حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِلْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ سِتٌّ بِالْمَعْرُوفِ يُسَلِّمُ عَلَيْهِ إِذَا لَقِيَهُ وَيُجِيبُهُ إِذَا دَعَاهُ وَيُشَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ وَيَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ وَيَتْبَعُ جَنَازَتَهُ إِذَا مَاتَ وَيُحِبُّ لَهُ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَالْبَرَاءِ وَأَبِي مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُهُمْ فِي الْحَارِثِ الأَعْوَرِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmon ustidagi yaxshilik bilan (ado etiladigan) olti haqqi bor: uchrashganda salom berishi, chaqirganda taklifini qabul qilishi, aksa urganda yarhamukalloh deyishi, kasal boʻlganda holidan xabar olishi, vafot etganda janozasiga ergashishi va oʻziga ravo koʻrgan narsani unga ham ravo koʻrishidir», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra, Abu Ayyub, Baro va Abu Masʼuddan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir va Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan. Baʼzilar Horis al-Aʼvar haqida (tanqidiy) gapirganlar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмон устидаги яхшилик билан (адо этиладиган) олти ҳаққи бор: учрашганда салом бериши, чақирганда таклифини қабул қилиши, акса урганда ярҳамукаллоҳ дейиши, касал бўлганда ҳолидан хабар олиши, вафот этганда жанозасига эргашиши ва ўзига раво кўрган нарсани унга ҳам раво кўришидир», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Айюб, Баро ва Абу Масъуддан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир ва Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган. Баъзилар Ҳорис ал-Аъвар ҳақида (танқидий) гапирганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْمَخْزُومِيُّ الْمَدَنِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِلْمُؤْمِنِ عَلَى الْمُؤْمِنِ سِتُّ خِصَالٍ يَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ وَيَشْهَدُهُ إِذَا مَاتَ وَيُجِيبُهُ إِذَا دَعَاهُ وَيُسَلِّمُ عَلَيْهِ إِذَا لَقِيَهُ وَيُشَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ وَيَنْصَحُ لَهُ إِذَا غَابَ أَوْ شَهِدَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَمُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْمَخْزُومِيُّ الْمَدَنِيُّ ثِقَةٌ رَوَى عَنْهُ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminning moʻmin ustidagi olti xislati bor: kasal boʻlganda holidan xabar oladi, vafot etganda janozasida hozir boʻladi, chaqirganda taklifini qabul qiladi, uchrashganda salom beradi, aksa urganda yarhamukalloh deydi va yoʻgʻida ham, oldida ham unga nasihat qiladi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Muhammad ibn Muso al-Maxzumiy al-Madaniy esa siqa (ishonchli)dir, undan Abdulaziz ibn Muhammad va Ibn Abu Fudayk rivoyat qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминнинг мўмин устидаги олти хислати бор: касал бўлганда ҳолидан хабар олади, вафот этганда жанозасида ҳозир бўлади, чақирганда таклифини қабул қилади, учрашганда салом беради, акса урганда ярҳамукаллоҳ дейди ва йўғида ҳам, олдида ҳам унга насиҳат қилади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Муҳаммад ибн Мусо ал-Махзумий ал-Маданий эса сиқа (ишончли)дир, ундан Абдулазиз ибн Муҳаммад ва Ибн Абу Фудайк ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا حَضْرَمِيٌّ، مَوْلَى آلِ الْجَارُودِ عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلاً، عَطَسَ إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَالسَّلاَمُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ وَأَنَا أَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَالسَّلاَمُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ وَلَيْسَ هَكَذَا عَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَّمَنَا أَنْ نَقُولَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ زِيَادِ بْنِ الرَّبِيعِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Ibn Umarning yonida aksa urib: «Alhamdulillah vassalomu alo Rasulillah (Hamd Allohga, salom Rasulullohga)», dedi. Ibn Umar aytdi: «Men ham alhamdulillah vassalomu alo Rasulillah deyman, lekin Rasululloh ﷺ bizga buni shunday taʼlim bermaganlar. U zot bizga har holatda Alhamdulillah deyishni taʼlim berganlar». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ziyod ibn ar-Rabiʼning hadisidan bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Ибн Умарнинг ёнида акса уриб: «Алҳамдулиллаҳ вассалому ало Расулиллаҳ (Ҳамд Аллоҳга, салом Расулуллоҳга)», деди. Ибн Умар айтди: «Мен ҳам алҳамдулиллаҳ вассалому ало Расулиллаҳ дейман, лекин Расулуллоҳ ﷺ бизга буни шундай таълим бермаганлар. У зот бизга ҳар ҳолатда Алҳамдулиллаҳ дейишни таълим берганлар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Зиёд ибн ар-Рабиънинг ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ دَيْلَمَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ كَانَ الْيَهُودُ يَتَعَاطَسُونَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَرْجُونَ أَنْ يَقُولَ لَهُمْ يَرْحَمُكُمُ اللَّهُ ‏.‏ فَيَقُولُ ‏"‏ يَهْدِيكُمُ اللَّهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي أَيُّوبَ وَسَالِمِ بْنِ عُبَيْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yahudiylar Nabiy ﷺning oldilarida atayin aksa urib, u zot ularga: «Yarhamukumulloh (Alloh sizlarga rahm qilsin)», deyishlarini umid qilar edilar. U zot esa: «Yahdikumulloh va yuslihu bolakum (Alloh sizlarni hidoyat qilsin va ahvolingizni yaxshilasin)», der edilar. Bu bobda Ali, Abu Ayyub, Solim ibn Ubayd, Abdulloh ibn Jaʼfar va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Яҳудийлар Набий ﷺнинг олдиларида атайин акса уриб, у зот уларга: «Ярҳамукумуллоҳ (Аллоҳ сизларга раҳм қилсин)», дейишларини умид қилар эдилар. У зот эса: «Яҳдикумуллоҳ ва юслиҳу болакум (Аллоҳ сизларни ҳидоят қилсин ва аҳволингизни яхшиласин)», дер эдилар. Бу бобда Али, Абу Айюб, Солим ибн Убайд, Абдуллоҳ ибн Жаъфар ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عُبَيْدٍ، أَنَّهُ كَانَ مَعَ الْقَوْمِ فِي سَفَرٍ فَعَطَسَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ‏.‏ فَقَالَ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمِّكَ فَكَأَنَّ الرَّجُلَ وَجِدَ فِي نَفْسِهِ فَقَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أَقُلْ إِلاَّ مَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَطَسَ رَجُلٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَلَيْكَ وَعَلَى أُمِّكَ إِذَا عَطَسَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ وَلْيَقُلْ لَهُ مَنْ يَرُدُّ عَلَيْهِ يَرْحَمُكَ اللَّهُ وَلْيَقُلْ يَغْفِرُ اللَّهُ لَنَا وَلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ اخْتَلَفُوا فِي رِوَايَتِهِ عَنْ مَنْصُورٍ وَقَدْ أَدْخَلُوا بَيْنَ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ وَسَالِمٍ رَجُلاً ‏.‏

Solim ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir qavm bilan safarda edi. Qavmdan bir kishi aksa urib: «Assalomu alaykum», dedi. U (Solim): «Alayka va alo ummik (senga va onangga)», dedi. Goʻyo bu kishi koʻnglida ranjigandek boʻldi. Shunda u (Solim) aytdi: «Men faqat Nabiy ﷺ aytgan narsani aytdim. Bir kishi Nabiy ﷺning oldilarida aksa urib: ‹Assalomu alaykum› dedi. Nabiy ﷺ: ‹Alayka va alo ummik. Sizlardan biringiz aksa urganda: «Alhamdulillahi rabbil-olamin» desin, unga javob beradigan kishi esa: «Yarhamukalloh» desin, u (aksa urgan) esa: «Yagʻfirullohu lano va lakum (Alloh bizni va sizlarni magʻfirat qilsin)» desin›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadisning Mansurdan rivoyat qilinishida ixtilof qilganlar, Hilol ibn Yisof bilan Solim oʻrtasiga bir kishini kiritganlar.Солим ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир қавм билан сафарда эди. Қавмдан бир киши акса уриб: «Ассалому алайкум», деди. У (Солим): «Алайка ва ало уммик (сенга ва онангга)», деди. Гўё бу киши кўнглида ранжигандек бўлди. Шунда у (Солим) айтди: «Мен фақат Набий ﷺ айтган нарсани айтдим. Бир киши Набий ﷺнинг олдиларида акса уриб: ‹Ассалому алайкум› деди. Набий ﷺ: ‹Алайка ва ало уммик. Сизлардан бирингиз акса урганда: «Алҳамдулиллаҳи раббил-оламин» десин, унга жавоб берадиган киши эса: «Ярҳамукаллоҳ» десин, у (акса урган) эса: «Яғфируллоҳу лано ва лакум (Аллоҳ бизни ва сизларни мағфират қилсин)» десин›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг Мансурдан ривоят қилинишида ихтилоф қилганлар, Ҳилол ибн Йисоф билан Солим ўртасига бир кишини киритганлар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَخِيهِ، عِيسَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا عَطَسَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ وَلْيَقُلِ الَّذِي يَرُدُّ عَلَيْهِ يَرْحَمُكَ اللَّهُ وَلْيَقُلْ هُوَ يَهْدِيكُمُ اللَّهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz aksa urganda: ‹Alhamdulillah alo kulli hol (Har holatda Allohga hamd boʻlsin)› desin, unga javob beradigan kishi: ‹Yarhamukalloh› desin, u (aksa urgan) esa: ‹Yahdikumulloh va yuslihu bolakum› desin», dedilar.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз акса урганда: ‹Алҳамдулиллаҳ ало кулли ҳол (Ҳар ҳолатда Аллоҳга ҳамд бўлсин)› десин, унга жавоб берадиган киши: ‹Ярҳамукаллоҳ› десин, у (акса урган) эса: ‹Яҳдикумуллоҳ ва юслиҳу болакум› десин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ هَكَذَا رَوَى شُعْبَةُ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَكَانَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى يَضْطَرِبُ فِي هَذَا الْحَدِيثِ يَقُولُ أَحْيَانًا عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَيَقُولُ أَحْيَانًا عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan shu isnod bilan shunga oʻxshash (rivoyat qilingan). (Abu Iso) aytdi: Shuʼba bu hadisni Ibn Abu Layladan, u Abu Ayyubdan, u Nabiy ﷺdan shunday rivoyat qilgan. Ibn Abu Layla bu hadisda iztirob qilar (chalkashar) edi: baʼzan «Abu Ayyubdan, u Nabiy ﷺdan», baʼzan esa «Alidan, u Nabiy ﷺdan» der edi.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан шу иснод билан шунга ўхшаш (ривоят қилинган). (Абу Исо) айтди: Шуъба бу ҳадисни Ибн Абу Лайладан, у Абу Айюбдан, у Набий ﷺдан шундай ривоят қилган. Ибн Абу Лайла бу ҳадисда изтироб қилар (чалкашар) эди: баъзан «Абу Айюбдан, у Набий ﷺдан», баъзан эса «Алидан, у Набий ﷺдан» дер эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الثَّقَفِيُّ الْمَرْوَزِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَخِيهِ، عِيسَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (maʼnoda rivoyat qilingan).Али (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан шунга ўхшаш (маънода ривоят қилинган).

