهِ الأَعْظَمُ فِي هَاتَيْنِ الآيَتَيْنِ ‏{‏ وَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ ‏}‏ وَفَاتِحَةُ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ ‏{‏ الم * اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ ‏}‏ ‏.‏

Asmo bint Yazid (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Allohning ismi aʼzami mana shu ikki oyatdadir: {Iloningiz yagona Ilohdir, Undan oʻzga iloh yoʻq, U Rahmon va Rahimdir} hamda Oli Imron surasining boshida: {Alif, Lom, Mim. Alloh — Undan oʻzga iloh yoʻq, (U) Hayy va Qayyumdir}», dedilar.Асмо бинт Язид (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Аллоҳнинг исми аъзами мана шу икки оятдадир: {Илонингиз ягона Илоҳдир, Ундан ўзга илоҳ йўқ, У Раҳмон ва Раҳимдир} ҳамда Оли Имрон сурасининг бошида: {Алиф, Лом, Мим. Аллоҳ — Ундан ўзга илоҳ йўқ, (У) Ҳайй ва Қайюмдир}», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سُرِقَتْ مِلْحَفَةٌ لَهَا فَجَعَلَتْ تَدْعُو عَلَى مَنْ سَرَقَهَا فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُسَبِّخِي عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لاَ تُسَبِّخِي أَىْ لاَ تُخَفِّفِي عَنْهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u: Uning bir choyshabi oʻgʻirlandi va u oʻgʻirlagan kishiga qargʻash (qarshi duo qilish)ga tushdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Undan (gunohini) yengillatib yuborma», deya boshladilar, dedi. Abu Dovud aytadi: «la tusabbixiy» — yaʼni undan yengillatib yuborma, demakdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у: Унинг бир чойшаби ўғирланди ва у ўғирлаган кишига қарғаш (қарши дуо қилиш)га тушди. Шунда Набий ﷺ: «Ундан (гуноҳини) енгиллатиб юборма», дея бошладилар, деди. Абу Довуд айтади: «ла тусаббихий» — яъни ундан енгиллатиб юборма, демакдир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ، - رضى الله عنه - قَالَ اسْتَأْذَنْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْعُمْرَةِ فَأَذِنَ لِي وَقَالَ ‏"‏ لاَ تَنْسَنَا يَا أُخَىَّ مِنْ دُعَائِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ كَلِمَةً مَا يَسُرُّنِي أَنَّ لِي بِهَا الدُّنْيَا قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ لَقِيتُ عَاصِمًا بَعْدُ بِالْمَدِينَةِ فَحَدَّثَنِيهِ وَقَالَ ‏"‏ أَشْرِكْنَا يَا أُخَىَّ فِي دُعَائِكَ ‏"‏ ‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u: Men Nabiy ﷺdan umra qilishga ruxsat soʻradim, u zot menga ruxsat berdilar va: «Ey ukajonim, bizni duoingda unutma», dedilar. Shunday bir soʻz aytdilarki, men u soʻzga ega boʻlganimni butun dunyoga (ega boʻlishimdan) ortiq quvonch deb bildim, dedi. Shuʼba aytadi: Soʻng men Osim bilan Madinada uchrashdim, u menga buni rivoyat qilib: «Ey ukajonim, bizni duoingga sherik qil», deb (rivoyat qildi).Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у: Мен Набий ﷺдан умра қилишга рухсат сўрадим, у зот менга рухсат бердилар ва: «Эй укажоним, бизни дуоингда унутма», дедилар. Шундай бир сўз айтдиларки, мен у сўзга эга бўлганимни бутун дунёга (эга бўлишимдан) ортиқ қувонч деб билдим, деди. Шуъба айтади: Сўнг мен Осим билан Мадинада учрашдим, у менга буни ривоят қилиб: «Эй укажоним, бизни дуоингга шерик қил», деб (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ مَرَّ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَدْعُو بِأُصْبُعَىَّ فَقَالَ ‏"‏ أَحِّدْ أَحِّدْ ‏"‏ ‏.‏ وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u: Men ikki barmogʻim bilan duo qilayotgan edim, Nabiy ﷺ yonimdan oʻtib qoldilar va: «Bittasini (koʻrsat), bittasini», dedilar va koʻrsatkich barmoqlari bilan ishora qildilar, dedi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у: Мен икки бармоғим билан дуо қилаётган эдим, Набий ﷺ ёнимдан ўтиб қолдилар ва: «Биттасини (кўрсат), биттасини», дедилар ва кўрсаткич бармоқлари билан ишора қилдилар, деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ أَبِي هِلاَلٍ، حَدَّثَهُ عَنْ خُزَيْمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهَا، أَنَّهُ دَخَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى امْرَأَةٍ وَبَيْنَ يَدَيْهَا نَوًى أَوْ حَصًى تُسَبِّحُ بِهِ فَقَالَ ‏"‏ أُخْبِرُكِ بِمَا هُوَ أَيْسَرُ عَلَيْكِ مِنْ هَذَا أَوْ أَفْضَلُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ فِي السَّمَاءِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ فِي الأَرْضِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا خَلَقَ بَيْنَ ذَلِكَ وَسُبْحَانَ اللَّهِ عَدَدَ مَا هُوَ خَالِقٌ وَاللَّهُ أَكْبَرُ مِثْلُ ذَلِكَ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ مِثْلُ ذَلِكَ ‏.‏ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مِثْلُ ذَلِكَ ‏.‏ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ مِثْلُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ bilan birga bir ayolning huzuriga kirdi. Ayolning oldida danak yoki mayda toshlar boʻlib, ular bilan tasbeh aytayotgan edi. Shunda u zot ﷺ: «Senga shundan koʻra osonroq yoki afzalroq boʻlgan narsani aytib beraymi?» dedilar. Soʻng dedilar: «‹Subhanallohi adada mo xalaqa fis-samoi (Allohning osmonda yaratgan narsalari soni qadar Alloh pokdir), va subhanallohi adada mo xalaqa fil-arzi (Allohning yerda yaratgan narsalari soni qadar Alloh pokdir), va subhanallohi adada mo xalaqa bayna zolika (Allohning ular orasida yaratgan narsalari soni qadar Alloh pokdir), va subhanallohi adada mo huva xoliq (Allohning yaratadigan narsalari soni qadar Alloh pokdir)›. ‹Vallohu akbar (Alloh ulugʻdir)› ham shunga oʻxshash. ‹Val-hamdu lillah (Hamd Allohgadir)› ham shunga oʻxshash. ‹Va lo ilaha illalloh (Allohdan oʻzga iloh yoʻq)› ham shunga oʻxshash. ‹Va lo havla va lo quvvata illa billah (Allohdan oʻzga (gunohdan saqlovchi) kuch va (toatga) quvvat yoʻq)› ham shunga oʻxshash.»Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир аёлнинг ҳузурига кирди. Аёлнинг олдида данак ёки майда тошлар бўлиб, улар билан тасбеҳ айтаётган эди. Шунда у зот ﷺ: «Сенга шундан кўра осонроқ ёки афзалроқ бўлган нарсани айтиб берайми?» дедилар. Сўнг дедилар: «‹Субҳаналлоҳи адада мо халақа фис-самои (Аллоҳнинг осмонда яратган нарсалари сони қадар Аллоҳ покдир), ва субҳаналлоҳи адада мо халақа фил-арзи (Аллоҳнинг ерда яратган нарсалари сони қадар Аллоҳ покдир), ва субҳаналлоҳи адада мо халақа байна золика (Аллоҳнинг улар орасида яратган нарсалари сони қадар Аллоҳ покдир), ва субҳаналлоҳи адада мо ҳува холиқ (Аллоҳнинг яратадиган нарсалари сони қадар Аллоҳ покдир)›. ‹Валлоҳу акбар (Аллоҳ улуғдир)› ҳам шунга ўхшаш. ‹Вал-ҳамду лиллаҳ (Ҳамд Аллоҳгадир)› ҳам шунга ўхшаш. ‹Ва ло илаҳа иллаллоҳ (Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ)› ҳам шунга ўхшаш. ‹Ва ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ (Аллоҳдан ўзга (гуноҳдан сақловчи) куч ва (тоатга) қувват йўқ)› ҳам шунга ўхшаш.»

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ هَانِئِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ حُمَيْضَةَ بِنْتِ يَاسِرٍ، عَنْ يُسَيْرَةَ، أَخْبَرَتْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُنَّ أَنْ يُرَاعِينَ بِالتَّكْبِيرِ وَالتَّقْدِيسِ وَالتَّهْلِيلِ وَأَنْ يَعْقِدْنَ بِالأَنَامِلِ فَإِنَّهُنَّ مَسْئُولاَتٌ مُسْتَنْطَقَاتٌ ‏.‏

Humayza bint Yosir (rahimahalloh)dan, u Yusayra (roziyallohu anho)dan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ ularga (muhojir ayollarga) takbir, taqdis va tahlil aytishni saqlashni hamda barmoq boʻgʻimlari bilan sanashni amr qildilar. «Chunki ular (barmoqlar Qiyomat kuni) soʻraladi va soʻzlashga undaladi», dedilar.Ҳумайза бинт Ёсир (раҳимаҳаллоҳ)дан, у Юсайра (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилдики, Набий ﷺ уларга (муҳожир аёлларга) такбир, тақдис ва таҳлил айтишни сақлашни ҳамда бармоқ бўғимлари билан санашни амр қилдилар. «Чунки улар (бармоқлар Қиёмат куни) сўралади ва сўзлашга ундалади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، - فِي آخَرِينَ - قَالُوا حَدَّثَنَا عَثَّامٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَعْقِدُ التَّسْبِيحَ قَالَ ابْنُ قُدَامَةَ - بِيَمِينِهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni tasbihni barmoqlari bilan sanab aytayotganlarini koʻrdim. Ibn Qudoma (oʻz rivoyatida): «Oʻng (qoʻllari) bilan», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни тасбиҳни бармоқлари билан санаб айтаётганларини кўрдим. Ибн Қудома (ўз ривоятида): «Ўнг (қўллари) билан», деди.

حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أُمَيَّةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَوْلَى أَبِي طَلْحَةَ عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِ جُوَيْرِيَةَ - وَكَانَ اسْمُهَا بَرَّةَ فَحَوَّلَ اسْمَهَا - فَخَرَجَ وَهِيَ فِي مُصَلاَّهَا وَرَجَعَ وَهِيَ فِي مُصَلاَّهَا فَقَالَ ‏"‏ لَمْ تَزَالِي فِي مُصَلاَّكِ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قَدْ قُلْتُ بَعْدَكِ أَرْبَعَ كَلِمَاتٍ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ لَوْ وُزِنَتْ بِمَا قُلْتِ لَوَزَنَتْهُنَّ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ عَدَدَ خَلْقِهِ وَرِضَا نَفْسِهِ وَزِنَةَ عَرْشِهِ وَمِدَادَ كَلِمَاتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Juvayriyaning oldidan chiqdilar — uning ismi Barra edi, u zot ﷺ uning ismini oʻzgartirgan edilar. U zot ﷺ chiqqanlarida, u (Juvayriya) namozgohida edi, qaytib kelganlarida ham u namozgohida edi. Shunda u zot ﷺ: «Sen hamon shu namozgohingda turibsanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot ﷺ: «Men sendan keyin toʻrtta kalimani uch marta aytdim. Agar ular sen aytgan (zikrlar)ga taroziga solib oʻlchansa, albatta ularni bosib ketardi: ‹Subhanallohi va bihamdihi adada xalqihi, va rizo nafsihi, va zinata arshihi, va midoda kalimatihi (Allohni hamdi ila poklayman: Uning maxluqotlari soni qadar, Uning Zoti rozi boʻladigan miqdorda, arshining ogʻirligicha va kalimalarining siyohi miqdoricha)›», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Жувайриянинг олдидан чиқдилар — унинг исми Барра эди, у зот ﷺ унинг исмини ўзгартирган эдилар. У зот ﷺ чиққанларида, у (Жувайрия) намозгоҳида эди, қайтиб келганларида ҳам у намозгоҳида эди. Шунда у зот ﷺ: «Сен ҳамон шу намозгоҳингда турибсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот ﷺ: «Мен сендан кейин тўртта калимани уч марта айтдим. Агар улар сен айтган (зикрлар)га тарозига солиб ўлчанса, албатта уларни босиб кетарди: ‹Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи адада халқиҳи, ва ризо нафсиҳи, ва зината аршиҳи, ва мидода калиматиҳи (Аллоҳни ҳамди ила поклайман: Унинг махлуқотлари сони қадар, Унинг Зоти рози бўладиган миқдорда, аршининг оғирлигича ва калималарининг сиёҳи миқдорича)›», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي حَسَّانُ بْنُ عَطِيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَائِشَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَهَبَ أَصْحَابُ الدُّثُورِ بِالأُجُورِ يُصَلُّونَ كَمَا نُصَلِّي وَيَصُومُونَ كَمَا نَصُومُ وَلَهُمْ فُضُولُ أَمْوَالٍ يَتَصَدَّقُونَ بِهَا وَلَيْسَ لَنَا مَالٌ نَتَصَدَّقُ بِهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ تُدْرِكُ بِهِنَّ مَنْ سَبَقَكَ وَلاَ يَلْحَقُكَ مَنْ خَلْفَكَ إِلاَّ مَنْ أَخَذَ بِمِثْلِ عَمَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تُكَبِّرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتَحْمَدُهُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتُسَبِّحُهُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتَخْتِمُهَا بِلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ غُفِرَتْ لَهُ ذُنُوبُهُ وَلَوْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Zar (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh, boy-badavlat kishilar (barcha) ajrlarni olib ketishdi. Ular biz namoz oʻqiganday namoz oʻqiydilar, biz roʻza tutganday roʻza tutadilar, ammo ularning ortiqcha mol-mulklari bor — uni sadaqa qiladilar; bizning esa sadaqa qiladigan molimiz yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Abu Zar, senga shunday kalimalarni oʻrgataymi, ular bilan oldingda oʻtganlarga yetib olasan va sening qilganingdek amal qilgan kishidan boshqa hech kim ortingdan senga yeta olmaydi?» dedilar. U: «Albatta (oʻrgating), yo Rasululloh», dedi. U zot ﷺ: «Har namozning ortidan Alloh azza va jallaga oʻttiz uch marta takbir aytasan, oʻttiz uch marta hamd aytasan, oʻttiz uch marta tasbeh aytasan va ularni ‹Lo ilaha illallohu vahdahu lo sharika lahu, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva alo kulli shayʼin qodir (Allohdan oʻzga iloh yoʻq, U yolgʻizdir, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir va U har narsaga qodirdir)› bilan tugatasan. (Shunda) uning gunohlari kechiriladi, garchi ular dengiz koʻpigi misol (koʻp) boʻlsa ham», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Зар (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ, бой-бадавлат кишилар (барча) ажрларни олиб кетишди. Улар биз намоз ўқигандай намоз ўқийдилар, биз рўза тутгандай рўза тутадилар, аммо уларнинг ортиқча мол-мулклари бор — уни садақа қиладилар; бизнинг эса садақа қиладиган молимиз йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абу Зар, сенга шундай калималарни ўргатайми, улар билан олдингда ўтганларга етиб оласан ва сенинг қилганингдек амал қилган кишидан бошқа ҳеч ким ортингдан сенга ета олмайди?» дедилар. У: «Албатта (ўргатинг), ё Расулуллоҳ», деди. У зот ﷺ: «Ҳар намознинг ортидан Аллоҳ азза ва жаллага ўттиз уч марта такбир айтасан, ўттиз уч марта ҳамд айтасан, ўттиз уч марта тасбеҳ айтасан ва уларни ‹Ло илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ло шарика лаҳу, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ало кулли шайъин қодир (Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиздир, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир ва У ҳар нарсага қодирдир)› билан тугатасан. (Шунда) унинг гуноҳлари кечирилади, гарчи улар денгиз кўпиги мисол (кўп) бўлса ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ وَرَّادٍ، مَوْلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، كَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَىُّ شَىْءٍ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ إِذَا سَلَّمَ مِنَ الصَّلاَةِ فَأَمْلاَهَا الْمُغِيرَةُ عَلَيْهِ وَكَتَبَ إِلَى مُعَاوِيَةَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ اللَّهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya Mugʻiyra ibn Shuʼbaga: «Rasululloh ﷺ namozdan salom berganlarida nimani aytar edilar?» deb yozib yubordi. Mugʻiyra uni unga aytib turib yozdirdi va Muoviyaga: «Rasululloh ﷺ: ‹Lo ilaha illallohu vahdahu lo sharika lahu, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva alo kulli shayʼin qodir. Allohumma lo monia limo aʼtoyta, va lo muʼtiya limo manaʼta, va lo yanfau zal-jaddi minkal-jadd (Allohdan oʻzga iloh yoʻq, U yolgʻizdir, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir va U har narsaga qodirdir. Ey Alloh, Sen bergan narsani toʻsuvchi yoʻq, Sen toʻsgan narsani beruvchi yoʻq va boyning boyligi Sening (huzuringda) unga foyda bermas)› deb aytar edilar», deb yozdi.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия Муғийра ибн Шуъбага: «Расулуллоҳ ﷺ намоздан салом берганларида нимани айтар эдилар?» деб ёзиб юборди. Муғийра уни унга айтиб туриб ёздирди ва Муовияга: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ло илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ло шарика лаҳу, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ало кулли шайъин қодир. Аллоҳумма ло мониа лимо аътойта, ва ло муътия лимо манаъта, ва ло янфау зал-жадди минкал-жадд (Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиздир, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир ва У ҳар нарсага қодирдир. Эй Аллоҳ, Сен берган нарсани тўсувчи йўқ, Сен тўсган нарсани берувчи йўқ ва бойнинг бойлиги Сенинг (ҳузурингда) унга фойда бермас)› деб айтар эдилар», деб ёзди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا انْصَرَفَ مِنَ الصَّلاَةِ يَقُولُ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ أَهْلُ النِّعْمَةِ وَالْفَضْلِ وَالثَّنَاءِ الْحَسَنِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ ‏"‏ ‏.‏

Abuz-Zubayr (rahimahulloh) aytadi: Men Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)ni minbar ustida turib shunday deyayotganini eshitdim: Nabiy ﷺ namozdan qaytganlarida (tugatganlarida): «Lo ilaha illallohu vahdahu lo sharika lahu, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva alo kulli shayʼin qodir. Lo ilaha illalloh, muxlisina lahud-dina va lav karihal-kofirun. Ahlin-niʼmati val-fazli vas-sanail-hasan. Lo ilaha illalloh, muxlisina lahud-dina va lav karihal-kofirun (Allohdan oʻzga iloh yoʻq, U yolgʻizdir, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir, hamd Unikidir va U har narsaga qodirdir. Allohdan oʻzga iloh yoʻq, dinni Unga xolis qilgan holimizda, garchi kofirlar yoqtirmasalar-da. (U) neʼmat, fazl va goʻzal maqtov sohibidir. Allohdan oʻzga iloh yoʻq, dinni Unga xolis qilgan holimizda, garchi kofirlar yoqtirmasalar-da)» deb aytar edilar.Абуз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)ни минбар устида туриб шундай деяётганини эшитдим: Набий ﷺ намоздан қайтганларида (тугатганларида): «Ло илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ло шарика лаҳу, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ало кулли шайъин қодир. Ло илаҳа иллаллоҳ, мухлисина лаҳуд-дина ва лав кариҳал-кофирун. Аҳлин-ниъмати вал-фазли вас-санаил-ҳасан. Ло илаҳа иллаллоҳ, мухлисина лаҳуд-дина ва лав кариҳал-кофирун (Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиздир, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир, ҳамд Уникидир ва У ҳар нарсага қодирдир. Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, динни Унга холис қилган ҳолимизда, гарчи кофирлар ёқтирмасалар-да. (У) неъмат, фазл ва гўзал мақтов соҳибидир. Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, динни Унга холис қилган ҳолимизда, гарчи кофирлар ёқтирмасалар-да)» деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ يُهَلِّلُ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ فَذَكَرَ نَحْوَ هَذَا الدُّعَاءِ زَادَ فِيهِ ‏"‏ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لاَ نَعْبُدُ إِلاَّ إِيَّاهُ لَهُ النِّعْمَةُ ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ بَقِيَّةَ الْحَدِيثِ ‏.‏

