أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ السَّرَخْسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَاسْتَفْتَى عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَقَالَ ‏"‏ مُرْ عَبْدَ اللَّهِ فَلْيُرَاجِعْهَا ثُمَّ يَدَعْهَا حَتَّى تَطْهُرَ مِنْ حَيْضَتِهَا هَذِهِ ثُمَّ تَحِيضَ حَيْضَةً أُخْرَى فَإِذَا طَهُرَتْ فَإِنْ شَاءَ فَلْيُفَارِقْهَا قَبْلَ أَنْ يُجَامِعَهَا وَإِنْ شَاءَ فَلْيُمْسِكْهَا فَإِنَّهَا الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qildi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan bu haqda soʻrab: «Abdulloh xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qildi», dedi. U zot ﷺ: «Abdullohga buyur, xotinini qaytarib olsin, soʻng uni shu hayzidan poklanguncha, keyin boshqa bir hayzni koʻrib yana poklanguncha tark etsin. Poklangach, agar xohlasa, unga yaqinlik qilishdan oldin ajrashsin, agar xohlasa, ushlab qolsin. Ana shu Alloh azza va jalla xotinlar taloq qilinishini buyurgan iddadir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан бу ҳақда сўраб: «Абдуллоҳ хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилди», деди. У зот ﷺ: «Абдуллоҳга буюр, хотинини қайтариб олсин, сўнг уни шу ҳайзидан поклангунча, кейин бошқа бир ҳайзни кўриб яна поклангунча тарк этсин. Поклангач, агар хоҳласа, унга яқинлик қилишдан олдин ажрашсин, агар хоҳласа, ушлаб қолсин. Ана шу Аллоҳ азза ва жалла хотинлар талоқ қилинишини буюрган иддадир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رضى الله عنه رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا ثُمَّ لْيُمْسِكْهَا حَتَّى تَطْهُرَ ثُمَّ تَحِيضَ ثُمَّ تَطْهُرَ ثُمَّ إِنْ شَاءَ أَمْسَكَ بَعْدُ وَإِنْ شَاءَ طَلَّقَ قَبْلَ أَنْ يَمَسَّ فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ zamonida xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qildi. Shunda Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan bu haqda soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Unga buyur, xotinini qaytarib olsin, soʻng uni poklanguncha, keyin yana hayz koʻrib poklanguncha ushlab tursin. Soʻng agar xohlasa, undan keyin ushlab qolsin, agar xohlasa, unga yaqinlik qilishdan oldin taloq qilsin. Ana shu Alloh azza va jalla xotinlar taloq qilinishini buyurgan iddadir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ замонида хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилди. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан бу ҳақда сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга буюр, хотинини қайтариб олсин, сўнг уни поклангунча, кейин яна ҳайз кўриб поклангунча ушлаб турсин. Сўнг агар хоҳласа, ундан кейин ушлаб қолсин, агар хоҳласа, унга яқинлик қилишдан олдин талоқ қилсин. Ана шу Аллоҳ азза ва жалла хотинлар талоқ қилинишини буюрган иддадир», дедилар.

أَخْبَرَنِي كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّبَيْدِيُّ، قَالَ سُئِلَ الزُّهْرِيُّ كَيْفَ الطَّلاَقُ لِلْعِدَّةِ فَقَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَ طَلَّقْتُ امْرَأَتِي فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ حَائِضٌ ‏.‏ فَذَكَرَ ذَلِكَ عُمَرُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَغَيَّظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ لِيُرَاجِعْهَا ثُمَّ يُمْسِكْهَا حَتَّى تَحِيضَ حَيْضَةً وَتَطْهُرَ فَإِنْ بَدَا لَهُ أَنْ يُطَلِّقَهَا طَاهِرًا قَبْلَ أَنْ يَمَسَّهَا فَذَاكَ الطَّلاَقُ لِلْعِدَّةِ كَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَرَاجَعْتُهَا وَحَسِبْتُ لَهَا التَّطْلِيقَةَ الَّتِي طَلَّقْتُهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ hayotlik davrida xotinimni hayz koʻrayotgan paytida taloq qildim. Umar buni Rasululloh ﷺga eslatdi. Rasululloh ﷺ bunga gʻazablandilar va: ‹U xotinini qaytarib olsin, soʻng uni bir hayzni koʻrib poklanguncha ushlab tursin. Agar unga yaqinlik qilishdan oldin, u pok holida taloq qilishni istasa, ana shu Alloh azza va jalla nozil qilganidek, iddaga muvofiq qilingan taloqdir›, dedilar». Abdulloh ibn Umar dedi: «Men uni qaytarib oldim va taloq qilgan oʻsha taloqimni hisobga oldim».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик даврида хотинимни ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилдим. Умар буни Расулуллоҳ ﷺга эслатди. Расулуллоҳ ﷺ бунга ғазабландилар ва: ‹У хотинини қайтариб олсин, сўнг уни бир ҳайзни кўриб поклангунча ушлаб турсин. Агар унга яқинлик қилишдан олдин, у пок ҳолида талоқ қилишни истаса, ана шу Аллоҳ азза ва жалла нозил қилганидек, иддага мувофиқ қилинган талоқдир›, дедилар». Абдуллоҳ ибн Умар деди: «Мен уни қайтариб олдим ва талоқ қилган ўша талоқимни ҳисобга олдим».

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ حَجَّاجٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَيْمَنَ، يَسْأَلُ ابْنَ عُمَرَ وَأَبُو الزُّبَيْرِ يَسْمَعُ كَيْفَ تَرَى فِي رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ حَائِضًا فَقَالَ لَهُ طَلَّقَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَ هِيَ حَائِضٌ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِيُرَاجِعْهَا ‏"‏ ‏.‏ فَرَدَّهَا عَلَىَّ قَالَ ‏"‏ إِذَا طَهُرَتْ فَلْيُطَلِّقْ أَوْ لِيُمْسِكْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ ‏}‏ فِي قُبُلِ عِدَّتِهِنَّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan bir kishi haqida — u xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qilgan boʻlsa, qanday deb bilasiz, deb soʻralganda, u shunday dedi: «Abdulloh ibn Umar Rasululloh ﷺ zamonida xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qildi. Shunda Umar Rasululloh ﷺdan soʻrab: ‹Abdulloh ibn Umar xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qildi›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹U xotinini qaytarib olsin›, dedilar. Bas, u xotinimni menga qaytardi. U zot ﷺ: ‹Xotini poklangach, taloq qilsin yoki ushlab qolsin›, dedilar». Ibn Umar dedi: «Nabiy ﷺ: {Ey Nabiy! Xotinlarni taloq qilmoqchi boʻlsangiz, ularni iddalari oldida taloq qilinglar} deb oʻqidilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан бир киши ҳақида — у хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилган бўлса, қандай деб биласиз, деб сўралганда, у шундай деди: «Абдуллоҳ ибн Умар Расулуллоҳ ﷺ замонида хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилди. Шунда Умар Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: ‹Абдуллоҳ ибн Умар хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилди›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹У хотинини қайтариб олсин›, дедилар. Бас, у хотинимни менга қайтарди. У зот ﷺ: ‹Хотини поклангач, талоқ қилсин ёки ушлаб қолсин›, дедилар». Ибн Умар деди: «Набий ﷺ: {Эй Набий! Хотинларни талоқ қилмоқчи бўлсангиз, уларни иддалари олдида талоқ қилинглар} деб ўқидилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ ‏}‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ رضى الله عنه قُبُلِ عِدَّتِهِنَّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Alloh azza va jallaning {Ey Nabiy! Xotinlarni taloq qilmoqchi boʻlsangiz, ularni iddalarida taloq qilinglar} degan qavli haqida rivoyat qilinadi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Iddalari oldida (degani)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Аллоҳ азза ва жалланинг {Эй Набий! Хотинларни талоқ қилмоқчи бўлсангиз, уларни иддаларида талоқ қилинглар} деган қавли ҳақида ривоят қилинади. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Иддалари олдида (дегани)», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ طَلاَقُ السُّنَّةِ تَطْلِيقَةٌ وَهِيَ طَاهِرٌ فِي غَيْرِ جِمَاعٍ فَإِذَا حَاضَتْ وَطَهُرَتْ طَلَّقَهَا أُخْرَى فَإِذَا حَاضَتْ وَطَهُرَتْ طَلَّقَهَا أُخْرَى ثُمَّ تَعْتَدُّ بَعْدَ ذَلِكَ بِحَيْضَةٍ ‏.‏ قَالَ الأَعْمَشُ سَأَلْتُ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sunnatga muvofiq taloq — xotinni pok holida, unga yaqinlik qilinmagan holda bir marta taloq qilishdir. Soʻng u hayz koʻrib poklangach, yana bir marta taloq qiladi, soʻng u yana hayz koʻrib poklangach, yana bir marta taloq qiladi. Shundan soʻng u bir hayz bilan idda tutadi».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Суннатга мувофиқ талоқ — хотинни пок ҳолида, унга яқинлик қилинмаган ҳолда бир марта талоқ қилишдир. Сўнг у ҳайз кўриб поклангач, яна бир марта талоқ қилади, сўнг у яна ҳайз кўриб поклангач, яна бир марта талоқ қилади. Шундан сўнг у бир ҳайз билан идда тутади».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ طَلاَقُ السُّنَّةِ أَنْ يُطَلِّقَهَا طَاهِرًا فِي غَيْرِ جِمَاعٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Sunnatga muvofiq taloq — xotinni pok holida, unga yaqinlik qilinmagan holda taloq qilishdir».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Суннатга мувофиқ талоқ — хотинни пок ҳолида, унга яқинлик қилинмаган ҳолда талоқ қилишдир».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ تَطْلِيقَةً فَانْطَلَقَ عُمَرُ فَأَخْبَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مُرْ عَبْدَ اللَّهِ فَلْيُرَاجِعْهَا فَإِذَا اغْتَسَلَتْ فَلْيَتْرُكْهَا حَتَّى تَحِيضَ فَإِذَا اغْتَسَلَتْ مِنْ حَيْضَتِهَا الأُخْرَى فَلاَ يَمَسَّهَا حَتَّى يُطَلِّقَهَا فَإِنْ شَاءَ أَنْ يُمْسِكَهَا فَلْيُمْسِكْهَا فَإِنَّهَا الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u xotinini hayz koʻrayotgan paytida bir marta taloq qildi. Shunda Umar borib, Nabiy ﷺga buni xabar qildi. Nabiy ﷺ unga: «Abdullohga buyur, xotinini qaytarib olsin, u gʻusl qilgach, hayz koʻrguncha uni tark etsin. Keyingi hayzidan gʻusl qilgach esa, uni taloq qilmaguncha yaqinlik qilmasin. Agar ushlab qolishni istasa, ushlab qolsin. Ana shu Alloh azza va jalla xotinlar taloq qilinishini buyurgan iddadir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у хотинини ҳайз кўраётган пайтида бир марта талоқ қилди. Шунда Умар бориб, Набий ﷺга буни хабар қилди. Набий ﷺ унга: «Абдуллоҳга буюр, хотинини қайтариб олсин, у ғусл қилгач, ҳайз кўргунча уни тарк этсин. Кейинги ҳайзидан ғусл қилгач эса, уни талоқ қилмагунча яқинлик қилмасин. Агар ушлаб қолишни истаса, ушлаб қолсин. Ана шу Аллоҳ азза ва жалла хотинлар талоқ қилинишини буюрган иддадир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَوْلَى طَلْحَةَ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا ثُمَّ لْيُطَلِّقْهَا وَهِيَ طَاهِرٌ أَوْ حَامِلٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qildi va buni Nabiy ﷺga eslatdi. U zot ﷺ: «Unga buyur, xotinini qaytarib olsin, soʻng uni pok yoki homilador holida taloq qilsin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилди ва буни Набий ﷺга эслатди. У зот ﷺ: «Унга буюр, хотинини қайтариб олсин, сўнг уни пок ёки ҳомиладор ҳолида талоқ қилсин», дедилар.

أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَرَدَّهَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى طَلَّقَهَا وَهِيَ طَاهِرٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qildi. Rasululloh ﷺ uni qaytartirdilar, toki u xotinini pok holida taloq qilguncha.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилди. Расулуллоҳ ﷺ уни қайтартирдилар, токи у хотинини пок ҳолида талоқ қилгунча.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنْ رَجُلٍ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَقَالَ هَلْ تَعْرِفُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَإِنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَسَأَلَ عُمَرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا ثُمَّ يَسْتَقْبِلَ عِدَّتَهَا ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ فَيَعْتَدُّ بِتِلْكَ التَّطْلِيقَةِ فَقَالَ مَهْ أَرَأَيْتَ إِنْ عَجَزَ وَاسْتَحْمَقَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan bir kishi haqida — u xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qilgan boʻlsa — soʻralganda, u shunday dedi: «Abdulloh ibn Umarni tanaysanmi? U xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qilgan edi. Shunda Umar Nabiy ﷺdan soʻradi, u zot ﷺ uni xotinini qaytarib olishga, soʻng iddasini yangidan boshlashga buyurdilar». Men unga: «Oʻsha taloq hisobga olinadimi?» dedim. U: «Toʻxta! Aytchi, agar u ojizlik qilib, ahmoqona ish tutsa?» dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан бир киши ҳақида — у хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилган бўлса — сўралганда, у шундай деди: «Абдуллоҳ ибн Умарни танайсанми? У хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилган эди. Шунда Умар Набий ﷺдан сўради, у зот ﷺ уни хотинини қайтариб олишга, сўнг иддасини янгидан бошлашга буюрдилар». Мен унга: «Ўша талоқ ҳисобга олинадими?» дедим. У: «Тўхта! Айтчи, агар у ожизлик қилиб, аҳмоқона иш тутса?» деди.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ رَجُلٌ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَقَالَ أَتَعْرِفُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَإِنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَأَتَى عُمَرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُهُ فَأَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا ثُمَّ يَسْتَقْبِلَ عِدَّتَهَا قُلْتُ لَهُ إِذَا طَلَّقَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ أَيَعْتَدُّ بِتِلْكَ التَّطْلِيقَةِ فَقَالَ مَهْ وَإِنْ عَجَزَ وَاسْتَحْمَقَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Bir kishi xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qildi», deyilganda, u shunday dedi: «Abdulloh ibn Umarni tanaysanmi? U xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qilgan edi. Shunda Umar Nabiy ﷺ oldiga kelib, soʻradi, u zot ﷺ uni xotinini qaytarib olishga, soʻng iddasini yangidan boshlashga buyurdilar». Men unga: «Kishi xotinini hayz koʻrayotgan paytida taloq qilsa, oʻsha taloq hisobga olinadimi?» dedim. U: «Toʻxta! Garchi u ojizlik qilib, ahmoqona ish tutgan boʻlsa ham», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Бир киши хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилди», дейилганда, у шундай деди: «Абдуллоҳ ибн Умарни танайсанми? У хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилган эди. Шунда Умар Набий ﷺ олдига келиб, сўради, у зот ﷺ уни хотинини қайтариб олишга, сўнг иддасини янгидан бошлашга буюрдилар». Мен унга: «Киши хотинини ҳайз кўраётган пайтида талоқ қилса, ўша талоқ ҳисобга олинадими?» дедим. У: «Тўхта! Гарчи у ожизлик қилиб, аҳмоқона иш тутган бўлса ҳам», деди.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَخْرَمَةُ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ مَحْمُودَ بْنَ لَبِيدٍ، قَالَ أُخْبِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ رَجُلٍ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثَ تَطْلِيقَاتٍ جَمِيعًا فَقَامَ غَضْبَانًا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَيُلْعَبُ بِكِتَابِ اللَّهِ وَأَنَا بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى قَامَ رَجُلٌ وَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ أَقْتُلُهُ ‏.‏

Mahmud ibn Labid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺga bir kishining xotinini uch taloqni birdaniga qilgani haqida xabar berildi. Shunda u zot ﷺ gʻazablangan holda oʻrinlaridan turdilar-da: ‹Men oranglarda turganimda Allohning Kitobi bilan oʻynashiladimi?!› dedilar. Hatto bir kishi turib: ‹Ey Rasululloh, uni oʻldiray-mi?› dedi».Маҳмуд ибн Лабид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺга бир кишининг хотинини уч талоқни бирданига қилгани ҳақида хабар берилди. Шунда у зот ﷺ ғазабланган ҳолда ўринларидан турдилар-да: ‹Мен орангларда турганимда Аллоҳнинг Китоби билан ўйнашиладими?!› дедилар. Ҳатто бир киши туриб: ‹Эй Расулуллоҳ, уни ўлдирай-ми?› деди».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، أَنَّ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عُوَيْمِرًا الْعَجْلاَنِيَّ جَاءَ إِلَى عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ فَقَالَ أَرَأَيْتَ يَا عَاصِمُ لَوْ أَنَّ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً أَيَقْتُلُهُ فَيَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ سَلْ لِي يَا عَاصِمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ ‏.‏ فَسَأَلَ عَاصِمٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا حَتَّى كَبُرَ عَلَى عَاصِمٍ مَا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَجَعَ عَاصِمٌ إِلَى أَهْلِهِ جَاءَهُ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ يَا عَاصِمُ مَاذَا قَالَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عَاصِمٌ لِعُوَيْمِرٍ لَمْ تَأْتِنِي بِخَيْرٍ قَدْ كَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسْأَلَةَ الَّتِي سَأَلْتَ عَنْهَا ‏.‏ فَقَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لاَ أَنْتَهِي حَتَّى أَسْأَلَ عَنْهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُوَيْمِرٌ حَتَّى أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَطَ النَّاسِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ نَزَلَ فِيكَ وَفِي صَاحِبَتِكَ فَاذْهَبْ فَائْتِ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ فَتَلاَعَنَا وَأَنَا مَعَ النَّاسِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا فَرَغَ عُوَيْمِرٌ قَالَ كَذَبْتُ عَلَيْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ أَمْسَكْتُهَا ‏.‏ فَطَلَّقَهَا ثَلاَثًا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Uvaymir al-Ajloniy Osim ibn Adiy oldiga kelib: «Ayting-chi, ey Osim, agar bir kishi xotini yonida boshqa erkakni topsa, uni oʻldirsinmi, keyin uni oʻldirasizlarmi, yoki qanday qilsin? Ey Osim, men uchun bu haqda Rasululloh ﷺdan soʻrab bering», dedi. Osim Rasululloh ﷺdan soʻradi. Rasululloh ﷺ bu masalalarni yoqtirmadilar va ularni ayblab gapirdilar, hatto Osimga Rasululloh ﷺdan eshitgani ogʻir botdi. Osim oʻz ahli oldiga qaytgach, Uvaymir kelib: «Ey Osim, Rasululloh ﷺ senga nima dedilar?» dedi. Osim Uvaymirga: «Sen menga yaxshi narsa keltirmading. Rasululloh ﷺ sen soʻragan masalani yoqtirmadilar», dedi. Uvaymir: «Allohga qasamki, bu haqda Rasululloh ﷺdan soʻramaguncha toʻxtamayman», dedi. Uvaymir kelib, odamlar orasida turgan Rasululloh ﷺ oldiga yetib bordi-da: «Ey Rasululloh, ayting-chi, bir kishi xotini yonida boshqa erkakni topsa, uni oʻldirsinmi, keyin uni oʻldirasizlarmi, yoki qanday qilsin?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Sen va xotining haqingda vahiy nozil boʻldi, bor, uni olib kel», dedilar. Sahl dedi: «Ular liʼon qildilar, men esa Rasululloh ﷺ huzurida odamlar orasida edim. Uvaymir tugatgach: ‹Ey Rasululloh, agar uni ushlab qolsam, unga yolgʻon toʻqigan boʻlaman›, dedi va Rasululloh ﷺ buyurishlaridan oldin uni uch taloq qildi».Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Уваймир ал-Ажлоний Осим ибн Адий олдига келиб: «Айтинг-чи, эй Осим, агар бир киши хотини ёнида бошқа эркакни топса, уни ўлдирсинми, кейин уни ўлдирасизларми, ёки қандай қилсин? Эй Осим, мен учун бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан сўраб беринг», деди. Осим Расулуллоҳ ﷺдан сўради. Расулуллоҳ ﷺ бу масалаларни ёқтирмадилар ва уларни айблаб гапирдилар, ҳатто Осимга Расулуллоҳ ﷺдан эшитгани оғир ботди. Осим ўз аҳли олдига қайтгач, Уваймир келиб: «Эй Осим, Расулуллоҳ ﷺ сенга нима дедилар?» деди. Осим Уваймирга: «Сен менга яхши нарса келтирмадинг. Расулуллоҳ ﷺ сен сўраган масалани ёқтирмадилар», деди. Уваймир: «Аллоҳга қасамки, бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан сўрамагунча тўхтамайман», деди. Уваймир келиб, одамлар орасида турган Расулуллоҳ ﷺ олдига етиб борди-да: «Эй Расулуллоҳ, айтинг-чи, бир киши хотини ёнида бошқа эркакни топса, уни ўлдирсинми, кейин уни ўлдирасизларми, ёки қандай қилсин?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен ва хотининг ҳақингда ваҳий нозил бўлди, бор, уни олиб кел», дедилар. Саҳл деди: «Улар лиъон қилдилар, мен эса Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида одамлар орасида эдим. Уваймир тугатгач: ‹Эй Расулуллоҳ, агар уни ушлаб қолсам, унга ёлғон тўқиган бўламан›, деди ва Расулуллоҳ ﷺ буюришларидан олдин уни уч талоқ қилди».

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ الأَحْمَسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الشَّعْبِيُّ، قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ، قَالَتْ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ أَنَا بِنْتُ آلِ خَالِدٍ وَإِنَّ زَوْجِي فُلاَنًا أَرْسَلَ إِلَىَّ بِطَلاَقِي وَإِنِّي سَأَلْتُ أَهْلَهُ النَّفَقَةَ وَالسُّكْنَى فَأَبَوْا عَلَىَّ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَدْ أَرْسَلَ إِلَيْهَا بِثَلاَثِ تَطْلِيقَاتٍ ‏.‏ قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا النَّفَقَةُ وَالسُّكْنَى لِلْمَرْأَةِ إِذَا كَانَ لِزَوْجِهَا عَلَيْهَا الرَّجْعَةُ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men falon oilaning qizidirman, erim falonchi menga taloqimni yuborib qoʻydi. Men uning oilasidan nafaqa va turar joy soʻradim, ular menga bermadilar›, dedim. Ular: ‹Ey Allohning Rasuli, u unga uch taloqni yuborgan›, deyishdi». U ayol dedi: «Shunda Allohning Rasuli ﷺ: ‹Nafaqa va turar joy ayolga faqat eri uni qaytarib olish huquqiga ega boʻlganda beriladi›, dedilar».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен фалон оиланинг қизидирман, эрим фалончи менга талоқимни юбориб қўйди. Мен унинг оиласидан нафақа ва турар жой сўрадим, улар менга бермадилар›, дедим. Улар: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, у унга уч талоқни юборган›, дейишди». У аёл деди: «Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Нафақа ва турар жой аёлга фақат эри уни қайтариб олиш ҳуқуқига эга бўлганда берилади›, дедилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُطَلَّقَةُ ثَلاَثًا لَيْسَ لَهَا سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi: «Uch taloq berilgan ayolga turar joy ham, nafaqa ham yoʻqdir».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади: «Уч талоқ берилган аёлга турар жой ҳам, нафақа ҳам йўқдир».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو، - وَهُوَ الأَوْزَاعِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ، أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ الْمَخْزُومِيَّ، طَلَّقَهَا ثَلاَثًا فَانْطَلَقَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فِي نَفَرٍ مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ طَلَّقَ فَاطِمَةَ ثَلاَثًا فَهَلْ لَهَا نَفَقَةٌ فَقَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَهَا نَفَقَةٌ وَلاَ سُكْنَى ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Abu Amr ibn Hafs al-Maxzumiy uni uch taloq bilan taloq qildi. Xolid ibn al-Valid Banu Maxzumdan bir necha kishi bilan Allohning Rasuli ﷺ huzuriga borib: «Ey Allohning Rasuli, Abu Amr ibn Hafs Fotimani uch taloq bilan taloq qildi, unga nafaqa bormi?» dedi. U zot: «Unga nafaqa ham, turar joy ham yoʻq», dedilar.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Абу Амр ибн Ҳафс ал-Махзумий уни уч талоқ билан талоқ қилди. Холид ибн ал-Валид Бану Махзумдан бир неча киши билан Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурига бориб: «Эй Аллоҳнинг Расули, Абу Амр ибн Ҳафс Фотимани уч талоқ билан талоқ қилди, унга нафақа борми?» деди. У зот: «Унга нафақа ҳам, турар жой ҳам йўқ», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، سُلَيْمَانُ بْنُ سَيْفٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أَبَا الصَّهْبَاءِ، جَاءَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ الثَّلاَثَ، كَانَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَصَدْرًا مِنْ خِلاَفَةِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا تُرَدُّ إِلَى الْوَاحِدَةِ قَالَ نَعَمْ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Sahbo Ibn Abbosning oldiga kelib: «Ey Ibn Abbos, Allohning Rasuli ﷺ, Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo)ning xalifaligining boshlarida uch taloq bir taloq deb hisoblanganini bilmasmiding?» dedi. U: «Ha», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Саҳбо Ибн Аббоснинг олдига келиб: «Эй Ибн Аббос, Аллоҳнинг Расули ﷺ, Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг халифалигининг бошларида уч талоқ бир талоқ деб ҳисобланганини билмасмидинг?» деди. У: «Ҳа», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ فَتَزَوَّجَتْ زَوْجًا غَيْرَهُ فَدَخَلَ بِهَا ثُمَّ طَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يُوَاقِعَهَا أَتَحِلُّ لِلأَوَّلِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ حَتَّى يَذُوقَ الآخَرُ عُسَيْلَتَهَا وَتَذُوقَ عُسَيْلَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Allohning Rasuli ﷺdan xotinini taloq qilgan, soʻng u ayol boshqa erga tekkan, u er u bilan qoʻshilib, keyin qoʻshilishdan oldin taloq qilgan bir kishi haqida soʻralganda: ‹U ayol birinchi eriga halol boʻladimi?› deyilgach, Allohning Rasuli ﷺ: ‹Yoʻq, toki ikkinchisi uning shirinligini totib, u ham buning shirinligini totmaguncha›, dedilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Аллоҳнинг Расули ﷺдан хотинини талоқ қилган, сўнг у аёл бошқа эрга теккан, у эр у билан қўшилиб, кейин қўшилишдан олдин талоқ қилган бир киши ҳақида сўралганда: ‹У аёл биринчи эрига ҳалол бўладими?› дейилгач, Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Йўқ, токи иккинчиси унинг ширинлигини тотиб, у ҳам бунинг ширинлигини тотмагунча›, дедилар».

أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَيُّوبُ بْنُ مُوسَى، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتِ امْرَأَةُ رِفَاعَةَ الْقُرَظِيِّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي نَكَحْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الزَّبِيرِ وَاللَّهِ مَا مَعَهُ إِلاَّ مِثْلَ هَذِهِ الْهُدْبَةِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَعَلَّكِ تُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى رِفَاعَةَ لاَ حَتَّى يَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ وَتَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rifoa al-Qurazining xotini Allohning Rasuli ﷺ huzuriga kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, men Abdurrahmon ibn az-Zabirga turmushga chiqdim. Allohga qasamki, uning oʻzida faqat mana shu popuk kabi narsa bor›, dedi. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Balki sen Rifoaga qaytishni istayotgandirsan? Yoʻq, toki u sening shirinligingni totib, sen ham uning shirinligini totmaguncha›, dedilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Рифоа ал-Қуразининг хотини Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурига келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен Абдурраҳмон ибн аз-Забирга турмушга чиқдим. Аллоҳга қасамки, унинг ўзида фақат мана шу попук каби нарса бор›, деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Балки сен Рифоага қайтишни истаётгандирсан? Йўқ, токи у сенинг ширинлигингни тотиб, сен ҳам унинг ширинлигини тотмагунча›, дедилар».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتِ امْرَأَةُ رِفَاعَةَ الْقُرَظِيِّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ عِنْدَهُ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ تَحْتَ رِفَاعَةَ الْقُرَظِيِّ فَطَلَّقَنِي الْبَتَّةَ فَتَزَوَّجْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الزَّبِيرِ وَأَنَّهُ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا مَعَهُ إِلاَّ مِثْلَ هَذِهِ الْهُدْبَةِ وَأَخَذَتْ هُدْبَةً مِنْ جِلْبَابِهَا وَخَالِدُ بْنُ سَعِيدٍ بِالْبَابِ فَلَمْ يُأْذَنْ لَهُ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ أَلاَ تَسْمَعُ هَذِهِ تَجْهَرُ بِمَا تَجْهَرُ بِهِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ تُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى رِفَاعَةَ لاَ حَتَّى تَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ وَيَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rifoa al-Qurazining xotini Paygʻambar ﷺ huzuriga, u zotning yonlarida Abu Bakr boʻlgan holda kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, men Rifoa al-Qurazining nikohida edim, u meni qatʼiy taloq bilan taloq qildi. Soʻng men Abdurrahmon ibn az-Zabirga turmushga chiqdim, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, uning oʻzida faqat mana shu popuk kabi narsa bor›, dedi va koʻylagidan bir popukni ushlab koʻrsatdi. Xolid ibn Said esa eshik oldida edi, unga kirishga ruxsat berilmagandi. U: ‹Ey Abu Bakr, bu ayolning Allohning Rasuli ﷺ huzurida oshkora aytayotgan gaplarini eshitmayapsanmi?› dedi. U zot: ‹Rifoaga qaytishni istayapsanmi? Yoʻq, toki sen uning shirinligini totib, u ham sening shirinligingni totmaguncha›, dedilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Рифоа ал-Қуразининг хотини Пайғамбар ﷺ ҳузурига, у зотнинг ёнларида Абу Бакр бўлган ҳолда келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен Рифоа ал-Қуразининг никоҳида эдим, у мени қатъий талоқ билан талоқ қилди. Сўнг мен Абдурраҳмон ибн аз-Забирга турмушга чиқдим, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, унинг ўзида фақат мана шу попук каби нарса бор›, деди ва кўйлагидан бир попукни ушлаб кўрсатди. Холид ибн Саид эса эшик олдида эди, унга киришга рухсат берилмаганди. У: ‹Эй Абу Бакр, бу аёлнинг Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурида ошкора айтаётган гапларини эшитмаяпсанми?› деди. У зот: ‹Рифоага қайтишни истаяпсанми? Йўқ, токи сен унинг ширинлигини тотиб, у ҳам сенинг ширинлигингни тотмагунча›, дедилар».