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلَيْنِ، عَطَسَا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَشَمَّتَ أَحَدَهُمَا وَلَمْ يُشَمِّتِ الآخَرَ فَقَالَ الَّذِي لَمْ يُشَمِّتْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ شَمَّتَّ هَذَا وَلَمْ تُشَمِّتْنِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ وَإِنَّكَ لَمْ تَحْمَدِ اللَّهَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning oldilarida ikki kishi aksa urdi. U zot ulardan biriga (yarhamukalloh deb) javob berdilar, ikkinchisiga javob bermadilar. Javob berilmagan kishi: «Yo Rasululloh, bunisiga javob berdingiz-u, menga javob bermadingiz?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U Allohga hamd aytdi, sen esa Allohga hamd aytmading», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir va Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг олдиларида икки киши акса урди. У зот улардан бирига (ярҳамукаллоҳ деб) жавоб бердилар, иккинчисига жавоб бермадилар. Жавоб берилмаган киши: «Ё Расулуллоҳ, бунисига жавоб бердингиз-у, менга жавоб бермадингиз?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У Аллоҳга ҳамд айтди, сен эса Аллоҳга ҳамд айтмадинг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ سَلَمَةَ بْنِ الأَكْوَعِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ عَطَسَ رَجُلٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا شَاهِدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَرْحَمُكَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ عَطَسَ الثَّانِيَةَ وَالثَّالِثَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا رَجُلٌ مَزْكُومٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning oldilarida bir kishi aksa urdi, men hozir edim. Rasululloh ﷺ: «Yarhamukalloh», dedilar. Soʻng u ikkinchi va uchinchi marta aksa urdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu kishi shamollagan ekan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида бир киши акса урди, мен ҳозир эдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ярҳамукаллоҳ», дедилар. Сўнг у иккинчи ва учинчи марта акса урди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу киши шамоллаган экан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ لَهُ فِي الثَّالِثَةِ ‏"‏ أَنْتَ مَزْكُومٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ الْمُبَارَكِ ‏.‏

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (rivoyat qilgan), faqat u zot uchinchi martasida unga: «Sen shamollagansan», deganlar. (Abu Iso) aytdi: Bu (rivoyat) Ibnul-Muborakning hadisidan sahihroqdir.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ривоят қилган), фақат у зот учинчи мартасида унга: «Сен шамоллагансан», деганлар. (Абу Исо) айтди: Бу (ривоят) Ибнул-Муборакнинг ҳадисидан саҳиҳроқдир.

وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، هَذَا الْحَدِيثَ نَحْوَ رِوَايَةِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، أَحْمَدُ بْنُ الْحَكَمِ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، بِهَذَا ‏.‏

Shuʼba bu hadisni Ikrima ibn Ammordan, Yahyo ibn Saidning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilgan. Buni bizga Ahmad ibn al-Hakam al-Basriy aytdi, bizga Muhammad ibn Jaʼfar aytdi, bizga Shuʼba Ikrima ibn Ammordan shuni aytib berdi.Шуъба бу ҳадисни Икрима ибн Аммордан, Яҳё ибн Саиднинг ривоятига ўхшаш ривоят қилган. Буни бизга Аҳмад ибн ал-Ҳакам ал-Басрий айтди, бизга Муҳаммад ибн Жаъфар айтди, бизга Шуъба Икрима ибн Аммордан шуни айтиб берди.

وَرَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، نَحْوَ رِوَايَةِ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَقَالَ لَهُ فِي الثَّالِثَةِ ‏"‏ أَنْتَ مَزْكُومٌ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Mahdiy ham buni Ikrima ibn Ammordan, Ibnul-Muborakning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilgan va u (Rasululloh ﷺ) uchinchi martasida unga: «Sen shamollagansan», deganlar. Buni bizga Ishoq ibn Mansur aytdi, bizga Abdurrahmon ibn Mahdiy aytib berdi.Абдурраҳмон ибн Маҳдий ҳам буни Икрима ибн Аммордан, Ибнул-Муборакнинг ривоятига ўхшаш ривоят қилган ва у (Расулуллоҳ ﷺ) учинчи мартасида унга: «Сен шамоллагансан», деганлар. Буни бизга Ишоқ ибн Мансур айтди, бизга Абдурраҳмон ибн Маҳдий айтиб берди.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ السَّلُولِيُّ الْكُوفِيُّ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبِي خَالِدٍ الدَّالاَنِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ أَبِيهَا، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُشَمَّتُ الْعَاطِسُ ثَلاَثًا فَإِنْ زَادَ فَإِنْ شِئْتَ فَشَمِّتْهُ وَإِنْ شِئْتَ فَلاَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَإِسْنَادُهُ مَجْهُولٌ ‏.‏

Abu Talhaning qizidan, u otasidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Aksa urgan kishiga uch marta javob beriladi (yarhamukalloh deyiladi). Agar koʻproq aksa ursa, xohlasang javob ber, xohlasang berma», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir va uning isnodi majhuldir.Абу Талҳанинг қизидан, у отасидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Акса урган кишига уч марта жавоб берилади (ярҳамукаллоҳ дейилади). Агар кўпроқ акса урса, хоҳласанг жавоб бер, хоҳласанг берма», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир ва унинг исноди мажҳулдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَزِيرٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا عَطَسَ غَطَّى وَجْهَهُ بِيَدِهِ أَوْ بِثَوْبِهِ وَغَضَّ بِهَا صَوْتَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ aksa urganlarida yuzlarini qoʻllari yoki kiyimlari bilan toʻsar va ovozlarini past qilar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ акса урганларида юзларини қўллари ёки кийимлари билан тўсар ва овозларини паст қилар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْعُطَاسُ مِنَ اللَّهِ وَالتَّثَاؤُبُ مِنَ الشَّيْطَانِ فَإِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَضَعْ يَدَهُ عَلَى فِيهِ وَإِذَا قَالَ آهْ آهْ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَضْحَكُ مِنْ جَوْفِهِ وَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْعُطَاسَ وَيَكْرَهُ التَّثَاؤُبَ فَإِذَا قَالَ الرَّجُلُ آهْ آهْ إِذَا تَثَاءَبَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَضْحَكُ فِي جَوْفِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aksa urish Allohdan, esnash esa shaytondandir. Biringiz esnasa, qoʻlini ogʻziga qoʻysin. Chunki u ‹ah-ah› desa, shayton uning ichidan kuladi. Alloh aksa urishni yoqtiradi va esnashni yoqtirmaydi. Bas, kishi esnaganda ‹ah-ah› desa, shayton uning ichida kuladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Акса уриш Аллоҳдан, эснаш эса шайтондандир. Бирингиз эснаса, қўлини оғзига қўйсин. Чунки у ‹аҳ-аҳ› деса, шайтон унинг ичидан кулади. Аллоҳ акса уришни ёқтиради ва эснашни ёқтирмайди. Бас, киши эснаганда ‹аҳ-аҳ› деса, шайтон унинг ичида кулади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْعُطَاسَ وَيَكْرَهُ التَّثَاؤُبَ فَإِذَا عَطَسَ أَحَدُكُمْ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَحَقٌّ عَلَى كُلِّ مَنْ سَمِعَهُ أَنْ يَقُولَ يَرْحَمُكَ اللَّهُ وَأَمَّا التَّثَاؤُبُ فَإِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَرُدَّهُ مَا اسْتَطَاعَ وَلاَ يَقُولَنَّ هَاهْ هَاهْ فَإِنَّمَا ذَلِكَ مِنَ الشَّيْطَانِ يَضْحَكُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَجْلاَنَ ‏.‏ وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ أَحْفَظُ لِحَدِيثِ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ وَأَثْبَتُ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الْعَطَّارَ الْبَصْرِيَّ يَذْكُرُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ أَحَادِيثُ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ رَوَى بَعْضَهَا سَعِيدٌ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَرَوَى بَعْضَهَا سَعِيدٌ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ فَاخْتَلَطَتْ عَلَىَّ فَجَعَلْتُهَا عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh aksa urishni yoqtiradi va esnashni yoqtirmaydi. Bas, biringiz aksa urib ‹alhamdulillah› desa, uni eshitgan har bir kishiga ‹yarhamukalloh› deyish haqdir. Esnashga kelsak, biringiz esnasa, imkon qadar uni qaytarsin va ‹hah-hah› demasin. Chunki bu shaytondandir, u undan kuladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir va bu Ibn Ajlon hadisidan koʻra sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ акса уришни ёқтиради ва эснашни ёқтирмайди. Бас, бирингиз акса уриб ‹алҳамдулиллаҳ› деса, уни эшитган ҳар бир кишига ‹ярҳамукаллоҳ› дейиш ҳақдир. Эснашга келсак, бирингиз эснаса, имкон қадар уни қайтарсин ва ‹ҳаҳ-ҳаҳ› демасин. Чунки бу шайтондандир, у ундан кулади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир ва бу Ибн Ажлон ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، رَفَعَهُ قَالَ ‏"‏ الْعُطَاسُ وَالنُّعَاسُ وَالتَّثَاؤُبُ فِي الصَّلاَةِ وَالْحَيْضُ وَالْقَىْءُ وَالرُّعَافُ مِنَ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ عَنْ أَبِي الْيَقْظَانِ ‏.‏ قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قُلْتُ لَهُ مَا اسْمُ جَدِّ عَدِيٍّ قَالَ لاَ أَدْرِي ‏.‏ وَذُكِرَ عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ قَالَ اسْمُهُ دِينَارٌ ‏.‏