Abuz-Zubayr (rahimahulloh) aytadi: Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo) har namozning ortidan tahlil aytar edi. Soʻng u (rivoyat qiluvchi) shunga oʻxshash duoni zikr qildi va unga: «Va lo havla va lo quvvata illa billah. Lo ilaha illalloh, lo naʼbudu illa iyyohu, lahun-niʼmatu (Allohdan oʻzga (gunohdan saqlovchi) kuch va (toatga) quvvat yoʻq. Allohdan oʻzga iloh yoʻq, biz faqat Ungagina ibodat qilamiz, neʼmat Unikidir)» soʻzlarini qoʻshdi. Soʻng hadisning qolganini keltirdi.Абуз-Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо) ҳар намознинг ортидан таҳлил айтар эди. Сўнг у (ривоят қилувчи) шунга ўхшаш дуони зикр қилди ва унга: «Ва ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ. Ло илаҳа иллаллоҳ, ло наъбуду илла ийёҳу, лаҳун-ниъмату (Аллоҳдан ўзга (гуноҳдан сақловчи) куч ва (тоатга) қувват йўқ. Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, биз фақат Унгагина ибодат қиламиз, неъмат Уникидир)» сўзларини қўшди. Сўнг ҳадиснинг қолганини келтирди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، - وَهَذَا حَدِيثُ مُسَدَّدٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ دَاوُدَ الطُّفَاوِيَّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو مُسْلِمٍ الْبَجَلِيُّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ سَمِعْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَقَالَ سُلَيْمَانُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي دُبُرِ صَلاَتِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَىْءٍ أَنَا شَهِيدٌ أَنَّكَ أَنْتَ الرَّبُّ وَحْدَكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَىْءٍ أَنَا شَهِيدٌ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَىْءٍ أَنَا شَهِيدٌ أَنَّ الْعِبَادَ كُلَّهُمْ إِخْوَةٌ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَىْءٍ اجْعَلْنِي مُخْلِصًا لَكَ وَأَهْلِي فِي كُلِّ سَاعَةٍ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ اسْمَعْ وَاسْتَجِبِ اللَّهُ أَكْبَرُ الأَكْبَرُ اللَّهُمَّ نُورَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ ‏"‏ رَبَّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ الأَكْبَرُ حَسْبِيَ اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ اللَّهُ أَكْبَرُ الأَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Nabiysi ﷺni shunday deb aytayotganlarini eshitdim — Sulaymon esa: «Rasululloh ﷺ namozining ortidan aytar edilar», dedi: «Allohumma rabbano va rabba kulli shayʼin, ana shahidun annaka antar-rabbu vahdaka lo sharika lak. Allohumma rabbano va rabba kulli shayʼin, ana shahidun anna Muhammadan abduka va rasuluk. Allohumma rabbano va rabba kulli shayʼin, ana shahidun annal-ibada kullahum ixvatun. Allohumma rabbano va rabba kulli shayʼin-jʼalni muxlisan laka va ahli fi kulli soatin fid-dunyo val-oxirati, yo zal-jalali val-ikrom, ismaʼ vastajib. Allohu akbarul-akbar. Allohumma nuras-samovati val-arz (Ey Alloh, bizning Robbimiz va har narsaning Robbi, men guvohlik beramanki, Sen yolgʻiz Robsan, Sening sheriging yoʻq. Ey Alloh, bizning Robbimiz va har narsaning Robbi, men guvohlik beramanki, Muhammad Sening bandang va elchingdir. Ey Alloh, bizning Robbimiz va har narsaning Robbi, men guvohlik beramanki, barcha bandalar oʻzaro birodardirlar. Ey Alloh, bizning Robbimiz va har narsaning Robbi, meni va ahlimni dunyo va oxiratda har soatda Sen uchun xolis qilgin, ey ulugʻlik va karam egasi, eshitgin va ijobat qilgin. Alloh eng ulugʻdan ham ulugʻdir. Ey Alloh, osmonlar va yerning nuri)». Sulaymon ibn Dovud: «Robbas-samovati val-arz (osmonlar va yerning Robbi)» dedi. «Allohu akbarul-akbar. Hasbiyallohu va niʼmal-vakil. Allohu akbarul-akbar (Alloh eng ulugʻdan ham ulugʻdir. Alloh menga kifoyadir va U eng yaxshi vakildir. Alloh eng ulugʻdan ham ulugʻdir)».Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Набийси ﷺни шундай деб айтаётганларини эшитдим — Сулаймон эса: «Расулуллоҳ ﷺ намозининг ортидан айтар эдилар», деди: «Аллоҳумма раббано ва рабба кулли шайъин, ана шаҳидун аннака антар-раббу ваҳдака ло шарика лак. Аллоҳумма раббано ва рабба кулли шайъин, ана шаҳидун анна Муҳаммадан абдука ва расулук. Аллоҳумма раббано ва рабба кулли шайъин, ана шаҳидун аннал-ибада куллаҳум ихватун. Аллоҳумма раббано ва рабба кулли шайъин-жъални мухлисан лака ва аҳли фи кулли соатин фид-дунё вал-охирати, ё зал-жалали вал-икром, исмаъ вастажиб. Аллоҳу акбарул-акбар. Аллоҳумма нурас-самовати вал-арз (Эй Аллоҳ, бизнинг Роббимиз ва ҳар нарсанинг Робби, мен гувоҳлик бераманки, Сен ёлғиз Робсан, Сенинг шеригинг йўқ. Эй Аллоҳ, бизнинг Роббимиз ва ҳар нарсанинг Робби, мен гувоҳлик бераманки, Муҳаммад Сенинг банданг ва элчингдир. Эй Аллоҳ, бизнинг Роббимиз ва ҳар нарсанинг Робби, мен гувоҳлик бераманки, барча бандалар ўзаро биродардирлар. Эй Аллоҳ, бизнинг Роббимиз ва ҳар нарсанинг Робби, мени ва аҳлимни дунё ва охиратда ҳар соатда Сен учун холис қилгин, эй улуғлик ва карам эгаси, эшитгин ва ижобат қилгин. Аллоҳ энг улуғдан ҳам улуғдир. Эй Аллоҳ, осмонлар ва ернинг нури)». Сулаймон ибн Довуд: «Роббас-самовати вал-арз (осмонлар ва ернинг Робби)» деди. «Аллоҳу акбарул-акбар. Ҳасбияллоҳу ва ниъмал-вакил. Аллоҳу акбарул-акбар (Аллоҳ энг улуғдан ҳам улуғдир. Аллоҳ менга кифоядир ва У энг яхши вакилдир. Аллоҳ энг улуғдан ҳам улуғдир)».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَمِّهِ الْمَاجِشُونَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَلَّمَ مِنَ الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَسْرَفْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ namozdan salom berganlarida: «Allohummagʻfir li mo qaddamtu va mo axxartu, va mo asrartu va mo aʼlantu, va mo asraftu, va mo anta aʼlamu bihi minni. Antal-muqaddimu va antal-muaxxiru, lo ilaha illa ant (Ey Alloh, oldin qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora qilgan, isrof qilgan gunohlarimni hamda Sen mendan koʻra yaxshiroq biladigan (gunohlarimni) kechirgin. Sen oldinga oluvchisan, Sen orqaga suruvchisan, Sendan oʻzga iloh yoʻq)» deb aytar edilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ намоздан салом берганларида: «Аллоҳуммағфир ли мо қаддамту ва мо аххарту, ва мо асрарту ва мо аъланту, ва мо асрафту, ва мо анта аъламу биҳи минни. Антал-муқаддиму ва антал-муаххиру, ло илаҳа илла ант (Эй Аллоҳ, олдин қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора қилган, исроф қилган гуноҳларимни ҳамда Сен мендан кўра яхшироқ биладиган (гуноҳларимни) кечиргин. Сен олдинга олувчисан, Сен орқага сурувчисан, Сендан ўзга илоҳ йўқ)» деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ طُلَيْقِ بْنِ قَيْسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو ‏"‏ رَبِّ أَعِنِّي وَلاَ تُعِنْ عَلَىَّ وَانْصُرْنِي وَلاَ تَنْصُرْ عَلَىَّ وَامْكُرْ لِي وَلاَ تَمْكُرْ عَلَىَّ وَاهْدِنِي وَيَسِّرْ هُدَاىَ إِلَىَّ وَانْصُرْنِي عَلَى مَنْ بَغَى عَلَىَّ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي لَكَ شَاكِرًا لَكَ ذَاكِرًا لَكَ رَاهِبًا لَكَ مِطْوَاعًا إِلَيْكَ مُخْبِتًا أَوْ مُنِيبًا رَبِّ تَقَبَّلْ تَوْبَتِي وَاغْسِلْ حَوْبَتِي وَأَجِبْ دَعْوَتِي وَثَبِّتْ حُجَّتِي وَاهْدِ قَلْبِي وَسَدِّدْ لِسَانِي وَاسْلُلْ سَخِيمَةَ قَلْبِي ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday duo qilar edilar: «Robbi aʼinni va lo tuʼin alayy, vansurni va lo tansur alayy, vamkur li va lo tamkur alayy, vahdini va yassir hudoya ilayy, vansurni alo man bagʻo alayy. Allohummajʼalni laka shokiran, laka zokiran, laka rohiban, laka mitvoʼan, ilayka muxbitan av muniban. Robbi taqabbal tavbati, vagʻsil havbati, va ajib daʼvati, va sabbit hujjati, vahdi qalbi, va saddid lisoni, vaslul saxiymata qalbi (Robbim, menga yordam ber, menga qarshi yordam berma; menga gʻalaba ber, menga qarshi gʻalaba berma; men foydamga tadbir qil, menga qarshi tadbir qilma; meni hidoyatga boshla va hidoyatimni menga oson qil; menga zulm qilganlar ustidan menga gʻalaba ber. Ey Alloh, meni Senga shukr qiluvchi, Seni zikr qiluvchi, Sendan qoʻrquvchi, Senga itoatkor, Senga tavozeli yoki Senga qaytuvchi qilgin. Robbim, tavbamni qabul qil, gunohimni yuvib tashla, duomni ijobat qil, dalilimni mustahkamla, qalbimni hidoyat qil, tilimni toʻgʻri qil va qalbimning gʻash-kekligini tortib olib chiqarib tashla)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дуо қилар эдилар: «Робби аъинни ва ло туъин алайй, вансурни ва ло тансур алайй, вамкур ли ва ло тамкур алайй, ваҳдини ва яссир ҳудоя илайй, вансурни ало ман бағо алайй. Аллоҳуммажъални лака шокиран, лака зокиран, лака роҳибан, лака митвўан, илайка мухбитан ав мунибан. Робби тақаббал тавбати, вағсил ҳавбати, ва ажиб даъвати, ва саббит ҳужжати, ваҳди қалби, ва саддид лисони, васлул сахиймата қалби (Роббим, менга ёрдам бер, менга қарши ёрдам берма; менга ғалаба бер, менга қарши ғалаба берма; мен фойдамга тадбир қил, менга қарши тадбир қилма; мени ҳидоятга бошла ва ҳидоятимни менга осон қил; менга зулм қилганлар устидан менга ғалаба бер. Эй Аллоҳ, мени Сенга шукр қилувчи, Сени зикр қилувчи, Сендан қўрқувчи, Сенга итоаткор, Сенга тавозели ёки Сенга қайтувчи қилгин. Роббим, тавбамни қабул қил, гуноҳимни ювиб ташла, дуомни ижобат қил, далилимни мустаҳкамла, қалбимни ҳидоят қил, тилимни тўғри қил ва қалбимнинг ғаш-кеклигини тортиб олиб чиқариб ташла)».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مُرَّةَ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ ‏"‏ وَيَسِّرِ الْهُدَى إِلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ ‏"‏ هُدَاىَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعَ سُفْيَانُ مِنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالُوا ثَمَانِيَةَ عَشَرَ حَدِيثًا ‏.‏