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قُلْتُ لأَيُّوبَ هَلْ عَلِمْتَ أَحَدًا قَالَ فِي أَمْرِكِ بِيَدِكِ أَنَّهَا ثَلاَثٌ غَيْرَ الْحَسَنِ فَقَالَ لاَ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ غَفْرًا إِلاَّ مَا حَدَّثَنِي قَتَادَةُ عَنْ كَثِيرٍ مَوْلَى ابْنِ سَمُرَةَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثٌ ‏"‏ ‏.‏ فَلَقِيتُ كَثِيرًا فَسَأَلْتُهُ فَلَمْ يَعْرِفْهُ فَرَجَعْتُ إِلَى قَتَادَةَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ نَسِيَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi: «Uni oʻz ixtiyoringga qoʻyib berdim» degan soʻz haqida u zot: «Uch (taloq)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади: «Уни ўз ихтиёрингга қўйиб бердим» деган сўз ҳақида у зот: «Уч (талоқ)», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتِ امْرَأَةُ رِفَاعَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّ زَوْجِي طَلَّقَنِي فَأَبَتَّ طَلاَقِي وَإِنِّي تَزَوَّجْتُ بَعْدَهُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الزَّبِيرِ وَمَا مَعَهُ إِلاَّ مِثْلَ هُدْبَةِ الثَّوْبِ ‏.‏ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏"‏ لَعَلَّكِ تُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى رِفَاعَةَ لاَ حَتَّى يَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ وَتَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rifoaning xotini Allohning Rasuli ﷺ huzuriga kelib: ‹Erim meni taloq qildi va taloqimni qatʼiy qildi. Undan keyin men Abdurrahmon ibn az-Zabirga turmushga chiqdim, uning oʻzida esa faqat kiyimning popugi kabi narsa bor›, dedi. Allohning Rasuli ﷺ kulib: ‹Balki sen Rifoaga qaytishni istayotgandirsan? Yoʻq, toki u sening shirinligingni totib, sen ham uning shirinligini totmaguncha›, dedilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Рифоанинг хотини Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурига келиб: ‹Эрим мени талоқ қилди ва талоқимни қатъий қилди. Ундан кейин мен Абдурраҳмон ибн аз-Забирга турмушга чиқдим, унинг ўзида эса фақат кийимнинг попуги каби нарса бор›, деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ кулиб: ‹Балки сен Рифоага қайтишни истаётгандирсан? Йўқ, токи у сенинг ширинлигингни тотиб, сен ҳам унинг ширинлигини тотмагунча›, дедилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَجُلاً، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا فَتَزَوَّجَتْ زَوْجًا فَطَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَمَسَّهَا فَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَحِلُّ لِلأَوَّلِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ حَتَّى يَذُوقَ عُسَيْلَتَهَا كَمَا ذَاقَ الأَوَّلُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi xotinini uch taloq qildi, u ayol boshqa erga tekkan edi, u er qoʻshilishdan oldin uni taloq qildi. Allohning Rasuli ﷺdan: «U ayol birinchi eriga halol boʻladimi?» deb soʻralganda, u zot: «Yoʻq, toki u birinchisi totgandek uning shirinligini totmaguncha», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир киши хотинини уч талоқ қилди, у аёл бошқа эрга теккан эди, у эр қўшилишдан олдин уни талоқ қилди. Аллоҳнинг Расули ﷺдан: «У аёл биринчи эрига ҳалол бўладими?» деб сўралганда, у зот: «Йўқ, токи у биринчиси тотгандек унинг ширинлигини тотмагунча», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ الْغُمَيْصَاءَ، أَوِ الرُّمَيْصَاءَ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَشْتَكِي زَوْجَهَا أَنَّهُ لاَ يَصِلُ إِلَيْهَا فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ جَاءَ زَوْجُهَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هِيَ كَاذِبَةٌ وَهُوَ يَصِلُ إِلَيْهَا وَلَكِنَّهَا تُرِيدُ أَنْ تَرْجِعَ إِلَى زَوْجِهَا الأَوَّلِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ ذَلِكَ حَتَّى تَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Gʻumaysoʻ yoki Rumaysoʻ Paygʻambar ﷺ huzuriga kelib, eri unga qoʻshilmayotganidan shikoyat qildi. Koʻp oʻtmay uning eri kelib: «Ey Allohning Rasuli, u yolgʻon gapiryapti, men unga qoʻshilyapman, lekin u birinchi eriga qaytishni istaydi», dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Bu boʻlmaydi, toki sen uning shirinligini totmaguncha», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Ғумайсў ёки Румайсў Пайғамбар ﷺ ҳузурига келиб, эри унга қўшилмаётганидан шикоят қилди. Кўп ўтмай унинг эри келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, у ёлғон гапиряпти, мен унга қўшиляпман, лекин у биринчи эрига қайтишни истайди», деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бу бўлмайди, токи сен унинг ширинлигини тотмагунча», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ رَزِينٍ، يُحَدِّثُ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الرَّجُلِ تَكُونُ لَهُ الْمَرْأَةُ يُطَلِّقُهَا ثُمَّ يَتَزَوَّجُهَا رَجُلٌ آخَرُ فَيُطَلِّقُهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَتَرْجِعَ إِلَى زَوْجِهَا الأَوَّلِ قَالَ ‏"‏ لاَ حَتَّى تَذُوقَ الْعُسَيْلَةَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi: Xotini boʻlgan, uni taloq qilgan, soʻng uni boshqa bir kishi nikohlab olib, qoʻshilishdan oldin taloq qilgan, shundan keyin u ayol birinchi eriga qaytmoqchi boʻlgan kishi haqida u zot: «Yoʻq, toki u shirinlikni totmaguncha», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади: Хотини бўлган, уни талоқ қилган, сўнг уни бошқа бир киши никоҳлаб олиб, қўшилишдан олдин талоқ қилган, шундан кейин у аёл биринчи эрига қайтмоқчи бўлган киши ҳақида у зот: «Йўқ, токи у ширинликни тотмагунча», дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ رَزِينِ بْنِ سُلَيْمَانَ الأَحْمَرِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الرَّجُلِ يُطَلِّقُ امْرَأَتَهُ ثَلاَثًا فَيَتَزَوَّجُهَا الرَّجُلُ فَيُغْلِقُ الْبَابَ وَيُرْخِي السِّتْرَ ثُمَّ يُطَلِّقُهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا قَالَ ‏"‏ لاَ تَحِلُّ لِلأَوَّلِ حَتَّى يُجَامِعَهَا الآخَرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا أَوْلَى بِالصَّوَابِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺdan xotinini uch taloq qilgan, soʻng u ayolni boshqa kishi nikohlab olib, eshikni yopib, pardani tortib, keyin qoʻshilishdan oldin taloq qilgan bir kishi haqida soʻralganda, u zot: ‹U birinchisiga halol boʻlmaydi, toki ikkinchisi u bilan qoʻshilmaguncha›, dedilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺдан хотинини уч талоқ қилган, сўнг у аёлни бошқа киши никоҳлаб олиб, эшикни ёпиб, пардани тортиб, кейин қўшилишдан олдин талоқ қилган бир киши ҳақида сўралганда, у зот: ‹У биринчисига ҳалол бўлмайди, токи иккинчиси у билан қўшилмагунча›, дедилар».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ، عَنْ هُزَيْلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْوَاشِمَةَ وَالْمُوتَشِمَةَ وَالْوَاصِلَةَ وَالْمَوْصُولَةَ وَآكِلَ الرِّبَا وَمُوكِلَهُ وَالْمُحَلِّلَ وَالْمُحَلَّلَ لَهُ ‏.‏

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Allohning Rasuli ﷺ tatuirovka qiladigan va tatuirovka qildiradigan ayolni, soch ulaydigan va soch ulattiradigan ayolni, ribo yeydiganni va yedirganni, muhallilni hamda muhallal lahuni laʼnatladilar».Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳнинг Расули ﷺ татуировка қиладиган ва татуировка қилдирадиган аёлни, соч улайдиган ва соч улаттирадиган аёлни, рибо ейдиганни ва едирганни, муҳаллилни ҳамда муҳаллал лаҳуни лаънатладилар».

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ سَأَلْتُ الزُّهْرِيَّ عَنِ الَّتِي، اسْتَعَاذَتْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ الْكِلاَبِيَّةَ لَمَّا دَخَلَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَقَدْ عُذْتِ بِعَظِيمٍ الْحَقِي بِأَهْلِكِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Kilobiya (ayol) Nabiy ﷺ huzurlariga kirganida: «Sizdan Allohga panoh soʻrayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen Buyuk zotdan panoh soʻrading. Ahling oldiga qaytgin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Килобия (аёл) Набий ﷺ ҳузурларига кирганида: «Сиздан Аллоҳга паноҳ сўрайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен Буюк зотдан паноҳ сўрадинг. Аҳлинг олдига қайтгин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي الْجَهْمِ - قَالَ سَمِعْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ، تَقُولُ أَرْسَلَ إِلَىَّ زَوْجِي بِطَلاَقِي فَشَدَدْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي ثُمَّ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ كَمْ طَلَّقَكِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ ثَلاَثًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لَيْسَ لَكِ نَفَقَةٌ وَاعْتَدِّي فِي بَيْتِ ابْنِ عَمِّكِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ ضَرِيرُ الْبَصَرِ تُلْقِينَ ثِيَابَكِ عِنْدَهُ فَإِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُكِ فَآذِنِينِي ‏"‏ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Erim menga taloqimni yuborib qoʻydi. Men kiyimlarimni oʻzimga mahkam oʻrab, soʻng Nabiy ﷺ huzurlariga keldim. U zot: «U seni necha marta taloq qildi?» deb soʻradilar. «Uch marta», dedim. U zot: «Senga nafaqa yoʻq. Iddangni amakivachchang Ibn Ummi Maktum uyida oʻtkaz, chunki u koʻzi ojiz kishi, uning oldida kiyimingni yechishing mumkin. Iddang tugaganda menga xabar bergin», dedilar.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Эрим менга талоқимни юбориб қўйди. Мен кийимларимни ўзимга маҳкам ўраб, сўнг Набий ﷺ ҳузурларига келдим. У зот: «У сени неча марта талоқ қилди?» деб сўрадилар. «Уч марта», дедим. У зот: «Сенга нафақа йўқ. Иддангни амакиваччанг Ибн Умми Мактум уйида ўтказ, чунки у кўзи ожиз киши, унинг олдида кийимингни ечишинг мумкин. Идданг тугаганда менга хабар бергин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ تَمِيمٍ، مَوْلَى فَاطِمَةَ عَنْ فَاطِمَةَ، نَحْوَهُ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan yuqoridagiga oʻxshash rivoyat qilinadi.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан юқоридагига ўхшаш ривоят қилинади.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَلِيٍّ الْمَوْصِلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ إِنِّي جَعَلْتُ امْرَأَتِي عَلَىَّ حَرَامًا ‏.‏ قَالَ كَذَبْتَ لَيْسَتْ عَلَيْكَ بِحَرَامٍ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ ‏}‏ عَلَيْكَ أَغْلَظُ الْكَفَّارَةِ عِتْقُ رَقَبَةٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Uning oldiga bir kishi kelib: «Men xotinimni oʻzimga harom qilib qoʻydim», dedi. U: «Yolgʻon aytding, u senga harom emas», dedi. Soʻng bu oyatni tilovat qildi: {Ey Paygʻambar! Allohning senga halol qilgan narsasini nega harom qilasan?} (Tahrim 1). «Senga eng ogʻir kafforat vojib boʻldi: bir qulni ozod qilish», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Унинг олдига бир киши келиб: «Мен хотинимни ўзимга ҳаром қилиб қўйдим», деди. У: «Ёлғон айтдинг, у сенга ҳаром эмас», деди. Сўнг бу оятни тиловат қилди: {Эй Пайғамбар! Аллоҳнинг сенга ҳалол қилган нарсасини нега ҳаром қиласан?} (Таҳрим 1). «Сенга энг оғир каффорат вожиб бўлди: бир қулни озод қилиш», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْكُثُ عِنْدَ زَيْنَبَ وَيَشْرَبُ عِنْدَهَا عَسَلاً فَتَوَاصَيْتُ وَحَفْصَةَ أَيَّتُنَا مَا دَخَلَ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلْتَقُلْ إِنِّي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ مَغَافِيرَ فَدَخَلَ عَلَى إِحْدَاهُمَا فَقَالَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً عِنْدَ زَيْنَبَ - وَقَالَ - لَنْ أَعُودَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَنَزَلَ ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ ‏}‏ ‏{‏ إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ ‏}‏ لِعَائِشَةَ وَحَفْصَةَ ‏{‏ وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا ‏}‏ لِقَوْلِهِ ‏"‏ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاَ ‏"‏ ‏.‏ كُلُّهُ فِي حَدِيثِ عَطَاءٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Zaynab bint Jahsh huzurida turar va uning oldida asal ichar edilar. Men bilan Hafsa til biriktirib qoʻydik: qaysimizning oldimizga Nabiy ﷺ kirsalar, u: «Men sizdan magʻofir hidini sezyapman, magʻofir yediltingizmi?» desin, deb kelishdik. U zot ulardan birining oldiga kirdilar, u shunday dedi. Shunda u zot: «Yoʻq, balki Zaynab huzurida asal ichdim, ammo endi buni takrorlamayman», dedilar. Shunda: {Ey Paygʻambar! Allohning senga halol qilgan narsasini nega harom qilasan?} (Tahrim 1) va Oisha bilan Hafsa haqida {Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz} (Tahrim 4) hamda u zotning «Balki asal ichdim» degan soʻzlari haqida {Paygʻambar oʻz juftlaridan biriga bir sirni aytib qoʻygan edi} (Tahrim 3) oyatlari nozil boʻldi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Зайнаб бинт Жаҳш ҳузурида турар ва унинг олдида асал ичар эдилар. Мен билан Ҳафса тил бириктириб қўйдик: қайсимизнинг олдимизга Набий ﷺ кирсалар, у: «Мен сиздан мағофир ҳидини сезяпман, мағофир едилтингизми?» десин, деб келишдик. У зот улардан бирининг олдига кирдилар, у шундай деди. Шунда у зот: «Йўқ, балки Зайнаб ҳузурида асал ичдим, аммо энди буни такрорламайман», дедилар. Шунда: {Эй Пайғамбар! Аллоҳнинг сенга ҳалол қилган нарсасини нега ҳаром қиласан?} (Таҳрим 1) ва Оиша билан Ҳафса ҳақида {Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз} (Таҳрим 4) ҳамда у зотнинг «Балки асал ичдим» деган сўзлари ҳақида {Пайғамбар ўз жуфтларидан бирига бир сирни айтиб қўйган эди} (Таҳрим 3) оятлари нозил бўлди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَكِّيِّ بْنِ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ وَقَالَ فِيهِ إِذَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ح وَأَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ وَسَاقَ قِصَّتَهُ وَقَالَ إِذَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِي فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تَعْتَزِلَ امْرَأَتَكَ ‏.‏ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا أَمْ مَاذَا قَالَ لاَ بَلِ اعْتَزِلْهَا فَلاَ تَقْرَبْهَا ‏.‏ فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَكُونِي عِنْدَهُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي هَذَا الأَمْرِ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Tabuk gʻazotidan orqada qolgani haqidagi voqeasini soʻzlab, unda shunday dedi: Rasululloh ﷺning elchisi mening oldimga kelib: «Rasululloh ﷺ senga xotiningdan uzoqlashishni buyurmoqdalar», dedi. Men: «Uni taloq qilaymi yoki nima qilay?» dedim. U: «Yoʻq, faqat undan uzoqlash va unga yaqinlashma», dedi. Men xotinimga: «Ahling oldiga borgin va Alloh azza va jalla bu ish haqida hukm chiqargunicha ular yonida boʻlgin», dedim.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Табук ғазотидан орқада қолгани ҳақидаги воқеасини сўзлаб, унда шундай деди: Расулуллоҳ ﷺнинг элчиси менинг олдимга келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сенга хотинингдан узоқлашишни буюрмоқдалар», деди. Мен: «Уни талоқ қилайми ёки нима қилай?» дедим. У: «Йўқ, фақат ундан узоқлаш ва унга яқинлашма», деди. Мен хотинимга: «Аҳлинг олдига боргин ва Аллоҳ азза ва жалла бу иш ҳақида ҳукм чиқаргунича улар ёнида бўлгин», дедим.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَبَلَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاشِدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، - قَالَ وَهُوَ أَحَدُ الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ تِيبَ عَلَيْهِمْ - يُحَدِّثُ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِلَى صَاحِبَىَّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْتَزِلُوا نِسَاءَكُمْ ‏.‏ فَقُلْتُ لِلرَّسُولِ أُطَلِّقُ امْرَأَتِي أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ لاَ بَلْ تَعْتَزِلُهَا فَلاَ تَقْرَبْهَا ‏.‏ فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَكُونِي فِيهِمْ فَلَحِقَتْ بِهِمْ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u tavbasi qabul qilingan uch kishidan biri edi: Rasululloh ﷺ menga va ikki hamrohimga: «Rasululloh ﷺ sizlarga xotinlaringizdan uzoqlashishni buyurmoqdalar», deb xabar yubordilar. Men elchiga: «Xotinimni taloq qilaymi yoki nima qilay?» dedim. U: «Yoʻq, balki undan uzoqlash va unga yaqinlashma», dedi. Men xotinimga: «Ahling oldiga borgin va ular yonida boʻlgin», dedim. Shunda u ular oldiga bordi.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у тавбаси қабул қилинган уч кишидан бири эди: Расулуллоҳ ﷺ менга ва икки ҳамроҳимга: «Расулуллоҳ ﷺ сизларга хотинларингиздан узоқлашишни буюрмоқдалар», деб хабар юбордилар. Мен элчига: «Хотинимни талоқ қилайми ёки нима қилай?» дедим. У: «Йўқ, балки ундан узоқлаш ва унга яқинлашма», деди. Мен хотинимга: «Аҳлинг олдига боргин ва улар ёнида бўлгин», дедим. Шунда у улар олдига борди.

أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبًا، يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ وَقَالَ فِيهِ إِذَا رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينِي وَيَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تَعْتَزِلَ امْرَأَتَكَ ‏.‏ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ بَلِ اعْتَزِلْهَا وَلاَ تَقْرَبْهَا ‏.‏ وَأَرْسَلَ إِلَى صَاحِبَىَّ بِمِثْلِ ذَلِكَ فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ وَكُونِي عِنْدَهُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي هَذَا الأَمْرِ ‏.‏ خَالَفَهُمْ مَعْقِلُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Tabuk gʻazotidan orqada qolgani haqidagi voqeasini soʻzlab, unda shunday dedi: Rasululloh ﷺning elchisi mening oldimga kelib: «Rasululloh ﷺ senga xotiningdan uzoqlashishni buyurmoqdalar», dedi. Men: «Uni taloq qilaymi yoki nima qilay?» dedim. U: «Balki undan uzoqlash va unga yaqinlashma», dedi. Ikki hamrohimga ham shunga oʻxshash xabar yubordilar. Men xotinimga: «Ahling oldiga borgin va Alloh azza va jalla bu ish haqida hukm chiqargunicha ular yonida boʻlgin», dedim.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Табук ғазотидан орқада қолгани ҳақидаги воқеасини сўзлаб, унда шундай деди: Расулуллоҳ ﷺнинг элчиси менинг олдимга келиб: «Расулуллоҳ ﷺ сенга хотинингдан узоқлашишни буюрмоқдалар», деди. Мен: «Уни талоқ қилайми ёки нима қилай?» дедим. У: «Балки ундан узоқлаш ва унга яқинлашма», деди. Икки ҳамроҳимга ҳам шунга ўхшаш хабар юбордилар. Мен хотинимга: «Аҳлинг олдига боргин ва Аллоҳ азза ва жалла бу иш ҳақида ҳукм чиқаргунича улар ёнида бўлгин», дедим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْدَانَ بْنِ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْقِلٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ عَمِّهِ، عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي كَعْبًا، يُحَدِّثُ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِلَى صَاحِبَىَّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْتَزِلُوا نِسَاءَكُمْ فَقُلْتُ لِلرَّسُولِ أُطَلِّقُ امْرَأَتِي أَمْ مَاذَا أَفْعَلُ قَالَ لاَ بَلْ تَعْتَزِلُهَا وَلاَ تَقْرَبْهَا ‏.‏ فَقُلْتُ لاِمْرَأَتِي الْحَقِي بِأَهْلِكِ فَكُونِي فِيهِمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏ فَلَحِقَتْ بِهِمْ ‏.‏ خَالَفَهُ مَعْمَرٌ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga va ikki hamrohimga: «Rasululloh ﷺ sizlarga xotinlaringizdan uzoqlashishni buyurmoqdalar», deb xabar yubordilar. Men elchiga: «Xotinimni taloq qilaymi yoki nima qilay?» dedim. U: «Yoʻq, balki undan uzoqlash va unga yaqinlashma», dedi. Men xotinimga: «Ahling oldiga borgin va Alloh azza va jalla hukm chiqargunicha ular yonida boʻlgin», dedim. Shunda u ular oldiga bordi.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга ва икки ҳамроҳимга: «Расулуллоҳ ﷺ сизларга хотинларингиздан узоқлашишни буюрмоқдалар», деб хабар юбордилар. Мен элчига: «Хотинимни талоқ қилайми ёки нима қилай?» дедим. У: «Йўқ, балки ундан узоқлаш ва унга яқинлашма», деди. Мен хотинимга: «Аҳлинг олдига боргин ва Аллоҳ азза ва жалла ҳукм чиқаргунича улар ёнида бўлгин», дедим. Шунда у улар олдига борди.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ ثَوْرٍ - عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ فِي حَدِيثِهِ إِذَا رَسُولٌ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَتَانِي فَقَالَ اعْتَزِلِ امْرَأَتَكَ ‏.‏ فَقُلْتُ أُطَلِّقُهَا قَالَ لاَ وَلَكِنْ لاَ تَقْرَبْهَا ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الْحَقِي بِأَهْلِكِ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U oʻz voqeasida shunday dedi: Nabiy ﷺdan bir elchi mening oldimga kelib: «Xotiningdan uzoqlash», dedi. Men: «Uni taloq qilaymi?» dedim. U: «Yoʻq, lekin unga yaqinlashma», dedi. U bunda «Ahling oldiga borgin» degan soʻzni zikr qilmadi.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ўз воқеасида шундай деди: Набий ﷺдан бир элчи менинг олдимга келиб: «Хотинингдан узоқлаш», деди. Мен: «Уни талоқ қилайми?» дедим. У: «Йўқ, лекин унга яқинлашма», деди. У бунда «Аҳлинг олдига боргин» деган сўзни зикр қилмади.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ مُعَتِّبٍ، أَنَّ أَبَا حَسَنٍ، مَوْلَى بَنِي نَوْفَلٍ أَخْبَرَهُ قَالَ كُنْتُ أَنَا وَامْرَأَتِي، مَمْلُوكَيْنِ فَطَلَّقْتُهَا تَطْلِيقَتَيْنِ ثُمَّ أُعْتِقْنَا جَمِيعًا فَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنْ رَاجَعْتَهَا كَانَتْ عِنْدَكَ عَلَى وَاحِدَةٍ قَضَى بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ خَالَفَهُ مَعْمَرٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Banu Navfalning ozod qilingan quli Abu Hasan (rahimahulloh) shunday dedi: Men va xotinim qul edik. Men uni ikki marta taloq qildim, soʻng ikkalamiz ham ozod qilindik. Men Ibn Abbosdan soʻradim. U: «Agar uni qaytarsang, u seniki boʻlib, bir taloq qoladi. Rasululloh ﷺ shunday hukm qilganlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бану Навфалнинг озод қилинган қули Абу Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: Мен ва хотиним қул эдик. Мен уни икки марта талоқ қилдим, сўнг иккаламиз ҳам озод қилиндик. Мен Ибн Аббосдан сўрадим. У: «Агар уни қайтарсанг, у сеники бўлиб, бир талоқ қолади. Расулуллоҳ ﷺ шундай ҳукм қилганлар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ مُعَتِّبٍ، عَنِ الْحَسَنِ، مَوْلَى بَنِي نَوْفَلٍ قَالَ سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدٍ طَلَّقَ، امْرَأَتَهُ تَطْلِيقَتَيْنِ ثُمَّ عُتِقَا أَيَتَزَوَّجُهَا قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ عَمَّنْ قَالَ أَفْتَى بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ لِمَعْمَرٍ الْحَسَنُ هَذَا مَنْ هُوَ لَقَدْ حَمَلَ صَخْرَةً عَظِيمَةً ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Undan xotinini ikki marta taloq qilib, soʻng ikkovi ozod qilingan qul haqida soʻralib: «U bilan qayta turmush qura oladimi?» deyildi. U: «Ha», dedi. «Buni kimdan (eshitding)?» deyildi. U: «Bu haqda Rasululloh ﷺ fatvo berganlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ундан хотинини икки марта талоқ қилиб, сўнг иккови озод қилинган қул ҳақида сўралиб: «У билан қайта турмуш қура оладими?» дейилди. У: «Ҳа», деди. «Буни кимдан (эшитдинг)?» дейилди. У: «Бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺ фатво берганлар», деди.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَسَدُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْخَطْمِيِّ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ خُزَيْمَةَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ السَّائِبِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبْنَاءُ، قُرَيْظَةَ أَنَّهُمْ عُرِضُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ قُرَيْظَةَ فَمَنْ كَانَ مُحْتَلِمًا أَوْ نَبَتَتْ عَانَتُهُ قُتِلَ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ مُحْتَلِمًا أَوْ لَمْ تَنْبُتْ عَانَتُهُ تُرِكَ ‏.‏

Kasir ibn as-Soib (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Menga Qurayza bolalari xabar berishlaricha, ular Qurayza kuni Rasululloh ﷺga koʻrsatilgan edilar. Kimki balogʻatga yetgan yoki qov joyida tuk chiqqan boʻlsa, oʻldirildi; kimki balogʻatga yetmagan yoki qov joyida tuk chiqmagan boʻlsa, tirik qoldirildi.Касир ибн ас-Соиб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Менга Қурайза болалари хабар беришларича, улар Қурайза куни Расулуллоҳ ﷺга кўрсатилган эдилар. Кимки балоғатга етган ёки қов жойида тук чиққан бўлса, ўлдирилди; кимки балоғатга етмаган ёки қов жойида тук чиқмаган бўлса, тирик қолдирилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَطِيَّةَ الْقُرَظِيِّ، قَالَ كُنْتُ يَوْمَ حُكْمِ سَعْدٍ فِي بَنِي قُرَيْظَةَ غُلاَمًا فَشَكُّوا فِيَّ فَلَمْ يَجِدُونِي أَنْبَتُّ فَاسْتُبْقِيتُ فَهَا أَنَا ذَا بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ ‏.‏

Atiyya al-Quraziy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Saʼd Banu Qurayza ustidan hukm chiqargan kuni men yosh bola edim. Ular men haqimda shubhaga tushdilar, ammo mening qov joyimda tuk chiqmaganini koʻrib, meni tirik qoldirdilar. Mana men sizlar orasidaman.Атийя ал-Қуразий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Саъд Бану Қурайза устидан ҳукм чиқарган куни мен ёш бола эдим. Улар мен ҳақимда шубҳага тушдилар, аммо менинг қов жойимда тук чиқмаганини кўриб, мени тирик қолдирдилар. Мана мен сизлар орасидаман.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَرَضَهُ يَوْمَ أُحُدٍ وَهُوَ ابْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ سَنَةً فَلَمْ يُجِزْهُ وَعَرَضَهُ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَهُوَ ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً فَأَجَازَهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Uhud kuni uni koʻrikdan oʻtkazdilar, u chogʻda uning yoshi oʻn toʻrtda edi, shuning uchun unga (jangda qatnashishga) ruxsat bermadilar. Xandaq kuni esa uni koʻrikdan oʻtkazdilar, u chogʻda uning yoshi oʻn beshda edi, shunda unga ruxsat berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни уни кўрикдан ўтказдилар, у чоғда унинг ёши ўн тўртда эди, шунинг учун унга (жангда қатнашишга) рухсат бермадилар. Хандақ куни эса уни кўрикдан ўтказдилар, у чоғда унинг ёши ўн бешда эди, шунда унга рухсат бердилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّغِيرِ حَتَّى يَكْبُرَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ أَوْ يَفِيقَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uch kishidan qalam koʻtarilgan: uxlab yotgandan — toki uygʻongunicha, yosh boladan — toki ulgʻaygunicha va aqldan ozgandan — toki aqli joyiga kelgunicha yoxud tuzalgunicha», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уч кишидан қалам кўтарилган: ухлаб ётгандан — токи уйғонгунича, ёш боладан — токи улғайгунича ва ақлдан озгандан — токи ақли жойига келгунича ёхуд тузалгунича», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى تَجَاوَزَ عَنْ أُمَّتِي كُلَّ شَىْءٍ حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا مَا لَمْ تَكَلَّمْ بِهِ أَوْ تَعْمَلْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo mening ummatimga koʻngillaridan kechgan har bir narsani — toki uni tilga chiqarmasalar yoki amal qilmasalar — kechirib yubordi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло менинг умматимга кўнгилларидан кечган ҳар бир нарсани — токи уни тилга чиқармасалар ёки амал қилмасалар — кечириб юборди», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ تَجَاوَزَ لأُمَّتِي مَا وَسْوَسَتْ بِهِ وَحَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا مَا لَمْ تَعْمَلْ أَوْ تَتَكَلَّمْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla mening ummatimga koʻngillariga vasvasa boʻlgan va koʻngillaridan kechgan narsani — toki amal qilmasalar yoki tilga chiqarmasalar — kechirib yubordi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла менинг умматимга кўнгилларига васваса бўлган ва кўнгилларидан кечган нарсани — токи амал қилмасалар ёки тилга чиқармасалар — кечириб юборди», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى تَجَاوَزَ لأُمَّتِي عَمَّا حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا مَا لَمْ تَكَلَّمْ أَوْ تَعْمَلْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh taolo mening ummatimga koʻngillaridan kechgan narsani — toki uni tilga chiqarmasalar yoki amal qilmasalar — kechirib yubordi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ таоло менинг умматимга кўнгилларидан кечган нарсани — токи уни тилга чиқармасалар ёки амал қилмасалар — кечириб юборди», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَارٌ فَارِسِيٌّ طَيِّبُ الْمَرَقَةِ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ وَعِنْدَهُ عَائِشَةُ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ بِيَدِهِ أَنْ تَعَالَ وَأَوْمَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى عَائِشَةَ أَىْ وَهَذِهِ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ الآخَرُ هَكَذَا بِيَدِهِ أَنْ لاَ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning forsiy bir qoʻshnisi bor edi, u shoʻrvani yaxshi pishirardi. U bir kuni Rasululloh ﷺning huzurlariga keldi, oʻshanda yonlarida Oisha ham bor edi. U qoʻli bilan «Kel», deb ishora qildi. Rasululloh ﷺ Oishaga ishora qilib: «Bu ham (kelsinmi)?», dedilar. U kishi esa qoʻli bilan «Yoʻq», deb ikki yoki uch marta shunday ishora qildi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг форсий бир қўшниси бор эди, у шўрвани яхши пиширарди. У бир куни Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келди, ўшанда ёнларида Оиша ҳам бор эди. У қўли билан «Кел», деб ишора қилди. Расулуллоҳ ﷺ Оишага ишора қилиб: «Бу ҳам (келсинми)?», дедилар. У киши эса қўли билан «Йўқ», деб икки ёки уч марта шундай ишора қилди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه - وَفِي حَدِيثِ الْحَارِثِ أَنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ يَقُولُ - قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ وَإِنَّمَا لاِمْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amallar faqat niyatlarga bogʻliqdir. Har bir kishiga faqat niyat qilgani (nasib) boʻladi. Kimning hijrati Alloh va Uning Rasuli tomon boʻlsa, uning hijrati Alloh va Uning Rasuli tomon boʻladi. Kimning hijrati erishadigan bir dunyosi yoki uylanadigan bir ayoli uchun boʻlsa, uning hijrati oʻzi hijrat qilgan narsa tomon boʻladi», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амаллар фақат ниятларга боғлиқдир. Ҳар бир кишига фақат ният қилгани (насиб) бўлади. Кимнинг ҳижрати Аллоҳ ва Унинг Расули томон бўлса, унинг ҳижрати Аллоҳ ва Унинг Расули томон бўлади. Кимнинг ҳижрати эришадиган бир дунёси ёки уйланадиган бир аёли учун бўлса, унинг ҳижрати ўзи ҳижрат қилган нарса томон бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الزِّنَادِ، مِمَّا حَدَّثَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ، مِمَّا ذَكَرَ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ قَالَ ‏"‏ انْظُرُوا كَيْفَ يَصْرِفُ اللَّهُ عَنِّي شَتْمَ قُرَيْشٍ وَلَعْنَهُمْ إِنَّهُمْ يَشْتِمُونَ مُذَمَّمًا وَيَلْعَنُونَ مُذَمَّمًا وَأَنَا مُحَمَّدٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh Qurayshning soʻkishi va laʼnatini mendan qanday qaytarayotganiga qaranglar! Ular Muzammamni soʻkadilar, Muzammamni laʼnatlaydilar, men esa Muhammadman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Қурайшнинг сўкиши ва лаънатини мендан қандай қайтараётганига қаранглар! Улар Музаммамни сўкадилар, Музаммамни лаънатлайдилар, мен эса Муҳаммадман», дедилар.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، وَمُوسَى بْنُ عُلَىٍّ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمَّا أُمِرَ رَسُولُ اللَّهِ بِتَخْيِيرِ أَزْوَاجِهِ بَدَأَ بِي فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تُعَجِّلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قَدْ عَلِمَ أَنَّ أَبَوَاىَ لَمْ يَكُونَا لِيَأْمُرَانِّي بِفِرَاقِهِ - قَالَتْ - ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ جَمِيلاً ‏}‏ فَقُلْتُ أَفِي هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ - قَالَتْ عَائِشَةُ - ثُمَّ فَعَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ مَا فَعَلْتُ وَلَمْ يَكُنْ ذَلِكَ حِينَ قَالَ لَهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاخْتَرْنَهُ طَلاَقًا مِنْ أَجْلِ أَنَّهُنَّ اخْتَرْنَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga xotinlarini (oʻz ixtiyorlariga qoʻyib) tanlash imkonini berish buyurilganida, mendan boshladilar-da: «Men senga bir narsani aytaman, ota-onang bilan maslahatlashmaguningcha shoshilmasang, senga zarari yoʻq», dedilar. (Oisha) dedi: «Ular ota-onam meni u zotdan ajralishga buyurmasliklarini yaxshi bilardilar». Soʻng u zot bu oyatni tilovat qildilar: {Ey Nabiy! Xotinlaringga ayt: agar sizlar dunyo hayotini va uning zebu ziynatini istasangiz...} degan {...chiroyli suratda (qoʻyib yuboraman)} soʻzlarigacha. Shunda men: «Shu haqda ota-onam bilan maslahatlashamanmi? Men Alloh azza va jallani, Uning Rasulini va oxirat diyorini istayman», dedim. Oisha dedi: «Soʻng Nabiy ﷺning xotinlari ham men qilgandek qildilar. Bu esa taloq boʻlmadi, chunki ular u zotni tanladilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга хотинларини (ўз ихтиёрларига қўйиб) танлаш имконини бериш буюрилганида, мендан бошладилар-да: «Мен сенга бир нарсани айтаман, ота-онанг билан маслаҳатлашмагунингча шошилмасанг, сенга зарари йўқ», дедилар. (Оиша) деди: «Улар ота-онам мени у зотдан ажралишга буюрмасликларини яхши билардилар». Сўнг у зот бу оятни тиловат қилдилар: {Эй Набий! Хотинларингга айт: агар сизлар дунё ҳаётини ва унинг зебу зийнатини истасангиз...} деган {...чиройли суратда (қўйиб юбораман)} сўзларигача. Шунда мен: «Шу ҳақда ота-онам билан маслаҳатлашаманми? Мен Аллоҳ азза ва жаллани, Унинг Расулини ва охират диёрини истайман», дедим. Оиша деди: «Сўнг Набий ﷺнинг хотинлари ҳам мен қилгандек қилдилар. Бу эса талоқ бўлмади, чунки улар у зотни танладилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{‏ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏}‏ دَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَدَأَ بِي فَقَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تُعَجِّلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قَدْ عَلِمَ وَاللَّهِ أَنَّ أَبَوَىَّ لَمْ يَكُونَا لِيَأْمُرَانِّي بِفِرَاقِهِ فَقَرَأَ عَلَىَّ ‏{‏ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا ‏}‏ فَقُلْتُ أَفِي هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالأَوَّلُ أَوْلَى بِالصَّوَابِ وَاللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: {Agar sizlar Alloh va Uning Rasulini istasangiz} degan oyat nozil boʻlganida, Nabiy ﷺ huzurimga kirib, mendan boshladilar-da: «Ey Oisha, men senga bir narsani aytaman, ota-onang bilan maslahatlashmaguningcha shoshilmasang, senga zarari yoʻq», dedilar. (Oisha) dedi: «Alloh nomiga qasamki, ular ota-onam meni u zotdan ajralishga buyurmasliklarini yaxshi bilardilar». Soʻng menga: {Ey Nabiy! Xotinlaringga ayt: agar sizlar dunyo hayotini va uning zebu ziynatini istasangiz} oyatini oʻqib berdilar. Shunda men: «Shu haqda ota-onam bilan maslahatlashamanmi? Men Alloh va Uning Rasulini istayman», dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: {Агар сизлар Аллоҳ ва Унинг Расулини истасангиз} деган оят нозил бўлганида, Набий ﷺ ҳузуримга кириб, мендан бошладилар-да: «Эй Оиша, мен сенга бир нарсани айтаман, ота-онанг билан маслаҳатлашмагунингча шошилмасанг, сенга зарари йўқ», дедилар. (Оиша) деди: «Аллоҳ номига қасамки, улар ота-онам мени у зотдан ажралишга буюрмасликларини яхши билардилар». Сўнг менга: {Эй Набий! Хотинларингга айт: агар сизлар дунё ҳаётини ва унинг зебу зийнатини истасангиз} оятини ўқиб бердилар. Шунда мен: «Шу ҳақда ота-онам билан маслаҳатлашаманми? Мен Аллоҳ ва Унинг Расулини истайман», дедим.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ - عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَيَّرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَرْنَاهُ فَهَلْ كَانَ طَلاَقًا

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni (oʻz ixtiyorimizga qoʻyib) tanlash imkonini berdilar, biz esa u zotni tanladik. Xoʻsh, bu taloq boʻldimi?Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни (ўз ихтиёримизга қўйиб) танлаш имконини бердилар, биз эса у зотни танладик. Хўш, бу талоқ бўлдими?