Adiy ibn Sobit (rahimahulloh) otasidan, u bobosidan marfuʼ tarzda rivoyat qiladi: «Namozdagi aksa urish, mudrash va esnash, hayz, qusish va burundan qon kelish shaytondandir», deyildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Sharikning Abul-Yaqzondan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz.Адий ибн Собит (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобосидан марфуъ тарзда ривоят қилади: «Намоздаги акса уриш, мудраш ва эснаш, ҳайз, қусиш ва бурундан қон келиш шайтондандир», дейилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Шарикнинг Абул-Яқзондан қилган ривояти орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يُقِمْ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ مِنْ مَجْلِسِهِ ثُمَّ يَجْلِسُ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz birodarini oʻrnidan turgʻizib, soʻng uning oʻrniga oʻtirmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз биродарини ўрнидан турғизиб, сўнг унинг ўрнига ўтирмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يُقِمْ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ مِنْ مَجْلِسِهِ ثُمَّ يَجْلِسُ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ الرَّجُلُ يَقُومُ لاِبْنِ عُمَرَ فَلاَ يَجْلِسُ فِيهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz birodarini oʻrnidan turgʻizib, soʻng uning oʻrniga oʻtirmasin», dedilar. (Roviy) aytdi: Bir kishi Ibn Umarga (oʻrin berib) turardi, lekin u uning oʻrniga oʻtirmasdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз биродарини ўрнидан турғизиб, сўнг унинг ўрнига ўтирмасин», дедилар. (Ровий) айтди: Бир киши Ибн Умарга (ўрин бериб) турарди, лекин у унинг ўрнига ўтирмасди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، عَنْ وَهْبِ بْنِ حُذَيْفَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الرَّجُلُ أَحَقُّ بِمَجْلِسِهِ وَإِنْ خَرَجَ لِحَاجَتِهِ ثُمَّ عَادَ فَهُوَ أَحَقُّ بِمَجْلِسِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Vahb ibn Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻz oʻrniga haqliroqdir. Agar u biror hojati uchun chiqib, soʻng qaytib kelsa, oʻz oʻrniga (yana) haqliroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Bu bobda Abu Bakra, Abu Said va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor.Ваҳб ибн Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўз ўрнига ҳақлироқдир. Агар у бирор ҳожати учун чиқиб, сўнг қайтиб келса, ўз ўрнига (яна) ҳақлироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу бобда Абу Бакра, Абу Саид ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لِلرَّجُلِ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنَ اثْنَيْنِ إِلاَّ بِإِذْنِهِمَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ عَامِرٌ الأَحْوَلُ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ أَيْضًا ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishiga ikki kishining oʻrtasini ularning ruxsatisiz ajratib oʻtirishi halol emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Omir al-Ahval ham Amr ibn Shuaybdan rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишига икки кишининг ўртасини уларнинг рухсатисиз ажратиб ўтириши ҳалол эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Омир ал-Аҳвал ҳам Амр ибн Шуайбдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَعَدَ وَسْطَ حَلْقَةٍ فَقَالَ حُذَيْفَةُ مَلْعُونٌ عَلَى لِسَانِ مُحَمَّدٍ أَوْ لَعَنَ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم - مَنْ قَعَدَ وَسْطَ الْحَلْقَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو مِجْلَزٍ اسْمُهُ لاَحِقُ بْنُ حُمَيْدٍ ‏.‏

Abu Mijlaz (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi halqaning oʻrtasiga oʻtirdi. Shunda Huzayfa (roziyallohu anhu): «Halqaning oʻrtasiga oʻtirgan kishi Muhammad ﷺ tilida laʼnatlangandir» — yoki: «Alloh Muhammad ﷺ tilida laʼnatlagandir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir va Abu Mijlazning ismi Lohiq ibn Humayddir.Абу Мижлаз (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, бир киши ҳалқанинг ўртасига ўтирди. Шунда Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу): «Ҳалқанинг ўртасига ўтирган киши Муҳаммад ﷺ тилида лаънатлангандир» — ёки: «Аллоҳ Муҳаммад ﷺ тилида лаънатлагандир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва Абу Мижлазнинг исми Лоҳиқ ибн Ҳумайддир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عَفَّانُ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمْ يَكُنْ شَخْصٌ أَحَبَّ إِلَيْهِمْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَكَانُوا إِذَا رَأَوْهُ لَمْ يَقُومُوا لِمَا يَعْلَمُونَ مِنْ كَرَاهِيَتِهِ لِذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Ularga Rasulullohﷺdan koʻra mahbubroq zot yoʻq edi. Shunday boʻlsa-da, ular u zotni koʻrganlarida oʻrinlaridan turmasdilar, chunki u zotning buni yoqtirmasliklarini bilardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu jihatdan hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Уларга Расулуллоҳﷺдан кўра маҳбуброқ зот йўқ эди. Шундай бўлса-да, улар у зотни кўрганларида ўринларидан турмасдилар, чунки у зотнинг буни ёқтирмасликларини билардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу жиҳатдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، قَالَ خَرَجَ مُعَاوِيَةُ فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ وَابْنُ صَفْوَانَ حِينَ رَأَوْهُ ‏.‏ فَقَالَ اجْلِسَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَتَمَثَّلَ لَهُ الرِّجَالُ قِيَامًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏

Abu Mijlaz (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Muoviya (roziyallohu anhu) chiqqanida Abdulloh ibn Zubayr va Ibn Safvon uni koʻrib oʻrinlaridan turdilar. Shunda u: «Oʻtiringlar! Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim odamlarning oʻzi uchun tik turishlaridan xursand boʻlsa, doʻzaxdagi joyiga hozirlansin›, deganlarini eshitganman», dedi. Bu bobda Abu Umomadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Мижлаз (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Муовия (розияллоҳу анҳу) чиққанида Абдуллоҳ ибн Зубайр ва Ибн Сафвон уни кўриб ўринларидан турдилар. Шунда у: «Ўтиринглар! Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким одамларнинг ўзи учун тик туришларидан хурсанд бўлса, дўзахдаги жойига ҳозирлансин›, деганларини эшитганман», деди. Бу бобда Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَمْسٌ مِنَ الْفِطْرَةِ الاِسْتِحْدَادُ وَالْخِتَانُ وَقَصُّ الشَّارِبِ وَنَتْفُ الإِبْطِ وَتَقْلِيمُ الأَظْفَارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Beshta narsa fitratdandir: qov tukini olish, xatna qilish, moʻylovni qisqartirish, qoʻltiq tukini yulish va tirnoqlarni olish», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бешта нарса фитратдандир: қов тукини олиш, хатна қилиш, мўйловни қисқартириш, қўлтиқ тукини юлиш ва тирноқларни олиш», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَهَنَّادٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَشْرٌ مِنَ الْفِطْرَةِ قَصُّ الشَّارِبِ وَإِعْفَاءُ اللِّحْيَةِ وَالسِّوَاكُ وَالاِسْتِنْشَاقُ وَقَصُّ الأَظْفَارِ وَغَسْلُ الْبَرَاجِمِ وَنَتْفُ الإِبْطِ وَحَلْقُ الْعَانَةِ وَانْتِقَاصُ الْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زَكَرِيَّا قَالَ مُصْعَبٌ وَنَسِيتُ الْعَاشِرَةَ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ الْمَضْمَضَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ انْتِقَاصُ الْمَاءِ الاِسْتِنْجَاءُ بِالْمَاءِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Oʻnta narsa fitratdandir: moʻylovni qisqartirish, soqolni qoʻyish, misvok ishlatish, burunga suv tortish, tirnoqlarni olish, barmoq boʻgʻimlarini yuvish, qoʻltiq tukini yulish, qov tukini olib tashlash va suv bilan tozalanish», dedilar. Zakariyo aytdi: Musab: «Oʻninchisini unutdim, balki u ogʻizni chayqash boʻlsa kerak», dedi. Abu Ubayd: «Suv bilan tozalanish — suv bilan istinjo qilishdir», dedi. Bu bobda Ammor ibn Yosir, Ibn Umar va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ўнта нарса фитратдандир: мўйловни қисқартириш, соқолни қўйиш, мисвок ишлатиш, бурунга сув тортиш, тирноқларни олиш, бармоқ бўғимларини ювиш, қўлтиқ тукини юлиш, қов тукини олиб ташлаш ва сув билан тозаланиш», дедилар. Закариё айтди: Мусаб: «Ўнинчисини унутдим, балки у оғизни чайқаш бўлса керак», деди. Абу Убайд: «Сув билан тозаланиш — сув билан истинжо қилишдир», деди. Бу бобда Аммор ибн Ёсир, Ибн Умар ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى أَبُو مُحَمَّدٍ، صَاحِبُ الدَّقِيقِ حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ وَقَّتَ لَهُمْ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً تَقْلِيمَ الأَظْفَارِ وَأَخْذَ الشَّارِبِ وَحَلْقَ الْعَانَةِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot ularga har qirq kechada bir marta tirnoqlarni olish, moʻylovni qisqartirish va qov tukini olib tashlashni vaqt qilib belgilab berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот уларга ҳар қирқ кечада бир марта тирноқларни олиш, мўйловни қисқартириш ва қов тукини олиб ташлашни вақт қилиб белгилаб бердилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ وَقَّتَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي قَصِّ الشَّارِبِ وَتَقْلِيمِ الأَظْفَارِ وَحَلْقِ الْعَانَةِ وَنَتْفِ الإِبْطِ أَنْ لاَ نَتْرُكَ أَكْثَرَ مِنْ أَرْبَعِينَ يَوْمًا ‏.‏ قَالَ هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ الأَوَّلِ ‏.‏ وَصَدَقَةُ بْنُ مُوسَى لَيْسَ عِنْدَهُمْ بِالْحَافِظِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga moʻylovni qisqartirish, tirnoqlarni olish, qovni qirish va qoʻltiq tukini yulishda — bularni qirq kundan ortiq qoldirmaslikni belgilab berdilar. (Abu Iso) aytdi: Bu (avvalgi) birinchi hadisdan koʻra sahihroqdir. Sadaqa ibn Muso esa ularning nazarida hofiz (zoʻr yodlovchi) emas.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга мўйловни қисқартириш, тирноқларни олиш, қовни қириш ва қўлтиқ тукини юлишда — буларни қирқ кундан ортиқ қолдирмасликни белгилаб бердилар. (Абу Исо) айтди: Бу (аввалги) биринчи ҳадисдан кўра саҳиҳроқдир. Садақа ибн Мусо эса уларнинг назарида ҳофиз (зўр ёдловчи) эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْوَلِيدِ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُصُّ أَوْ يَأْخُذُ مِنْ شَارِبِهِ وَكَانَ إِبْرَاهِيمُ خَلِيلُ الرَّحْمَنِ يَفْعَلُهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ moʻylovlarini qisqartirar yoki undan olib turar edilar. Rahmonning xalili boʻlmish Ibrohim (alayhissalom) ham shunday qilar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мўйловларини қисқартирар ёки ундан олиб турар эдилар. Раҳмоннинг халили бўлмиш Иброҳим (алайҳиссалом) ҳам шундай қилар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ لَمْ يَأْخُذْ مِنْ شَارِبِهِ فَلَيْسَ مِنَّا ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ صُهَيْبٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim moʻylovidan olmasa, u bizdan emas», dedilar. Bu bobda Mugʻiyra ibn Shuʼbadan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мўйловидан олмаса, у биздан эмас», дедилар. Бу бобда Муғийра ибн Шуъбадан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْخُذُ مِنْ لِحْيَتِهِ مِنْ عَرْضِهَا وَطُولِهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ عُمَرُ بْنُ هَارُونَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ لاَ أَعْرِفُ لَهُ حَدِيثًا لَيْسَ إِسْنَادُهُ أَصْلاً أَوْ قَالَ يَنْفَرِدُ بِهِ إِلاَّ هَذَا الْحَدِيثَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ مِنْ لِحْيَتِهِ مِنْ عَرْضِهَا وَطُولِهَا ‏.‏ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عُمَرَ بْنِ هَارُونَ وَرَأَيْتُهُ حَسَنَ الرَّأْىِ فِي عُمَرَ بْنِ هَارُونَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَمِعْتُ قُتَيْبَةَ يَقُولُ عُمَرُ بْنُ هَارُونَ كَانَ صَاحِبَ حَدِيثٍ وَكَانَ يَقُولُ الإِيمَانُ قَوْلٌ وَعَمَلٌ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ قُتَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَصَبَ الْمَنْجَنِيقَ عَلَى أَهْلِ الطَّائِفِ ‏.‏ قَالَ قُتَيْبَةُ قُلْتُ لِوَكِيعٍ مَنْ هَذَا قَالَ صَاحِبُكُمْ عُمَرُ بْنُ هَارُونَ ‏.‏

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ soqollarining eni va boʻyidan olib turar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Men Muhammad ibn Ismoilning shunday deganini eshitdim: Umar ibn Horun muqorib ul-hadisdir (hadisi oʻrtamiyona qabul qilingan); uning isnodi asli boʻlmagan yoki u yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan birorta hadisini bilmayman, magar shu hadisni — «Nabiy ﷺ soqollarining eni va boʻyidan olib turar edilar». Buni faqat Umar ibn Horun rivoyatidan bilamiz, va men uning Umar ibn Horun haqida yaxshi fikrda ekanini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Men Qutaybaning shunday deganini eshitdim: Umar ibn Horun hadis sohibi edi va u: «Iymon — soʻz va ameldir», der edi. (Qutayba) aytdi: Men Qutaybadan eshitdim, bizga Vakeʼ ibn Jarroh bir kishidan, u Savr ibn Yaziddan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ Toif ahliga qarshi manjaniq (toshotar) oʻrnatdilar. Qutayba aytdi: Vakeʼga: «Bu kim?» dedim. U: «Sizning sohibingiz Umar ibn Horun», dedi.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан ривоят қилади: Набий ﷺ соқолларининг эни ва бўйидан олиб турар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг шундай деганини эшитдим: Умар ибн Ҳорун муқориб ул-ҳадисдир (ҳадиси ўртамиёна қабул қилинган); унинг исноди асли бўлмаган ёки у ёлғиз ўзи ривоят қилган бирорта ҳадисини билмайман, магар шу ҳадисни — «Набий ﷺ соқолларининг эни ва бўйидан олиб турар эдилар». Буни фақат Умар ибн Ҳорун ривоятидан биламиз, ва мен унинг Умар ибн Ҳорун ҳақида яхши фикрда эканини кўрдим. Абу Исо айтди: Мен Қутайбанинг шундай деганини эшитдим: Умар ибн Ҳорун ҳадис соҳиби эди ва у: «Иймон — сўз ва амелдир», дер эди. (Қутайба) айтди: Мен Қутайбадан эшитдим, бизга Вакеъ ибн Жарроҳ бир кишидан, у Савр ибн Язиддан ривоят қилдики, Набий ﷺ Тоиф аҳлига қарши манжаниқ (тошотар) ўрнатдилар. Қутайба айтди: Вакеъга: «Бу ким?» дедим. У: «Сизнинг соҳибингиз Умар ибн Ҳорун», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَحْفُوا الشَّوَارِبَ وَأَعْفُوا اللِّحَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Moʻylovlarni qisqartiringlar va soqollarni qoʻyib yuboringlar (oʻstiringlar)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мўйловларни қисқартиринглар ва соқолларни қўйиб юборинглар (ўстиринглар)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَنَا بِإِحْفَاءِ الشَّوَارِبِ وَإِعْفَاءِ اللِّحَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ هُوَ مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ ثِقَةٌ وَعُمَرُ بْنُ نَافِعٍ ثِقَةٌ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ يُضَعَّفُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bizni moʻylovlarni qisqartirish va soqollarni qoʻyib yuborish (oʻstirish)ga buyurdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Bakr ibn Nofeʼ — Ibn Umarning mavlosi boʻlib, siqadir (ishonchli); Umar ibn Nofeʼ ham siqadir; Abdulloh ibn Nofeʼ esa — Ibn Umarning mavlosi — zaif sanaladi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бизни мўйловларни қисқартириш ва соқолларни қўйиб юбориш (ўстириш)га буюрдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Бакр ибн Нофеъ — Ибн Умарнинг мавлоси бўлиб, сиқадир (ишончли); Умар ибн Нофеъ ҳам сиқадир; Абдуллоҳ ибн Нофеъ эса — Ибн Умарнинг мавлоси — заиф саналади.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عن عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مُسْتَلْقِيًا فِي الْمَسْجِدِ وَاضِعًا إِحْدَى رِجْلَيْهِ عَلَى الأُخْرَى ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعَمُّ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ الْمَازِنِيُّ ‏.‏

