حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ غَدَاةٍ وَعَلَيْهِ مِرْطٌ مِنْ شَعَرٍ أَسْوَدَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Nabiy ﷺ bir kuni ertalab chiqdilar, ul zotning ustlarida qora junli mirt (kiyim) bor edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Набий ﷺ бир куни эрталаб чиқдилар, ул зотнинг устларида қора жунли мирт (кийим) бор эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُغَيِّرُ الاِسْمَ الْقَبِيحَ .
قَالَ أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ وَرُبَّمَا قَالَ عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yoqimsiz (xunuk) ismni oʻzgartirar edilar. Abu Bakr ibn Nofeʼ aytdi: Baʼzan Umar ibn Ali bu hadisni Hishom ibn Urva otasidan, u Nabiy ﷺdan deb mursal tarzda rivoyat qilgan va unda Oishani zikr qilmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ёқимсиз (хунук) исмни ўзгартирар эдилар. Абу Бакр ибн Нофеъ айтди: Баъзан Умар ибн Али бу ҳадисни Ҳишом ибн Урва отасидан, у Набий ﷺдан деб мурсал тарзда ривоят қилган ва унда Оишани зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَضَعُ لِحَسَّانَ مِنْبَرًا فِي الْمَسْجِدِ يَقُومُ عَلَيْهِ قَائِمًا يُفَاخِرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - أَوْ قَالَ يُنَافِحُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - وَيَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ حَسَّانَ بِرُوحِ الْقُدُسِ مَا يُفَاخِرُ أَوْ يُنَافِحُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Hassonga masjidda minbar qoʻyib berar, u esa unda tik turib Rasululloh ﷺni (sheʼr bilan) maqtar — yoki Rasululloh ﷺni himoya qilar edi. Rasululloh ﷺ ham: ‹Hasson Rasullullohni maqtar ekan — yoki himoya qilar ekan — Alloh uni Ruhul-Qudus (Jibril) bilan quvvatlaydi›, der edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Ҳассонга масжидда минбар қўйиб берар, у эса унда тик туриб Расулуллоҳ ﷺни (шеър билан) мақтар — ёки Расулуллоҳ ﷺни ҳимоя қилар эди. Расулуллоҳ ﷺ ҳам: ‹Ҳассон Расуллуллоҳни мақтар экан — ёки ҳимоя қилар экан — Аллоҳ уни Руҳул-Қудус (Жибрил) билан қувватлайди›, дер эдилар», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَالْبَرَاءِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَهُوَ حَدِيثُ ابْنِ أَبِي الزِّنَادِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. Bu bobda Abu Hurayra va Barodan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, u Ibn Abuz-Zinodning hadisidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. Бу бобда Абу Ҳурайра ва Бародан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, у Ибн Абуз-Зиноднинг ҳадисидир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَ قِيلَ لَهَا هَلْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَمَثَّلُ بِشَيْءٍ مِنَ الشِّعْرِ قَالَتْ كَانَ يَتَمَثَّلُ بِشِعْرِ ابْنِ رَوَاحَةَ وَيَتَمَثَّلُ وَيَقُولُ " وَيَأْتِيكَ بِالأَخْبَارِ مَنْ لَمْ تُزَوِّدِ " . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Undan: «Nabiy ﷺ biror sheʼrni misol qilib aytarmidilar?» deb soʻralganida, u: «U zot Ibn Ravohaning sheʼrini misol qilib aytar va: ‹Sen zod (taʼminot) bermagan kishi senga xabarlar keltirar›, derdilar», dedi. Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ундан: «Набий ﷺ бирор шеърни мисол қилиб айтармидилар?» деб сўралганида, у: «У зот Ибн Равоҳанинг шеърини мисол қилиб айтар ва: ‹Сен зод (таъминот) бермаган киши сенга хабарлар келтирар›, дердилар», деди. Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
وَقَدْ رُوِيَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبُّ الْعَمَلِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا دِيمَ عَلَيْهِ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺga eng yoqimli amal — doimiy (bardavom) bajariladigani edi», dedilar. Yana Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash maʼnoda ham rivoyat qilingan. Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺга энг ёқимли амал — доимий (бардавом) бажариладигани эди», дедилар. Яна Набий ﷺдан шунга ўхшаш маънода ҳам ривоят қилинган. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَهِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَهُوَ مَاهِرٌ بِهِ مَعَ السَّفَرَةِ الْكِرَامِ الْبَرَرَةِ وَالَّذِي يَقْرَؤُهُ قَالَ هِشَامٌ وَهُوَ شَدِيدٌ عَلَيْهِ قَالَ شُعْبَةُ وَهُوَ عَلَيْهِ شَاقٌّ فَلَهُ أَجْرَانِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni mohirona oʻqiydigan kishi ulugʻ va yaxshi farishtalar bilan birga boʻladi. Qurʼonni qiynalib oʻqiydigan kishiga esa ikki ajr bordir», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни моҳирона ўқийдиган киши улуғ ва яхши фаришталар билан бирга бўлади. Қуръонни қийналиб ўқийдиган кишига эса икки ажр бордир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي لُبَابَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَالزُّمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو لُبَابَةَ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ قَدْ رَوَى عَنْهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ غَيْرَ حَدِيثٍ وَيُقَالُ اسْمُهُ مَرْوَانُ . أَخْبَرَنِي بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ فِي كِتَابِ التَّارِيخِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Banu Isroil (Isro) va Zumar suralarini oʻqimaguncha uxlamas edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abu Lubaaba basralik shayxdir, undan Hammod ibn Zayd bir nechta hadis rivoyat qilgan. Uning ismi Marvon deyiladi. Buni menga Muhammad ibn Ismoil «Taʼrix» kitobida xabar berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Бану Исроил (Исро) ва Зумар сураларини ўқимагунча ухламас эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Лубааба басралик шайхдир, ундан Ҳаммод ибн Зайд бир нечта ҳадис ривоят қилган. Унинг исми Марвон дейилади. Буни менга Муҳаммад ибн Исмоил «Таърих» китобида хабар берди.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ الْبَصْرِيُّ ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ هَارُونَ الأَعْوَرِ، عَنْ بُدَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ (فَرُوحٌ وَ رَيْحَانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هَارُونَ الأَعْوَرِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ {Faruvhun va rayhonun va jannatu naiym} deb oʻqirdilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan gʻarib hadisdir; uni faqat Horun al-Aʼvarning hadisi orqaligina bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ {Фарувҳун ва райҳонун ва жаннату наийм} деб ўқирдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир; уни фақат Ҳорун ал-Аъварнинг ҳадиси орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَبْغَضُ الرِّجَالِ إِلَى اللَّهِ الأَلَدُّ الْخَصِمُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ: ‹Allohga eng yomon koʻrinadigan erkak — eng badjahl janjalkashdir›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳга энг ёмон кўринадиган эркак — энг баджаҳл жанжалкашдир›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، وَرَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أُمَيَّةَ، أَنَّهَا سَأَلَتْ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى : (إِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ) وَعَنْ قَوْلِهِ : (مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ ) فَقَالَتْ مَا سَأَلَنِي عَنْهَا أَحَدٌ مُنْذُ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هَذِهِ مُعَاتَبَةُ اللَّهِ الْعَبْدَ فِيمَا يُصِيبُهُ مِنَ الْحُمَّى وَالنَّكْبَةِ حَتَّى الْبِضَاعَةُ يَضَعُهَا فِي كُمِّ قَمِيصِهِ فَيَفْقِدُهَا فَيَفْزَعُ لَهَا حَتَّى إِنَّ الْعَبْدَ لَيَخْرُجُ مِنْ ذُنُوبِهِ كَمَا يَخْرُجُ التِّبْرُ الأَحْمَرُ مِنَ الْكِيرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Umayya undan Alloh taoloning: {Agar koʻnglingizdagini oshkor qilsangiz ham, yashirsangiz ham, Alloh sizni u bilan hisob-kitob qiladi} (Baqara 284) degan oyati hamda: {Kim yomonlik qilsa, uning jazosini koʻradi} (Niso 123) degan oyati haqida soʻragan edi, u: «Rasululloh ﷺdan soʻraganimdan beri bu haqda mendan hech kim soʻramagan edi», dedi va Rasululloh ﷺ: ‹Bu — Allohning bandasini boshiga tushadigan isitma va falokat, hatto koʻylagining yengiga qoʻyib yoʻqotib qoʻyib, vahimaga tushadigan narsasiga qadar (boʻladigan ishlar) bilan tanbeh berishidir. Hatto banda gunohlaridan, qizil oltin koʻradan tozalanib chiqqanidek, tozalanib chiqadi›, dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Oisha hadisidan hasan gʻaribdir, biz uni faqat Hammod ibn Salama hadisidangina bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умайя ундан Аллоҳ таолонинг: {Агар кўнглингиздагини ошкор қилсангиз ҳам, яширсангиз ҳам, Аллоҳ сизни у билан ҳисоб-китоб қилади} (Бақара 284) деган ояти ҳамда: {Ким ёмонлик қилса, унинг жазосини кўради} (Нисо 123) деган ояти ҳақида сўраган эди, у: «Расулуллоҳ ﷺдан сўраганимдан бери бу ҳақда мендан ҳеч ким сўрамаган эди», деди ва Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу — Аллоҳнинг бандасини бошига тушадиган иситма ва фалокат, ҳатто кўйлагининг енгига қўйиб йўқотиб қўйиб, ваҳимага тушадиган нарсасига қадар (бўладиган ишлар) билан танбеҳ беришидир. Ҳатто банда гуноҳларидан, қизил олтин кўрадан тозаланиб чиққанидек, тозаланиб чиқади›, дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Оиша ҳадисидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ҳаммод ибн Салама ҳадисидангина биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، وَهُوَ الْخَزَّازُ وَيَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ كِلاَهُمَا عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ يَزِيدُ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، وَلَمْ يَذْكُرْ أَبُو عَامِرٍ الْقَاسِمَ قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَوْلِهِ : ( فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْعٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ ) قَالَ " فَإِذَا رَأَيْتِيهِمْ فَاعْرِفِيهِمْ " . وَقَالَ يَزِيدُ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمْ فَاعْرِفُوهُمْ . قَالَهَا مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺdan Alloh taoloning: {Ammo qalblarida (haqdan) ogʻish boʻlganlar fitnani koʻzlab va uni (oʻzlaricha) tafsir qilishni koʻzlab, undan mutashobih (anglashilishi qiyin)larga ergashadilar} (Oli Imron 7) degan oyati haqida soʻradim. U zot: «Ularni koʻrsang, ularni (oʻsha toifa deb) bilib ol», dedilar. (Roviy) Yazid esa: «Ularni koʻrsangiz, ularni bilib olinglar», dedi. (Rasululloh ﷺ) buni ikki yoki uch marta aytdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан Аллоҳ таолонинг: {Аммо қалбларида (ҳақдан) оғиш бўлганлар фитнани кўзлаб ва уни (ўзларича) тафсир қилишни кўзлаб, ундан муташобиҳ (англашилиши қийин)ларга эргашадилар} (Оли Имрон 7) деган ояти ҳақида сўрадим. У зот: «Уларни кўрсанг, уларни (ўша тоифа деб) билиб ол», дедилар. (Ровий) Язид эса: «Уларни кўрсангиз, уларни билиб олинглар», деди. (Расулуллоҳ ﷺ) буни икки ёки уч марта айтдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ هَذِهِ الآيَةِ : ( هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ ) إِلَى آخِرِ الآيَةِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ سَمَّاهُمُ اللَّهُ فَاحْذَرُوهُمْ " .
قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ.
وَرُوِيَ عَنْ أَيُّوبَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَائِشَةَ هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَإِنَّمَا ذَكَرَ يَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التُّسْتَرِيُّ عَنِ الْقَاسِمِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ . وَابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعَ مِنْ عَائِشَةَ أَيْضًا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺdan ushbu: {U senga Kitobni nozil qilgan zotdir. Undan bir qismi muhkam (aniq maʼnoli) oyatlardir} (Oli Imron 7) oyati — oyatning oxirigacha — haqida soʻraldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Undan mutashobih (anglashilishi qiyin)larga ergashadiganlarni koʻrsangiz, ana oʻshalar Alloh (zikr qilib) atagan kishilardir, ulardan ehtiyot boʻlinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺдан ушбу: {У сенга Китобни нозил қилган зотдир. Ундан бир қисми муҳкам (аниқ маъноли) оятлардир} (Оли Имрон 7) ояти — оятнинг охиригача — ҳақида сўралди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ундан муташобиҳ (англашилиши қийин)ларга эргашадиганларни кўрсангиз, ана ўшалар Аллоҳ (зикр қилиб) атаган кишилардир, улардан эҳтиёт бўлинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحْرَسُ حَتَّى نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : ( وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ ) فَأَخْرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأْسَهُ مِنَ الْقُبَّةِ فَقَالَ لَهُمْ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ انْصَرِفُوا فَقَدْ عَصَمَنِي اللَّهُ " .
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحْرَسُ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (qoʻriqlanar, yaʼni) qoʻriqchilar qoʻyilar edi, to bu oyat nozil boʻlguncha: {Alloh seni odamlardan saqlaydir} (Moida 67). Shunda Rasululloh ﷺ boshlarini chodirdan chiqarib, ularga: «Ey odamlar, qaytinglar, batahqiq Alloh meni saqladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni al-Jurayriydan, u Abdulloh ibn Shaqiqdan rivoyat qilib: «Nabiy ﷺ qoʻriqlanar edi», deganlar va unda Oishadan (deganni) zikr qilmaganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (қўриқланар, яъни) қўриқчилар қўйилар эди, то бу оят нозил бўлгунча: {Аллоҳ сени одамлардан сақлайдир} (Моида 67). Шунда Расулуллоҳ ﷺ бошларини чодирдан чиқариб, уларга: «Эй одамлар, қайтинглар, батаҳқиқ Аллоҳ мени сақлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни ал-Журайрийдан, у Абдуллоҳ ибн Шақиқдан ривоят қилиб: «Набий ﷺ қўриқланар эди», деганлар ва унда Оишадан (деганни) зикр қилмаганлар.
حَدَّثَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، - بَغْدَادِيٌّ - وَالْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ الأَعْرَجُ بَغْدَادِيٌّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ غَزْوَانَ أَبُو نُوحٍ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَجُلاً، قَعَدَ بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَمْلُوكَيْنِ يُكْذِبُونَنِي وَيَخُونُونَنِي وَيَعْصُونَنِي وَأَشْتُمُهُمْ وَأَضْرِبُهُمْ فَكَيْفَ أَنَا مِنْهُمْ قَالَ " يُحْسَبُ مَا خَانُوكَ وَعَصَوْكَ وَكَذَبُوكَ وَعِقَابُكَ إِيَّاهُمْ فَإِنْ كَانَ عِقَابُكَ إِيَّاهُمْ بِقَدْرِ ذُنُوبِهِمْ كَانَ كَفَافًا لاَ لَكَ وَلاَ عَلَيْكَ وَإِنْ كَانَ عِقَابُكَ إِيَّاهُمْ دُونَ ذُنُوبِهِمْ كَانَ فَضْلاً لَكَ وَإِنْ كَانَ عِقَابُكَ إِيَّاهُمْ فَوْقَ ذُنُوبِهِمُ اقْتُصَّ لَهُمْ مِنْكَ الْفَضْلُ " . قَالَ فَتَنَحَّى الرَّجُلُ فَجَعَلَ يَبْكِي وَيَهْتِفُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا تَقْرَأُ كِتَابَ اللَّهِ : ( ونَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلاَ تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ ) الآيَةَ . فَقَالَ الرَّجُلُ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلِهَؤُلاَءِ شَيْئًا خَيْرًا مِنْ مُفَارَقَتِهِمْ أُشْهِدُكُمْ أَنَّهُمْ أَحْرَارٌ كُلَّهُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَزْوَانَ وَقَدْ رَوَى أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَزْوَانَ هَذَا الْحَدِيثَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirib: «Ey Rasululloh, menda ikki qul bor, ular menga yolgʻon gapiradilar, xiyonat qiladilar va menga itoatsizlik qiladilar; men ham ularni soʻkaman va uraman. Ular tufayli mening holim qanday boʻladi?» dedi. U zot: «Ularning senga qilgan xiyonati, itoatsizligi, yolgʻoni va sening ularga bergan jazoying (oʻlchanadi). Agar sening ularga bergan jazoying ularning gunohlari miqdoricha boʻlsa, baravar boʻladi — na sening foydangga, na zarariingga. Agar sening jazoying ularning gunohlaridan kam boʻlsa, bu sening foydangga (savob) boʻladi. Agar sening jazoying ularning gunohlaridan ortiq boʻlsa, oʻsha ortigʻi uchun sendan ular foydasiga qasos olinadi», dedilar. Shunda u kishi chetga chiqib yigʻlay va faryod qila boshladi. Rasululloh ﷺ: «Allohning kitobini oʻqimaysanmi? {Biz qiyomat kuni adolat tarozularini oʻrnatamiz, bas, hech bir jonga zarracha ham zulm qilinmaydi…} (Anbiyo 47)», dedilar. U kishi: «Alloh haqi, ey Rasululloh, men oʻzim uchun ham, bular uchun ham ulardan ajralishdan koʻra yaxshiroq narsa topmadim. Sizni guvoh qilamanki, ularning hammasi ozoddir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni Abdurrahmon ibn Gʻazvonning hadisidan boshqa yoʻl bilan bilmaymiz. Bu hadisni Ahmad ibn Hanbal ham Abdurrahmon ibn Gʻazvondan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларида ўтириб: «Эй Расулуллоҳ, менда икки қул бор, улар менга ёлғон гапирадилар, хиёнат қиладилар ва менга итоатсизлик қиладилар; мен ҳам уларни сўкаман ва ураман. Улар туфайли менинг ҳолим қандай бўлади?» деди. У зот: «Уларнинг сенга қилган хиёнати, итоатсизлиги, ёлғони ва сенинг уларга берган жазойинг (ўлчанади). Агар сенинг уларга берган жазойинг уларнинг гуноҳлари миқдорича бўлса, баравар бўлади — на сенинг фойдангга, на зарариингга. Агар сенинг жазойинг уларнинг гуноҳларидан кам бўлса, бу сенинг фойдангга (савоб) бўлади. Агар сенинг жазойинг уларнинг гуноҳларидан ортиқ бўлса, ўша ортиғи учун сендан улар фойдасига қасос олинади», дедилар. Шунда у киши четга чиқиб йиғлай ва фарёд қила бошлади. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг китобини ўқимайсанми? {Биз қиёмат куни адолат тарозуларини ўрнатамиз, бас, ҳеч бир жонга заррача ҳам зулм қилинмайди…} (Анбиё 47)», дедилар. У киши: «Аллоҳ ҳақи, эй Расулуллоҳ, мен ўзим учун ҳам, булар учун ҳам улардан ажралишдан кўра яхшироқ нарса топмадим. Сизни гувоҳ қиламанки, уларнинг ҳаммаси озоддир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни Абдурраҳмон ибн Ғазвоннинг ҳадисидан бошқа йўл билан билмаймиз. Бу ҳадисни Аҳмад ибн Ҳанбал ҳам Абдурраҳмон ибн Ғазвондан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ذُكِرَ مِنْ شَأْنِي الَّذِي ذُكِرَ وَمَا عَلِمْتُ بِهِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيَّ خَطِيبًا فَتَشَهَّدَ وَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ أَشِيرُوا عَلَىَّ فِي أُنَاسٍ أَبَنُوا أَهْلِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي مِنْ سُوءٍ قَطُّ وَأَبَنُوا بِمَنْ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ مِنْ سُوءٍ قَطُّ وَلاَ دَخَلَ بَيْتِي قَطُّ إِلاَّ وَأَنَا حَاضِرٌ وَلاَ غِبْتُ فِي سَفَرٍ إِلاَّ غَابَ مَعِي فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ ائْذَنْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ أَضْرِبَ أَعْنَاقَهُمْ . وَقَامَ رَجُلٌ مِنَ الْخَزْرَجِ وَكَانَتْ أُمُّ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ مِنْ رَهْطِ ذَلِكَ الرَّجُلِ فَقَالَ كَذَبْتَ أَمَا وَاللَّهِ أَنْ لَوْ كَانُوا مِنَ الأَوْسِ مَا أَحْبَبْتَ أَنْ تُضْرَبَ أَعْنَاقُهُمْ حَتَّى كَادَ أَنْ يَكُونَ بَيْنَ الأَوْسِ وَالْخَزْرَجِ شَرٌّ فِي الْمَسْجِدِ وَمَا عَلِمْتُ بِهِ فَلَمَّا كَانَ مَسَاءُ ذَلِكَ الْيَوْمِ خَرَجْتُ لِبَعْضِ حَاجَتِي وَمَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ فَعَثَرَتْ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَقُلْتُ لَهَا أَىْ أَمَّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَسَكَتَتْ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّانِيَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَقُلْتُ لَهَا أَىْ أَمَّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَسَكَتَتْ ثُمَّ عَثَرَتِ الثَّالِثَةَ فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَانْتَهَرْتُهَا فَقُلْتُ لَهَا أَىْ أُمَّ تَسُبِّينَ ابْنَكِ فَقَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَسُبُّهُ إِلاَّ فِيكِ . فَقُلْتُ فِي أَىِّ شَيْءٍ قَالَتْ فَبَقَرَتْ إِلَىَّ الْحَدِيثَ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ هَذَا قَالَتْ نَعَمْ . وَاللَّهِ لَقَدْ رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي وَكَأَنَّ الَّذِي خَرَجْتُ لَهُ لَمْ أَخْرُجْ لاَ أَجِدُ مِنْهُ قَلِيلاً وَلاَ كَثِيرًا وَوُعِكْتُ فَقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسِلْنِي إِلَى بَيْتِ أَبِي فَأَرْسَلَ مَعِي الْغُلاَمَ فَدَخَلْتُ الدَّارَ فَوَجَدْتُ أُمَّ رُومَانَ فِي السُّفْلِ وَأَبُو بَكْرٍ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ فَقَالَتْ أُمِّي مَا جَاءَ بِكِ يَا بُنَيَّةُ قَالَتْ فَأَخْبَرْتُهَا وَذَكَرْتُ لَهَا الْحَدِيثَ فَإِذَا هُوَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مَا بَلَغَ مِنِّي قَالَتْ يَا بُنَيَّةُ خَفِّفِي عَلَيْكِ الشَّأْنَ فَإِنَّهُ وَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ حَسْنَاءُ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا لَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ حَسَدْنَهَا وَقِيلَ فِيهَا فَإِذَا هِيَ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهَا مَا بَلَغَ مِنِّي قَالَتْ قُلْتُ وَقَدْ عَلِمَ بِهِ أَبِي قَالَتْ نَعَمْ . قُلْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ نَعَمْ . وَاسْتَعْبَرْتُ وَبَكَيْتُ فَسَمِعَ أَبُو بَكْرٍ صَوْتِي وَهُوَ فَوْقَ الْبَيْتِ يَقْرَأُ فَنَزَلَ فَقَالَ لأُمِّي مَا شَأْنُهَا قَالَتْ بَلَغَهَا الَّذِي ذُكِرَ مِنْ شَأْنِهَا . فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ أَقْسَمْتُ عَلَيْكِ يَا بُنَيَّةُ إِلاَّ رَجَعْتِ إِلَى بَيْتِكِ . فَرَجَعْتُ وَلَقَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتِي فَسَأَلَ عَنِّي خَادِمَتِي فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا عَيْبًا إِلاَّ أَنَّهَا كَانَتْ تَرْقُدُ حَتَّى تَدْخُلَ الشَّاةُ فَتَأْكُلَ خَمِيرَتَهَا أَوْ عَجِينَتَهَا وَانْتَهَرَهَا بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَصْدِقِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَسْقَطُوا لَهَا بِهِ فَقَالَتْ سُبْحَانَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا إِلاَّ مَا يَعْلَمُ الصَّائِغُ عَلَى تِبْرِ الذَّهَبِ الأَحْمَرِ فَبَلَغَ الأَمْرُ ذَلِكَ الرَّجُلَ الَّذِي قِيلَ لَهُ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَشَفْتُ كَنَفَ أُنْثَى قَطُّ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُتِلَ شَهِيدًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَتْ وَأَصْبَحَ أَبَوَاىَ عِنْدِي فَلَمْ يَزَالاَ عِنْدِي حَتَّى دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ صَلَّى الْعَصْرَ ثُمَّ دَخَلَ وَقَدِ اكْتَنَفَنِي أَبَوَاىَ عَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَتَشَهَّدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ إِنْ كُنْتِ قَارَفْتِ سُوءًا أَوْ ظَلَمْتِ فَتُوبِي إِلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ " . قَالَتْ وَقَدْ جَاءَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ وَهِيَ جَالِسَةٌ بِالْبَابِ فَقُلْتُ أَلاَ تَسْتَحِي مِنْ هَذِهِ الْمَرْأَةِ أَنْ تَذْكُرَ شَيْئًا . فَوَعَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَالْتَفَتُّ إِلَى أَبِي فَقُلْتُ أَجِبْهُ . قَالَ فَمَاذَا أَقُولُ فَالْتَفَتُّ إِلَى أُمِّي فَقُلْتُ أَجِيبِيهِ . قَالَتْ أَقُولُ مَاذَا قَالَتْ فَلَمَّا لَمْ يُجِيبَا تَشَهَّدْتُ فَحَمِدْتُ اللَّهَ وَأَثْنَيْتُ عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ لَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي لَمْ أَفْعَلْ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنِّي لَصَادِقَةٌ مَا ذَاكَ بِنَافِعِي عِنْدَكُمْ لِي لَقَدْ تَكَلَّمْتُمْ وَأُشْرِبَتْ قُلُوبُكُمْ وَلَئِنْ قُلْتُ إِنِّي قَدْ فَعَلْتُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي لَمْ أَفْعَلْ لَتَقُولُنَّ إِنَّهَا قَدْ بَاءَتْ بِهِ عَلَى نَفْسِهَا وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً قَالَتْ وَالْتَمَسْتُ اسْمَ يَعْقُوبَ فَلَمْ أَقْدِرْ عَلَيْهِ إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ حِينَ قَالََ : (فصبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ ) قَالَتْ وَأُنْزِلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَاعَتِهِ فَسَكَتْنَا فَرُفِعَ عَنْهُ وَإِنِّي لأَتَبَيَّنُ السُّرُورَ فِي وَجْهِهِ وَهُوَ يَمْسَحُ جَبِينَهُ وَيَقُولُ " الْبُشْرَى يَا عَائِشَةُ فَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ بَرَاءَتَكِ " . قَالَتْ وَكُنْتُ أَشَدَّ مَا كُنْتُ غَضَبًا فَقَالَ لِي أَبَوَاىَ قُومِي إِلَيْهِ . فَقُلْتُ لاَ وَاللَّهِ لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ وَلاَ أَحْمَدُهُ وَلاَ أَحْمَدُكُمَا وَلَكِنْ أَحْمَدُ اللَّهَ الَّذِي أَنْزَلَ بَرَاءَتِي لَقَدْ سَمِعْتُمُوهُ فَمَا أَنْكَرْتُمُوهُ وَلاَ غَيَّرْتُمُوهُ وَكَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ أَمَّا زَيْنَبُ بِنْتُ جَحْشٍ فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِدِينِهَا فَلَمْ تَقُلْ إِلاَّ خَيْرًا وَأَمَّا أُخْتُهَا حَمْنَةُ فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ وَكَانَ الَّذِي يَتَكَلَّمُ فِيهِ مِسْطَحٌ وَحَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ وَالْمُنَافِقُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ وَهُوَ الَّذِي كَانَ يَسُوسُهُ وَيَجْمَعُهُ وَهُوَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ هُوَ وَحَمْنَةُ قَالَتْ فَحَلَفَ أَبُو بَكْرٍ أَنْ لاَ يَنْفَعَ مِسْطَحًا بِنَافِعَةٍ أَبَدًا فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِهِ الآيَةَ : (ولاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ ) إِلَى آخِرِ الآيَةِ يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ : (أنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ) يَعْنِي مِسْطَحًا إِلَى قَوْلِهِ : (ألاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ ) قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى وَاللَّهِ يَا رَبَّنَا إِنَّا لَنُحِبُّ أَنْ تَغْفِرَ لَنَا وَعَادَ لَهُ بِمَا كَانَ يَصْنَعُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ . وَقَدْ رَوَاهُ يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ وَمَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَائِشَةَ هَذَا الْحَدِيثَ أَطْوَلَ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَأَتَمَّ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdiki, mening haqimda aytilgan (boʻhton) gaplar aytilganida va men undan bexabar edim, Rasululloh ﷺ men haqimda xutba qilib turdilar. U zot tashahhud aytib, Allohga hamd aytdilar va Unga loyiq boʻlgan (maqtov bilan) sano aytdilar, soʻng: «Amma baʼd, mening ahlim haqida boʻhton aytgan kishilar toʻgʻrisida menga maslahat bering. Allohga qasamki, men ahlimda aslo yomon (xulq) bilmadim, ular boʻhton aytgan (kishi) haqida esa, Allohga qasamki, men unda aslo yomon (sifat) bilmadim, u mening uyimga men borida boʻlmasa hech qachon kirmagan va men safarda yoʻq boʻlsam, u ham men bilan birga ketgandi», dedilar. Shunda Saʼd ibn Muoz (roziyallohu anhu) turib: «Ey Rasululloh, menga izn bering, ularning boʻyinlarini uzib tashlay», dedi. Xazrajdan bir kishi turdi — Hasson ibn Sobitning onasi oʻsha kishining qabilasidan edi — va: «Yolgʻon aytding! Allohga qasamki, agar ular Avsdan boʻlganida edi, sen ularning boʻyinlarining uzilishini istamasding», dedi. Shu sababli masjidda Avs bilan Xazraj oʻrtasida yomon ish (janjal) boʻlay deb qoldi — men bundan bexabar edim. Oʻsha kunning kechasida men bir ehtiyojim uchun chiqdim, men bilan birga Ummu Mistah ham bor edi. U qoqilib ketdi-da: ‹Mistah halok boʻlsin!› dedi. Men unga: ‹Ey ona, oʻgʻlingni qargʻayapsanmi?› dedim, u jim boʻldi. Soʻng ikkinchi marta qoqildi-da: ‹Mistah halok boʻlsin!› dedi. Men: ‹Ey ona, oʻgʻlingni qargʻayapsanmi?› dedim, u jim boʻldi. Soʻng uchinchi marta qoqildi-da: ‹Mistah halok boʻlsin!› dedi. Men uni jerkib: ‹Ey ona, oʻgʻlingni qargʻayapsanmi?› dedim. U: ‹Allohga qasamki, men uni faqat sen sababli qargʻayapman›, dedi. Men: ‹Qaysi narsa haqida?› dedim. U menga (boʻhton) gapni yorib (ochib) berdi. Men: ‹Shunday (gap) boʻlganmidi?› dedim. U: ‹Ha, Allohga qasamki›, dedi. Men uyimga qaytdim, goʻyo chiqqan ishim uchun chiqmagandekman, undan oz ham, koʻp ham (his) topmadim va isitma boʻlib qoldim. Men Rasululloh ﷺga: ‹Meni otamning uyiga yuboring›, dedim, u zot men bilan bir gʻulomni yubordilar. Men uyga kirsam, Ummu Rumonni pastda topdim, Abu Bakr esa uyning ustida (Qurʼon) oʻqib oʻtirgan edi. Onam: ‹Seni nima olib keldi, ey qizim?› dedi. Men unga xabar berdim va (boʻhton) gapni aytdim. Maʼlum boʻldiki, bu (gap) menga yetganchalik unga yetmagan ekan. U: ‹Ey qizim, bu ishni oʻzingga yengil qil. Allohga qasamki, eri sevadigan chiroyli ayolni va uning ustida kundoshlari boʻlsa, ular hasad qilmay, u haqida (gap) aytmay qoʻymaydilar›, dedi. Men: ‹Otam bundan xabardor boʻldimi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men: ‹Rasululloh ﷺ ham?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men yigʻlay boshladim. Abu Bakr ovozimni eshitdi — u uyning ustida (Qurʼon) oʻqib oʻtirgandi — va tushib: ‹Bunga nima boʻldi?› deb onamga dedi. U: ‹U haqda aytilgan (boʻhton) gap unga yetdi›, dedi. Abu Bakrning koʻzlari yoshga toʻldi-da: ‹Senga qasam ichaman, ey qizim, uyingga qaytgin›, dedi. Men qaytdim. Rasululloh ﷺ mening uyimga kelib, xizmatchimdan men haqimda soʻragan edilar. U: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, men unda hech qanday ayb bilmadim, faqat u uxlab qolsa, qoʻy kirib, xamirini yoki achitqisini yeb ketardi (xolos)›, dedi. (Sahobalardan) baʼzilari uni jerkib: ‹Rasulullohga ﷺ rost gapir!