حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ قَالَ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ قَالَ حَدَّثَنِي شَدَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَكَانَ قَدْ أَدْرَكَ نَفَرًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي مِمَّا عَلَّمَكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ إِذَا صَلَّيْتَ الصُّبْحَ فَأَقْصِرْ عَنْ الصَّلَاةِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَإِذَا طَلَعَتْ فَلَا تُصَلِّ حَتَّى تَرْتَفِعَ فَإِنَّهَا تَطْلُعُ حِينَ تَطْلُعُ بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطَانٍ وَحِينَئِذٍ يَسْجُدُ لَهَا الْكُفَّارُ فَإِذَا ارْتَفَعَتْ قِيدَ رُمْحٍ أَوْ رُمْحَيْنِ فَصَلِّ فَإِنَّ الصَّلَاةَ مَشْهُودَةٌ مَحْضُورَةٌ حَتَّى يَعْنِي يَسْتَقِلَّ الرُّمْحُ بِالظِّلِّ ثُمَّ أَقْصِرْ عَنْ الصَّلَاةِ فَإِنَّهَا حِينَئِذٍ تُسْجَرُ جَهَنَّمُ فَإِذَا أَفَاءَ الْفَيْءُ فَصَلِّ فَإِنَّ الصَّلَاةَ مَشْهُودَةٌ مَحْضُورَةٌ حَتَّى تُصَلِّيَ الْعَصْرَ فَإِذَا صَلَّيْتَ الْعَصْرَ فَأَقْصِرْ عَنْ الصَّلَاةِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَإِنَّهَا تَغْرُبُ بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطَانٍ فَحِينَئِذٍ يَسْجُدُ لَهَا الْكُفَّارُ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, aziz va jalil Alloh sizga oʻrgatgan narsalardan menga ham oʻrgating», dedim. U zot: «Subhni oʻqiganingda, quyosh chiqquncha namozdan tiyil; u chiqqanida esa, koʻtarilmaguncha namoz oʻqima, chunki u chiqar paytida shaytonning ikki shoxi orasidan chiqadi va oʻsha paytda kofirlar unga sajda qiladilar. U bir yoki ikki nayza boʻyi koʻtarilganida namoz oʻqi, chunki namozga (farishtalar) guvoh boʻladilar, hozir boʻladilar — toki nayza soya bilan (tik) turguncha. Soʻng namozdan tiyil, chunki oʻsha paytda jahannam qizdiriladi. Soya qaytganida namoz oʻqi, chunki namozga guvoh boʻladilar, hozir boʻladilar — toki asrni oʻqiguningcha. Asrni oʻqiganingda esa, quyosh botguncha namozdan tiyil, chunki u shaytonning ikki shoxi orasidan botadi va oʻsha paytda kofirlar unga sajda qiladilar», dedilar.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, азиз ва жалил Аллоҳ сизга ўргатган нарсалардан менга ҳам ўргатинг», дедим. У зот: «Субҳни ўқиганингда, қуёш чиққунча намоздан тийил; у чиққанида эса, кўтарилмагунча намоз ўқима, чунки у чиқар пайтида шайтоннинг икки шохи орасидан чиқади ва ўша пайтда кофирлар унга сажда қиладилар. У бир ёки икки найза бўйи кўтарилганида намоз ўқи, чунки намозга (фаришталар) гувоҳ бўладилар, ҳозир бўладилар — токи найза соя билан (тик) тургунча. Сўнг намоздан тийил, чунки ўша пайтда жаҳаннам қиздирилади. Соя қайтганида намоз ўқи, чунки намозга гувоҳ бўладилар, ҳозир бўладилар — токи асрни ўқигунингча. Асрни ўқиганингда эса, қуёш ботгунча намоздан тийил, чунки у шайтоннинг икки шохи орасидан ботади ва ўша пайтда кофирлар унга сажда қиладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي الْفَيْضِ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ قَالَكَانَ مُعَاوِيَةُ يَسِيرُ بِأَرْضِ الرُّومِ وَكَانَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَهُ أَمَدٌ فَأَرَادَ أَنْ يَدْنُوَ مِنْهُمْ فَإِذَا انْقَضَى الْأَمَدُ غَزَاهُمْ فَإِذَا شَيْخٌ عَلَى دَابَّةٍ يَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ وَفَاءٌ لَا غَدْرٌ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَوْمٍ عَهْدٌ فَلَا يَحِلَّنَّ عُقْدَةً وَلَا يَشُدَّهَا حَتَّى يَنْقَضِيَ أَمَدُهَا أَوْ يَنْبِذَ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ فَبَلَغَ ذَلِكَ مُعَاوِيَةَ فَرَجَعَ وَإِذَا الشَّيْخُ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ

Sulaym ibn Omir aytdi: Muoviya Rum yurtida yurar edi; u bilan ular oʻrtasida (ahd) muddati bor edi. U ularga yaqinlashishni, muddat tugagach esa ularga gʻazot qilishni istardi. Shunda bir ulov ustidagi keksa kishi: «Allohu akbar, Allohu akbar! Ahdga vafo, xiyonat emas! Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Kimning biror qavm bilan ahdi boʻlsa, uning muddati tugamaguncha yoki teng ravishda (ogohlantirib) ularga (ahdni) qaytarib bermaguncha, dugunni yechmasin ham, mahkamlamasin ham›, dedilar», deb turardi. Bu (gap) Muoviyaga yetdi va u qaytdi. Qarasa, oʻsha keksa kishi Amr ibn Abasa ekan.Сулайм ибн Омир айтди: Муовия Рум юртида юрар эди; у билан улар ўртасида (аҳд) муддати бор эди. У уларга яқинлашишни, муддат тугагач эса уларга ғазот қилишни истарди. Шунда бир улов устидаги кекса киши: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар! Аҳдга вафо, хиёнат эмас! Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимнинг бирор қавм билан аҳди бўлса, унинг муддати тугамагунча ёки тенг равишда (огоҳлантириб) уларга (аҳдни) қайтариб бермагунча, дугунни ечмасин ҳам, маҳкамламасин ҳам›, дедилар», деб турарди. Бу (гап) Муовияга етди ва у қайтди. Қараса, ўша кекса киши Амр ибн Абаса экан.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو السَّيْبَانِيِّ عَنْ أَبِي سَلَّامٍ الدِّمَشْقِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا أُمَامَةَ الْبَاهِلِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ السُّلَمِيِّ قَالَرَغِبْتُ عَنْ آلِهَةِ قَوْمِي فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَسَأَلْتُ عَنْهُ فَوَجَدْتُهُ مُسْتَخْفِيًا بِشَأْنِهِ فَتَلَطَّفْتُ لَهُ حَتَّى دَخَلْتُ عَلَيْهِ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُ مَا أَنْتَ فَقَالَ نَبِيٌّ فَقُلْتُ وَمَا النَّبِيُّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ فَقُلْتُ وَمَنْ أَرْسَلَكَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ قُلْتُ بِمَاذَا أَرْسَلَكَ فَقَالَ بِأَنْ تُوصَلَ الْأَرْحَامُ وَتُحْقَنَ الدِّمَاءُ وَتُؤَمَّنَ السُّبُلُ وَتُكَسَّرَ الْأَوْثَانُ وَيُعْبَدَ اللَّهُ وَحْدَهُ لَا يُشْرَكُ بِهِ شَيْءٌ قُلْتُ نِعْمَ مَا أَرْسَلَكَ بِهِ وَأُشْهِدُكَ أَنِّي قَدْ آمَنْتُ بِكَ وَصَدَّقْتُكَ أَفَأَمْكُثُ مَعَكَ أَمْ مَا تَرَى فَقَالَ قَدْ تَرَى كَرَاهَةَ النَّاسِ لِمَا جِئْتُ بِهِ فَامْكُثْ فِي أَهْلِكَ فَإِذَا سَمِعْتُمْ بِي قَدْ خَرَجْتُ مَخْرَجِي فَأْتِنِي فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Abu Umoma al-Bohiliy Amr ibn Abasa as-Sulamiy (roziyallohu anhu)ning hadisidan rivoyat qildi: U aytdi: Men johiliyatda qavmimning maʼbudlaridan yuz oʻgirdim — va hadisni zikr qildi. U aytdi: Men u haqda soʻradim va uni oʻz ishini yashirib yurgan holda topdim. Men muloyimlik bilan harakat qilib, nihoyat uning huzuriga kirdim va unga salom berib: «Sen kimsan?» dedim. U: «Nabiyman», dedi. Men: «Nabiy nima?» dedim. U: «Allohning Rasuli», dedi. Men: «Seni kim yubordi?» dedim. U: «Aziz va jalil Alloh», dedi. Men: «Seni nima bilan yubordi?» dedim. U: «Qarindoshlik aloqalari ulanishi, qonlar toʻkilmasligi, yoʻllar xavfsiz boʻlishi, butlar sindirilishi va Allohning Oʻziga — Unga hech narsa sherik qilinmagan holda — ibodat qilinishi bilan», dedi. Men: «Seni yuborgan narsasi nechogʻli yaxshi! Men senga iymon keltirganimga va seni tasdiqlaganimga seni guvoh qilaman. Sen bilan qolaymi yoki nima deb koʻrasan?» dedim. U: «Men keltirgan narsani odamlar yoqtirmayotganini koʻrib turibsan; ahling ichida turgin, qachon men oʻz chiqishimni qilib chiqqanimni eshitsang, mening oldimga kel», dedi — va hadisni zikr qildi.Абу Умома ал-Боҳилий Амр ибн Абаса ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)нинг ҳадисидан ривоят қилди: У айтди: Мен жоҳилиятда қавмимнинг маъбудларидан юз ўгирдим — ва ҳадисни зикр қилди. У айтди: Мен у ҳақда сўрадим ва уни ўз ишини яшириб юрган ҳолда топдим. Мен мулойимлик билан ҳаракат қилиб, ниҳоят унинг ҳузурига кирдим ва унга салом бериб: «Сен кимсан?» дедим. У: «Набийман», деди. Мен: «Набий нима?» дедим. У: «Аллоҳнинг Расули», деди. Мен: «Сени ким юборди?» дедим. У: «Азиз ва жалил Аллоҳ», деди. Мен: «Сени нима билан юборди?» дедим. У: «Қариндошлик алоқалари уланиши, қонлар тўкилмаслиги, йўллар хавфсиз бўлиши, бутлар синдирилиши ва Аллоҳнинг Ўзига — Унга ҳеч нарса шерик қилинмаган ҳолда — ибодат қилиниши билан», деди. Мен: «Сени юборган нарсаси нечоғли яхши! Мен сенга иймон келтирганимга ва сени тасдиқлаганимга сени гувоҳ қиламан. Сен билан қолайми ёки нима деб кўрасан?» дедим. У: «Мен келтирган нарсани одамлар ёқтирмаётганини кўриб турибсан; аҳлинг ичида тургин, қачон мен ўз чиқишимни қилиб чиққанимни эшитсанг, менинг олдимга кел», деди — ва ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَتَّابُ بْنُ زِيَادٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ حَدَّثَنَا السَّرِيُّ بْنُ يَحْيَى عَنْ كَثِيرِ بْنِ زِيَادٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَسَةَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ فِي رَمَضَانَ

Ibn Abasa (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning Ramazonda ogʻiz chayib, burunga suv olganlarini koʻrdim.Ибн Абаса (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Рамазонда оғиз чайиб, бурунга сув олганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ طَلْقٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَسْلَمَ يَعْنِي مَعَكَ فَقَالَ حُرٌّ وَعَبْدٌ يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ وَبِلَالًا فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي مِمَّا تَعْلَمُ وَأَجْهَلُ هَلْ مِنْ السَّاعَاتِ سَاعَةٌ أَفْضَلُ مِنْ الْأُخْرَى قَالَ جَوْفُ اللَّيْلِ الْآخِرُ أَفْضَلُ فَإِنَّهَا مَشْهُودَةٌ مُتَقَبَّلَةٌ حَتَّى تُصَلِّيَ الْفَجْرَ ثُمَّ انْهَهُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مَا دَامَتْ كَالْحَجَفَةِ حَتَّى تَنْتَشِرَ فَإِنَّهَا تَطْلُعُ بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطَانٍ وَيَسْجُدُ لَهَا الْكُفَّارُ ثُمَّ تُصَلِّي فَإِنَّهَا مَشْهُودَةٌ مُتَقَبَّلَةٌ حَتَّى يَسْتَوِيَ الْعَمُودُ عَلَى ظِلِّهِ ثُمَّ انْهَهُ فَإِنَّهَا سَاعَةٌ تُسْجَرُ فِيهَا الْجَحِيمُ فَإِذَا زَالَتْ فَصَلِّ فَإِنَّهَا مَشْهُودَةٌ مُتَقَبَّلَةٌ حَتَّى تُصَلِّيَ الْعَصْرَ ثُمَّ انْهَهُ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَإِنَّهَا تَغْرُبُ بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطَانٍ وَيَسْجُدُ لَهَا الْكُفَّارُوَكَانَ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ يَقُولُ أَنَا رُبُعُ الْإِسْلَامِ وَكَانَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يُصَلِّي بَعْدَ الْعَصْرِ رَكْعَتَيْنِ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, siz bilan birga kim islomni qabul qildi?» dedim. U zot: «Bir hur va bir qul», dedilar — yaʼni Abu Bakr va Bilolni (nazarda tutdilar). Men: «Ey Allohning Rasuli, siz bilgan, men esa bilmaydigan narsalardan menga oʻrgating. Soatlarning biri boshqasidan afzalrogʻi bormi?» dedim. U zot: «Kechaning oxirgi qismi afzalroqdir, chunki u (paytdagi namozga farishtalar) guvoh boʻladi va u qabul qilinadi — toki bomdodni oʻqiguningcha. Soʻng quyosh chiqquncha (namozni) toʻxtat; u qalqonday boʻlib turganida, toki (nuri) yoyilguncha (ham toʻxtat), chunki u shaytonning ikki shoxi orasidan chiqadi va unga kofirlar sajda qiladilar. Soʻng namoz oʻqi, chunki unga guvoh boʻladi va u qabul qilinadi — toki ustun oʻz soyasi ustida tik turguncha. Soʻng (namozni) toʻxtat, chunki bu — jahiym qizdiriladigan soatdir. Quyosh ogʻganida namoz oʻqi, chunki unga guvoh boʻladi va u qabul qilinadi — toki asrni oʻqiguningcha. Soʻng quyosh botguncha (namozni) toʻxtat, chunki u shaytonning ikki shoxi orasidan botadi va unga kofirlar sajda qiladilar», dedilar. Amr ibn Abasa: «Men islomning choragiman», der edi. Abdurrahmon esa asrdan keyin ikki rakaat namoz oʻqir edi.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз билан бирга ким исломни қабул қилди?» дедим. У зот: «Бир ҳур ва бир қул», дедилар — яъни Абу Бакр ва Билолни (назарда тутдилар). Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз билган, мен эса билмайдиган нарсалардан менга ўргатинг. Соатларнинг бири бошқасидан афзалроғи борми?» дедим. У зот: «Кечанинг охирги қисми афзалроқдир, чунки у (пайтдаги намозга фаришталар) гувоҳ бўлади ва у қабул қилинади — токи бомдодни ўқигунингча. Сўнг қуёш чиққунча (намозни) тўхтат; у қалқондай бўлиб турганида, токи (нури) ёйилгунча (ҳам тўхтат), чунки у шайтоннинг икки шохи орасидан чиқади ва унга кофирлар сажда қиладилар. Сўнг намоз ўқи, чунки унга гувоҳ бўлади ва у қабул қилинади — токи устун ўз сояси устида тик тургунча. Сўнг (намозни) тўхтат, чунки бу — жаҳийм қиздириладиган соатдир. Қуёш оғганида намоз ўқи, чунки унга гувоҳ бўлади ва у қабул қилинади — токи асрни ўқигунингча. Сўнг қуёш ботгунча (намозни) тўхтат, чунки у шайтоннинг икки шохи орасидан ботади ва унга кофирлар сажда қиладилар», дедилар. Амр ибн Абаса: «Мен исломнинг чорагиман», дер эди. Абдурраҳмон эса асрдан кейин икки ракаат намоз ўқир эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِيُّ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ يَعْنِي ابْنَ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا شَدَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الدِّمَشْقِيُّ وَكَانَ قَدْ أَدْرَكَ نَفَرًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَقَالَ أَبُو أُمَامَةَ يَا عَمْرُو بْنَ عَبَسَةَ صَاحِبَ الْعَقْلِ عَقْلِ الصَّدَقَةِ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ بِأَيِّ شَيْءٍ تَدَّعِي أَنَّكَ رُبُعُ الْإِسْلَامِ قَالَ إِنِّي كُنْتُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَرَى النَّاسَ عَلَى ضَلَالَةٍ وَلَا أَرَى الْأَوْثَانَ شَيْئًا ثُمَّ سَمِعْتُ عَنْ رَجُلٍ يُخْبِرُ أَخْبَارَ مَكَّةَ وَيُحَدِّثُ أَحَادِيثَ فَرَكِبْتُ رَاحِلَتِي حَتَّى قَدِمْتُ مَكَّةَ فَإِذَا أَنَا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُسْتَخْفٍ وَإِذَا قَوْمُهُ عَلَيْهِ جُرَآءُ فَتَلَطَّفْتُ لَهُ فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ فَقُلْتُ مَا أَنْتَ قَالَ أَنَا نَبِيُّ اللَّهِ فَقُلْتُ وَمَا نَبِيُّ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ قُلْتُ آللَّهُ أَرْسَلَكَ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ بِأَيِّ شَيْءٍ أَرْسَلَكَ قَالَ بِأَنْ يُوَحَّدَ اللَّهُ وَلَا يُشْرَكَ بِهِ شَيْءٌ وَكَسْرِ الْأَوْثَانِ وَصِلَةِ الرَّحِمِ فَقُلْتُ لَهُ مَنْ مَعَكَ عَلَى هَذَا قَالَ حُرٌّ وَعَبْدٌ أَوْ عَبْدٌ وَحُرٌّ وَإِذَا مَعَهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي قُحَافَةَ وَبِلَالٌ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ قُلْتُ إِنِّي مُتَّبِعُكَ قَالَ إِنَّكَ لَا تَسْتَطِيعُ ذَلِكَ يَوْمَكَ هَذَا وَلَكِنْ ارْجِعْ إِلَى أَهْلِكَ فَإِذَا سَمِعْتَ بِي قَدْ ظَهَرْتُ فَالْحَقْ بِي قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى أَهْلِي وَقَدْ أَسْلَمْتُ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُهَاجِرًا إِلَى الْمَدِينَةِ فَجَعَلْتُ أَتَخَبَّرُ الْأَخْبَارَ حَتَّى

Shaddod ibn Abdulloh ad-Dimashqiy aytdi: Abu Umoma: «Ey Amr ibn Abasa — sadaqa (tuyalari)ning egasi, Bani Sulaymdan boʻlgan kishi — nimaga asoslanib oʻzingni islomning choragiman, deb daʼvo qilasan?» dedi. U dedi: Men johiliyatda odamlarni zalolatda koʻrar va butlarni hech narsa deb bilmas edim. Soʻng Makka xabarlarini beradigan va (turli) soʻzlarni soʻzlaydigan bir kishi haqida eshitdim. Shunda ulovimga minib, Makkaga keldim. Qarasam, Rasululloh ﷺ yashirinib yurar, qavmlari esa u zotga qarshi dadil ekan. Men muloyimlik bilan harakat qilib, u zotning huzurlariga kirdim va: «Sen kimsan?» dedim. U zot: «Men Allohning Nabiysiman», dedilar. Men: «Allohning Nabiysi nima?» dedim. U zot: «Allohning Rasuli», dedilar. Men: «Seni Alloh yubordimi?» dedim. U zot: «Ha», dedilar. Men: «Seni nima bilan yubordi?» dedim. U zot: «Alloh yagona deb tanilishi va Unga hech narsa sherik qilinmasligi, butlar sindirilishi va qarindoshlik aloqalari ulanishi bilan», dedilar. Men u zotga: «Bu (ish)da kim sen bilan birga?» dedim. U zot: «Bir hur va bir qul» — yoki: «bir qul va bir hur» — dedilar. Qarasam, u zot bilan birga Abu Bakr ibn Abu Quhofa va Abu Bakrning ozod qilingan quli Bilol bor ekan. Men: «Men senga ergashaman», dedim. U zot: «Sen bu kuning bilan bunga qodir boʻlolmaysan; lekin ahlingga qayt, qachon mening gʻolib boʻlganimni eshitsang, menga qoʻshil», dedilar. U aytdi: Shunda men islomni qabul qilgan holimda ahlimning oldiga qaytdim. Soʻng Rasululloh ﷺ Madinaga hijrat qilib chiqdilar, men esa xabarlarni surishtira boshladim, toki…Шаддод ибн Абдуллоҳ ад-Димашқий айтди: Абу Умома: «Эй Амр ибн Абаса — садақа (туялари)нинг эгаси, Бани Сулаймдан бўлган киши — нимага асосланиб ўзингни исломнинг чорагиман, деб даъво қиласан?» деди. У деди: Мен жоҳилиятда одамларни залолатда кўрар ва бутларни ҳеч нарса деб билмас эдим. Сўнг Макка хабарларини берадиган ва (турли) сўзларни сўзлайдиган бир киши ҳақида эшитдим. Шунда уловимга миниб, Маккага келдим. Қарасам, Расулуллоҳ ﷺ яшириниб юрар, қавмлари эса у зотга қарши дадил экан. Мен мулойимлик билан ҳаракат қилиб, у зотнинг ҳузурларига кирдим ва: «Сен кимсан?» дедим. У зот: «Мен Аллоҳнинг Набийсиман», дедилар. Мен: «Аллоҳнинг Набийси нима?» дедим. У зот: «Аллоҳнинг Расули», дедилар. Мен: «Сени Аллоҳ юбордими?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Мен: «Сени нима билан юборди?» дедим. У зот: «Аллоҳ ягона деб танилиши ва Унга ҳеч нарса шерик қилинмаслиги, бутлар синдирилиши ва қариндошлик алоқалари уланиши билан», дедилар. Мен у зотга: «Бу (иш)да ким сен билан бирга?» дедим. У зот: «Бир ҳур ва бир қул» — ёки: «бир қул ва бир ҳур» — дедилар. Қарасам, у зот билан бирга Абу Бакр ибн Абу Қуҳофа ва Абу Бакрнинг озод қилинган қули Билол бор экан. Мен: «Мен сенга эргашаман», дедим. У зот: «Сен бу кунинг билан бунга қодир бўлолмайсан; лекин аҳлингга қайт, қачон менинг ғолиб бўлганимни эшитсанг, менга қўшил», дедилар. У айтди: Шунда мен исломни қабул қилган ҳолимда аҳлимнинг олдига қайтдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Мадинага ҳижрат қилиб чиқдилар, мен эса хабарларни суриштира бошладим, токи…

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ حَدَّثَنَا حَرِيزٌ عَنْ سُلَيْمٍ يَعْنِي ابْنَ عَامِرٍ أَنَّ شُرَحْبِيلَ بْنَ السِّمْطِ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ حَدِّثْنَا حَدِيثًا لَيْسَ فِيهِ تَزَيُّدٌ وَلَا نِسْيَانٌ قَالَ عَمْرٌوسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مُسْلِمَةً كَانَتْ فِكَاكَهُ مِنْ النَّارِ عُضْوًا بِعُضْوٍ وَمَنْ شَابَ شَيْبَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَانَتْ لَهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فَبَلَغَ فَأَصَابَ أَوْ أَخْطَأَ كَانَ كَمَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ

Sulaym ibn Omirdan rivoyat qilinadi: Shurahbil ibn as-Simt Amr ibn Abasaga: «Bizga ichida (rovi tomonidan) qoʻshimcha ham, unutish ham boʻlmagan bir hadis aytib ber», dedi. Amr (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Kim musulmon bir qulni ozod qilsa, u aʼzo evaziga aʼzo boʻlib, uning doʻzaxdan qutulishi boʻladi. Kim Alloh yoʻlida oqargan bir tola soch (sohibi) boʻlsa, u unga Qiyomat kunida nur boʻladi. Kim bir oʻq otsa-yu, u (nishonga) yetsa — tegsa ham, xato ketsa ham — u Ismoil farzandlaridan bir qulni ozod qilgan kishiday boʻladi».Сулайм ибн Омирдан ривоят қилинади: Шураҳбил ибн ас-Симт Амр ибн Абасага: «Бизга ичида (рови томонидан) қўшимча ҳам, унутиш ҳам бўлмаган бир ҳадис айтиб бер», деди. Амр (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ким мусулмон бир қулни озод қилса, у аъзо эвазига аъзо бўлиб, унинг дўзахдан қутулиши бўлади. Ким Аллоҳ йўлида оқарган бир тола соч (соҳиби) бўлса, у унга Қиёмат кунида нур бўлади. Ким бир ўқ отса-ю, у (нишонга) етса — тегса ҳам, хато кетса ҳам — у Исмоил фарзандларидан бир қулни озод қилган кишидай бўлади».