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، قَالَ قَالَ الشَّعْبِيُّ عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَدْ خَيَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ فَلَمْ يَكُنْ طَلاَقًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xotinlariga (oʻz ixtiyorlariga qoʻyib) tanlash imkonini berdilar, ammo bu taloq boʻlmadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хотинларига (ўз ихтиёрларига қўйиб) танлаш имконини бердилар, аммо бу талоқ бўлмади.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ صُدْرَانَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ - عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَدْ خَيَّرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ فَلَمْ يَكُنْ طَلاَقًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ xotinlariga (oʻz ixtiyorlariga qoʻyib) tanlash imkonini berdilar, ammo bu taloq boʻlmadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ хотинларига (ўз ихтиёрларига қўйиб) танлаш имконини бердилар, аммо бу талоқ бўлмади.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَدْ خَيَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ أَفَكَانَ طَلاَقًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xotinlariga (oʻz ixtiyorlariga qoʻyib) tanlash imkonini berdilar. Xoʻsh, bu taloq boʻldimi?Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хотинларига (ўз ихтиёрларига қўйиб) танлаш имконини бердилар. Хўш, бу талоқ бўлдими?

أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الضَّعِيفُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَيَّرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَرْنَاهُ فَلَمْ يَعُدَّهَا عَلَيْنَا شَيْئًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni ixtiyorli qildilar, biz esa u zotni tanladik. Shundan keyin u zot buni bizga hech narsa deb hisoblamadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни ихтиёрли қилдилар, биз эса у зотни танладик. Шундан кейин у зот буни бизга ҳеч нарса деб ҳисобламадилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ مَوْهَبٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ كَانَ لِعَائِشَةَ غُلاَمٌ وَجَارِيَةٌ قَالَتْ فَأَرَدْتُ أَنْ أُعْتِقَهُمَا فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ ابْدَئِي بِالْغُلاَمِ قَبْلَ الْجَارِيَةِ ‏"‏ ‏.‏

Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Oishaning bir quli va bir choʻrisi bor edi. U: «Men ularni ozod qilmoqchi boʻldim va buni Rasululloh ﷺga aytdim», dedi. Shunda u zot: «Choʻridan oldin qulni ozod qilishdan boshla», dedilar.Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Оишанинг бир қули ва бир чўриси бор эди. У: «Мен уларни озод қилмоқчи бўлдим ва буни Расулуллоҳ ﷺга айтдим», деди. Шунда у зот: «Чўридан олдин қулни озод қилишдан бошла», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَبِيعَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ فِي بَرِيرَةَ ثَلاَثُ سُنَنٍ إِحْدَى السُّنَنِ أَنَّهَا أُعْتِقَتْ فَخُيِّرَتْ فِي زَوْجِهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ وَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْبُرْمَةُ تَفُورُ بِلَحْمٍ فَقُرِّبَ إِلَيْهِ خُبْزٌ وَأُدْمٌ مِنْ أُدْمِ الْبَيْتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلَمْ أَرَ بُرْمَةً فِيهَا لَحْمٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَلِكَ لَحْمٌ تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ وَأَنْتَ لاَ تَأْكُلُ الصَّدَقَةَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ عَلَيْهَا صَدَقَةٌ وَهُوَ لَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺning zavjalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Barira sababli uchta sunnat joriy boʻldi. Shu sunnatlardan biri shuki, u ozod qilindi va eri masalasida ixtiyorli qilindi. Rasululloh ﷺ: «Valo (meros) ozod qilgan kishiga tegishlidir», dedilar. Rasululloh ﷺ kirdilar, qozonda goʻsht qaynayotgan edi. Ularning oldiga uy nonushtasidan non va nonqoʻshimcha keltirildi. Rasululloh ﷺ: «Men qozonda goʻsht borligini koʻrmadimmi?» dedilar. Ular: «Ha, ey Rasululloh, u goʻsht Barira uchun sadaqa qilingan, siz esa sadaqani yemaysiz», dedilar. Rasululloh ﷺ: «U unga sadaqa, bizga esa hadyadir», dedilar.Набий ﷺнинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Барира сабабли учта суннат жорий бўлди. Шу суннатлардан бири шуки, у озод қилинди ва эри масаласида ихтиёрли қилинди. Расулуллоҳ ﷺ: «Вало (мерос) озод қилган кишига тегишлидир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ кирдилар, қозонда гўшт қайнаётган эди. Уларнинг олдига уй нонуштасидан нон ва нонқўшимча келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен қозонда гўшт борлигини кўрмадимми?» дедилар. Улар: «Ҳа, эй Расулуллоҳ, у гўшт Барира учун садақа қилинган, сиз эса садақани емайсиз», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «У унга садақа, бизга эса ҳадядир», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ فِي بَرِيرَةَ ثَلاَثُ قَضِيَّاتٍ أَرَادَ أَهْلُهَا أَنْ يَبِيعُوهَا وَيَشْتَرِطُوا الْوَلاَءَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ اشْتَرِيهَا وَأَعْتِقِيهَا فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ وَأُعْتِقَتْ فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا وَكَانَ يُتَصَدَّقُ عَلَيْهَا فَتُهْدِي لَنَا مِنْهُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ كُلُوهُ فَإِنَّهُ عَلَيْهَا صَدَقَةٌ وَهُوَ لَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Barira sababli uchta hukm chiqdi. Uning egalari uni sotmoqchi boʻlishdi, biroq valoni oʻzlariga shart qilib qoʻyishdi. Men buni Nabiy ﷺga aytdim, u zot: «Uni sotib ol va ozod qil, valo faqat ozod qilgan kishiga tegishlidir», dedilar. U ozod qilindi, Rasululloh ﷺ uni ixtiyorli qildilar, u esa oʻzini tanladi. Unga sadaqa berilar, u esa bizga undan hadya qilar edi. Men buni Nabiy ﷺga aytdim, u zot: «Uni yenglar, chunki u unga sadaqa, bizga esa hadyadir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Барира сабабли учта ҳукм чиқди. Унинг эгалари уни сотмоқчи бўлишди, бироқ валони ўзларига шарт қилиб қўйишди. Мен буни Набий ﷺга айтдим, у зот: «Уни сотиб ол ва озод қил, вало фақат озод қилган кишига тегишлидир», дедилар. У озод қилинди, Расулуллоҳ ﷺ уни ихтиёрли қилдилар, у эса ўзини танлади. Унга садақа берилар, у эса бизга ундан ҳадя қилар эди. Мен буни Набий ﷺга айтдим, у зот: «Уни енглар, чунки у унга садақа, бизга эса ҳадядир», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اشْتَرَيْتُ بَرِيرَةَ فَاشْتَرَطَ أَهْلُهَا وَلاَءَهَا فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَعْتِقِيهَا فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْطَى الْوَرِقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَأَعْتَقْتُهَا فَدَعَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَيَّرَهَا مِنْ زَوْجِهَا قَالَتْ لَوْ أَعْطَانِي كَذَا وَكَذَا مَا أَقَمْتُ عِنْدَهُ ‏.‏ فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا وَكَانَ زَوْجُهَا حُرًّا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Barirani sotib oldim, egalari esa uning valosini oʻzlariga shart qilib qoʻyishdi. Men buni Nabiy ﷺga aytdim, u zot: «Uni ozod qil, valo faqat pulni bergan kishiga tegishlidir», dedilar. Men uni ozod qildim, Rasululloh ﷺ uni chaqirib, eri masalasida ixtiyorli qildilar. U: «Agar u menga muncha-muncha bersa ham, uning oldida qolmagan boʻlardim», dedi. Shunday qilib, u oʻzini tanladi, eri esa hur edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Барирани сотиб олдим, эгалари эса унинг валосини ўзларига шарт қилиб қўйишди. Мен буни Набий ﷺга айтдим, у зот: «Уни озод қил, вало фақат пулни берган кишига тегишлидир», дедилар. Мен уни озод қилдим, Расулуллоҳ ﷺ уни чақириб, эри масаласида ихтиёрли қилдилар. У: «Агар у менга мунча-мунча берса ҳам, унинг олдида қолмаган бўлардим», деди. Шундай қилиб, у ўзини танлади, эри эса ҳур эди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ، بَرِيرَةَ فَاشْتَرَطُوا وَلاَءَهَا فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ اشْتَرِيهَا وَأَعْتِقِيهَا فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ وَأُتِيَ بِلَحْمٍ فَقِيلَ إِنَّ هَذَا مِمَّا تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ وَلَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏ وَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ زَوْجُهَا حُرًّا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Barirani sotib olmoqchi boʻldi, biroq egalari uning valosini oʻzlariga shart qilib qoʻyishdi. Men buni Nabiy ﷺga aytdim, u zot: «Uni sotib ol va ozod qil, chunki valo ozod qilgan kishiga tegishlidir», dedilar. Soʻng goʻsht keltirildi va: «Bu Barira uchun sadaqa qilingan narsadandir», deyildi. U zot: «U unga sadaqa, bizga esa hadyadir», dedilar. Rasululloh ﷺ uni ixtiyorli qildilar, eri esa hur edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Барирани сотиб олмоқчи бўлди, бироқ эгалари унинг валосини ўзларига шарт қилиб қўйишди. Мен буни Набий ﷺга айтдим, у зот: «Уни сотиб ол ва озод қил, чунки вало озод қилган кишига тегишлидир», дедилар. Сўнг гўшт келтирилди ва: «Бу Барира учун садақа қилинган нарсадандир», дейилди. У зот: «У унга садақа, бизга эса ҳадядир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ уни ихтиёрли қилдилар, эри эса ҳур эди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَاتَبَتْ بَرِيرَةُ عَلَى نَفْسِهَا بِتِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ سَنَةٍ بِأُوقِيَّةٍ فَأَتَتْ عَائِشَةَ تَسْتَعِينُهَا فَقَالَتْ لاَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءُوا أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي ‏.‏ فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ فَكَلَّمَتْ فِي ذَلِكَ أَهْلَهَا فَأَبَوْا عَلَيْهَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ فَجَاءَتْ إِلَى عَائِشَةَ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ فَقَالَتْ لَهَا مَا قَالَ أَهْلُهَا فَقَالَتْ لاَهَا اللَّهِ إِذًا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ بَرِيرَةَ أَتَتْنِي تَسْتَعِينُ بِي عَلَى كِتَابَتِهَا فَقُلْتُ لاَ إِلاَّ أَنْ يَشَاءُوا أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ عَدَّةً وَاحِدَةً وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا عَلَيْهَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ابْتَاعِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُونَ أَعْتِقْ فُلاَنًا وَالْوَلاَءُ لِي كِتَابُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَحَقُّ وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ وَكُلُّ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ ‏"‏ ‏.‏ فَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ زَوْجِهَا وَكَانَ عَبْدًا فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَلَوْ كَانَ حُرًّا مَا خَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Barira har yili bir uqiyadan, toʻqqiz uqiya toʻlash sharti bilan ozodlik uchun mukotaba (shartnoma) tuzdi. U Oishaning oldiga kelib, undan yordam soʻradi. Oisha: «Yoʻq, agar egalaring men pulni ularga bir yoʻla toʻlashimga va valo menga boʻlishiga rozi boʻlsalargina», dedi. Barira borib, bu haqda egalari bilan gaplashdi, ular esa valo oʻzlariga boʻlishidan boshqasiga koʻnmadilar. U Oishaning oldiga qaytib keldi, shu asnoda Rasululloh ﷺ ham keldilar. Oisha unga egalari nima deganini aytdi. Barira: «Yoʻq, Allohga qasamki, valo menga boʻlmasa, boʻlmaydi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu nima?» dedilar. Oisha: «Ey Rasululloh, Barira mukotabasi uchun mendan yordam soʻrab keldi. Men unga: ‹Yoʻq, agar egalaring pulni bir yoʻla toʻlashimga va valo menga boʻlishiga rozi boʻlsalargina›, dedim. U buni egalariga aytibdi, ular esa valo oʻzlariga boʻlishidan boshqasiga koʻnmabdilar», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni sotib ol va ularga valoni shart qilib qoʻy, chunki valo ozod qilgan kishiga tegishlidir», dedilar. Soʻng turib, odamlarga xutba qildilar. Allohga hamd va sano aytib, keyin dedilar: «Baʼzi qavmlarga nima boʻldiki, Alloh azza va jallaning kitobida yoʻq shartlarni shart qilib qoʻyadilar? Ular: ‹Falonchini ozod qil, valo menga boʻladi›, deyishadi. Alloh azza va jallaning kitobi haqroq, Allohning sharti mustahkamroqdir. Allohning kitobida boʻlmagan har qanday shart botildir, garchi u yuzta shart boʻlsa ham». Soʻng Rasululloh ﷺ uni eri masalasida ixtiyorli qildilar, eri esa qul edi, u esa oʻzini tanladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Барира ҳар йили бир уқиядан, тўққиз уқия тўлаш шарти билан озодлик учун мукотаба (шартнома) тузди. У Оишанинг олдига келиб, ундан ёрдам сўради. Оиша: «Йўқ, агар эгаларинг мен пулни уларга бир йўла тўлашимга ва вало менга бўлишига рози бўлсаларгина», деди. Барира бориб, бу ҳақда эгалари билан гаплашди, улар эса вало ўзларига бўлишидан бошқасига кўнмадилар. У Оишанинг олдига қайтиб келди, шу аснода Расулуллоҳ ﷺ ҳам келдилар. Оиша унга эгалари нима деганини айтди. Барира: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, вало менга бўлмаса, бўлмайди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу нима?» дедилар. Оиша: «Эй Расулуллоҳ, Барира мукотабаси учун мендан ёрдам сўраб келди. Мен унга: ‹Йўқ, агар эгаларинг пулни бир йўла тўлашимга ва вало менга бўлишига рози бўлсаларгина›, дедим. У буни эгаларига айтибди, улар эса вало ўзларига бўлишидан бошқасига кўнмабдилар», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сотиб ол ва уларга валони шарт қилиб қўй, чунки вало озод қилган кишига тегишлидир», дедилар. Сўнг туриб, одамларга хутба қилдилар. Аллоҳга ҳамд ва сано айтиб, кейин дедилар: «Баъзи қавмларга нима бўлдики, Аллоҳ азза ва жалланинг китобида йўқ шартларни шарт қилиб қўядилар? Улар: ‹Фалончини озод қил, вало менга бўлади›, дейишади. Аллоҳ азза ва жалланинг китоби ҳақроқ, Аллоҳнинг шарти мустаҳкамроқдир. Аллоҳнинг китобида бўлмаган ҳар қандай шарт ботилдир, гарчи у юзта шарт бўлса ҳам». Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни эри масаласида ихтиёрли қилдилар, эри эса қул эди, у эса ўзини танлади.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ زَوْجُ بَرِيرَةَ عَبْدًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bariraning eri qul edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бариранинг эри қул эди.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا اشْتَرَتْ بَرِيرَةَ مِنْ أُنَاسٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَاشْتَرَطُوا الْوَلاَءَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَلاَءُ لِمَنْ وَلِيَ النِّعْمَةَ ‏"‏ ‏.‏ وَخَيَّرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ زَوْجُهَا عَبْدًا وَأَهْدَتْ لِعَائِشَةَ لَحْمًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ وَضَعْتُمْ لَنَا مِنْ هَذَا اللَّحْمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هُوَ عَلَيْهَا صَدَقَةٌ وَهُوَ لَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Barirani ansorlardan boʻlgan bir necha kishidan sotib oldi, ular esa valoni oʻzlariga shart qilib qoʻyishdi. Rasululloh ﷺ: «Valo neʼmatni bergan kishiga tegishlidir», dedilar va uni ixtiyorli qildilar, eri esa qul edi. U Oishaga goʻsht hadya qildi. Rasululloh ﷺ: «Shu goʻshtdan bizga ham qoʻysangiz edi», dedilar. Oisha: «U Barira uchun sadaqa qilingan», dedi. U zot: «U unga sadaqa, bizga esa hadyadir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Барирани ансорлардан бўлган бир неча кишидан сотиб олди, улар эса валони ўзларига шарт қилиб қўйишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Вало неъматни берган кишига тегишлидир», дедилар ва уни ихтиёрли қилдилар, эри эса қул эди. У Оишага гўшт ҳадя қилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Шу гўштдан бизга ҳам қўйсангиз эди», дедилар. Оиша: «У Барира учун садақа қилинган», деди. У зот: «У унга садақа, бизга эса ҳадядир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ الْكَرْمَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - قَالَ وَكَانَ وَصِيَّ أَبِيهِ قَالَ وَفَرِقْتُ أَنْ أَقُولَ، سَمِعْتُهُ مِنْ، أَبِيكَ - قَالَتْ عَائِشَةُ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَرِيرَةَ وَأَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِيَهَا وَاشْتُرِطَ الْوَلاَءُ لأَهْلِهَا فَقَالَ ‏"‏ اشْتَرِيهَا فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَخُيِّرَتْ وَكَانَ زَوْجُهَا عَبْدًا ثُمَّ قَالَ بَعْدَ ذَلِكَ مَا أَدْرِي وَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ ‏.‏ فَقَالُوا هَذَا مِمَّا تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ وَلَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan Barira haqida soʻradim va uni sotib olmoqchi edim, biroq valo egalariga boʻlishi shart qilingan edi. U zot: «Uni sotib ol, chunki valo ozod qilgan kishiga tegishlidir», dedilar. U ixtiyorli qilindi, eri esa qul edi. Rasululloh ﷺga goʻsht keltirildi. Ular: «Bu Barira uchun sadaqa qilingan narsadandir», dedilar. U zot: «U unga sadaqa, bizga esa hadyadir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан Барира ҳақида сўрадим ва уни сотиб олмоқчи эдим, бироқ вало эгаларига бўлиши шарт қилинган эди. У зот: «Уни сотиб ол, чунки вало озод қилган кишига тегишлидир», дедилар. У ихтиёрли қилинди, эри эса қул эди. Расулуллоҳ ﷺга гўшт келтирилди. Улар: «Бу Барира учун садақа қилинган нарсадандир», дедилар. У зот: «У унга садақа, бизга эса ҳадядир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو يَعْفُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، قَالَ تَذَاكَرْنَا الشَّهْرَ عِنْدَهُ فَقَالَ بَعْضُنَا ثَلاَثِينَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُنَا تِسْعًا وَعِشْرِينَ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو الضُّحَى حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ أَصْبَحْنَا يَوْمًا وَنِسَاءُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَبْكِينَ عِنْدَ كُلِّ امْرَأَةٍ مِنْهُنَّ أَهْلُهَا فَدَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا هُوَ مَلآنُ مِنَ النَّاسِ - قَالَ - فَجَاءَ عُمَرُ رضى الله عنه فَصَعِدَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي عُلِّيَّةٍ لَهُ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَلَمْ يُجِبْهُ أَحَدٌ ثُمَّ سَلَّمَ فَلَمْ يُجِبْهُ أَحَدٌ ثُمَّ سَلَّمَ فَلَمْ يُجِبْهُ أَحَدٌ فَرَجَعَ فَنَادَى بِلاَلاً فَدَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَطَلَّقْتَ نِسَاءَكَ فَقَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنِّي آلَيْتُ مِنْهُنَّ شَهْرًا ‏"‏ ‏.‏ فَمَكَثَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ ثُمَّ نَزَلَ فَدَخَلَ عَلَى نِسَائِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni ertalab Nabiy ﷺning ayollari yigʻlab, har birining oldida oʻz ahli boʻlgan holda turgan edik. Men masjidga kirdim, u odamlarga toʻla edi. Shu asnoda Umar (roziyallohu anhu) keldi va oʻz balandxonasida boʻlgan Nabiy ﷺning oldiga koʻtarildi hamda u zotga salom berdi, biroq hech kim javob bermadi. Yana salom berdi, hech kim javob bermadi. Yana salom berdi, hech kim javob bermadi. Shunda u qaytib, Bilolni chaqirdi. Soʻng Nabiy ﷺning oldiga kirib: «Ayollaringizni taloq qildingizmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, lekin men ulardan bir oy iylo qildim (yaqinlashmaslikka qasam ichdim)», dedilar. Shunday qilib, yigirma toʻqqiz kun turdilar, soʻng tushib, ayollarining oldiga kirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни эрталаб Набий ﷺнинг аёллари йиғлаб, ҳар бирининг олдида ўз аҳли бўлган ҳолда турган эдик. Мен масжидга кирдим, у одамларга тўла эди. Шу аснода Умар (розияллоҳу анҳу) келди ва ўз баландхонасида бўлган Набий ﷺнинг олдига кўтарилди ҳамда у зотга салом берди, бироқ ҳеч ким жавоб бермади. Яна салом берди, ҳеч ким жавоб бермади. Яна салом берди, ҳеч ким жавоб бермади. Шунда у қайтиб, Билолни чақирди. Сўнг Набий ﷺнинг олдига кириб: «Аёлларингизни талоқ қилдингизми?» деди. У зот: «Йўқ, лекин мен улардан бир ой ийло қилдим (яқинлашмасликка қасам ичдим)», дедилар. Шундай қилиб, йигирма тўққиз кун турдилар, сўнг тушиб, аёлларининг олдига кирдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ آلَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ نِسَائِهِ شَهْرًا فِي مَشْرَبَةٍ لَهُ فَمَكَثَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً ثُمَّ نَزَلَ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَيْسَ آلَيْتَ عَلَى شَهْرٍ قَالَ ‏"‏ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oʻz ayollaridan bir oy iylo qilib, balandxonasida yigirma toʻqqiz kecha turdilar, soʻng tushdilar. Shunda: «Ey Rasululloh, bir oy iylo qilgan emasmidingiz?» deyildi. U zot: «Bu oy yigirma toʻqqiz kundir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ўз аёлларидан бир ой ийло қилиб, баландхонасида йигирма тўққиз кеча турдилар, сўнг тушдилар. Шунда: «Эй Расулуллоҳ, бир ой ийло қилган эмасмидингиз?» дейилди. У зот: «Бу ой йигирма тўққиз кундир», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدْ ظَاهَرَ مِنِ امْرَأَتِهِ فَوَقَعَ عَلَيْهَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي ظَاهَرْتُ مِنِ امْرَأَتِي فَوَقَعْتُ قَبْلَ أَنْ أُكَفِّرَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمَا حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ يَرْحَمُكَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَأَيْتُ خَلْخَالَهَا فِي ضَوْءِ الْقَمَرِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَقْرَبْهَا حَتَّى تَفْعَلَ مَا أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi ayolidan zihor qilib, soʻng u bilan yaqinlik qilganidan keyin Nabiy ﷺning oldiga keldi va: «Ey Rasululloh, men ayolimdan zihor qildim, soʻng kafforat toʻlamasdan avval u bilan yaqinlik qildim», dedi. U zot: «Seni bunga nima undadi, Alloh senga rahm qilsin?» dedilar. U: «Men uning oyoq bilaguzugini oy nurida koʻrib qoldim», dedi. Shunda u zot: «Alloh azza va jalla buyurgan narsani qilmaguningcha, unga yaqinlashma», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши аёлидан зиҳор қилиб, сўнг у билан яқинлик қилганидан кейин Набий ﷺнинг олдига келди ва: «Эй Расулуллоҳ, мен аёлимдан зиҳор қилдим, сўнг каффорат тўламасдан аввал у билан яқинлик қилдим», деди. У зот: «Сени бунга нима ундади, Аллоҳ сенга раҳм қилсин?» дедилар. У: «Мен унинг оёқ билагузугини ой нурида кўриб қолдим», деди. Шунда у зот: «Аллоҳ азза ва жалла буюрган нарсани қилмагунингча, унга яқинлашма», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ تَظَاهَرَ رَجُلٌ مِنِ امْرَأَتِهِ فَأَصَابَهَا قَبْلَ أَنْ يُكَفِّرَ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَحِمَكَ اللَّهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْتُ خَلْخَالَهَا أَوْ سَاقَيْهَا فِي ضَوْءِ الْقَمَرِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَاعْتَزِلْهَا حَتَّى تَفْعَلَ مَا أَمَرَكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi ayolidan zihor qilib, kafforat toʻlamasdan avval u bilan yaqinlik qildi. Buni Nabiy ﷺga aytdi. Nabiy ﷺ unga: «Seni bunga nima undadi?» dedilar. U: «Alloh senga rahm qilsin, ey Rasululloh, men oy nurida uning oyoq bilaguzugini yoki boldirlarini koʻrib qoldim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla senga buyurgan narsani qilmaguningcha, undan chetlangin», dedilar.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши аёлидан зиҳор қилиб, каффорат тўламасдан аввал у билан яқинлик қилди. Буни Набий ﷺга айтди. Набий ﷺ унга: «Сени бунга нима ундади?» дедилар. У: «Аллоҳ сенга раҳм қилсин, эй Расулуллоҳ, мен ой нурида унинг оёқ билагузугини ёки болдирларини кўриб қолдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла сенга буюрган нарсани қилмагунингча, ундан четлангин», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُعْتَمِرُ، ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَكَمَ بْنَ أَبَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ، قَالَ أَتَى رَجُلٌ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّهُ ظَاهَرَ مِنِ امْرَأَتِهِ ثُمَّ غَشِيَهَا قَبْلَ أَنْ يَفْعَلَ مَا عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا حَمَلَكَ عَلَى ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ رَأَيْتُ بَيَاضَ سَاقَيْهَا فِي الْقَمَرِ ‏.‏ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَاعْتَزِلْ حَتَّى تَقْضِيَ مَا عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ إِسْحَاقُ فِي حَدِيثِهِ ‏"‏ فَاعْتَزِلْهَا حَتَّى تَقْضِيَ مَا عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُرْسَلُ أَوْلَى بِالصَّوَابِ مِنَ الْمُسْنَدِ وَاللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Allohning Nabiysi ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Nabiysi, u xotinidan zihor qildi, soʻng oʻziga vojib boʻlgan narsani (kafforatni) ado etishdan oldin unga yaqinlik qildi», dedi. U zot: «Seni bunga nima undadi?» dedilar. U: «Ey Allohning Nabiysi, oy nurida uning boldirlarining oqligini koʻrib qoldim», dedi. Allohning Nabiysi ﷺ: «Oʻzingga vojib boʻlgan narsani (kafforatni) ado etmaguningcha undan uzoqroq tur», dedilar.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, у хотинидан зиҳор қилди, сўнг ўзига вожиб бўлган нарсани (каффоратни) адо этишдан олдин унга яқинлик қилди», деди. У зот: «Сени бунга нима ундади?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Набийси, ой нурида унинг болдирларининг оқлигини кўриб қолдим», деди. Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Ўзингга вожиб бўлган нарсани (каффоратни) адо этмагунингча ундан узоқроқ тур», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَسِعَ سَمْعُهُ الأَصْوَاتَ لَقَدْ جَاءَتْ خَوْلَةُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَشْكُو زَوْجَهَا فَكَانَ يَخْفَى عَلَىَّ كَلاَمُهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا ‏}‏ الآيَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Eshitishi barcha ovozlarni qamrab olgan Allohga hamd boʻlsin! Xavla Allohning Rasuli ﷺ huzuriga eri ustidan shikoyat qilib keldi, uning gapi menga eshitilmasdi. Shunda Alloh azza va jalla: {Alloh, eri toʻgʻrisida sen bilan tortishayotgan va Allohga shikoyat qilayotgan (ayol)ning gapini eshitdi. Alloh ikkovingizning munozarangizni eshitmoqda} oyatini nozil qildi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Эшитиши барча овозларни қамраб олган Аллоҳга ҳамд бўлсин! Хавла Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурига эри устидан шикоят қилиб келди, унинг гапи менга эшитилмасди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Аллоҳ, эри тўғрисида сен билан тортишаётган ва Аллоҳга шикоят қилаётган (аёл)нинг гапини эшитди. Аллоҳ икковингизнинг мунозарангизни эшитмоқда} оятини нозил қилди», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمَخْزُومِيُّ، - وَهُوَ الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ الْمُنْتَزِعَاتُ وَالْمُخْتَلِعَاتُ هُنَّ الْمُنَافِقَاتُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْحَسَنُ لَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ غَيْرِ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَسَنُ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ شَيْئًا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «(Erisidan) ajralishni talab qiluvchi va xulʼ (mol evaziga ajralish)ni soʻrovchi ayollar munofiqalardir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «(Эрисидан) ажралишни талаб қилувчи ва хулъ (мол эвазига ажралиш)ни сўровчи аёллар мунофиқалардир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ عَنْ حَبِيبَةَ بِنْتِ سَهْلٍ، أَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ ثَابِتِ بْنِ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ وَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى الصُّبْحِ فَوَجَدَ حَبِيبَةَ بِنْتَ سَهْلٍ عِنْدَ بَابِهِ فِي الْغَلَسِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أَنَا حَبِيبَةُ بِنْتُ سَهْلٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا شَأْنُكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ لاَ أَنَا وَلاَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ ‏.‏ لِزَوْجِهَا فَلَمَّا جَاءَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذِهِ حَبِيبَةُ بِنْتُ سَهْلٍ قَدْ ذَكَرَتْ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَذْكُرَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ حَبِيبَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كُلُّ مَا أَعْطَانِي عِنْدِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِثَابِتٍ ‏"‏ خُذْ مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ فَأَخَذَ مِنْهَا وَجَلَسَتْ فِي أَهْلِهَا ‏.‏

Habiba binti Sahl (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Sobit ibn Qays ibn Shammosning nikohida edi. Allohning Rasuli ﷺ bomdodga chiqqanlarida, Habiba binti Sahlni tong qorongʻusida eshiklari oldida topdilar. Allohning Rasuli ﷺ: «Bu kim?» dedilar. U: «Men Habiba binti Sahlman, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Nima ish boʻldi?» dedilar. U: «Na men, na Sobit ibn Qays (birga yashay olamiz)», deb erini nazarda tutdi. Sobit ibn Qays kelganida, Allohning Rasuli ﷺ unga: «Mana bu Habiba binti Sahl, Alloh xohlagan narsalarni aytdi», dedilar. Shunda Habiba: «Ey Allohning Rasuli, u menga bergan hamma narsa mening oldimda turibdi», dedi. Allohning Rasuli ﷺ Sobitga: «Undan (bergan narsangni) ol», dedilar. U undan olib, (ayol) oʻz ahli oldida (ajralib) qoldi.Ҳабиба бинти Саҳл (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Собит ибн Қайс ибн Шаммоснинг никоҳида эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ бомдодга чиққанларида, Ҳабиба бинти Саҳлни тонг қоронғусида эшиклари олдида топдилар. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бу ким?» дедилар. У: «Мен Ҳабиба бинти Саҳлман, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Нима иш бўлди?» дедилар. У: «На мен, на Собит ибн Қайс (бирга яшай оламиз)», деб эрини назарда тутди. Собит ибн Қайс келганида, Аллоҳнинг Расули ﷺ унга: «Мана бу Ҳабиба бинти Саҳл, Аллоҳ хоҳлаган нарсаларни айтди», дедилар. Шунда Ҳабиба: «Эй Аллоҳнинг Расули, у менга берган ҳамма нарса менинг олдимда турибди», деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Собитга: «Ундан (берган нарсангни) ол», дедилар. У ундан олиб, (аёл) ўз аҳли олдида (ажралиб) қолди.