Abbod ibn Tamim amakisidan rivoyat qiladiki, u Nabiy ﷺni masjidda chalqancha yotgan holda, bir oyoqlarini ikkinchisining ustiga qoʻygan holda koʻrgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abbod ibn Tamimning amakisi — Abdulloh ibn Zayd ibn Osim al-Moziniy (roziyallohu anhu)dir.Аббод ибн Тамим амакисидан ривоят қиладики, у Набий ﷺни масжидда чалқанча ётган ҳолда, бир оёқларини иккинчисининг устига қўйган ҳолда кўрган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Аббод ибн Тамимнинг амакиси — Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Осим ал-Мозиний (розияллоҳу анҳу)дир.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ خِدَاشٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اسْتَلْقَى أَحَدُكُمْ عَلَى ظَهْرِهِ فَلاَ يَضَعْ إِحْدَى رِجْلَيْهِ عَلَى الأُخْرَى ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ ‏.‏ وَلاَ يُعْرَفُ خِدَاشٌ هَذَا مَنْ هُوَ وَقَدْ رَوَى لَهُ سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ غَيْرَ حَدِيثٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz chalqancha yotsa, bir oyogʻini ikkinchisining ustiga qoʻymasin», dedilar. Bu hadisni Sulaymon at-Taymiydan bir necha kishi rivoyat qilgan. Bu Xidosh kimligi maʼlum emas, Sulaymon at-Taymiy undan bir nechta hadis rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз чалқанча ётса, бир оёғини иккинчисининг устига қўймасин», дедилар. Бу ҳадисни Сулаймон ат-Таймийдан бир неча киши ривоят қилган. Бу Хидош кимлиги маълум эмас, Сулаймон ат-Таймий ундан бир нечта ҳадис ривоят қилган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ اشْتِمَالِ الصَّمَّاءِ وَالاِحْتِبَاءِ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ وَأَنْ يَرْفَعَ الرَّجُلُ إِحْدَى رِجْلَيْهِ عَلَى الأُخْرَى وَهُوَ مُسْتَلْقٍ عَلَى ظَهْرِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ishtimol us-sammodan (bir kiyimga oʻralib, qoʻlni chiqarmaslikdan), bir kiyimda ihtiboʼ qilishdan (tizzalarni tikka qoʻyib oʻtirishdan) va kishining chalqancha yotgan holda bir oyogʻini ikkinchisining ustiga koʻtarishidan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ иштимол ус-саммодан (бир кийимга ўралиб, қўлни чиқармасликдан), бир кийимда иҳтибў қилишдан (тиззаларни тикка қўйиб ўтиришдан) ва кишининг чалқанча ётган ҳолда бир оёғини иккинчисининг устига кўтаришидан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَعَبْدُ الرَّحِيمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً مُضْطَجِعًا عَلَى بَطْنِهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذِهِ ضَجْعَةٌ لاَ يُحِبُّهَا اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ طِهْفَةَ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ يَعِيشَ بْنِ طِهْفَةَ عَنْ أَبِيهِ وَيُقَالُ طِخْفَةُ وَالصَّحِيحُ طِهْفَةُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ الْحُفَّاظِ الصَّحِيحُ طِخْفَةُ وَيُقَالُ طِغْفَةُ ‏.‏ يَعِيشُ هُوَ مِنَ الصَّحَابَةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishini qornining ustida yotgan holda koʻrib: «Albatta, bu shunday yotishki, Alloh uni yoqtirmaydi», dedilar. Bu bobda Tihfa va Ibn Umardan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Yahyo ibn Abu Kasir bu hadisni Abu Salamadan, u Yaish ibn Tihfadan, u otasidan rivoyat qilgan. «Tixfa» ham deyiladi, sahihi esa «Tihfa»dir. Baʼzi hofizlar: sahihi «Tixfa», «Tigʻfa» ham deyiladi, dedilar. Yaish — sahobalardandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишини қорнининг устида ётган ҳолда кўриб: «Албатта, бу шундай ётишки, Аллоҳ уни ёқтирмайди», дедилар. Бу бобда Тиҳфа ва Ибн Умардан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Яҳё ибн Абу Касир бу ҳадисни Абу Саламадан, у Яиш ибн Тиҳфадан, у отасидан ривоят қилган. «Тихфа» ҳам дейилади, саҳиҳи эса «Тиҳфа»дир. Баъзи ҳофизлар: саҳиҳи «Тихфа», «Тиғфа» ҳам дейилади, дедилар. Яиш — саҳобалардандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَوْرَاتُنَا مَا نَأْتِي مِنْهَا وَمَا نَذَرُ قَالَ ‏"‏ احْفَظْ عَوْرَتَكَ إِلاَّ مِنْ زَوْجَتِكَ أَوْ مِمَّا مَلَكَتْ يَمِينُكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ يَكُونُ مَعَ الرَّجُلِ قَالَ ‏"‏ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لاَ يَرَاهَا أَحَدٌ فَافْعَلْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَالرَّجُلُ يَكُونُ خَالِيًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ يُسْتَحْيَا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَجَدُّ بَهْزٍ اسْمُهُ مُعَاوِيَةُ بْنُ حَيْدَةَ الْقُشَيْرِيُّ وَقَدْ رَوَى الْجُرَيْرِيُّ عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ وَهُوَ وَالِدُ بَهْزٍ ‏.‏

Bahz ibn Hakim otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: U (bobosi) aytdi: «Yo Rasululloh, avratlarimizni — qaysisini ochsak boʻladi-yu, qaysisini qoldiramiz?» dedim. U zot: «Avratingni saqla, faqat xotiningdan yoxud qoʻlingdagi choʻrilaringdan boshqadan», dedilar. Haligi kishi: «Kishi kishi bilan birga boʻlsa-chi?» dedi. U zot: «Agar uni hech kim koʻrmasligiga qodir boʻlsang, shunday qil», dedilar. «Kishi yolgʻiz boʻlsa-chi?» dedim. U zot: «Allohdan uyalishga (Uning haqi) haqliroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bahzning bobosining ismi Muoviya ibn Hayda al-Qushayriydir. Jurayriy esa Hakim ibn Muoviyadan rivoyat qilgan, u — Bahzning otasidir.Баҳз ибн Ҳаким отасидан, у бобосидан ривоят қилади: У (бобоси) айтди: «Ё Расулуллоҳ, авратларимизни — қайсисини очсак бўлади-ю, қайсисини қолдирамиз?» дедим. У зот: «Авратингни сақла, фақат хотинингдан ёхуд қўлингдаги чўриларингдан бошқадан», дедилар. Ҳалиги киши: «Киши киши билан бирга бўлса-чи?» деди. У зот: «Агар уни ҳеч ким кўрмаслигига қодир бўлсанг, шундай қил», дедилар. «Киши ёлғиз бўлса-чи?» дедим. У зот: «Аллоҳдан уялишга (Унинг ҳақи) ҳақлироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баҳзнинг бобосининг исми Муовия ибн Ҳайда ал-Қушайрийдир. Журайрий эса Ҳаким ибн Муовиядан ривоят қилган, у — Баҳзнинг отасидир.