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ يَعْنِي ابْنَ عَيَّاشٍ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَأَتَيْنَاهُ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ يَتَغَلَّ فِي جَوْفِ الْمَسْجِدِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَوَضَّأَ الْمُسْلِمُ ذَهَبَ الْإِثْمُ مِنْ سَمْعِهِ وَبَصَرِهِ وَيَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِقَالَ فَجَاءَ أَبُو ظَبْيَةَ وَهُوَ يُحَدِّثُنَا فَقَالَ مَا حَدَّثَكُمْ فَذَكَرْنَا لَهُ الَّذِي حَدَّثَنَا قَالَ فَقَالَ أَجَلْ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ عَبَسَةَ ذَكَرَهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَزَادَ فِيهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ رَجُلٍ يَبِيتُ عَلَى طُهْرٍ ثُمَّ يَتَعَارَّ مِنْ اللَّيْلِ فَيَذْكُرُ وَيَسْأَلُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَيْرًا مِنْ خَيْرِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ إِلَّا آتَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِيَّاهُ

Abu Umoma (roziyallohu anhu) aytdi: Biz uning oldiga keldik; u masjid ichida oʻtirgan edi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon taharat qilganida, gunoh uning qulogʻidan, koʻzidan, ikki qoʻlidan va ikki oyogʻidan ketadi», dedilar. U bizga aytib berayotganida Abu Zabya keldi va: «Sizlarga nima deb aytib berdi?» dedi. Biz unga bizga aytib bergan narsani zikr qildik. Shunda u: «Ha, shundoq. Men Amr ibn Abasaning buni Rasululloh ﷺdan zikr qilganini eshitganman», dedi va unda (quyidagini) ziyoda qildi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi taharatli holda tunab, soʻng kechasi uygʻonib, (Allohni) zikr qilsa va aziz va jalil Allohdan dunyo va oxirat yaxshiligidan bir yaxshilik soʻrasa, albatta aziz va jalil Alloh unga oʻshani beradi», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз унинг олдига келдик; у масжид ичида ўтирган эди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон таҳарат қилганида, гуноҳ унинг қулоғидан, кўзидан, икки қўлидан ва икки оёғидан кетади», дедилар. У бизга айтиб бераётганида Абу Забя келди ва: «Сизларга нима деб айтиб берди?» деди. Биз унга бизга айтиб берган нарсани зикр қилдик. Шунда у: «Ҳа, шундоқ. Мен Амр ибн Абасанинг буни Расулуллоҳ ﷺдан зикр қилганини эшитганман», деди ва унда (қуйидагини) зиёда қилди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши таҳаратли ҳолда тунаб, сўнг кечаси уйғониб, (Аллоҳни) зикр қилса ва азиз ва жалил Аллоҳдан дунё ва охират яхшилигидан бир яхшилик сўраса, албатта азиз ва жалил Аллоҳ унга ўшани беради», дедилар.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَبِي نَجِيحٍ السُّلَمِيِّ قَالَحَاصَرْنَا مَعَ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِصْنَ الطَّائِفِ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ بَلَغَ بِسَهْمٍ فَلَهُ دَرَجَةٌ فِي الْجَنَّةِ قَالَ فَبَلَغْتُ يَوْمَئِذٍ سِتَّةَ عَشَرَ سَهْمًا فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ عِدْلُ مُحَرَّرٍ وَمَنْ شَابَ شَيْبَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَانَتْ لَهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَأَيُّمَا رَجُلٍ مُسْلِمٍ أَعْتَقَ رَجُلًا مُسْلِمًا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ جَاعِلٌ وَفَاءَ كُلِّ عَظْمٍ مِنْ عِظَامِهِ عَظْمًا مِنْ عِظَامِ مُحَرَّرِهِ مِنْ النَّارِ وَأَيُّمَا امْرَأَةٍ مُسْلِمَةٍ أَعْتَقَتْ امْرَأَةً مُسْلِمَةً فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ جَاعِلٌ وَفَاءَ كُلِّ عَظْمٍ مِنْ عِظَامِهَا عَظْمًا مِنْ عِظَامِ مُحَرَّرِهَا مِنْ النَّارِ

Abu Najih as-Sulamiy (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Allohning Nabiysi ﷺ bilan birga Toif qalʼasini qamal qildik. Men Rasululloh ﷺning: «Kim bir oʻqni (nishonga) yetkazsa, unga jannatda bir daraja boʻladi», deganlarini eshitdim. U aytdi: Men oʻsha kuni oʻn olti oʻqni yetkazdim. Yana men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Kim aziz va jalil Alloh yoʻlida bir oʻq otsa, u bir qul ozod qilishga tengdir. Kim Alloh yoʻlida oqargan bir tola soch (sohibi) boʻlsa, u unga Qiyomat kunida nur boʻladi. Qaysi bir musulmon erkak musulmon bir erkakni ozod qilsa, albatta aziz va jalil Alloh uning har bir suyagini oʻsha ozod qilingan kishining har bir suyagi evaziga doʻzaxdan toʻsiq qiladi. Qaysi bir musulmon ayol musulmon bir ayolni ozod qilsa, albatta aziz va jalil Alloh uning har bir suyagini oʻsha ozod qilingan ayolning har bir suyagi evaziga doʻzaxdan toʻsiq qiladi».Абу Нажиҳ ас-Суламий (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Аллоҳнинг Набийси ﷺ билан бирга Тоиф қалъасини қамал қилдик. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким бир ўқни (нишонга) етказса, унга жаннатда бир даража бўлади», деганларини эшитдим. У айтди: Мен ўша куни ўн олти ўқни етказдим. Яна мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ким азиз ва жалил Аллоҳ йўлида бир ўқ отса, у бир қул озод қилишга тенгдир. Ким Аллоҳ йўлида оқарган бир тола соч (соҳиби) бўлса, у унга Қиёмат кунида нур бўлади. Қайси бир мусулмон эркак мусулмон бир эркакни озод қилса, албатта азиз ва жалил Аллоҳ унинг ҳар бир суягини ўша озод қилинган кишининг ҳар бир суяги эвазига дўзахдан тўсиқ қилади. Қайси бир мусулмон аёл мусулмон бир аёлни озод қилса, албатта азиз ва жалил Аллоҳ унинг ҳар бир суягини ўша озод қилинган аёлнинг ҳар бир суяги эвазига дўзахдан тўсиқ қилади».

حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَهْرَامَ قَالَ سَمِعْتُ شَهْرَ بْنَ حَوْشَبٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو ظَبْيَةَ قَالَ قَالَ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَيُّمَا رَجُلٍ مُسْلِمٍ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَبَلَغَ مُخْطِئًا أَوْ مُصِيبًا فَلَهُ مِنْ الْأَجْرِ كَرَقَبَةٍ أَعْتَقَهَا مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Qaysi bir musulmon kishi aziz va jalil Alloh yoʻlida bir oʻq otsa-yu, u (nishonga) yetsa — xato ketsin yoki tegsin — unga Ismoil farzandlaridan bir qulni ozod qilganday ajr boʻladi».Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Қайси бир мусулмон киши азиз ва жалил Аллоҳ йўлида бир ўқ отса-ю, у (нишонга) етса — хато кетсин ёки тегсин — унга Исмоил фарзандларидан бир қулни озод қилгандай ажр бўлади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنِي الْأَسْوَدُ بْنُ الْعَلَاءِ عَنْ حُوَىٍّ مَوْلَى سُلَيْمَانَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ رَجُلٍ أَرْسَلَ إِلَيْهِ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَهُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ كَيْفَ الْحَدِيثُ الَّذِي حَدَّثْتَنِي عَنْ الصُّنَابِحِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي الصُّنَابِحِيُّأَنَّهُ لَقِيَ عَمْرَو بْنَ عَبَسَةَ فَقَالَ هَلْ مِنْ حَدِيثٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا زِيَادَةَ فِيهِ وَلَا نُقْصَانَ قَالَ نَعَمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً أَعْتَقَ اللَّهُ بِكُلِّ عُضْوٍ مِنْهَا عُضْوًا مِنْهُ مِنْ النَّارِ وَمَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بَلَغَ أَوْ قَصَّرَ كَانَ عِدْلَ رَقَبَةٍ وَمَنْ شَابَ شَيْبَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَانَ لَهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ

Sulaymon ibn Abdulmalikning ozod qilingan quli Huvayy, Umar ibn Abdulaziz amirul-moʻminin boʻlgan paytda oʻzi odam yuborgan bir kishidan rivoyat qildi. (Umar) aytdi: «Menga as-Sunobihiydan aytib bergan hadising qanday edi?» U dedi: Menga as-Sunobihiy xabar berdiki, u Amr ibn Abasaga yoʻliqib: «Rasululloh ﷺdan (kelgan), ichida ziyoda ham, nuqson ham boʻlmagan bir hadis bormi?» dedi. U: «Ha, men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: ‹Kim bir qulni ozod qilsa, Alloh uning har bir aʼzosi evaziga oʻshaning bir aʼzosini doʻzaxdan ozod qiladi. Kim Alloh yoʻlida bir oʻq otsa — u (nishonga) yetsin yoki yetmasin — bu bir qul (ozod qilish)ga tengdir. Kim Alloh yoʻlida oqargan bir tola soch (sohibi) boʻlsa, u unga Qiyomat kunida nur boʻladi›», dedi.Сулаймон ибн Абдулмаликнинг озод қилинган қули Ҳувайй, Умар ибн Абдулазиз амирул-мўминин бўлган пайтда ўзи одам юборган бир кишидан ривоят қилди. (Умар) айтди: «Менга ас-Сунобиҳийдан айтиб берган ҳадисинг қандай эди?» У деди: Менга ас-Сунобиҳий хабар бердики, у Амр ибн Абасага йўлиқиб: «Расулуллоҳ ﷺдан (келган), ичида зиёда ҳам, нуқсон ҳам бўлмаган бир ҳадис борми?» деди. У: «Ҳа, мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: ‹Ким бир қулни озод қилса, Аллоҳ унинг ҳар бир аъзоси эвазига ўшанинг бир аъзосини дўзахдан озод қилади. Ким Аллоҳ йўлида бир ўқ отса — у (нишонга) етсин ёки етмасин — бу бир қул (озод қилиш)га тенгдир. Ким Аллоҳ йўлида оқарган бир тола соч (соҳиби) бўлса, у унга Қиёмат кунида нур бўлади›», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَابْنُ جَعْفَرٍ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي الْفَيْضِ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فِي حَدِيثِهِ سَمِعْتُ سُلَيْمَ بْنَ عَامِرٍ يَقُولُكَانَ بَيْنَ مُعَاوِيَةَ وَبَيْنَ الرُّومِ عَهْدٌ وَكَانَ يَسِيرُ نَحْوَ بِلَادِهِمْ حَتَّى يَنْقَضِيَ الْعَهْدُ فَيَغْزُوَهُمْ فَجَعَلَ رَجُلٌ عَلَى دَابَّةٍ يَقُولُ وَفَاءٌ لَا غَدْرٌ وَفَاءٌ لَا غَدْرٌ فَإِذَا هُوَ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَوْمٍ عَهْدٌ فَلَا يَحِلَّ عُقْدَةً وَلَا يَشُدَّهَا حَتَّى يَمْضِيَ أَمَدُهَا أَوْ يَنْبِذَ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ فَرَجَعَ مُعَاوِيَةُ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ

Sulaym ibn Omir aytdi: Muoviya bilan rumliklar oʻrtasida ahd bor edi. U ahd tugagach ularga gʻazot qilish uchun ularning yurtlari tomon yurar edi. Shunda bir ulov ustidagi kishi: «Ahdga vafo, xiyonat emas! Ahdga vafo, xiyonat emas!» deb turdi. Qarasa, u Amr ibn Abasa ekan. Men undan bu haqda soʻradim. U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kimning biror qavm bilan ahdi boʻlsa, uning muddati oʻtmaguncha yoki teng ravishda (ogohlantirib) ularga (ahdni) qaytarib bermaguncha, dugunni yechmasin ham, mahkamlamasin ham›, deganlarini eshitdim», dedi. Shunda Muoviya (roziyallohu anhu) qaytdi.Сулайм ибн Омир айтди: Муовия билан румликлар ўртасида аҳд бор эди. У аҳд тугагач уларга ғазот қилиш учун уларнинг юртлари томон юрар эди. Шунда бир улов устидаги киши: «Аҳдга вафо, хиёнат эмас! Аҳдга вафо, хиёнат эмас!» деб турди. Қараса, у Амр ибн Абаса экан. Мен ундан бу ҳақда сўрадим. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Кимнинг бирор қавм билан аҳди бўлса, унинг муддати ўтмагунча ёки тенг равишда (огоҳлантириб) уларга (аҳдни) қайтариб бермагунча, дугунни ечмасин ҳам, маҳкамламасин ҳам›, деганларини эшитдим», деди. Шунда Муовия (розияллоҳу анҳу) қайтди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ طَلْقٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَسْلَمَ قَالَ حُرٌّ وَعَبْدٌ قَالَ فَقُلْتُ وَهَلْ مِنْ سَاعَةٍ أَقْرَبُ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنْ أُخْرَى قَالَ جَوْفُ اللَّيْلِ الْآخِرُ صَلِّ مَا بَدَا لَكَ حَتَّى تُصَلِّيَ الصُّبْحَ ثُمَّ انْهَهُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَمَا دَامَتْ كَأَنَّهَا حَجَفَةٌ حَتَّى تَنْتَشِرَ ثُمَّ صَلِّ مَا بَدَا لَك حَتَّى يَقُومَ الْعَمُودُ عَلَى ظِلِّهِ ثُمَّ انْهَهُ حَتَّى تَزُولَ الشَّمْسُ فَإِنَّ جَهَنَّمَ تُسْجَرُ لِنِصْفِ النَّهَارِ ثُمَّ صَلِّ مَا بَدَا لَكَ حَتَّى تُصَلِّيَ الْعَصْرَ ثُمَّ انْهَهُ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَإِنَّهَا تَغْرُبُ بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطَانٍ وَتَطْلُعُ بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطَانٍ فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا تَوَضَّأَ فَغَسَلَ يَدَيْهِ خَرَّتْ خَطَايَاهُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ فَإِذَا غَسَلَ وَجْهَهُ خَرَّتْ خَطَايَاهُ مِنْ وَجْهِهِ فَإِذَا غَسَلَ ذِرَاعَيْهِ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ خَرَّتْ خَطَايَاهُ مِنْ بَيْنِ ذِرَاعَيْهِ وَرَأْسِهِ وَإِذَا غَسَلَ رِجْلَيْهِ خَرَّتْ خَطَايَاهُ مِنْ رِجْلَيْهِ فَإِذَا قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ وَكَانَ هُوَ وَقَلْبُهُ وَوَجْهُهُ أَوْ كُلُّهُ نَحْوَ الْوَجْهِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ انْصَرَفَ كَمَا وَلَدَتْهُ أُمُّهُ قَالَ فَقِيلَ لَهُ أَأَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ لَمْ أَسْمَعْهُ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ أَوْ عَشْرًا أَوْ عِشْرِينَ مَا حَدَّثْتُ بِهِ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, kim islomni qabul qildi?» dedim. U zot: «Bir hur va bir qul», dedilar. Men: «Allohga boshqasidan koʻra yaqinroq boʻlgan biror soat bormi?» dedim. U zot: «Kechaning oxirgi qismi. Subhni oʻqiguningcha xohlaganingcha namoz oʻqi, soʻng quyosh chiqquncha toʻxta; u qalqonday boʻlib turganida, toki (nuri) yoyilguncha (ham toʻxta). Soʻng ustun oʻz soyasi ustida tik turguncha xohlaganingcha namoz oʻqi, soʻng quyosh ogʻguncha toʻxta, chunki jahannam kunning yarmida qizdiriladi. Soʻng asrni oʻqiguningcha xohlaganingcha namoz oʻqi, soʻng quyosh botguncha toʻxta, chunki u shaytonning ikki shoxi orasidan botadi va shaytonning ikki shoxi orasidan chiqadi. Albatta, banda taharat qilib, ikki qoʻlini yuvsa, xatolari qoʻllari orasidan toʻkilib tushadi; yuzini yuvsa, xatolari yuzidan toʻkilib tushadi; ikki bilagini yuvib, boshiga masʼh tortsa, xatolari bilaklari va boshidan toʻkilib tushadi; oyoqlarini yuvsa, xatolari oyoqlaridan toʻkilib tushadi. Soʻng namozga tursa-yu, oʻzi ham, qalbi ham, yuzi ham — yoki: butun vujudi yuzi bilan birga — aziz va jalil Allohga qaratilgan boʻlsa, onasi uni tuqqan kunidagidek (pok) holda qaytadi», dedilar. Unga: «Buni sen Rasululloh ﷺdan eshitganmisan?» deyildi. U: «Agar men buni bir marta, yoki ikki marta, yoki oʻn marta, yoki yigirma marta eshitmaganimda edi, uni aytmagan boʻlardim», dedi.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, ким исломни қабул қилди?» дедим. У зот: «Бир ҳур ва бир қул», дедилар. Мен: «Аллоҳга бошқасидан кўра яқинроқ бўлган бирор соат борми?» дедим. У зот: «Кечанинг охирги қисми. Субҳни ўқигунингча хоҳлаганингча намоз ўқи, сўнг қуёш чиққунча тўхта; у қалқондай бўлиб турганида, токи (нури) ёйилгунча (ҳам тўхта). Сўнг устун ўз сояси устида тик тургунча хоҳлаганингча намоз ўқи, сўнг қуёш оғгунча тўхта, чунки жаҳаннам куннинг ярмида қиздирилади. Сўнг асрни ўқигунингча хоҳлаганингча намоз ўқи, сўнг қуёш ботгунча тўхта, чунки у шайтоннинг икки шохи орасидан ботади ва шайтоннинг икки шохи орасидан чиқади. Албатта, банда таҳарат қилиб, икки қўлини ювса, хатолари қўллари орасидан тўкилиб тушади; юзини ювса, хатолари юзидан тўкилиб тушади; икки билагини ювиб, бошига масъҳ тортса, хатолари билаклари ва бошидан тўкилиб тушади; оёқларини ювса, хатолари оёқларидан тўкилиб тушади. Сўнг намозга турса-ю, ўзи ҳам, қалби ҳам, юзи ҳам — ёки: бутун вужуди юзи билан бирга — азиз ва жалил Аллоҳга қаратилган бўлса, онаси уни туққан кунидагидек (пок) ҳолда қайтади», дедилар. Унга: «Буни сен Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан?» дейилди. У: «Агар мен буни бир марта, ёки икки марта, ёки ўн марта, ёки йигирма марта эшитмаганимда эди, уни айтмаган бўлардим», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ قَالَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْإِسْلَامُ قَالَ أَنْ يُسْلِمَ قَلْبُكَ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَأَنْ يَسْلَمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِكَ وَيَدِكَ قَالَ فَأَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ الْإِيمَانُ قَالَ وَمَا الْإِيمَانُ قَالَ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْبَعْثِ بَعْدَ الْمَوْتِ قَالَ فَأَيُّ الْإِيمَانِ أَفْضَلُ قَالَ الْهِجْرَةُ قَالَ فَمَا الْهِجْرَةُ قَالَ تَهْجُرُ السُّوءَ قَالَ فَأَيُّ الْهِجْرَةِ أَفْضَلُ قَالَ الْجِهَادُ قَالَ وَمَا الْجِهَادُ قَالَ أَنْ تُقَاتِلَ الْكُفَّارَ إِذَا لَقِيتَهُمْ قَالَ فَأَيُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ عُقِرَ جَوَادُهُ وَأُهْرِيقَ دَمُهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ عَمَلَانِ هُمَا أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ إِلَّا مَنْ عَمِلَ بِمِثْلِهِمَا حَجَّةٌ مَبْرُورَةٌ أَوْ عُمْرَةٌ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, islom nima?» dedi. U zot: «Qalbing aziz va jalil Allohga taslim boʻlishi va musulmonlar sening tilingdan hamda qoʻlingdan salomat boʻlishidir», dedilar. U: «Islomning qaysi biri afzal?» dedi. U zot: «Iymon», dedilar. U: «Iymon nima?» dedi. U zot: «Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, rasullariga va oʻlimdan keyin qayta tirilishga iymon keltirishingdir», dedilar. U: «Iymonning qaysi biri afzal?» dedi. U zot: «Hijrat», dedilar. U: «Hijrat nima?» dedi. U zot: «Yomonlikni tark etishingdir», dedilar. U: «Hijratning qaysi biri afzal?» dedi. U zot: «Jihod», dedilar. U: «Jihod nima?» dedi. U zot: «Kofirlarga yoʻliqqaningda ular bilan jang qilishingdir», dedilar. U: «Jihodning qaysi biri afzal?» dedi. U zot: «Oti (jangda) yiqilib, qoni toʻkilgan kishiniki», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Soʻng ikki amal borki, ular amallarning afzalidir — magar shularning mislini qilgan kishi (bundan mustasno): mabrur haj yoki umra», dedilar.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, ислом нима?» деди. У зот: «Қалбинг азиз ва жалил Аллоҳга таслим бўлиши ва мусулмонлар сенинг тилингдан ҳамда қўлингдан саломат бўлишидир», дедилар. У: «Исломнинг қайси бири афзал?» деди. У зот: «Иймон», дедилар. У: «Иймон нима?» деди. У зот: «Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, расулларига ва ўлимдан кейин қайта тирилишга иймон келтиришингдир», дедилар. У: «Иймоннинг қайси бири афзал?» деди. У зот: «Ҳижрат», дедилар. У: «Ҳижрат нима?» деди. У зот: «Ёмонликни тарк этишингдир», дедилар. У: «Ҳижратнинг қайси бири афзал?» деди. У зот: «Жиҳод», дедилар. У: «Жиҳод нима?» деди. У зот: «Кофирларга йўлиққанингда улар билан жанг қилишингдир», дедилар. У: «Жиҳоднинг қайси бири афзал?» деди. У зот: «Оти (жангда) йиқилиб, қони тўкилган кишиники», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сўнг икки амал борки, улар амалларнинг афзалидир — магар шуларнинг мислини қилган киши (бундан мустасно): мабрур ҳаж ёки умра», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ طَلْقٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ السُّلَمِيِّ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ مَعَكَ عَلَى هَذَا الْأَمْرِ قَالَ حُرٌّ وَعَبْدٌ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ وَبِلَالٌ ثُمَّ قَالَ لَهُ ارْجِعْ إِلَى قَوْمِكَ حَتَّى يُمَكِّنَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِرَسُولِهِقَالَ وَكَانَ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ يَقُولُ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَإِنِّي لَرُبُعُ الْإِسْلَامِ

Amr ibn Abasa as-Sulamiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, bu ishda kim siz bilan birga?» dedim. U zot: «Bir hur va bir qul», dedilar — u zot bilan birga Abu Bakr va Bilol bor edi. Soʻng u zot unga: «Aziz va jalil Alloh Oʻz Rasuliga imkon berguncha qavmingga qayt», dedilar. Amr ibn Abasa: «Men oʻzimni islomning choragi (deb) koʻrgan edim», der edi.Амр ибн Абаса ас-Суламий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу ишда ким сиз билан бирга?» дедим. У зот: «Бир ҳур ва бир қул», дедилар — у зот билан бирга Абу Бакр ва Билол бор эди. Сўнг у зот унга: «Азиз ва жалил Аллоҳ Ўз Расулига имкон бергунча қавмингга қайт», дедилар. Амр ибн Абаса: «Мен ўзимни исломнинг чораги (деб) кўрган эдим», дер эди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَعُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ صَالِحٍ قَالَ عُثْمَانُ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَكُنَّا نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَغْرِبَ وَنَنْصَرِفُ إِلَى السُّوقِ وَلَوْ رَمَى أَحَدُنَا بِالنَّبْلِ قَالَ عُثْمَانُ رَمَى بِنَبْلٍ لَأَبْصَرَ مَوَاقِعَهَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Nabiy ﷺ bilan birga shomni oʻqib, soʻng bozorga chiqar edik; agar birortamiz oʻq otsa — Usmon (rivoyatida): oʻq bilan otsa — uning tushgan joyini koʻra olar edi.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Набий ﷺ билан бирга шомни ўқиб, сўнг бозорга чиқар эдик; агар бирортамиз ўқ отса — Усмон (ривоятида): ўқ билан отса — унинг тушган жойини кўра олар эди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ وَيَعْلَى وَيَزِيدُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ لَا تَتَّخِذُوا بُيُوتَكُمْ قُبُورًا صَلُّوا فِيهَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Uylaringizni qabristonga aylantirmanglar, ularda namoz oʻqinglar», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Уйларингизни қабристонга айлантирманглар, уларда намоз ўқинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى ح وَيَزِيدُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنِ ابْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ أَبِي عَمْرَةَ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ قَالَ يَزِيدُ أَنَّ أَبَا عَمْرَةَ مَوْلَى زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّيُحَدِّثُ أَنَّ رَجُلًا مِنْ الْمُسْلِمِينَ تُوُفِّيَ بِخَيْبَرَ وَأَنَّهُ ذُكِرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ صَلُّوا عَلَى صَاحِبِكُمْ قَالَ فَتَغَيَّرَتْ وُجُوهُ الْقَوْمِ لِذَلِكَ فَلَمَّا رَأَى الَّذِي بِهِمْ قَالَ إِنَّ صَاحِبَكُمْ غَلَّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَفَتَّشْنَا مَتَاعَهُ فَوَجَدْنَا فِيهِ خَرَزًا مِنْ خَرَزِ الْيَهُودِ مَا يُسَاوِي دِرْهَمَيْنِ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytib berdiki, musulmonlardan bir kishi Xaybarda vafot etdi. Buni Rasululloh ﷺga aytishganda, u zot: «Sherigingizga (janoza) namozini oʻqinglar», dedilar. Shundan odamlarning yuzlari oʻzgardi. U zot ulardagi holni koʻrgach: «Albatta, sherigingiz Alloh yoʻlida (gʻanimatdan) xiyonat qilibdi», dedilar. Biz uning yukini titkilab, undan yahudiylarning munchoqlaridan ikki dirhamga ham arzimaydigan munchoqlarni topdik.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтиб бердики, мусулмонлардан бир киши Хайбарда вафот этди. Буни Расулуллоҳ ﷺга айтишганда, у зот: «Шеригингизга (жаноза) намозини ўқинглар», дедилар. Шундан одамларнинг юзлари ўзгарди. У зот улардаги ҳолни кўргач: «Албатта, шеригингиз Аллоҳ йўлида (ғаниматдан) хиёнат қилибди», дедилар. Биз унинг юкини титкилаб, ундан яҳудийларнинг мунчоқларидан икки дирҳамга ҳам арзимайдиган мунчоқларни топдик.