Mazkur hadis Amr ibn Murradan (rahimahulloh) boshqa sanad orqali ham shu maʼnoda rivoyat qilingan. Bu rivoyatda u: «Va yassiril-hudo ilayy (hidoyatni menga oson qil)» dedi va: «Hudoya (hidoyatimni)» demadi. Abu Dovud aytadi: Sufyon Amr ibn Murradan eshitdi. Ular: «Oʻn sakkizta hadis (eshitdi)», deyishdi.Мазкур ҳадис Амр ибн Муррадан (раҳимаҳуллоҳ) бошқа санад орқали ҳам шу маънода ривоят қилинган. Бу ривоятда у: «Ва яссирил-ҳудо илайй (ҳидоятни менга осон қил)» деди ва: «Ҳудоя (ҳидоятимни)» демади. Абу Довуд айтади: Суфён Амр ибн Муррадан эшитди. Улар: «Ўн саккизта ҳадис (эшитди)», дейишди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، وَخَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَلَّمَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلاَمُ وَمِنْكَ السَّلاَمُ تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ salom berganlarida: «Allohumma antas-salomu va minkas-salom, tabarokta yo zal-jalali val-ikrom (Ey Alloh, Sen Salomsan (eyibdan poksan) va salomatlik Sendandir. Sen barokotlisan, ey ulugʻlik va karam egasi)» deb aytar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ салом берганларида: «Аллоҳумма антас-салому ва минкас-салом, табарокта ё зал-жалали вал-икром (Эй Аллоҳ, Сен Саломсан (эйибдан поксан) ва саломатлик Сендандир. Сен барокотлисан, эй улуғлик ва карам эгаси)» деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ أَبِي عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، عَنْ ثَوْبَانَ، مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنْصَرِفَ مِنْ صَلاَتِهِ اسْتَغْفَرَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ عَائِشَةَ رضى الله عنها ‏.‏

Rasululloh ﷺning ozod qilgan quli Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ namozlaridan qaytmoqchi (tugatmoqchi) boʻlganlarida, uch marta istigʻfor aytar (magʻfirat soʻrar) edilar, soʻng: «Allohumma… (Ey Alloh…)» deb aytar edilar. Soʻng u (rivoyat qiluvchi) Oisha (roziyallohu anho) hadisining maʼnosini zikr qildi.Расулуллоҳ ﷺнинг озод қилган қули Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ намозларидан қайтмоқчи (тугатмоқчи) бўлганларида, уч марта истиғфор айтар (мағфират сўрар) эдилар, сўнг: «Аллоҳумма… (Эй Аллоҳ…)» деб айтар эдилар. Сўнг у (ривоят қилувчи) Оиша (розияллоҳу анҳо) ҳадисининг маъносини зикр қилди.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ وَاقِدٍ الْعُمَرِيُّ، عَنْ أَبِي نُصَيْرَةَ، عَنْ مَوْلًى، لأَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا أَصَرَّ مَنِ اسْتَغْفَرَ وَإِنْ عَادَ فِي الْيَوْمِ سَبْعِينَ مَرَّةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Istigʻfor aytgan kishi, garchi bir kunda yetmish marta (gunohga) qaytsa ham, gunohda davom etgan boʻlmaydi», dedilar.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Истиғфор айтган киши, гарчи бир кунда етмиш марта (гуноҳга) қайтса ҳам, гуноҳда давом этган бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنِ الأَغَرِّ الْمُزَنِيِّ، - قَالَ مُسَدَّدٌ فِي حَدِيثِهِ وَكَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهُ لَيُغَانُ عَلَى قَلْبِي وَإِنِّي لأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ فِي كُلِّ يَوْمٍ مِائَةَ مَرَّةٍ ‏"‏ ‏.‏

Al-Agʻarr al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — Musaddad oʻz hadisida: «Uning suhbati (sahobiyligi) bor edi», dedi — u: Rasululloh ﷺ: «Albatta, qalbimga (gʻaflat) pardasi tushadi, men esa har kuni yuz marta Allohdan istigʻfor aytaman», dedilar, deb rivoyat qildi.Ал-Ағарр ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — Мусаддад ўз ҳадисида: «Унинг суҳбати (саҳобийлиги) бор эди», деди — у: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, қалбимга (ғафлат) пардаси тушади, мен эса ҳар куни юз марта Аллоҳдан истиғфор айтаман», дедилар, деб ривоят қилди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ إِنْ كُنَّا لَنَعُدُّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَجْلِسِ الْوَاحِدِ مِائَةَ مَرَّةٍ ‏"‏ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَتُبْ عَلَىَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Biz Rasululloh ﷺning bir majlisda yuz marta: «Robbigʻfir liy va tub alayya, innaka antat-Tavvobur-Rohiym (Ey Robbim, meni kechirgin va tavbamni qabul etgin; albatta, Sen tavbalarni qabul etuvchi, rahmlisan)», deganlarini sanardik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг бир мажлисда юз марта: «Роббиғфир лий ва туб алайя, иннака антат-Таввобур-Роҳийм (Эй Роббим, мени кечиргин ва тавбамни қабул этгин; албатта, Сен тавбаларни қабул этувчи, раҳмлисан)», деганларини санардик.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ الشَّنِّيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي عُمَرُ بْنُ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ بِلاَلَ بْنَ يَسَارِ بْنِ زَيْدٍ، مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُنِيهِ عَنْ جَدِّي أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ قَالَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ غُفِرَ لَهُ وَإِنْ كَانَ فَرَّ مِنَ الزَّحْفِ ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺning ozod qilgan qullari Zayd(roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitgan: «Kim: ‹Astagʻfirullohallaziy laa ilaaha illaa huval-Hayyul-Qoyyuumu va atuubu ilayh (Undan boshqa iloh boʻlmagan, tirik va boqiy boʻlgan Allohdan magʻfirat soʻrayman va Unga tavba qilaman)›, desa, garchi jang maydonidan qochgan boʻlsa ham, kechiriladi».Набий ﷺнинг озод қилган қуллари Зайд(розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитган: «Ким: ‹Астағфируллоҳаллазий лаа илааҳа иллаа ҳувал-Ҳайюл-Қойюуму ва атуубу илайҳ (Ундан бошқа илоҳ бўлмаган, тирик ва боқий бўлган Аллоҳдан мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан)›, деса, гарчи жанг майдонидан қочган бўлса ҳам, кечирилади».

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُصْعَبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ لَزِمَ الاِسْتِغْفَارَ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجًا وَمِنْ كُلِّ هَمٍّ فَرَجًا وَرَزَقَهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim istigʻforni lozim tutsa, Alloh unga har bir tang holatdan chiqish yoʻlini, har bir gʻamdan halovat (yengillik) ato etadi va uni oʻylamagan tomonidan rizqlantiradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким истиғфорни лозим тутса, Аллоҳ унга ҳар бир танг ҳолатдан чиқиш йўлини, ҳар бир ғамдан ҳаловат (енгиллик) ато этади ва уни ўйламаган томонидан ризқлантиради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، ح وَحَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - الْمَعْنَى - عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، قَالَ سَأَلَ قَتَادَةُ أَنَسًا أَىُّ دَعْوَةٍ كَانَ يَدْعُو بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَكْثَرَ قَالَ كَانَ أَكْثَرُ دَعْوَةٍ يَدْعُو بِهَا ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ وَزَادَ زِيَادٌ وَكَانَ أَنَسٌ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَدْعُوَ بِدَعْوَةٍ دَعَا بِهَا وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَدْعُوَ بِدُعَاءٍ دَعَا بِهَا فِيهَا ‏.‏