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْكُوفِيُّ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مُتَّكِئًا عَلَى وِسَادَةٍ عَلَى يَسَارِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مُتَّكِئًا عَلَى وِسَادَةٍ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ عَلَى يَسَارِهِ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺni chap tomonlariga, yostiqqa suyangan holda koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadisni bir necha kishi Isroildan, u Simokdan, u Jobir ibn Samuradan rivoyat qilib: «Men Nabiy ﷺni yostiqqa suyangan holda koʻrdim», deganlar va «chap tomonlariga» (degan)ni zikr qilmaganlar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺни чап томонларига, ёстиққа суянган ҳолда кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадисни бир неча киши Исроилдан, у Симокдан, у Жобир ибн Самурадан ривоят қилиб: «Мен Набий ﷺни ёстиққа суянган ҳолда кўрдим», деганлар ва «чап томонларига» (деган)ни зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مُتَّكِئًا عَلَى وِسَادَةٍ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺni yostiqqa suyangan holda koʻrdim. Bu hadis sahihdir.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺни ёстиққа суянган ҳолда кўрдим. Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ، عَنْ أَوْسِ بْنِ ضَمْعَجٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يُؤَمُّ الرَّجُلُ فِي سُلْطَانِهِ وَلاَ يُجْلَسُ عَلَى تَكْرِمَتِهِ فِي بَيْتِهِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻz hokimiyati (joyi)da (boshqa biriga) imom qilinmaydi, hamda uning uyida — uning iznisiz — uning toʻrida oʻtirilmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўз ҳокимияти (жойи)да (бошқа бирига) имом қилинмайди, ҳамда унинг уйида — унинг изнисиз — унинг тўрида ўтирилмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ، يَقُولُ بَيْنَمَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَمْشِي إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ وَمَعَهُ حِمَارٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ارْكَبْ ‏.‏ وَتَأَخَّرَ الرَّجُلُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لأَنْتَ أَحَقُّ بِصَدْرِ دَابَّتِكَ إِلاَّ أَنْ تَجْعَلَهُ لِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَدْ جَعَلْتُهُ لَكَ ‏.‏ قَالَ فَرَكِبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yurib ketayotgan edilar, shu payt bir kishi eshagini yetaklab keldi va: «Yo Rasululloh, mining», dedi-da, oʻzi orqaga chekindi. Rasululloh ﷺ: «Sen ulovingning oldiga (minishga) haqliroqsan, agar uni menga ataganing boʻlmasa», dedilar. U: «Men uni sizga atadim», dedi. Shunda u zot mindilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan kelishi jihatidan hasan gʻaribdir. Bu bobda Qays ibn Saʼd ibn Ubodadan ham (rivoyat) bor.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ юриб кетаётган эдилар, шу пайт бир киши эшагини етаклаб келди ва: «Ё Расулуллоҳ, мининг», деди-да, ўзи орқага чекинди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен уловингнинг олдига (минишга) ҳақлироқсан, агар уни менга атаганинг бўлмаса», дедилар. У: «Мен уни сизга атадим», деди. Шунда у зот миндилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан келиши жиҳатидан ҳасан ғарибдир. Бу бобда Қайс ибн Саъд ибн Убодадан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ لَكُمْ أَنْمَاطٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَأَنَّى تَكُونُ لَنَا أَنْمَاطٌ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّهَا سَتَكُونُ لَكُمْ أَنْمَاطٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَنَا أَقُولُ لاِمْرَأَتِي أَخِّرِي عَنِّي أَنْمَاطَكِ فَتَقُولُ أَلَمْ يَقُلِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهَا سَتَكُونُ لَكُمْ أَنْمَاطٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَدَعُهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarda anmot (naqshli toʻshama-pardalar) bormi?» dedilar. Men: «Bizda anmot qayoqdan boʻlsin?» dedim. U zot: «Hali sizlarda anmot boʻladi», dedilar. (Jobir) aytdi: Endi men xotinimga: «Anmotingni mendan nari qil», desam, u: «Nabiy ﷺ ‹Hali sizlarda anmot boʻladi› demaganmidilar?» derdi. Shunda men uni (joyida) qoldirardim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларда анмот (нақшли тўшама-пардалар) борми?» дедилар. Мен: «Бизда анмот қаёқдан бўлсин?» дедим. У зот: «Ҳали сизларда анмот бўлади», дедилар. (Жобир) айтди: Энди мен хотинимга: «Анмотингни мендан нари қил», десам, у: «Набий ﷺ ‹Ҳали сизларда анмот бўлади› демаганмидилар?» дерди. Шунда мен уни (жойида) қолдирардим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، هُوَ الْجُرَشِيُّ الْيَمَامِيُّ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَقَدْ قُدْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ عَلَى بَغْلَتِهِ الشَّهْبَاءِ حَتَّى أَدْخَلْتُهُ حُجْرَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا قُدَّامُهُ وَهَذَا خَلْفُهُ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Nabiysi ﷺni, Hasan va Husaynni u zotning kulrang xachirida yetaklab, Nabiy ﷺning hujralariga kiritdim. Bittasi u zotning oldida, bittasi orqasida edi. Bu bobda Ibn Abbos va Abdulloh ibn Jaʼfardan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan kelishi jihatidan hasan sahih gʻaribdir.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Набийси ﷺни, Ҳасан ва Ҳусайнни у зотнинг кулранг хачирида етаклаб, Набий ﷺнинг ҳужраларига киритдим. Биттаси у зотнинг олдида, биттаси орқасида эди. Бу бобда Ибн Аббос ва Абдуллоҳ ибн Жаъфардан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан келиши жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ نَظْرَةِ الْفَجْأَةِ فَأَمَرَنِي أَنْ أَصْرِفَ بَصَرِي ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو زُرْعَةَ بْنُ عَمْرٍو اسْمُهُ هَرِمٌ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan kutilmaganda (begona ayolga) koʻz tushib qolishi haqida soʻradim. Shunda u zot menga koʻzimni (darhol) burishimni buyurdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Zurʼa ibn Amrning ismi Harimdir.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан кутилмаганда (бегона аёлга) кўз тушиб қолиши ҳақида сўрадим. Шунда у зот менга кўзимни (дарҳол) буришимни буюрдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Зуръа ибн Амрнинг исми Ҳаримдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، رَفَعَهُ قَالَ ‏"‏ يَا عَلِيُّ لاَ تُتْبِعِ النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ فَإِنَّ لَكَ الأُولَى وَلَيْسَتْ لَكَ الآخِرَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ey Ali, (birinchi) qarashga (yana bir) qarashni ulamagin. Chunki birinchisi senga (kechiriladi), keyingisi esa senga (kechirilmaydi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Sharikning rivoyatidangina bilamiz.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эй Али, (биринчи) қарашга (яна бир) қарашни уламагин. Чунки биринчиси сенга (кечирилади), кейингиси эса сенга (кечирилмайди)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Шарикнинг ривоятидангина биламиз.

حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ نَبْهَانَ، مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ حَدَّثَتْهُ أَنَّهَا، كَانَتْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَيْمُونَةُ قَالَتْ فَبَيْنَا نَحْنُ عِنْدَهُ أَقْبَلَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ فَدَخَلَ عَلَيْهِ وَذَلِكَ بَعْدَ مَا أُمِرْنَا بِالْحِجَابِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ احْتَجِبَا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَيْسَ هُوَ أَعْمَى لاَ يُبْصِرُنَا وَلاَ يَعْرِفُنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَفَعَمْيَاوَانِ أَنْتُمَا أَلَسْتُمَا تُبْصِرَانِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Maymuna bilan Rasululloh ﷺ huzurlarida edi. (Umm Salama) aytdi: Biz u zotning huzurlarida ekanimizda, Ibn Ummu Maktum kelib, u zotning oldilariga kirdi. Bu hijob (pardalanish) bizga buyurilganidan keyin edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ikkalangiz undan pardalaninglar», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, u koʻr-ku, bizni koʻrmaydi, taniyam olmaydi?» dedim. Rasululloh ﷺ: «Ikkovingiz ham koʻrmisizlar? Uni koʻrmayapsizlarmi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Маймуна билан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида эди. (Умм Салама) айтди: Биз у зотнинг ҳузурларида эканимизда, Ибн Умму Мактум келиб, у зотнинг олдиларига кирди. Бу ҳижоб (пардаланиш) бизга буюрилганидан кейин эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Иккалангиз ундан пардаланинглар», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, у кўр-ку, бизни кўрмайди, таниям олмайди?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Икковингиз ҳам кўрмисизлар? Уни кўрмаяпсизларми?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ ذَكْوَانَ، عَنْ مَوْلَى، عَمْرِو بْنِ الْعَاصِي أَنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِي، أَرْسَلَهُ إِلَى عَلِيٍّ يَسْتَأْذِنُهُ عَلَى أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ فَأَذِنَ لَهُ حَتَّى إِذَا فَرَغَ مِنْ حَاجَتِهِ سَأَلَ الْمَوْلَى عَمْرَو بْنَ الْعَاصِي عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَانَا أَنْ نَدْخُلَ عَلَى النِّسَاءِ بِغَيْرِ إِذْنِ أَزْوَاجِهِنَّ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U oʻzining ozod qilgan qulini Ali huzuriga, Asmo bint Umays oldiga kirishga izn soʻrab yubordi. (Ali) unga izn berdi. U hojatini bitirgach, (ozod qilingan qul) Amr ibn al-Osdan shu haqda soʻradi. Shunda u: «Albatta, Rasululloh ﷺ bizni ayollarning oldiga ularning erlari iznisiz kirishdan qaytargan edilar», dedi. Bu bobda Uqba ibn Omir, Abdulloh ibn Amr va Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ўзининг озод қилган қулини Али ҳузурига, Асмо бинт Умайс олдига киришга изн сўраб юборди. (Али) унга изн берди. У ҳожатини битиргач, (озод қилинган қул) Амр ибн ал-Осдан шу ҳақда сўради. Шунда у: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ бизни аёлларнинг олдига уларнинг эрлари изнисиз киришдан қайтарган эдилар», деди. Бу бобда Уқба ибн Омир, Абдуллоҳ ибн Амр ва Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، وَسَعِيدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا تَرَكْتُ بَعْدِي فِي النَّاسِ فِتْنَةً أَضَرَّ عَلَى الرِّجَالِ مِنَ النِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الثِّقَاتِ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا قَالَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَسَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ غَيْرَ الْمُعْتَمِرِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men oʻzimdan keyin odamlar ichida erkaklar uchun ayollardan koʻra zararliroq biror fitna qoldirmadim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadisni ishonchli (rovi)lardan bir nechtasi Sulaymon at-Taymiydan, u Abu Usmondan, u Usoma ibn Zayddan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan va unda Saʼid ibn Zayd ibn Amr ibn Nufayldan deb zikr qilmaganlar. Biz Muʼtamirdan boshqa hech kim «Usoma ibn Zayd va Saʼid ibn Zayddan» deganini bilmaymiz. Bu bobda Abu Saʼiddan ham (rivoyat) bor.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен ўзимдан кейин одамлар ичида эркаклар учун аёллардан кўра зарарлироқ бирор фитна қолдирмадим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисни ишончли (рови)лардан бир нечтаси Сулаймон ат-Таймийдан, у Абу Усмондан, у Усома ибн Зайддан, у Набий ﷺдан ривоят қилган ва унда Саъид ибн Зайд ибн Амр ибн Нуфайлдан деб зикр қилмаганлар. Биз Муътамирдан бошқа ҳеч ким «Усома ибн Зайд ва Саъид ибн Зайддан» деганини билмаймиз. Бу бобда Абу Саъиддан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (hadis rivoyat qilingan).Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ҳадис ривоят қилинган).

حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ، بِالْمَدِينَةِ يَخْطُبُ يَقُولُ أَيْنَ عُلَمَاؤُكُمْ يَا أَهْلَ الْمَدِينَةِ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ هَذِهِ الْقُصَّةِ وَيَقُولُ ‏"‏ إِنَّمَا هَلَكَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ حِينَ اتَّخَذَهَا نِسَاؤُهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ ‏.‏

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Humayd ibn Abdurahmon Muoviyani Madinada xutba qilib turib shunday deganini eshitdi: «Olimlaringiz qani, ey Madina ahli? Men Rasululloh ﷺ mana shu (boshdagi soch) tutamini man etib: ‹Bani Isroil oʻz ayollari uni ishlatganlarida halok boʻldilar›, deganlarini eshitdim». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Bu hadis) Muoviyadan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳумайд ибн Абдураҳмон Муовияни Мадинада хутба қилиб туриб шундай деганини эшитди: «Олимларингиз қани, эй Мадина аҳли? Мен Расулуллоҳ ﷺ мана шу (бошдаги соч) тутамини ман этиб: ‹Бани Исроил ўз аёллари уни ишлатганларида ҳалок бўлдилар›, деганларини эшитдим». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Бу ҳадис) Муовиядан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَعَنَ الْوَاشِمَاتِ وَالْمُسْتَوْشِمَاتِ وَالْمُتَنَمِّصَاتِ مُبْتَغِيَاتٍ لِلْحُسْنِ مُغَيِّرَاتٍ خَلْقَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ عَنْ مَنْصُورٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ goʻzallik istab, Allohning yaratganini oʻzgartirib, tana(siga) naqsh (tatu) soladigan va naqsh soldiradigan ayollarni hamda yuz tukini olib (qosh) yuladigan ayollarni laʼnatladilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Shuʼba va imomlardan bir nechtasi Mansurdan rivoyat qilganlar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ гўзаллик истаб, Аллоҳнинг яратганини ўзгартириб, тана(сига) нақш (тату) соладиган ва нақш солдирадиган аёлларни ҳамда юз тукини олиб (қош) юладиган аёлларни лаънатладилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Шуъба ва имомлардан бир нечтаси Мансурдан ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ وَالْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَافِعٌ الْوَشْمُ فِي اللِّثَةِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh soch ulaydigan va ulatadigan ayolni hamda tatu soladigan va soldiradigan ayolni laʼnatladi», dedilar. Nofeʼ aytdi: (Bu yerdagi) naqsh (tatu) milkka soladigani(dir). (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Oisha, Maʼqil ibn Yasor, Asmo bint Abu Bakr va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ соч улайдиган ва улатадиган аёлни ҳамда тату соладиган ва солдирадиган аёлни лаънатлади», дедилар. Нофеъ айтди: (Бу ердаги) нақш (тату) милкка соладигани(дир). (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Оиша, Маъқил ибн Ясор, Асмо бинт Абу Бакр ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ يَحْيَى قَوْلَ نَافِعٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (hadis rivoyat qilingan), faqat Yahyo unda Nofeʼning soʻzini zikr qilmagan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ҳадис ривоят қилинган), фақат Яҳё унда Нофеънинг сўзини зикр қилмаган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَهَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُتَشَبِّهَاتِ بِالرِّجَالِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْمُتَشَبِّهِينَ بِالنِّسَاءِ مِنَ الرِّجَالِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayollardan erkaklarga oʻxshashga uringanlarni va erkaklardan ayollarga oʻxshashga uringanlarni laʼnatladilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёллардан эркакларга ўхшашга уринганларни ва эркаклардан аёлларга ўхшашга уринганларни лаънатладилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، وَأَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُخَنَّثِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالْمُتَرَجِّلاَتِ مِنَ النِّسَاءِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ erkaklardan ayollarga oʻxshashga urinuvchilarni va ayollardan erkaklarga oʻxshashga urinuvchilarni laʼnatladilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Oishadan ham (rivoyat) bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ эркаклардан аёлларга ўхшашга уринувчиларни ва аёллардан эркакларга ўхшашга уринувчиларни лаънатладилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Оишадан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ عِمَارَةَ الْحَنَفِيِّ، عَنْ غُنَيْمِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ عَيْنٍ زَانِيَةٌ وَالْمَرْأَةُ إِذَا اسْتَعْطَرَتْ فَمَرَّتْ بِالْمَجْلِسِ فَهِيَ كَذَا وَكَذَا يَعْنِي زَانِيَةً ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Har bir koʻz zino qiladi. Ayol kishi atir surtinib, biror majlis yonidan oʻtsa, u mana bunaqa va anaqa boʻladi», yaʼni zino qiluvchi (boʻladi), dedilar. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ҳар бир кўз зино қилади. Аёл киши атир суртиниб, бирор мажлис ёнидан ўтса, у мана бунақа ва анақа бўлади», яъни зино қилувчи (бўлади), дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ طِيبُ الرِّجَالِ مَا ظَهَرَ رِيحُهُ وَخَفِيَ لَوْنُهُ وَطِيبُ النِّسَاءِ مَا ظَهَرَ لَوْنُهُ وَخَفِيَ رِيحُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Erkaklarning atiri hidi sezilib, rangi yashirin boʻlganidir; ayollarning atiri esa rangi koʻrinib, hidi yashirin boʻlganidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эркакларнинг атири ҳиди сезилиб, ранги яширин бўлганидир; аёлларнинг атири эса ранги кўриниб, ҳиди яширин бўлганидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنِ الطُّفَاوِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِلاَّ أَنَّ الطُّفَاوِيَّ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَلاَ نَعْرِفُ اسْمَهُ ‏.‏ وَحَدِيثُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ أَتَمُّ وَأَطْوَلُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash va shu maʼnoda (hadis) rivoyat qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, faqat Tufoviyni biz shu hadisdan boshqa yerda bilmaymiz va uning ismini ham bilmaymiz. Ismoil ibn Ibrohimning hadisi esa toʻliqroq va uzunroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш ва шу маънода (ҳадис) ривоят қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, фақат Туфовийни биз шу ҳадисдан бошқа ерда билмаймиз ва унинг исмини ҳам билмаймиз. Исмоил ибн Иброҳимнинг ҳадиси эса тўлиқроқ ва узунроқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ خَيْرَ طِيبِ الرَّجُلِ مَا ظَهَرَ رِيحُهُ وَخَفِيَ لَوْنُهُ وَخَيْرَ طِيبِ النِّسَاءِ مَا ظَهَرَ لَوْنُهُ وَخَفِيَ رِيحُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَنَهَى عَنْ مِيثَرَةِ الأُرْجُوَانِ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytdi: Paygʻambar ﷺ menga: «Erkaklar atirining eng yaxshisi hidi sezilib, rangi yashirin boʻlganidir; ayollar atirining eng yaxshisi esa rangi koʻrinib, hidi yashirin boʻlganidir», dedilar. Va u zot urjuvon (qizil) egar yopgʻichidan qaytardilar. Bu hadis bu vajhdan hasan gʻaribdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтди: Пайғамбар ﷺ менга: «Эркаклар атирининг энг яхшиси ҳиди сезилиб, ранги яширин бўлганидир; аёллар атирининг энг яхшиси эса ранги кўриниб, ҳиди яширин бўлганидир», дедилар. Ва у зот уржувон (қизил) эгар ёпғичидан қайтардилар. Бу ҳадис бу важҳдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا عَزْرَةُ بْنُ ثَابِتٍ، عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ أَنَسٌ لاَ يَرُدُّ الطِّيبَ ‏.‏ وَقَالَ أَنَسٌ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَرُدُّ الطِّيبَ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) atirni qaytarmas edi. Anas: «Paygʻambar ﷺ atirni qaytarmas edilar», dedi. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) атирни қайтармас эди. Анас: «Пайғамбар ﷺ атирни қайтармас эдилар», деди. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثَلاَثٌ لاَ تُرَدُّ الْوَسَائِدُ وَالدُّهْنُ وَاللَّبَنُ ‏"‏ ‏.‏ الدُّهْنُ يَعْنِي بِهِ الطِّيبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَعَبْدُ اللَّهِ هُوَ ابْنُ مُسْلِمِ بْنِ جُنْدَبٍ وَهُوَ مَدَنِيٌّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uchta narsa qaytarilmaydi: yostiqlar, moy (atir) va sut», dedilar. Moy deganda atir nazarda tutiladi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Abdulloh esa Ibn Muslim ibn Jundabdir va u madinalikdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Учта нарса қайтарилмайди: ёстиқлар, мой (атир) ва сут», дедилар. Мой деганда атир назарда тутилади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Абдуллоҳ эса Ибн Муслим ибн Жундабдир ва у мадиналикдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلِيفَةَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، - بَصْرِيٌّ - وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ، عَنْ حَنَانٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أُعْطِيَ أَحَدُكُمُ الرَّيْحَانَ فَلاَ يَرُدَّهُ فَإِنَّهُ خَرَجَ مِنَ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ حَنَانًا إِلاَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلٍّ وَقَدْ أَدْرَكَ زَمَنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَرَهُ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْهُ ‏.‏