› deyishdi, hatto unga (gapni) ochiq aytishdi (boʻhtonni tan oldirishga harakat qilishdi). U: ‹Subhanalloh! Allohga qasamki, men unda faqat zargar qizil tilla quymasida (ayb) bilganchalik (ayb) bildim (yaʼni hech qanday ayb yoʻq)›, dedi. Soʻng bu ish oʻsha (boʻhton qilingan) kishiga yetdi. U: ‹Subhanalloh! Allohga qasamki, men aslo bironta ayolning pardasini ochmaganman›, dedi. Oisha aytdi: Soʻng u Alloh yoʻlida shahid qilib oʻldirildi. Oisha aytdi: Ota-onam mening yonimda tongni ottirib, yonimdan ketmay turishdi, nihoyat Rasululloh ﷺ asr namozini oʻqib, huzurimga kirdilar. Ota-onam oʻng va chap tomonimdan meni oʻrtaga olib turishgandi. Nabiy ﷺ tashahhud aytib, Allohga hamd aytdilar va Unga loyiq boʻlgan (maqtov bilan) sano aytdilar, soʻng: «Amma baʼd, ey Oisha, agar sen biron yomon ish qilgan yoki zulm qilgan boʻlsang, Allohga tavba qil, chunki Alloh bandalarining tavbasini qabul qiladi», dedilar. Ansordan bir ayol kelib, eshik oldida oʻtirgan edi. Men: ‹Bu ayoldan uyalmaysizmi, bir narsa aytishga (qoʻrqmaysizmi)?› dedim. Rasululloh ﷺ vaʼz qildilar. Men otamga qarab: ‹Unga javob bering›, dedim. U: ‹Nima dey?› dedi. Men onamga qarab: ‹Unga javob bering›, dedim. U: ‹Nima dey?› dedi. Ular javob bermaganlarinda, men tashahhud aytib, Allohga hamd aytdim va Unga loyiq boʻlgan (maqtov bilan) sano aytdim, soʻng: ‹Allohga qasamki, agar men sizlarga ‹Men (bu ishni) qilmadim› desam — Alloh men rostgoʻy ekanimga guvoh — bu sizning huzuringizda menga foyda bermaydi, chunki siz (boʻhtonni) gapirib qoʻydingiz va qalblaringizga u singib ketdi; agar men ‹Men (uni) qildim› desam — Alloh men qilmaganimni biladi — siz albatta: ‹U oʻziga qarshi (gunohni) tan oldi› dersizlar. Allohga qasamki, men oʻzimga va sizlarga (mos) bir misol topa olmayapman›, dedim. Men Yaʼqub (alayhissalom)ning ismini esga olmoqchi boʻldim, lekin topa olmadim, faqat Yusufning otasi (degan soʻzni esga oldim), u: {Bas, (menga) chiroyli sabr (yarashadi), siz vasf qilayotgan narsaga qarshi Allohdan yordam soʻraladi} degan edi. (Yusuf 18). Oisha aytdi: Shu paytda Rasullohga ﷺ vahiy nozil boʻla boshladi, biz jim turdik. Soʻng undan (vahiy holati) koʻtarildi va men u zotning yuzlarida shodlikni koʻrdim, u zot peshonalarini artib: «Suyunchi, ey Oisha! Alloh senning pokligingni (izhor etib) nozil qildi!» deyardilar. Oisha aytdi: Men endi boʻlmagan darajada gʻazablangan edim. Ota-onam menga: ‹U zotning oldlariga turib bor›, deyishdi. Men: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, u zotning oldlariga turib bormayman, u zotga ham hamd aytmayman, sizlarga ham hamd aytmayman, balki mening pokligimni nozil qilgan Allohga hamd aytaman. Sizlar (boʻhtonni) eshitdingiz, lekin uni inkor qilmadingiz va oʻzgartmadingiz›, dedim. Oisha shunday derdi: Zaynab binti Jahshga kelsak, Alloh uni dini bilan saqladi va u faqat yaxshilik soʻzni aytdi. Uning singlisi Hamnaga kelsak, u halok boʻlganlar qatorida halok boʻldi. U haqda (boʻhton) gapirganlar Mistah, Hasson ibn Sobit va munofiq Abdulloh ibn Ubayy ibn Salul edi — u (ishni) boshqaradigan va (gapni) toʻplaydigan kishi edi, va ularning ichida (boʻhtonning) eng katta qismini oʻz ustiga olgan oʻsha (Abdulloh ibn Ubayy) bilan Hamna edi. Oisha aytdi: Abu Bakr Mistahga hech qachon biror foyda bermasligiga qasam ichdi. Shunda Alloh taolo ushbu oyatni nozil qildi: {Sizlardan fazl va boylik egalari... bermaylik deb qasam ichmasinlar} — yaʼni Abu Bakrni (nazarda tutib) — {qarindoshlarga, miskinlarga va Alloh yoʻlida hijrat qilganlarga (berishni)} — yaʼni Mistahni (nazarda tutib) — {... Allohning sizlarni magʻfirat qilishini sevmaysizlarmi? Alloh magʻfirat qilguvchi, mehribondir} degan soʻzigacha (nozil boʻldi). (Nur 22). Abu Bakr: ‹Ha, Allohga qasamki, ey Rabbimiz, biz albatta Sening bizni magʻfirat qilishingni sevamiz›, dedi va Mistahga qiladigan (yaxshiligini) qayta boshladi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Hishom ibn Urvaning rivoyatidan hasan sahih gʻaribdir. Yunus ibn Yazid, Maʼmar va boshqa birmuncha (rovilar) buni az-Zuhriydan, u Urva ibn az-Zubayr, Said ibn al-Musayyab, Alqama ibn Vaqqos al-Laysiy va Ubaydulloh ibn Abdullohdan, ular Oishadan rivoyat qilganlar — bu hadis Hishom ibn Urvaning hadisidan koʻra uzunroq va toʻliqroqdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтдики, менинг ҳақимда айтилган (бўҳтон) гаплар айтилганида ва мен ундан бехабар эдим, Расулуллоҳ ﷺ мен ҳақимда хутба қилиб турдилар. У зот ташаҳҳуд айтиб, Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Унга лойиқ бўлган (мақтов билан) сано айтдилар, сўнг: «Амма баъд, менинг аҳлим ҳақида бўҳтон айтган кишилар тўғрисида менга маслаҳат беринг. Аллоҳга қасамки, мен аҳлимда асло ёмон (хулқ) билмадим, улар бўҳтон айтган (киши) ҳақида эса, Аллоҳга қасамки, мен унда асло ёмон (сифат) билмадим, у менинг уйимга мен борида бўлмаса ҳеч қачон кирмаган ва мен сафарда йўқ бўлсам, у ҳам мен билан бирга кетганди», дедилар. Шунда Саъд ибн Муоз (розияллоҳу анҳу) туриб: «Эй Расулуллоҳ, менга изн беринг, уларнинг бўйинларини узиб ташлай», деди. Хазраждан бир киши турди — Ҳассон ибн Собитнинг онаси ўша кишининг қабиласидан эди — ва: «Ёлғон айтдинг! Аллоҳга қасамки, агар улар Авсдан бўлганида эди, сен уларнинг бўйинларининг узилишини истамасдинг», деди. Шу сабабли масжидда Авс билан Хазраж ўртасида ёмон иш (жанжал) бўлай деб қолди — мен бундан бехабар эдим. Ўша куннинг кечасида мен бир эҳтиёжим учун чиқдим, мен билан бирга Умму Мистаҳ ҳам бор эди. У қоқилиб кетди-да: ‹Мистаҳ ҳалок бўлсин!› деди. Мен унга: ‹Эй она, ўғлингни қарғаяпсанми?› дедим, у жим бўлди. Сўнг иккинчи марта қоқилди-да: ‹Мистаҳ ҳалок бўлсин!› деди. Мен: ‹Эй она, ўғлингни қарғаяпсанми?› дедим, у жим бўлди. Сўнг учинчи марта қоқилди-да: ‹Мистаҳ ҳалок бўлсин!› деди. Мен уни жеркиб: ‹Эй она, ўғлингни қарғаяпсанми?› дедим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен уни фақат сен сабабли қарғаяпман›, деди. Мен: ‹Қайси нарса ҳақида?› дедим. У менга (бўҳтон) гапни ёриб (очиб) берди. Мен: ‹Шундай (гап) бўлганмиди?› дедим. У: ‹Ҳа, Аллоҳга қасамки›, деди. Мен уйимга қайтдим, гўё чиққан ишим учун чиқмагандекман, ундан оз ҳам, кўп ҳам (ҳис) топмадим ва иситма бўлиб қолдим. Мен Расулуллоҳ ﷺга: ‹Мени отамнинг уйига юборинг›, дедим, у зот мен билан бир ғуломни юбордилар. Мен уйга кирсам, Умму Румонни пастда топдим, Абу Бакр эса уйнинг устида (Қуръон) ўқиб ўтирган эди. Онам: ‹Сени нима олиб келди, эй қизим?› деди. Мен унга хабар бердим ва (бўҳтон) гапни айтдим. Маълум бўлдики, бу (гап) менга етганчалик унга етмаган экан. У: ‹Эй қизим, бу ишни ўзингга енгил қил. Аллоҳга қасамки, эри севадиган чиройли аёлни ва унинг устида кундошлари бўлса, улар ҳасад қилмай, у ҳақида (гап) айтмай қўймайдилар›, деди. Мен: ‹Отам бундан хабардор бўлдими?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен: ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳам?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен йиғлай бошладим. Абу Бакр овозимни эшитди — у уйнинг устида (Қуръон) ўқиб ўтирганди — ва тушиб: ‹Бунга нима бўлди?› деб онамга деди. У: ‹У ҳақда айтилган (бўҳтон) гап унга етди›, деди. Абу Бакрнинг кўзлари ёшга тўлди-да: ‹Сенга қасам ичаман, эй қизим, уйингга қайтгин›, деди. Мен қайтдим. Расулуллоҳ ﷺ менинг уйимга келиб, хизматчимдан мен ҳақимда сўраган эдилар. У: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен унда ҳеч қандай айб билмадим, фақат у ухлаб қолса, қўй кириб, хамирини ёки ачитқисини еб кетарди (холос)›, деди. (Саҳобалардан) баъзилари уни жеркиб: ‹Расулуллоҳга ﷺ рост гапир!› дейишди, ҳатто унга (гапни) очиқ айтишди (бўҳтонни тан олдиришга ҳаракат қилишди). У: ‹Субҳаналлоҳ! Аллоҳга қасамки, мен унда фақат заргар қизил тилла қуймасида (айб) билганчалик (айб) билдим (яъни ҳеч қандай айб йўқ)›, деди. Сўнг бу иш ўша (бўҳтон қилинган) кишига етди. У: ‹Субҳаналлоҳ! Аллоҳга қасамки, мен асло биронта аёлнинг пардасини очмаганман›, деди. Оиша айтди: Сўнг у Аллоҳ йўлида шаҳид қилиб ўлдирилди. Оиша айтди: Ота-онам менинг ёнимда тонгни оттириб, ёнимдан кетмай туришди, ниҳоят Расулуллоҳ ﷺ аср намозини ўқиб, ҳузуримга кирдилар. Ота-онам ўнг ва чап томонимдан мени ўртага олиб туришганди. Набий ﷺ ташаҳҳуд айтиб, Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Унга лойиқ бўлган (мақтов билан) сано айтдилар, сўнг: «Амма баъд, эй Оиша, агар сен бирон ёмон иш қилган ёки зулм қилган бўлсанг, Аллоҳга тавба қил, чунки Аллоҳ бандаларининг тавбасини қабул қилади», дедилар. Ансордан бир аёл келиб, эшик олдида ўтирган эди. Мен: ‹Бу аёлдан уялмайсизми, бир нарса айтишга (қўрқмайсизми)?› дедим. Расулуллоҳ ﷺ ваъз қилдилар. Мен отамга қараб: ‹Унга жавоб беринг›, дедим. У: ‹Нима дей?› деди. Мен онамга қараб: ‹Унга жавоб беринг›, дедим. У: ‹Нима дей?