Abdulaziz ibn Suhayb (rahimahulloh) aytadi: Qatoda Anas(roziyallohu anhu)dan: «Rasululloh ﷺ eng koʻp qaysi duo bilan duo qilar edilar?» deb soʻradi. U: «U zot eng koʻp duo qiladigan duolari: ‹Allohumma Robbanaa, aatinaa fid-dunyaa hasanatan va fil-aaxiroti hasanatan va qinaa azaaban-naar (Ey Allohim, ey Robbimiz, bizga dunyoda yaxshilik, oxiratda ham yaxshilik ato et va bizni doʻzax azobidan saqla)› edi», dedi. Ziyod (oʻz rivoyatida) shuni qoʻshdi: Anas (biron) duo bilan duo qilmoqchi boʻlsa, shu duoni qoʻshib aytar edi.Абдулазиз ибн Суҳайб (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Қатода Анас(розияллоҳу анҳу)дан: «Расулуллоҳ ﷺ энг кўп қайси дуо билан дуо қилар эдилар?» деб сўради. У: «У зот энг кўп дуо қиладиган дуолари: ‹Аллоҳумма Роббанаа, аатинаа фид-дуняа ҳасанатан ва фил-аахироти ҳасанатан ва қинаа азаабан-наар (Эй Аллоҳим, эй Роббимиз, бизга дунёда яхшилик, охиратда ҳам яхшилик ато эт ва бизни дўзах азобидан сақла)› эди», деди. Зиёд (ўз ривоятида) шуни қўшди: Анас (бирон) дуо билан дуо қилмоқчи бўлса, шу дуони қўшиб айтар эди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الشَّهَادَةَ صَادِقًا بَلَّغَهُ اللَّهُ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ وَإِنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohdan sidqidildan shahidlikni soʻrasa, garchi oʻrnida (toʻshagida) vafot etsa ham, Alloh uni shahidlar darajalariga yetkazadi», dedilar.Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳдан сидқидилдан шаҳидликни сўраса, гарчи ўрнида (тўшагида) вафот этса ҳам, Аллоҳ уни шаҳидлар даражаларига етказади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ الأَسَدِيِّ، عَنْ أَسْمَاءَ بْنِ الْحَكَمِ الْفَزَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ - يَقُولُ كُنْتُ رَجُلاً إِذَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثًا نَفَعَنِي اللَّهُ مِنْهُ بِمَا شَاءَ أَنْ يَنْفَعَنِي وَإِذَا حَدَّثَنِي أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِهِ اسْتَحْلَفْتُهُ فَإِذَا حَلَفَ لِي صَدَّقْتُهُ قَالَ وَحَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ وَصَدَقَ أَبُو بَكْرٍ - رضى الله عنه - أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ عَبْدٍ يُذْنِبُ ذَنْبًا فَيُحْسِنُ الطُّهُورَ ثُمَّ يَقُومُ فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ إِلاَّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏ وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏

Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Asmo ibnul-Hakam aytadi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning shunday deyayotganini eshitdim: Men shunday kishi edimki, Rasululloh ﷺdan bir hadis eshitsam, Alloh xohlagan narsasi bilan menga undan manfaat berardi. Ammo u zotning ashoblaridan biri menga (hadis) soʻzlasa, undan qasam ichirardim; qasam ichsa, uni tasdiqlardim. Menga Abu Bakr (roziyallohu anhu) soʻzlab berdi — Abu Bakr esa rost soʻzladi — u Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitganini aytdi: «Qaysi bir banda gunoh qilib, soʻng taharatni chiroyli olib, soʻng turib ikki rakat namoz oʻqisa, soʻng Allohdan magʻfirat soʻrasa, albatta Alloh uni kechiradi». Soʻng u zot ushbu oyatni oʻqidilar: {Va ular fahsh ish qilib qoʻyganlarida yoki oʻzlariga zulm qilganlarida Allohni zikr etib (gunohlariga magʻfirat soʻraydilar)} — oyatning oxirigacha. (Oli Imron 135)Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Асмо ибнул-Ҳакам айтади: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деяётганини эшитдим: Мен шундай киши эдимки, Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис эшитсам, Аллоҳ хоҳлаган нарсаси билан менга ундан манфаат берарди. Аммо у зотнинг ашобларидан бири менга (ҳадис) сўзласа, ундан қасам ичирардим; қасам ичса, уни тасдиқлардим. Менга Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) сўзлаб берди — Абу Бакр эса рост сўзлади — у Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитганини айтди: «Қайси бир банда гуноҳ қилиб, сўнг таҳаратни чиройли олиб, сўнг туриб икки ракат намоз ўқиса, сўнг Аллоҳдан мағфират сўраса, албатта Аллоҳ уни кечиради». Сўнг у зот ушбу оятни ўқидилар: {Ва улар фаҳш иш қилиб қўйганларида ёки ўзларига зулм қилганларида Аллоҳни зикр этиб (гуноҳларига мағфират сўрайдилар)} — оятнинг охиригача. (Оли Имрон 135)

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُقْبَةَ بْنَ مُسْلِمٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيُّ، عَنِ الصُّنَابِحِيِّ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ بِيَدِهِ وَقَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّكَ وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أُوصِيكَ يَا مُعَاذُ لاَ تَدَعَنَّ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ تَقُولُ اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ ‏"‏ ‏.‏ وَأَوْصَى بِذَلِكَ مُعَاذٌ الصُّنَابِحِيَّ وَأَوْصَى بِهِ الصُّنَابِحِيُّ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uning qoʻlidan ushlab: «Ey Muoz, Allohga qasamki, men seni yaxshi koʻraman; Allohga qasamki, men seni yaxshi koʻraman», dedilar. Soʻng: «Ey Muoz, senga vasiyat qilaman: har bir namoz oxirida ‹Allohumma aʼinniy alaa zikrika va shukrika va husni ibaadatik (Ey Allohim, Seni zikr etishda, Senga shukr qilishda va Senga chiroyli ibodat qilishda menga yordam ber)› deyishni hech tark etma», dedilar. Muoz buni Sunabihiyga vasiyat qildi, Sunabihiy esa buni Abu Abdurrahmonga vasiyat qildi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унинг қўлидан ушлаб: «Эй Муоз, Аллоҳга қасамки, мен сени яхши кўраман; Аллоҳга қасамки, мен сени яхши кўраман», дедилар. Сўнг: «Эй Муоз, сенга васият қиламан: ҳар бир намоз охирида ‹Аллоҳумма аъинний алаа зикрика ва шукрика ва ҳусни ибаадатик (Эй Аллоҳим, Сени зикр этишда, Сенга шукр қилишда ва Сенга чиройли ибодат қилишда менга ёрдам бер)› дейишни ҳеч тарк этма», дедилар. Муоз буни Сунабиҳийга васият қилди, Сунабиҳий эса буни Абу Абдурраҳмонга васият қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ حُنَيْنَ بْنَ أَبِي حَكِيمٍ، حَدَّثَهُ عَنْ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ اللَّخْمِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَقْرَأَ بِالْمُعَوِّذَاتِ دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) aytadilar: Rasululloh ﷺ menga har bir namoz oxirida Muavvizatlarni (Falaq va Nos suralarini) oʻqishni buyurdilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ менга ҳар бир намоз охирида Муаввизатларни (Фалақ ва Нос сураларини) ўқишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ سُوَيْدٍ السَّدُوسِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعْجِبُهُ أَنْ يَدْعُوَ ثَلاَثًا وَيَسْتَغْفِرَ ثَلاَثًا ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uch marta duo qilishni va uch marta istigʻfor aytishni yaxshi koʻrar edilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уч марта дуо қилишни ва уч марта истиғфор айтишни яхши кўрар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ هِلاَلٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنِ ابْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكِ كَلِمَاتٍ تَقُولِينَهُنَّ عِنْدَ الْكَرْبِ أَوْ فِي الْكَرْبِ اللَّهُ اللَّهُ رَبِّي لاَ أُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا هِلاَلٌ مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَابْنُ جَعْفَرٍ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ ‏.‏