حَدَّثَنَا يَعْلَى وَمُحَمَّدٌ ابْنَا عُبَيْدٍ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ وَقَالَ مُحَمَّدٌ لَوْلَا أَنْ يُشَقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَخَّرْتُ صَلَاةَ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ وَلَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Agar ogʻirlik qilib qoʻymaganimda — Muhammad (rivoyatida): agar ummatimga ogʻirlik qilib qoʻymaganida — xufton namozini kechaning uchdan biriga kechiktirgan va ularni har namozda misvok (ishlatish)ga buyurgan boʻlardim», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар оғирлик қилиб қўймаганимда — Муҳаммад (ривоятида): агар умматимга оғирлик қилиб қўймаганида — хуфтон намозини кечанинг учдан бирига кечиктирган ва уларни ҳар намозда мисвок (ишлатиш)га буюрган бўлардим», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ فَطَّرَ صَائِمًا كُتِبَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ إِلَّا أَنَّهُ لَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الصَّائِمِ شَيْءٌ وَمَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ خَلَفَهُ فِي أَهْلِهِ كُتِبَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ إِلَّا أَنَّهُ لَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الْغَازِي شَيْءٌ وَيَزِيدُ قَالَ أَنْبَأَنَا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مِنْ غَيْرِ أَنْ لَا يُنْتَقَصُ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim roʻzadorni iftor qildirsa, unga uning ajricha (savob) yoziladi; biroq bu roʻzadorning ajridan hech narsani kamaytirmaydi. Kim Alloh yoʻlidagi gʻoziyni jihozlasa yoki uning ahlida unga oʻrinbosar boʻlsa, unga uning ajricha (savob) yoziladi; biroq bu gʻoziyning ajridan hech narsani kamaytirmaydi», dedilar. Yazid: «Bizga xabar berdi», dedi, faqat u: «(ajridan) hech narsa kamaytirilmagan holda», dedi.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ким рўзадорни ифтор қилдирса, унга унинг ажрича (савоб) ёзилади; бироқ бу рўзадорнинг ажридан ҳеч нарсани камайтирмайди. Ким Аллоҳ йўлидаги ғозийни жиҳозласа ёки унинг аҳлида унга ўринбосар бўлса, унга унинг ажрича (савоб) ёзилади; бироқ бу ғозийнинг ажридан ҳеч нарсани камайтирмайди», дедилар. Язид: «Бизга хабар берди», деди, фақат у: «(ажридан) ҳеч нарса камайтирилмаган ҳолда», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَلَعَنَ رَجُلٌ دِيكًا صَاحَ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَلْعَنْهُ فَإِنَّهُ يَدْعُو إِلَى الصَّلَاةِحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ صَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصُّبْحَ بِالْحُدَيْبِيَةِ فِي أَثَرِ سَمَاءٍ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kishi Nabiy ﷺning huzurlarida qichqirgan xoʻrozni laʼnatladi. Shunda Nabiy ﷺ: «Uni laʼnatlama, chunki u namozga chorlaydi», dedilar. Yana Zayd ibn Xolid aytdi: Nabiy ﷺ Hudaybiyada, yomgʻir izidan (keyin) bizga subh namozini oʻqib berdilar — va hadisni zikr qildi.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларида қичқирган хўрозни лаънатлади. Шунда Набий ﷺ: «Уни лаънатлама, чунки у намозга чорлайди», дедилар. Яна Зайд ибн Холид айтди: Набий ﷺ Ҳудайбияда, ёмғир изидан (кейин) бизга субҳ намозини ўқиб бердилар — ва ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْأَعْمَى يُخْبِرُ عَنْ رَجُلٍ يُقَالُ لَهُ السَّائِبُ مَوْلَى الْفَارِسِيِّينَ وَقَالَ ابْنُ بَكْرٍ مَوْلًى لِفَارِسَ وَقَالَ حَجَّاجٌ مَوْلَى الْفَارِسِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍأَنَّهُ رَآهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ خَلِيفَةٌ رَكَعَ بَعْدَ الْعَصْرِ رَكْعَتَيْنِ فَمَشَى إِلَيْهِ فَضَرَبَهُ بِالدِّرَّةِ وَهُوَ يُصَلِّي كَمَا هُوَ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ زَيْدٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَوَاللَّهِ لَا أَدَعُهُمَا أَبَدًا بَعْدَ أَنْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّيهِمَاقَالَ فَجَلَسَ إِلَيْهِ عُمَرُ وَقَالَ يَا زَيْدُ بْنَ خَالِدٍ لَوْلَا أَنِّي أَخْشَى أَنْ يَتَّخِذَهَا النَّاسُ سُلَّمًا إِلَى الصَّلَاةِ حَتَّى اللَّيْلِ لَمْ أَضْرِبْ فِيهِمَا

Forslarning ozod qilingan quli as-Soib Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Umar ibn al-Xattob — u xalifa edi — uni asrdan keyin ikki rakaat oʻqiyotgan holda koʻrdi va uning oldiga borib, darra bilan urdi; u esa oʻz holicha namozini oʻqiyverdi. Namozdan chiqqach, Zayd: «Ey amirul-moʻminin, Alloh haqqi, Rasululloh ﷺning bu ikkovini oʻqiyotganlarini koʻrganimdan keyin, ularni hech qachon tark etmayman», dedi. Shunda Umar uning oldiga oʻtirdi va: «Ey Zayd ibn Xolid, agar odamlar buni kechgacha namoz (oʻqiyverish)ga zina qilib olishlaridan qoʻrqmaganimda, bu ikkovi uchun urmagan boʻlardim», dedi.Форсларнинг озод қилинган қули ас-Соиб Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Умар ибн ал-Хаттоб — у халифа эди — уни асрдан кейин икки ракаат ўқиётган ҳолда кўрди ва унинг олдига бориб, дарра билан урди; у эса ўз ҳолича намозини ўқийверди. Намоздан чиққач, Зайд: «Эй амирул-мўминин, Аллоҳ ҳаққи, Расулуллоҳ ﷺнинг бу икковини ўқиётганларини кўрганимдан кейин, уларни ҳеч қачон тарк этмайман», деди. Шунда Умар унинг олдига ўтирди ва: «Эй Зайд ибн Холид, агар одамлар буни кечгача намоз (ўқийвериш)га зина қилиб олишларидан қўрқмаганимда, бу иккови учун урмаган бўлардим», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ زَيْدٍ الْجُهَنِيِّ عَنْ أَبِيهِ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَنَّهُسَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ أَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ضَالَّةِ رَاعِي الْغَنَمِ قَالَ هِيَ لَكَ أَوْ لِلذِّئْبِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَقُولُ فِي ضَالَّةِ رَاعِي الْإِبِلِ قَالَ وَمَا لَكَ وَلَهَا مَعَهَا سِقَاؤُهَا وَحِذَاؤُهَا وَتَأْكُلُ مِنْ أَطْرَافِ الشَّجَرِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَقُولُ فِي الْوَرِقِ إِذَا وَجَدْتُهَا قَالَ اعْلَمْ وِعَاءَهَا وَوِكَاءَهَا وَعَدَدَهَا ثُمَّ عَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ صَاحِبُهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ وَإِلَّا فَهِيَ لَكَ أَوْ اسْتَمْتِعْ بِهَا أَوْ نَحْوَ هَذَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u — yoki bir kishi — Nabiy ﷺdan yoʻqolgan qoʻy haqida soʻradi. U zot: «U senga yoki boʻriga (tegishli)», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, yoʻqolgan tuya haqida nima deysiz?» dedi. U zot: «Sening u bilan nima ishing bor? Suvi ham, oyoq kiyimi ham oʻzi bilan; u daraxtlarning uchidan yeydi», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, kumush (pul) topib olsam, u haqda nima deysiz?» dedi. U zot: «Uning idishini, bogʻichini va sanogʻini bilib ol, soʻng bir yil eʼlon qil. Agar egasi kelsa, unga topshir; boʻlmasa, u seniki» — yoki: «undan foydalan» — yoxud shunga oʻxshash (soʻz) dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у — ёки бир киши — Набий ﷺдан йўқолган қўй ҳақида сўради. У зот: «У сенга ёки бўрига (тегишли)», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, йўқолган туя ҳақида нима дейсиз?» деди. У зот: «Сенинг у билан нима ишинг бор? Суви ҳам, оёқ кийими ҳам ўзи билан; у дарахтларнинг учидан ейди», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, кумуш (пул) топиб олсам, у ҳақда нима дейсиз?» деди. У зот: «Унинг идишини, боғичини ва саноғини билиб ол, сўнг бир йил эълон қил. Агар эгаси келса, унга топшир; бўлмаса, у сеники» — ёки: «ундан фойдалан» — ёхуд шунга ўхшаш (сўз) дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّأَنَّ رَجُلًا جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ فَافْتَدَيْتُ مِنْهُ بِوَلِيدَةٍ وَبِمِائَةِ شَاةٍ ثُمَّ أَخْبَرَنِي أَهْلُ الْعِلْمِ أَنَّ عَلَى ابْنِي جَلْدَ مِائَةٍ وَتَغْرِيبَ عَامٍ وَأَنَّ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا الرَّجْمَ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ فَاقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ أَمَّا الْغَنَمُ وَالْوَلِيدَةُ فَرَدٌّ عَلَيْكَ وَأَمَّا ابْنُكَ فَعَلَيْهِ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ ثُمَّ قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَسْلَمَ يُقَالُ لَهُ أُنَيْسٌ قُمْ يَا أُنَيْسُ فَاسْأَلْ امْرَأَةَ هَذَا فَإِنْ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا

Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Mening oʻgʻlim mana shu (kishi)ning oldida yollanma ishchi edi, u uning xotini bilan zino qildi. Menga oʻgʻlimga rajm (lozim) deb xabar berishdi va men undan bir choʻri hamda yuzta qoʻy evaziga (oʻgʻlimni) qutqarib oldim. Soʻng ilm ahli menga oʻgʻlimga yuz darra va bir yil surgun, bu (kishi)ning xotiniga esa rajm (lozim) ekanini xabar berdi», dedi. Menimcha u: «Bas, oramizda Allohning Kitobi bilan hukm qiling», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, oramizda albatta Allohning Kitobi bilan hukm qilaman: qoʻylar va choʻri senga qaytariladi; oʻgʻlingga esa yuz darra va bir yil surgun (lozim)», dedilar. Soʻng Aslamdan boʻlgan Unays ismli bir kishiga: «Tur, ey Unays, mana bu (kishi)ning xotinidan soʻra; agar iqror boʻlsa, uni rajm qil», dedilar.Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Менинг ўғлим мана шу (киши)нинг олдида ёлланма ишчи эди, у унинг хотини билан зино қилди. Менга ўғлимга ражм (лозим) деб хабар беришди ва мен ундан бир чўри ҳамда юзта қўй эвазига (ўғлимни) қутқариб олдим. Сўнг илм аҳли менга ўғлимга юз дарра ва бир йил сургун, бу (киши)нинг хотинига эса ражм (лозим) эканини хабар берди», деди. Менимча у: «Бас, орамизда Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг», деди. Шунда Набий ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, орамизда албатта Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қиламан: қўйлар ва чўри сенга қайтарилади; ўғлингга эса юз дарра ва бир йил сургун (лозим)», дедилар. Сўнг Асламдан бўлган Унайс исмли бир кишига: «Тур, эй Унайс, мана бу (киши)нинг хотинидан сўра; агар иқрор бўлса, уни ражм қил», дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الْأَشَجِّ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَدْ غَزَا وَمَنْ خَلَفَهُ فَقَدْ غَزَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kimki aziz va jalil Alloh yoʻlida bir gʻoziyni jihozlasa, u ham gʻazot qilibdi; kimki uning ortidan (ahlini) boqib tursa, u ham gʻazot qilibdi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Кимки азиз ва жалил Аллоҳ йўлида бир ғозийни жиҳозласа, у ҳам ғазот қилибди; кимки унинг ортидан (аҳлини) боқиб турса, у ҳам ғазот қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى أَنْبَأَنَا مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي عَمْرَةَ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ قَالَ إِسْحَاقُ قَالَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ الشُّهَدَاءِ الَّذِي يَأْتِي بِالشَّهَادَةِ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلَهَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sizlarga guvohlarning eng yaxshisi haqida xabar bermaymi? U — guvohlik soʻralishidan oldin guvohligini keltirib beradigan kishidir», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сизларга гувоҳларнинг энг яхшиси ҳақида хабар бермайми? У — гувоҳлик сўралишидан олдин гувоҳлигини келтириб берадиган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْأَشْجَعِيِّ قَالَ أَبِي عَنْ سُفْيَانَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَكُنْتُ أُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَخْرُجُ إِلَى السُّوقِ فَلَوْ أَرْمِي لَأَبْصَرْتُ مَوَاقِعَ نَبْلِي

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga shomni oʻqir, soʻng bozorga chiqar edim; agar oʻq otsam, oʻqlarimning tushgan joyini koʻra olar edim.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга шомни ўқир, сўнг бозорга чиқар эдим; агар ўқ отсам, ўқларимнинг тушган жойини кўра олар эдим.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ وَزَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ وَشَبْلًا قَالَ سُفْيَانُ قَالَ بَعْضُ النَّاسِ ابْنَ مَعْبَدٍ وَالَّذِي حَفِظْتُ شِبْلًا قَالُواكُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ أَنْشُدُكَ اللَّهَ إِلَّا قَضَيْتَ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ فَقَامَ خَصْمُهُ وَكَانَ أَفْقَهَ مِنْهُ فَقَالَ صَدَقَ اقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَأْذَنْ لِي فَأَتَكَلَّمَ قَالَ قُلْ قَالَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا وَإِنَّهُ زَنَى بِامْرَأَتِهِ فَافْتَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةِ شَاةٍ وَخَادِمٍ ثُمَّ سَأَلْتُ رِجَالًا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّ عَلَى ابْنِي جَلْدَ مِائَةٍ وَتَغْرِيبَ عَامٍ وَعَلَى امْرَأَةِ هَذَا الرَّجْمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ الْمِائَةُ شَاةٍ وَالْخَادِمُ رَدٌّ عَلَيْكَ وَعَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ وَاغْدُ يَا أُنَيْسُ رَجُلٌ مِنْ أَسْلَمَ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا فَإِنْ اعْتَرَفَتْ فَارْجُمْهَا فَغَدَا عَلَيْهَا فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا

Abu Hurayra, Zayd ibn Xolid al-Juhaniy va Shibl (roziyallohu anhum) aytdilar: Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida edik. Bir kishi turib: «Allohni (oʻrtaga qoʻyib) soʻrayman — oramizda albatta Allohning Kitobi bilan hukm qiling», dedi. Soʻng uning raqibi — u undan koʻra fiqhliroq edi — turib: «Rost aytdi, oramizda aziz va jalil Allohning Kitobi bilan hukm qiling va menga (gapirishga) izn bering», dedi. U zot: «Ayt», dedilar. U: «Mening oʻgʻlim mana shu (kishi)ning oldida yollanma ishchi edi; u uning xotini bilan zino qildi. Men undan yuz qoʻy va bir xizmatkor (choʻri) evaziga (oʻgʻlimni) qutqarib oldim. Soʻng ilm ahlidan baʼzi kishilardan soʻraganimda, ular menga oʻgʻlimga yuz darra va bir yil surgun, bu (kishi)ning xotiniga esa rajm (lozim) ekanini xabar berdilar», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, men oramizda albatta aziz va jalil Allohning Kitobi bilan hukm qilaman: yuz qoʻy va xizmatkor senga qaytariladi; oʻgʻlingga esa yuz darra va bir yil surgun (lozim). Ey Unays — Aslamdan boʻlgan kishi — ertalab mana bu (kishi)ning xotini oldiga borgin; agar iqror boʻlsa, uni rajm qil», dedilar. Bas, u ertalab uning oldiga bordi, u iqror boʻldi va (Unays) uni rajm qildi.Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний ва Шибл (розияллоҳу анҳум) айтдилар: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эдик. Бир киши туриб: «Аллоҳни (ўртага қўйиб) сўрайман — орамизда албатта Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг», деди. Сўнг унинг рақиби — у ундан кўра фиқҳлироқ эди — туриб: «Рост айтди, орамизда азиз ва жалил Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг ва менга (гапиришга) изн беринг», деди. У зот: «Айт», дедилар. У: «Менинг ўғлим мана шу (киши)нинг олдида ёлланма ишчи эди; у унинг хотини билан зино қилди. Мен ундан юз қўй ва бир хизматкор (чўри) эвазига (ўғлимни) қутқариб олдим. Сўнг илм аҳлидан баъзи кишилардан сўраганимда, улар менга ўғлимга юз дарра ва бир йил сургун, бу (киши)нинг хотинига эса ражм (лозим) эканини хабар бердилар», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, мен орамизда албатта азиз ва жалил Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қиламан: юз қўй ва хизматкор сенга қайтарилади; ўғлингга эса юз дарра ва бир йил сургун (лозим). Эй Унайс — Асламдан бўлган киши — эрталаб мана бу (киши)нинг хотини олдига боргин; агар иқрор бўлса, уни ражм қил», дедилар. Бас, у эрталаб унинг олдига борди, у иқрор бўлди ва (Унайс) уни ражм қилди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشَبْلٍ قَالُواسُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْأَمَةِ تَزْنِي قَبْلَ أَنْ تُحْصَنَ قَالَ اجْلِدُوهَا فَإِنْ عَادَتْ فَاجْلِدُوهَا فَإِنْ عَادَتْ فَاجْلِدُوهَا فَإِنْ عَادَتْ فَبِيعُوهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ

Abu Hurayra, Zayd ibn Xolid va Shibl (roziyallohu anhum) aytdilar: Nabiy ﷺdan turmush koʻrmagan choʻri zino qilsa (nima qilinishi) haqida soʻraldi. U zot: «Uni darralanglar. Agar yana qaytarsa, uni darralanglar. Agar yana qaytarsa, uni darralanglar. Agar yana qaytarsa, uni soting — garchi bir tola arqonga boʻlsa ham», dedilar.Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шибл (розияллоҳу анҳум) айтдилар: Набий ﷺдан турмуш кўрмаган чўри зино қилса (нима қилиниши) ҳақида сўралди. У зот: «Уни дарраланглар. Агар яна қайтарса, уни дарраланглар. Агар яна қайтарса, уни дарраланглар. Агар яна қайтарса, уни сотинг — гарчи бир тола арқонга бўлса ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَتَّخِذُوا بُيُوتَكُمْ قُبُورًا صَلُّوا فِيهَا وَمَنْ فَطَّرَ صَائِمًا كُتِبَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ الصَّائِمِ لَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الصَّائِمِ شَيْءٌ وَمَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ خَلَفَهُ فِي أَهْلِهِ كُتِبَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ الْغَازِي فِي أَنَّهُ لَا يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الْغَازِي شَيْءٌ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Uylaringizni qabristonga aylantirmanglar, ularda namoz oʻqinglar. Kim roʻzadorni iftor qildirsa, unga roʻzadorning ajricha (savob) yoziladi va bu roʻzadorning ajridan hech narsani kamaytirmaydi. Kim Alloh yoʻlidagi gʻoziyni jihozlasa yoki uning ahlida unga oʻrinbosar boʻlsa, unga gʻoziyning ajricha (savob) yoziladi — shu (maʼnodaki), bu gʻoziyning ajridan hech narsani kamaytirmaydi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Уйларингизни қабристонга айлантирманглар, уларда намоз ўқинглар. Ким рўзадорни ифтор қилдирса, унга рўзадорнинг ажрича (савоб) ёзилади ва бу рўзадорнинг ажридан ҳеч нарсани камайтирмайди. Ким Аллоҳ йўлидаги ғозийни жиҳозласа ёки унинг аҳлида унга ўринбосар бўлса, унга ғозийнинг ажрича (савоб) ёзилади — шу (маънодаки), бу ғозийнинг ажридан ҳеч нарсани камайтирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدْ غَزَا وَمَنْ خَلَفَ غَازِيًا فِي أَهْلِهِ بِخَيْرٍ فَقَدْ غَزَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ: «Kim Alloh yoʻlidagi bir gʻoziyni jihozlasa, demak u (oʻzi) gʻazot qilibdi; kim gʻoziyning ahlida yaxshilik bilan unga oʻrinbosar boʻlsa, demak u (oʻzi) gʻazot qilibdi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлидаги бир ғозийни жиҳозласа, демак у (ўзи) ғазот қилибди; ким ғозийнинг аҳлида яхшилик билан унга ўринбосар бўлса, демак у (ўзи) ғазот қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي النَّضْرِ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ اللُّقَطَةِ فَقَالَ عَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنْ اعْتُرِفَتْ فَأَدِّهَا وَإِلَّا فَاعْرِفْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا وَعَدَدَهَا وَإِلَّا فَكُلْهَا فَإِنْ اعْتُرِفَتْ فَأَدِّهَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan luqata haqida soʻraldi. U zot: «Uni bir yil eʼlon qil; agar egasi tanib olsa, uni topshir. Boʻlmasa, uning idishi, bogʻichi va sonini bilib ol, soʻng uni yegin. Agar keyin egasi tanib olsa, uni unga topshir», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан луқата ҳақида сўралди. У зот: «Уни бир йил эълон қил; агар эгаси таниб олса, уни топшир. Бўлмаса, унинг идиши, боғичи ва сонини билиб ол, сўнг уни егин. Агар кейин эгаси таниб олса, уни унга топшир», дедилар.

حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَارَةَ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ الشَّهَادَةِ الَّذِينَ يَبْدَءُونَ بِشَهَادَتِهِمْ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُسْأَلُوا عَنْهَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlarga guvohlikning eng yaxshisi haqida xabar bermaymi? Ular — soʻralmasidan oldin oʻz guvohliklarini keltiradiganlardir», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга гувоҳликнинг энг яхшиси ҳақида хабар бермайми? Улар — сўралмасидан олдин ўз гувоҳликларини келтирадиганлардир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ قَالَ حَدَّثَنَا حَرْبٌ يَعْنِي ابْنَ شَدَّادٍ عَنْ يَحْيَى حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ و حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلَاةٍقَالَ فَكَانَ زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ يَضَعُ السِّوَاكَ مِنْهُ مَوْضِعَ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ كُلَّمَا قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ اسْتَاكَ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Agar ummatimga mashaqqat boʻlishidan (qoʻrqmaganimda) edim, ularni har bir namoz oldidan misvok qilishga buyurar edim», dedilar. (Roviy) aytdi: Zayd ibn Xolid misvokni — kotibning qulogʻida qalam turadigan joyga — qoʻyib yurar, har gal namozga turganida misvok bilan tishlarini tozalar edi.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар умматимга машаққат бўлишидан (қўрқмаганимда) эдим, уларни ҳар бир намоз олдидан мисвок қилишга буюрар эдим», дедилар. (Ровий) айтди: Зайд ибн Холид мисвокни — котибнинг қулоғида қалам турадиган жойга — қўйиб юрар, ҳар гал намозга турганида мисвок билан тишларини тозалар эди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّمُطِرَ النَّاسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَلَمَّا أَصْبَحُوا قَالَ أَلَمْ تَسْمَعُوا مَا قَالَ رَبُّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ اللَّيْلَةَ قَالَ مَا أَنْعَمْتُ عَلَى عِبَادِي نِعْمَةً إِلَّا أَصْبَحَ بِهَا قَوْمٌ كَافِرِينَ بِالَّذِي آمَنَ بِي

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida bir kecha odamlarga yomgʻir yogʻdi. Tong otgach, u zot: «Bu kecha Robbingiz azza va jalla nima deganini eshitmadingizmi? U: ‹Men bandalarimga qanday neʼmat bersam ham, albatta bir qavm unga kofir boʻlib, Menga iymon keltirganga xilof qilib tongni qarshiladi›, dedi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир кеча одамларга ёмғир ёғди. Тонг отгач, у зот: «Бу кеча Роббингиз азза ва жалла нима деганини эшитмадингизми? У: ‹Мен бандаларимга қандай неъмат берсам ҳам, албатта бир қавм унга кофир бўлиб, Менга иймон келтирганга хилоф қилиб тонгни қаршилади›, деди», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ يَزِيدَ مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنِي رَبِيعَةُ أَنَّهُ قَالَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ فَسَأَلْتُ رَبِيعَةَ فَقَالَ أَخْبَرَنِيهِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍسُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ضَالَّةِ الْإِبِلِ فَغَضِبَ وَاحْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ وَقَالَ مَا لَكَ وَلَهَا مَعَهَا الْحِذَاءُ وَالسِّقَاءُ تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ حَتَّى تَجِيءَ رَبَّهَا وَسُئِلَ عَنْ ضَالَّةِ الْغَنَمِ فَقَالَ خُذْهَا فَإِنَّمَا هِيَ لَكَ أَوْ لِأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ وَسُئِلَ عَنْ اللُّقَطَةِ فَقَالَ اعْرِفْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا ثُمَّ عَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنْ اعْتُرِفَتْ وَإِلَّا فَاخْلِطْهَا بِمَالِكَ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan yoʻqolgan tuya haqida soʻralganda, gʻazablandilar, ikki yonoqlari qizarib ketdi va: «Uning senga nima daxli bor? Uning tuyogʻi ham, suv ombori ham oʻzi bilan. Egasi kelguncha suvga borib ichaveradi, daraxtdan yeyaveradi», dedilar. Yoʻqolgan qoʻy haqida soʻralganda: «Uni ol, chunki u yo senga, yo birodaringga, yo boʻriga boʻladi», dedilar. Luqata haqida soʻralganda esa: «Uning idishi va bogʻichini bilib ol, soʻng uni bir yil eʼlon qil. Egasi tanib olsa (bergin), boʻlmasa oʻz molingga qoʻshib ol», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан йўқолган туя ҳақида сўралганда, ғазабландилар, икки ёноқлари қизариб кетди ва: «Унинг сенга нима дахли бор? Унинг туёғи ҳам, сув омбори ҳам ўзи билан. Эгаси келгунча сувга бориб ичаверади, дарахтдан еяверади», дедилар. Йўқолган қўй ҳақида сўралганда: «Уни ол, чунки у ё сенга, ё биродарингга, ё бўрига бўлади», дедилар. Луқата ҳақида сўралганда эса: «Унинг идиши ва боғичини билиб ол, сўнг уни бир йил эълон қил. Эгаси таниб олса (бергин), бўлмаса ўз молингга қўшиб ол», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْمَرٍ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ قَالَأَرْسَلَنِي أَبُو جُهَيْمٍ ابْنُ أُخْتِ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ إِلَى زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ أَسْأَلُهُ مَا سَمِعَ فِي الْمَارِّ بَيْنَ يَدَيْ الْمُصَلِّي قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَأَنْ يَقُومَ أَرْبَعِينَ لَا أَدْرِي مِنْ يَوْمٍ أَوْ شَهْرٍ أَوْ سَنَةٍ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ

Busr ibn Saʼid aytdi: Ubay ibn Kaʼbning jiyani Abu Juhaym meni Zayd ibn Xolidning oldiga yubordi — namoz oʻqiyotgan kishining oldidan oʻtish haqida nima eshitganini soʻrashim uchun. U shunday dedi: Men Rasululloh ﷺning: «Qirq (muddat) turib qolishi — bilmayman, kunmi, oymi yoki yilmi — uning oldidan oʻtishidan koʻra oʻzi uchun yaxshiroqdir», deganlarini eshitdim.Буср ибн Саъид айтди: Убай ибн Каъбнинг жияни Абу Жуҳайм мени Зайд ибн Холиднинг олдига юборди — намоз ўқиётган кишининг олдидан ўтиш ҳақида нима эшитганини сўрашим учун. У шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Қирқ (муддат) туриб қолиши — билмайман, кунми, ойми ёки йилми — унинг олдидан ўтишидан кўра ўзи учун яхшироқдир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي مَوْلَى الْجُهَيْنَةِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُسَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ النُّهْبَةِ وَالْخُلْسَةِ

Abdurahmon ibn Zayd ibn Xolid al-Juhaniy otasidan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺning talonchilikdan va (kishining molini) tortib olishdan qaytarganlarini eshitgan.Абдураҳмон ибн Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний отасидан ривоят қиладики, у Набий ﷺнинг талончиликдан ва (кишининг молини) тортиб олишдан қайтарганларини эшитган.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَكُنَّا نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَغْرِبَ ثُمَّ نَنْصَرِفُ إِلَى السُّوقِ وَلَوْ رُمِيَ بِنَبْلٍ لَأَبْصَرْتُ مَوَاقِعَهَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Nabiy ﷺ bilan shom namozini oʻqir, soʻng bozorga qaytar edik; agar oʻq otilsa, uning tushgan joylarini koʻra olar edim.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Набий ﷺ билан шом намозини ўқир, сўнг бозорга қайтар эдик; агар ўқ отилса, унинг тушган жойларини кўра олар эдим.

حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ عَنْ زَيْدٍ يَعْنِي ابْنَ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ لَا يَسْهُو فِيهِمَا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Kim taharat qilib, taharatini chiroyli qilsa, soʻng (xayoli) chalgʻimagan holda ikki rakaat namoz oʻqisa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi».Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Ким таҳарат қилиб, таҳаратини чиройли қилса, сўнг (хаёли) чалғимаган ҳолда икки ракаат намоз ўқиса, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَنْبَأَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ بَكْرِ بْنِ سَوَادَةَ و حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ هُوَ ابْنُ النُّعْمَانِ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ عَنْ بَكْرِ بْنِ سَوَادَةَ عَنْ أَبِي سَالِمٍ الْجَيْشَانِيِّ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ آوَى ضَالَّةً فَهُوَ ضَالٌّ مَا لَمْ يُعَرِّفْهَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim yoʻqolgan (mol)ni oʻziga olib qoʻysa-yu, uni eʼlon qilmasa, oʻzi adashgan boʻladi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким йўқолган (мол)ни ўзига олиб қўйса-ю, уни эълон қилмаса, ўзи адашган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُبَارَكٍ الْهُنَائِيُّ بَصْرِيٌّ ثِقَةٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فَقَدْ غَزَا وَمَنْ خَلَفَهُ فِي أَهْلِهِ فَقَدْ غَزَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir gʻoziyni jihozlasa, demak u gʻazot qilibdi; kim uning ahlida unga oʻrinbosar boʻlsa, demak u gʻazot qilibdi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир ғозийни жиҳозласа, демак у ғазот қилибди; ким унинг аҳлида унга ўринбосар бўлса, демак у ғазот қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنْ الْأَمَةِ تَزْنِي وَلَمْ تُحْصَنْ قَالَ اجْلِدْهَا فَإِنْ زَنَتْ فَاجْلِدْهَا فَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَوْ فِي الرَّابِعَةِ فَإِنْ زَنَتْ فَبِعْهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ وَالضَّفِيرُ الْحَبْلُحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ الْمَعْنَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَا سُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْأَمَةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَوْ الرَّابِعَةِ الزُّهْرِيُّ شَكَّ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy va Abu Hurayra (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺdan muhsana boʻlmagan choʻri zino qilsa (nima qilinishi) haqida soʻraldi. U zot: «Uni savalagin; agar yana zino qilsa, uni savalagin», dedilar. Soʻng uchinchisida yoki toʻrtinchisida: «Agar yana zino qilsa, uni arqon evaziga boʻlsa ham sotib yubor», dedilar. Zafir — arqondir. Boshqa isnodda: Nabiy ﷺdan choʻri haqida soʻraldi — soʻng hadisni zikr qildi — va: «uchinchisida yoki toʻrtinchisida», dedi; Zuhriy shubha qildi.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺдан муҳсана бўлмаган чўри зино қилса (нима қилиниши) ҳақида сўралди. У зот: «Уни савалагин; агар яна зино қилса, уни савалагин», дедилар. Сўнг учинчисида ёки тўртинчисида: «Агар яна зино қилса, уни арқон эвазига бўлса ҳам сотиб юбор», дедилар. Зафир — арқондир. Бошқа иснодда: Набий ﷺдан чўри ҳақида сўралди — сўнг ҳадисни зикр қилди — ва: «учинчисида ёки тўртинчисида», деди; Зуҳрий шубҳа қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَجَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلُقَطَةٍ فَقَالَ عَرِّفْهَا سَنَةً ثُمَّ اعْرِفْ عِفَاصَهَا وَوِكَاءَهَا فَإِنْ جَاءَ أَحَدٌ يُخْبِرُكَ بِهَا وَإِلَّا فَاسْتَنْفِقْهَا قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ لَكَ أَوْ لِأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ضَالَّةُ الْإِبِلِ قَالَ فَتَغَيَّرَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ مَا لَكَ وَلَهَا مَعَهَا حِذَاؤُهَا وَسِقَاؤُهَا تَرِدُ الْمَاءَ وَتَأْكُلُ الشَّجَرَ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir badaviy Nabiy ﷺning huzurlariga bir luqata olib keldi. U zot: «Uni bir yil eʼlon qil, soʻng uning idishi va bogʻichini bilib ol. Agar birov kelib, senga uni (toʻgʻri) aytib bersa (bergin); boʻlmasa, uni ishlatavergin», dedilar. U: «Yo Rasululloh, yoʻqolgan qoʻy-chi?» dedi. U zot: «U yo senga, yo birodaringga, yo boʻriga boʻladi», dedilar. U: «Yo Rasululloh, yoʻqolgan tuya-chi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺning yuzlari oʻzgardi va: «Uning senga nima daxli bor? Uning tuyogʻi ham, suv ombori ham oʻzi bilan; suvga borib ichaveradi, daraxtdan yeyaveradi», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир бадавий Набий ﷺнинг ҳузурларига бир луқата олиб келди. У зот: «Уни бир йил эълон қил, сўнг унинг идиши ва боғичини билиб ол. Агар биров келиб, сенга уни (тўғри) айтиб берса (бергин); бўлмаса, уни ишлатавергин», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, йўқолган қўй-чи?» деди. У зот: «У ё сенга, ё биродарингга, ё бўрига бўлади», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, йўқолган туя-чи?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари ўзгарди ва: «Унинг сенга нима дахли бор? Унинг туёғи ҳам, сув омбори ҳам ўзи билан; сувга бориб ичаверади, дарахтдан еяверади», дедилар.

قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ: مَالِكٌ قَالَ أَبِي و حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَصَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الصُّبْحِ بِالْحُدَيْبِيَةِ عَلَى أَثَرِ سَمَاءٍ كَانَتْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ قَالَ هَلْ تَدْرُونَ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ أَصْبَحَ مِنْ عِبَادِي مُؤْمِنٌ بِي قَالَ إِسْحَاقُ كَافِرٌ بِالْكَوْكَبِ وَمُؤْمِنٌ بِالْكَوْكَبِ كَافِرٌ بِي فَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِفَضْلِ اللَّهِ وَبِرَحْمَتِهِ فَذَلِكَ مُؤْمِنٌ بِي كَافِرٌ بِالْكَوْكَبِ وَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِنَوْءِ كَذَا وَكَذَا فَذَلِكَ كَافِرٌ بِي مُؤْمِنٌ بِالْكَوْكَبِ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hudaybiyada kechasi yoqqan yomgʻirdan soʻng bizga bomdod namozini oʻqib berdilar. Namozni tugatgach, odamlarga yuzlanib: «Robbingiz nima deganini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedilar. U zot dedilarki: «(Alloh) dedi: ‹Bandalarimdan baʼzisi Menga iymon keltirgan, yulduzga kofir boʻlgan holda tongni qarshiladi; baʼzisi esa yulduzga iymon keltirgan, Menga kofir boʻlgan holda tongni qarshiladi. Kim: «Allohning fazli va rahmati bilan yomgʻir yogʻdi», desa, u Menga iymon keltiruvchi, yulduzga kofir boʻlguvchidir. Kim: «Falon-falon yulduz tufayli yomgʻir yogʻdi», desa, u Menga kofir, yulduzga iymon keltirguvchidir›».Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳудайбияда кечаси ёққан ёмғирдан сўнг бизга бомдод намозини ўқиб бердилар. Намозни тугатгач, одамларга юзланиб: «Роббингиз нима деганини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедилар. У зот дедиларки: «(Аллоҳ) деди: ‹Бандаларимдан баъзиси Менга иймон келтирган, юлдузга кофир бўлган ҳолда тонгни қаршилади; баъзиси эса юлдузга иймон келтирган, Менга кофир бўлган ҳолда тонгни қаршилади. Ким: «Аллоҳнинг фазли ва раҳмати билан ёмғир ёғди», деса, у Менга иймон келтирувчи, юлдузга кофир бўлгувчидир. Ким: «Фалон-фалон юлдуз туфайли ёмғир ёғди», деса, у Менга кофир, юлдузга иймон келтиргувчидир›».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرُ الشَّهَادَةِ مَنْ شَهِدَ بِهَا صَاحِبُهَا قَبْلَ أَنْ يُسْأَلَهَا

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Guvohlikning eng yaxshisi — egasi soʻralmasidan oldin uni keltirganidir», dedilar.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Гувоҳликнинг энг яхшиси — эгаси сўралмасидан олдин уни келтирганидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ رَجَاءٍ قَالَ سَمِعْتُ أَوْسَ بْنَ ضَمْعَجٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيَّ الْبَدْرِيَّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَؤُمُّ الْقَوْمَ أَقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى وَأَقْدَمُهُمْ قِرَاءَةً فَإِنْ كَانَتْ قِرَاءَتُهُمْ سَوَاءً فَلْيَؤُمَّهُمْ أَقْدَمُهُمْ هِجْرَةً فَإِنْ كَانَ هِجْرَتُهُمْ سَوَاءً فَلْيَؤُمَّهُمْ أَكْبَرُهُمْ سِنًّا وَلَا يُؤَمُّ الرَّجُلُ فِي أَهْلِهِ وَلَا فِي سُلْطَانِهِ وَلَا يُجْلَسُ عَلَى تَكْرِمَتِهِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا أَنْ يَأْذَنَ لَكَ أَوْ إِلَّا بِإِذْنِهِ

Abu Masʼud al-Ansoriy al-Badriy (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Qavmga Alloh taoloning Kitobini eng koʻp oʻquvchisi va qiroatda eng oldingisi imomlik qiladi. Agar qiroatlari teng boʻlsa, ularga hijratda eng oldingisi imomlik qilsin. Agar hijratlari teng boʻlsa, ularga yoshi eng kattasi imomlik qilsin. Kishiga oʻz ahli ichida ham, oʻz hukmi yurgan joyda ham imomlik qilinmasin va uning uyidagi izzat oʻrniga u senga izn bermaguncha yoki uning izni bilangina oʻtirilsin», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий ал-Бадрий (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Қавмга Аллоҳ таолонинг Китобини энг кўп ўқувчиси ва қироатда энг олдингиси имомлик қилади. Агар қироатлари тенг бўлса, уларга ҳижратда энг олдингиси имомлик қилсин. Агар ҳижратлари тенг бўлса, уларга ёши энг каттаси имомлик қилсин. Кишига ўз аҳли ичида ҳам, ўз ҳукми юрган жойда ҳам имомлик қилинмасин ва унинг уйидаги иззат ўрнига у сенга изн бермагунча ёки унинг изни билангина ўтирилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مَالِكٍ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ عَنْ حُذَيْفَةَأَنَّ رَجُلًا أَتَى اللَّهُ بِهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ مَاذَا عَمِلْتَ فِي الدُّنْيَا فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ مَا عَمِلْتُ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ أَرْجُوكَ بِهَا فَقَالَهَا لَهُ ثَلَاثًا وَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَيْ رَبِّ كُنْتَ أَعْطَيْتَنِي فَضْلًا مِنْ مَالٍ فِي الدُّنْيَا فَكُنْتُ أُبَايِعُ النَّاسَ وَكَانَ مِنْ خُلُقِي أَتَجَاوُزُ عَنْهُ وَكُنْتُ أُيَسِّرُ عَلَى الْمُوسِرِ وَأُنْظِرُ الْمُعْسِرَ فَقَالَ عَزَّ وَجَلَّ نَحْنُ أَوْلَى بِذَلِكَ مِنْكَ تَجَاوَزُوا عَنْ عَبْدِي فَغُفِرَ لَهُ فَقَالَ أَبُو مَسْعُودٍ هَكَذَا سَمِعْتُ مِنْ فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَوَرَجُلٌ آخَرُ أَمَرَ أَهْلَهُ إِذَا مَاتَ أَنْ يُحَرِّقُوهُ ثُمَّ يَطْحَنُوهُ ثُمَّ يُذَرُّونَهُ فِي يَوْمِ رِيحٍ عَاصِفٍ فَفَعَلُوا ذَلِكَ بِهِ فَجُمِعَ إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَقَالَ لَهُ مَا حَمَلَكَ عَلَى هَذَا قَالَ يَا رَبِّ لَمْ يَكُنْ عَبْدٌ أَعْصَى لَكَ مِنِّي فَرَجَوْتُ أَنْ أَنْجُوَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ تَجَاوَزُوا عَنْ عَبْدِي فَغُفِرَ لَهُ قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ هَكَذَا سَمِعْتُهُ مِنْ فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Alloh azza va jallaning huzuriga keltirildi. U: «Dunyoda nima amal qilding?» dedi. Haligi kishi: «Men zarra ogʻirligicha ham yaxshilik qilmadimki, u bilan Sendan umid qilsam», dedi. Buni unga uch marta aytdi. Uchinchisida u: «Ey Robbim, Sen menga dunyoda moldan fazl ato etgan eding; men odamlar bilan savdo qilardim va (qarzdorga) kechib yuborish mening xulqim edi: boyga yengillik qilar, qiynalganga muhlat berar edim», dedi. Shunda Alloh azza va jalla: «Biz bunga sendan koʻra haqliroqmiz. Bandamdan kechib yuboringlar», dedi va u kechirildi. Abu Masʼud: «Men buni Rasululloh ﷺning ogʻizlaridan xuddi shunday eshitganman», dedi. Yana bir kishi ahliga: agar oʻlsa, uni yoqib, soʻng maydalab, soʻng shamol kuchli kunda sochib yuborishlarini buyurgan edi. Ular unga shuni qildilar. Soʻng u Robbi azza va jallaning huzuriga jamlandi. U: «Seni bunga nima olib bordi?» dedi. U: «Ey Robbim, mendan koʻra Senga koʻproq osiylik qilgan banda boʻlmagan edi; men qutulishni umid qildim», dedi. Alloh azza va jalla: «Bandamdan kechib yuboringlar», dedi va u kechirildi. Abu Masʼud: «Men buni Rasululloh ﷺning ogʻizlaridan xuddi shunday eshitganman», dedi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Аллоҳ азза ва жалланинг ҳузурига келтирилди. У: «Дунёда нима амал қилдинг?» деди. Ҳалиги киши: «Мен зарра оғирлигича ҳам яхшилик қилмадимки, у билан Сендан умид қилсам», деди. Буни унга уч марта айтди. Учинчисида у: «Эй Роббим, Сен менга дунёда молдан фазл ато этган эдинг; мен одамлар билан савдо қилардим ва (қарздорга) кечиб юбориш менинг хулқим эди: бойга енгиллик қилар, қийналганга муҳлат берар эдим», деди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: «Биз бунга сендан кўра ҳақлироқмиз. Бандамдан кечиб юборинглар», деди ва у кечирилди. Абу Масъуд: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺнинг оғизларидан худди шундай эшитганман», деди. Яна бир киши аҳлига: агар ўлса, уни ёқиб, сўнг майдалаб, сўнг шамол кучли кунда сочиб юборишларини буюрган эди. Улар унга шуни қилдилар. Сўнг у Робби азза ва жалланинг ҳузурига жамланди. У: «Сени бунга нима олиб борди?» деди. У: «Эй Роббим, мендан кўра Сенга кўпроқ осийлик қилган банда бўлмаган эди; мен қутулишни умид қилдим», деди. Аллоҳ азза ва жалла: «Бандамдан кечиб юборинглар», деди ва у кечирилди. Абу Масъуд: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺнинг оғизларидан худди шундай эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ إِنِّي لَأَتَأَخَّرُ فِي صَلَاةِ الْغَدَاةِ مَخَافَةَ فُلَانٍ يَعْنِي إِمَامَهُمْ قَالَ فَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشَدَّ غَضَبًا فِي مَوْعِظَةٍ مِنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ مِنْكُمْ مُنَفِّرِينَ فَأَيُّكُمْ مَا صَلَّى بِالنَّاسِ فَلْيُخَفِّفْ فَإِنَّ فِيهِمْ الضَّعِيفَ وَالْكَبِيرَ وَذَا الْحَاجَةِ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kishi Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, vallohi, men falon kishi sababli — yaʼni ularning imomi sababli — bomdod namozidan kechikaman», dedi. (Roviy) aytdi: Men Rasululloh ﷺni biror vaʼzda oʻsha kungidan koʻra qattiqroq gʻazablangan holda koʻrmadim. Soʻng u zot: «Ey odamlar, albatta sizlarning ichingizda (odamlarni) nafratlantiruvchilar bor. Bas, qaysingiz odamlarga namoz oʻqisa, yengil qilsin; chunki ular orasida zaif ham, keksa ham, hojati bor kishi ham bordir», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, валлоҳи, мен фалон киши сабабли — яъни уларнинг имоми сабабли — бомдод намозидан кечикаман», деди. (Ровий) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни бирор ваъзда ўша кунгидан кўра қаттиқроқ ғазабланган ҳолда кўрмадим. Сўнг у зот: «Эй одамлар, албатта сизларнинг ичингизда (одамларни) нафратлантирувчилар бор. Бас, қайсингиз одамларга намоз ўқиса, енгил қилсин; чунки улар орасида заиф ҳам, кекса ҳам, ҳожати бор киши ҳам бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَأَشَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ نَحْوَ الْيَمَنِ فَقَالَ الْإِيمَانُ هَاهُنَا قَالَ أَلَا وَإِنَّ الْقَسْوَةَ وَغِلَظَ الْقُلُوبِ فِي الْفَدَّادِينَ أَصْحَابِ الْإِبِلِ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ فِي رَبِيعَةَ وَمُضَرَ قَالَ مُحَمَّدٌ عِنْدَ أُصُولِ أَذْنَابِ الْإِبِلِ