› деди. Улар жавоб бермаганларинда, мен ташаҳҳуд айтиб, Аллоҳга ҳамд айтдим ва Унга лойиқ бўлган (мақтов билан) сано айтдим, сўнг: ‹Аллоҳга қасамки, агар мен сизларга ‹Мен (бу ишни) қилмадим› десам — Аллоҳ мен ростгўй эканимга гувоҳ — бу сизнинг ҳузурингизда менга фойда бермайди, чунки сиз (бўҳтонни) гапириб қўйдингиз ва қалбларингизга у сингиб кетди; агар мен ‹Мен (уни) қилдим› десам — Аллоҳ мен қилмаганимни билади — сиз албатта: ‹У ўзига қарши (гуноҳни) тан олди› дерсизлар. Аллоҳга қасамки, мен ўзимга ва сизларга (мос) бир мисол топа олмаяпман›, дедим. Мен Яъқуб (алайҳиссалом)нинг исмини эсга олмоқчи бўлдим, лекин топа олмадим, фақат Юсуфнинг отаси (деган сўзни эсга олдим), у: {Бас, (менга) чиройли сабр (ярашади), сиз васф қилаётган нарсага қарши Аллоҳдан ёрдам сўралади} деган эди. (Юсуф 18). Оиша айтди: Шу пайтда Расуллоҳга ﷺ ваҳий нозил бўла бошлади, биз жим турдик. Сўнг ундан (ваҳий ҳолати) кўтарилди ва мен у зотнинг юзларида шодликни кўрдим, у зот пешоналарини артиб: «Суюнчи, эй Оиша! Аллоҳ сеннинг поклигингни (изҳор этиб) нозил қилди!» деярдилар. Оиша айтди: Мен энди бўлмаган даражада ғазабланган эдим. Ота-онам менга: ‹У зотнинг олдларига туриб бор›, дейишди. Мен: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, у зотнинг олдларига туриб бормайман, у зотга ҳам ҳамд айтмайман, сизларга ҳам ҳамд айтмайман, балки менинг поклигимни нозил қилган Аллоҳга ҳамд айтаман. Сизлар (бўҳтонни) эшитдингиз, лекин уни инкор қилмадингиз ва ўзгартмадингиз›, дедим. Оиша шундай дерди: Зайнаб бинти Жаҳшга келсак, Аллоҳ уни дини билан сақлади ва у фақат яхшилик сўзни айтди. Унинг синглиси Ҳамнага келсак, у ҳалок бўлганлар қаторида ҳалок бўлди. У ҳақда (бўҳтон) гапирганлар Мистаҳ, Ҳассон ибн Собит ва мунофиқ Абдуллоҳ ибн Убайй ибн Салул эди — у (ишни) бошқарадиган ва (гапни) тўплайдиган киши эди, ва уларнинг ичида (бўҳтоннинг) энг катта қисмини ўз устига олган ўша (Абдуллоҳ ибн Убайй) билан Ҳамна эди. Оиша айтди: Абу Бакр Мистаҳга ҳеч қачон бирор фойда бермаслигига қасам ичди. Шунда Аллоҳ таоло ушбу оятни нозил қилди: {Сизлардан фазл ва бойлик эгалари... бермайлик деб қасам ичмасинлар} — яъни Абу Бакрни (назарда тутиб) — {қариндошларга, мискинларга ва Аллоҳ йўлида ҳижрат қилганларга (беришни)} — яъни Мистаҳни (назарда тутиб) — {... Аллоҳнинг сизларни мағфират қилишини севмайсизларми? Аллоҳ мағфират қилгувчи, меҳрибондир} деган сўзигача (нозил бўлди). (Нур 22). Абу Бакр: ‹Ҳа, Аллоҳга қасамки, эй Раббимиз, биз албатта Сенинг бизни мағфират қилишингни севамиз›, деди ва Мистаҳга қиладиган (яхшилигини) қайта бошлади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ҳишом ибн Урванинг ривоятидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Юнус ибн Язид, Маъмар ва бошқа бирмунча (ровилар) буни аз-Зуҳрийдан, у Урва ибн аз-Зубайр, Саид ибн ал-Мусайяб, Алқама ибн Ваққос ал-Лайсий ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, улар Оишадан ривоят қилганлар — бу ҳадис Ҳишом ибн Урванинг ҳадисидан кўра узунроқ ва тўлиқроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَ عُذْرِي قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَذَكَرَ ذَلِكَ وَتَلاَ الْقُرْآنَ فَلَمَّا نَزَلَ أَمَرَ بِرَجُلَيْنِ وَامْرَأَةٍ فَضُرِبُوا حَدَّهُمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdiki, mening uzrim (poklikni izhor etuvchi vahiy) nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ minbar ustida turib, buni zikr qildilar va Qurʼonni tilovat qildilar. Minbardan tushganlarida, ikki erkak va bir ayolga (had) buyurdilar, ularga hadlari urildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Muhammad ibn Ishoqning rivoyatidan bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтдики, менинг узрим (покликни изҳор этувчи ваҳий) нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ минбар устида туриб, буни зикр қилдилар ва Қуръонни тиловат қилдилар. Минбардан тушганларида, икки эркак ва бир аёлга (ҳад) буюрдилар, уларга ҳадлари урилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Муҳаммад ибн Ишоқнинг ривоятидан биламиз.
حَدَّثَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : (وأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ ) قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا صَفِيَّةُ بِنْتَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا سَلُونِي مِنْ مَالِي مَا شِئْتُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى وَكِيعٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيِّ . رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdiki, {Eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir} oyati nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ: «Ey Safiyya binti Abdulmuttalib! Ey Fotima binti Muhammad! Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari! Men sizlar uchun Alloh huzurida hech narsaga (yaʼni Allohning azobini daf etishga) ega emasman. Molimdan xohlaganingizni mendan soʻranglar», dedilar. (Shuaro 214). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Vakiʼ va boshqa birmuncha (rovilar) bu hadisni Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Oishadan Muhammad ibn Abdurrahmon at-Tufoviyning hadisiga oʻxshash rivoyat qilganlar. Baʼzilari uni Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qilgan va unda Oishani zikr qilmagan. Bu bobda Ali va Ibn Abbosdan (ham rivoyat) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтдики, {Энг яқин қариндошларингни огоҳлантир} ояти нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Сафийя бинти Абдулмутталиб! Эй Фотима бинти Муҳаммад! Эй Абдулмутталиб ўғиллари! Мен сизлар учун Аллоҳ ҳузурида ҳеч нарсага (яъни Аллоҳнинг азобини даф этишга) эга эмасман. Молимдан хоҳлаганингизни мендан сўранглар», дедилар. (Шуаро 214). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Вакиъ ва бошқа бирмунча (ровилар) бу ҳадисни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Оишадан Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ат-Туфовийнинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилганлар. Баъзилари уни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилган ва унда Оишани зикр қилмаган. Бу бобда Али ва Ибн Аббосдан (ҳам ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَمَّا أُمِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَخْيِيرِ أَزْوَاجِهِ بَدَأَ بِي فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَسْتَعْجِلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ " . قَالَتْ وَقَدْ عَلِمَ أَنَّ أَبَوَاىَ لَمْ يَكُونَا لِيَأْمُرَانِي بِفِرَاقِهِ قَالَتْ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ: ( يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ ) حَتَّى بَلَغَ : ( للْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا ) فَقُلْتُ فِي أَىِّ هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ وَفَعَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ مَا فَعَلْتُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا أَيْضًا عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ ayollarini (ixtiyor) tanlovga qoʻyishga buyurilganlarida mendan boshladilar va: «Ey Oisha, men senga bir ishni eslatmoqchiman, ota-onang bilan maslahatlashmaguningcha shoshilmasang (yaxshi)dir», dedilar. (Oisha) aytdi: U zot ota-onam meni u zotdan ajralishga buyurmasligini bilar edilar. (Oisha) aytdi: Soʻng u zot: «Albatta Alloh taolo: {Ey Nabiy, juftlaringga ayt: agar dunyo hayotini va uning ziynatini istasangiz, kelinglar...} — {sizlardan chiroyli amal qiluvchilarga ulkan ajr (tayyorlab qoʻyganman)} (Ahzob 28-29)gacha — deydi», dedilar. Men: «Bu haqda men nimani ota-onam bilan maslahatlashay? Men albatta Allohni, Uning Rasulini va oxirat diyorini istayman», dedim. Nabiy ﷺning (boshqa) juftlari ham men qilgandek qilishdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu (hadis) az-Zuhriydan, u Urvadan, u Oisha (roziyallohu anho)dan ham rivoyat qilingan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ аёлларини (ихтиёр) танловга қўйишга буюрилганларида мендан бошладилар ва: «Эй Оиша, мен сенга бир ишни эслатмоқчиман, ота-онанг билан маслаҳатлашмагунингча шошилмасанг (яхши)дир», дедилар. (Оиша) айтди: У зот ота-онам мени у зотдан ажралишга буюрмаслигини билар эдилар. (Оиша) айтди: Сўнг у зот: «Албатта Аллоҳ таоло: {Эй Набий, жуфтларингга айт: агар дунё ҳаётини ва унинг зийнатини истасангиз, келинглар...} — {сизлардан чиройли амал қилувчиларга улкан ажр (тайёрлаб қўйганман)} (Аҳзоб 28-29)гача — дейди», дедилар. Мен: «Бу ҳақда мен нимани ота-онам билан маслаҳатлашай? Мен албатта Аллоҳни, Унинг Расулини ва охират диёрини истайман», дедим. Набий ﷺнинг (бошқа) жуфтлари ҳам мен қилгандек қилишди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис) аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَوْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَاتِمًا شَيْئًا مِنَ الْوَحْىِ لَكَتَمَ هَذِهِ الآيَةَ : ( إِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ ) يَعْنِي بِالإِسْلاَمِ : ( وأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ ) بِالْعِتْقِ فَأَعْتَقْتَهُ : ( أمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ ) إِلَى قَوْلِهِ : (وكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولاً ) وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا تَزَوَّجَهَا قَالُوا تَزَوَّجَ حَلِيلَةَ ابْنِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : ( ما كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ ) وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَبَنَّاهُ وَهُوَ صَغِيرٌ فَلَبِثَ حَتَّى صَارَ رَجُلاً يُقَالُ لَهُ زَيْدُ بْنُ مُحَمَّدٍ فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( ادعُوهُمْ لآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ ) فُلاَنٌ مَوْلَى فُلاَنٍ وَفُلاَنٌ أَخُو فُلاَنٍ (هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ ) يَعْنِي أَعْدَلُ عِنْدَ اللَّهِ .
قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
قَدْ رُوِيَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَوْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَاتِمًا شَيْئًا مِنَ الْوَحْىِ لَكَتَمَ هَذِهِ الآيَةَ : ( إِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ ) الآيَةَ هَذَا الْحَرْفُ لَمْ يُرْوَ بِطُولِهِ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَضَّاحٍ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Agar Rasululloh ﷺ vahiydan biror narsani yashiradigan boʻlganlarida, ushbu oyatni yashirgan boʻlar edilar: {Alloh neʼmat ato etgan — yaʼni Islom bilan — va sen ham neʼmat bergan — yaʼni ozod qilib, uni ozod etgan — kishiga: ‹Juftingni oʻzingda tutib qol va Allohdan qoʻrq›, deganingda, Alloh oshkor qiladigan narsani oʻz ichingda yashirar eding va odamlardan qoʻrqar eding, holbuki Alloh undan qoʻrqishingga haqliroqdir} — {Allohning amri bajarilgusidir} (Ahzob 37) soʻziga qadar. Rasululloh ﷺ uni (Zaynabni) nikohlaganlarida (odamlar): «(U zot) oʻgil(lik)ining juftiga uylandi», deyishdi. Shunda Alloh taolo: {Muhammad sizlarning erlaringizdan birortasining otasi emas, balki Allohning Rasuli va paygʻambarlarning soʻnggisidir} (Ahzob 40) oyatini nozil qildi. Rasululloh ﷺ uni (Zaydni) kichkinaligida farzandlikka olgan edilar, u shu (uyda) yashab katta yigit boʻldi, unga Zayd ibn Muhammad deyilar edi. Shunda Alloh: {Ularni otalariga nisbat berib chaqiringlar, bu Alloh nazdida adolatliroqdir. Agar otalarini bilmasangiz, ular diningizdagi birodarlaringiz va doʻstlaringizdir} (Ahzob 5) oyatini nozil qildi. (Shundan keyin) falon falonning doʻsti, falon esa falonning birodari (deyiladigan boʻldi). {Bu Alloh nazdida adolatliroqdir} — yaʼni Alloh nazdida toʻgʻriroqdir. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. (Bu hadis) Dovud ibn Abu Hinddan, u Shaʼbiydan, u Masruqdan, u Oisha (roziyallohu anho)dan: «Agar Nabiy ﷺ vahiydan biror narsani yashiradigan boʻlganlarida, ushbu oyatni yashirgan boʻlar edilar: {Alloh neʼmat ato etgan va sen ham neʼmat bergan kishiga deganingda...}» tarzida ham rivoyat qilingan. Bu (rivoyat) toʻliq holda rivoyat qilinmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Агар Расулуллоҳ ﷺ ваҳийдан бирор нарсани яширадиган бўлганларида, ушбу оятни яширган бўлар эдилар: {Аллоҳ неъмат ато этган — яъни Ислом билан — ва сен ҳам неъмат берган — яъни озод қилиб, уни озод этган — кишига: ‹Жуфтингни ўзингда тутиб қол ва Аллоҳдан қўрқ›, деганингда, Аллоҳ ошкор қиладиган нарсани ўз ичингда яширар эдинг ва одамлардан қўрқар эдинг, ҳолбуки Аллоҳ ундан қўрқишингга ҳақлироқдир} — {Аллоҳнинг амри бажарилгусидир} (Аҳзоб 37) сўзига қадар. Расулуллоҳ ﷺ уни (Зайнабни) никоҳлаганларида (одамлар): «(У зот) ўгил(лик)ининг жуфтига уйланди», дейишди. Шунда Аллоҳ таоло: {Муҳаммад сизларнинг эрларингиздан бирортасининг отаси эмас, балки Аллоҳнинг Расули ва пайғамбарларнинг сўнггисидир} (Аҳзоб 40) оятини нозил қилди. Расулуллоҳ ﷺ уни (Зайдни) кичкиналигида фарзандликка олган эдилар, у шу (уйда) яшаб катта йигит бўлди, унга Зайд ибн Муҳаммад дейилар эди. Шунда Аллоҳ: {Уларни оталарига нисбат бериб чақиринглар, бу Аллоҳ наздида адолатлироқдир. Агар оталарини билмасангиз, улар динингиздаги биродарларингиз ва дўстларингиздир} (Аҳзоб 5) оятини нозил қилди. (Шундан кейин) фалон фалоннинг дўсти, фалон эса фалоннинг биродари (дейиладиган бўлди). {Бу Аллоҳ наздида адолатлироқдир} — яъни Аллоҳ наздида тўғрироқдир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. (Бу ҳадис) Довуд ибн Абу Ҳинддан, у Шаъбийдан, у Масруқдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Агар Набий ﷺ ваҳийдан бирор нарсани яширадиган бўлганларида, ушбу оятни яширган бўлар эдилар: {Аллоҳ неъмат ато этган ва сен ҳам неъмат берган кишига деганингда...}» тарзида ҳам ривоят қилинган. Бу (ривоят) тўлиқ ҳолда ривоят қилинмаган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَوْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَاتِمًا شَيْئًا مِنَ الْوَحْىِ لَكَتَمَ هَذِهِ الآيَةَِ : ( إذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ ) الآيَةَ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Agar Nabiy ﷺ vahiydan biror narsani yashiradigan boʻlganlarida, ushbu oyatni yashirgan boʻlar edilar: {Alloh neʼmat ato etgan va sen ham neʼmat bergan kishiga deganingda...} oyati. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Агар Набий ﷺ ваҳийдан бирор нарсани яширадиган бўлганларида, ушбу оятни яширган бўлар эдилар: {Аллоҳ неъмат ато этган ва сен ҳам неъмат берган кишига деганингда...} ояти. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ مَا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أُحِلَّ لَهُ النِّسَاءُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etmadilar, hatto unga ayollar halol qilindi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этмадилар, ҳатто унга аёллар ҳалол қилинди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ أَبُو عَمْرٍو الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَأَى مَخِيلَةً أَقْبَلَ وَأَدْبَرَ فَإِذَا مَطَرَتْ سُرِّيَ عَنْهُ . قَالَتْ فَقُلْتُ لَهُ . فَقَالَ " وَمَا أَدْرِي لَعَلَّهُ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : (فلمَّا رَأَوْهُ عَارِضًا مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قَالُوا هَذَا عَارِضٌ مُمْطِرُنَا ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (yomgʻir) bulutini koʻrsalar, oldinga va orqaga yurar, qachon yomgʻir yogʻsa, u zotdan (tashvish) tarqalardi. (Oisha) aytdi: «Men u zotga shu haqda (gap) aytdim». Shunda u zot: «Bilmadim, balki bu Alloh taolo aytganidek boʻlsa: {Bas, ular uni (azobni) oʻz vodiylariga yuzlangan bulut shaklida koʻrganlarida: ‹Bu bizga yomgʻir keltiruvchi bulutdir›, dedilar} (Ahqof 24)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (ёмғир) булутини кўрсалар, олдинга ва орқага юрар, қачон ёмғир ёғса, у зотдан (ташвиш) тарқаларди. (Оиша) айтди: «Мен у зотга шу ҳақда (гап) айтдим». Шунда у зот: «Билмадим, балки бу Аллоҳ таоло айтганидек бўлса: {Бас, улар уни (азобни) ўз водийларига юзланган булут шаклида кўрганларида: ‹Бу бизга ёмғир келтирувчи булутдир›, дедилар} (Аҳқоф 24)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْتَحِنُ إِلاَّ بِالآيَةِ الَّتِي قَالَ اللَّهُ : (إذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ ) الآيَةَ .
قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مَا مَسَّتْ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَ امْرَأَةٍ إِلاَّ امْرَأَةً يَمْلِكُهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ (bayʼat qiluvchi ayollarni) faqat Alloh aytgan oyat bilan imtihon qilar edilar: {Moʻmina ayollar senga bayʼat qilish uchun kelsalar} (Mumtahana 12). Maʼmar dedi: Menga Ibn Tovus otasidan xabar berib dedi: ‹Rasululloh ﷺning qoʻllari oʻzlari (nikoh bilan) ega boʻlgan ayoldan boshqa ayolning qoʻliga tegmagan›. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ (байъат қилувчи аёлларни) фақат Аллоҳ айтган оят билан имтиҳон қилар эдилар: {Мўмина аёллар сенга байъат қилиш учун келсалар} (Мумтаҳана 12). Маъмар деди: Менга Ибн Товус отасидан хабар бериб деди: ‹Расулуллоҳ ﷺнинг қўллари ўзлари (никоҳ билан) эга бўлган аёлдан бошқа аёлнинг қўлига тегмаган›. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، هَذَا مَا عَرَضْنَا عَلَى هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أُنْزِلَ : ( عبَسَ وَتَوَلَّى ) فِي ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الأَعْمَى أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ يَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرْشِدْنِي وَعِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ مِنْ عُظَمَاءِ الْمُشْرِكِينَ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْرِضُ عَنْهُ وَيُقْبِلُ عَلَى الآخَرِ وَيَقُولُ أَتَرَى بِمَا أَقُولُ بَأْسًا فَيُقَالُ لاَ . فَفِي هَذَا أُنْزِلَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أُنْزِلََ : ( عبَسَ وَتَوَلَّى ) فِي ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ . وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: {Yuzini burishtirdi va orqasiga oʻgirildi} (Abasa 1) oyati koʻr boʻlgan Ibn Ummi Maktum haqida nozil boʻldi. U Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Ey Rasululloh, menga yoʻl-yoʻriq koʻrsating», deyaverdi. Oʻsha paytda Rasululloh ﷺ huzurida mushriklarning ulugʻlaridan bir kishi bor edi. Rasululloh ﷺ undan (Ibn Ummi Maktumdan) yuz oʻgirib, oʻsha boshqasiga yuzlanib: «Men aytayotgan narsada bir noxushlik koʻryapsanmi?» deyar, u esa: «Yoʻq», deb javob berardi. Mana shu haqida (oyat) nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni Hishom ibn Urvadan, u otasidan rivoyat qilib: {Yuzini burishtirdi va orqasiga oʻgirildi} oyati Ibn Ummi Maktum haqida nozil boʻldi, degan, lekin unda Oishadan (rivoyatni) zikr qilmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: {Юзини буриштирди ва орқасига ўгирилди} (Абаса 1) ояти кўр бўлган Ибн Умми Мактум ҳақида нозил бўлди. У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Расулуллоҳ, менга йўл-йўриқ кўрсатинг», деяверди. Ўша пайтда Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида мушрикларнинг улуғларидан бир киши бор эди. Расулуллоҳ ﷺ ундан (Ибн Умми Мактумдан) юз ўгириб, ўша бошқасига юзланиб: «Мен айтаётган нарсада бир нохушлик кўряпсанми?» деяр, у эса: «Йўқ», деб жавоб берарди. Мана шу ҳақида (оят) нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан ривоят қилиб: {Юзини буриштирди ва орқасига ўгирилди} ояти Ибн Умми Мактум ҳақида нозил бўлди, деган, лекин унда Оишадан (ривоятни) зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ هَلَكَ " . قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَقُولَُ : (فأمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ ) إِلَى قَوْلِهِ : ( خبِيرًا ) قَالَ " ذَلِكَ الْعَرْضُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning: «Kim hisobda surishtirilsa, halok boʻldi», deyayotganlarini eshitdim. Men: «Ey Rasululloh, Alloh: {Ammo kimki kitobi oʻng tomonidan berilsa}, to Uning ‹xabardor (Zotdir)› degan soʻzigacha (yengil hisob bilan hisob qilinadi, deyilgan-ku?)» (Inshiqoq 7-8) dedim. U zot: «Bu — (faqat amallarning) koʻrsatilishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bizga Suvayd ibn Nasr soʻzlab berdi, unga Abdulloh ibn al-Muborak Usmon ibn al-Asvaddan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Bizga Muhammad ibn Abon va boshqa bir necha (rovi) soʻzlab berdi, ular: bizga Abdulvahhob as-Saqafiy Ayyubdan, u Ibn Abu Mulaykadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildi, deyishdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг: «Ким ҳисобда суриштирилса, ҳалок бўлди», деяётганларини эшитдим. Мен: «Эй Расулуллоҳ, Аллоҳ: {Аммо кимки китоби ўнг томонидан берилса}, то Унинг ‹хабардор (Зотдир)› деган сўзигача (енгил ҳисоб билан ҳисоб қилинади, дейилган-ку?)» (Иншиқоқ 7-8) дедим. У зот: «Бу — (фақат амалларнинг) кўрсатилишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизга Сувайд ибн Наср сўзлаб берди, унга Абдуллоҳ ибн ал-Муборак Усмон ибн ал-Асваддан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди. Бизга Муҳаммад ибн Абон ва бошқа бир неча (рови) сўзлаб берди, улар: бизга Абдулваҳҳоб ас-Сақафий Айюбдан, у Ибн Абу Мулайкадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилди, дейишди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو الْعَقَدِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَظَرَ إِلَى الْقَمَرِ فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ اسْتَعِيذِي بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ هَذَا فَإِنَّ هَذَا الْغَاسِقُ إِذَا وَقَبَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oyga qarab: «Ey Oisha, mana shuning yomonligidan Allohga panoh tila. Chunki mana shu — {qorongʻulik chiqqan vaqtidagi tun}dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ойга қараб: «Эй Оиша, мана шунинг ёмонлигидан Аллоҳга паноҳ тила. Чунки мана шу — {қоронғулик чиққан вақтидаги тун}дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ الْبَهِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ اللَّهَ عَلَى كُلِّ أَحْيَانِهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ وَالْبَهِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ barcha holatlarida Allohni zikr qilar edilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Buni faqat Yahyo ibn Zakariyyo ibn Abu Zoidaning hadisidan bilamiz. Bahiyning ismi Abdullohdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ барча ҳолатларида Аллоҳни зикр қилар эдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Буни фақат Яҳё ибн Закарийё ибн Абу Зоиданинг ҳадисидан биламиз. Баҳийнинг исми Абдуллоҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ كُلَّ لَيْلَةٍ جَمَعَ كَفَّيْهِ ثُمَّ نَفَثَ فِيهِمَا فَقَرَأَ فِيهِمَا : ( قلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) وَ : ( قلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ) وَ : ( قلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ) ثُمَّ يَمْسَحُ بِهِمَا مَا اسْتَطَاعَ مِنْ جَسَدِهِ يَبْدَأُ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ وَوَجْهِهِ وَمَا أَقْبَلَ مِنْ جَسَدِهِ يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ har kechasi oʻrinlariga yotganlarida ikki kaftlarini birlashtirib, soʻng ularga puflar va ularga {Qul huvalloohu ahad}ni, {Qul aʼuuzu bi Robbil-falaq}ni va {Qul aʼuuzu bi Robbin-naas}ni oʻqir, soʻng ular bilan tanalarining yetgan joyini siypalar edilar. Ularni avval boshlariga, yuzlariga va tanalarining old tomoniga surtishdan boshlar va buni uch marta qilar edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳар кечаси ўринларига ётганларида икки кафтларини бирлаштириб, сўнг уларга пуфлар ва уларга {Қул ҳуваллооҳу аҳад}ни, {Қул аъуузу би Роббил-фалақ}ни ва {Қул аъуузу би Роббин-наас}ни ўқир, сўнг улар билан таналарининг етган жойини сийпалар эдилар. Уларни аввал бошларига, юзларига ва таналарининг олд томонига суртишдан бошлар ва буни уч марта қилар эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي لُبَابَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ الزُّمَرَ وَبَنِي إِسْرَائِيلَ . أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ أَبُو لُبَابَةَ هَذَا اسْمُهُ مَرْوَانُ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادٍ وَسَمِعَ مِنْ عَائِشَةَ سَمِعَ مِنْهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ az-Zumar va Bani Isroil (al-Isro surasi)ni oʻqimaguncha uxlamas edilar. Muhammad ibn Ismoil menga xabar berib aytdi: Bu Abu Lubobaning ismi Marvon boʻlib, Abdurahmon ibn Ziyodning ozod qilingan qulidir; u Oishadan eshitgan, undan esa Hammod ibn Zayd eshitgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ аз-Зумар ва Бани Исроил (ал-Исро сураси)ни ўқимагунча ухламас эдилар. Муҳаммад ибн Исмоил менга хабар бериб айтди: Бу Абу Лубобанинг исми Марвон бўлиб, Абдураҳмон ибн Зиёднинг озод қилинган қулидир; у Оишадан эшитган, ундан эса Ҳаммод ибн Зайд эшитган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي سُجُودِ الْقُرْآنِ بِاللَّيْلِ " سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ بِحَوْلِهِ وَقُوَّتِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Paygʻambar ﷺ kechasi Qurʼon (tilovati) sajdasida: «Sajada vajhi lillazi xolaqohu va shaqqo samʼahu va basorohu bihavlihi va quvvatih (Yuzim oʻzini yaratib, Oʻz havli va quvvati bilan qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Пайғамбар ﷺ кечаси Қуръон (тиловати) саждасида: «Сажада важҳи лиллази холақоҳу ва шаққо самъаҳу ва басороҳу биҳавлиҳи ва қувватиҳ (Юзим ўзини яратиб, Ўз ҳавли ва қуввати билан қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ أَبُو عَمْرٍو الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَأَى الرِّيحَ قَالَ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِهَا وَخَيْرِ مَا فِيهَا وَخَيْرِ مَا أُرْسِلَتْ بِهِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهَا وَشَرِّ مَا فِيهَا وَشَرِّ مَا أُرْسِلَتْ بِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ رضى الله عنه وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shamolni koʻrganlarida: «Allohumma inni asʼaluka min xayriha va xayri ma fiha va xayri ma ursilat bih, va aʼuzu bika min sharriha va sharri ma fiha va sharri ma ursilat bih (Ey Allohim, men Sendan uning yaxshiligini, undagi narsaning yaxshiligini va u bilan yuborilgan narsaning yaxshiligini soʻrayman hamda uning yomonligidan, undagi narsaning yomonligidan va u bilan yuborilgan narsaning yomonligidan Senga panoh tilayman)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan ham (hadis) bor. Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шамолни кўрганларида: «Аллоҳумма инни асъалука мин хайриҳа ва хайри ма фиҳа ва хайри ма урсилат биҳ, ва аъузу бика мин шарриҳа ва шарри ма фиҳа ва шарри ма урсилат биҳ (Эй Аллоҳим, мен Сендан унинг яхшилигини, ундаги нарсанинг яхшилигини ва у билан юборилган нарсанинг яхшилигини сўрайман ҳамда унинг ёмонлигидан, ундаги нарсанинг ёмонлигидан ва у билан юборилган нарсанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ҳам (ҳадис) бор. Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ حَمْزَةَ الزَّيَّاتِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " اللَّهُمَّ عَافِنِي فِي جَسَدِي وَعَافِنِي فِي بَصَرِي وَاجْعَلْهُ الْوَارِثَ مِنِّي لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ شَيْئًا وَحَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ هُوَ حَبِيبُ بْنُ قَيْسِ بْنِ دِينَارٍ وَقَدْ أَدْرَكَ عُمَرَ وَابْنَ عَبَّاسٍ وَاللَّهُ أَعْلَمُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Allohumma ofini fi jasadi, va ofini fi basari, vajʼalhul-vorisa minni, lo ilaha illalloh al-halimul-karim, subhanallohi rabbil-arshil-azim, val-hamdu lillahi rabbil-olamin (Ey Alloh, badanimga ofiyat ber va koʻzimga ofiyat ber va uni mendan meros (qoldiruvchi) qil, haliym va kariym boʻlgan Allohdan boshqa iloh yoʻq, ulugʻ Arsh Robbi boʻlgan Alloh pokdir va olamlar Robbi boʻlgan Allohga hamd boʻlsin)» derdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad (ibn Ismoil)ning shunday deganini eshitdim: Habib ibn Abu Sobit Urva ibn az-Zubayrdan hech narsa eshitmagan, Habib ibn Abu Sobit esa Habib ibn Qays ibn Dinordir, u Umar va Ibn Abbosga etishgan, valloxu aʼlam.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма офини фи жасади, ва офини фи басари, важъалҳул-вориса минни, ло илаҳа иллаллоҳ ал-ҳалимул-карим, субҳаналлоҳи раббил-аршил-азим, вал-ҳамду лиллаҳи раббил-оламин (Эй Аллоҳ, баданимга офият бер ва кўзимга офият бер ва уни мендан мерос (қолдирувчи) қил, ҳалийм ва карийм бўлган Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, улуғ Арш Робби бўлган Аллоҳ покдир ва оламлар Робби бўлган Аллоҳга ҳамд бўлсин)» дердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад (ибн Исмоил)нинг шундай деганини эшитдим: Ҳабиб ибн Абу Собит Урва ибн аз-Зубайрдан ҳеч нарса эшитмаган, Ҳабиб ибн Абу Собит эса Ҳабиб ибн Қайс ибн Динордир, у Умар ва Ибн Аббосга этишган, валлоху аълам.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ نَائِمَةً إِلَى جَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفَقَدْتُهُ مِنَ اللَّيْلِ فَلَمَسْتُهُ فَوَقَعَتْ يَدِي عَلَى قَدَمَيْهِ وَهُوَ سَاجِدٌ وَهُوَ يَقُولُ " أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ .
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . وَزَادَ فِيهِ " وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning yonlarida uxlab yotgan edim. Kechasi u zotni topolmay qoldim va paypaslab izladim, qoʻlim oyoqlariga tegdi. U zot sajdada edilar va: «Allohim, gʻazabingdan rizoligingga, jazoingdan afvingga sigʻinaman. Men Senga boʻlgan maqtovlarni sanab adogʻiga yetkaza olmayman. Sen Oʻzingni qanday maqtagan boʻlsang, shundaysan», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, u Oishadan boshqa yoʻldan ham rivoyat qilingan. Qutayba bizga Laysdan, u Yahyo ibn Saiddan shu isnod bilan shunga oʻxshash (hadisni) rivoyat qildi va unda: «Sendan Senga sigʻinaman, Senga boʻlgan maqtovni sanab adogʻiga yetkaza olmayman» (degan) qoʻshimchani keltirdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларида ухлаб ётган эдим. Кечаси у зотни тополмай қолдим ва пайпаслаб изладим, қўлим оёқларига тегди. У зот саждада эдилар ва: «Аллоҳим, ғазабингдан ризолигингга, жазоингдан афвингга сиғинаман. Мен Сенга бўлган мақтовларни санаб адоғига етказа олмайман. Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг, шундайсан», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, у Оишадан бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган. Қутайба бизга Лайсдан, у Яҳё ибн Саиддан шу иснод билан шунга ўхшаш (ҳадисни) ривоят қилди ва унда: «Сендан Сенга сиғинаман, Сенга бўлган мақтовни санаб адоғига етказа олмайман» (деган) қўшимчани келтирди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ النَّارِ وَعَذَابِ النَّارِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ وَفِتْنَةِ الْقَبْرِ وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْغِنَى وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْفَقْرِ وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ اللَّهُمَّ اغْسِلْ خَطَايَاىَ بِمَاءِ الثَّلْجِ وَالْبَرَدِ وَأَنْقِ قَلْبِي مِنَ الْخَطَايَا كَمَا أَنْقَيْتَ الثَّوْبَ الأَبْيَضَ مِنَ الدَّنَسِ وَبَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَاىَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْهَرَمِ وَالْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ushbu kalimalar bilan duo qilar edilar: «Allohim, men Sendan doʻzax fitnasidan, doʻzax azobidan, qabr azobidan, qabr fitnasidan, boylik fitnasining yomonligidan, faqirlik fitnasining yomonligidan va Masih Dajjol fitnasining yomonligidan panoh soʻrayman. Allohim, xatolarimni qor va doʻl suvi bilan yuvgin, oq kiyimni kirdan tozalaganingdek qalbimni xatolardan tozalagin va mashriq bilan magʻrib oʻrtasini uzoqlashtirganingdek men bilan xatolarim oʻrtasini uzoqlashtirgin. Allohim, men Sendan dangasalikdan, qarilikdan, gunohdan va qarzdorlikdan panoh soʻrayman». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ушбу калималар билан дуо қилар эдилар: «Аллоҳим, мен Сендан дўзах фитнасидан, дўзах азобидан, қабр азобидан, қабр фитнасидан, бойлик фитнасининг ёмонлигидан, фақирлик фитнасининг ёмонлигидан ва Масиҳ Дажжол фитнасининг ёмонлигидан паноҳ сўрайман. Аллоҳим, хатоларимни қор ва дўл суви билан ювгин, оқ кийимни кирдан тозалаганингдек қалбимни хатолардан тозалагин ва машриқ билан мағриб ўртасини узоқлаштирганингдек мен билан хатоларим ўртасини узоқлаштиргин. Аллоҳим, мен Сендан дангасаликдан, қариликдан, гуноҳдан ва қарздорликдан паноҳ сўрайман». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عِنْدَ وَفَاتِهِ " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَأَلْحِقْنِي بِالرَّفِيقِ الأَعْلَى " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺni vafotlari oldidan: ‹Allohim, meni magʻfirat qil, menga rahm qil va meni eng oliy doʻstlarga (Rafiqul aʼloga) qoʻshgin›, deb aytayotganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺни вафотлари олдидан: ‹Аллоҳим, мени мағфират қил, менга раҳм қил ва мени энг олий дўстларга (Рафиқул аълога) қўшгин›, деб айтаётганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ عَلِمْتُ أَىُّ لَيْلَةٍ لَيْلَةُ الْقَدْرِ مَا أَقُولُ فِيهَا قَالَ " قُولِي اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ كَرِيمٌ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, agar qaysi kecha Laylatul Qadr ekanini bilsam, unda nima deyay?› dedim. U zot: ‹Alloohumma innaka ʼafuvvun (kariymun) tuhibbul-ʼafva faʼfu ʼanniy (Ey Alloh, albatta, Sen avf etguvchisan, (karamlisan), avfni yaxshi koʻrasan, bas, meni avf et) deb ayt›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, агар қайси кеча Лайлатул Қадр эканини билсам, унда нима деяй?› дедим. У зот: ‹Аллооҳумма иннака ъафуввун (кариймун) туҳиббул-ъафва фаъфу ъанний (Эй Аллоҳ, албатта, Сен авф этгувчисан, (карамлисан), авфни яхши кўрасан, бас, мени авф эт) деб айт›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ دَعَا عَلَى مَنْ ظَلَمَهُ فَقَدِ انْتَصَرَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي حَمْزَةَ . وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي أَبِي حَمْزَةَ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَهُوَ مَيْمُونٌ الأَعْوَرُ .
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻziga zulm qilgan kishining ustidan (Allohga) duo qilsa, demak, u (haqini) olibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Abu Hamzaning rivoyatidan bilamiz. Baʼzi ilm ahli Abu Hamza haqida uning hofizasi (xotirasi) tomonidan gapirganlar, u Maymun al-Aʼvardir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўзига зулм қилган кишининг устидан (Аллоҳга) дуо қилса, демак, у (ҳақини) олибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Абу Ҳамзанинг ривоятидан биламиз. Баъзи илм аҳли Абу Ҳамза ҳақида унинг ҳофизаси (хотираси) томонидан гапирганлар, у Маймун ал-Аъвардир.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ أَوَّلُ مَا ابْتُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ النُّبُوَّةِ حِينَ أَرَادَ اللَّهُ كَرَامَتَهُ وَرَحْمَةَ الْعِبَادِ بِهِ أَنْ لاَ يَرَى شَيْئًا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ فَمَكَثَ عَلَى ذَلِكَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَمْكُثَ وَحُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلْوَةُ فَلَمْ يَكُنْ شَيْءٌ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يَخْلُوَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Oisha (roziyallohu anho) shunday deganlar: «Rasululloh ﷺga nubuvvatdan eng avval boshlangan narsa — Alloh u zotni karomatlamoqni va bandalarga u zot orqali rahmat qilmoqni iroda etganida — u zot biror narsani (tushda) koʻrmas edilarki, u tongning yorishidek (oʻngida) roʻy bermagan boʻlsa. U zot Alloh xohlagancha shu holatda turdilar. U zotga xilvat (yolgʻizlik) sevdirib qoʻyildi, shu sababli u zotga yolgʻizlikdan koʻra sevimliroq narsa qolmadi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деганлар: «Расулуллоҳ ﷺга нубувватдан энг аввал бошланган нарса — Аллоҳ у зотни кароматламоқни ва бандаларга у зот орқали раҳмат қилмоқни ирода этганида — у зот бирор нарсани (тушда) кўрмас эдиларки, у тонгнинг ёришидек (ўнгида) рўй бермаган бўлса. У зот Аллоҳ хоҳлаганча шу ҳолатда турдилар. У зотга хилват (ёлғизлик) севдириб қўйилди, шу сабабли у зотга ёлғизликдан кўра севимлироқ нарса қолмади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْىُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَحْيَانًا يَأْتِينِي فِي مِثْلِ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّ عَلَىَّ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلاً فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْىُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Horis ibn Hishom Rasululloh ﷺdan: «Sizga vahiy qanday keladi?» deb soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Baʼzan menga qoʻngʻiroq jarangiga oʻxshab keladi, bu menga eng ogʻiri boʻladi. Baʼzan esa farishta menga kishi suratida koʻrinib, men bilan gaplashadi, men u aytgan narsani anglab olaman», dedilar. Oisha (roziyallohu anho) dedi: «Men Rasululloh ﷺga juda sovuq kunda vahiy tushayotganini koʻrganman. (Vahiy) undan koʻtarilganda, peshonalaridan ter quyilib turardi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Ҳорис ибн Ҳишом Расулуллоҳ ﷺдан: «Сизга ваҳий қандай келади?» деб сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Баъзан менга қўнғироқ жарангига ўхшаб келади, бу менга энг оғири бўлади. Баъзан эса фаришта менга киши суратида кўриниб, мен билан гаплашади, мен у айтган нарсани англаб оламан», дедилар. Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺга жуда совуқ кунда ваҳий тушаётганини кўрганман. (Ваҳий) ундан кўтарилганда, пешоналаридан тер қуйилиб турарди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.