Asmo bint Umays (roziyallohu anho) aytadilar: Rasululloh ﷺ menga: «Senga gʻam-tashvish paytida yoki gʻam-tashvishda aytadigan kalimalarni oʻrgatmaymi? ‹Allohu, Allohu Robbiy, laa ushriku bihi shayʼaa (Alloh, Alloh mening Robbimdir, men Unga hech narsani sherik qilmayman)›», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu Hilol — Umar ibn Abdulazizning ozod qilgan qulidir; Ibn Jaʼfar esa Abdulloh ibn Jaʼfardir.Асмо бинт Умайс (розияллоҳу анҳо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Сенга ғам-ташвиш пайтида ёки ғам-ташвишда айтадиган калималарни ўргатмайми? ‹Аллоҳу, Аллоҳу Роббий, лаа ушрику биҳи шайъаа (Аллоҳ, Аллоҳ менинг Роббимдир, мен Унга ҳеч нарсани шерик қилмайман)›», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу Ҳилол — Умар ибн Абдулазизнинг озод қилган қулидир; Ибн Жаъфар эса Абдуллоҳ ибн Жаъфардир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، وَعَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، وَسَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، أَنَّ أَبَا مُوسَى الأَشْعَرِيَّ، قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَلَمَّا دَنَوْا مِنَ الْمَدِينَةِ كَبَّرَ النَّاسُ وَرَفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ لاَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا إِنَّ الَّذِي تَدْعُونَهُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ أَعْنَاقِ رِكَابِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا مُوسَى أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى كَنْزٍ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ وَمَا هُوَ قَالَ ‏"‏ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytadilar: Men Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edim. Madinaga yaqinlashganlarida, odamlar takbir aytib, ovozlarini koʻtarishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey odamlar, sizlar kar yoki gʻoyib (uzoqda) boʻlgan zotga duo qilmayapsizlar; albatta, siz duo qilayotgan Zot oʻzlaringiz bilan ulovlaringizning boʻyinlari orasidadir», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ey Abu Muso, senga jannat xazinalaridan bir xazinani koʻrsataymi?» dedilar. Men: «U nima?» dedim. U zot: «Laa havla va laa quvvata illaa billah (Allohdan boshqa hech qaysisida quvvat ham, qudrat ham yoʻq)», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдим. Мадинага яқинлашганларида, одамлар такбир айтиб, овозларини кўтаришди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй одамлар, сизлар кар ёки ғойиб (узоқда) бўлган зотга дуо қилмаяпсизлар; албатта, сиз дуо қилаётган Зот ўзларингиз билан уловларингизнинг бўйинлари орасидадир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абу Мусо, сенга жаннат хазиналаридан бир хазинани кўрсатайми?» дедилар. Мен: «У нима?» дедим. У зот: «Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ (Аллоҳдан бошқа ҳеч қайсисида қувват ҳам, қудрат ҳам йўқ)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، أَنَّهُمْ كَانُوا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ يَتَصَعَّدُونَ فِي ثَنِيَّةٍ فَجَعَلَ رَجُلٌ كُلَّمَا عَلاَ الثَّنِيَّةَ نَادَى لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ‏.‏ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكُمْ لاَ تُنَادُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ular Nabiy ﷺ bilan birga edilar va bir dovonga koʻtarilayotgan edilar. Bir kishi dovonga koʻtarilgan sayin: «Laa ilaaha illalloh, vallohu akbar (Allohdan boshqa iloh yoʻq, Alloh eng buyukdir)», deb baland ovozda chaqirardi. Shunda Allohning Nabiysi ﷺ: «Albatta, sizlar kar yoki gʻoyib boʻlgan zotni chaqirmayapsizlar», dedilar. Soʻng: «Ey Abdulloh ibn Qays», dedilar. Soʻng (rovi) shu maʼnodagi hadisni zikr qildi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, улар Набий ﷺ билан бирга эдилар ва бир довонга кўтарилаётган эдилар. Бир киши довонга кўтарилган сайин: «Лаа илааҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар (Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Аллоҳ энг буюкдир)», деб баланд овозда чақирарди. Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Албатта, сизлар кар ёки ғойиб бўлган зотни чақирмаяпсизлар», дедилар. Сўнг: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс», дедилар. Сўнг (рови) шу маънодаги ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، مَحْبُوبُ بْنُ مُوسَى أَخْبَرَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، بِهَذَا الْحَدِيثِ وَقَالَ فِيهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan ushbu hadis (boshqa sanad bilan) rivoyat qilinadi. Unda: «Paygʻambar ﷺ: ‹Ey odamlar, oʻzlaringizga mehribon boʻlinglar (ortiqcha qiynamanglar)!› — dedilar», deb keladi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ушбу ҳадис (бошқа санад билан) ривоят қилинади. Унда: «Пайғамбар ﷺ: ‹Эй одамлар, ўзларингизга меҳрибон бўлинглар (ортиқча қийнаманглар)!› — дедилар», деб келади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْحُسَيْنِ، زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ، حَدَّثَنِي أَبُو هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَلِيٍّ الْجَنْبِيَّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim ‹Robb sifatida Allohdan, din sifatida Islomdan, paygʻambar sifatida Muhammaddan rozi boʻldim› desa, unga jannat vojib boʻladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ‹Робб сифатида Аллоҳдан, дин сифатида Исломдан, пайғамбар сифатида Муҳаммаддан рози бўлдим› деса, унга жаннат вожиб бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى عَلَىَّ وَاحِدَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim menga bir marta salovot aytsa, Alloh unga oʻn marta (rahmat bilan) salovot aytadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менга бир марта саловот айтса, Аллоҳ унга ўн марта (раҳмат билан) саловот айтади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ أَوْسِ بْنِ أَوْسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَفْضَلِ أَيَّامِكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَأَكْثِرُوا عَلَىَّ مِنَ الصَّلاَةِ فِيهِ فَإِنَّ صَلاَتَكُمْ مَعْرُوضَةٌ عَلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ تُعْرَضُ صَلاَتُنَا عَلَيْكَ وَقَدْ أَرِمْتَ قَالَ يَقُولُونَ بَلِيتَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى حَرَّمَ عَلَى الأَرْضِ أَجْسَادَ الأَنْبِيَاءِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Avs ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Albatta, kunlaringizning eng afzali juma kunidir. Bas, oʻsha kuni menga koʻp salovot aytinglar, chunki sizlarning salovotlaringiz menga taqdim etiladi», dedilar. Shunda ular (sahobalar): «Ey Rasululloh, jasadingiz chirib ketgan boʻlsa, salovotimiz sizga qanday taqdim etiladi?» — dedilar. (Roviy aytadi: ular ‹chirib ketgan boʻlsangiz› deyishni nazarda tutmoqdalar.) U zot ﷺ: «Albatta, Alloh taborak va taolo yerga paygʻambarlarning jasadlarini (yeyishni) harom qildi», dedilar.Авс ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Албатта, кунларингизнинг энг афзали жума кунидир. Бас, ўша куни менга кўп саловот айтинглар, чунки сизларнинг саловотларингиз менга тақдим этилади», дедилар. Шунда улар (саҳобалар): «Эй Расулуллоҳ, жасадингиз чириб кетган бўлса, саловотимиз сизга қандай тақдим этилади?» — дедилар. (Ровий айтади: улар ‹чириб кетган бўлсангиз› дейишни назарда тутмоқдалар.) У зот ﷺ: «Албатта, Аллоҳ таборак ва таоло ерга пайғамбарларнинг жасадларини (ейишни) ҳаром қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَيَحْيَى بْنُ الْفَضْلِ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالُوا حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ مُجَاهِدٍ أَبُو حَزْرَةَ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَدْعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ وَلاَ تَدْعُوا عَلَى أَوْلاَدِكُمْ وَلاَ تَدْعُوا عَلَى خَدَمِكُمْ وَلاَ تَدْعُوا عَلَى أَمْوَالِكُمْ لاَ تُوَافِقُوا مِنَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى سَاعَةَ نَيْلٍ فِيهَا عَطَاءٌ فَيَسْتَجِيبَ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا الْحَدِيثُ مُتَّصِلُ الإِسْنَادِ فَإِنَّ عُبَادَةَ بْنَ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ لَقِيَ جَابِرًا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻzlaringizga qargʻish duo qilmanglar, bolalaringizga qargʻish qilmanglar, xizmatchilaringizga qargʻish qilmanglar va mol-mulkingizga qargʻish qilmanglar. (Bunday qilsangiz,) Alloh taborak va taolodan biror narsa soʻraladigan va u (duolar) ijobat etiladigan soatga toʻgʻri kelib qolib, sizlar uchun ijobat boʻlib qolmasin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadisning sanadi muttasil (uzluksiz)dir, chunki Uboda ibn al-Valid ibn Uboda Jobirga uchrashgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўзларингизга қарғиш дуо қилманглар, болаларингизга қарғиш қилманглар, хизматчиларингизга қарғиш қилманглар ва мол-мулкингизга қарғиш қилманглар. (Бундай қилсангиз,) Аллоҳ таборак ва таолодан бирор нарса сўраладиган ва у (дуолар) ижобат этиладиган соатга тўғри келиб қолиб, сизлар учун ижобат бўлиб қолмасин», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадиснинг санади муттасил (узлуксиз)дир, чунки Убода ибн ал-Валид ибн Убода Жобирга учрашган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ نُبَيْحٍ الْعَنَزِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ امْرَأَةً، قَالَتْ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم صَلِّ عَلَىَّ وَعَلَى زَوْجِي ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكِ وَعَلَى زَوْجِكِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Paygʻambar ﷺga: «Menga va erimga salovot (duo) qiling», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Alloh senga va eringga salovot (rahmat) qilsin», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аёл Пайғамбар ﷺга: «Менга ва эримга саловот (дуо) қилинг», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ сенга ва эрингга саловот (раҳмат) қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا رَجَاءُ بْنُ الْمُرَجَّى، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ ثَرْوَانَ، حَدَّثَنِي طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ كَرِيزٍ، حَدَّثَتْنِي أُمُّ الدَّرْدَاءِ، قَالَتْ حَدَّثَنِي سَيِّدِي أَبُو الدَّرْدَاءِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا دَعَا الرَّجُلُ لأَخِيهِ بِظَهْرِ الْغَيْبِ قَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ آمِينَ وَلَكَ بِمِثْلٍ ‏"‏ ‏.‏

Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻz birodariga uning ortidan (gʻoyibona) duo qilsa, farishtalar: ‹Omin, senga ham shuningdek boʻlsin› deydilar», deganlarini eshitdim.Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўз биродарига унинг ортидан (ғойибона) дуо қилса, фаришталар: ‹Омин, сенга ҳам шунингдек бўлсин› дейдилар», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَسْرَعَ الدُّعَاءِ إِجَابَةً دَعْوَةُ غَائِبٍ لِغَائِبٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, duoning eng tez ijobat boʻladigani gʻoyibning gʻoyibga qilgan duosidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, дуонинг энг тез ижобат бўладигани ғойибнинг ғойибга қилган дуосидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثُ دَعَوَاتٍ مُسْتَجَابَاتٌ لاَ شَكَّ فِيهِنَّ دَعْوَةُ الْوَالِدِ وَدَعْوَةُ الْمُسَافِرِ وَدَعْوَةُ الْمَظْلُومِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Uch xil duo borki, ular ijobat boʻlishida shubha yoʻq: otaning duosi, musofirning duosi va mazlumning duosi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Уч хил дуо борки, улар ижобат бўлишида шубҳа йўқ: отанинг дуоси, мусофирнинг дуоси ва мазлумнинг дуоси», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَافَ قَوْمًا قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنَّا نَجْعَلُكَ فِي نُحُورِهِمْ وَنَعُوذُ بِكَ مِنْ شُرُورِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ bir qavmdan qoʻrqqanlarida: «Allohumma, innaa najʼaluka fii nuhuurihim va naʼuuzu bika min shururihim (Ey Alloh, biz Seni ularning roʼparasiga qoʻyamiz va ularning yomonliklaridan Senga panoh tilaymiz)», der edilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ бир қавмдан қўрққанларида: «Аллоҳумма, иннаа нажъалука фии нуҳууриҳим ва наъуузу бика мин шуруриҳим (Эй Аллоҳ, биз Сени уларнинг рўпарасига қўямиз ва уларнинг ёмонликларидан Сенга паноҳ тилаймиз)», дер эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُقَاتِلٍ، خَالُ الْقَعْنَبِيِّ وَمُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى - الْمَعْنَى وَاحِدٌ - قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الْمَوَالِ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا الاِسْتِخَارَةَ كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ يَقُولُ لَنَا ‏"‏ إِذَا هَمَّ أَحَدُكُمْ بِالأَمْرِ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ مِنْ غَيْرِ الْفَرِيضَةِ وَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلاَ أَقْدِرُ وَتَعْلَمُ وَلاَ أَعْلَمُ وَأَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ - يُسَمِّيهِ بِعَيْنِهِ الَّذِي يُرِيدُ - خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَمَعَادِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسِّرْهُ لِي وَبَارِكْ لِي فِيهِ اللَّهُمَّ وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُهُ شَرًّا لِي مِثْلَ الأَوَّلِ فَاصْرِفْنِي عَنْهُ وَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاقْدُرْ لِيَ الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ ثُمَّ رَضِّنِي بِهِ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ مَسْلَمَةَ وَابْنُ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga Qurʼondan suralarni oʻrgatganlaridek istixorani ham oʻrgatar edilar. Bizga shunday der edilar: «Biror ishni qilmoqchi boʻlganingizda, farzdan boshqa ikki rakaat namoz oʻqisin va shunday desin: ‹Allohumma, men ilming bilan Sendan yaxshilikni tanlashingni soʻrayman, qudrating bilan Sendan qudrat tilayman va ulugʻ fazlingdan soʻrayman. Chunki Sen qodirsan, men esa qodir emasman; Sen bilasan, men esa bilmayman; Sen gʻayblarni juda yaxshi bilguvchisan. Allohumma, agar Sen bu ishning — (kishi oʻzi xohlagan ishni nomi bilan aytadi) — menga dinimda, hayotimda va oxiratimda hamda ishimning oqibatida xayrli ekanini bilsang, uni menga taqdir qilgin, uni menga oson qilgin va unda menga baraka berib. Allohumma, agar uni menga avvalgisidek yomon ekanini bilsang, meni undan, uni mendan uzoqlashtirgin va menga xayr qaerda boʻlsa, oʻshani taqdir qilgin, soʻngra meni unga rozi qilgin›.» Yoki: «...ishimning hozirgisida ham, keyingisida ham», dedilar. Ibn Maslama va Ibn Iso esa (sanadni) Muhammad ibn al-Munkadirdan, u Jobirdan, deb (keltirdilar).Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга Қуръондан сураларни ўргатганларидек истихорани ҳам ўргатар эдилар. Бизга шундай дер эдилар: «Бирор ишни қилмоқчи бўлганингизда, фарздан бошқа икки ракаат намоз ўқисин ва шундай десин: ‹Аллоҳумма, мен илминг билан Сендан яхшиликни танлашингни сўрайман, қудратинг билан Сендан қудрат тилайман ва улуғ фазлингдан сўрайман. Чунки Сен қодирсан, мен эса қодир эмасман; Сен биласан, мен эса билмайман; Сен ғайбларни жуда яхши билгувчисан. Аллоҳумма, агар Сен бу ишнинг — (киши ўзи хоҳлаган ишни номи билан айтади) — менга динимда, ҳаётимда ва охиратимда ҳамда ишимнинг оқибатида хайрли эканини билсанг, уни менга тақдир қилгин, уни менга осон қилгин ва унда менга барака бериб. Аллоҳумма, агар уни менга аввалгисидек ёмон эканини билсанг, мени ундан, уни мендан узоқлаштиргин ва менга хайр қаэрда бўлса, ўшани тақдир қилгин, сўнгра мени унга рози қилгин›.» Ёки: «...ишимнинг ҳозиргисида ҳам, кейингисида ҳам», дедилар. Ибн Маслама ва Ибн Исо эса (санадни) Муҳаммад ибн ал-Мункадирдан, у Жобирдан, деб (келтирдилар).

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَعَوَّذُ مِنْ خَمْسٍ مِنَ الْجُبْنِ وَالْبُخْلِ وَسُوءِ الْعُمْرِ وَفِتْنَةِ الصَّدْرِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ besh narsadan panoh tilar edilar: qoʻrqoqlikdan, baxillikdan, umrning yomonidan (qarilik xorligidan), koʻngil fitnasidan va qabr azobidan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ беш нарсадан паноҳ тилар эдилар: қўрқоқликдан, бахилликдан, умрнинг ёмонидан (қарилик хорлигидан), кўнгил фитнасидан ва қабр азобидан.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، أَخْبَرَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَالْجُبْنِ وَالْبُخْلِ وَالْهَرَمِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohumma, men Senga ojizlikdan, dangasalikdan, qoʻrqoqlikdan, baxillikdan va qarilikdan panoh tilayman; qabr azobidan Senga panoh tilayman va hayot hamda mamot fitnasidan Senga panoh tilayman», der edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма, мен Сенга ожизликдан, дангасаликдан, қўрқоқликдан, бахилликдан ва қариликдан паноҳ тилайман; қабр азобидан Сенга паноҳ тилайман ва ҳаёт ҳамда мамот фитнасидан Сенга паноҳ тилайман», дер эдилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - قَالَ سَعِيدٌ الزُّهْرِيُّ - عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنْتُ أَخْدُمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَكُنْتُ أَسْمَعُهُ كَثِيرًا يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ وَضَلْعِ الدَّيْنِ وَغَلَبَةِ الرِّجَالِ ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ بَعْضَ مَا ذَكَرَهُ التَّيْمِيُّ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺga xizmat qilar edim va u zotning koʻp marta: «Allohumma, men Senga gʻam-anduh va qaygʻudan, qarz ogʻirligidan va kishilarning gʻalaba qilib bosib olishidan panoh tilayman», deganlarini eshitar edim. (Roviy) at-Taymiy zikr qilgan baʼzi narsalarni ham zikr qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺга хизмат қилар эдим ва у зотнинг кўп марта: «Аллоҳумма, мен Сенга ғам-андуҳ ва қайғудан, қарз оғирлигидан ва кишиларнинг ғалаба қилиб босиб олишидан паноҳ тилайман», деганларини эшитар эдим. (Ровий) ат-Таймий зикр қилган баъзи нарсаларни ҳам зикр қилди.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعَلِّمُهُمْ هَذَا الدُّعَاءَ كَمَا يُعَلِّمُهُمُ السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ularga Qurʼondan bir surani oʻrgatganlaridek, ushbu duoni ham oʻrgatar va: «Allohumma, men Sendan jahannam azobidan panoh soʻrayman, Sendan qabr azobidan panoh soʻrayman, Sendan Masih Dajjol fitnasidan panoh soʻrayman va Sendan hayot hamda mamot fitnasidan panoh soʻrayman», deb aytar edilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уларга Қуръондан бир сурани ўргатганларидек, ушбу дуони ҳам ўргатар ва: «Аллоҳумма, мен Сендан жаҳаннам азобидан паноҳ сўрайман, Сендан қабр азобидан паноҳ сўрайман, Сендан Масиҳ Дажжол фитнасидан паноҳ сўрайман ва Сендан ҳаёт ҳамда мамот фитнасидан паноҳ сўрайман», деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ النَّارِ وَعَذَابِ النَّارِ وَمِنْ شَرِّ الْغِنَى وَالْفَقْرِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ushbu kalimalar bilan duo qilar edilar: «Allohumma, men Sendan oʻt fitnasidan va oʻt azobidan, hamda boylik va faqirlik yomonligidan panoh soʻrayman».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ушбу калималар билан дуо қилар эдилар: «Аллоҳумма, мен Сендан ўт фитнасидан ва ўт азобидан, ҳамда бойлик ва фақирлик ёмонлигидан паноҳ сўрайман».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْفَقْرِ وَالْقِلَّةِ وَالذِّلَّةِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ أَنْ أَظْلِمَ أَوْ أُظْلَمَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Allohumma, men Sendan faqirlikdan, kamlikdan va xorlikdan panoh soʻrayman, hamda zulm qilishimdan yoki menga zulm qilinishidan Sendan panoh soʻrayman», deb aytar edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Аллоҳумма, мен Сендан фақирликдан, камликдан ва хорликдан паноҳ сўрайман, ҳамда зулм қилишимдан ёки менга зулм қилинишидан Сендан паноҳ сўрайман», деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْغَفَّارِ بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ مِنْ دُعَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ زَوَالِ نِعْمَتِكَ وَتَحْوِيلِ عَافِيَتِكَ وَفُجَاءَةِ نِقْمَتِكَ وَجَمِيعِ سَخَطِكَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning duolaridan biri bunday edi: «Allohumma, men Sendan neʼmatingning zavol topishidan, ofiyatingning oʻzgarib ketishidan, qahringning toʻsatdan kelishidan va barcha gʻazabingdan panoh soʻrayman».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг дуоларидан бири бундай эди: «Аллоҳумма, мен Сендан неъматингнинг завол топишидан, офиятингнинг ўзгариб кетишидан, қаҳрингнинг тўсатдан келишидан ва барча ғазабингдан паноҳ сўрайман».