أَخْبَرَنَا أَزْهَرُ بْنُ جَمِيلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةَ، ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ أَمَا إِنِّي مَا أَعِيبُ عَلَيْهِ فِي خُلُقٍ وَلاَ دِينٍ وَلَكِنِّي أَكْرَهُ الْكُفْرَ فِي الإِسْلاَمِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَرُدِّينَ عَلَيْهِ حَدِيقَتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْبَلِ الْحَدِيقَةَ وَطَلِّقْهَا تَطْلِيقَةً ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Sobit ibn Qaysning xotini Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men Sobit ibn Qaysning axloqi va dinida biror ayb koʻrmayman, lekin men Islomda kufr (etishdan) yomon koʻraman», dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Unga bogʻini qaytarib berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Allohning Rasuli ﷺ (Sobitga): «Bogʻni qabul qil va uni bir taloq bilan qoʻyib yubor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Собит ибн Қайснинг хотини Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен Собит ибн Қайснинг ахлоқи ва динида бирор айб кўрмайман, лекин мен Исломда куфр (этишдан) ёмон кўраман», деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Унга боғини қайтариб берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ (Собитга): «Боғни қабул қил ва уни бир талоқ билан қўйиб юбор», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي لاَ تَمْنَعُ يَدَ لاَمِسٍ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ غَرِّبْهَا إِنْ شِئْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِنِّي أَخَافُ أَنْ تَتَّبِعَهَا نَفْسِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اسْتَمْتِعْ بِهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Xotinim (unga) qoʻl tekkizuvchining qoʻlini qaytarmaydi», dedi. U zot: «Xohlasang, uni (taloq qilib) uzoqlashtir», dedilar. U: «Menim koʻnglim uning ortidan ketishidan qoʻrqaman», dedi. U zot: «Undan bahramand boʻlaver», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Хотиним (унга) қўл теккизувчининг қўлини қайтармайди», деди. У зот: «Хоҳласанг, уни (талоқ қилиб) узоқлаштир», дедилар. У: «Меним кўнглим унинг ортидан кетишидан қўрқаман», деди. У зот: «Ундан баҳраманд бўлавер», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا هَارُونُ بْنُ رِئَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ تَحْتِي امْرَأَةً لاَ تَرُدُّ يَدَ لاَمِسٍ قَالَ ‏"‏ طَلِّقْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِنِّي لاَ أَصْبِرُ عَنْهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَمْسِكْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا خَطَأٌ وَالصَّوَابُ مُرْسَلٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, nikohimdagi xotinim (unga) qoʻl tekkizuvchining qoʻlini qaytarmaydi», dedi. U zot: «Uni taloq qil», dedilar. U: «Men unga sabr qila olmayman», dedi. U zot: «Unda uni (nikohingda) ushlab tur», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, никоҳимдаги хотиним (унга) қўл теккизувчининг қўлини қайтармайди», деди. У зот: «Уни талоқ қил», дедилар. У: «Мен унга сабр қила олмайман», деди. У зот: «Унда уни (никоҳингда) ушлаб тур», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ، قَالَ جَاءَنِي عُوَيْمِرٌ - رَجُلٌ مِنْ بَنِي الْعَجْلاَنِ - فَقَالَ أَىْ عَاصِمُ أَرَأَيْتُمْ رَجُلاً رَأَى مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ يَا عَاصِمُ سَلْ لِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَسَأَلَ عَاصِمٌ عَنْ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَعَابَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ وَكَرِهَهَا ‏.‏ فَجَاءَهُ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ مَا صَنَعْتَ يَا عَاصِمُ فَقَالَ صَنَعْتُ أَنَّكَ لَمْ تَأْتِنِي بِخَيْرٍ كَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا ‏.‏ قَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لأَسْأَلَنَّ عَنْ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيكَ وَفِي صَاحِبَتِكَ فَائْتِ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ وَأَنَا مَعَ النَّاسِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ بِهَا فَتَلاَعَنَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَئِنْ أَمْسَكْتُهَا لَقَدْ كَذَبْتُ عَلَيْهَا ‏.‏ فَفَارَقَهَا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِفِرَاقِهَا فَصَارَتْ سُنَّةَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) Osim ibn Adiydan rivoyat qiladi: U aytdi: «Banu Ajlondan boʻlgan Uvaymir degan kishi mening oldimga kelib: ‹Ey Osim, aytingchi, agar bir kishi xotini bilan (yot) erkakni koʻrsa, uni oʻldiradimi va siz uni (qasos uchun) oʻldirasizmi, yoki u qanday qilsin? Ey Osim, men uchun Allohning Rasuli ﷺdan soʻrab bergin›, dedi. Osim buni Nabiy ﷺdan soʻradi. Allohning Rasuli ﷺ bunday masalalarni yoqtirmadilar va yomon koʻrdilar. Soʻng Uvaymir uning oldiga kelib: ‹Ey Osim, nima qilding?› dedi. U: ‹Men senga yaxshi xabar keltirmadim, Allohning Rasuli ﷺ bu masalalarni yomon koʻrdilar va yoqtirmadilar›, dedi. Uvaymir: ‹Allohga qasamki, buni Allohning Rasuli ﷺdan albatta oʻzim soʻrayman›, dedi. So Allohning Rasuli ﷺ huzuriga borib soʻradi. Allohning Rasuli ﷺ unga: ‹Alloh azza va jalla sen va rafiqang haqida (oyat) nozil qildi, uni olib kelgin›, dedilar. Sahl aytdi: Men odamlar bilan birga Allohning Rasuli ﷺ huzurida edim. U (Uvaymir) ayolni olib keldi, ular liʼon qildilar. Soʻng u: ‹Ey Allohning Rasuli, agar men uni ushlab qolsam, unga tuhmat qilgan boʻlaman›, deb Allohning Rasuli ﷺ ajralishni buyurishdan oldin undan ajralib ketdi. Shunda bu liʼon qiluvchilarning sunnati boʻlib qoldi.»Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) Осим ибн Адийдан ривоят қилади: У айтди: «Бану Ажлондан бўлган Уваймир деган киши менинг олдимга келиб: ‹Эй Осим, айтингчи, агар бир киши хотини билан (ёт) эркакни кўрса, уни ўлдирадими ва сиз уни (қасос учун) ўлдирасизми, ёки у қандай қилсин? Эй Осим, мен учун Аллоҳнинг Расули ﷺдан сўраб бергин›, деди. Осим буни Набий ﷺдан сўради. Аллоҳнинг Расули ﷺ бундай масалаларни ёқтирмадилар ва ёмон кўрдилар. Сўнг Уваймир унинг олдига келиб: ‹Эй Осим, нима қилдинг?› деди. У: ‹Мен сенга яхши хабар келтирмадим, Аллоҳнинг Расули ﷺ бу масалаларни ёмон кўрдилар ва ёқтирмадилар›, деди. Уваймир: ‹Аллоҳга қасамки, буни Аллоҳнинг Расули ﷺдан албатта ўзим сўрайман›, деди. Со Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурига бориб сўради. Аллоҳнинг Расули ﷺ унга: ‹Аллоҳ азза ва жалла сен ва рафиқанг ҳақида (оят) нозил қилди, уни олиб келгин›, дедилар. Саҳл айтди: Мен одамлар билан бирга Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурида эдим. У (Уваймир) аёлни олиб келди, улар лиъон қилдилар. Сўнг у: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, агар мен уни ушлаб қолсам, унга туҳмат қилган бўламан›, деб Аллоҳнинг Расули ﷺ ажралишни буюришдан олдин ундан ажралиб кетди. Шунда бу лиъон қилувчиларнинг суннати бўлиб қолди.»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لاَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الْعَجْلاَنِيِّ وَامْرَأَتِهِ وَكَانَتْ حُبْلَى ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Ajloniy bilan uning xotini oʻrtasida liʼon qildirdilar, u (xotin) homilador edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Ажлоний билан унинг хотини ўртасида лиъон қилдирдилар, у (хотин) ҳомиладор эди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ سُئِلَ هِشَامٌ عَنِ الرَّجُلِ، يَقْذِفُ امْرَأَتَهُ فَحَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ عَنْ ذَلِكَ، وَأَنَا أَرَى، أَنَّ عِنْدَهُ، مِنْ ذَلِكَ عِلْمًا فَقَالَ إِنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ قَذَفَ امْرَأَتَهُ بِشَرِيكِ ابْنِ السَّحْمَاءِ - وَكَانَ أَخُو الْبَرَاءِ بْنِ مَالِكٍ لأُمِّهِ وَكَانَ أَوَّلَ مَنْ لاَعَنَ - فَلاَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ابْصُرُوهُ فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَبْيَضَ سَبِطًا قَضِيءَ الْعَيْنَيْنِ فَهُوَ لِهِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ جَعْدًا أَحْمَشَ السَّاقَيْنِ فَهُوَ لِشَرِيكِ ابْنِ السَّحْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأُنْبِئْتُ أَنَّهَا جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ جَعْدًا أَحْمَشَ السَّاقَيْنِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Hilol ibn Umayya oʻz xotinini Sharik ibn Sahmoʻ bilan (zinoda) aybladi. U (Sharik) Baroʻ ibn Molikning onasi tomonidan akasi edi. U liʼon qilgan birinchi kishi edi. Allohning Rasuli ﷺ ular ikkovi oʻrtasida liʼon qildirdilar, soʻng: «Unga qarab turinglar, agar u (ayol) oq tanli, silliq sochli, koʻzlari (kosasi) ichga botgan bola tugʻsa, u Hilol ibn Umayyaniki; agar surmarang koʻzli, jingalak sochli, ingichka boldirli bola tugʻsa, u Sharik ibn Sahmoʻniki», dedilar. (Roviy) aytdi: Menga xabar berilishicha, u (ayol) surmarang koʻzli, jingalak sochli, ingichka boldirli bola tugʻdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳилол ибн Умайя ўз хотинини Шарик ибн Саҳмў билан (зинода) айблади. У (Шарик) Барў ибн Моликнинг онаси томонидан акаси эди. У лиъон қилган биринчи киши эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ улар иккови ўртасида лиъон қилдирдилар, сўнг: «Унга қараб туринглар, агар у (аёл) оқ танли, силлиқ сочли, кўзлари (косаси) ичга ботган бола туғса, у Ҳилол ибн Умайяники; агар сурмаранг кўзли, жингалак сочли, ингичка болдирли бола туғса, у Шарик ибн Саҳмўники», дедилар. (Ровий) айтди: Менга хабар берилишича, у (аёл) сурмаранг кўзли, жингалак сочли, ингичка болдирли бола туғди.

أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ حُسَيْنٍ الأَزْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ إِنَّ أَوَّلَ لِعَانٍ كَانَ فِي الإِسْلاَمِ أَنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ قَذَفَ شَرِيكَ ابْنَ السَّحْمَاءِ بِامْرَأَتِهِ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرْبَعَةَ شُهَدَاءَ وَإِلاَّ فَحَدٌّ فِي ظَهْرِكَ ‏"‏ ‏.‏ يُرَدِّدُ ذَلِكَ عَلَيْهِ مِرَارًا فَقَالَ لَهُ هِلاَلٌ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَيَعْلَمُ أَنِّي صَادِقٌ وَلَيُنْزِلَنَّ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْكَ مَا يُبَرِّئُ ظَهْرِي مِنَ الْجَلْدِ ‏.‏ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ نَزَلَتْ عَلَيْهِ آيَةُ اللِّعَانِ ‏{‏ وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ فَدَعَا هِلاَلاً فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ وَالْخَامِسَةُ أَنَّ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ ثُمَّ دُعِيَتِ الْمَرْأَةُ فَشَهِدَتْ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ فَلَمَّا أَنْ كَانَ فِي الرَّابِعَةِ أَوِ الْخَامِسَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَقِّفُوهَا فَإِنَّهَا مُوجِبَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَتَلَكَّأَتْ حَتَّى مَا شَكَكْنَا أَنَّهَا سَتَعْتَرِفُ ثُمَّ قَالَتْ لاَ أَفْضَحُ قَوْمِي سَائِرَ الْيَوْمِ ‏.‏ فَمَضَتْ عَلَى الْيَمِينِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْظُرُوهَا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَبْيَضَ سَبِطًا قَضِيءَ الْعَيْنَيْنِ فَهُوَ لِهِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ آدَمَ جَعْدًا رَبْعًا حَمْشَ السَّاقَيْنِ فَهُوَ لِشَرِيكِ ابْنِ السَّحْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَتْ بِهِ آدَمَ جَعْدًا رَبْعًا حَمْشَ السَّاقَيْنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْلاَ مَا سَبَقَ فِيهَا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ لَكَانَ لِي وَلَهَا شَأْنٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الشَّيْخُ وَالْقَضِيءُ طَوِيلُ شَعْرِ الْعَيْنَيْنِ لَيْسَ بِمَفْتُوحِ الْعَيْنِ وَلاَ جَاحِظِهِمَا وَاللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Islomda birinchi liʼon Hilol ibn Umayyaning oʻz xotinini Sharik ibn Sahmoʻ bilan (zinoda) ayblashi edi. U Nabiy ﷺ huzuriga kelib, bu haqda xabar berdi. Nabiy ﷺ unga: «Toʻrt guvoh (keltir), boʻlmasa orqangda had (jazosi bor)», dedilar va buni unga bir necha marta takrorladilar. Hilol unga: «Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, Alloh azza va jalla men rost soʻzlayotganimni albatta biladi va Alloh azza va jalla sizga orqamni qamchidan xalos qiladigan (oyat) nozil qiladi», dedi. Ular shu holatda turganlarida, unga liʼon oyati nozil boʻldi: {Xotinlarini (zinoda) ayblab...} oyat oxirigacha. Shunda u (zot) Hilolni chaqirdilar, u oʻzining rostgoʻylardan ekaniga Alloh nomi bilan toʻrt marta guvohlik berdi va beshinchisida: agar yolgʻonchilardan boʻlsa, Allohning laʼnati uning ustiga boʻlishini (aytdi). Soʻng ayol chaqirildi, u (erining) yolgʻonchilardan ekaniga Alloh nomi bilan toʻrt marta guvohlik berdi. Toʻrtinchi yoki beshinchisiga yetganda Allohning Rasuli ﷺ: «Uni toʻxtatinglar, chunki bu (guvohlik azobni) vojib qiladi», dedilar. U shunday ikkilandiki, biz uning iqror boʻlishiga shubha qilmadik, soʻng u: «Qavmimni umrbod sharmanda qilmayman», deb qasamini davom ettirdi. Allohning Rasuli ﷺ: «Unga qarab turinglar, agar u oq tanli, silliq sochli, koʻzlari ichga botgan bola tugʻsa, u Hilol ibn Umayyaniki; agar bugʻdayrang, jingalak sochli, oʻrta boʻyli, ingichka boldirli bola tugʻsa, u Sharik ibn Sahmoʻniki», dedilar. U (ayol) bugʻdayrang, jingalak sochli, oʻrta boʻyli, ingichka boldirli bola tugʻdi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ: «Agar Allohning Kitobida oʻtgan (hukm) boʻlmaganda, men bilan uning oʻrtasida (boshqacha) ish boʻlardi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Исломда биринчи лиъон Ҳилол ибн Умайянинг ўз хотинини Шарик ибн Саҳмў билан (зинода) айблаши эди. У Набий ﷺ ҳузурига келиб, бу ҳақда хабар берди. Набий ﷺ унга: «Тўрт гувоҳ (келтир), бўлмаса орқангда ҳад (жазоси бор)», дедилар ва буни унга бир неча марта такрорладилар. Ҳилол унга: «Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ азза ва жалла мен рост сўзлаётганимни албатта билади ва Аллоҳ азза ва жалла сизга орқамни қамчидан халос қиладиган (оят) нозил қилади», деди. Улар шу ҳолатда турганларида, унга лиъон ояти нозил бўлди: {Хотинларини (зинода) айблаб...} оят охиригача. Шунда у (зот) Ҳилолни чақирдилар, у ўзининг ростгўйлардан эканига Аллоҳ номи билан тўрт марта гувоҳлик берди ва бешинчисида: агар ёлғончилардан бўлса, Аллоҳнинг лаънати унинг устига бўлишини (айтди). Сўнг аёл чақирилди, у (эрининг) ёлғончилардан эканига Аллоҳ номи билан тўрт марта гувоҳлик берди. Тўртинчи ёки бешинчисига етганда Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Уни тўхтатинглар, чунки бу (гувоҳлик азобни) вожиб қилади», дедилар. У шундай иккиландики, биз унинг иқрор бўлишига шубҳа қилмадик, сўнг у: «Қавмимни умрбод шарманда қилмайман», деб қасамини давом эттирди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Унга қараб туринглар, агар у оқ танли, силлиқ сочли, кўзлари ичга ботган бола туғса, у Ҳилол ибн Умайяники; агар буғдайранг, жингалак сочли, ўрта бўйли, ингичка болдирли бола туғса, у Шарик ибн Саҳмўники», дедилар. У (аёл) буғдайранг, жингалак сочли, ўрта бўйли, ингичка болдирли бола туғди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Агар Аллоҳнинг Китобида ўтган (ҳукм) бўлмаганда, мен билан унинг ўртасида (бошқача) иш бўларди», дедилар.

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ ذُكِرَ التَّلاَعُنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عَاصِمُ بْنُ عَدِيٍّ فِي ذَلِكَ قَوْلاً ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ يَشْكُو إِلَيْهِ أَنَّهُ وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً قَالَ عَاصِمٌ مَا ابْتُلِيتُ بِهَذَا إِلاَّ بِقَوْلِي فَذَهَبَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِالَّذِي وَجَدَ عَلَيْهِ امْرَأَتَهُ وَكَانَ ذَلِكَ الرَّجُلُ مُصْفَرًّا قَلِيلَ اللَّحْمِ سَبِطَ الشَّعَرِ وَكَانَ الَّذِي ادَّعَى عَلَيْهِ أَنَّهُ وَجَدَهُ عِنْدَ أَهْلِهِ آدَمَ خَدْلاً كَثِيرَ اللَّحْمِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ بَيِّنْ ‏"‏ ‏.‏ فَوَضَعَتْ شَبِيهًا بِالرَّجُلِ الَّذِي ذَكَرَ زَوْجُهَا أَنَّهُ وَجَدَهُ عِنْدَهَا فَلاَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمَجْلِسِ أَهِيَ الَّتِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ رَجَمْتُ أَحَدًا بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ رَجَمْتُ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لاَ تِلْكَ امْرَأَةٌ كَانَتْ تُظْهِرُ فِي الإِسْلاَمِ الشَّرَّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ huzurida liʼon haqida soʻz boʻldi. Osim ibn Adiy bu haqda bir soʻz aytdi, soʻng qaytib ketdi. Uning qavmidan bir kishi uning oldiga kelib, xotini bilan (yot) erkakni topganidan shikoyat qildi. Osim: «Men bu (balo)ga faqat oʻz soʻzim sababli giriftor boʻldim», dedi. U (kishi)ni Allohning Rasuli ﷺ huzuriga olib bordi va xotinini qanday holatda topganini xabar berdi. Bu kishi sargʻish rangli, oz goʻshtli, silliq sochli edi; u ayblagan (yot) kishi esa bugʻdayrang, semiz, koʻp goʻshtli edi. Allohning Rasuli ﷺ: «Ey Alloh, (haqiqatni) bayon qilgin», dedilar. Soʻng u (ayol) erining oldida topganini aytgan kishiga oʻxshagan bola tugʻdi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ ular oʻrtasida liʼon qildirdilar. Majlisda bir kishi Ibn Abbosga: «Bu Allohning Rasuli ﷺ: ‹Agar birortasini dalilsiz tosh bilan urib oʻldiradigan boʻlsam, shu ayolni oʻldirardim› deb aytgan ayolmi?» dedi. Ibn Abbos: «Yoʻq, u Islomda ochiqchasiga yomonlik qilib yuradigan boshqa bir ayol edi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурида лиъон ҳақида сўз бўлди. Осим ибн Адий бу ҳақда бир сўз айтди, сўнг қайтиб кетди. Унинг қавмидан бир киши унинг олдига келиб, хотини билан (ёт) эркакни топганидан шикоят қилди. Осим: «Мен бу (бало)га фақат ўз сўзим сабабли гирифтор бўлдим», деди. У (киши)ни Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурига олиб борди ва хотинини қандай ҳолатда топганини хабар берди. Бу киши сарғиш рангли, оз гўштли, силлиқ сочли эди; у айблаган (ёт) киши эса буғдайранг, семиз, кўп гўштли эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Эй Аллоҳ, (ҳақиқатни) баён қилгин», дедилар. Сўнг у (аёл) эрининг олдида топганини айтган кишига ўхшаган бола туғди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ улар ўртасида лиъон қилдирдилар. Мажлисда бир киши Ибн Аббосга: «Бу Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Агар бирортасини далилсиз тош билан уриб ўлдирадиган бўлсам, шу аёлни ўлдирардим› деб айтган аёлми?» деди. Ибн Аббос: «Йўқ, у Исломда очиқчасига ёмонлик қилиб юрадиган бошқа бир аёл эди», деди.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ السَّكَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَهْضَمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ يَحْيَى، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ ذُكِرَ التَّلاَعُنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عَاصِمُ بْنُ عَدِيٍّ فِي ذَلِكَ قَوْلاً ثُمَّ انْصَرَفَ فَلَقِيَهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً فَذَهَبَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِالَّذِي وَجَدَ عَلَيْهِ امْرَأَتَهُ وَكَانَ ذَلِكَ الرَّجُلُ مُصْفَرًّا قَلِيلَ اللَّحْمِ سَبِطَ الشَّعْرِ وَكَانَ الَّذِي ادَّعَى عَلَيْهِ أَنَّهُ وَجَدَ عِنْدَ أَهْلِهِ آدَمَ خَدْلاً كَثِيرَ اللَّحْمِ جَعْدًا قَطَطًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ بَيِّنْ ‏"‏ ‏.‏ فَوَضَعَتْ شَبِيهًا بِالَّذِي ذَكَرَ زَوْجُهَا أَنَّهُ وَجَدَهُ عِنْدَهَا فَلاَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا فَقَالَ رَجُلٌ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمَجْلِسِ أَهِيَ الَّتِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ رَجَمْتُ أَحَدًا بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ رَجَمْتُ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لاَ تِلْكَ امْرَأَةٌ كَانَتْ تُظْهِرُ الشَّرَّ فِي الإِسْلاَمِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ huzurida liʼon haqida soʻz boʻldi. Osim ibn Adiy bu haqda bir soʻz aytdi, soʻng qaytib ketdi. Uni qavmidan bir kishi uchratib, xotini bilan (yot) erkakni topganini aytdi. U (kishi)ni Allohning Rasuli ﷺ huzuriga olib bordi va xotinini qanday holatda topganini xabar berdi. Bu kishi sargʻish rangli, oz goʻshtli, silliq sochli edi; u ayblagan (yot) kishi esa bugʻdayrang, semiz, koʻp goʻshtli, juda jingalak sochli edi. Allohning Rasuli ﷺ: «Ey Alloh, (haqiqatni) bayon qilgin», dedilar. Soʻng u (ayol) erining topganini aytgan kishiga oʻxshagan bola tugʻdi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ ular oʻrtasida liʼon qildirdilar. Majlisda bir kishi Ibn Abbosga: «Bu Allohning Rasuli ﷺ: ‹Agar birortasini dalilsiz tosh bilan urib oʻldiradigan boʻlsam, shu ayolni oʻldirardim› deb aytgan ayolmi?» dedi. Ibn Abbos: «Yoʻq, u Islomda ochiqchasiga yomonlik qilib yuradigan boshqa bir ayol edi», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурида лиъон ҳақида сўз бўлди. Осим ибн Адий бу ҳақда бир сўз айтди, сўнг қайтиб кетди. Уни қавмидан бир киши учратиб, хотини билан (ёт) эркакни топганини айтди. У (киши)ни Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳузурига олиб борди ва хотинини қандай ҳолатда топганини хабар берди. Бу киши сарғиш рангли, оз гўштли, силлиқ сочли эди; у айблаган (ёт) киши эса буғдайранг, семиз, кўп гўштли, жуда жингалак сочли эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Эй Аллоҳ, (ҳақиқатни) баён қилгин», дедилар. Сўнг у (аёл) эрининг топганини айтган кишига ўхшаган бола туғди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ улар ўртасида лиъон қилдирдилар. Мажлисда бир киши Ибн Аббосга: «Бу Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Агар бирортасини далилсиз тош билан уриб ўлдирадиган бўлсам, шу аёлни ўлдирардим› деб айтган аёлми?» деди. Ибн Аббос: «Йўқ, у Исломда очиқчасига ёмонлик қилиб юрадиган бошқа бир аёл эди», деди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ رَجُلاً حِينَ أَمَرَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ أَنْ يَتَلاَعَنَا أَنْ يَضَعَ يَدَهُ عِنْدَ الْخَامِسَةِ عَلَى فِيهِ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّهَا مُوجِبَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ liʼon qiluvchi ikki kishiga liʼon qilishni buyurganlarida, bir kishiga beshinchi (guvohlik) paytida qoʻlini uning ogʻzi ustiga qoʻyishni buyurdilar va: «Chunki bu (guvohlik azobni) vojib qiladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ лиъон қилувчи икки кишига лиъон қилишни буюрганларида, бир кишига бешинчи (гувоҳлик) пайтида қўлини унинг оғзи устига қўйишни буюрдилар ва: «Чунки бу (гувоҳлик азобни) вожиб қилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، يَقُولُ سُئِلْتُ عَنِ الْمُتَلاَعِنَيْنِ، فِي إِمَارَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ أَيُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا فَمَا دَرَيْتُ مَا أَقُولُ فَقُمْتُ مِنْ مَقَامِي إِلَى مَنْزِلِ ابْنِ عُمَرَ فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُتَلاَعِنَيْنِ أَيُفَرَّقُ بَيْنَهُمَا قَالَ نَعَمْ ‏.‏ سُبْحَانَ اللَّهِ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ سَأَلَ عَنْ ذَلِكَ فُلاَنُ بْنُ فُلاَنٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ - وَلَمْ يَقُلْ عَمْرٌو أَرَأَيْتَ - الرَّجُلَ مِنَّا يَرَى عَلَى امْرَأَتِهِ فَاحِشَةً إِنْ تَكَلَّمَ فَأَمْرٌ عَظِيمٌ - وَقَالَ عَمْرٌو أَتَى أَمْرًا عَظِيمًا - وَإِنْ سَكَتَ سَكَتَ عَلَى مِثْلِ ذَلِكَ ‏.‏ فَلَمْ يُجِبْهُ فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ أَتَاهُ فَقَالَ إِنَّ الأَمْرَ الَّذِي سَأَلْتُكَ ابْتُلِيتُ بِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَؤُلاَءِ الآيَاتِ فِي سُورَةِ النُّورِ ‏{‏ وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{‏ وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ ‏}‏ فَبَدَأَ بِالرَّجُلِ فَوَعَظَهُ وَذَكَّرَهُ وَأَخْبَرَهُ أَنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الآخِرَةِ فَقَالَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا كَذَبْتُ ‏.‏ ثُمَّ ثَنَّى بِالْمَرْأَةِ فَوَعَظَهَا وَذَكَّرَهَا فَقَالَتْ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنَّهُ لَكَاذِبٌ فَبَدَأَ بِالرَّجُلِ فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ وَالْخَامِسَةُ أَنَّ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ ثُمَّ ثَنَّى بِالْمَرْأَةِ فَشَهِدَتْ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ فَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u zotdan liʼon qilishgan er-xotin haqida: «Ular ajratiladimi?» deb soʻralganda, u kishi: «Ha. Subhonalloh! Bu haqda birinchi boʻlib soʻragan kishi falon ibn falon edi. U: ‹Yo Rasululloh, aytib bering-chi, bizdan biror kishi xotinini fohisha ish qilayotganini koʻrsa-yu, agar bu haqda gapirsa, ulkan ishga qoʻl uradi, agar jim tursa, xuddi shunday narsa ustida jim turgan boʻladi›, dedi. U zot ﷺ unga javob bermadilar. Shundan keyin u yana keldi va: ‹Men Sizdan soʻragan ish menga sinov boʻlib tushdi›, dedi. Shunda Alloh azza va jalla Nur surasidagi ushbu oyatlarni nozil qildi: {Xotinlarini (zinoda) ayblab, oʻzlaridan boshqa guvohlari boʻlmagan kishilar…} to {…beshinchisida, agar (eri) rostgoʻylardan boʻlsa, oʻz ustiga Allohning gʻazabi (tushishini aytishlari lozimdir)} degan oyatgacha (nozil boʻldi). U zot ﷺ avval erkakdan boshladilar, unga vaʼz qilib, eslatma berdilar va oxirat azobi dunyo azobidan yengilroq ekanini bildirdilar. U: ‹Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men yolgʻon gapirmadim›, dedi. Soʻng ayolga oʻtdilar, unga vaʼz qilib, eslatma berdilar. U: ‹Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, u yolgʻonchidir›, dedi. Soʻng erkakdan boshladilar, u toʻrt marta Alloh nomi bilan oʻzining rostgoʻylardan ekaniga guvohlik berdi, beshinchisida agar yolgʻonchilardan boʻlsa, oʻziga Allohning laʼnati boʻlishini (aytdi). Soʻng ayolga oʻtdilar, u toʻrt marta Alloh nomi bilan erining yolgʻonchilardan ekaniga guvohlik berdi, beshinchisida agar (eri) rostgoʻylardan boʻlsa, oʻziga Allohning gʻazabi boʻlishini (aytdi). Shunda u zot ﷺ ikkovini ajratdilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у зотдан лиъон қилишган эр-хотин ҳақида: «Улар ажратиладими?» деб сўралганда, у киши: «Ҳа. Субҳоналлоҳ! Бу ҳақда биринчи бўлиб сўраган киши фалон ибн фалон эди. У: ‹Ё Расулуллоҳ, айтиб беринг-чи, биздан бирор киши хотинини фоҳиша иш қилаётганини кўрса-ю, агар бу ҳақда гапирса, улкан ишга қўл уради, агар жим турса, худди шундай нарса устида жим турган бўлади›, деди. У зот ﷺ унга жавоб бермадилар. Шундан кейин у яна келди ва: ‹Мен Сиздан сўраган иш менга синов бўлиб тушди›, деди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла Нур сурасидаги ушбу оятларни нозил қилди: {Хотинларини (зинода) айблаб, ўзларидан бошқа гувоҳлари бўлмаган кишилар…} то {…бешинчисида, агар (эри) ростгўйлардан бўлса, ўз устига Аллоҳнинг ғазаби (тушишини айтишлари лозимдир)} деган оятгача (нозил бўлди). У зот ﷺ аввал эркакдан бошладилар, унга ваъз қилиб, эслатма бердилар ва охират азоби дунё азобидан енгилроқ эканини билдирдилар. У: ‹Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен ёлғон гапирмадим›, деди. Сўнг аёлга ўтдилар, унга ваъз қилиб, эслатма бердилар. У: ‹Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, у ёлғончидир›, деди. Сўнг эркакдан бошладилар, у тўрт марта Аллоҳ номи билан ўзининг ростгўйлардан эканига гувоҳлик берди, бешинчисида агар ёлғончилардан бўлса, ўзига Аллоҳнинг лаънати бўлишини (айтди). Сўнг аёлга ўтдилар, у тўрт марта Аллоҳ номи билан эрининг ёлғончилардан эканига гувоҳлик берди, бешинчисида агар (эри) ростгўйлардан бўлса, ўзига Аллоҳнинг ғазаби бўлишини (айтди). Шунда у зот ﷺ икковини ажратдилар», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَزْرَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ لَمْ يُفَرِّقِ الْمُصْعَبُ بَيْنَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لاِبْنِ عُمَرَ فَقَالَ فَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَخَوَىْ بَنِي الْعَجْلاَنِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Said ibn Jubayr aytdi: Musʼab liʼon qilishgan er-xotinni ajratmadi. Men buni Ibn Umarga aytganimda) u kishi: «Rasululloh ﷺ Banu Ajlonlik er-xotinni ajratganlar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Саид ибн Жубайр айтди: Мусъаб лиъон қилишган эр-хотинни ажратмади. Мен буни Ибн Умарга айтганимда) у киши: «Расулуллоҳ ﷺ Бану Ажлонлик эр-хотинни ажратганлар», деди.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ رَجُلٌ قَذَفَ امْرَأَتَهُ ‏.‏ قَالَ فَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَخَوَىْ بَنِي الْعَجْلاَنِ وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ فَهَلْ مِنْكُمَا تَائِبٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَهُمَا ثَلاَثًا فَأَبَيَا فَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا ‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ وَقَالَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ إِنَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ شَيْئًا لاَ أَرَاكَ تُحَدِّثُ بِهِ قَالَ قَالَ الرَّجُلُ مَالِي قَالَ ‏"‏ لاَ مَالَ لَكَ إِنْ كُنْتَ صَادِقًا فَقَدْ دَخَلْتَ بِهَا وَإِنْ كُنْتَ كَاذِبًا فَهِيَ أَبْعَدُ مِنْكَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, unga: «Bir kishi xotinini (zinoda) ayblabdi», deyilganda, u kishi shunday dedi: «Rasululloh ﷺ Banu Ajlonlik er-xotinni ajratdilar va: ‹Alloh biladiki, ikkovingizdan biri yolgʻonchidir. Ikkovingizdan birortangiz tavba qiladimi?› dedilar. Buni ularga uch marta aytdilar, ular unamadilar, shunda ikkovini ajratdilar». (Amr ibn Dinor: «Bu hadisda sen aytmayotgan narsa bor», dedi. U: Haligi kishi: ‹Mening molim-chi?› dedi. U zot ﷺ: ‹Senga mol yoʻq. Agar rostgoʻy boʻlsang, u bilan qoʻshilgansan (mahr uning haqqi), agar yolgʻonchi boʻlsang, u sendan yanada uzoqdir›, dedilar).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, унга: «Бир киши хотинини (зинода) айблабди», дейилганда, у киши шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ Бану Ажлонлик эр-хотинни ажратдилар ва: ‹Аллоҳ биладики, икковингиздан бири ёлғончидир. Икковингиздан бирортангиз тавба қиладими?› дедилар. Буни уларга уч марта айтдилар, улар унамадилар, шунда икковини ажратдилар». (Амр ибн Динор: «Бу ҳадисда сен айтмаётган нарса бор», деди. У: Ҳалиги киши: ‹Менинг молим-чи?› деди. У зот ﷺ: ‹Сенга мол йўқ. Агар ростгўй бўлсанг, у билан қўшилгансан (маҳр унинг ҳаққи), агар ёлғончи бўлсанг, у сендан янада узоқдир›, дедилар).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، يَقُولُ سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنِ الْمُتَلاَعِنَيْنِ، فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْمُتَلاَعِنَيْنِ ‏"‏ حِسَابُكُمَا عَلَى اللَّهِ أَحَدُكُمَا كَاذِبٌ وَلاَ سَبِيلَ لَكَ عَلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَالِي قَالَ ‏"‏ لاَ مَالَ لَكَ إِنْ كُنْتَ صَدَقْتَ عَلَيْهَا فَهُوَ بِمَا اسْتَحْلَلْتَ مِنْ فَرْجِهَا وَإِنْ كُنْتَ كَذَبْتَ عَلَيْهَا فَذَاكَ أَبْعَدُ لَكَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u kishidan liʼon qilishgan er-xotin haqida soʻralganda, shunday dedi: «Rasululloh ﷺ liʼon qilishgan er-xotinga: ‹Hisob-kitobingiz Allohning zimmasidadir. Ikkovingizdan biri yolgʻonchidir. Endi sening unga yoʻling yoʻq›, dedilar. U: ‹Yo Rasululloh, mening molim-chi?› dedi. U zot ﷺ: ‹Senga mol yoʻq. Agar u haqda rost gapirgan boʻlsang, u (mol) sen uning avratini halol sanaganingga (evaz boʻldi), agar u haqda yolgʻon gapirgan boʻlsang, u sendan yanada uzoqdir›, dedilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у кишидан лиъон қилишган эр-хотин ҳақида сўралганда, шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ лиъон қилишган эр-хотинга: ‹Ҳисоб-китобингиз Аллоҳнинг зиммасидадир. Икковингиздан бири ёлғончидир. Энди сенинг унга йўлинг йўқ›, дедилар. У: ‹Ё Расулуллоҳ, менинг молим-чи?› деди. У зот ﷺ: ‹Сенга мол йўқ. Агар у ҳақда рост гапирган бўлсанг, у (мол) сен унинг авратини ҳалол санаганингга (эваз бўлди), агар у ҳақда ёлғон гапирган бўлсанг, у сендан янада узоқдир›, дедилар».