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan Yaman tomonga ishora qilib: «Iymon mana bu yerdadir», dedilar. Yana: «Ogoh boʻlinglar! Qattiqqoʻllik va dillarning qoʻpolligi esa — baqiroq tuyaboqarlarda, Rabia va Muzarda, shaytonning shoxi koʻtariladigan joydadir», dedilar. Muhammad (oʻz rivoyatida): «tuyalarning dumlari tagida», dedi.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан Яман томонга ишора қилиб: «Иймон мана бу ердадир», дедилар. Яна: «Огоҳ бўлинглар! Қаттиққўллик ва дилларнинг қўполлиги эса — бақироқ туябоқарларда, Рабиа ва Музарда, шайтоннинг шохи кўтариладиган жойдадир», дедилар. Муҳаммад (ўз ривоятида): «туяларнинг думлари тагида», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ نُعَيْمٍ الْمُجْمِرِ عَنْ مُحَمَّدٍ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ فَقَالَ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ فِي الْعَالَمِينَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌوَقَرَأْتُ هَذَا الْحَدِيثَ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ: مَالِكٌ عَنْ نُعَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Yo Rasululloh, sizga qanday salovat aytamiz?» deyildi. U zot: «Shunday denglar: ‹Allohumma solli alo Muhammadin va alo oli Muhammad, va borik alo Muhammadin va alo oli Muhammad, kama borakta alo Ibrohima fil-olamin, innaka Hamidun Majid›», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ё Расулуллоҳ, сизга қандай саловат айтамиз?» дейилди. У зот: «Шундай денглар: ‹Аллоҳумма солли ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммад, ва борик ало Муҳаммадин ва ало оли Муҳаммад, кама боракта ало Иброҳима фил-оламин, иннака Ҳамидун Мажид›», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ عَاصِمٍ عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَرَأَ الْآيَتَيْنِ مِنْ آخِرِ الْبَقَرَةِ فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim Baqara surasining oxiridagi ikki oyatni kechasi oʻqisa, ular unga kifoya qiladi», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ким Бақара сурасининг охиридаги икки оятни кечаси ўқиса, улар унга кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ حَبِيبٍ يَعْنِي ابْنَ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ أَوْ الْقَاسِمِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَخَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ هَذَا الْأَمْرَ فِيكُمْ وَإِنَّكُمْ وُلَاتُهُ وَلَنْ يَزَالَ فِيكُمْ حَتَّى تُحْدِثُوا أَعْمَالًا فَإِذَا فَعَلْتُمْ ذَلِكَ بَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْكُمْ شَرَّ خَلْقِهِ فَيَلْتَحِيكُمْ كَمَا يُلْتَحَى الْقَضِيبُ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib: «Albatta, bu ish sizlarning ichingizdadir va sizlar uning egalarisiz. Sizlar (yangi) amallar chiqarmagunlaringizcha u sizlarda boʻlaveradi. Qachonki shuni qilsangiz, Alloh azza va jalla sizlarga xalqining eng yomonini yuboradi va u sizlarni — xuddi tayoqning poʻsti archilganidek — archib tashlaydi», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб: «Албатта, бу иш сизларнинг ичингиздадир ва сизлар унинг эгаларисиз. Сизлар (янги) амаллар чиқармагунларингизча у сизларда бўлаверади. Қачонки шуни қилсангиз, Аллоҳ азза ва жалла сизларга халқининг энг ёмонини юборади ва у сизларни — худди таёқнинг пўсти арчилганидек — арчиб ташлайди», дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا مَسْعُودٍ عُقْبَةَ بْنَ عَمْرٍو قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَمَهْرِ الْبَغِيِّ وَحُلْوَانِ الْكَاهِنِ

Abu Masʼud Uqba ibn Amr (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ it bahosidan, zinokor ayolning haqidan va folbinning haqqidan qaytardilar.Абу Масъуд Уқба ибн Амр (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ит баҳосидан, зинокор аёлнинг ҳақидан ва фолбиннинг ҳаққидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الدَّسْتُوَائِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ عُقْبَةَ بْنِ عَمْرٍو الْأَنْصَارِيِّ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوتِرُ أَوَّلَ اللَّيْلِ وَأَوْسَطَهُ وَآخِرَهُ

Abu Masʼud Uqba ibn Amr al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ vitrni kechaning avvalida ham, oʻrtasida ham, oxirida ham oʻqir edilar.Абу Масъуд Уқба ибн Амр ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ витрни кечанинг аввалида ҳам, ўртасида ҳам, охирида ҳам ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ وَحَدَّثَنِي فِي الصَّلَاةِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ صَلَّى عَلَيْهِ فِي صَلَاتِهِ مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ الْأَنْصَارِيِّ أَخِي بَلْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ عُقْبَةَ بْنِ عَمْرٍو قَالَأَقْبَلَ رَجُلٌ حَتَّى جَلَسَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ عِنْدَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمَّا السَّلَامُ عَلَيْكَ فَقَدْ عَرَفْنَاهُ فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ إِذَا نَحْنُ صَلَّيْنَا فِي صَلَاتِنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكَ قَالَ فَصَمَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَحْبَبْنَا أَنَّ الرَّجُلَ لَمْ يَسْأَلْهُ فَقَالَ إِذَا أَنْتُمْ صَلَّيْتُمْ عَلَيَّ فَقُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

Abu Masʼud Uqba ibn Amr (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kishi kelib, Rasululloh ﷺning huzurlariga oʻtirdi, biz ham u zotning yonlarida edik. U: «Yo Rasululloh, sizga salom aytishni bilib oldik; namozimizda namoz oʻqiganimizda sizga qanday salovat aytamiz?» dedi. (Roviy) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday sukut qildilarki, biz oʻsha kishi u zotdan soʻramagan boʻlishini istab qoldik. Soʻng u zot: «Menga salovat aytsangiz, shunday denglar: ‹Allohumma solli alo Muhammadinin-nabiyyil-ummiyyi va alo oli Muhammad, kama sollayta alo Ibrohima va oli Ibrohim, va borik alo Muhammadinin-nabiyyil-ummiyyi kama borakta alo Ibrohima va alo oli Ibrohim, innaka Hamidun Majid›», dedilar.Абу Масъуд Уқба ибн Амр (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир киши келиб, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига ўтирди, биз ҳам у зотнинг ёнларида эдик. У: «Ё Расулуллоҳ, сизга салом айтишни билиб олдик; намозимизда намоз ўқиганимизда сизга қандай саловат айтамиз?» деди. (Ровий) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай сукут қилдиларки, биз ўша киши у зотдан сўрамаган бўлишини истаб қолдик. Сўнг у зот: «Менга саловат айтсангиз, шундай денглар: ‹Аллоҳумма солли ало Муҳаммадинин-набиййил-уммиййи ва ало оли Муҳаммад, кама соллайта ало Иброҳима ва оли Иброҳим, ва борик ало Муҳаммадинин-набиййил-уммиййи кама боракта ало Иброҳима ва ало оли Иброҳим, иннака Ҳамидун Мажид›», дедилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ عُمَارَةَ بْنَ عُمَيْرٍ التَّيْمِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ الْأَزْدِيِّ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُجْزِئُ صَلَاةٌ لِرَجُلٍ أَوْ لِأَحَدٍ لَا يُقِيمُ ظَهْرَهُ فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Rukuʼ va sajdada belini rostlamaydigan kishining namozi kifoya qilmaydi», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Рукуъ ва саждада белини ростламайдиган кишининг намози кифоя қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْعَبَّاسِ حَدَّثَنَا أَبُو أُوَيْسٍ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ إِنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامِ بْنِ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيَّ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَا بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ وَهُوَ جَدُّ زَيْدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَبُو أُمِّهِ حَدَّثَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَاهُمْ عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَمَهْرِ الْبَغِيِّ وَحُلْوَانِ الْكَاهِنِ

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ularni it bahosidan, zinokor ayolning haqidan va folbinning haqqidan qaytardilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уларни ит баҳосидан, зинокор аёлнинг ҳақидан ва фолбиннинг ҳаққидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَهُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقِيلَ لَهُ مَا سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي زَعَمُوا قَالَ بِئْسَ مَطِيَّةُ الرَّجُلِ

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan: «Rasululloh ﷺning ‹zaʼamu — deydilarki› (soʻzi) haqida nima deganlarini eshitding?» deb soʻraldi. U: «Kishining qanday yomon ulovidir u!» dedilar, deb javob berdi.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан: «Расулуллоҳ ﷺнинг ‹заъаму — дейдиларки› (сўзи) ҳақида нима деганларини эшитдинг?» деб сўралди. У: «Кишининг қандай ёмон уловидир у!» дедилар, деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ قَالَ حَدَّثَنَا سَالِمٌ الْبَرَّادُ قَالَ وَكَانَ عِنْدِي أَوْثَقَ مِنْ نَفْسِي قَالَقَالَ لَنَا أَبُو مَسْعُودٍ الْبَدْرِيُّ أَلَا أُصَلِّي لَكُمْ صَلَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَكَبَّرَ فَرَكَعَ فَوَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَفُصِلَتْ أَصَابِعُهُ عَلَى سَاقَيْهِ وَجَافَى عَنْ إِبْطَيْهِ حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَيْءٍ مِنْهُ ثُمَّ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَاسْتَوَى قَائِمًا حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَيْءٍ مِنْهُ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ وَجَافَى عَنْ إِبْطَيْهِ حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَيْءٍ مِنْهُ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَاسْتَوَى جَالِسًا حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَيْءٍ مِنْهُ ثُمَّ سَجَدَ الثَّانِيَةَ فَصَلَّى بِنَا أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ هَكَذَا ثُمَّ قَالَ هَكَذَا كَانَتْ صَلَاةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى

Solim al-Barrod aytdi: Bizga Abu Masʼud al-Badriy: «Sizlarga Rasululloh ﷺning namozlarini oʻqib bermaymi?» dedi. Soʻng takbir aytdi va rukuʼ qildi: ikki kaftini tizzalariga qoʻydi, barmoqlarini soqlari ustida ochib yubordi va qoʻltiqlarini yonlaridan uzoqlashtirib, aʼzolarining har biri qaror topgunicha turdi. Soʻng: «Samiʼallohu liman hamidah», dedi va aʼzolarining har biri qaror topgunicha tik turdi. Soʻng takbir aytib sajda qildi va qoʻltiqlarini uzoqlashtirib, aʼzolarining har biri qaror topgunicha turdi. Soʻng boshini koʻtarib, aʼzolarining har biri qaror topgunicha oʻtirdi. Soʻng ikkinchi sajdani qildi. Mana shunday qilib bizga toʻrt rakaat namoz oʻqib berdi. Keyin: «Rasululloh ﷺning namozlari mana shunday edi», yoki: «Men Rasululloh ﷺni mana shunday namoz oʻqiganlarini koʻrdim», dedi.Солим ал-Баррод айтди: Бизга Абу Масъуд ал-Бадрий: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини ўқиб бермайми?» деди. Сўнг такбир айтди ва рукуъ қилди: икки кафтини тиззаларига қўйди, бармоқларини соқлари устида очиб юборди ва қўлтиқларини ёнларидан узоқлаштириб, аъзоларининг ҳар бири қарор топгунича турди. Сўнг: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ», деди ва аъзоларининг ҳар бири қарор топгунича тик турди. Сўнг такбир айтиб сажда қилди ва қўлтиқларини узоқлаштириб, аъзоларининг ҳар бири қарор топгунича турди. Сўнг бошини кўтариб, аъзоларининг ҳар бири қарор топгунича ўтирди. Сўнг иккинчи саждани қилди. Мана шундай қилиб бизга тўрт ракаат намоз ўқиб берди. Кейин: «Расулуллоҳ ﷺнинг намозлари мана шундай эди», ёки: «Мен Расулуллоҳ ﷺни мана шундай намоз ўқиганларини кўрдим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ أَنَّهُ سَمِعَ قَيْسَ بْنَ أَبِي حَازِمٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍأَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فُلَانًا يُطِيلُ بِنَا الصَّلَاةَ حَتَّى إِنِّي لَأَتَأَخَّرُ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَضَبًا مَا رَأَيْتُهُ غَضِبَ فِي مَوْعِظَةٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ فِيكُمْ مُنَفِّرِينَ فَمَنْ أَمَّ قَوْمًا فَلْيُخَفِّفْ بِهِمْ الصَّلَاةَ فَإِنَّ وَرَاءَهُ الْكَبِيرَ وَالْمَرِيضَ وَذَا الْحَاجَةِ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, falon kishi bizga namozni shunchalik uzaytiradiki, men hatto kechikib qolaman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ shunday gʻazablandilarki, u zotni biror vaʼzda bunchalik gʻazablanganlarini koʻrmagan edim. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta, sizlarning ichingizda nafratlantiruvchilar bor. Bas, kim bir qavmga imomlik qilsa, ularga namozni yengil qilsin; chunki uning ortida keksa ham, kasal ham, hojati bor kishi ham bordir», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, фалон киши бизга намозни шунчалик узайтирадики, мен ҳатто кечикиб қоламан», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ шундай ғазабландиларки, у зотни бирор ваъзда бунчалик ғазабланганларини кўрмаган эдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сизларнинг ичингизда нафратлантирувчилар бор. Бас, ким бир қавмга имомлик қилса, уларга намозни енгил қилсин; чунки унинг ортида кекса ҳам, касал ҳам, ҳожати бор киши ҳам бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ عَامِرٍ قَالَانْطَلَقَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ الْعَبَّاسُ عَمُّهُ إِلَى السَّبْعِينَ مِنْ الْأَنْصَارِ عِنْدَ الْعَقَبَةِ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَقَالَ لِيَتَكَلَّمْ مُتَكَلِّمُكُمْ وَلَا يُطِيلُ الْخُطْبَةَ فَإِنَّ عَلَيْكُمْ مِنْ الْمُشْرِكِينَ عَيْنًا وَإِنْ يَعْلَمُوا بِكُمْ يَفْضَحُوكُمْ فَقَالَ قَائِلُهُمْ وَهُوَ أَبُو أُمَامَةَ سَلْ يَا مُحَمَّدُ لِرَبِّكَ مَا شِئْتَ ثُمَّ سَلْ لِنَفْسِكَ وَلِأَصْحَابِكَ مَا شِئْتَ ثُمَّ أَخْبِرْنَا مَا لَنَا مِنْ الثَّوَابِ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَعَلَيْكُمْ إِذَا فَعَلْنَا ذَلِكَ قَالَ فَقَالَ أَسْأَلُكُمْ لِرَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَنْ تَعْبُدُوهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَأَسْأَلُكُمْ لِنَفْسِي وَلِأَصْحَابِي أَنْ تُؤْوُونَا وَتَنْصُرُونَا وَتَمْنَعُونَا مِمَّا مَنَعْتُمْ مِنْهُ أَنْفُسَكُمْ قَالُوا فَمَا لَنَا إِذَا فَعَلْنَا ذَلِكَ قَالَ لَكُمْ الْجَنَّةُ قَالُوا فَلَكَ ذَلِكَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا قَالَ حَدَّثَنَا مُجَالِدٌ عَنْ عَامِرٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ نَحْوَ هَذَا قَالَ وَكَانَ أَبُو مَسْعُودٍ أَصْغَرَهُمْ سِنًّا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ يَقُولُ مَا سَمِعَ الشِّيبُ وَلَا الشُّبَّانُ خُطْبَةً مِثْلَهَا

Omir (ash-Shaʼbiy) aytdi: Nabiy ﷺ amakilari Abbos bilan birga Aqabada, daraxt tagidagi yetmish nafar ansoriyning oldiga bordilar va: «Soʻzlovchingiz soʻzlasin, xutbani uzaytirmasin; chunki mushriklarning sizlarga qoʻygan josusi bor, agar sizlardan xabar topsalar, sizlarni sharmanda qiladilar», dedilar. Ularning soʻzlovchisi — u Abu Umoma edi — dedi: «Ey Muhammad, Robbing uchun xohlaganingni soʻra; soʻng oʻzing va sheriklaring uchun xohlaganingni soʻra; soʻng bizga buni qilsak, Alloh azza va jalladan hamda sizlardan bizga qanday savob borligini xabar ber». U zot: «Robbim azza va jalla uchun sizlardan Unga ibodat qilishlaringizni va Unga hech narsani sherik keltirmasligingizni soʻrayman. Oʻzim va sheriklarim uchun esa bizni joylashtirishlaringizni, bizga yordam berishlaringizni va oʻzlaringizni himoya qilgan narsalardan bizni ham himoya qilishlaringizni soʻrayman», dedilar. Ular: «Buni qilsak, bizga nima bor?» dedilar. U zot: «Sizlarga jannat bor», dedilar. Ular: «Bu senga (ahd) boʻlsin», dedilar. Boshqa isnodda Omir Abu Masʼud al-Ansoriydan shunga oʻxshashini rivoyat qildi va: «Abu Masʼud ularning eng yoshi kichigi edi», dedi. Shaʼbiy: «Qarilar ham, yoshlar ham bunga oʻxshash xutbani eshitmaganlar», der edi.Омир (аш-Шаъбий) айтди: Набий ﷺ амакилари Аббос билан бирга Ақабада, дарахт тагидаги етмиш нафар ансорийнинг олдига бордилар ва: «Сўзловчингиз сўзласин, хутбани узайтирмасин; чунки мушрикларнинг сизларга қўйган жосуси бор, агар сизлардан хабар топсалар, сизларни шарманда қиладилар», дедилар. Уларнинг сўзловчиси — у Абу Умома эди — деди: «Эй Муҳаммад, Роббинг учун хоҳлаганингни сўра; сўнг ўзинг ва шерикларинг учун хоҳлаганингни сўра; сўнг бизга буни қилсак, Аллоҳ азза ва жалладан ҳамда сизлардан бизга қандай савоб борлигини хабар бер». У зот: «Роббим азза ва жалла учун сизлардан Унга ибодат қилишларингизни ва Унга ҳеч нарсани шерик келтирмаслигингизни сўрайман. Ўзим ва шерикларим учун эса бизни жойлаштиришларингизни, бизга ёрдам беришларингизни ва ўзларингизни ҳимоя қилган нарсалардан бизни ҳам ҳимоя қилишларингизни сўрайман», дедилар. Улар: «Буни қилсак, бизга нима бор?» дедилар. У зот: «Сизларга жаннат бор», дедилар. Улар: «Бу сенга (аҳд) бўлсин», дедилар. Бошқа иснодда Омир Абу Масъуд ал-Ансорийдан шунга ўхшашини ривоят қилди ва: «Абу Масъуд уларнинг энг ёши кичиги эди», деди. Шаъбий: «Қарилар ҳам, ёшлар ҳам бунга ўхшаш хутбани эшитмаганлар», дер эди.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ سَالِمٍ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ عُقْبَةُ بْنُ عَمْرٍو أَلَا أُرِيكُمْ صَلَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَامَ وَكَبَّرَ ثُمَّ رَكَعَ وَجَافَى يَدَيْهِ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَفَرَّجَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ مِنْ وَرَاءِ رُكْبَتَيْهِ حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَيْءٍ مِنْهُ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَامَ حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَيْءٍ مِنْهُ ثُمَّ سَجَدَ فَجَافَى حَتَّى اسْتَقَرَّ كُلُّ شَيْءٍ مِنْهُ قَالَ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي أَوْ هَكَذَا كَانَ يُصَلِّي بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Solim Abu Abdulloh aytdi: Uqba ibn Amr: «Sizlarga Rasululloh ﷺning namozlarini koʻrsatmaymi?» dedi. Soʻng turdi va takbir aytdi. Rukuʼ qilganida qoʻllarini yonlaridan uzoqlashtirdi, ikki qoʻlini tizzalariga qoʻydi, barmoqlarini tizzalarining orqasida ochib yubordi va aʼzolarining har biri qaror topgunicha turdi. Soʻng boshini koʻtarib, aʼzolarining har biri qaror topgunicha tik turdi. Soʻng sajda qildi va qoʻltiqlarini uzoqlashtirib, aʼzolarining har biri qaror topgunicha turdi. Shu tarzda toʻrt rakaat namoz oʻqidi. Keyin: «Men Rasululloh ﷺni shunday namoz oʻqiyotganlarini koʻrdim», yoki: «Rasululloh ﷺ bizga shunday namoz oʻqib berar edilar», dedi.Солим Абу Абдуллоҳ айтди: Уқба ибн Амр: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг намозларини кўрсатмайми?» деди. Сўнг турди ва такбир айтди. Рукуъ қилганида қўлларини ёнларидан узоқлаштирди, икки қўлини тиззаларига қўйди, бармоқларини тиззаларининг орқасида очиб юборди ва аъзоларининг ҳар бири қарор топгунича турди. Сўнг бошини кўтариб, аъзоларининг ҳар бири қарор топгунича тик турди. Сўнг сажда қилди ва қўлтиқларини узоқлаштириб, аъзоларининг ҳар бири қарор топгунича турди. Шу тарзда тўрт ракаат намоз ўқиди. Кейин: «Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай намоз ўқиётганларини кўрдим», ёки: «Расулуллоҳ ﷺ бизга шундай намоз ўқиб берар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ أَخْبَرَنِي قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قُلْتُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمُسْلِمَ إِذَا أَنْفَقَ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةً وَهُوَ يَحْتَسِبُهَا كَانَتْ لَهُ صَدَقَةً

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Albatta, musulmon kishi (Allohdan) ajr umid qilgan holda ahliga nafaqa qilsa, bu unga sadaqa boʻladi», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Албатта, мусулмон киши (Аллоҳдан) ажр умид қилган ҳолда аҳлига нафақа қилса, бу унга садақа бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُوسِبَ رَجُلٌ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ فَلَمْ يُوجَدْ لَهُ مِنْ الْخَيْرِ شَيْءٌ إِلَّا أَنَّهُ كَانَ رَجُلًا مُوسِرًا وَكَانَ يُخَالِطُ النَّاسَ فَكَانَ يَقُولُ لِغِلْمَانِهِ تَجَاوَزُوا عَنْ الْمُعْسِرِ قَالَ فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِمَلَائِكَتِهِ نَحْنُ أَحَقُّ بِذَلِكَ مِنْهُ تَجَاوَزُوا عَنْهُ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan oldin oʻtganlardan bir kishi hisob-kitob qilindi, unda hech qanday yaxshilik topilmadi. Faqat u boy kishi boʻlib, odamlar bilan muomala qilar va xizmatkorlariga qiynalgan (qarzdor)dan kechib yuborishni buyurar edi. Shunda Alloh azza va jalla farishtalariga: ‹Biz bunga undan koʻra haqliroqmiz; undan kechib yuboringlar›, dedi», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан олдин ўтганлардан бир киши ҳисоб-китоб қилинди, унда ҳеч қандай яхшилик топилмади. Фақат у бой киши бўлиб, одамлар билан муомала қилар ва хизматкорларига қийналган (қарздор)дан кечиб юборишни буюрар эди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла фаришталарига: ‹Биз бунга ундан кўра ҳақлироқмиз; ундан кечиб юборинглар›, деди», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ وَيَعْلَى وَمُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَيْ عُبَيْدٍ قَالُوا أَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَقَالَ إِنِّي أُبْدِعَ بِي فَاحْمِلْنِي قَالَ مَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكَ عَلَيْهِ وَلَكِنْ ائْتِ فُلَانًا فَأَتَاهُ فَحَمَلَهُ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ فَاعِلِهِ قَالَ مُحَمَّدٌ فَإِنَّهُ قَدْ بُدِعَ بِي