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنَا ضُبَارَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّلِيكِ، عَنْ دُوَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الشِّقَاقِ وَالنِّفَاقِ وَسُوءِ الأَخْلاَقِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdilar: Rasululloh ﷺ duo qilib bunday der edilar: «Allohumma, men Sendan nizodan, nifoqdan va xulq yomonligidan panoh soʻrayman».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ дуо қилиб бундай дер эдилар: «Аллоҳумма, мен Сендан низодан, нифоқдан ва хулқ ёмонлигидан паноҳ сўрайман».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، عَنِ ابْنِ إِدْرِيسَ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْجُوعِ فَإِنَّهُ بِئْسَ الضَّجِيعُ وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخِيَانَةِ فَإِنَّهَا بِئْسَتِ الْبِطَانَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohumma, men Sendan ochlikdan panoh soʻrayman, zero u eng yomon hamrohdir; va Sendan xiyonatdan panoh soʻrayman, zero u eng yomon ich tabiatdir», deb aytar edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма, мен Сендан очликдан паноҳ сўрайман, зеро у энг ёмон ҳамроҳдир; ва Сендан хиёнатдан паноҳ сўрайман, зеро у энг ёмон ич табиатдир», деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَخِيهِ، عَبَّادِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الأَرْبَعِ مِنْ عِلْمٍ لاَ يَنْفَعُ وَمِنْ قَلْبٍ لاَ يَخْشَعُ وَمِنْ نَفْسٍ لاَ تَشْبَعُ وَمِنْ دُعَاءٍ لاَ يُسْمَعُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) bunday deganlar: Rasululloh ﷺ: «Allohumma, men Sendan toʻrt narsadan — foyda bermaydigan ilmdan, qoʻrqib boʻysunmaydigan qalbdan, toʻymaydigan nafsdan va ijobat boʻlmaydigan duodan panoh soʻrayman», deb aytar edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) бундай деганлар: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма, мен Сендан тўрт нарсадан — фойда бермайдиган илмдан, қўрқиб бўйсунмайдиган қалбдан, тўймайдиган нафсдан ва ижобат бўлмайдиган дуодан паноҳ сўрайман», деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُتَوَكِّلِ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ قَالَ أَبُو الْمُعْتَمِرِ أُرَى أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، حَدَّثَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ صَلاَةٍ لاَ تَنْفَعُ ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ دُعَاءً آخَرَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Allohumma, men Sendan foyda bermaydigan namozdan panoh soʻrayman», deb aytar edilar. Va u (roviy) yana boshqa bir duoni ham zikr qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма, мен Сендан фойда бермайдиган намоздан паноҳ сўрайман», деб айтар эдилар. Ва у (ровий) яна бошқа бир дуони ҳам зикр қилди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ الأَشْجَعِيِّ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ عَمَّا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهِ قَالَتْ كَانَ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا عَمِلْتُ وَمِنْ شَرِّ مَا لَمْ أَعْمَلْ ‏"‏ ‏.‏

Farva ibn Navfal al-Ashjaʼiy (rahimahulloh) aytadilar: Men muʼminlar onasi Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺ qaysi (kalimalar) bilan duo qilganlari haqida soʻradim. U: «(Rasululloh ﷺ): ‹Allohumma, men Sendan qilgan ishim yomonligidan va qilmagan ishim yomonligidan panoh soʻrayman›, deb aytar edilar», dedi.Фарва ибн Навфал ал-Ашжаъий (раҳимаҳуллоҳ) айтадилар: Мен муъминлар онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺ қайси (калималар) билан дуо қилганлари ҳақида сўрадим. У: «(Расулуллоҳ ﷺ): ‹Аллоҳумма, мен Сендан қилган ишим ёмонлигидан ва қилмаган ишим ёмонлигидан паноҳ сўрайман›, деб айтар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ سَعْدِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ بِلاَلٍ الْعَبْسِيِّ، عَنْ شُتَيْرِ بْنِ شَكَلٍ، عَنْ أَبِيهِ، فِي حَدِيثِ أَبِي أَحْمَدَ شَكَلِ بْنِ حُمَيْدٍ - قَالَ - قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي دُعَاءً قَالَ ‏"‏ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ سَمْعِي وَمِنْ شَرِّ بَصَرِي وَمِنْ شَرِّ لِسَانِي وَمِنْ شَرِّ قَلْبِي وَمِنْ شَرِّ مَنِيِّي ‏"‏ ‏.‏

Shakl ibn Humayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, menga bir duo oʻrgating», dedim. U zot: «Aytgin: ‹Allohumma, men Sendan qulogʻim yomonligidan, koʻzim yomonligidan, tilim yomonligidan, qalbim yomonligidan va maniyim yomonligidan panoh soʻrayman›», dedilar.Шакл ибн Ҳумайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга бир дуо ўргатинг», дедим. У зот: «Айтгин: ‹Аллоҳумма, мен Сендан қулоғим ёмонлигидан, кўзим ёмонлигидан, тилим ёмонлигидан, қалбим ёмонлигидан ва манийим ёмонлигидан паноҳ сўрайман›», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ صَيْفِيٍّ، مَوْلَى أَفْلَحَ مَوْلَى أَبِي أَيُّوبَ عَنْ أَبِي الْيَسَرِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَدْمِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ التَّرَدِّي وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْغَرَقِ وَالْحَرَقِ وَالْهَرَمِ وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ يَتَخَبَّطَنِي الشَّيْطَانُ عِنْدَ الْمَوْتِ وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ أَمُوتَ فِي سَبِيلِكَ مُدْبِرًا وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ أَمُوتَ لَدِيغًا ‏"‏ ‏.‏

Abul Yasar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bunday duo qilar edilar: «Allohumma, men Sendan (uy) bosib qolishidan panoh soʻrayman, Sendan balandlikdan yiqilishdan panoh soʻrayman, Sendan suvga choʻkishdan, yonib ketishdan va keksalik holsizligidan panoh soʻrayman, Sendan oʻlim chogʻida shayton meni yoʻldan urishidan panoh soʻrayman, Sendan yoʻlingda jangdan qochib oʻlishimdan panoh soʻrayman va Sendan zaharli (jonzot) chaqishidan oʻlishimdan panoh soʻrayman».Абул Ясар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бундай дуо қилар эдилар: «Аллоҳумма, мен Сендан (уй) босиб қолишидан паноҳ сўрайман, Сендан баландликдан йиқилишдан паноҳ сўрайман, Сендан сувга чўкишдан, ёниб кетишдан ва кексалик ҳолсизлигидан паноҳ сўрайман, Сендан ўлим чоғида шайтон мени йўлдан уришидан паноҳ сўрайман, Сендан йўлингда жангдан қочиб ўлишимдан паноҳ сўрайман ва Сендан заҳарли (жонзот) чақишидан ўлишимдан паноҳ сўрайман».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ، حَدَّثَنِي مَوْلًى، لأَبِي أَيُّوبَ عَنْ أَبِي الْيَسَرِ، زَادَ فِيهِ ‏"‏ وَالْغَمِّ ‏"‏ ‏.‏

Yuqoridagi hadis Abul Yasar (roziyallohu anhu)dan boshqa bir sanad orqali ham rivoyat qilingan. Bu rivoyatda: «va gʻam-anduhdan» (degan soʻzlar) ziyoda qilingan.Юқоридаги ҳадис Абул Ясар (розияллоҳу анҳу)дан бошқа бир санад орқали ҳам ривоят қилинган. Бу ривоятда: «ва ғам-андуҳдан» (деган сўзлар) зиёда қилинган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْبَرَصِ وَالْجُنُونِ وَالْجُذَامِ وَمِنْ سَيِّئِ الأَسْقَامِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Allohumma, men Sendan pesdan, junundan, moxovdan va yomon kasalliklardan panoh soʻrayman», deb aytar edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Аллоҳумма, мен Сендан песдан, жунундан, моховдан ва ёмон касалликлардан паноҳ сўрайман», деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْغُدَانِيُّ، أَخْبَرَنَا غَسَّانُ بْنُ عَوْفٍ، أَخْبَرَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ الْمَسْجِدَ فَإِذَا هُوَ بِرَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ أَبُو أُمَامَةَ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا أُمَامَةَ مَا لِي أَرَاكَ جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ فِي غَيْرِ وَقْتِ الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هُمُومٌ لَزِمَتْنِي وَدُيُونٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلاَمًا إِذَا أَنْتَ قُلْتَهُ أَذْهَبَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَمَّكَ وَقَضَى عَنْكَ دَيْنَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلْ إِذَا أَصْبَحْتَ وَإِذَا أَمْسَيْتَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْجُبْنِ وَالْبُخْلِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ غَلَبَةِ الدَّيْنِ وَقَهْرِ الرِّجَالِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَفَعَلْتُ ذَلِكَ فَأَذْهَبَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَمِّي وَقَضَى عَنِّي دَيْنِي ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytadilar: Bir kuni Rasululloh ﷺ masjidga kirdilar. Shunda ansorlardan Abu Umoma deb ataladigan bir kishiga koʻzlari tushdi va: «Ey Abu Umoma, nega seni namoz vaqti boʻlmagan paytda masjidda oʻtirgan holda koʻryapman?», dedilar. U: «Yo Rasululloh, meni qiynayotgan gʻamlar va qarzlar (sababli)», dedi. U zot: «Senga shunday soʻzlarni oʻrgataymi, agar sen ularni aytsang, Alloh azza va jalla gʻamingni ketkazadi va qarzingni ado etadi?», dedilar. U: «Albatta, yo Rasululloh!», dedi. U zot: «Tonggga chiqqaningda va kechqurun bunday degin: ‹Allohumma, men Sendan gʻam va anduhdan panoh soʻrayman, Sendan ojizlik va dangasalikdan panoh soʻrayman, Sendan qoʻrqoqlik va baxillikdan panoh soʻrayman va Sendan qarzning yengib qoʻyishidan hamda kishilarning zoʻravonligidan panoh soʻrayman›», dedilar. (Abu Umoma) aytdi: Men shunday qildim, bas, Alloh azza va jalla gʻamimni ketkazdi va qarzimni ado etdi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ масжидга кирдилар. Шунда ансорлардан Абу Умома деб аталадиган бир кишига кўзлари тушди ва: «Эй Абу Умома, нега сени намоз вақти бўлмаган пайтда масжидда ўтирган ҳолда кўряпман?», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мени қийнаётган ғамлар ва қарзлар (сабабли)», деди. У зот: «Сенга шундай сўзларни ўргатайми, агар сен уларни айтсанг, Аллоҳ азза ва жалла ғамингни кетказади ва қарзингни адо этади?», дедилар. У: «Албатта, ё Расулуллоҳ!», деди. У зот: «Тонггга чиққанингда ва кечқурун бундай дегин: ‹Аллоҳумма, мен Сендан ғам ва андуҳдан паноҳ сўрайман, Сендан ожизлик ва дангасаликдан паноҳ сўрайман, Сендан қўрқоқлик ва бахилликдан паноҳ сўрайман ва Сендан қарзнинг енгиб қўйишидан ҳамда кишиларнинг зўравонлигидан паноҳ сўрайман›», дедилар. (Абу Умома) айтди: Мен шундай қилдим, бас, Аллоҳ азза ва жалла ғамимни кетказди ва қарзимни адо этди.