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ لاَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ رَجُلٍ وَامْرَأَتِهِ وَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا وَأَلْحَقَ الْوَلَدَ بِالأُمِّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bir kishi bilan uning xotini oʻrtasida liʼon oʻtkazdilar, ikkovini ajratdilar va bolani onasiga qoʻshdilar (nasab berdilar)».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бир киши билан унинг хотини ўртасида лиъон ўтказдилар, икковини ажратдилар ва болани онасига қўшдилар (насаб бердилар)».

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ بَنِي فَزَارَةَ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي وَلَدَتْ غُلاَمًا أَسْوَدَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا أَلْوَانُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حُمْرٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ فِيهَا مِنْ أَوْرَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِنَّ فِيهَا لَوُرْقًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَنَّى تَرَى أَتَى ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَسَى أَنْ يَكُونَ نَزَعَهُ عِرْقٌ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَهَذَا عَسَى أَنْ يَكُونَ نَزَعَهُ عِرْقٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Banu Fazoradan bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Xotinim qora bola tugʻdi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Tuyalaring bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ularning ranglari qanday?» dedilar. U: «Qizil», dedi. U zot: «Ular orasida kulrangi bormi?» dedilar. U: «Ha, ularda kulranglari bor», dedi. U zot: «Bunday boʻlishi qayerdan boʻldi deb oʻylaysan?» dedilar. U: «Balki uni biror tomiri (nasl-nasabi) tortgandir», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Buni ham balki biror tomir tortgandir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Бану Фазорадан бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Хотиним қора бола туғди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Туяларинг борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Уларнинг ранглари қандай?» дедилар. У: «Қизил», деди. У зот: «Улар орасида кулранги борми?» дедилар. У: «Ҳа, уларда кулранглари бор», деди. У зот: «Бундай бўлиши қаердан бўлди деб ўйлайсан?» дедилар. У: «Балки уни бирор томири (насл-насаби) тортгандир», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Буни ҳам балки бирор томир тортгандир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي فَزَارَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي وَلَدَتْ غُلاَمًا أَسْوَدَ ‏.‏ وَهُوَ يُرِيدُ الاِنْتِفَاءَ مِنْهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا أَلْوَانُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حُمْرٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ فِيهَا مِنْ أَوْرَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فِيهَا ذَوْدٌ وُرْقٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا ذَاكَ تُرَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ نَزَعَهَا عِرْقٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلَعَلَّ هَذَا أَنْ يَكُونَ نَزَعَهُ عِرْقٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَمْ يُرَخِّصْ لَهُ فِي الاِنْتِفَاءِ مِنْهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Banu Fazoradan bir kishi Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Xotinim qora bola tugʻdi», dedi — u boladan tonmoqchi edi. U zot ﷺ: «Tuyalaring bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ularning ranglari qanday?» dedilar. U: «Qizil», dedi. U zot: «Ular orasida kulrangi bormi?» dedilar. U: «Ularda kulrang tuyalar bor», dedi. U zot: «Bu qayerdan boʻldi deb oʻylaysan?» dedilar. U: «Balki uni biror tomir tortgandir», dedi. U zot: «Balki buni ham biror tomir tortgandir», dedilar. Shunday qilib, u zot unga boladan tonishga ruxsat bermadilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бану Фазорадан бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Хотиним қора бола туғди», деди — у боладан тонмоқчи эди. У зот ﷺ: «Туяларинг борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Уларнинг ранглари қандай?» дедилар. У: «Қизил», деди. У зот: «Улар орасида кулранги борми?» дедилар. У: «Уларда кулранг туялар бор», деди. У зот: «Бу қаердан бўлди деб ўйлайсан?» дедилар. У: «Балки уни бирор томир тортгандир», деди. У зот: «Балки буни ҳам бирор томир тортгандир», дедилар. Шундай қилиб, у зот унга боладан тонишга рухсат бермадилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَيْوَةَ، - حِمْصِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وُلِدَ لِي غُلاَمٌ أَسْوَدُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَنَّى كَانَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَا أَدْرِي قَالَ ‏"‏ فَهَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا أَلْوَانُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حُمْرٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ فِيهَا جَمَلٌ أَوْرَقُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فِيهَا إِبِلٌ وُرْقٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَنَّى كَانَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَا أَدْرِي يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ نَزَعَهُ عِرْقٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَهَذَا لَعَلَّهُ نَزَعَهُ عِرْقٌ ‏"‏ ‏.‏ فَمِنْ أَجْلِهِ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذَا لاَ يَجُوزُ لِرَجُلٍ أَنْ يَنْتَفِيَ مِنْ وَلَدٍ وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ إِلاَّ أَنْ يَزْعُمَ أَنَّهُ رَأَى فَاحِشَةً ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ huzurlarida turgan edik, bir kishi oʻrnidan turib: ‹Yo Rasululloh, menga qora bola tugʻildi›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Bu qanday boʻldi?› dedilar. U: ‹Bilmayman›, dedi. U zot: ‹Tuyalaring bormi?› dedilar. U: ‹Ha›, dedi. U zot: ‹Ularning ranglari qanday?› dedilar. U: ‹Qizil›, dedi. U zot: ‹Ular orasida kulrang tuya bormi?› dedilar. U: ‹Ularda kulrang tuyalar bor›, dedi. U zot: ‹Bu qayerdan boʻldi?› dedilar. U: ‹Bilmayman, yo Rasululloh, faqat uni biror tomir tortgan boʻlsa kerak›, dedi. U zot: ‹Buni ham balki biror tomir tortgandir›, dedilar». Shu sabab Rasululloh ﷺ shunday hukm qildilarki: kishi oʻz toʻshagida tugʻilgan boladan tonishi joiz emas, faqat u fohisha ish koʻrganini daʼvo qilsagina (mustasno).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида турган эдик, бир киши ўрнидан туриб: ‹Ё Расулуллоҳ, менга қора бола туғилди›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу қандай бўлди?› дедилар. У: ‹Билмайман›, деди. У зот: ‹Туяларинг борми?› дедилар. У: ‹Ҳа›, деди. У зот: ‹Уларнинг ранглари қандай?› дедилар. У: ‹Қизил›, деди. У зот: ‹Улар орасида кулранг туя борми?› дедилар. У: ‹Уларда кулранг туялар бор›, деди. У зот: ‹Бу қаердан бўлди?› дедилар. У: ‹Билмайман, ё Расулуллоҳ, фақат уни бирор томир тортган бўлса керак›, деди. У зот: ‹Буни ҳам балки бирор томир тортгандир›, дедилар». Шу сабаб Расулуллоҳ ﷺ шундай ҳукм қилдиларки: киши ўз тўшагида туғилган боладан тониши жоиз эмас, фақат у фоҳиша иш кўрганини даъво қилсагина (мустасно).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ حِينَ نَزَلَتْ آيَةُ الْمُلاَعَنَةِ ‏"‏ أَيُّمَا امْرَأَةٍ أَدْخَلَتْ عَلَى قَوْمٍ رَجُلاً لَيْسَ مِنْهُمْ فَلَيْسَتْ مِنَ اللَّهِ فِي شَىْءٍ وَلاَ يُدْخِلُهَا اللَّهُ جَنَّتَهُ وَأَيُّمَا رَجُلٍ جَحَدَ وَلَدَهُ وَهُوَ يَنْظُرُ إِلَيْهِ احْتَجَبَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْهُ وَفَضَحَهُ عَلَى رُءُوسِ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u zot liʼon oyati nozil boʻlganida Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitgan: «Qaysi bir ayol biror qavmga oʻzlaridan boʻlmagan kishini (nasab qilib) kiritsa, u Alloh (rahmati)dan biror narsada emas va Alloh uni Jannatiga kiritmaydi. Qaysi bir erkak koʻrib turgani holda oʻz boladidan tonsa, Alloh azza va jalla undan (rahmatini) toʻsadi va Qiyomat kunida uni avvalgilaru keyingilar oldida sharmanda qiladi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у зот лиъон ояти нозил бўлганида Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитган: «Қайси бир аёл бирор қавмга ўзларидан бўлмаган кишини (насаб қилиб) киритса, у Аллоҳ (раҳмати)дан бирор нарсада эмас ва Аллоҳ уни Жаннатига киритмайди. Қайси бир эркак кўриб тургани ҳолда ўз боладидан тонса, Аллоҳ азза ва жалла ундан (раҳматини) тўсади ва Қиёмат кунида уни аввалгилару кейингилар олдида шарманда қилади».

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، وَأَبِي، سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bola toʻshak (egasi)nikidir, zinokorga esa tosh (nasibadir)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бола тўшак (эгаси)никидир, зинокорга эса тош (насибадир)», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، وَأَبِي، سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bola toʻshak (egasi)nikidir, zinokorga esa tosh (nasibadir)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бола тўшак (эгаси)никидир, зинокорга эса тош (насибадир)», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اخْتَصَمَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ وَعَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ فِي غُلاَمٍ فَقَالَ سَعْدٌ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْنُ أَخِي عُتْبَةَ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَهِدَ إِلَىَّ أَنَّهُ ابْنُهُ انْظُرْ إِلَى شَبَهِهِ ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ أَخِي وُلِدَ عَلَى فِرَاشِ أَبِي مِنْ وَلِيدَتِهِ ‏.‏ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى شَبَهِهِ فَرَأَى شَبَهًا بَيِّنًا بِعُتْبَةَ فَقَالَ ‏"‏ هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ وَاحْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ بِنْتَ زَمْعَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ يَرَ سَوْدَةَ قَطُّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Saʼd ibn Abu Vaqqos bilan Abd ibn Zamʼa bir bola haqida talashib qolishdi. Saʼd: ‹Yo Rasululloh, bu mening akam Utba ibn Abu Vaqqosning oʻgʻli. U menga, bu oʻzining oʻgʻli ekanini vasiyat qilgan edi. Uning oʻxshashligiga qarang›, dedi. Abd ibn Zamʼa esa: ‹U mening ukam, otamning toʻshagida uning choʻrisidan tugʻilgan›, dedi. Rasululloh ﷺ bolaning oʻxshashligiga qarab, uni Utbaga aniq oʻxshaganini koʻrdilar. Shunda: ‹U seniki, ey Abd. Bola toʻshak (egasi)nikidir, zinokorga esa tosh (nasibadir). Sen esa undan pardalan, ey Savda binti Zamʼa›, dedilar». Shundan keyin (Savda) uni (bola) hech qachon koʻrmadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Саъд ибн Абу Ваққос билан Абд ибн Замъа бир бола ҳақида талашиб қолишди. Саъд: ‹Ё Расулуллоҳ, бу менинг акам Утба ибн Абу Ваққоснинг ўғли. У менга, бу ўзининг ўғли эканини васият қилган эди. Унинг ўхшашлигига қаранг›, деди. Абд ибн Замъа эса: ‹У менинг укам, отамнинг тўшагида унинг чўрисидан туғилган›, деди. Расулуллоҳ ﷺ боланинг ўхшашлигига қараб, уни Утбага аниқ ўхшаганини кўрдилар. Шунда: ‹У сеники, эй Абд. Бола тўшак (эгаси)никидир, зинокорга эса тош (насибадир). Сен эса ундан пардалан, эй Савда бинти Замъа›, дедилар». Шундан кейин (Савда) уни (бола) ҳеч қачон кўрмади.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ الزُّبَيْرِ، - مَوْلًى لَهُمْ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ كَانَتْ لِزَمْعَةَ جَارِيَةٌ يَطَؤُهَا هُوَ وَكَانَ يَظُنُّ بِآخَرَ يَقَعُ عَلَيْهَا فَجَاءَتْ بِوَلَدٍ شِبْهِ الَّذِي كَانَ يَظُنُّ بِهِ فَمَاتَ زَمْعَةُ وَهِيَ حُبْلَى فَذَكَرَتْ ذَلِكَ سَوْدَةُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَاحْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ فَلَيْسَ لَكِ بِأَخٍ ‏"‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Zamʼaning bir choʻrisi bor edi, u bilan yaqinlik qilardi va boshqa birov ham uning oldiga tushayotganini gumon qilardi. Choʻri oʻzi gumon qilgan kishiga oʻxshagan bola tugʻdi. Choʻri homilador holida Zamʼa vafot etdi. Savda buni Rasululloh ﷺ ga aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bola toʻshak (egasi)nikidir. Sen esa undan pardalan, ey Savda, chunki u senga uka emas›, dedilar».Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Замъанинг бир чўриси бор эди, у билан яқинлик қиларди ва бошқа биров ҳам унинг олдига тушаётганини гумон қиларди. Чўри ўзи гумон қилган кишига ўхшаган бола туғди. Чўри ҳомиладор ҳолида Замъа вафот этди. Савда буни Расулуллоҳ ﷺ га айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бола тўшак (эгаси)никидир. Сен эса ундан пардалан, эй Савда, чунки у сенга ука эмас›, дедилар».

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَلاَ أَحْسُبُ هَذَا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bola toʻshak (egasi)nikidir, zinokorga esa tosh (nasibadir)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бола тўшак (эгаси)никидир, зинокорга эса тош (насибадир)», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اخْتَصَمَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ وَعَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ فِي ابْنِ زَمْعَةَ قَالَ سَعْدٌ أَوْصَانِي أَخِي عُتْبَةُ إِذَا قَدِمْتَ مَكَّةَ فَانْظُرِ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ فَهُوَ ابْنِي ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ هُوَ ابْنُ أَمَةِ أَبِي وُلِدَ عَلَى فِرَاشِ أَبِي ‏.‏ فَرَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَبَهًا بَيِّنًا بِعُتْبَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَاحْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Abu Vaqqos bilan Abd ibn Zamʼa Zamʼaning oʻgʻli haqida bahslashib qolishdi. Saʼd: «Akam Utba menga: ‹Makkaga borsang, Zamʼaning choʻrisining oʻgʻliga qara, u mening oʻgʻlim›, deb vasiyat qilgan edi», dedi. Abd ibn Zamʼa esa: «U otamning choʻrisining oʻgʻli, otamning toʻshagida tugʻilgan», dedi. Rasululloh ﷺ uning Utbaga aniq oʻxshashini koʻrdilar, ammo: «Bola toʻshaknikidir. Ey Savda, undan parda tut», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Абу Ваққос билан Абд ибн Замъа Замъанинг ўғли ҳақида баҳслашиб қолишди. Саъд: «Акам Утба менга: ‹Маккага борсанг, Замъанинг чўрисининг ўғлига қара, у менинг ўғлим›, деб васият қилган эди», деди. Абд ибн Замъа эса: «У отамнинг чўрисининг ўғли, отамнинг тўшагида туғилган», деди. Расулуллоҳ ﷺ унинг Утбага аниқ ўхшашини кўрдилар, аммо: «Бола тўшакникидир. Эй Савда, ундан парда тут», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ، خُشَيْشُ بْنُ أَصْرَمَ قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا الثَّوْرِيُّ، عَنْ صَالِحٍ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ أُتِيَ عَلِيٌّ رضى الله عنه بِثَلاَثَةٍ وَهُوَ بِالْيَمَنِ وَقَعُوا عَلَى امْرَأَةٍ فِي طُهْرٍ وَاحِدٍ فَسَأَلَ اثْنَيْنِ أَتُقِرَّانِ لِهَذَا بِالْوَلَدِ قَالاَ لاَ ‏.‏ ثُمَّ سَأَلَ اثْنَيْنِ أَتُقِرَّانِ لِهَذَا بِالْوَلَدِ قَالاَ لاَ ‏.‏ فَأَقْرَعَ بَيْنَهُمْ فَأَلْحَقَ الْوَلَدَ بِالَّذِي صَارَتْ عَلَيْهِ الْقُرْعَةُ وَجَعَلَ عَلَيْهِ ثُلُثَىِ الدِّيَةِ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali (roziyallohu anhu) Yamanda ekan, uning oldiga bir tuhr (hayzdan pok davr) ichida bitta ayolga yaqinlik qilgan uch kishi keltirildi. U ikkitasidan: «Bu bolani mana shu kishiniki deb tan olasizlarmi?» deb soʻradi. Ular: «Yoʻq», dedilar. Soʻng yana ikkitasidan: «Bu bolani mana shu kishiniki deb tan olasizlarmi?» deb soʻradi. Ular: «Yoʻq», dedilar. Shunda u ular orasida qurʼa tashladi va bolani qurʼa chiqqan kishiga nisbat berdi hamda unga diyatning uchdan ikki qismini yukladi. Bu Paygʻambar ﷺga aytilganda, u zot oziq tishlari koʻrinib ketguncha kuldilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али (розияллоҳу анҳу) Яманда экан, унинг олдига бир туҳр (ҳайздан пок давр) ичида битта аёлга яқинлик қилган уч киши келтирилди. У иккитасидан: «Бу болани мана шу кишиники деб тан оласизларми?» деб сўради. Улар: «Йўқ», дедилар. Сўнг яна иккитасидан: «Бу болани мана шу кишиники деб тан оласизларми?» деб сўради. Улар: «Йўқ», дедилар. Шунда у улар орасида қуръа ташлади ва болани қуръа чиққан кишига нисбат берди ҳамда унга диятнинг учдан икки қисмини юклади. Бу Пайғамбар ﷺга айтилганда, у зот озиқ тишлари кўриниб кетгунча кулдилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَجْلَحِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الْخَلِيلِ الْحَضْرَمِيُّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ بَيْنَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ مِنَ الْيَمَنِ فَجَعَلَ يُخْبِرُهُ وَيُحَدِّثُهُ وَعَلِيٌّ بِهَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَى عَلِيًّا ثَلاَثَةُ نَفَرٍ يَخْتَصِمُونَ فِي وَلَدٍ وَقَعُوا عَلَى امْرَأَةٍ فِي طُهْرٍ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida turgan edik, shu payt Yamandan bir kishi keldi. Ali oʻsha yerda edi. U kishi: «Ey Rasululloh, Alining oldiga bola haqida bahslashayotgan uch kishi keldi, ular bir ayolga bir tuhr ichida yaqinlik qilgan edilar», deb Rasulullohga xabar bera boshladi. Va u hadisni oxirigacha keltirdi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида турган эдик, шу пайт Ямандан бир киши келди. Али ўша ерда эди. У киши: «Эй Расулуллоҳ, Алининг олдига бола ҳақида баҳслашаётган уч киши келди, улар бир аёлга бир туҳр ичида яқинлик қилган эдилар», деб Расулуллоҳга хабар бера бошлади. Ва у ҳадисни охиригача келтирди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الأَجْلَحِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَلِيٌّ رضى الله عنه يَوْمَئِذٍ بِالْيَمَنِ فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ شَهِدْتُ عَلِيًّا أُتِيَ فِي ثَلاَثَةِ نَفَرٍ ادَّعَوْا وَلَدَ امْرَأَةٍ فَقَالَ عَلِيٌّ لأَحَدِهِمْ تَدَعُهُ لِهَذَا ‏.‏ فَأَبَى وَقَالَ لِهَذَا تَدَعُهُ لِهَذَا ‏.‏ فَأَبَى وَقَالَ لِهَذَا تَدَعُهُ لِهَذَا ‏.‏ فَأَبَى قَالَ عَلِيٌّ رضى الله عنه أَنْتُمْ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَسَأُقْرِعُ بَيْنَكُمْ فَأَيُّكُمْ أَصَابَتْهُ الْقُرْعَةُ فَهُوَ لَهُ وَعَلَيْهِ ثُلُثَا الدِّيَةِ ‏.‏ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺning huzurlarida edim, oʻsha kunlari Ali (roziyallohu anhu) Yamanda edi. Bir kishi kelib: «Men Alining oldiga bir ayolning bolasini daʼvo qilgan uch kishi keltirilganida guvoh boʻldim. Ali ulardan biriga: ‹Bolani buniki deb qoʻyasanmi?› dedi. U koʻnmadi. Boshqasiga: ‹Buniki deb qoʻyasanmi?› dedi. U ham koʻnmadi. Yana boshqasiga: ‹Buniki deb qoʻyasanmi?› dedi. U ham koʻnmadi. Shunda Ali (roziyallohu anhu): ‹Sizlar bir-biringizga qarshi sherik-daʼvogarlarsiz. Men sizlar orasida qurʼa tashlayman, qaysingizga qurʼa chiqsa, bola oʻshaniki boʻladi va uning zimmasiga diyatning uchdan ikki qismi yuklanadi›, dedi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oziq tishlari koʻrinib ketguncha kuldilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида эдим, ўша кунлари Али (розияллоҳу анҳу) Яманда эди. Бир киши келиб: «Мен Алининг олдига бир аёлнинг боласини даъво қилган уч киши келтирилганида гувоҳ бўлдим. Али улардан бирига: ‹Болани буники деб қўясанми?› деди. У кўнмади. Бошқасига: ‹Буники деб қўясанми?› деди. У ҳам кўнмади. Яна бошқасига: ‹Буники деб қўясанми?› деди. У ҳам кўнмади. Шунда Али (розияллоҳу анҳу): ‹Сизлар бир-бирингизга қарши шерик-даъвогарларсиз. Мен сизлар орасида қуръа ташлайман, қайсингизга қуръа чиқса, бола ўшаники бўлади ва унинг зиммасига диятнинг учдан икки қисми юкланади›, деди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ озиқ тишлари кўриниб кетгунча кулдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ شَاهِينَ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ حَضْرَمَوْتَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيًّا عَلَى الْيَمَنِ فَأُتِيَ بِغُلاَمٍ تَنَازَعَ فِيهِ ثَلاَثَةٌ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏ خَالَفَهُمْ سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Alini Yamanga (voliy qilib) yubordilar. Uning oldiga uch kishi bahslashib turgan bir bola keltirildi. Va u hadisni oxirigacha keltirdi. Salama ibn Kuhayl bularga muxolif rivoyat qildi.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Алини Яманга (волий қилиб) юбордилар. Унинг олдига уч киши баҳслашиб турган бир бола келтирилди. Ва у ҳадисни охиригача келтирди. Салама ибн Куҳайл буларга мухолиф ривоят қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، أَوِ ابْنِ أَبِي الْخَلِيلِ أَنَّ ثَلاَثَةَ، نَفَرٍ اشْتَرَكُوا فِي طُهْرٍ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا صَوَابٌ وَاللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Salama ibn Kuhayl (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Shaʼbiyning Abul-Xalildan yoki Ibn Abul-Xalildan, uch kishi bir tuhr ichida (bir ayolga) sherik boʻlganini rivoyat qilganini eshitdim. Va u shunga oʻxshash rivoyatni keltirdi, ammo Zayd ibn Arqamni zikr qilmadi va uni (Paygʻambarga) nisbat bermadi. Abu Abdurrahmon aytdi: «Toʻgʻrisi shu. Allohu subhonahu va taolo bilguvchiroqdir».Салама ибн Куҳайл (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Шаъбийнинг Абул-Халилдан ёки Ибн Абул-Халилдан, уч киши бир туҳр ичида (бир аёлга) шерик бўлганини ривоят қилганини эшитдим. Ва у шунга ўхшаш ривоятни келтирди, аммо Зайд ибн Арқамни зикр қилмади ва уни (Пайғамбарга) нисбат бермади. Абу Абдурраҳмон айтди: «Тўғриси шу. Аллоҳу субҳонаҳу ва таоло билгувчироқдир».

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَىَّ مَسْرُورًا تَبْرُقُ أَسَارِيرُ وَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ مُجَزِّزًا نَظَرَ إِلَى زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ وَأُسَامَةَ فَقَالَ إِنَّ بَعْضَ هَذِهِ الأَقْدَامِ لَمِنْ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menikiga xursand holda, yuzlari yarqirab kirib keldilar-da: «Mujazziz Zayd ibn Horisa bilan Usomaga qarab: ‹Bu oyoqlarning baʼzisi baʼzisidandir (bir-biriga oʻxshaydi)›, deganini koʻrmadingmi?» dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ меникига хурсанд ҳолда, юзлари ярқираб кириб келдилар-да: «Мужаззиз Зайд ибн Ҳориса билан Усомага қараб: ‹Бу оёқларнинг баъзиси баъзисидандир (бир-бирига ўхшайди)›, деганини кўрмадингми?» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ مَسْرُورًا فَقَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ مُجَزِّزًا الْمُدْلِجِيَّ دَخَلَ عَلَىَّ وَعِنْدِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَرَأَى أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ وَزَيْدًا وَعَلَيْهِمَا قَطِيفَةٌ وَقَدْ غَطَّيَا رُءُوسَهُمَا وَبَدَتْ أَقْدَامُهُمَا فَقَالَ هَذِهِ أَقْدَامٌ بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ menikiga xursand holda kirib keldilar-da: «Ey Oisha, Mujazziz al-Mudlijiy menikiga kirdi, huzurimda esa Usoma ibn Zayd bor edi. U Usoma ibn Zayd bilan Zaydni koʻrdi, ular ustiga bir choyshab yopingan, boshlarini berkitgan, ammo oyoqlari koʻrinib turgan edi. Shunda u: ‹Bu oyoqlarning baʼzisi baʼzisidandir›, dedi. Buni koʻrmadingmi?» dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ меникига хурсанд ҳолда кириб келдилар-да: «Эй Оиша, Мужаззиз ал-Мудлижий меникига кирди, ҳузуримда эса Усома ибн Зайд бор эди. У Усома ибн Зайд билан Зайдни кўрди, улар устига бир чойшаб ёпинган, бошларини беркитган, аммо оёқлари кўриниб турган эди. Шунда у: ‹Бу оёқларнинг баъзиси баъзисидандир›, деди. Буни кўрмадингми?» дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُثْمَانَ الْبَتِّيِّ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ سَلَمَةَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ أَسْلَمَ وَأَبَتِ امْرَأَتُهُ أَنْ تُسْلِمَ فَجَاءَ ابْنٌ لَهُمَا صَغِيرٌ لَمْ يَبْلُغِ الْحُلُمَ فَأَجْلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الأَبَ هَا هُنَا وَالأُمَّ هَا هُنَا ثُمَّ خَيَّرَهُ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اهْدِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبَ إِلَى أَبِيهِ ‏.‏

Abdulhamid ibn Salama al-Ansoriy otasidan, u bobosidan rivoyat qilishicha: U (bobosi) musulmon boʻldi, ammo xotini musulmon boʻlishni istamadi. Shunda ularning balogʻatga yetmagan kichkina bir oʻgʻli keldi. Paygʻambar ﷺ otani bu yoqqa, onani u yoqqa oʻtqazdilar, soʻng bolaga ixtiyor berib: «Allohim, uni hidoyat qil», dedilar. Bola otasi tomon ketdi.Абдулҳамид ибн Салама ал-Ансорий отасидан, у бобосидан ривоят қилишича: У (бобоси) мусулмон бўлди, аммо хотини мусулмон бўлишни истамади. Шунда уларнинг балоғатга етмаган кичкина бир ўғли келди. Пайғамбар ﷺ отани бу ёққа, онани у ёққа ўтқаздилар, сўнг болага ихтиёр бериб: «Аллоҳим, уни ҳидоят қил», дедилар. Бола отаси томон кетди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي زِيَادٌ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أُسَامَةَ، عَنْ أَبِي مَيْمُونَةَ، قَالَ بَيْنَا أَنَا عِنْدَ أَبِي هُرَيْرَةَ، فَقَالَ إِنَّ امْرَأَةً جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ فَدَاكَ أَبِي وَأُمِّي إِنَّ زَوْجِي يُرِيدُ أَنْ يَذْهَبَ بِابْنِي وَقَدْ نَفَعَنِي وَسَقَانِي مِنْ بِئْرِ أَبِي عِنَبَةَ ‏.‏ فَجَاءَ زَوْجُهَا وَقَالَ مَنْ يُخَاصِمُنِي فِي ابْنِي فَقَالَ ‏"‏ يَا غُلاَمُ هَذَا أَبُوكَ وَهَذِهِ أُمُّكَ فَخُذْ بِيَدِ أَيِّهِمَا شِئْتَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخَذَ بِيَدِ أُمِّهِ فَانْطَلَقَتْ بِهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Otam-onam sizga fido boʻlsin, erim oʻgʻlimni olib ketmoqchi, holbuki u menga foyda keltiradi va Abu Inaba qudugʻidan menga suv olib kelib beradi», dedi. Soʻng eri kelib: «Oʻgʻlim haqida kim men bilan tortishadi?» dedi. Shunda u zot: «Ey bola, mana bu otang, mana bu onang, qaysi birini xohlasang, oʻshaning qoʻlidan ushla», dedilar. Bola onasining qoʻlidan ushladi va u bola bilan ketdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, эрим ўғлимни олиб кетмоқчи, ҳолбуки у менга фойда келтиради ва Абу Инаба қудуғидан менга сув олиб келиб беради», деди. Сўнг эри келиб: «Ўғлим ҳақида ким мен билан тортишади?» деди. Шунда у зот: «Эй бола, мана бу отанг, мана бу онанг, қайси бирини хоҳласанг, ўшанинг қўлидан ушла», дедилар. Бола онасининг қўлидан ушлади ва у бола билан кетди.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَلِيٍّ، مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْمَرْوَزِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي شَاذَانُ بْنُ عُثْمَانَ، أَخُو عَبْدَانَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ الرُّبَيِّعَ بِنْتَ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ ثَابِتَ بْنَ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ ضَرَبَ امْرَأَتَهُ فَكَسَرَ يَدَهَا وَهِيَ جَمِيلَةُ بِنْتُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ فَأَتَى أَخُوهَا يَشْتَكِيهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى ثَابِتٍ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ خُذِ الَّذِي لَهَا عَلَيْكَ وَخَلِّ سَبِيلَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَتَرَبَّصَ حَيْضَةً وَاحِدَةً فَتَلْحَقَ بِأَهْلِهَا ‏.‏

Rubayyiʼ binti Muavviz ibn Afro (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Sobit ibn Qays ibn Shammos xotini Jamila binti Abdulloh ibn Ubayyni urib, qoʻlini sindirib qoʻydi. Shunda ayolning akasi Rasululloh ﷺga undan shikoyat qilib keldi. Rasululloh ﷺ Sobitga odam yuborib, unga: «Uning zimmasidagi haqqingni ol va uni qoʻyib yubor», dedilar. U: «Xoʻp», dedi. Rasululloh ﷺ ayolga bir hayz kutib, soʻng oʻz oilasiga qoʻshilishini buyurdilar.Рубаййиъ бинти Муаввиз ибн Афро (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Собит ибн Қайс ибн Шаммос хотини Жамила бинти Абдуллоҳ ибн Убаййни уриб, қўлини синдириб қўйди. Шунда аёлнинг акаси Расулуллоҳ ﷺга ундан шикоят қилиб келди. Расулуллоҳ ﷺ Собитга одам юбориб, унга: «Унинг зиммасидаги ҳаққингни ол ва уни қўйиб юбор», дедилар. У: «Хўп», деди. Расулуллоҳ ﷺ аёлга бир ҳайз кутиб, сўнг ўз оиласига қўшилишини буюрдилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَادَةُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ رُبَيِّعٍ بِنْتِ مُعَوِّذٍ، قَالَ قُلْتُ لَهَا حَدِّثِينِي حَدِيثَكِ، ‏.‏ قَالَتِ اخْتَلَعْتُ مِنْ زَوْجِي ثُمَّ جِئْتُ عُثْمَانَ فَسَأَلْتُهُ مَاذَا عَلَىَّ مِنَ الْعِدَّةِ فَقَالَ لاَ عِدَّةَ عَلَيْكِ إِلاَّ أَنْ تَكُونِي حَدِيثَةَ عَهْدٍ بِهِ فَتَمْكُثِي حَتَّى تَحِيضِي حَيْضَةً - قَالَ - وَأَنَا مُتَّبِعٌ فِي ذَلِكَ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرْيَمَ الْمَغَالِيَّةِ كَانَتْ تَحْتَ ثَابِتِ بْنِ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ فَاخْتَلَعَتْ مِنْهُ ‏.‏

Rubayyiʼ binti Muavviz (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men unga: «Menga oʻz voqeangni gapirib bering», dedim. U shunday dedi: «Men erimdan xulʼ qildim, soʻng Usmonning oldiga kelib, undan: ‹Menga qanday idda bor?› deb soʻradim. U: ‹Senga idda yoʻq, faqat u bilan yaqinda yaqinlik qilgan boʻlsang, bir hayz koʻrguningcha kutasan›, dedi. Va: ‹Men bunda Rasululloh ﷺning Sobit ibn Qays ibn Shammosning nikohida boʻlib, undan xulʼ qilgan Maryam al-Magʻoliyya haqidagi hukmlariga ergashmoqdaman›, dedi».Рубаййиъ бинти Муаввиз (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен унга: «Менга ўз воқеангни гапириб беринг», дедим. У шундай деди: «Мен эримдан хулъ қилдим, сўнг Усмоннинг олдига келиб, ундан: ‹Менга қандай идда бор?› деб сўрадим. У: ‹Сенга идда йўқ, фақат у билан яқинда яқинлик қилган бўлсанг, бир ҳайз кўргунингча кутасан›, деди. Ва: ‹Мен бунда Расулуллоҳ ﷺнинг Собит ибн Қайс ибн Шаммоснинг никоҳида бўлиб, ундан хулъ қилган Марям ал-Мағолийя ҳақидаги ҳукмларига эргашмоқдаман›, деди».