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir kishi kelib: «Mening ulovim halok boʻldi, meni mindiring», dedi. U zot: «Menda seni mindiradigan narsa yoʻq, lekin falonchining oldiga borgin», dedilar. U uning oldiga bordi va u kishi uni mindirdi. Soʻng u Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, bu haqda xabar berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kim biror yaxshilikka yoʻl koʻrsatsa, unga uni qilgan kishining ajriday ajr boʻladi», dedilar. Muhammad (oʻz rivoyatida): «Mening ulovim halok boʻldi», dedi.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир киши келиб: «Менинг уловим ҳалок бўлди, мени миндиринг», деди. У зот: «Менда сени миндирадиган нарса йўқ, лекин фалончининг олдига боргин», дедилар. У унинг олдига борди ва у киши уни миндирди. Сўнг у Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, бу ҳақда хабар берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор яхшиликка йўл кўрсатса, унга уни қилган кишининг ажридай ажр бўлади», дедилар. Муҳаммад (ўз ривоятида): «Менинг уловим ҳалок бўлди», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ يُكَنَّى أَبَا شُعَيْبٍ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَرَفْتُ فِي وَجْهِهِ الْجُوعَ فَأَتَيْتُ غُلَامًا لِي قَصَّابًا فَأَمَرْتُهُ أَنْ يَجْعَلَ لَنَا طَعَامًا لِخَمْسَةِ رِجَالٍ قَالَ ثُمَّ دَعَوْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَامِسَ خَمْسَةٍ وَتَبِعَهُمْ رَجُلٌ فَلَمَّا بَلَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَابَ قَالَ هَذَا قَدْ تَبِعَنَا إِنْ شِئْتَ أَنْ تَأْذَنَ لَهُ وَإِلَّا رَجَعَ فَأَذِنَ لَهُحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنِّي أُبْدِعَ بِي أَيْ انْقَطَعَ بِي فَاحْمِلْنِي فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) Abu Shuʼayb kunyali ansoriy bir kishidan rivoyat qiladi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim va yuzlarida ochlik (asarini) bildim. Shunda qassob boʻlgan bir gʻulomimning oldiga borib, bizga besh kishilik taom tayyorlashni buyurdim. Soʻng Rasululloh ﷺni besh kishining beshinchisi qilib chaqirdim. Ularga bir kishi ergashib keldi. Rasululloh ﷺ eshikka yetganlarida: «Bu bizga ergashib keldi; xohlasang, unga izn ber, boʻlmasa qaytadi», dedilar. U esa unga izn berdi. Boshqa isnodda Abu Masʼud aytdi: Bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Mening ulovim halok boʻldi — yaʼni yoʻlda qolib ketdim — meni mindiring», dedi, — soʻng hadisni zikr qildi.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) Абу Шуъайб куняли ансорий бир кишидан ривоят қилади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим ва юзларида очлик (асарини) билдим. Шунда қассоб бўлган бир ғуломимнинг олдига бориб, бизга беш кишилик таом тайёрлашни буюрдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺни беш кишининг бешинчиси қилиб чақирдим. Уларга бир киши эргашиб келди. Расулуллоҳ ﷺ эшикка етганларида: «Бу бизга эргашиб келди; хоҳласанг, унга изн бер, бўлмаса қайтади», дедилар. У эса унга изн берди. Бошқа иснодда Абу Масъуд айтди: Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Менинг уловим ҳалок бўлди — яъни йўлда қолиб кетдим — мени миндиринг», деди, — сўнг ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَبَيْنَا أَنَا أَضْرِبُ غُلَامًا لِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ وَرَائِي اعْلَمْ أَبَا مَسْعُودٍ ثَلَاثًا فَالْتَفَتُّ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ وَاللَّهِ لَلَّهُ أَقْدَرُ عَلَيْكَ مِنْكَ عَلَى هَذَا قَالَ فَحَلَفْتُ أَنْ لَا أَضْرِبَ مَمْلُوكًا أَبَدًا

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Men oʻz gʻulomimni urayotgan edim, birdan ortimdan: «Bilib qoʻy, ey Abu Masʼud!» degan ovozni — uch marta — eshitdim. Oʻgirilib qarasam, Rasululloh ﷺ ekanlar. U zot: «Vallohi, Allohning senga kuchi yetishi — sening bunga kuching yetishidan koʻra ortiqroqdir», dedilar. Shunda men hech qachon qul urmaslikka qasam ichdim.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен ўз ғуломимни ураётган эдим, бирдан ортимдан: «Билиб қўй, эй Абу Масъуд!» деган овозни — уч марта — эшитдим. Ўгирилиб қарасам, Расулуллоҳ ﷺ эканлар. У зот: «Валлоҳи, Аллоҳнинг сенга кучи етиши — сенинг бунга кучинг етишидан кўра ортиқроқдир», дедилар. Шунда мен ҳеч қачон қул урмасликка қасам ичдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَعَنْ مَهْرِ الْبَغِيِّ وَعَنْ حُلْوَانِ الْكَاهِنِ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ it bahosidan, zinokor ayolning haqidan va folbinning haqqidan qaytardilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ит баҳосидан, зинокор аёлнинг ҳақидан ва фолбиннинг ҳаққидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَكُنَّا مَعَ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَأَخَّرَ صَلَاةَ الْعَصْرِ مَرَّةً فَقَالَ لَهُ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنِي بَشِيرُ بْنُ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيُّ أَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ أَخَّرَ الصَّلَاةَ مَرَّةً يَعْنِي الْعَصْرَ فَقَالَ لَهُ أَبُو مَسْعُودٍ أَمَا وَاللَّهِ يَا مُغِيرَةُ لَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام نَزَلَ فَصَلَّى وَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصَلَّى النَّاسُ مَعَهُ ثُمَّ نَزَلَ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصَلَّى النَّاسُ مَعَهُ حَتَّى عَدَّ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ انْظُرْ مَا تَقُولُ يَا عُرْوَةُ أَوَإِنَّ جِبْرِيلَ هُوَ سَنَّ الصَّلَاةَ قَالَ عُرْوَةُ كَذَلِكَ حَدَّثَنِي بَشِيرُ بْنُ أَبِي مَسْعُودٍفَمَا زَالَ عُمَرُ يَتَعَلَّمُ وَقْتَ الصَّلَاةِ بِعَلَامَةٍ حَتَّى فَارَقَ الدُّنْيَا

Zuhriy aytdi: Biz Umar ibn Abdulaziz bilan birga edik; u bir marta asr namozini kechiktirdi. Shunda Urva ibn Zubayr unga dedi: Menga Bashir ibn Abu Masʼud al-Ansoriy shuni aytdiki, Mugʻiyra ibn Shuʼba bir marta namozni — yaʼni asrni — kechiktirgan edi. Shunda Abu Masʼud unga: «Ey Mugʻiyra, vallohi, bilasanki, Jibril (alayhissalom) tushib namoz oʻqidi, Rasululloh ﷺ ham namoz oʻqidilar va odamlar u zot bilan namoz oʻqidilar; soʻng yana tushdi va Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar, odamlar ham u zot bilan namoz oʻqidilar», dedi va besh vaqt namozni sanadi. Umar unga: «Ey Urva, nima deyayotganingga qara! Jibril namozni sunnat qilib berganmi?» dedi. Urva: «Menga Bashir ibn Abu Masʼud shunday aytgan», dedi. Umar dunyodan oʻtguncha namoz vaqtini alomat bilan oʻrganib yurdi.Зуҳрий айтди: Биз Умар ибн Абдулазиз билан бирга эдик; у бир марта аср намозини кечиктирди. Шунда Урва ибн Зубайр унга деди: Менга Башир ибн Абу Масъуд ал-Ансорий шуни айтдики, Муғийра ибн Шуъба бир марта намозни — яъни асрни — кечиктирган эди. Шунда Абу Масъуд унга: «Эй Муғийра, валлоҳи, биласанки, Жибрил (алайҳиссалом) тушиб намоз ўқиди, Расулуллоҳ ﷺ ҳам намоз ўқидилар ва одамлар у зот билан намоз ўқидилар; сўнг яна тушди ва Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар, одамлар ҳам у зот билан намоз ўқидилар», деди ва беш вақт намозни санади. Умар унга: «Эй Урва, нима деяётганингга қара! Жибрил намозни суннат қилиб берганми?» деди. Урва: «Менга Башир ибн Абу Масъуд шундай айтган», деди. Умар дунёдан ўтгунча намоз вақтини аломат билан ўрганиб юрди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلَامِ النُّبُوَّةِ الْأُولَى إِذَا لَمْ تَسْتَحْيِ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar avvalgi paygʻambarlik soʻzlaridan idrok etgan narsalardan biri: ‹Agar uyalmasang, xohlaganingni qil›, (deganidir)», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар аввалги пайғамбарлик сўзларидан идрок этган нарсалардан бири: ‹Агар уялмасанг, хоҳлаганингни қил›, (деганидир)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ وَحَجَّاجٌ قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ كُنْتُ أُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ حَدِيثًا فَلَقِيتُهُ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ فَسَأَلْتُهُ فَحَدَّثَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ قَرَأَ الْآيَتَيْنِ الْآخِرَتَيْنِ مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim bir kechada Baqara surasining oxirgi ikki oyatini oʻqisa, ular unga kifoya qiladi», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ким бир кечада Бақара сурасининг охирги икки оятини ўқиса, улар унга кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ قَالَ سَمِعْتُ أَوْسَ بْنَ ضَمْعَجٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا مَسْعُودٍ يَقُولُقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَؤُمُّ الْقَوْمَ أَقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى وَأَقْدَمُهُمْ قِرَاءَةً فَإِنْ كَانَتْ قِرَاءَتُهُمْ سَوَاءً فَلْيَؤُمَّهُمْ أَقْدَمُهُمْ هِجْرَةً فَإِنْ كَانُوا فِي الْهِجْرَةِ سَوَاءً فَلْيَؤُمَّهُمْ أَكْبَرُهُمْ سِنًّا وَلَا يُؤَمَّنَّ الرَّجُلُ فِي أَهْلِهِ وَلَا فِي سُلْطَانِهِ وَلَا يُجْلَسُ عَلَى تَكْرِمَتِهِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا أَنْ يَأْذَنَ لَهُ أَوْ بِإِذْنِهِ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga: «Qavmga Alloh taoloning Kitobini eng koʻp oʻquvchisi va qiroatda eng oldingisi imomlik qiladi. Agar qiroatlari teng boʻlsa, ularga hijratda eng oldingisi imomlik qilsin. Agar hijratda teng boʻlsalar, ularga yoshi eng ulugʻi imomlik qilsin. Kishiga oʻz ahli ichida ham, oʻz hukmi yurgan joyda ham imomlik qilinmasin va uning uyidagi izzat oʻrniga u izn bermaguncha yoki uning izni bilangina oʻtirilsin», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Қавмга Аллоҳ таолонинг Китобини энг кўп ўқувчиси ва қироатда энг олдингиси имомлик қилади. Агар қироатлари тенг бўлса, уларга ҳижратда энг олдингиси имомлик қилсин. Агар ҳижратда тенг бўлсалар, уларга ёши энг улуғи имомлик қилсин. Кишига ўз аҳли ичида ҳам, ўз ҳукми юрган жойда ҳам имомлик қилинмасин ва унинг уйидаги иззат ўрнига у изн бермагунча ёки унинг изни билангина ўтирилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍأَنَّ رَجُلًا مِنْ قَوْمِهِ يُقَالُ لَهُ أَبُو شُعَيْبٍ صَنَعَ طَعَامًا فَأَرْسَلَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ائْتِنِي أَنْتَ وَخَمْسَةٌ مَعَكَ قَالَ فَبَعَثَ إِلَيْهِ أَنْ ائْذَنْ لِي فِي السَّادِسِ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, uning qavmidan Abu Shuʼayb deb ataladigan bir kishi taom tayyorlab, Nabiy ﷺga: «Siz va yoningizdagi besh kishi kelinglar», deb odam yubordi. U zot esa unga: «Oltinchisiga ham izn ber», deb (odam) yubordilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унинг қавмидан Абу Шуъайб деб аталадиган бир киши таом тайёрлаб, Набий ﷺга: «Сиз ва ёнингиздаги беш киши келинглар», деб одам юборди. У зот эса унга: «Олтинчисига ҳам изн бер», деб (одам) юбордилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَمْرٍو الشَّيْبَانِيَّ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍأَنَّ رَجُلًا تَصَدَّقَ بِنَاقَةٍ مَخْطُومَةٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَتَأْتِيَنَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِسَبْعِ مِائَةِ نَاقَةٍ مَخْطُومَةٍ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Alloh yoʻlida jilovlangan bir tuyani sadaqa qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida u albatta yetti yuzta jilovlangan tuya bilan keladi», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Аллоҳ йўлида жиловланган бир туяни садақа қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида у албатта етти юзта жиловланган туя билан келади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَرَأَ الْآيَتَيْنِ مِنْ الْبَقَرَةِ فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَلَقِيتُ أَبَا مَسْعُودٍ فَحَدَّثَنِي بِهِ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim bir kechada Baqaradan (oʻsha) ikki oyatni oʻqisa, ular unga kifoya qiladi», dedilar. Abdurahmon aytdi: Men Abu Masʼud bilan uchrashdim, u menga buni (oʻzi) rivoyat qildi.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ким бир кечада Бақарадан (ўша) икки оятни ўқиса, улар унга кифоя қилади», дедилар. Абдураҳмон айтди: Мен Абу Масъуд билан учрашдим, у менга буни (ўзи) ривоят қилди.

حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَرَأَ الْآيَتَيْنِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim Baqara surasining oxiridagi ikki oyatni kechasi oʻqisa, ular unga kifoya qiladi», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Бақара сурасининг охиридаги икки оятни кечаси ўқиса, улар унга кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ عَنْ أَوْسِ بْنِ ضَمْعَجٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَؤُمَّ الْقَوْمَ أَقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى فَإِنْ كَانُوا فِي الْقِرَاءَةِ سَوَاءً فَأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ فَإِنْ كَانُوا فِي السُّنَّةِ سَوَاءً فَأَقْدَمُهُمْ هِجْرَةً فَإِنْ كَانُوا فِي الْهِجْرَةِ سَوَاءً فَأَكْبَرُهُمْ سِنًّا وَلَا يُؤَمَّنَّ رَجُلٌ فِي سُلْطَانِهِ وَلَا يُجْلَسْ عَلَى تَكْرِمَتِهِ إِلَّا أَنْ يَأْذَنَ

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qavmga Alloh taoloning Kitobini eng koʻp oʻquvchisi imomlik qilsin. Agar qiroatda teng boʻlsalar, sunnatni eng bilguchisi; agar sunnatda teng boʻlsalar, hijratda eng oldingisi; agar hijratda teng boʻlsalar, yoshi eng ulugʻi. Kishiga oʻz hukmi yurgan joyda imomlik qilinmasin va uning izzat oʻrniga u izn bermaguncha oʻtirilmasin», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қавмга Аллоҳ таолонинг Китобини энг кўп ўқувчиси имомлик қилсин. Агар қироатда тенг бўлсалар, суннатни энг билгучиси; агар суннатда тенг бўлсалар, ҳижратда энг олдингиси; агар ҳижратда тенг бўлсалар, ёши энг улуғи. Кишига ўз ҳукми юрган жойда имомлик қилинмасин ва унинг иззат ўрнига у изн бермагунча ўтирилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا مَسْعُودٍ عُقْبَةَ بْنَ عَمْرٍو الْبَدْرِيَّ يَقُولُقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلَامِ النُّبُوَّةِ الْأُولَى إِذَا لَمْ تَسْتَحْيِ فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ

Abu Masʼud Uqba ibn Amr al-Badriy (roziyallohu anhu) aytdi: Allohning Nabiysi ﷺ: «Albatta, odamlar avvalgi paygʻambarlik soʻzidan idrok etgan narsalardan biri: ‹Agar hayo qilmasang, xohlaganingni qil›, (deganidir)», dedilar.Абу Масъуд Уқба ибн Амр ал-Бадрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Албатта, одамлар аввалги пайғамбарлик сўзидан идрок этган нарсалардан бири: ‹Агар ҳаё қилмасанг, хоҳлаганингни қил›, (деганидир)», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ قَالَ حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ رَجَاءٍ وَإِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ قَالَ شُعْبَةُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ عَنْ أَوْسِ بْنِ ضَمْعَجٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَؤُمُّ الْقَوْمَ أَقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللَّهِ وَأَقْدَمُهُمْ قِرَاءَةً فَإِنْ كَانُوا فِي الْقِرَاءَةِ سَوَاءً فَأَقْدَمُهُمْ هِجْرَةً فَإِنْ كَانُوا فِي الْهِجْرَةِ سَوَاءً فَأَكْبَرُهُمْ سِنًّا وَلَا يُؤَمَّنَّ الرَّجُلُ فِي سُلْطَانِهِ قَالَ إِسْمَاعِيلُ وَلَا فِي أَهْلِهِ وَلَا يُجْلَسُ عَلَى تَكْرِمَتِهِ قَالَ إِسْمَاعِيلُ فِي بَيْتِهِ إِلَّا بِإِذْنِهِ أَوْ يَأْذَنَ لَكَ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Qavmga Allohning Kitobini eng koʻp oʻquvchisi va qiroatda eng oldingisi imomlik qiladi. Agar qiroatda teng boʻlsalar, hijratda eng oldingisi; agar hijratda teng boʻlsalar, yoshi eng ulugʻi. Kishiga oʻz hukmi yurgan joyda imomlik qilinmasin va uning izzat oʻrniga oʻtirilmasin», dedilar. Ismoil: «oʻz ahli ichida ham», dedi; yana Ismoil: «uning uyida, uning iznisiz yoki u senga izn bermaguncha», dedi.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Қавмга Аллоҳнинг Китобини энг кўп ўқувчиси ва қироатда энг олдингиси имомлик қилади. Агар қироатда тенг бўлсалар, ҳижратда энг олдингиси; агар ҳижратда тенг бўлсалар, ёши энг улуғи. Кишига ўз ҳукми юрган жойда имомлик қилинмасин ва унинг иззат ўрнига ўтирилмасин», дедилар. Исмоил: «ўз аҳли ичида ҳам», деди; яна Исмоил: «унинг уйида, унинг изнисиз ёки у сенга изн бермагунча», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ الْأَعْمَشِ وَمَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَوَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَمْرٍوعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَرَأَ الْآيَتَيْنِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim Baqara surasining oxiridagi ikki oyatni kechasi oʻqisa, ular unga kifoya qiladi», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ким Бақара сурасининг охиридаги икки оятни кечаси ўқиса, улар унга кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ قَيْسٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لَا يَنْكَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ قَالَ يَزِيدُ وَلَا لِحَيَاتِهِ وَلَكِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ تَعَالَى فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَصَلُّوا

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, quyosh bilan oy birovning oʻlimi uchun tutilmaydi», dedilar. Yazid (oʻz rivoyatida): «birovning hayoti uchun ham», deb qoʻshdi. «Lekin ular Alloh taoloning oyatlaridan ikkitasidir. Bas, ularni koʻrsangiz, namoz oʻqinglar».Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, қуёш билан ой бировнинг ўлими учун тутилмайди», дедилар. Язид (ўз ривоятида): «бировнинг ҳаёти учун ҳам», деб қўшди. «Лекин улар Аллоҳ таолонинг оятларидан иккитасидир. Бас, уларни кўрсангиз, намоз ўқинглар».

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَا حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَخْبَرَةَ الْأَزْدِيِّ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْسَحُ مَنَاكِبَنَا فِي الصَّلَاةِ قَالَ وَكِيعٌ وَيَقُولُ اسْتَوُوا وَلَا تَخْتَلِفُوا فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُكُمْ لِيَلِيَنِّي مِنْكُمْ أُولُو الْأَحْلَامِ وَالنُّهَى ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْقَالَ أَبُو مَسْعُودٍ فَأَنْتُمْ الْيَوْمَ أَشَدُّ اخْتِلَافًا

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ namozda yelkalarimizni silar edilar. Vakiʼ (oʻz rivoyatida): «va: ‹Tekis turinglar, turlicha boʻlmanglar, aks holda dillaringiz ham turlicha boʻlib qoladi. Mendan keyin sizlarning aql va zakovat egalaringiz tursin, soʻng ulardan keyingilari, soʻng ulardan keyingilari›, der edilar», dedi. Abu Masʼud: «Bugun esa sizlar koʻproq turlichasizlar», dedi.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозда елкаларимизни силар эдилар. Вакиъ (ўз ривоятида): «ва: ‹Текис туринглар, турлича бўлманглар, акс ҳолда дилларингиз ҳам турлича бўлиб қолади. Мендан кейин сизларнинг ақл ва заковат эгаларингиз турсин, сўнг улардан кейингилари, сўнг улардан кейингилари›, дер эдилар», деди. Абу Масъуд: «Бугун эса сизлар кўпроқ турличасизлар», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ وَابْنُ نُمَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ وَابْنُ أَبِي زَائِدَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَ ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُجْزِئُ صَلَاةٌ لِأَحَدٍ لَا يُقِيمُ فِيهَا ظَهْرَهُ فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ عُمَارَةَ بْنَ عُمَيْرٍ مِثْلَهُ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ فَذَكَرَهُ

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Rukuʼ va sajdada belini rostlamaydigan kishining namozi kifoya qilmaydi», dedilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Рукуъ ва саждада белини ростламайдиган кишининг намози кифоя қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي قَيْسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ تَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «‹Qul huvallohu ahad› Qurʼonning uchdan biriga tengdir», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «‹Қул ҳуваллоҳу аҳад› Қуръоннинг учдан бирига тенгдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلَامِ النُّبُوَّةِ الْأُولَى إِذَا لَمْ تَسْتَحْيِ فَافْعَلْ مَا شِئْتَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ مِثْلَهُ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Albatta, odamlar avvalgi paygʻambarlik soʻzidan idrok etgan narsalardan biri shudir: ‹Agar hayo qilmasang, xohlaganingni qil›», dedilar. Boshqa isnodda Abu Masʼud al-Ansoriy aytdi: Rasululloh ﷺ (shunday) dedilar, — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Албатта, одамлар аввалги пайғамбарлик сўзидан идрок этган нарсалардан бири шудир: ‹Агар ҳаё қилмасанг, хоҳлаганингни қил›», дедилар. Бошқа иснодда Абу Масъуд ал-Ансорий айтди: Расулуллоҳ ﷺ (шундай) дедилар, — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ هُوَ ابْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي قَيْسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَيَعْجَزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَقْرَأَ ثُلُثَ الْقُرْآنِ فِي لَيْلَةٍ اللَّهُ الْوَاحِدُ الصَّمَدُ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Sizlardan biringiz bir kechada Qurʼonning uchdan birini — ‹Allohul-vohidus-samad›ni — oʻqishdan ojizmi?» dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Сизлардан бирингиз бир кечада Қуръоннинг учдан бирини — ‹Аллоҳул-воҳидус-самад›ни — ўқишдан ожизми?» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ وَبَهْزٌ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ الْأَنْصَارِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَ بَهْزٌ الْبَدْرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِنَّ الْمُسْلِمَ إِذَا أَنْفَقَ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةً وَهُوَ يَحْتَسِبُهَا كَانَتْ لَهُ صَدَقَةً