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، أَنْبَأَنَا يَزِيدُ النَّحْوِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ ‏{‏ مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا ‏}‏ وَقَالَ ‏{‏ وَإِذَا بَدَّلْنَا آيَةً مَكَانَ آيَةٍ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يُنَزِّلُ ‏}‏ الآيَةَ وَقَالَ ‏{‏ يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ ‏}‏ فَأَوَّلُ مَا نُسِخَ مِنَ الْقُرْآنِ الْقِبْلَةُ وَقَالَ ‏{‏ وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاَثَةَ قُرُوءٍ ‏}‏ وَقَالَ ‏{‏ وَاللاَّئِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلاَثَةُ أَشْهُرٍ ‏}‏ فَنُسِخَ مِنْ ذَلِكَ قَالَ تَعَالَى ‏{‏ وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ ‏}‏ ‏{‏ فَمَا لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا ‏}‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Allohning {Biz qaysi bir oyatni bekor qilsak yoki uni unuttirsak, undan yaxshiroq yoxud oʻshaning oʻzidek boshqasini keltiramiz} (Baqara 106) degan soʻzi haqida rivoyat qilinadi. Va u: {Biz bir oyatni boshqa oyat oʻrniga almashtirsak — Alloh nima nozil qilishini bilguvchiroqdir} (Nahl 101), dedi. Yana: {Alloh xohlagan narsasini oʻchiradi va (xohlaganini) sobit qoldiradi, Kitob asli (Umm ul-Kitob) Uning huzuridadir} (Raʼd 39), dedi. «Qurʼondan eng avval bekor qilingan narsa qibla boʻldi», dedi. Va: {Taloq qilingan ayollar oʻzlarini uch marta hayz koʻrguncha kutib turadilar} (Baqara 228), dedi. Yana: {Ayollaringiz orasidan hayzdan umid uzganlari, agar shubha qilsangiz, ularning iddasi uch oydir} (Taloq 4), dedi. Bundan (avvalgi hukmning bir qismi) bekor qilindi. Alloh taolo: {Agar ularni tegishdan avval taloq qilsangiz, ular zimmasida siz uchun sanaydigan idda yoʻq} (Ahzob 49), dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Аллоҳнинг {Биз қайси бир оятни бекор қилсак ёки уни унуттирсак, ундан яхшироқ ёхуд ўшанинг ўзидек бошқасини келтирамиз} (Бақара 106) деган сўзи ҳақида ривоят қилинади. Ва у: {Биз бир оятни бошқа оят ўрнига алмаштирсак — Аллоҳ нима нозил қилишини билгувчироқдир} (Наҳл 101), деди. Яна: {Аллоҳ хоҳлаган нарсасини ўчиради ва (хоҳлаганини) собит қолдиради, Китоб асли (Умм ул-Китоб) Унинг ҳузуридадир} (Раъд 39), деди. «Қуръондан энг аввал бекор қилинган нарса қибла бўлди», деди. Ва: {Талоқ қилинган аёллар ўзларини уч марта ҳайз кўргунча кутиб турадилар} (Бақара 228), деди. Яна: {Аёлларингиз орасидан ҳайздан умид узганлари, агар шубҳа қилсангиз, уларнинг иддаси уч ойдир} (Талоқ 4), деди. Бундан (аввалги ҳукмнинг бир қисми) бекор қилинди. Аллоҳ таоло: {Агар уларни тегишдан аввал талоқ қилсангиз, улар зиммасида сиз учун санайдиган идда йўқ} (Аҳзоб 49), деди.

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تَحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Umm Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan ayol kishiga biror oʻlik uchun uch kundan ortiq motam tutishi halol emas, faqat eri uchun toʻrt oyu oʻn kun (motam tutadi)», deganini eshitdim.Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган аёл кишига бирор ўлик учун уч кундан ортиқ мотам тутиши ҳалол эмас, фақат эри учун тўрт ою ўн кун (мотам тутади)», деганини эшитдим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، قُلْتُ عَنْ أُمِّهَا، قَالَ نَعَمْ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ امْرَأَةٍ تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا فَخَافُوا عَلَى عَيْنِهَا أَتَكْتَحِلُ فَقَالَ ‏"‏ قَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ تَمْكُثُ فِي بَيْتِهَا فِي شَرِّ أَحْلاَسِهَا حَوْلاً ثُمَّ خَرَجَتْ فَلاَ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Zaynab binti Ummu Salama (roziyallohu anho)dan onasi (Ummu Salama)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dan eri vafot etgan, koʻziga qattiq ogʻriq tushib, surma qoʻyishdan qoʻrqilayotgan bir ayol haqida soʻralganda, u zot: «Sizlardan biror ayol eng eski kiyimlarini kiyib, uyida bir yil turar edi, soʻng chiqar edi. Yoʻq, (iddat) toʻrt oyu oʻn kundir», dedilar.Зайнаб бинти Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан онаси (Умму Салама)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дан эри вафот этган, кўзига қаттиқ оғриқ тушиб, сурма қўйишдан қўрқилаётган бир аёл ҳақида сўралганда, у зот: «Сизлардан бирор аёл энг эски кийимларини кийиб, уйида бир йил турар эди, сўнг чиқар эди. Йўқ, (иддат) тўрт ою ўн кундир», дедилар.

أَخْبَرَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدِ بْنِ قَيْسِ بْنِ قَهْدٍ الأَنْصَارِيِّ، - وَجَدُّهُ قَدْ أَدْرَكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ قَالَتَا جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّ ابْنَتِي تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَإِنِّي أَخَافُ عَلَى عَيْنِهَا أَفَأَكْحُلُهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ تَجْلِسُ حَوْلاً وَإِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا كَانَ الْحَوْلُ خَرَجَتْ وَرَمَتْ وَرَاءَهَا بِبَعْرَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama va Ummu Habiba (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Nabiy ﷺ ning huzurlariga kelib: «Qizimning eri vafot etdi, men uning koʻziga ogʻriq tushishidan qoʻrqyapman, unga surma qoʻysam boʻladimi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz (motamda) bir yil oʻtirar edi, holbuki (iddat) toʻrt oyu oʻn kundir. Bir yil oʻtganda esa u chiqib, orqasiga bir tezak otar edi», dedilar.Умму Салама ва Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аёл Набий ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Қизимнинг эри вафот этди, мен унинг кўзига оғриқ тушишидан қўрқяпман, унга сурма қўйсам бўладими?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз (мотамда) бир йил ўтирар эди, ҳолбуки (иддат) тўрт ою ўн кундир. Бир йил ўтганда эса у чиқиб, орқасига бир тезак отар эди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، يَقُولُ عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ، أَنَّهَا سَمِعَتْ حَفْصَةَ بِنْتَ عُمَرَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تَحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ فَإِنَّهَا تَحِدُّ عَلَيْهِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺ ning zavjalari Hafsa binti Umar (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohga va Oxirat kuniga imon keltirgan ayolga bir marhum uchun uch kundan ortiq motam tutish halol emas, faqat eri bundan mustasno. Eri uchun u toʻrt oyu oʻn kun motam tutadi», dedilar.Набий ﷺ нинг завжалари Ҳафса бинти Умар (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳга ва Охират кунига имон келтирган аёлга бир марҳум учун уч кундан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри бундан мустасно. Эри учун у тўрт ою ўн кун мотам тутади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سَعِيدٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ بَعْضِ، أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تَحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ أَكْثَرَ مِنْ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ فَإِنَّهَا تَحِدُّ عَلَيْهِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohga va Oxirat kuniga imon keltirgan ayolga bir marhum uchun uch kundan ortiq motam tutish halol emas, faqat eri bundan mustasno. Eri uchun u toʻrt oyu oʻn kun motam tutadi», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳга ва Охират кунига имон келтирган аёлга бир марҳум учун уч кундан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри бундан мустасно. Эри учун у тўрт ою ўн кун мотам тутади», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا السَّهْمِيُّ، - يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ بَكْرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ، عَنْ بَعْضِ، أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ أُمُّ سَلَمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dan yuqoridagiga oʻxshash (hadis) rivoyat qilingan.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дан юқоридагига ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинган.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ - قَالاَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ سُبَيْعَةَ الأَسْلَمِيَّةَ، نُفِسَتْ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِلَيَالٍ فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْذَنَتْ أَنْ تَنْكِحَ فَأَذِنَ لَهَا فَنَكَحَتْ ‏.‏

Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Subaya al-Aslamiya eri vafot etganidan bir necha kun soʻng koʻzi yorydi. Shunda u Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelib, turmushga chiqishga izn soʻradi. U zot unga izn berdilar, u ham turmushga chiqdi.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Субая ал-Асламия эри вафот этганидан бир неча кун сўнг кўзи ёрйди. Шунда у Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келиб, турмушга чиқишга изн сўради. У зот унга изн бердилар, у ҳам турмушга чиқди.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ نَصْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دَاوُدَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ سُبَيْعَةَ أَنْ تَنْكِحَ إِذَا تَعَلَّتْ مِنْ نِفَاسِهَا ‏.‏

Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Subayaga nifosidan poklangach turmushga chiqishni buyurdilar.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Субаяга нифосидан поклангач турмушга чиқишни буюрдилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِي السَّنَابِلِ، قَالَ وَضَعَتْ سُبَيْعَةُ حَمْلَهَا بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِثَلاَثَةٍ وَعِشْرِينَ أَوْ خَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً فَلَمَّا تَعَلَّتْ تَشَوَّفَتْ لِلأَزْوَاجِ فَعِيبَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَذُكِرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا يَمْنَعُهَا قَدِ انْقَضَى أَجَلُهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Sanobil (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Subaya eri vafot etganidan yigirma uch yoki yigirma besh kun soʻng koʻzi yorydi. Poklangach, u turmushga chiqishni ixtiyor qildi, buning uchun uni aybladilar. Bu haqda Rasululloh ﷺ ga aytilganda, u zot: «Uni nima ham toʻsib qoʻyar edi, uning muddati tugadi-ku», dedilar.Абу Санобил (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Субая эри вафот этганидан йигирма уч ёки йигирма беш кун сўнг кўзи ёрйди. Поклангач, у турмушга чиқишни ихтиёр қилди, бунинг учун уни айбладилар. Бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺ га айтилганда, у зот: «Уни нима ҳам тўсиб қўяр эди, унинг муддати тугади-ку», дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ رَبِّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، يَقُولُ اخْتَلَفَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَابْنُ عَبَّاسٍ فِي الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا إِذَا وَضَعَتْ حَمْلَهَا قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ تُزَوَّجُ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَبْعَدَ الأَجَلَيْنِ ‏.‏ فَبَعَثُوا إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَقَالَتْ تُوُفِّيَ زَوْجُ سُبَيْعَةَ فَوَلَدَتْ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِخَمْسَةَ عَشَرَ نِصْفِ شَهْرٍ - قَالَتْ - فَخَطَبَهَا رَجُلاَنِ فَحَطَّتْ بِنَفْسِهَا إِلَى أَحَدِهِمَا فَلَمَّا خَشُوا أَنْ تَفْتَاتَ بِنَفْسِهَا قَالُوا إِنَّكِ لاَ تَحِلِّينَ ‏.‏ قَالَتْ فَانْطَلَقْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ قَدْ حَلَلْتِ فَانْكِحِي مَنْ شِئْتِ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Subayaning eri vafot etib, u eri vafotidan oʻn besh kun — yarim oy soʻng koʻzi yorydi. Ikki kishi unga sovchi qoʻydi, u ulardan biriga moyil boʻldi. Odamlar uning oʻz boshimchaligicha ish qilishidan qoʻrqib: «Sen hali halol boʻlmagansan», deyishdi. Shunda u Rasululloh ﷺ ning huzurlariga bordi. U zot: «Sen halol boʻlding, xohlaganingga turmushga chiqaver», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Субаянинг эри вафот этиб, у эри вафотидан ўн беш кун — ярим ой сўнг кўзи ёрйди. Икки киши унга совчи қўйди, у улардан бирига мойил бўлди. Одамлар унинг ўз бошимчалигича иш қилишидан қўрқиб: «Сен ҳали ҳалол бўлмагансан», дейишди. Шунда у Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига борди. У зот: «Сен ҳалол бўлдинг, хоҳлаганингга турмушга чиқавер», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ - قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ الْمُتَوَفَّى، عَنْهَا زَوْجُهَا وَهِيَ حَامِلٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ آخِرُ الأَجَلَيْنِ ‏.‏ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ إِذَا وَلَدَتْ فَقَدْ حَلَّتْ ‏.‏ فَدَخَلَ أَبُو سَلَمَةَ إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَسَأَلَهَا عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَتْ وَلَدَتْ سُبَيْعَةُ الأَسْلَمِيَّةُ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِنِصْفِ شَهْرٍ فَخَطَبَهَا رَجُلاَنِ أَحَدُهُمَا شَابٌّ وَالآخَرُ كَهْلٌ فَحَطَّتْ إِلَى الشَّابِّ فَقَالَ الْكَهْلُ لَمْ تَحْلِلْ ‏.‏ وَكَانَ أَهْلُهَا غُيَّبًا فَرَجَا إِذَا جَاءَ أَهْلُهَا أَنْ يُؤْثِرُوهُ بِهَا فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ قَدْ حَلَلْتِ فَانْكِحِي مَنْ شِئْتِ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Subaya al-Aslamiya eri vafotidan yarim oy soʻng koʻzi yorydi. Ikki kishi unga sovchi qoʻydi, biri yigit, ikkinchisi keksa edi. U yigitga moyil boʻldi. Shunda keksa kishi: «Sen hali halol boʻlmagansan», dedi. Uning oilasi safarda edi, u esa oila kelganda uni oʻziga afzal koʻrishlariga umid qilardi. Subaya Rasululloh ﷺ ning huzurlariga keldi. U zot: «Sen halol boʻlding, xohlaganingga turmushga chiqaver», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Субая ал-Асламия эри вафотидан ярим ой сўнг кўзи ёрйди. Икки киши унга совчи қўйди, бири йигит, иккинчиси кекса эди. У йигитга мойил бўлди. Шунда кекса киши: «Сен ҳали ҳалол бўлмагансан», деди. Унинг оиласи сафарда эди, у эса оила келганда уни ўзига афзал кўришларига умид қиларди. Субая Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келди. У зот: «Сен ҳалол бўлдинг, хоҳлаганингга турмушга чиқавер», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ قِيلَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فِي امْرَأَةٍ وَضَعَتْ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِعِشْرِينَ لَيْلَةً أَيَصْلُحُ لَهَا أَنْ تَزَوَّجَ قَالَ لاَ إِلاَّ آخِرَ الأَجَلَيْنِ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏{‏ وَأُولاَتُ الأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ ‏}‏ فَقَالَ إِنَّمَا ذَلِكَ فِي الطَّلاَقِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَا مَعَ ابْنِ أَخِي ‏.‏ يَعْنِي أَبَا سَلَمَةَ ‏.‏ فَأَرْسَلَ غُلاَمَهُ كُرَيْبًا فَقَالَ ائْتِ أُمَّ سَلَمَةَ فَسَلْهَا هَلْ كَانَ هَذَا سُنَّةً مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ فَقَالَ قَالَتْ نَعَمْ سُبَيْعَةُ الأَسْلَمِيَّةُ وَضَعَتْ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِعِشْرِينَ لَيْلَةً فَأَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَزَوَّجَ فَكَانَ أَبُو السَّنَابِلِ فِيمَنْ يَخْطُبُهَا ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Subaya al-Aslamiya eri vafotidan yigirma kun soʻng koʻzi yorydi, Rasululloh ﷺ unga turmushga chiqishni buyurdilar. Abu Sanobil unga sovchi qoʻyganlardan biri edi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Субая ал-Асламия эри вафотидан йигирма кун сўнг кўзи ёрйди, Расулуллоҳ ﷺ унга турмушга чиқишни буюрдилар. Абу Санобил унга совчи қўйганлардан бири эди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، وَابْنَ، عَبَّاسٍ وَأَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ تَذَاكَرُوا عِدَّةَ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا تَضَعُ عِنْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ تَعْتَدُّ آخِرَ الأَجَلَيْنِ ‏.‏ وَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ بَلْ تَحِلُّ حِينَ تَضَعُ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَا مَعَ ابْنِ أَخِي ‏.‏ فَأَرْسَلُوا إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ وَضَعَتْ سُبَيْعَةُ الأَسْلَمِيَّةُ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِيَسِيرٍ فَاسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَهَا أَنْ تَتَزَوَّجَ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Subaya al-Aslamiya eri vafotidan koʻp oʻtmay koʻzi yorydi, soʻng Rasululloh ﷺ dan fatvo soʻradi. U zot unga turmushga chiqishni buyurdilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Субая ал-Асламия эри вафотидан кўп ўтмай кўзи ёрйди, сўнг Расулуллоҳ ﷺ дан фатво сўради. У зот унга турмушга чиқишни буюрдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ وَاصِلِ بْنِ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ وَضَعَتْ سُبَيْعَةُ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِأَيَّامٍ فَأَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَزَوَّجَ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Subaya eri vafotidan bir necha kun soʻng koʻzi yorydi, Rasululloh ﷺ unga turmushga chiqishni buyurdilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Субая эри вафотидан бир неча кун сўнг кўзи ёрйди, Расулуллоҳ ﷺ унга турмушга чиқишни буюрдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، وَأَبَا، سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ اخْتَلَفَا فِي الْمَرْأَةِ تُنْفَسُ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِلَيَالٍ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ آخِرُ الأَجَلَيْنِ ‏.‏ وَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ إِذَا نُفِسَتْ فَقَدْ حَلَّتْ ‏.‏ فَجَاءَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَقَالَ أَنَا مَعَ ابْنِ أَخِي ‏.‏ يَعْنِي أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ‏.‏ فَبَعَثُوا كُرَيْبًا مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ يَسْأَلُهَا عَنْ ذَلِكَ فَجَاءَهُمْ فَأَخْبَرَهُمْ أَنَّهَا قَالَتْ وَلَدَتْ سُبَيْعَةُ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِلَيَالٍ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ قَدْ حَلَلْتِ ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Subaya eri vafotidan bir necha kun soʻng koʻzi yorydi, buni Rasululloh ﷺ ga aytdi. U zot: «Sen halol boʻlding», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Субая эри вафотидан бир неча кун сўнг кўзи ёрйди, буни Расулуллоҳ ﷺ га айтди. У зот: «Сен ҳалол бўлдинг», дедилар.

أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ كُنْتُ أَنَا وَابْنُ، عَبَّاسٍ وَأَبُو هُرَيْرَةَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِذَا وَضَعَتِ الْمَرْأَةُ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا فَإِنَّ عِدَّتَهَا آخِرُ الأَجَلَيْنِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ فَبَعَثْنَا كُرَيْبًا إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ يَسْأَلُهَا عَنْ ذَلِكَ فَجَاءَنَا مِنْ عِنْدِهَا أَنَّ سُبَيْعَةَ تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا فَوَضَعَتْ بَعْدَ وَفَاةِ زَوْجِهَا بِأَيَّامٍ فَأَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَتَزَوَّجَ ‏.‏

Abu Salama ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men, Ibn Abbos va Abu Hurayra birga edik. Ibn Abbos: ‹Ayol eri vafot etganidan keyin tugʻsa, uning iddasi ikki muddatning uzunrogʻidir›, dedi». Abu Salama aytdi: «Shunda biz Kuraybni Ummu Salama huzuriga bu haqda soʻrash uchun yubordik. U undan bizga xabar keltirdiki, Subayaning eri vafot etib, u eri vafotidan bir necha kun keyin tugʻgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ unga turmushga chiqishni buyurdilar».Абу Салама ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен, Ибн Аббос ва Абу Ҳурайра бирга эдик. Ибн Аббос: ‹Аёл эри вафот этганидан кейин туғса, унинг иддаси икки муддатнинг узунроғидир›, деди». Абу Салама айтди: «Шунда биз Курайбни Умму Салама ҳузурига бу ҳақда сўраш учун юбордик. У ундан бизга хабар келтирдики, Субаянинг эри вафот этиб, у эри вафотидан бир неча кун кейин туғган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга турмушга чиқишни буюрдилар».

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ، أَخْبَرَتْهُ عَنْ أُمِّهَا أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ امْرَأَةً مِنْ أَسْلَمَ يُقَالُ لَهَا سُبَيْعَةُ كَانَتْ تَحْتَ زَوْجِهَا فَتُوُفِّيَ عَنْهَا وَهِيَ حُبْلَى فَخَطَبَهَا أَبُو السَّنَابِلِ بْنُ بَعْكَكٍ فَأَبَتْ أَنْ تَنْكِحَهُ فَقَالَ مَا يَصْلُحُ لَكِ أَنْ تَنْكِحِي حَتَّى تَعْتَدِّي آخِرَ الأَجَلَيْنِ ‏.‏ فَمَكَثَتْ قَرِيبًا مِنْ عِشْرِينَ لَيْلَةً ثُمَّ نُفِسَتْ فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ انْكِحِي ‏"‏ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Aslam qabilasidan Subaya deb ataladigan bir ayol erining nikohida edi. Eri vafot etganda u homilador edi. Abus-Sanobil ibn Baʼkak unga sovchi qoʻydi, ammo u unga turmushga chiqishdan bosh tortdi. U: «Sen ikki muddatning uzunrogʻini idda saqlamaguningcha turmushga chiqishing durust boʻlmaydi», dedi. U yigirma kunlarcha oʻtgach tugʻdi. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi. U zot: «Turmushga chiqaver», dedilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аслам қабиласидан Субая деб аталадиган бир аёл эрининг никоҳида эди. Эри вафот этганда у ҳомиладор эди. Абус-Санобил ибн Баъкак унга совчи қўйди, аммо у унга турмушга чиқишдан бош тортди. У: «Сен икки муддатнинг узунроғини идда сақламагунингча турмушга чиқишинг дуруст бўлмайди», деди. У йигирма кунларча ўтгач туғди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди. У зот: «Турмушга чиқавер», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَهُ قَالَ بَيْنَمَا أَنَا وَأَبُو هُرَيْرَةَ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ إِذْ جَاءَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَهِي حَامِلٌ فَوَلَدَتْ لأَدْنَى مِنْ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ مِنْ يَوْمِ مَاتَ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ آخِرُ الأَجَلَيْنِ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سَلَمَةَ أَخْبَرَنِي رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ سُبَيْعَةَ الأَسْلَمِيَّةَ جَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَهِيَ حَامِلٌ فَوَلَدَتْ لأَدْنَى مِنْ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَأَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَتَزَوَّجَ ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَأَنَا أَشْهَدُ عَلَى ذَلِكَ ‏.‏

Abu Salama ibn Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men va Abu Hurayra Ibn Abbos huzurida edik. Shunda bir ayol kelib: ‹Eri vafot etganda men homilador edim, eri vafot etgan kundan toʻrt oydan kamroq vaqtda tugʻdim›, dedi. Ibn Abbos: ‹Ikki muddatning uzunrogʻi (kutiladi)›, dedi». Abu Salama aytdi: «Payambar ﷺ sahobalaridan bir kishi menga xabar berdiki, Subaya al-Aslamiyya Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: ‹Eri vafot etganda men homilador edim, toʻrt oydan kamroq vaqtda tugʻdim›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga turmushga chiqishni buyurdilar». Abu Hurayra: «Men ham bunga guvohlik beraman», dedi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен ва Абу Ҳурайра Ибн Аббос ҳузурида эдик. Шунда бир аёл келиб: ‹Эри вафот этганда мен ҳомиладор эдим, эри вафот этган кундан тўрт ойдан камроқ вақтда туғдим›, деди. Ибн Аббос: ‹Икки муддатнинг узунроғи (кутилади)›, деди». Абу Салама айтди: «Паямбар ﷺ саҳобаларидан бир киши менга хабар бердики, Субая ал-Асламийя Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: ‹Эри вафот этганда мен ҳомиладор эдим, тўрт ойдан камроқ вақтда туғдим›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга турмушга чиқишни буюрдилар». Абу Ҳурайра: «Мен ҳам бунга гувоҳлик бераман», деди.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَاهُ كَتَبَ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَرْقَمَ الزُّهْرِيِّ يَأْمُرُهُ أَنْ يَدْخُلَ عَلَى سُبَيْعَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ الأَسْلَمِيَّةِ فَيَسْأَلَهَا حَدِيثَهَا وَعَمَّا قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ اسْتَفْتَتْهُ فَكَتَبَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ يُخْبِرُهُ أَنَّ سُبَيْعَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ سَعْدِ ابْنِ خَوْلَةَ - وَهُوَ مِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَىٍّ وَكَانَ مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا فَتُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهِيَ حَامِلٌ - فَلَمْ تَنْشَبْ أَنْ وَضَعَتْ حَمْلَهَا بَعْدَ وَفَاتِهِ فَلَمَّا تَعَلَّتْ مِنْ نِفَاسِهَا تَجَمَّلَتْ لِلْخُطَّابِ فَدَخَلَ عَلَيْهَا أَبُو السَّنَابِلِ بْنُ بَعْكَكٍ - رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ - فَقَالَ لَهَا مَا لِي أَرَاكِ مُتَجَمِّلَةً لَعَلَّكِ تُرِيدِينَ النِّكَاحَ إِنَّكِ وَاللَّهِ مَا أَنْتِ بِنَاكِحٍ حَتَّى تَمُرَّ عَلَيْكِ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏.‏ قَالَتْ سُبَيْعَةُ فَلَمَّا قَالَ لِي ذَلِكَ جَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي حِينَ أَمْسَيْتُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَأَفْتَانِي بِأَنِّي قَدْ حَلَلْتُ حِينَ وَضَعْتُ حَمْلِي وَأَمَرَنِي بِالتَّزْوِيجِ إِنْ بَدَا لِي ‏.‏

Subaya bint al-Horis al-Aslamiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Saʼd ibn Xavla nikohida edi — u Bani Omir ibn Luayydan boʻlib, Badrda qatnashganlardan edi. Eri Vidoʻ hajji chogʻida vafot etdi, u esa homilador edi. Eri vafotidan keyin koʻp oʻtmay homilasini tugʻdi. Nifosdan poklangach, sovchilar uchun yasandi. Shunda uning huzuriga Abus-Sanobil ibn Baʼkak — Bani Abduddordan bir kishi — kirib: «Nega seni yasangan koʻryapman? Balki turmushga chiqmoqchidirsan? Ollohga qasamki, senga toʻrt oyu oʻn kun oʻtmaguncha turmushga chiqmaysan», dedi. Subaya aytdi: «U menga shuni aytganda, kechqurun boʻlgach kiyimlarimni kiyib Rasululloh ﷺ huzuriga keldim va bu haqda soʻradim. U zot menga homilamni tugʻgan chogʻimda halol boʻlganimni fatvo qilib berdilar va istasam turmushga chiqishimni buyurdilar».Субая бинт ал-Ҳорис ал-Асламийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Саъд ибн Хавла никоҳида эди — у Бани Омир ибн Луаййдан бўлиб, Бадрда қатнашганлардан эди. Эри Видў ҳажжи чоғида вафот этди, у эса ҳомиладор эди. Эри вафотидан кейин кўп ўтмай ҳомиласини туғди. Нифосдан поклангач, совчилар учун ясанди. Шунда унинг ҳузурига Абус-Санобил ибн Баъкак — Бани Абдуддордан бир киши — кириб: «Нега сени ясанган кўряпман? Балки турмушга чиқмоқчидирсан? Оллоҳга қасамки, сенга тўрт ою ўн кун ўтмагунча турмушга чиқмайсан», деди. Субая айтди: «У менга шуни айтганда, кечқурун бўлгач кийимларимни кийиб Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келдим ва бу ҳақда сўрадим. У зот менга ҳомиламни туғган чоғимда ҳалол бўлганимни фатво қилиб бердилар ва истасам турмушга чиқишимни буюрдилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ الزُّهْرِيِّ، قَالَ كَتَبَ إِلَيْهِ يَذْكُرُ أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَهُ أَنَّ زُفَرَ بْنَ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا السَّنَابِلِ بْنَ بَعْكَكِ بْنِ السَّبَّاقِ قَالَ لِسُبَيْعَةَ الأَسْلَمِيَّةِ لاَ تَحِلِّينَ حَتَّى يَمُرَّ عَلَيْكِ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا أَقْصَى الأَجَلَيْنِ ‏.‏ فَأَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَتْهُ عَنْ ذَلِكَ فَزَعَمَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْتَاهَا أَنْ تَنْكِحَ إِذَا وَضَعَتْ حَمْلَهَا وَكَانَتْ حُبْلَى فِي تِسْعَةِ أَشْهُرٍ حِينَ تُوُفِّيَ زَوْجُهَا وَكَانَتْ تَحْتَ سَعْدِ ابْنِ خَوْلَةَ فَتُوُفِّيَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَكَحَتْ فَتًى مِنْ قَوْمِهَا حِينَ وَضَعَتْ مَا فِي بَطْنِهَا ‏.‏

Subaya al-Aslamiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abus-Sanobil ibn Baʼkak ibn as-Sabboq unga: «Senga toʻrt oyu oʻn kun — ikki muddatning uzunrogʻi oʻtmaguncha halol boʻlmaysan», dedi. Shunda u Rasululloh ﷺ huzuriga kelib bu haqda soʻradi. U zikr qildiki, Rasululloh ﷺ unga homilasini tugʻsa turmushga chiqishini fatvo qilib berdilar. Eri vafot etganda u toʻqqiz oylik homilador edi. U Saʼd ibn Xavla nikohida edi, eri esa Rasululloh ﷺ bilan birga Vidoʻ hajjida vafot etdi. U qornidagini tugʻgan chogʻda oʻz qavmidan bir yigitga turmushga chiqdi.Субая ал-Асламийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абус-Санобил ибн Баъкак ибн ас-Саббоқ унга: «Сенга тўрт ою ўн кун — икки муддатнинг узунроғи ўтмагунча ҳалол бўлмайсан», деди. Шунда у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб бу ҳақда сўради. У зикр қилдики, Расулуллоҳ ﷺ унга ҳомиласини туғса турмушга чиқишини фатво қилиб бердилар. Эри вафот этганда у тўққиз ойлик ҳомиладор эди. У Саъд ибн Хавла никоҳида эди, эри эса Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Видў ҳажжида вафот этди. У қорнидагини туғган чоғда ўз қавмидан бир йигитга турмушга чиқди.

أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُتْبَةَ، كَتَبَ إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَرْقَمِ الزُّهْرِيِّ أَنِ ادْخُلْ، عَلَى سُبَيْعَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ الأَسْلَمِيَّةِ فَاسْأَلْهَا عَمَّا أَفْتَاهَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَمْلِهَا ‏.‏ قَالَ فَدَخَلَ عَلَيْهَا عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلَهَا فَأَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ سَعْدِ ابْنِ خَوْلَةَ - وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا - فَتُوُفِّيَ عَنْهَا فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَوَلَدَتْ قَبْلَ أَنْ تَمْضِيَ لَهَا أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا مِنْ وَفَاةِ زَوْجِهَا فَلَمَّا تَعَلَّتْ مِنْ نِفَاسِهَا دَخَلَ عَلَيْهَا أَبُو السَّنَابِلِ - رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ - فَرَآهَا مُتَجَمِّلَةً فَقَالَ لَعَلَّكِ تُرِيدِينَ النِّكَاحَ قَبْلَ أَنْ تَمُرَّ عَلَيْكِ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا سَمِعْتُ ذَلِكَ مِنْ أَبِي السَّنَابِلِ جِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثْتُهُ حَدِيثِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ حَلَلْتِ حِينَ وَضَعْتِ حَمْلَكِ ‏"‏ ‏.‏

Subaya bint al-Horis al-Aslamiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Saʼd ibn Xavla nikohida edi — u Rasululloh ﷺ sahobalaridan, Badrda qatnashganlardan edi. Eri Vidoʻ hajjida vafot etdi. U eri vafotidan toʻrt oyu oʻn kun oʻtmasdan tugʻdi. Nifosdan poklangach, uning huzuriga Abus-Sanobil — Bani Abduddordan bir kishi — kirib, uni yasangan holda koʻrdi va: «Balki toʻrt oyu oʻn kun oʻtmasdan turmushga chiqmoqchidirsan?» dedi. U aytdi: «Abus-Sanobildan buni eshitganimda Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, oʻz hodisamni soʻzlab berdim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Homilangni tugʻgan chogʻingda halol boʻlding›, dedilar».Субая бинт ал-Ҳорис ал-Асламийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Саъд ибн Хавла никоҳида эди — у Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан, Бадрда қатнашганлардан эди. Эри Видў ҳажжида вафот этди. У эри вафотидан тўрт ою ўн кун ўтмасдан туғди. Нифосдан поклангач, унинг ҳузурига Абус-Санобил — Бани Абдуддордан бир киши — кириб, уни ясанган ҳолда кўрди ва: «Балки тўрт ою ўн кун ўтмасдан турмушга чиқмоқчидирсан?» деди. У айтди: «Абус-Санобилдан буни эшитганимда Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, ўз ҳодисамни сўзлаб бердим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ҳомилангни туғган чоғингда ҳалол бўлдинг›, дедилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا فِي نَاسٍ بِالْكُوفَةِ فِي مَجْلِسٍ - لِلأَنْصَارِ - عَظِيمٍ فِيهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى فَذَكَرُوا شَأْنَ سُبَيْعَةَ فَذَكَرْتُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ فِي مَعْنَى قَوْلِ ابْنِ عَوْنٍ حَتَّى تَضَعَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى لَكِنَّ عَمَّهُ لاَ يَقُولُ ذَلِكَ فَرَفَعْتُ صَوْتِي وَقُلْتُ إِنِّي لَجَرِيءٌ أَنْ أَكْذِبَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ وَهُوَ فِي نَاحِيَةِ الْكُوفَةِ ‏.‏ قَالَ فَلَقِيتُ مَالِكًا قُلْتُ كَيْفَ كَانَ ابْنُ مَسْعُودٍ يَقُولُ فِي شَأْنِ سُبَيْعَةَ قَالَ قَالَ أَتَجْعَلُونَ عَلَيْهَا التَّغْلِيظَ وَلاَ تَجْعَلُونَ لَهَا الرُّخْصَةَ لأُنْزِلَتْ سُورَةُ النِّسَاءِ الْقُصْرَى بَعْدَ الطُّولَى ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: «Uning ustiga ogʻirlashtirishni qoʻyasizu, unga yengillikni bermaysizmi? Nisoning qisqarog Surasi (Talaq surasi) uzunidan (Baqaradan) keyin nozil qilingan», dedi. Yaʼni eri vafot etgan homilador ayolning iddasi homilasini tugʻishi bilan tugaydi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: «Унинг устига оғирлаштиришни қўясизу, унга енгилликни бермайсизми? Нисонинг қисқарог Сураси (Талақ сураси) узунидан (Бақарадан) кейин нозил қилинган», деди. Яъни эри вафот этган ҳомиладор аёлнинг иддаси ҳомиласини туғиши билан тугайди.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مِسْكِينِ بْنِ نُمَيْلَةَ، - يَمَامِيٌّ - قَالَ أَنْبَأَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، ح وَأَخْبَرَنِي مَيْمُونُ بْنُ الْعَبَّاسِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْحَكَمِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شُبْرُمَةَ الْكُوفِيُّ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ قَيْسٍ، أَنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ، قَالَ مَنْ شَاءَ لاَعَنْتُهُ مَا أُنْزِلَتْ ‏{‏ وَأُولاَتُ الأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ ‏}‏ إِلاَّ بَعْدَ آيَةِ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا إِذَا وَضَعَتِ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا فَقَدْ حَلَّتْ وَاللَّفْظُ لِمَيْمُونٍ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: «Kim xohlasa, u bilan laʼnatlashaman: {Homilador ayollarning muddati homilalarini tugʻishidir} degan (oyat) eri vafot etgan ayol haqidagi oyatdan keyin nozil qilingan. Eri vafot etgan ayol tugʻsa, uning uchun (turmushga chiqish) halol boʻladi».Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: «Ким хоҳласа, у билан лаънатлашаман: {Ҳомиладор аёлларнинг муддати ҳомилаларини туғишидир} деган (оят) эри вафот этган аёл ҳақидаги оятдан кейин нозил қилинган. Эри вафот этган аёл туғса, унинг учун (турмушга чиқиш) ҳалол бўлади».

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، سُلَيْمَانُ بْنُ سَيْفٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، وَهُوَ ابْنُ أَعْيَنَ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، ح وَأَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، وَمَسْرُوقٍ، وَعَبِيدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ سُورَةَ النِّسَاءِ الْقُصْرَى، نَزَلَتْ بَعْدَ الْبَقَرَةِ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nisoning qisqarog Surasi (Talaq surasi) Baqaradan keyin nozil qilingan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Нисонинг қисқарог Сураси (Талақ сураси) Бақарадан кейин нозил қилинган.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، تَزَوَّجَ امْرَأَةً وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا حَتَّى مَاتَ قَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ لَهَا مِثْلُ صَدَاقِ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ ‏.‏ فَقَامَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ الأَشْجَعِيُّ فَقَالَ قَضَى فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ - امْرَأَةٍ مِنَّا - مِثْلَ مَا قَضَيْتَ ‏.‏ فَفَرِحَ ابْنُ مَسْعُودٍ رضى الله عنه ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, undan bir kishi haqida soʻraldi: u bir ayolga uylangan, ammo unga mahr belgilamagan va u bilan qoʻshilmasdan vafot etgan. Ibn Masʼud: «Unga oʻxshash ayollarning mahriga oʻxshash mahr beriladi — kam ham emas, koʻp ham emas; unga idda saqlash lozim va unga meros bor», dedi. Shunda Maʼqil ibn Sinon al-Ashjaiy (roziyallohu anhu) turib: «Rasululloh ﷺ biz orasida Barvaʼ bint Voshiq — bizdan boʻlgan bir ayol haqida sen hukm qilganingdek hukm qildilar», dedi. Bundan Ibn Masʼud xursand boʻldi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ундан бир киши ҳақида сўралди: у бир аёлга уйланган, аммо унга маҳр белгиламаган ва у билан қўшилмасдан вафот этган. Ибн Масъуд: «Унга ўхшаш аёлларнинг маҳрига ўхшаш маҳр берилади — кам ҳам эмас, кўп ҳам эмас; унга идда сақлаш лозим ва унга мерос бор», деди. Шунда Маъқил ибн Синон ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу) туриб: «Расулуллоҳ ﷺ биз орасида Барваъ бинт Вошиқ — биздан бўлган бир аёл ҳақида сен ҳукм қилганингдек ҳукм қилдилар», деди. Бундан Ибн Масъуд хурсанд бўлди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تَحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ أَكْثَرَ مِنْ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجِهَا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayolga eridan boshqa oʻlgan kishi uchun uch kundan koʻp motam tutish halol emas», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлга эридан бошқа ўлган киши учун уч кундан кўп мотам тутиш ҳалол эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تَحِدَّ فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Payambar ﷺ: «Ollohga va oxirat kuniga iymon keltirgan ayolga eridan boshqasi uchun uch kundan koʻp motam tutish halol emas», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Паямбар ﷺ: «Оллоҳга ва охират кунига иймон келтирган аёлга эридан бошқаси учун уч кундан кўп мотам тутиш ҳалол эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَيُّوبُ بْنُ مُوسَى، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ أَنْ تَحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Ummu Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ shu minbar ustida turib shunday deyayotganlarini eshitdim: «Ollohga va Uning Rasuliga iymon keltirgan ayolga eridan boshqa oʻlgan kishi uchun uch kechadan koʻp motam tutish halol emas; er uchun esa toʻrt oyu oʻn kun (motam tutadi)».Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ шу минбар устида туриб шундай деяётганларини эшитдим: «Оллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтирган аёлга эридан бошқа ўлган киши учун уч кечадан кўп мотам тутиш ҳалол эмас; эр учун эса тўрт ою ўн кун (мотам тутади)».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ شُعْبَةَ، وَابْنِ، جُرَيْجٍ وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ وَمُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ كَعْبٍ، عَنِ الْفَارِعَةِ بِنْتِ مَالِكٍ، أَنَّ زَوْجَهَا، خَرَجَ فِي طَلَبِ أَعْلاَجٍ فَقَتَلُوهُ - قَالَ شُعْبَةُ وَابْنُ جُرَيْجٍ وَكَانَتْ فِي دَارٍ قَاصِيَةٍ فَجَاءَتْ وَمَعَهَا أَخُوهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرُوا لَهُ فَرَخَّصَ لَهَا حَتَّى إِذَا رَجَعَتْ دَعَاهَا فَقَالَ ‏"‏ اجْلِسِي فِي بَيْتِكِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ ‏"‏ ‏.‏

Fariʼa bint Molik (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Uning eri qullarni qidirib chiqib ketdi va ular uni oʻldirishdi. U chekka bir uyda edi. Shunda u akasi bilan birga Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, u zotga (holini) aytdi. U zot unga (qaytishga) ruxsat berdilar. U qaytib ketayotganida u zot uni chaqirib: «Belgilangan muddat yetguncha uyingda oʻtir», dedilar.Фариъа бинт Молик (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Унинг эри қулларни қидириб чиқиб кетди ва улар уни ўлдиришди. У чекка бир уйда эди. Шунда у акаси билан бирга Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, у зотга (ҳолини) айтди. У зот унга (қайтишга) рухсат бердилар. У қайтиб кетаётганида у зот уни чақириб: «Белгиланган муддат етгунча уйингда ўтир», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمَّتِهِ، زَيْنَبَ بِنْتِ كَعْبٍ عَنِ الْفُرَيْعَةِ بِنْتِ مَالِكٍ، أَنَّ زَوْجَهَا، تَكَارَى عُلُوجًا لِيَعْمَلُوا لَهُ فَقَتَلُوهُ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَتْ إِنِّي لَسْتُ فِي مَسْكَنٍ لَهُ وَلاَ يَجْرِي عَلَىَّ مِنْهُ رِزْقٌ أَفَأَنْتَقِلُ إِلَى أَهْلِي وَيَتَامَاىَ وَأَقُومُ عَلَيْهِمْ قَالَ ‏"‏ افْعَلِي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ قُلْتِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَعَادَتْ عَلَيْهِ قَوْلَهَا قَالَ ‏"‏ اعْتَدِّي حَيْثُ بَلَغَكِ الْخَبَرُ ‏"‏ ‏.‏

Al-Furayʼa bint Molik (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, uning eri oʻziga ish qildirish uchun bir necha xizmatkorni yollagan edi, ular uni oʻldirib qoʻyishdi. U buni Rasululloh ﷺga aytib: «Men uning uyida turmayapman va undan menga nafaqa ham kelmayapti. Oʻz oilam va ikki yetimim oldiga koʻchib borib, ularga qarab tursam boʻladimi?» dedi. U zot: «Shunday qil», dedilar. Soʻng: «Nima deding?» dedilar. U aytganini yana takrorladi. Shunda u zot: «Xabar senga yetgan joyda idda saqla», dedilar.Ал-Фурайъа бинт Молик (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, унинг эри ўзига иш қилдириш учун бир неча хизматкорни ёллаган эди, улар уни ўлдириб қўйишди. У буни Расулуллоҳ ﷺга айтиб: «Мен унинг уйида турмаяпман ва ундан менга нафақа ҳам келмаяпти. Ўз оилам ва икки етимим олдига кўчиб бориб, уларга қараб турсам бўладими?» деди. У зот: «Шундай қил», дедилар. Сўнг: «Нима дединг?» дедилар. У айтганини яна такрорлади. Шунда у зот: «Хабар сенга етган жойда идда сақла», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ زَيْنَبَ، عَنْ فُرَيْعَةَ، أَنَّ زَوْجَهَا، خَرَجَ فِي طَلَبِ أَعْلاَجٍ لَهُ فَقُتِلَ بِطَرَفِ الْقَدُّومِ - قَالَتْ - فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ لَهُ النُّقْلَةَ إِلَى أَهْلِي وَذَكَرَتْ لَهُ حَالاً مِنْ حَالِهَا - قَالَتْ - فَرَخَّصَ لِي فَلَمَّا أَقْبَلْتُ نَادَانِي فَقَالَ ‏"‏ امْكُثِي فِي أَهْلِكِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ ‏"‏ ‏.‏

Furayʼa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, uning eri oʻz xizmatkorlarini qidirib chiqqan va Qadum yaqinida oʻldirilgan edi. U aytdi: «Men Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, oʻz oilam oldiga koʻchishni aytdim va ahvolimni bayon qildim. U zot menga ruxsat berdilar. Men qaytib ketayotganimda meni chaqirib: ‹Belgilangan muddat tugagunicha oʻz uyingda tur›, dedilar».Фурайъа (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, унинг эри ўз хизматкорларини қидириб чиққан ва Қадум яқинида ўлдирилган эди. У айтди: «Мен Набий ﷺ ҳузурларига келиб, ўз оилам олдига кўчишни айтдим ва аҳволимни баён қилдим. У зот менга рухсат бердилар. Мен қайтиб кетаётганимда мени чақириб: ‹Белгиланган муддат тугагунича ўз уйингда тур›, дедилар».

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، قَالَ عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، نَسَخَتْ هَذِهِ الآيَةُ عِدَّتَهَا فِي أَهْلِهَا فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ وَهُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ غَيْرَ إِخْرَاجٍ ‏}‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bu oyat ayolning oʻz oilasida idda saqlashini bekor qildi, endi u xohlagan joyida idda saqlaydi. Bu Alloh azza va jallaning {chiqarilmagan holda} degan soʻzidir. (Baqara 240)Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бу оят аёлнинг ўз оиласида идда сақлашини бекор қилди, энди у хоҳлаган жойида идда сақлайди. Бу Аллоҳ азза ва жалланинг {чиқарилмаган ҳолда} деган сўзидир. (Бақара 240)

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَتْنِي زَيْنَبُ بِنْتُ كَعْبٍ، قَالَتْ حَدَّثَتْنِي فُرَيْعَةُ بِنْتُ مَالِكٍ، أُخْتُ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَتْ تُوُفِّيَ زَوْجِي بِالْقَدُّومِ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ لَهُ أَنَّ دَارَنَا شَاسِعَةٌ فَأَذِنَ لَهَا ثُمَّ دَعَاهَا فَقَالَ ‏"‏ امْكُثِي فِي بَيْتِكِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriyning singlisi Furayʼa bint Molik (roziyallohu anho) aytdi: «Erim Qadumda vafot etdi. Men Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, uyimiz olisda ekanini aytdim. U zot menga ruxsat berdilar, soʻng chaqirib: ‹Belgilangan muddat tugagunicha oʻz uyingda toʻrt oyu oʻn kun tur›, dedilar».Абу Саид ал-Худрийнинг синглиси Фурайъа бинт Молик (розияллоҳу анҳо) айтди: «Эрим Қадумда вафот этди. Мен Набий ﷺ ҳузурларига келиб, уйимиз олисда эканини айтдим. У зот менга рухсат бердилар, сўнг чақириб: ‹Белгиланган муддат тугагунича ўз уйингда тўрт ою ўн кун тур›, дедилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ بِهَذِهِ الأَحَادِيثِ الثَّلاَثَةِ، قَالَتْ زَيْنَبُ دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ حَبِيبَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ تُوُفِّيَ أَبُوهَا أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ فَدَعَتْ أُمُّ حَبِيبَةَ بِطِيبٍ فَدَهَنَتْ مِنْهُ جَارِيَةً ثُمَّ مَسَّتْ بِعَارِضَيْهَا ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تَحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Umm Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Zaynab bint Abu Salama aytadi: Otasi Abu Sufyon ibn Harb vafot etganida men Nabiy ﷺning zavjalari Umm Habiba huzuriga kirdim. Umm Habiba xushboʻy narsa keltirtirib, undan bir choʻriga surtdi, soʻng oʻz yuziga tekkizdi. Keyin: «Vallohi, menga xushboʻy narsaning hojati yoʻq, faqat men Rasululloh ﷺning: ‹Allohga va oxirat kuniga imon keltiradigan ayolga bir oʻlik ustida uch kechadan ortiq motam tutish halol emas, eri ustida esa toʻrt oyu oʻn kun tutadi›, deganlarini eshitganman», dedi.Умм Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Зайнаб бинт Абу Салама айтади: Отаси Абу Суфён ибн Ҳарб вафот этганида мен Набий ﷺнинг завжалари Умм Ҳабиба ҳузурига кирдим. Умм Ҳабиба хушбўй нарса келтиртириб, ундан бир чўрига суртди, сўнг ўз юзига теккизди. Кейин: «Валлоҳи, менга хушбўй нарсанинг ҳожати йўқ, фақат мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Аллоҳга ва охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик устида уч кечадан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, эри устида эса тўрт ою ўн кун тутади›, деганларини эшитганман», деди.

قَالَتْ زَيْنَبُ ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَى زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ حِينَ تُوُفِّيَ أَخُوهَا وَقَدْ دَعَتْ بِطِيبٍ وَمَسَّتْ مِنْهُ ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ تَحِدُّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Zaynab bint Jahsh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Zaynab bint Abu Salama aytadi: Soʻng akasi vafot etganida men Zaynab bint Jahsh huzuriga kirdim. U xushboʻy narsa keltirtirib undan surtdi, keyin: «Vallohi, menga xushboʻy narsaning hojati yoʻq, faqat men Rasululloh ﷺning minbar ustida: ‹Allohga va oxirat kuniga imon keltiradigan ayolga bir oʻlik ustida uch kechadan ortiq motam tutish halol emas, eri ustida esa toʻrt oyu oʻn kun tutadi›, deganlarini eshitganman», dedi.Зайнаб бинт Жаҳш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Зайнаб бинт Абу Салама айтади: Сўнг акаси вафот этганида мен Зайнаб бинт Жаҳш ҳузурига кирдим. У хушбўй нарса келтиртириб ундан суртди, кейин: «Валлоҳи, менга хушбўй нарсанинг ҳожати йўқ, фақат мен Расулуллоҳ ﷺнинг минбар устида: ‹Аллоҳга ва охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик устида уч кечадан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, эри устида эса тўрт ою ўн кун тутади›, деганларини эшитганман», деди.

وَقَالَتْ زَيْنَبُ سَمِعْتُ أُمَّ سَلَمَةَ، تَقُولُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَتِي تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَقَدِ اشْتَكَتْ عَيْنَهَا أَفَأَكْحُلُهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا وَقَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَرْمِي بِالْبَعْرَةِ عِنْدَ رَأْسِ الْحَوْلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حُمَيْدٌ فَقُلْتُ لِزَيْنَبَ وَمَا تَرْمِي بِالْبَعْرَةِ عِنْدَ رَأْسِ الْحَوْلِ قَالَتْ زَيْنَبُ كَانَتِ الْمَرْأَةُ إِذَا تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا دَخَلَتْ حِفْشًا وَلَبِسَتْ شَرَّ ثِيَابِهَا وَلَمْ تَمَسَّ طِيبًا وَلاَ شَيْئًا حَتَّى تَمُرَّ بِهَا سَنَةٌ ثُمَّ تُؤْتَى بِدَابَّةٍ حِمَارٍ أَوْ شَاةٍ أَوْ طَيْرٍ فَتَفْتَضُّ بِهِ فَقَلَّمَا تَفْتَضُّ بِشَىْءٍ إِلاَّ مَاتَ ثُمَّ تَخْرُجُ فَتُعْطَى بَعْرَةً فَتَرْمِي بِهَا وَتُرَاجِعُ بَعْدُ مَا شَاءَتْ مِنْ طِيبٍ أَوْ غَيْرِهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ تَفْتَضُّ تَمْسَحُ بِهِ فِي حَدِيثِ مُحَمَّدٍ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الْحِفْشُ الْخُصُّ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Ey Rasululloh, qizimning eri vafot etdi, uning koʻzi ogʻriyapti, unga surma qoʻysam boʻladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq», dedilar. Soʻng: «U faqat toʻrt oyu oʻn kundir. Johiliyat davrida esa biringiz bir yil oʻtganda tezak otar edingiz», dedilar. Humayd aytadi: Men Zaynabga: «Bir yil oʻtganda tezak otish nima?» dedim. Zaynab dedi: «Ayolning eri vafot etsa, u kichik bir kulbaga kirib, eng yomon kiyimlarini kiyar, bir yil oʻtguncha na xushboʻy narsaga, na boshqa narsaga tegar edi. Soʻng unga eshak yoki qoʻy yoki qush kabi bir jonivor keltirilar, u shu bilan iddadan chiqar edi. Uning tanasiga tekkan narsa koʻpincha oʻlar edi. Keyin u chiqar, unga bir tezak berilar, u uni otar, shundan soʻng xohlagan xushboʻy yoki boshqa narsaga qaytar edi».Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир аёл Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Расулуллоҳ, қизимнинг эри вафот этди, унинг кўзи оғрияпти, унга сурма қўйсам бўладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ», дедилар. Сўнг: «У фақат тўрт ою ўн кундир. Жоҳилият даврида эса бирингиз бир йил ўтганда тезак отар эдингиз», дедилар. Ҳумайд айтади: Мен Зайнабга: «Бир йил ўтганда тезак отиш нима?» дедим. Зайнаб деди: «Аёлнинг эри вафот этса, у кичик бир кулбага кириб, энг ёмон кийимларини кияр, бир йил ўтгунча на хушбўй нарсага, на бошқа нарсага тегар эди. Сўнг унга эшак ёки қўй ёки қуш каби бир жонивор келтирилар, у шу билан иддадан чиқар эди. Унинг танасига теккан нарса кўпинча ўлар эди. Кейин у чиқар, унга бир тезак берилар, у уни отар, шундан сўнг хоҳлаган хушбўй ёки бошқа нарсага қайтар эди».

أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَحِدُّ امْرَأَةٌ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ فَإِنَّهَا تَحِدُّ عَلَيْهِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا وَلاَ تَلْبَسُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا وَلاَ ثَوْبَ عَصْبٍ وَلاَ تَكْتَحِلُ وَلاَ تَمْتَشِطُ وَلاَ تَمَسُّ طِيبًا إِلاَّ عِنْدَ طُهْرِهَا حِينَ تَطْهُرُ نُبَذًا مِنْ قُسْطٍ وَأَظْفَارٍ ‏"‏ ‏.‏

Umm Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hech bir ayol bir oʻlik ustida uch kundan ortiq motam tutmasin, faqat eri ustida boʻlsa, unga toʻrt oyu oʻn kun motam tutadi. U boʻyalgan kiyim ham, naqshli kiyim ham kiymasin, surma qoʻymasin, sochini taramasin va xushboʻy narsaga tegmasin, faqat hayzdan pok boʻlganida bir oz qust va azfardan foydalanishi mumkin», dedilar.Умм Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир аёл бир ўлик устида уч кундан ортиқ мотам тутмасин, фақат эри устида бўлса, унга тўрт ою ўн кун мотам тутади. У бўялган кийим ҳам, нақшли кийим ҳам киймасин, сурма қўймасин, сочини тарамасин ва хушбўй нарсага тегмасин, фақат ҳайздан пок бўлганида бир оз қуст ва азфардан фойдаланиши мумкин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي بُدَيْلٌ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُتَوَفَّى عَنْهَا زَوْجُهَا لاَ تَلْبَسُ الْمُعَصْفَرَ مِنَ الثِّيَابِ وَلاَ الْمُمَشَّقَةَ وَلاَ تَخْتَضِبُ وَلاَ تَكْتَحِلُ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Eri vafot etgan ayol safflor bilan boʻyalgan kiyim ham, qizil tuproq bilan boʻyalgan kiyim ham kiymasin, xina ham qoʻymasin, surma ham qoʻymasin», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Эри вафот этган аёл саффлор билан бўялган кийим ҳам, қизил тупроқ билан бўялган кийим ҳам киймасин, хина ҳам қўймасин, сурма ҳам қўймасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تَحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ وَلاَ تَكْتَحِلُ وَلاَ تَخْتَضِبُ وَلاَ تَلْبَسُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا ‏"‏ ‏.‏

Umm Atiyya (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Allohga va oxirat kuniga imon keltiradigan ayolga bir oʻlik ustida uch kundan ortiq motam tutish halol emas, faqat eri boʻlsa bundan mustasno. U surma qoʻymasin, xina qoʻymasin va boʻyalgan kiyim kiymasin», dedilar.Умм Атийя (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Аллоҳга ва охират кунига имон келтирадиган аёлга бир ўлик устида уч кундан ортиқ мотам тутиш ҳалол эмас, фақат эри бўлса бундан мустасно. У сурма қўймасин, хина қўймасин ва бўялган кийим киймасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَخْرَمَةُ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ الْمُغِيرَةَ بْنَ الضَّحَّاكِ، يَقُولُ حَدَّثَتْنِي أُمُّ حَكِيمٍ بِنْتُ أَسِيدٍ، عَنْ أُمِّهَا، أَنَّ زَوْجَهَا، تُوُفِّيَ وَكَانَتْ تَشْتَكِي عَيْنَهَا فَتَكْتَحِلُ الْجِلاَءَ فَأَرْسَلَتْ مَوْلاَةً لَهَا إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَسَأَلَتْهَا عَنْ كُحْلِ الْجِلاَءِ فَقَالَتْ لاَ تَكْتَحِلُ إِلاَّ مِنْ أَمْرٍ لاَ بُدَّ مِنْهُ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ تُوُفِّيَ أَبُو سَلَمَةَ وَقَدْ جَعَلْتُ عَلَى عَيْنِي صَبِرًا فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا يَا أُمَّ سَلَمَةَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِنَّمَا هُوَ صَبِرٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ فِيهِ طِيبٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ يَشُبُّ الْوَجْهَ فَلاَ تَجْعَلِيهِ إِلاَّ بِاللَّيْلِ وَلاَ تَمْتَشِطِي بِالطِّيبِ وَلاَ بِالْحِنَّاءِ فَإِنَّهُ خِضَابٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بِأَىِّ شَىْءٍ أَمْتَشِطُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ بِالسِّدْرِ تُغَلِّفِينَ بِهِ رَأْسَكِ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama vafot etganida Rasululloh ﷺ mening huzurimga kirdilar, men koʻzimga sabr (aloe) qoʻygan edim. U zot: «Bu nima, ey Umm Salama?» dedilar. Men: «Bu shunchaki sabr, ey Rasululloh, unda xushboʻy narsa yoʻq», dedim. U zot: «U yuzni yorqin qiladi, shuning uchun uni faqat kechasi qoʻygin va xushboʻy narsa bilan ham, xina bilan ham sochingni taramagin, chunki u boʻyoqdir», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, nima bilan taray?» dedim. U zot: «Sidr bilan, uni boshingga surtgin», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Салама вафот этганида Расулуллоҳ ﷺ менинг ҳузуримга кирдилар, мен кўзимга сабр (алоэ) қўйган эдим. У зот: «Бу нима, эй Умм Салама?» дедилар. Мен: «Бу шунчаки сабр, эй Расулуллоҳ, унда хушбўй нарса йўқ», дедим. У зот: «У юзни ёрқин қилади, шунинг учун уни фақат кечаси қўйгин ва хушбўй нарса билан ҳам, хина билан ҳам сочингни тарамагин, чунки у бўёқдир», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, нима билан тарай?» дедим. У зот: «Сидр билан, уни бошингга суртгин», дедилар.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، - وَهُوَ ابْنُ مُوسَى - قَالَ حُمَيْدٌ وَحَدَّثَتْنِي زَيْنَبُ بِنْتُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّهَا أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ جَاءَتِ امْرَأَةٌ مِنْ قُرَيْشٍ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَتِي رَمِدَتْ أَفَأَكْحُلُهَا ‏.‏ وَكَانَتْ مُتَوَفًّى عَنْهَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَتْ إِنِّي أَخَافُ عَلَى بَصَرِهَا فَقَالَ ‏"‏ لاَ إِلاَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا قَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَحِدُّ عَلَى زَوْجِهَا سَنَةً ثُمَّ تَرْمِي عَلَى رَأْسِ السَّنَةِ بِالْبَعْرَةِ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Qurayshdan bir ayol kelib: «Ey Rasululloh, qizimning koʻzi ogʻriyapti, unga surma qoʻysam boʻladimi?» dedi. Uning eri vafot etgan edi. U zot: «Toʻrt oyu oʻn kun oʻtmaguncha yoʻq», dedilar. Soʻng u ayol: «Men uning koʻzidan qoʻrqaman», dedi. U zot: «Yoʻq, toʻrt oyu oʻn kundan boshqa emas. Johiliyat davrida biringiz eri ustida bir yil motam tutar, soʻng yil oxirida tezak otar edingiz», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Қурайшдан бир аёл келиб: «Эй Расулуллоҳ, қизимнинг кўзи оғрияпти, унга сурма қўйсам бўладими?» деди. Унинг эри вафот этган эди. У зот: «Тўрт ою ўн кун ўтмагунча йўқ», дедилар. Сўнг у аёл: «Мен унинг кўзидан қўрқаман», деди. У зот: «Йўқ, тўрт ою ўн кундан бошқа эмас. Жоҳилият даврида бирингиз эри устида бир йил мотам тутар, сўнг йил охирида тезак отар эдингиз», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّهَا، أَنَّ امْرَأَةً، أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَتْهُ عَنِ ابْنَتِهَا مَاتَ زَوْجُهَا وَهِيَ تَشْتَكِي قَالَ ‏"‏ قَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ تَحِدُّ السَّنَةَ ثُمَّ تَرْمِي الْبَعْرَةَ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ وَإِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Nabiy ﷺ huzuriga kelib, eri vafot etgan va oʻzi ogʻrigan qizi haqida soʻradi. U zot: «Biringiz bir yil motam tutar, soʻng yil oxirida tezak otar edingiz. Aslida u toʻrt oyu oʻn kundir», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир аёл Набий ﷺ ҳузурига келиб, эри вафот этган ва ўзи оғриган қизи ҳақида сўради. У зот: «Бирингиз бир йил мотам тутар, сўнг йил охирида тезак отар эдингиз. Аслида у тўрт ою ўн кундир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْدَانَ بْنِ عِيسَى بْنِ مَعْدَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، مَوْلَى الأَنْصَارِ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنْ قُرَيْشٍ جَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّ ابْنَتِي تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَقَدْ خِفْتُ عَلَى عَيْنِهَا وَهِيَ تُرِيدُ الْكُحْلَ فَقَالَ ‏"‏ قَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ تَرْمِي بِالْبَعْرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ وَإِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ لِزَيْنَبَ مَا رَأْسُ الْحَوْلِ قَالَتْ كَانَتِ الْمَرْأَةُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذَا هَلَكَ زَوْجُهَا عَمَدَتْ إِلَى شَرِّ بَيْتٍ لَهَا فَجَلَسَتْ فِيهِ حَتَّى إِذَا مَرَّتْ بِهَا سَنَةٌ خَرَجَتْ فَرَمَتْ وَرَاءَهَا بِبَعْرَةٍ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Qurayshdan bir ayol Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Qizimning eri vafot etdi, men uning koʻzidan qoʻrqyapman, u surma qoʻymoqchi», dedi. U zot: «Biringiz yil oxirida tezak otar edingiz. Aslida u toʻrt oyu oʻn kundir», dedilar. Men Zaynabga: «Yil oxiri nima?» dedim. U dedi: «Johiliyat davrida ayolning eri halok boʻlsa, u oʻzining eng yomon uyiga borib, oʻsha yerda oʻtirar, bir yil oʻtgach chiqib, orqasiga tezak otar edi».Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Қурайшдан бир аёл Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Қизимнинг эри вафот этди, мен унинг кўзидан қўрқяпман, у сурма қўймоқчи», деди. У зот: «Бирингиз йил охирида тезак отар эдингиз. Аслида у тўрт ою ўн кундир», дедилар. Мен Зайнабга: «Йил охири нима?» дедим. У деди: «Жоҳилият даврида аёлнинг эри ҳалок бўлса, у ўзининг энг ёмон уйига бориб, ўша ерда ўтирар, бир йил ўтгач чиқиб, орқасига тезак отар эди».

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتْ أُمَّ سَلَمَةَ وَأُمَّ حَبِيبَةَ أَتَكْتَحِلُ فِي عِدَّتِهَا مِنْ وَفَاةِ زَوْجِهَا فَقَالَتْ أَتَتِ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَتْهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ قَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِذَا تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا أَقَامَتْ سَنَةً ثُمَّ قَذَفَتْ خَلْفَهَا بِبَعْرَةٍ ثُمَّ خَرَجَتْ وَإِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا حَتَّى يَنْقَضِيَ الأَجَلُ ‏"‏ ‏.‏

Zaynab (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Ummu Salama va Ummu Habiba (roziyallohu anhumo)dan eri vafot etganidan soʻng iddasi paytida surma qoʻysa boʻladimi, deb soʻradi. U: «Bir ayol Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, u zotdan bu haqda soʻradi. Shunda u zot: ‹Sizlardan biringiz johiliyat davrida eri vafot etsa, bir yil (motam tutib) turar, soʻng orqasidan tezak otar, keyin (tashqariga) chiqar edi. Aslida esa u toʻrt oyu oʻn kundir, muddat tugaguncha›, dedilar», dedi.Зайнаб (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир аёл Умму Салама ва Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳумо)дан эри вафот этганидан сўнг иддаси пайтида сурма қўйса бўладими, деб сўради. У: «Бир аёл Набий ﷺ ҳузурларига келиб, у зотдан бу ҳақда сўради. Шунда у зот: ‹Сизлардан бирингиз жоҳилият даврида эри вафот этса, бир йил (мотам тутиб) турар, сўнг орқасидан тезак отар, кейин (ташқарига) чиқар эди. Аслида эса у тўрт ою ўн кундир, муддат тугагунча›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، - هُوَ الدُّورِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ حَفْصَةَ، عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ رَخَّصَ لِلْمُتَوَفَّى عَنْهَا عِنْدَ طُهْرِهَا فِي الْقُسْطِ وَالأَظْفَارِ ‏.‏

Ummu Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ eri vafot etgan ayolga hayzdan poklanishi paytida qust va azfar (xushbuy modda) ishlatishga ruxsat berdilar.Умму Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ эри вафот этган аёлга ҳайздан покланиши пайтида қуст ва азфар (хушбуй модда) ишлатишга рухсат бердилар.

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى السِّجْزِيُّ، خَيَّاطُ السُّنَّةِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ النَّحْوِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ ‏{‏ وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ ‏}‏ نُسِخَ ذَلِكَ بِآيَةِ الْمِيرَاثِ مِمَّا فُرِضَ لَهَا مِنَ الرُّبُعِ وَالثُّمُنِ وَنَسَخَ أَجَلَ الْحَوْلِ أَنْ جُعِلَ أَجَلُهَا أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Allohning: {Sizlardan vafot etib, xotinlarini (bevalikda) qoldiradiganlar (oʻlishlaridan avval) oʻz xotinlariga bir yilgacha (uylaridan) chiqarmasdan (turli) narsalar bilan taʼminlashni vasiyat qilib ketsinlar} degan soʻzi haqida rivoyat qilinadi: Bu meros oyati bilan, yaʼni ayolga farz qilingan chorak yoki sakkizdan bir ulush bilan bekor qilindi. Bir yillik muddat esa uning iddasi toʻrt oyu oʻn kun etib belgilanishi bilan bekor qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Аллоҳнинг: {Сизлардан вафот этиб, хотинларини (беваликда) қолдирадиганлар (ўлишларидан аввал) ўз хотинларига бир йилгача (уйларидан) чиқармасдан (турли) нарсалар билан таъминлашни васият қилиб кетсинлар} деган сўзи ҳақида ривоят қилинади: Бу мерос ояти билан, яъни аёлга фарз қилинган чорак ёки саккиздан бир улуш билан бекор қилинди. Бир йиллик муддат эса унинг иддаси тўрт ою ўн кун этиб белгиланиши билан бекор қилинди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ ‏}‏ قَالَ نَسَخَتْهَا ‏{‏ وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ‏}‏ ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh) Alloh azza va jallaning: {Sizlardan vafot etib, xotinlarini (bevalikda) qoldiradiganlar oʻz xotinlariga bir yilgacha (uylaridan) chiqarmasdan (turli) narsalar bilan taʼminlashni vasiyat qilib ketsinlar} degan soʻzi haqida aytdi: Uni {Sizlardan vafot etib, xotinlarini qoldiradiganlar (yaʼni ularning xotinlari) oʻzlaricha toʻrt oyu oʻn kun kutib tursinlar} degan (oyat) bekor qildi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ) Аллоҳ азза ва жалланинг: {Сизлардан вафот этиб, хотинларини (беваликда) қолдирадиганлар ўз хотинларига бир йилгача (уйларидан) чиқармасдан (турли) нарсалар билан таъминлашни васият қилиб кетсинлар} деган сўзи ҳақида айтди: Уни {Сизлардан вафот этиб, хотинларини қолдирадиганлар (яъни уларнинг хотинлари) ўзларича тўрт ою ўн кун кутиб турсинлар} деган (оят) бекор қилди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَاصِمٍ، أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ، أَخْبَرَتْهُ وَكَانَتْ، عِنْدَ رَجُلٍ مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ أَنَّهُ طَلَّقَهَا ثَلاَثًا وَخَرَجَ إِلَى بَعْضِ الْمَغَازِي وَأَمَرَ وَكِيلَهُ أَنْ يُعْطِيَهَا بَعْضَ النَّفَقَةِ فَتَقَالَّتْهَا فَانْطَلَقَتْ إِلَى بَعْضِ نِسَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ عِنْدَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذِهِ فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ طَلَّقَهَا فُلاَنٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا بِبَعْضِ النَّفَقَةِ فَرَدَّتْهَا وَزَعَمَ أَنَّهُ شَىْءٌ تَطَوَّلَ بِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صَدَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَانْتَقِلِي إِلَى أُمِّ كُلْثُومٍ فَاعْتَدِّي عِنْدَهَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ أُمَّ كُلْثُومٍ امْرَأَةٌ يَكْثُرُ عُوَّادُهَا فَانْتَقِلِي إِلَى عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ أَعْمَى ‏"‏ ‏.‏ فَانْتَقَلَتْ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَاعْتَدَّتْ عِنْدَهُ حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا ثُمَّ خَطَبَهَا أَبُو الْجَهْمِ وَمُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَسْتَأْمِرُهُ فِيهِمَا فَقَالَ ‏"‏ أَمَّا أَبُو الْجَهْمِ فَرَجُلٌ أَخَافُ عَلَيْكِ قَسْقَاسَتَهُ لِلْعَصَا وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَرَجُلٌ أَمْلَقُ مِنَ الْمَالِ ‏"‏ ‏.‏ فَتَزَوَّجَتْ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ بَعْدَ ذَلِكَ ‏.‏

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Banu Maxzum qabilasidan boʻlgan bir kishining nikohida edi. Oʻsha kishi uni uch taloq qildi va gʻazotlardan biriga chiqib ketdi hamda vakiliga unga ozgina nafaqa berishni buyurdi. U (Fotima) buni oz deb topib, Nabiy ﷺ ayollaridan birining huzuriga bordi. Shu payt Rasululloh ﷺ kirib keldilar, u esa oʻsha ayolning oldida edi. Ayol: «Ey Rasululloh, mana bu Fotima binti Qaysni falonchi taloq qildi va unga ozgina nafaqa yubordi, u esa buni qaytardi. U kishi buni oʻz marhamatidan bergan narsa deb daʼvo qilmoqda», dedi. U zot: «Toʻgʻri aytibdi», dedilar. Nabiy ﷺ: «Ummu Kulsumnikiga koʻch va iddangni oʻsha yerda oʻtka», dedilar. Soʻng: «Ummu Kulsum oldiga koʻp mehmon keladigan ayol, sen Abdulloh ibn Ummu Maktumnikiga koʻch, chunki u koʻr kishi», dedilar. Shunda u Abdullohnikiga koʻchib, uning uyida iddasi tugaguncha oʻtirdi. Soʻng uni Abul Jahm va Muoviya ibn Abu Sufyon sovchi qilishdi. U Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, ular haqida maslahat soʻradi. U zot: «Abul Jahmga kelsak, u sen uchun tayogʻini boshingdan koʻtarmaydigan (uradigan) kishi, undan qoʻrqaman. Muoviyaga kelsak, u moli yoʻq qashshoq kishi», dedilar. Shundan soʻng u Usoma ibn Zaydga turmushga chiqdi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Бану Махзум қабиласидан бўлган бир кишининг никоҳида эди. Ўша киши уни уч талоқ қилди ва ғазотлардан бирига чиқиб кетди ҳамда вакилига унга озгина нафақа беришни буюрди. У (Фотима) буни оз деб топиб, Набий ﷺ аёлларидан бирининг ҳузурига борди. Шу пайт Расулуллоҳ ﷺ кириб келдилар, у эса ўша аёлнинг олдида эди. Аёл: «Эй Расулуллоҳ, мана бу Фотима бинти Қайсни фалончи талоқ қилди ва унга озгина нафақа юборди, у эса буни қайтарди. У киши буни ўз марҳаматидан берган нарса деб даъво қилмоқда», деди. У зот: «Тўғри айтибди», дедилар. Набий ﷺ: «Умму Кулсумникига кўч ва иддангни ўша ерда ўтка», дедилар. Сўнг: «Умму Кулсум олдига кўп меҳмон келадиган аёл, сен Абдуллоҳ ибн Умму Мактумникига кўч, чунки у кўр киши», дедилар. Шунда у Абдуллоҳникига кўчиб, унинг уйида иддаси тугагунча ўтирди. Сўнг уни Абул Жаҳм ва Муовия ибн Абу Суфён совчи қилишди. У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, улар ҳақида маслаҳат сўради. У зот: «Абул Жаҳмга келсак, у сен учун таёғини бошингдан кўтармайдиган (урадиган) киши, ундан қўрқаман. Муовияга келсак, у моли йўқ қашшоқ киши», дедилар. Шундан сўнг у Усома ибн Зайдга турмушга чиқди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، كَانَتْ تَحْتَ أَبِي عَمْرِو بْنِ حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ فَطَلَّقَهَا آخِرَ ثَلاَثِ تَطْلِيقَاتٍ ‏.‏ فَزَعَمَتْ فَاطِمَةُ أَنَّهَا جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَفْتَتْهُ فِي خُرُوجِهَا مِنْ بَيْتِهَا فَأَمَرَهَا أَنْ تَنْتَقِلَ إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى فَأَبَى مَرْوَانُ أَنْ يُصَدِّقَ فَاطِمَةَ فِي خُرُوجِ الْمُطَلَّقَةِ مِنْ بَيْتِهَا ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ أَنْكَرَتْ عَائِشَةُ ذَلِكَ عَلَى فَاطِمَةَ ‏.‏

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Abu Amr ibn Hafs ibn al-Mugʻiyraning nikohida edi. U (eri) uni oxirgi uchinchi taloq bilan taloq qildi. Fotima Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, uyidan chiqishi haqida fatvo soʻradi. U zot unga koʻr Ibn Ummu Maktumnikiga koʻchishni buyurdilar. Marvon esa taloq qilingan ayolning uyidan chiqishi haqida Fotimani tasdiqlashdan bosh tortdi. Urva: «Oisha (roziyallohu anho) buni Fotimaga nisbatan inkor qildi», dedi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Абу Амр ибн Ҳафс ибн ал-Муғийранинг никоҳида эди. У (эри) уни охирги учинчи талоқ билан талоқ қилди. Фотима Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, уйидан чиқиши ҳақида фатво сўради. У зот унга кўр Ибн Умму Мактумникига кўчишни буюрдилар. Марвон эса талоқ қилинган аёлнинг уйидан чиқиши ҳақида Фотимани тасдиқлашдан бош тортди. Урва: «Оиша (розияллоҳу анҳо) буни Фотимага нисбатан инкор қилди», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ فَاطِمَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ زَوْجِي طَلَّقَنِي ثَلاَثًا وَأَخَافُ أَنْ يُقْتَحَمَ عَلَىَّ ‏.‏ فَأَمَرَهَا فَتَحَوَّلَتْ ‏.‏

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men: ‹Ey Rasululloh, erim meni uch taloq qildi va men uyimga bostirib kirishlaridan qoʻrqaman›, dedim. Shunda u zot unga (koʻchishni) buyurdilar, u esa koʻchib oʻtdi».Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, эрим мени уч талоқ қилди ва мен уйимга бостириб киришларидан қўрқаман›, дедим. Шунда у зот унга (кўчишни) буюрдилар, у эса кўчиб ўтди».

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ مَاهَانَ، - بَصْرِيٌّ - عَنْ هُشَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، وَحُصَيْنٌ، وَمُغِيرَةُ، وَدَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، وَذَكَرَ، آخَرِينَ عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ فَسَأَلْتُهَا عَنْ قَضَاءِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهَا فَقَالَتْ طَلَّقَهَا زَوْجُهَا الْبَتَّةَ فَخَاصَمَتْهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي السُّكْنَى وَالنَّفَقَةِ قَالَتْ فَلَمْ يَجْعَلْ لِي سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةً وَأَمَرَنِي أَنْ أَعْتَدَّ فِي بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏.‏

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Shaʼbiy uning huzuriga kirib, Rasululloh ﷺ uning haqida chiqargan hukmni soʻradi. U: «Erim meni boin taloq qildi va men u bilan turar joy hamda nafaqa haqida Rasululloh ﷺ huzurida daʼvolashdim. U zot menga na turar joy, na nafaqa belgilamadilar va menga Ibn Ummu Maktumning uyida idda oʻtirishni buyurdilar», dedi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Шаъбий унинг ҳузурига кириб, Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳақида чиқарган ҳукмни сўради. У: «Эрим мени боин талоқ қилди ва мен у билан турар жой ҳамда нафақа ҳақида Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида даъволашдим. У зот менга на турар жой, на нафақа белгиламадилар ва менга Ибн Умму Мактумнинг уйида идда ўтиришни буюрдилар», деди.

أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّاغَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْجَوَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمَّارٌ، - هُوَ ابْنُ رُزَيْقٍ - عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَتْ طَلَّقَنِي زَوْجِي فَأَرَدْتُ النُّقْلَةَ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ انْتَقِلِي إِلَى بَيْتِ ابْنِ عَمِّكِ عَمْرِو ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَاعْتَدِّي فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَحَصَبَهُ الأَسْوَدُ وَقَالَ وَيْلَكَ لِمَ تُفْتِي بِمِثْلِ هَذَا ‏.‏ قَالَ عُمَرُ إِنْ جِئْتِ بِشَاهِدَيْنِ يَشْهَدَانِ أَنَّهُمَا سَمِعَاهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِلاَّ لَمْ نَتْرُكْ كِتَابَ اللَّهِ لِقَوْلِ امْرَأَةٍ ‏{‏ لاَ تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلاَ يَخْرُجْنَ إِلاَّ أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ ‏}‏ ‏.‏

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Erim meni taloq qildi va men koʻchishni istadim, shunda Rasululloh ﷺ huzuriga keldim. U zot: ‹Amakingning oʻgʻli Amr ibn Ummu Maktumning uyiga koʻch va oʻsha yerda idda oʻtir›, dedilar». Shunda Aswad unga tosh otib: «Voy senga, nega bunday fatvo berasan!» dedi. Umar (roziyallohu anhu): «Agar buni Rasululloh ﷺ dan eshitganliklariga guvohlik beradigan ikki guvoh keltirsang (tasdiqlaymiz), aks holda bir ayolning soʻzi uchun Allohning Kitobini tark etmaymiz», dedi: {Ularni uylaridan chiqarmang, ochiq-oydin fohishalik qilmaguncha oʻzlari ham chiqmasin}.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эрим мени талоқ қилди ва мен кўчишни истадим, шунда Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келдим. У зот: ‹Амакингнинг ўғли Амр ибн Умму Мактумнинг уйига кўч ва ўша ерда идда ўтир›, дедилар». Шунда Асwад унга тош отиб: «Вой сенга, нега бундай фатво берасан!» деди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Агар буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганликларига гувоҳлик берадиган икки гувоҳ келтирсанг (тасдиқлаймиз), акс ҳолда бир аёлнинг сўзи учун Аллоҳнинг Китобини тарк этмаймиз», деди: {Уларни уйларидан чиқарманг, очиқ-ойдин фоҳишалик қилмагунча ўзлари ҳам чиқмасин}.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ طُلِّقَتْ خَالَتُهُ فَأَرَادَتْ أَنْ تَخْرُجَ إِلَى نَخْلٍ لَهَا فَلَقِيَتْ رَجُلاً فَنَهَاهَا فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ اخْرُجِي فَجُدِّي نَخْلَكِ لَعَلَّكِ أَنْ تَصَدَّقِي وَتَفْعَلِي مَعْرُوفًا ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning xolasi taloq qilindi. U oʻz xurmozoriga chiqmoqchi boʻldi, ammo bir kishiga duch keldi, u esa uni (chiqishdan) qaytardi. Shunda u Rasululloh ﷺ huzuriga keldi. U zot: «Chiq va xurmongni yigʻishtirib ol, shoyad sadaqa qilsang yoki bir yaxshilik qilsang», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг холаси талоқ қилинди. У ўз хурмозорига чиқмоқчи бўлди, аммо бир кишига дуч келди, у эса уни (чиқишдан) қайтарди. Шунда у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келди. У зот: «Чиқ ва хурмонгни йиғиштириб ол, шояд садақа қилсанг ёки бир яхшилик қилсанг», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ، قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَأَبُو سَلَمَةَ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ قَالَتْ طَلَّقَنِي زَوْجِي فَلَمْ يَجْعَلْ لِي سُكْنَى وَلاَ نَفَقَةً - قَالَتْ - فَوَضَعَ لِي عَشْرَةَ أَقْفِزَةٍ عِنْدَ ابْنِ عَمٍّ لَهُ خَمْسَةُ شَعِيرٍ وَخَمْسَةُ تَمْرٍ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ صَدَقَ ‏"‏ ‏.‏ وَأَمَرَنِي أَنْ أَعْتَدَّ فِي بَيْتِ فُلاَنٍ وَكَانَ زَوْجُهَا طَلَّقَهَا طَلاَقًا بَائِنًا ‏.‏

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama va Abu Bakr ibn Hafs uning huzuriga kirishdi. U: «Erim meni taloq qildi va menga na turar joy, na nafaqa belgiladi. U menga oʻzining amakivachchasining oldida oʻnta qafiz (oʻlchov) qoldirdi: beshtasi arpa, beshtasi xurmo edi. Men Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdim. U zot: ‹Toʻgʻri aytibdi›, dedilar va menga falon kishining uyida idda oʻtirishni buyurdilar», dedi. Uning eri uni boin taloq bilan taloq qilgan edi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Салама ва Абу Бакр ибн Ҳафс унинг ҳузурига киришди. У: «Эрим мени талоқ қилди ва менга на турар жой, на нафақа белгилади. У менга ўзининг амакиваччасининг олдида ўнта қафиз (ўлчов) қолдирди: бештаси арпа, бештаси хурмо эди. Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтдим. У зот: ‹Тўғри айтибди›, дедилар ва менга фалон кишининг уйида идда ўтиришни буюрдилар», деди. Унинг эри уни боин талоқ билан талоқ қилган эди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ شُعَيْبٍ، قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، طَلَّقَ ابْنَةَ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ - وَأُمُّهَا حَمْنَةُ بِنْتُ قَيْسٍ - الْبَتَّةَ فَأَمَرَتْهَا خَالَتُهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ بِالاِنْتِقَالِ مِنْ بَيْتِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَسَمِعَ بِذَلِكَ، مَرْوَانُ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا فَأَمَرَهَا أَنْ تَرْجِعَ إِلَى مَسْكَنِهَا حَتَّى تَنْقَضِيَ عِدَّتُهَا فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُخْبِرُهُ أَنَّ خَالَتَهَا فَاطِمَةَ أَفْتَتْهَا بِذَلِكَ وَأَخْبَرَتْهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَفْتَاهَا بِالاِنْتِقَالِ حِينَ طَلَّقَهَا أَبُو عَمْرِو بْنُ حَفْصٍ الْمَخْزُومِيُّ فَأَرْسَلَ مَرْوَانُ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ إِلَى فَاطِمَةَ فَسَأَلَهَا عَنْ ذَلِكَ فَزَعَمَتْ أَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ أَبِي عَمْرٍو لَمَّا أَمَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَى الْيَمَنِ خَرَجَ مَعَهُ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا بِتَطْلِيقَةٍ وَهِيَ بَقِيَّةُ طَلاَقِهَا فَأَمَرَ لَهَا الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ بِنَفَقَتِهَا فَأَرْسَلَتْ إِلَى الْحَارِثِ وَعَيَّاشٍ تَسْأَلُهُمَا النَّفَقَةَ الَّتِي أَمَرَ لَهَا بِهَا زَوْجُهَا فَقَالاَ وَاللَّهِ مَا لَهَا عَلَيْنَا نَفَقَةٌ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ حَامِلاً وَمَا لَهَا أَنْ تَسْكُنَ فِي مَسْكَنِنَا إِلاَّ بِإِذْنِنَا ‏.‏ فَزَعَمَتْ فَاطِمَةُ أَنَّهَا أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَصَدَّقَهُمَا قَالَتْ فَقُلْتُ أَيْنَ أَنْتَقِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ‏"‏ انْتَقِلِي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏"‏ ‏.‏ وَهُوَ الأَعْمَى الَّذِي عَاتَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي كِتَابِهِ فَانْتَقَلْتُ عِنْدَهُ فَكُنْتُ أَضَعُ ثِيَابِي عِنْدَهُ حَتَّى أَنْكَحَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَعَمَتْ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ ‏.‏

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Abu Amrning nikohida edi. Rasululloh ﷺ Ali ibn Abu Tolibni Yamanga (voliy) qilib tayinlaganlarida, u (eri) u zot bilan chiqib ketdi va unga qolgan bitta talogʻini yubordi hamda Horis ibn Hishom va Ayyosh ibn Abu Rabiʼaga uning nafaqasini berishni buyurdi. U Horis va Ayyoshga xabar yuborib, eri belgilagan nafaqani soʻradi. Ular: «Allohga qasamki, agar homilador boʻlmasa, uning bizning zimmamizda nafaqasi yoʻq va bizning ruxsatimizsiz uyimizda turishga haqqi yoʻq», deyishdi. Fotima Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi, u zot ularni tasdiqladilar. U: «Men: ‹Qayerga koʻchay, ey Rasululloh?› dedim. U zot: ‹Ibn Ummu Maktumnikiga koʻch›, dedilar. U Alloh azza va jalla oʻz Kitobida (haqida) ozor bergan koʻr kishi edi. Men uning oldiga koʻchib bordim va u yerda kiyimlarimni yechib turar edim. Nihoyat Rasululloh ﷺ meni Usoma ibn Zaydga nikohlab berdilar», dedi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Абу Амрнинг никоҳида эди. Расулуллоҳ ﷺ Али ибн Абу Толибни Яманга (волий) қилиб тайинлаганларида, у (эри) у зот билан чиқиб кетди ва унга қолган битта талоғини юборди ҳамда Ҳорис ибн Ҳишом ва Айёш ибн Абу Рабиъага унинг нафақасини беришни буюрди. У Ҳорис ва Айёшга хабар юбориб, эри белгилаган нафақани сўради. Улар: «Аллоҳга қасамки, агар ҳомиладор бўлмаса, унинг бизнинг зиммамизда нафақаси йўқ ва бизнинг рухсатимизсиз уйимизда туришга ҳаққи йўқ», дейишди. Фотима Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди, у зот уларни тасдиқладилар. У: «Мен: ‹Қаерга кўчай, эй Расулуллоҳ?› дедим. У зот: ‹Ибн Умму Мактумникига кўч›, дедилар. У Аллоҳ азза ва жалла ўз Китобида (ҳақида) озор берган кўр киши эди. Мен унинг олдига кўчиб бордим ва у ерда кийимларимни ечиб турар эдим. Ниҳоят Расулуллоҳ ﷺ мени Усома ибн Зайдга никоҳлаб бердилар», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ فَاطِمَةَ ابْنَةَ أَبِي حُبَيْشٍ، حَدَّثَتْهُ أَنَّهَا، أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَكَتْ إِلَيْهِ الدَّمَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا ذَلِكِ عِرْقٌ فَانْظُرِي إِذَا أَتَاكِ قُرْؤُكِ فَلاَ تُصَلِّي فَإِذَا مَرَّ قُرْؤُكِ فَلْتَطْهُرِي - قَالَ - ثُمَّ صَلِّي مَا بَيْنَ الْقُرْءِ إِلَى الْقُرْءِ ‏"‏ ‏.‏

Fotima binti Abu Hubaysh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, u zotga qon (istihoza) haqida shikoyat qildi. Rasululloh ﷺ unga: «U faqat bir tomirdir. Hayzing kelganda qara, namoz oʻqima; hayzing oʻtib ketganda esa poklan», dedilar va: «Soʻng bir hayzdan ikkinchi hayzgacha boʻlgan orada namoz oʻqi», dedilar.Фотима бинти Абу Ҳубайш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, у зотга қон (истиҳоза) ҳақида шикоят қилди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «У фақат бир томирдир. Ҳайзинг келганда қара, намоз ўқима; ҳайзинг ўтиб кетганда эса поклан», дедилар ва: «Сўнг бир ҳайздан иккинчи ҳайзгача бўлган орада намоз ўқи», дедилар.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ النَّحْوِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ ‏{‏ مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا ‏}‏ وَقَالَ ‏{‏ وَإِذَا بَدَّلْنَا آيَةً مَكَانَ آيَةٍ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يُنَزِّلُ ‏}‏ الآيَةَ وَقَالَ ‏{‏ يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ ‏}‏ فَأَوَّلُ مَا نُسِخَ مِنَ الْقُرْآنِ الْقِبْلَةُ وَقَالَ ‏{‏ وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاَثَةَ قُرُوءٍ وَلاَ يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ إِنْ أَرَادُوا إِصْلاَحًا ‏}‏ وَذَلِكَ بِأَنَّ الرَّجُلَ كَانَ إِذَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ فَهُوَ أَحَقُّ بِرَجْعَتِهَا وَإِنْ طَلَّقَهَا ثَلاَثًا فَنَسَخَ ذَلِكَ وَقَالَ ‏{‏ الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ ‏}‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Allohning: {Biror oyatni bekor qilsak yoki uni (dillardan) unuttirsak, undan koʻra yaxshiroq yoki oʻshasiga oʻxshash (oyat) keltiramiz} degan soʻzi haqida rivoyat qilinadi. Va: {Bir oyatni boshqa oyat oʻrniga almashtirsak — Alloh nima nozil qilishini yaxshi bilguvchidir} dedi. Va: {Alloh xohlagan narsasini oʻchiradi va (xohlaganini) sobit qoldiradi. Kitobning asli (Lavhul mahfuz) Uning huzuridadir} dedi. Qurʼonda birinchi bekor qilingan narsa qibla edi. Va: {Taloq qilingan ayollar uch hayz muddaticha oʻzlarini kutib tursinlar. Ular uchun Alloh bachadonlarida yaratgan narsani yashirishlari halol emas} degan oyatdan {agar (ular) yarashuvni istasalar} degan soʻzigacha (oʻqidi). Bu shundan ediki, kishi xotinini taloq qilsa, uni qaytarib olishga koʻproq haqli edi, garchi uni uch (marta) taloq qilgan boʻlsa ham. Soʻng bu bekor qilindi va: {Taloq ikki martadir. Soʻng (xotinni) yaxshilik bilan ushlab qolish yoki chiroyli suratda qoʻyib yuborishdir} dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Аллоҳнинг: {Бирор оятни бекор қилсак ёки уни (диллардан) унуттирсак, ундан кўра яхшироқ ёки ўшасига ўхшаш (оят) келтирамиз} деган сўзи ҳақида ривоят қилинади. Ва: {Бир оятни бошқа оят ўрнига алмаштирсак — Аллоҳ нима нозил қилишини яхши билгувчидир} деди. Ва: {Аллоҳ хоҳлаган нарсасини ўчиради ва (хоҳлаганини) собит қолдиради. Китобнинг асли (Лавҳул маҳфуз) Унинг ҳузуридадир} деди. Қуръонда биринчи бекор қилинган нарса қибла эди. Ва: {Талоқ қилинган аёллар уч ҳайз муддатича ўзларини кутиб турсинлар. Улар учун Аллоҳ бачадонларида яратган нарсани яширишлари ҳалол эмас} деган оятдан {агар (улар) ярашувни истасалар} деган сўзигача (ўқиди). Бу шундан эдики, киши хотинини талоқ қилса, уни қайтариб олишга кўпроқ ҳақли эди, гарчи уни уч (марта) талоқ қилган бўлса ҳам. Сўнг бу бекор қилинди ва: {Талоқ икки мартадир. Сўнг (хотинни) яхшилик билан ушлаб қолиш ёки чиройли суратда қўйиб юборишдир} деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ يُونُسَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، قَالَ طَلَّقْتُ امْرَأَتِي وَهِيَ حَائِضٌ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عُمَرُ فَذَكَرَ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مُرْهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا فَإِذَا طَهُرَتْ - يَعْنِي - فَإِنْ شَاءَ فَلْيُطَلِّقْهَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ فَاحْتَسَبْتَ مِنْهَا فَقَالَ مَا يَمْنَعُهَا أَرَأَيْتَ إِنْ عَجَزَ وَاسْتَحْمَقَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men xotinimni hayz koʻrib turgan paytida taloq qildim. Shunda Umar Paygʻambar ﷺ huzurlariga borib, buni u zotga zikr qildi. Paygʻambar ﷺ: ‹Unga xotinini qaytarib olishni buyur. Xotini pok boʻlgach, agar xohlasa, keyin uni taloq qilsin›, dedilar». Men Ibn Umarga: «Bu taloq bir taloq deb hisoblandimi?» dedim. U: «Nega hisoblanmasin? Aytib ber-chi, agar u ojiz qolib, ahmoqlik qilgan boʻlsa nima boʻladi?» dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен хотинимни ҳайз кўриб турган пайтида талоқ қилдим. Шунда Умар Пайғамбар ﷺ ҳузурларига бориб, буни у зотга зикр қилди. Пайғамбар ﷺ: ‹Унга хотинини қайтариб олишни буюр. Хотини пок бўлгач, агар хоҳласа, кейин уни талоқ қилсин›, дедилар». Мен Ибн Умарга: «Бу талоқ бир талоқ деб ҳисобландими?» дедим. У: «Нега ҳисобланмасин? Айтиб бер-чи, агар у ожиз қолиб, аҳмоқлик қилган бўлса нима бўлади?» деди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنِ ابْنِ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، ح وَأَخْبَرَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالُوا إِنَّ ابْنَ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَذَكَرَ عُمَرُ رضى الله عنه لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا حَتَّى تَحِيضَ حَيْضَةً أُخْرَى فَإِذَا طَهُرَتْ فَإِنْ شَاءَ طَلَّقَهَا وَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَهَا فَإِنَّهُ الطَّلاَقُ الَّذِي أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ تَعَالَى ‏{‏ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ ‏}‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U kishi xotinini hayz koʻrib turgan paytida taloq qildi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) buni Paygʻambar ﷺga zikr qildi. U zot: «Unga xotinini qaytarib olishni buyur, toki u yana bir marta hayz koʻrsin. Xotini pok boʻlgach, agar xohlasa uni taloq qilsin, agar xohlasa uni saqlab qolsin. Zero, bu Alloh azza va jalla buyurgan taloqdir», dedilar. Alloh taolo: {Ularni iddalari sari taloq qilinglar} degan. (Taloq 1)Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У киши хотинини ҳайз кўриб турган пайтида талоқ қилди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) буни Пайғамбар ﷺга зикр қилди. У зот: «Унга хотинини қайтариб олишни буюр, токи у яна бир марта ҳайз кўрсин. Хотини пок бўлгач, агар хоҳласа уни талоқ қилсин, агар хоҳласа уни сақлаб қолсин. Зеро, бу Аллоҳ азза ва жалла буюрган талоқдир», дедилар. Аллоҳ таоло: {Уларни иддалари сари талоқ қилинглар} деган. (Талоқ 1)

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَيَقُولُ أَمَّا إِنْ طَلَّقَهَا وَاحِدَةً أَوِ اثْنَتَيْنِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا ثُمَّ يُمْسِكَهَا حَتَّى تَحِيضَ حَيْضَةً أُخْرَى ثُمَّ تَطْهُرَ ثُمَّ يُطَلِّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَمَسَّهَا وَأَمَّا إِنْ طَلَّقَهَا ثَلاَثًا فَقَدْ عَصَيْتَ اللَّهَ فِيمَا أَمَرَكَ بِهِ مِنْ طَلاَقِ امْرَأَتِكَ وَبَانَتْ مِنْكَ امْرَأَتُكَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan xotinini hayz koʻrib turgan paytida taloq qilgan kishi haqida soʻralganda, u shunday der edi: «Agar uni bir yoki ikki taloq qilgan boʻlsa, Rasululloh ﷺ unga xotinini qaytarib olishni, soʻng uni yana bir marta hayz koʻrib, keyin pok boʻlguncha ushlab turishni, soʻng unga yaqinlik qilmasidan avval taloq qilishni buyurganlar. Ammo uni uch taloq qilgan boʻlsa, xotiningni taloq qilish borasida Alloh senga buyurgan narsada Allohga osiylik qilibsan va xotining sendan ajralib ketibdi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан хотинини ҳайз кўриб турган пайтида талоқ қилган киши ҳақида сўралганда, у шундай дер эди: «Агар уни бир ёки икки талоқ қилган бўлса, Расулуллоҳ ﷺ унга хотинини қайтариб олишни, сўнг уни яна бир марта ҳайз кўриб, кейин пок бўлгунча ушлаб туришни, сўнг унга яқинлик қилмасидан аввал талоқ қилишни буюрганлар. Аммо уни уч талоқ қилган бўлса, хотинингни талоқ қилиш борасида Аллоҳ сенга буюрган нарсада Аллоҳга осийлик қилибсан ва хотининг сендан ажралиб кетибди».

أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، - مَرْوَزِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا حَنْظَلَةُ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَاجَعَهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u kishi xotinini hayz koʻrib turgan paytida taloq qildi. Shunda Rasululloh ﷺ unga buyurdilar, u esa xotinini qaytarib oldi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у киши хотинини ҳайз кўриб турган пайтида талоқ қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга буюрдилар, у эса хотинини қайтариб олди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِيهِ ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يُسْأَلُ عَنْ رَجُلٍ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ حَائِضًا فَقَالَ أَتَعْرِفُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ حَائِضًا فَأَتَى عُمَرُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ الْخَبَرَ فَأَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا حَتَّى تَطْهُرَ ‏.‏ وَلَمْ أَسْمَعْهُ يَزِيدُ عَلَى هَذَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan xotinini hayz koʻrib turgan paytida taloq qilgan kishi haqida soʻralganda, u: «Sen Abdulloh ibn Umarni tanaysanmi?» dedi. Soʻrovchi: «Ha», dedi. U: «Darhaqiqat, u xotinini hayz koʻrib turgan paytida taloq qilgan edi. Shunda Umar Paygʻambar ﷺ huzurlariga borib, u zotga xabar berdi. U zot esa unga, xotini pok boʻlguncha uni qaytarib olishni buyurdilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан хотинини ҳайз кўриб турган пайтида талоқ қилган киши ҳақида сўралганда, у: «Сен Абдуллоҳ ибн Умарни танайсанми?» деди. Сўровчи: «Ҳа», деди. У: «Дарҳақиқат, у хотинини ҳайз кўриб турган пайтида талоқ қилган эди. Шунда Умар Пайғамбар ﷺ ҳузурларига бориб, у зотга хабар берди. У зот эса унга, хотини пок бўлгунча уни қайтариб олишни буюрдилар», деди.

أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، ح وَأَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ نُبِّئْتُ عَنْ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا، عَنْ صَالِحِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - وَقَالَ عَمْرٌو إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - كَانَ طَلَّقَ حَفْصَةَ ثُمَّ رَاجَعَهَا ‏.‏ وَاللَّهُ أَعْلَمُ ‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ Hafsani taloq qilgan edilar, soʻng uni qaytarib oldilar. Alloh biladi.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ Ҳафсани талоқ қилган эдилар, сўнг уни қайтариб олдилар. Аллоҳ билади.