Abu Masʼud al-Badriy (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Albatta, musulmon kishi ajrini umid qilgan holda ahliga nafaqa sarflasa, bu unga sadaqa boʻladi», dedilar.Абу Масъуд ал-Бадрий (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Албатта, мусулмон киши ажрини умид қилган ҳолда аҳлига нафақа сарфласа, бу унга садақа бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ جَابِرٍ الْحُدَّانِيِّ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْخٌ كَبِيرٌ يَدَّعِمُ عَلَى عَصًا لَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي غَدَرَاتٍ وَفَجَرَاتٍ فَهَلْ يُغْفَرُ لِي قَالَ أَلَسْتَ تَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ بَلَى وَأَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ قَدْ غُفِرَ لَكَ غَدَرَاتُكَ وَفَجَرَاتُكَ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga bir kishi — hassasiga tayangan keksa chol — kelib: «Yo Rasululloh, mening xiyonatlarim va fujurlarim bor, menga magʻfirat qilinadimi?» dedi. U zot: «Sen la ilaha illalloh, deb guvohlik bermaysanmi?» dedilar. U: «Ha, va Sizning Allohning Rasuli ekaningizga ham guvohlik beraman», dedi. U zot: «Xiyonatlaringu fujurlaring senga magʻfirat qilindi», dedilar.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига бир киши — ҳассасига таянган кекса чол — келиб: «Ё Расулуллоҳ, менинг хиёнатларим ва фужурларим бор, менга мағфират қилинадими?» деди. У зот: «Сен ла илаҳа иллаллоҳ, деб гувоҳлик бермайсанми?» дедилар. У: «Ҳа, ва Сизнинг Аллоҳнинг Расули эканингизга ҳам гувоҳлик бераман», деди. У зот: «Хиёнатларингу фужурларинг сенга мағфират қилинди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ حَدَّثَنَا حَرِيزُ بْنُ عُثْمَانَ وَهُوَ الرَّحَبِيُّ حَدَّثَنَا سُلَيْمُ بْنُ عَامِرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ بِعُكَاظٍ فَقُلْتُ مَنْ تَبِعَكَ عَلَى هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ حُرٌّ وَعَبْدٌ وَمَعَهُ أَبُو بَكْرٍ وَبِلَالٌ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمَا فَقَالَ لِي ارْجِعْ حَتَّى يُمَكِّنَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِرَسُولِهِ فَأَتَيْتُهُ بَعْدُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاءَكَ شَيْئًا تَعْلَمُهُ وَأَجْهَلُهُ لَا يَضُرُّكَ وَيَنْفَعُنِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِ هَلْ مِنْ سَاعَةٍ أَفْضَلُ مِنْ سَاعَةٍ وَهَلْ مِنْ سَاعَةٍ يُتَّقَى فِيهَا فَقَالَ لَقَدْ سَأَلْتَنِي عَنْ شَيْءٍ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَحَدٌ قَبْلَكَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَتَدَلَّى فِي جَوْفِ اللَّيْلِ فَيَغْفِرُ إِلَّا مَا كَانَ مِنْ الشِّرْكِ وَالْبَغْيِ فَالصَّلَاةُ مَشْهُودَةٌ مَحْضُورَةٌ فَصَلِّ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَإِذَا طَلَعَتْ فَأَقْصِرْ عَنْ الصَّلَاةِ فَإِنَّهَا تَطْلُعُ بَيْنَ قَرْنَيْ شَيْطَانٍ وَهِيَ صَلَاةُ الْكُفَّارِ حَتَّى تَرْتَفِعَ فَإِذَا اسْتَقَلَّتْ الشَّمْسُ فَصَلِّ فَإِنَّ الصَّلَاةَ مَحْضُورَةٌ مَشْهُودَةٌ حَتَّى يَعْتَدِلَ النَّهَارُ فَإِذَا اعْتَدَلَ النَّهَارُ فَأَقْصِرْ عَنْ الصَّلَاةِ فَإِنَّهَا سَاعَةٌ تُسَجَّرُ فِيهَا جَهَنَّمُ حَتَّى يَفِيءَ الْفَيْءُ فَإِذَا فَاءَ الْفَيْءُ فَصَلِّ فَإِنَّ الصَّلَاةَ مَحْضُورَةٌ مَشْهُودَةٌ حَتَّى تَدَلَّى الشَّمْسُ لِلْغُرُوبِ فَإِذَا تَدَلَّتْ فَأَقْصِرْ عَنْ الصَّلَاةِ حَتَّى تَغِيبَ الشَّمْسُ فَإِنَّهَا تَغِيبُ عَلَى قَرْنَيْ شَيْطَانٍ وَهِيَ صَلَاةُ الْكُفَّارِ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim, u zot Ukozda edilar. Men: «Bu ishda senga kim ergashdi?» dedim. U zot: «Bir hur va bir qul», dedilar — u zotning yonlarida Abu Bakr va Bilol (roziyallohu anhumo) bor edi. Soʻng u zot menga: «Aziz va jalil Alloh Oʻz Rasuliga imkon berguncha, qaytib ket», dedilar. Keyinroq men u zotning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, Alloh meni Sizga fido qilsin! Siz biladigan, men bilmaydigan bir narsa — u Sizga zarar qilmaydi, menga esa aziz va jalil Alloh u bilan foyda beradi: biror soat boshqa soatdan afzalmi va (namozdan) saqlaniladigan biror soat bormi?» dedim. U zot: «Sen mendan shunday narsani soʻrading, undan sendan oldin hech kim soʻramagan edi. Albatta, aziz va jalil Alloh tun oʻrtasida (bandalariga) yaqinlashadi va shirk hamda zulmdan boʻlak (gunohlarni) magʻfirat qiladi. Namoz esa (farishtalar) shohid boʻladigan, hozir boʻladigan (ibodat)dir. Bas, quyosh chiqquncha namoz oʻqiyver; u chiqqanida namozdan toʻxta, chunki u shaytonning ikki shoxi orasida chiqadi va u kofirlarning namozidir — toki (quyosh) koʻtarilguncha. Quyosh koʻtarilganida namoz oʻqi, chunki namoz hozir boʻlinadigan, shohid boʻlinadigan (ibodat)dir — toki kun tik boʻlguncha. Kun tik boʻlganida namozdan toʻxta, chunki bu jahannam qizdiriladigan soatdir — toki soya qaytguncha. Soya qaytganida namoz oʻqi, chunki namoz hozir boʻlinadigan, shohid boʻlinadigan (ibodat)dir — toki quyosh botishga ogʻguncha. U ogʻganida quyosh botguncha namozdan toʻxta, chunki u shaytonning ikki shoxi ustida botadi va u kofirlarning namozidir», dedilar.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим, у зот Укозда эдилар. Мен: «Бу ишда сенга ким эргашди?» дедим. У зот: «Бир ҳур ва бир қул», дедилар — у зотнинг ёнларида Абу Бакр ва Билол (розияллоҳу анҳумо) бор эди. Сўнг у зот менга: «Азиз ва жалил Аллоҳ Ўз Расулига имкон бергунча, қайтиб кет», дедилар. Кейинроқ мен у зотнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ мени Сизга фидо қилсин! Сиз биладиган, мен билмайдиган бир нарса — у Сизга зарар қилмайди, менга эса азиз ва жалил Аллоҳ у билан фойда беради: бирор соат бошқа соатдан афзалми ва (намоздан) сақланиладиган бирор соат борми?» дедим. У зот: «Сен мендан шундай нарсани сўрадинг, ундан сендан олдин ҳеч ким сўрамаган эди. Албатта, азиз ва жалил Аллоҳ тун ўртасида (бандаларига) яқинлашади ва ширк ҳамда зулмдан бўлак (гуноҳларни) мағфират қилади. Намоз эса (фаришталар) шоҳид бўладиган, ҳозир бўладиган (ибодат)дир. Бас, қуёш чиққунча намоз ўқийвер; у чиққанида намоздан тўхта, чунки у шайтоннинг икки шохи орасида чиқади ва у кофирларнинг намозидир — токи (қуёш) кўтарилгунча. Қуёш кўтарилганида намоз ўқи, чунки намоз ҳозир бўлинадиган, шоҳид бўлинадиган (ибодат)дир — токи кун тик бўлгунча. Кун тик бўлганида намоздан тўхта, чунки бу жаҳаннам қиздириладиган соатдир — токи соя қайтгунча. Соя қайтганида намоз ўқи, чунки намоз ҳозир бўлинадиган, шоҳид бўлинадиган (ибодат)дир — токи қуёш ботишга оғгунча. У оғганида қуёш ботгунча намоздан тўхта, чунки у шайтоннинг икки шохи устида ботади ва у кофирларнинг намозидир», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ قَالَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ مَنْ تَابَعَكَ عَلَى أَمْرِكَ هَذَا قَالَ حُرٌّ وَعَبْدٌ يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ وَبِلَالًا رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمَاوَكَانَ عَمْرٌو يَقُولُ بَعْدَ ذَلِكَ فَلَقَدْ رَأَيْتُنِي وَإِنِّي لَرُبُعُ الْإِسْلَامِ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Bu ishingda senga kim ergashdi?» dedim. U zot: «Bir hur va bir qul», dedilar — yaʼni Abu Bakr va Bilol (roziyallohu anhumo). Amr shundan keyin: «Oʻzimni koʻrdimki, men Islomning toʻrtdan biri edim», der edi.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Бу ишингда сенга ким эргашди?» дедим. У зот: «Бир ҳур ва бир қул», дедилар — яъни Абу Бакр ва Билол (розияллоҳу анҳумо). Амр шундан кейин: «Ўзимни кўрдимки, мен Исломнинг тўртдан бири эдим», дер эди.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ يَعْنِي ابْنَ دِينَارٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ ذَكْوَانَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ تَبِعَكَ عَلَى هَذَا الْأَمْرِ قَالَ حُرٌّ وَعَبْدٌ قُلْتُ مَا الْإِسْلَامُ قَالَ طِيبُ الْكَلَامِ وَإِطْعَامُ الطَّعَامِ قُلْتُ مَا الْإِيمَانُ قَالَ الصَّبْرُ وَالسَّمَاحَةُ قَالَ قُلْتُ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ قَالَ قُلْتُ أَيُّ الْإِيمَانِ أَفْضَلُ قَالَ خُلُقٌ حَسَنٌ قَالَ قُلْتُ أَيُّ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ قَالَ طُولُ الْقُنُوتِ قَالَ قُلْتُ أَيُّ الْهِجْرَةِ أَفْضَلُ قَالَ أَنْ تَهْجُرَ مَا كَرِهَ رَبُّكَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ قُلْتُ فَأَيُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ عُقِرَ جَوَادُهُ وَأُهْرِيقَ دَمُهُ قَالَ قُلْتُ أَيُّ السَّاعَاتِ أَفْضَلُ قَالَ جَوْفُ اللَّيْلِ الْآخِرُ ثُمَّ الصَّلَاةُ مَكْتُوبَةٌ مَشْهُودَةٌ حَتَّى يَطْلُعَ الْفَجْرُ فَإِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ فَلَا صَلَاةَ إِلَّا الرَّكْعَتَيْنِ حَتَّى تُصَلِّيَ الْفَجْرَ فَإِذَا صَلَّيْتَ صَلَاةَ الصُّبْحِ فَأَمْسِكْ عَنْ الصَّلَاةِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَإِذَا طَلَعَتْ الشَّمْسُ فَإِنَّهَا تَطْلُعُ فِي قَرْنَيْ شَيْطَانٍ وَإِنَّ الْكُفَّارَ يُصَلُّونَ لَهَا فَأَمْسِكْ عَنْ الصَّلَاةِ حَتَّى تَرْتَفِعَ فَإِذَا ارْتَفَعَتْ فَالصَّلَاةُ مَكْتُوبَةٌ مَشْهُودَةٌ حَتَّى يَقُومَ الظِّلُّ قِيَامَ الرُّمْحِ فَإِذَا كَانَ كَذَلِكَ فَأَمْسِكْ عَنْ الصَّلَاةِ حَتَّى تَمِيلَ فَإِذَا مَالَتْ فَالصَّلَاةُ مَكْتُوبَةٌ مَشْهُودَةٌ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَإِذَا كَانَ عِنْدَ غُرُوبِهَا فَأَمْسِكْ عَنْ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, bu ishda Sizga kim ergashdi?» dedim. U zot: «Bir hur va bir qul», dedilar. Men: «Islom nima?» dedim. U zot: «Soʻzning yoqimlisi va taom yedirishdir», dedilar. Men: «Iymon nima?» dedim. U zot: «Sabr va saxovatdir», dedilar. Men: «Islomning qaysi biri afzal?» dedim. U zot: «Musulmonlar tilidan va qoʻlidan salomat boʻlgan kishining (islomi)», dedilar. Men: «Iymonning qaysi biri afzal?» dedim. U zot: «Goʻzal xulq», dedilar. Men: «Namozning qaysi biri afzal?» dedim. U zot: «Qunutning uzunligi», dedilar. Men: «Hijratning qaysi biri afzal?» dedim. U zot: «Aziz va jalil Robbing yomon koʻrgan narsani tark etishing», dedilar. Men: «Jihodning qaysi biri afzal?» dedim. U zot: «Oti soʻyilgan va qoni toʻkilgan kishining (jihodi)», dedilar. Men: «Soatlarning qaysi biri afzal?» dedim. U zot: «Kechaning oxirgi qismi. Soʻng subh chiqquncha namoz farz qilingan, (farishtalar) shohid boʻladigan (ibodat)dir. Subh chiqqanida esa bomdodni oʻqiguningcha ikki rakaatdan boshqa namoz yoʻq. Bomdod namozini oʻqiganingdan keyin quyosh chiqquncha namozdan tiyil; quyosh chiqqanida u shaytonning ikki shoxi orasida chiqadi va kofirlar unga (qarab) namoz oʻqiydilar. Bas, u koʻtarilguncha namozdan tiyil. U koʻtarilganida namoz farz qilingan, shohid boʻlinadigan (ibodat)dir — toki soya nayzaday tik boʻlguncha. Shunday boʻlganida esa (quyosh) ogʻguncha namozdan tiyil. U ogʻganida namoz farz qilingan, shohid boʻlinadigan (ibodat)dir — toki quyosh botguncha. Botishi yaqinlashganida esa namozdan tiyil», dedilar.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, бу ишда Сизга ким эргашди?» дедим. У зот: «Бир ҳур ва бир қул», дедилар. Мен: «Ислом нима?» дедим. У зот: «Сўзнинг ёқимлиси ва таом едиришдир», дедилар. Мен: «Иймон нима?» дедим. У зот: «Сабр ва саховатдир», дедилар. Мен: «Исломнинг қайси бири афзал?» дедим. У зот: «Мусулмонлар тилидан ва қўлидан саломат бўлган кишининг (исломи)», дедилар. Мен: «Иймоннинг қайси бири афзал?» дедим. У зот: «Гўзал хулқ», дедилар. Мен: «Намознинг қайси бири афзал?» дедим. У зот: «Қунутнинг узунлиги», дедилар. Мен: «Ҳижратнинг қайси бири афзал?» дедим. У зот: «Азиз ва жалил Роббинг ёмон кўрган нарсани тарк этишинг», дедилар. Мен: «Жиҳоднинг қайси бири афзал?» дедим. У зот: «Оти сўйилган ва қони тўкилган кишининг (жиҳоди)», дедилар. Мен: «Соатларнинг қайси бири афзал?» дедим. У зот: «Кечанинг охирги қисми. Сўнг субҳ чиққунча намоз фарз қилинган, (фаришталар) шоҳид бўладиган (ибодат)дир. Субҳ чиққанида эса бомдодни ўқигунингча икки ракаатдан бошқа намоз йўқ. Бомдод намозини ўқиганингдан кейин қуёш чиққунча намоздан тийил; қуёш чиққанида у шайтоннинг икки шохи орасида чиқади ва кофирлар унга (қараб) намоз ўқийдилар. Бас, у кўтарилгунча намоздан тийил. У кўтарилганида намоз фарз қилинган, шоҳид бўлинадиган (ибодат)дир — токи соя найзадай тик бўлгунча. Шундай бўлганида эса (қуёш) оғгунча намоздан тийил. У оғганида намоз фарз қилинган, шоҳид бўлинадиган (ибодат)дир — токи қуёш ботгунча. Ботиши яқинлашганида эса намоздан тийил», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي الْفَيْضِ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ عَامِرٍ قَالَكَانَ بَيْنَ مُعَاوِيَةَ وَبَيْنَ قَوْمٍ مِنْ الرُّومِ عَهْدٌ فَخَرَجَ مُعَاوِيَةُ قَالَ فَجَعَلَ يَسِيرُ فِي أَرْضِهِمْ حَتَّى يَنْقُضُوا فَيُغِيرَ عَلَيْهِمْ فَإِذَا رَجُلٌ يُنَادِي فِي نَاحِيَةِ النَّاسِ وَفَاءٌ لَا غَدْرٌ فَإِذَا هُوَ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَوْمٍ عَهْدٌ فَلَا يَشِدَّ عُقْدَةً وَلَا يَحُلَّ حَتَّى يَمْضِيَ أَمَدُهَا أَوْ يَنْبِذَ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ

Sulaym ibn Omir aytdi: Muoviya bilan rumliklardan boʻlgan bir qavm oʻrtasida ahd bor edi. Muoviya (yurishga) chiqdi va ular ahdni buzsin-u, u ularga hujum qilsin deb, ularning yurtida yura boshladi. Shunda bir kishi odamlarning bir chekkasida: «Vafo (qilinsin), xiyonat (qilinmasin)!» deb nido qilardi. Qarasalar, u Amr ibn Abasa ekan. U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kimning biror qavm bilan ahdi boʻlsa, uning muddati oʻtmaguncha yoki teng ravishda ularga (ahdni) qaytarmaguncha, dugunni mahkamlamasin ham, yechmasin ham›, deganlarini eshitdim», dedi.Сулайм ибн Омир айтди: Муовия билан румликлардан бўлган бир қавм ўртасида аҳд бор эди. Муовия (юришга) чиқди ва улар аҳдни бузсин-у, у уларга ҳужум қилсин деб, уларнинг юртида юра бошлади. Шунда бир киши одамларнинг бир чеккасида: «Вафо (қилинсин), хиёнат (қилинмасин)!» деб нидо қиларди. Қарасалар, у Амр ибн Абаса экан. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Кимнинг бирор қавм билан аҳди бўлса, унинг муддати ўтмагунча ёки тенг равишда уларга (аҳдни) қайтармагунча, дугунни маҳкамламасин ҳам, ечмасин ҳам›, деганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا الْفَرَجُ حَدَّثَنَا لُقْمَانُ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ السُّلَمِيِّ قَالَقُلْتُ لَهُ حَدِّثْنَا حَدِيثًا سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ فِيهِ انْتِقَاصٌ وَلَا وَهْمٌ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ مَنْ وُلِدَ لَهُ ثَلَاثَةُ أَوْلَادٍ فِي الْإِسْلَامِ فَمَاتُوا قَبْلَ أَنْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ أَدْخَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِهِ إِيَّاهُمْ وَمَنْ شَابَ شَيْبَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ كَانَتْ لَهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بَلَغَ بِهِ الْعَدُوَّ أَصَابَ أَوْ أَخْطَأَ كَانَ لَهُ كَعِدْلِ رَقَبَةٍ وَمَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مُؤْمِنَةً أَعْتَقَ اللَّهُ بِكُلِّ عُضْوٍ مِنْهَا عُضْوًا مِنْهُ مِنْ النَّارِ وَمَنْ أَنْفَقَ زَوْجَيْنِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَإِنَّ لِلْجَنَّةِ ثَمَانِيَةَ أَبْوَابٍ يُدْخِلُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ أَيِّ بَابٍ شَاءَ مِنْهَا الْجَنَّةَ

Amr ibn Abasa as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Abu Umoma) unga: «Bizga Rasululloh ﷺdan eshitgan, ichida kamaytirish ham, adashish ham boʻlmagan bir hadisni soʻzlab ber», dedi. U aytdi: Men u zotning shunday deganlarini eshitdim: «Kimning Islomda uchta farzandi tugʻilib, ular balogʻatga yetmasdan vafot etsalar, aziz va jalil Alloh unga oʻsha (bolalar)ga qilgan rahmati bilan jannatga kiritadi. Kimning aziz va jalil Alloh yoʻlida bir tola sochi oqarsa, bu unga qiyomat kuni nur boʻladi. Kim aziz va jalil Alloh yoʻlida bir oʻq otib, uni dushmanga yetkazsa — tekkizsa ham, xato qilsa ham — unga bir qulni ozod qilganga teng (ajr) boʻladi. Kim moʻmin bir qulni ozod qilsa, Alloh uning har bir aʼzosi evaziga uning bir aʼzosini doʻzaxdan ozod qiladi. Kim aziz va jalil Alloh yoʻlida bir juft (narsani) infoq qilsa — jannatning sakkizta eshigi bor — aziz va jalil Alloh uni oʻsha eshiklardan xohlagan biridan jannatga kiritadi».Амр ибн Абаса ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Абу Умома) унга: «Бизга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган, ичида камайтириш ҳам, адашиш ҳам бўлмаган бир ҳадисни сўзлаб бер», деди. У айтди: Мен у зотнинг шундай деганларини эшитдим: «Кимнинг Исломда учта фарзанди туғилиб, улар балоғатга етмасдан вафот этсалар, азиз ва жалил Аллоҳ унга ўша (болалар)га қилган раҳмати билан жаннатга киритади. Кимнинг азиз ва жалил Аллоҳ йўлида бир тола сочи оқарса, бу унга қиёмат куни нур бўлади. Ким азиз ва жалил Аллоҳ йўлида бир ўқ отиб, уни душманга етказса — теккизса ҳам, хато қилса ҳам — унга бир қулни озод қилганга тенг (ажр) бўлади. Ким мўмин бир қулни озод қилса, Аллоҳ унинг ҳар бир аъзоси эвазига унинг бир аъзосини дўзахдан озод қилади. Ким азиз ва жалил Аллоҳ йўлида бир жуфт (нарсани) инфоқ қилса — жаннатнинг саккизта эшиги бор — азиз ва жалил Аллоҳ уни ўша эшиклардан хоҳлаган биридан жаннатга киритади».

حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ حَدَّثَنِي شَهْرٌ حَدَّثَنِي أَبُو ظَبْيَةَ قَالَإِنَّ شُرَحْبِيلَ بْنَ السِّمْطِ دَعَا عَمْرَو بْنَ عَبَسَةَ السُّلَمِيَّ فَقَالَ يَا ابْنَ عَبَسَةَ هَلْ أَنْتَ مُحَدِّثِي حَدِيثًا سَمِعْتَهُ أَنْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ فِيهِ تَزَيُّدٌ وَلَا كَذِبٌ وَلَا تُحَدِّثْنِيهِ عَنْ آخَرَ سَمِعَهُ مِنْهُ غَيْرِكَ قَالَ نَعَمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ قَدْ حَقَّتْ مَحَبَّتِي لِلَّذِينَ يَتَحَابُّونَ مِنْ أَجْلِي وَحَقَّتْ مَحَبَّتِي لِلَّذِينَ يَتَصَافُّونَ مِنْ أَجْلِي وَحَقَّتْ مَحَبَّتِي لِلَّذِينَ يَتَزَاوَرُونَ مِنْ أَجْلِي وَحَقَّتْ مَحَبَّتِي لِلَّذِينَ يَتَبَاذَلُونَ مِنْ أَجْلِي وَحَقَّتْ مَحَبَّتِي لِلَّذِينَ يَتَنَاصَرُونَ مِنْ أَجْلِي

Abu Zabya aytdi: Shurahbil ibn as-Simt Amr ibn Abasa as-Sulamiyni chaqirib: «Ey Ibn Abasa, sen menga Rasululloh ﷺdan oʻzing eshitgan, ichida ortdirish ham, yolgʻon ham boʻlmagan bir hadisni soʻzlab berasanmi? Uni sendan boshqa, u zotdan eshitgan kishidan menga soʻzlama», dedi. U: «Ha», dedi va: «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: ‹Albatta, aziz va jalil Alloh aytadi: Men uchun bir-birlarini sevganlarga muhabbatim vojib boʻldi; Men uchun bir-birlariga sof boʻlganlarga muhabbatim vojib boʻldi; Men uchun bir-birlarini ziyorat qilganlarga muhabbatim vojib boʻldi; Men uchun bir-birlariga (molini) sarflaganlarga muhabbatim vojib boʻldi; Men uchun bir-birlariga yordam berganlarga muhabbatim vojib boʻldi›», dedi.Абу Забя айтди: Шураҳбил ибн ас-Симт Амр ибн Абаса ас-Суламийни чақириб: «Эй Ибн Абаса, сен менга Расулуллоҳ ﷺдан ўзинг эшитган, ичида ортдириш ҳам, ёлғон ҳам бўлмаган бир ҳадисни сўзлаб берасанми? Уни сендан бошқа, у зотдан эшитган кишидан менга сўзлама», деди. У: «Ҳа», деди ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: ‹Албатта, азиз ва жалил Аллоҳ айтади: Мен учун бир-бирларини севганларга муҳаббатим вожиб бўлди; Мен учун бир-бирларига соф бўлганларга муҳаббатим вожиб бўлди; Мен учун бир-бирларини зиёрат қилганларга муҳаббатим вожиб бўлди; Мен учун бир-бирларига (молини) сарфлаганларга муҳаббатим вожиб бўлди; Мен учун бир-бирларига ёрдам берганларга муҳаббатим вожиб бўлди›», деди.

و قَالَ عَمْرُو بْنُ عَبَسَةَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَيُّمَا رَجُلٍ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَبَلَغَ مُخْطِئًا أَوْ مُصِيبًا فَلَهُ مِنْ الْأَجْرِ كَرَقَبَةٍ يُعْتِقُهَا مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ وَأَيُّمَا رَجُلٍ شَابَ شَيْبَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَهِيَ لَهُ نُورٌ وَأَيُّمَا رَجُلٍ مُسْلِمٍ أَعْتَقَ رَجُلًا مُسْلِمًا فَكُلُّ عُضْوٍ مِنْ الْمُعْتَقِ بِعُضْوٍ مِنْ الْمُعْتِقِ فِدَاءٌ لَهُ مِنْ النَّارِ وَأَيُّمَا امْرَأَةٍ مُسْلِمَةٍ أَعْتَقَتْ امْرَأَةً مُسْلِمَةً فَكُلُّ عُضْوٍ مِنْ الْمُعْتَقَةِ بِعُضْوٍ مِنْ الْمُعْتِقَةِ فِدَاءٌ لَهَا مِنْ النَّارِ وَأَيُّمَا رَجُلٍ مُسْلِمٍ قَدَّمَ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ صُلْبِهِ ثَلَاثَةً لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ أَوْ امْرَأَةٍ فَهُمْ لَهُ سُتْرَةٌ مِنْ النَّارِ وَأَيُّمَا رَجُلٍ قَامَ إِلَى وَضُوءٍ يُرِيدُ الصَّلَاةَ فَأَحْصَى الْوَضُوءَ إِلَى أَمَاكِنِهِ سَلِمَ مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ أَوْ خَطِيئَةٍ لَهُ فَإِنْ قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ رَفَعَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهَا دَرَجَةً وَإِنْ قَعَدَ قَعَدَ سَالِمًا فَقَالَ شُرَحْبِيلُ بْنُ السِّمْطِ آنْتَ سَمِعْتَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا ابْنَ عَبَسَةَ قَالَ نَعَمْ وَالَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَوْ أَنِّي لَمْ أَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرَ مَرَّةٍ أَوْ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثٍ أَوْ أَرْبَعٍ أَوْ خَمْسٍ أَوْ سِتٍّ أَوْ سَبْعٍ فَانْتَهَى عِنْدَ سَبْعٍ مَا حَلَفْتُ يَعْنِي مَا بَالَيْتُ أَنْ لَا أُحَدِّثَ بِهِ أَحَدًا مِنْ النَّاسِ وَلَكِنِّي وَاللَّهِ مَا أَدْرِي عَدَدَ مَا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Qaysi bir kishi aziz va jalil Alloh yoʻlida bir oʻq otsa va u xato ketgan yoki tekkan holda (nishonga) yetsa, unga Ismoil avlodidan bir qulni ozod qilgancha ajr boʻladi. Qaysi bir kishining Alloh yoʻlida bir tola sochi oqarsa, bu unga nur boʻladi. Qaysi bir musulmon kishi musulmon bir kishini ozod qilsa, ozod qilinganning har bir aʼzosi ozod qilguvchining bir aʼzosi uchun doʻzaxdan fidyadir. Qaysi bir musulmon ayol musulmon bir ayolni ozod qilsa, ozod qilingan ayolning har bir aʼzosi ozod qilguvchi ayolning bir aʼzosi uchun doʻzaxdan fidyadir. Qaysi bir musulmon kishi — yoki ayol — aziz va jalil Alloh uchun oʻz pushtidan balogʻatga yetmagan uchtasini (oldindan) yuborsa, ular unga doʻzaxdan toʻsiqdir. Qaysi bir kishi namozni koʻzlab tahoratga tursa va tahoratni oʻz oʻrinlariga toʻliq yetkazsa, u har bir gunoh yoki xatosidan salomat boʻladi. Agar namozga tursa, aziz va jalil Alloh uni u bilan bir daraja koʻtaradi; agar oʻtirsa, salomat holda oʻtirgan boʻladi». Shunda Shurahbil ibn as-Simt: «Ey Ibn Abasa, sen bu hadisni Rasululloh ﷺdan oʻzing eshitdingmi?» dedi. U: «Ha, Undan boʻlak iloh yoʻq Zotga qasamki, agar men bu hadisni Rasululloh ﷺdan bir marta, yoki ikki, yoki uch, yoki toʻrt, yoki besh, yoki olti, yoki yetti marta — yettida toʻxtadi — eshitgan boʻlsam, uni odamlardan hech kimga soʻzlamaslikka parvo qilmagan boʻlardim. Lekin, Allohga qasamki, men uni Rasulullohdan necha marta eshitganimni bilmayman», dedi.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Қайси бир киши азиз ва жалил Аллоҳ йўлида бир ўқ отса ва у хато кетган ёки теккан ҳолда (нишонга) етса, унга Исмоил авлодидан бир қулни озод қилганча ажр бўлади. Қайси бир кишининг Аллоҳ йўлида бир тола сочи оқарса, бу унга нур бўлади. Қайси бир мусулмон киши мусулмон бир кишини озод қилса, озод қилинганнинг ҳар бир аъзоси озод қилгувчининг бир аъзоси учун дўзахдан фидядир. Қайси бир мусулмон аёл мусулмон бир аёлни озод қилса, озод қилинган аёлнинг ҳар бир аъзоси озод қилгувчи аёлнинг бир аъзоси учун дўзахдан фидядир. Қайси бир мусулмон киши — ёки аёл — азиз ва жалил Аллоҳ учун ўз пуштидан балоғатга етмаган учтасини (олдиндан) юборса, улар унга дўзахдан тўсиқдир. Қайси бир киши намозни кўзлаб таҳоратга турса ва таҳоратни ўз ўринларига тўлиқ етказса, у ҳар бир гуноҳ ёки хатосидан саломат бўлади. Агар намозга турса, азиз ва жалил Аллоҳ уни у билан бир даража кўтаради; агар ўтирса, саломат ҳолда ўтирган бўлади». Шунда Шураҳбил ибн ас-Симт: «Эй Ибн Абаса, сен бу ҳадисни Расулуллоҳ ﷺдан ўзинг эшитдингми?» деди. У: «Ҳа, Ундан бўлак илоҳ йўқ Зотга қасамки, агар мен бу ҳадисни Расулуллоҳ ﷺдан бир марта, ёки икки, ёки уч, ёки тўрт, ёки беш, ёки олти, ёки етти марта — еттида тўхтади — эшитган бўлсам, уни одамлардан ҳеч кимга сўзламасликка парво қилмаган бўлардим. Лекин, Аллоҳга қасамки, мен уни Расулуллоҳдан неча марта эшитганимни билмайман», деди.

حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ حَدَّثَنَا بَحِيرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ أَنَّهُ حَدَّثَهُمْأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ بَنَى لِلَّهِ مَسْجِدًا لِيُذْكَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيهِ بَنَى اللَّهُ لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَمَنْ أَعْتَقَ نَفْسًا مُسْلِمَةً كَانَتْ فِدْيَتَهُ مِنْ جَهَنَّمَ وَمَنْ شَابَ شَيْبَةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ كَانَتْ لَهُ نُورًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh uchun, unda aziz va jalil Alloh zikr qilinishi uchun bir masjid bunyod qilsa, Alloh unga jannatda bir uy bunyod qiladi. Kim musulmon bir jonni ozod qilsa, u uning jahannamdan fidyasi boʻladi. Kimning aziz va jalil Alloh yoʻlida bir tola sochi oqarsa, bu unga qiyomat kuni nur boʻladi», dedilar.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ учун, унда азиз ва жалил Аллоҳ зикр қилиниши учун бир масжид бунёд қилса, Аллоҳ унга жаннатда бир уй бунёд қилади. Ким мусулмон бир жонни озод қилса, у унинг жаҳаннамдан фидяси бўлади. Кимнинг азиз ва жалил Аллоҳ йўлида бир тола сочи оқарса, бу унга қиёмат куни нур бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ قَالَ ثَنَا حَرِيزٌ حَدَّثَنَا سُلَيْمُ بْنُ عَامِرٍ حَدِيثَ شُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ حِينَ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ حَدِّثْنَا حَدِيثًا لَيْسَ فِيهِ تَزَيُّدٌ وَلَا نُقْصَانٌ فَقَالَ عَمْرٌوسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مُسْلِمَةً كَانَتْ فِكَاكَهُ مِنْ النَّارِ عُضْوًا بِعُضْوٍ

Sulaym ibn Omir Shurahbil ibn as-Simtning hadisini — u Amr ibn Abasaga: «Bizga ichida ortdirish ham, kamaytirish ham boʻlmagan bir hadisni soʻzlab ber», deganida — soʻzlab berdi. Shunda Amr: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim musulmon bir qulni ozod qilsa, u aʼzo evaziga aʼzo boʻlib, uning doʻzaxdan qutulishi boʻladi›, deganlarini eshitdim», dedi.Сулайм ибн Омир Шураҳбил ибн ас-Симтнинг ҳадисини — у Амр ибн Абасага: «Бизга ичида ортдириш ҳам, камайтириш ҳам бўлмаган бир ҳадисни сўзлаб бер», деганида — сўзлаб берди. Шунда Амр: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким мусулмон бир қулни озод қилса, у аъзо эвазига аъзо бўлиб, унинг дўзахдан қутулиши бўлади›, деганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُبَيْدٍ أَبُو دَوْسٍ الْيَحْصَبِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَائِذٍ الثُّمَالِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ السُّلَمِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَرُّ قَبِيلَتَيْنِ فِي الْعَرَبِ نَجْرَانُ وَبَنُو تَغْلِبَ

Amr ibn Abasa as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Arablar ichidagi eng yomon ikki qabila — Najron va Banu Tagʻlibdir», dedilar.Амр ибн Абаса ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Араблар ичидаги энг ёмон икки қабила — Нажрон ва Бану Тағлибдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ حَدَّثَنِي شُرَحْبِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ مَوْهَبٍ الْأَمْلُوكِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ السُّلَمِيِّ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى السَّكُونِ وَالسَّكَاسِكِ وَعَلَى خَوْلَانَ الْعَالِيَةِ وَعَلَى الْأَمْلُوكِ أَمْلُوكِ رَدْمَانِ

Amr ibn Abasa as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Sakun va Sakosikka, Xavlonul-Oliyaga hamda Amluk — Radmon amluklariga duo qildilar.Амр ибн Абаса ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Сакун ва Сакосикка, Хавлонул-Олияга ҳамда Амлук — Радмон амлукларига дуо қилдилар.

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ السِّمْطِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فُوَاقَ نَاقَةٍ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى وَجْهِهِ النَّارَ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim aziz va jalil Alloh yoʻlida tuya sogʻilgan muddatcha jang qilsa, Alloh uning yuziga doʻzaxni harom qiladi», dedilar.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким азиз ва жалил Аллоҳ йўлида туя соғилган муддатча жанг қилса, Аллоҳ унинг юзига дўзахни ҳаром қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنِي شُرَيْحُ بْنُ عُبَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَائِذٍ الْأَزْدِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ السُّلَمِيِّ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْرِضُ يَوْمًا خَيْلًا وَعِنْدَهُ عُيَيْنَةُ بْنُ حِصْنِ بْنِ بَدْرٍ الْفَزَارِيُّ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا أَفْرَسُ بِالْخَيْلِ مِنْكَ فَقَالَ عُيَيْنَةُ وَأَنَا أَفْرَسُ بِالرِّجَالِ مِنْكَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَيْفَ ذَاكَ قَالَ خَيْرُ الرِّجَالِ رِجَالٌ يَحْمِلُونَ سُيُوفَهُمْ عَلَى عَوَاتِقِهِمْ جَاعِلِينَ رِمَاحَهُمْ عَلَى مَنَاسِجِ خُيُولِهِمْ لَابِسُو الْبُرُودِ مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَذَبْتَ بَلْ خَيْرُ الرِّجَالِ رِجَالُ أَهْلِ الْيَمَنِ وَالْإِيمَانُ يَمَانٍ إِلَى لَخْمٍ وَجُذَامَ وَعَامِلَةَ وَمَأْكُولُ حِمْيَرَ خَيْرٌ مِنْ آكِلِهَا وَحَضْرَمَوْتُ خَيْرٌ مِنْ بَنِي الْحَارِثِ وَقَبِيلَةٌ خَيْرٌ مِنْ قَبِيلَةٍ وَقَبِيلَةٌ شَرٌّ مِنْ قَبِيلَةٍ وَاللَّهِ مَا أُبَالِي أَنْ يَهْلِكَ الْحَارِثَانِ كِلَاهُمَا لَعَنَ اللَّهُ الْمُلُوكَ الْأَرْبَعَةَ جَمَدَاءَ وَمِخْوَسَاءَ وَمِشْرَخَاءَ وَأَبْضَعَةَ وَأُخْتَهُمْ الْعَمَرَّدَةَ ثُمَّ قَالَ أَمَرَنِي رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَنْ أَلْعَنَ قُرَيْشًا مَرَّتَيْنِ فَلَعَنْتُهُمْ وَأَمَرَنِي أَنْ أُصَلِّيَ عَلَيْهِمْ فَصَلَّيْتُ عَلَيْهِمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ قَالَ عُصَيَّةُ عَصَتْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ غَيْرَ قَيْسٍ وَجَعْدَةَ وَعُصَيَّةَ ثُمَّ قَالَ لَأَسْلَمُ وَغِفَارُ وَمُزَيْنَةُ وَأَخْلَاطُهُمْ مِنْ جُهَيْنَةَ خَيْرٌ مِنْ بَنِي أَسَدٍ

Amr ibn Abasa as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni otlarni koʻzdan kechirayotgan edilar, huzurlarida Uyayna ibn Hisn ibn Badr al-Fazoriy bor edi. Rasululloh ﷺ unga: «Men otlarni sendan koʻra yaxshiroq bilaman», dedilar. Uyayna: «Men esa kishilarni sizdan koʻra yaxshiroq bilaman», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Bu qanday boʻldi?» dedilar. U: «Kishilarning yaxshisi — qilichlarini yelkalariga qoʻyib, nayzalarini otlarining yagʻriniga tiragan, burd kiygan Najd ahlidir», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yolgʻon aytding! Aksincha, kishilarning yaxshisi Yaman ahlining kishilaridir; iymon yamanchadir — Laxm, Juzom va Omilagacha. Himyarning yeyilgani uni yeguvchisidan yaxshiroqdir. Hazramavt Banul-Horisdan yaxshiroqdir. Bir qabila boshqa qabiladan yaxshiroqdir, bir qabila boshqa qabiladan yomonroqdir. Allohga qasamki, ikkala Horis ham halok boʻlsa, parvo qilmayman. Alloh toʻrt podshohni — Jamdo, Mixvaso, Mishraxo va Abzaani hamda ularning singlisi Amarradani laʼnatlasin», dedilar. Soʻng: «Aziz va jalil Robbim menga Qurayshni ikki marta laʼnatlashimni buyurdi, men ularni laʼnatladim; va ularga duo qilishimni buyurdi, men ularga ikki marta duo qildim», dedilar. Soʻng: «Usayya Allohga va Uning Rasuliga osiy boʻldi — Qays, Jaʼda va Usayyadan boʻlak», dedilar. Soʻng: «Aslam, Gʻifor, Muzayna va ularga qoʻshilgan Juhaynaliklar Banu Asaddan yaxshiroqdir», dedilar.Амр ибн Абаса ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни отларни кўздан кечираётган эдилар, ҳузурларида Уяйна ибн Ҳисн ибн Бадр ал-Фазорий бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Мен отларни сендан кўра яхшироқ биламан», дедилар. Уяйна: «Мен эса кишиларни сиздан кўра яхшироқ биламан», деди. Набий ﷺ унга: «Бу қандай бўлди?» дедилар. У: «Кишиларнинг яхшиси — қиличларини елкаларига қўйиб, найзаларини отларининг яғринига тираган, бурд кийган Нажд аҳлидир», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ёлғон айтдинг! Аксинча, кишиларнинг яхшиси Яман аҳлининг кишиларидир; иймон яманчадир — Лахм, Жузом ва Омилагача. Ҳимярнинг ейилгани уни егувчисидан яхшироқдир. Ҳазрамавт Банул-Ҳорисдан яхшироқдир. Бир қабила бошқа қабиладан яхшироқдир, бир қабила бошқа қабиладан ёмонроқдир. Аллоҳга қасамки, иккала Ҳорис ҳам ҳалок бўлса, парво қилмайман. Аллоҳ тўрт подшоҳни — Жамдо, Михвасо, Мишрахо ва Абзаани ҳамда уларнинг синглиси Амаррадани лаънатласин», дедилар. Сўнг: «Азиз ва жалил Роббим менга Қурайшни икки марта лаънатлашимни буюрди, мен уларни лаънатладим; ва уларга дуо қилишимни буюрди, мен уларга икки марта дуо қилдим», дедилар. Сўнг: «Усайя Аллоҳга ва Унинг Расулига осий бўлди — Қайс, Жаъда ва Усайядан бўлак», дедилар. Сўнг: «Аслам, Ғифор, Музайна ва уларга қўшилган Жуҳайналиклар Бану Асаддан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ ثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ صَلَاةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى وَجَوْفُ اللَّيْلِ الْآخِرُ أَجْوَبُهُ دَعْوَةًقُلْتُ أَوْجَبُهُ قَالَ لَا بَلْ أَجْوَبُهُ يَعْنِي بِذَلِكَ الْإِجَابَةَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ قَيْسٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَ ذَلِكَ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Tun namozi ikki-ikkidandir, kechaning oxirgi qismi esa duosi eng koʻp ijobat boʻladigan vaqtdir», dedilar. Men: «Avjabuhumi?» dedim. U: «Yoʻq, balki ajvabuhu», dedi — bu bilan ijobatni nazarda tutdi. Bizga Abul-Yamon soʻzlab berdi, unga Abu Bakr ibn Abdulloh Atiyya ibn Qaysdan, u Amr ibn Abasadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Тун намози икки-иккидандир, кечанинг охирги қисми эса дуоси энг кўп ижобат бўладиган вақтдир», дедилар. Мен: «Авжабуҳуми?» дедим. У: «Йўқ, балки ажвабуҳу», деди — бу билан ижобатни назарда тутди. Бизга Абул-Ямон сўзлаб берди, унга Абу Бакр ибн Абдуллоҳ Атийя ибн Қайсдан, у Амр ибн Абасадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ صَلَاةُ اللَّيْلِ مَثْنَى وَجَوْفُ اللَّيْلِ الْآخِرُ أَوْجَبُهُ دَعْوَةًقَالَ فَقُلْتُ أَوْجَبُهُ قَالَ لَا وَلَكِنْ أَوْجَبُهُ يَعْنِي بِذَلِكَ الْإِجَابَةَ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Tun namozi ikki-ikkidandir, kechaning oxirgi qismi esa duosi eng koʻp ijobat boʻladigan vaqtdir», dedilar. Men: «Avjabuhumi?» dedim. U: «Yoʻq, lekin avjabuhu», dedi — bu bilan ijobatni nazarda tutdi.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Тун намози икки-иккидандир, кечанинг охирги қисми эса дуоси энг кўп ижобат бўладиган вақтдир», дедилар. Мен: «Авжабуҳуми?» дедим. У: «Йўқ, лекин авжабуҳу», деди — бу билан ижобатни назарда тутди.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ قَالَبَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْرِضُ خَيْلًا وَعِنْدَهُ عُيَيْنَةُ بْنُ حِصْنِ بْنِ حُذَيْفَةَ بْنِ بَدْرٍ الْفَزَارِيُّ فَقَالَ لِعُيَيْنَةَ أَنَا أَبْصَرُ بِالْخَيْلِ مِنْكَ فَقَالَ عُيَيْنَةُ وَأَنَا أَبْصَرُ بِالرِّجَالِ مِنْكَ قَالَ فَكَيْفَ ذَاكَ قَالَ خِيَارُ الرِّجَالِ الَّذِينَ يَضَعُونَ أَسْيَافَهُمْ عَلَى عَوَاتِقِهِمْ وَيَعْرِضُونَ رِمَاحَهُمْ عَلَى مَنَاسِجِ خُيُولِهِمْ مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ قَالَ كَذَبْتَ خِيَارُ الرِّجَالِ رِجَالُ أَهْلِ الْيَمَنِ وَالْإِيمَانُ يَمَانٍ وَأَنَا يَمَانٍ وَأَكْثَرُ الْقَبَائِلِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي الْجَنَّةِ مَذْحِجٌ وحَضْرَمَوْتُ خَيْرٌ مِنْ بَنِي الْحَارِثِ وَمَا أُبَالِي أَنْ يَهْلِكَ الْحَيَّانِ كِلَاهُمَا فَلَا قِيلَ وَلَا مُلْكَ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لَعَنَ اللَّهُ الْمُلُوكَ الْأَرْبَعَةَ جَمَدَاءَ وَمِشْرَخَاءَ وَمِخْوَسَاءَ وَأَبْضَعَةَ وَأُخْتَهُمْ الْعَمَرَّدَةَ

Amr ibn Abasa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ otlarni koʻzdan kechirayotgan edilar, huzurlarida Uyayna ibn Hisn ibn Huzayfa ibn Badr al-Fazoriy bor edi. U zot Uyaynaga: «Men otlarni sendan koʻra yaxshiroq bilaman», dedilar. Uyayna: «Men esa kishilarni sizdan koʻra yaxshiroq bilaman», dedi. U zot: «Bu qanday boʻldi?» dedilar. U: «Kishilarning yaxshilari — qilichlarini yelkalariga qoʻyib, nayzalarini otlarining yagʻriniga tiragan Najd ahlidir», dedi. U zot: «Yolgʻon aytding! Kishilarning yaxshilari Yaman ahlining kishilaridir; iymon yamanchadir, men ham yamanlikman. Qiyomat kuni jannatda qabilalarning eng koʻpi Mazhijdir. Hazramavt Banul-Horisdan yaxshiroqdir. Ikkala qabila ham halok boʻlsa, parvo qilmayman. Aziz va jalil Allohdan boʻlak na soʻz bor, na mulk. Alloh toʻrt podshohni — Jamdo, Mishraxo, Mixvaso va Abzaani hamda ularning singlisi Amarradani laʼnatlasin», dedilar.Амр ибн Абаса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ отларни кўздан кечираётган эдилар, ҳузурларида Уяйна ибн Ҳисн ибн Ҳузайфа ибн Бадр ал-Фазорий бор эди. У зот Уяйнага: «Мен отларни сендан кўра яхшироқ биламан», дедилар. Уяйна: «Мен эса кишиларни сиздан кўра яхшироқ биламан», деди. У зот: «Бу қандай бўлди?» дедилар. У: «Кишиларнинг яхшилари — қиличларини елкаларига қўйиб, найзаларини отларининг яғринига тираган Нажд аҳлидир», деди. У зот: «Ёлғон айтдинг! Кишиларнинг яхшилари Яман аҳлининг кишиларидир; иймон яманчадир, мен ҳам яманликман. Қиёмат куни жаннатда қабилаларнинг энг кўпи Мазҳиждир. Ҳазрамавт Банул-Ҳорисдан яхшироқдир. Иккала қабила ҳам ҳалок бўлса, парво қилмайман. Азиз ва жалил Аллоҳдан бўлак на сўз бор, на мулк. Аллоҳ тўрт подшоҳни — Жамдо, Мишрахо, Михвасо ва Абзаани ҳамда уларнинг синглиси Амаррадани лаънатласин», дедилар.