Abu Usmon an-Nahdiy (rahimahulloh) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringizga rayhon berilsa, uni qaytarmasin, chunki u jannatdan chiqqandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu vajhdan bilamiz. Hanonni ham faqat shu hadisda bilamiz. Abu Usmon an-Nahdiyning ismi Abdurahmon ibn Mulldir; u Paygʻambar ﷺ zamoniga yetgan, biroq u zotni koʻrmagan va u zotdan eshitmagan.Абу Усмон ан-Наҳдий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизга райҳон берилса, уни қайтармасин, чунки у жаннатдан чиққандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу важҳдан биламиз. Ҳанонни ҳам фақат шу ҳадисда биламиз. Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдураҳмон ибн Муллдир; у Пайғамбар ﷺ замонига етган, бироқ у зотни кўрмаган ва у зотдан эшитмаган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُبَاشِرُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ حَتَّى تَصِفَهَا لِزَوْجِهَا كَأَنَّمَا يَنْظُرُ إِلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayol kishi boshqa ayolga, goʻyo eri unga qarab turgandek, uni eriga taʼriflab beradigan darajada (yaqin) tegmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл киши бошқа аёлга, гўё эри унга қараб тургандек, уни эрига таърифлаб берадиган даражада (яқин) тегмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَخْبَرَنِي الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ، أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَنْظُرُ الرَّجُلُ إِلَى عَوْرَةِ الرَّجُلِ وَلاَ تَنْظُرُ الْمَرْأَةُ إِلَى عَوْرَةِ الْمَرْأَةِ وَلاَ يُفْضِي الرَّجُلُ إِلَى الرَّجُلِ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ وَلاَ تُفْضِي الْمَرْأَةُ إِلَى الْمَرْأَةِ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Erkak boshqa erkakning avratiga qaramasin, ayol boshqa ayolning avratiga qaramasin, erkak boshqa erkak bilan bir kiyim ostida yotmasin, ayol boshqa ayol bilan bir kiyim ostida yotmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эркак бошқа эркакнинг авратига қарамасин, аёл бошқа аёлнинг авратига қарамасин, эркак бошқа эркак билан бир кийим остида ётмасин, аёл бошқа аёл билан бир кийим остида ётмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالاَ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ عَوْرَاتُنَا مَا نَأْتِي مِنْهَا وَمَا نَذَرُ قَالَ ‏"‏ احْفَظْ عَوْرَتَكَ إِلاَّ مِنْ زَوْجَتِكَ أَوْ مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا كَانَ الْقَوْمُ بَعْضُهُمْ فِي بَعْضٍ قَالَ ‏"‏ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ لاَ يَرَاهَا أَحَدٌ فَلاَ يَرَيَنَّهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِذَا كَانَ أَحَدُنَا خَالِيًا قَالَ ‏"‏ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ يَسْتَحْيِيَ مِنْهُ النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Muoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey Allohning Paygʻambari, avratlarimizning qaysisini ochishimiz, qaysisini berkitishimiz mumkin?» dedim. U zot: «Avratingni xotiningdan yoki qoʻling ostidagi choridan boshqa (hammadan) berkit», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, odamlar bir-birlarining ichida (jamlangan) boʻlsa-chi?» dedim. U zot: «Agar uni hech kim koʻrmasligiga qodir boʻlsang, hech kim uni koʻrmasin», dedilar. «Ey Allohning Paygʻambari, birovimiz yolgʻiz boʻlsa-chi?» dedim. U zot: «Alloh undan uyalishga odamlardan koʻra haqliroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Муовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, авратларимизнинг қайсисини очишимиз, қайсисини беркитишимиз мумкин?» дедим. У зот: «Авратингни хотинингдан ёки қўлинг остидаги чоридан бошқа (ҳаммадан) беркит», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, одамлар бир-бирларининг ичида (жамланган) бўлса-чи?» дедим. У зот: «Агар уни ҳеч ким кўрмаслигига қодир бўлсанг, ҳеч ким уни кўрмасин», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, бировимиз ёлғиз бўлса-чи?» дедим. У зот: «Аллоҳ ундан уялишга одамлардан кўра ҳақлироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ زُرْعَةَ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ جَرْهَدٍ الأَسْلَمِيِّ، عَنْ جَدِّهِ، جَرْهَدٍ قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِجَرْهَدٍ فِي الْمَسْجِدِ وَقَدِ انْكَشَفَ فَخِذُهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الْفَخِذَ عَوْرَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ مَا أَرَى إِسْنَادَهُ بِمُتَّصِلٍ ‏.‏

Jarhad al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ masjidda Jarhadning yonidan oʻtdilar, uning soni ochilib qolgan edi. Shunda u zot: «Albatta, son avratdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Uning isnodini muttasil (uzluksiz) deb koʻrmayman.Жарҳад ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ масжидда Жарҳаднинг ёнидан ўтдилар, унинг сони очилиб қолган эди. Шунда у зот: «Албатта, сон авратдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Унинг иснодини муттасил (узлуксиз) деб кўрмайман.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْفَخِذُ عَوْرَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Son avratdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сон авратдир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَرْهَدٍ الأَسْلَمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْفَخِذُ عَوْرَةٌ ‏"‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَمُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَحْشٍ وَلِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَحْشٍ صُحْبَةٌ وَلاِبْنِهِ مُحَمَّدٍ صُحْبَةٌ ‏.‏

Jarhad al-Aslamiy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Son avratdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu vajhdan hasan gʻaribdir. Bu bobda Alidan va Muhammad ibn Abdulloh ibn Jahshdan ham (rivoyat) bor. Abdulloh ibn Jahsh sahobiy boʻlgan, uning oʻgʻli Muhammad ham sahobiydir.Жарҳад ал-Асламий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сон авратдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу важҳдан ҳасан ғарибдир. Бу бобда Алидан ва Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Жаҳшдан ҳам (ривоят) бор. Абдуллоҳ ибн Жаҳш саҳобий бўлган, унинг ўғли Муҳаммад ҳам саҳобийдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، أَخْبَرَنِي ابْنُ جَرْهَدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِهِ وَهُوَ كَاشِفٌ عَنْ فَخِذِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ غَطِّ فَخِذَكَ فَإِنَّهَا مِنَ الْعَوْرَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Jarhad (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uning yonidan oʻtib qoldilar, u esa sonini ochib oʻtirgan edi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Soningni yopgin, chunki u avratdandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Жарҳад (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ унинг ёнидан ўтиб қолдилар, у эса сонини очиб ўтирган эди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Сонингни ёпгин, чунки у авратдандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ إِلْيَاسَ، وَيُقَالُ ابْنُ إِيَاسٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِي حَسَّانَ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ طَيِّبٌ يُحِبُّ الطَّيِّبَ نَظِيفٌ يُحِبُّ النَّظَافَةَ كَرِيمٌ يُحِبُّ الْكَرَمَ جَوَادٌ يُحِبُّ الْجُودَ فَنَظِّفُوا أُرَاهُ قَالَ أَفْنِيَتَكُمْ وَلاَ تَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ ‏.‏ قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِمُهَاجِرِ بْنِ مِسْمَارٍ فَقَالَ حَدَّثَنِيهِ عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ نَظِّفُوا أَفْنِيَتَكُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَخَالِدُ بْنُ إِلْيَاسَ يُضَعَّفُ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, Alloh poktoza, pokizalikni sevadi; (oʻzi) pok, poklikni sevadi; karamli, karamni sevadi; saxiy, saxovatni sevadi. Bas, hovlilaringizni tozalanglar va yahudiylarga oʻxshamanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Xolid ibn Ilyos esa zaif (rovi) sanaladi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, Аллоҳ поктоза, покизаликни севади; (ўзи) пок, покликни севади; карамли, карамни севади; сахий, саховатни севади. Бас, ҳовлиларингизни тозаланглар ва яҳудийларга ўхшаманглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Холид ибн Илёс эса заиф (рови) саналади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ نِيْزَكَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُحَيَّاةَ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَالتَّعَرِّي فَإِنَّ مَعَكُمْ مَنْ لاَ يُفَارِقُكُمْ إِلاَّ عِنْدَ الْغَائِطِ وَحِينَ يُفْضِي الرَّجُلُ إِلَى أَهْلِهِ فَاسْتَحْيُوهُمْ وَأَكْرِمُوهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو مُحَيَّاةَ اسْمُهُ يَحْيَى بْنُ يَعْلَى ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yalangʻochlikdan saqlaninglar! Chunki yoningizda shunday (farishtalar) borki, ular sizlardan faqat hojatxonada va kishi oʻz ahli (ayoli) bilan yaqinlik qilgan paytidagina ajraladilar. Bas, ulardan uyalinglar va ularni hurmat qilinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz. Abu Muhayyaning ismi Yahyo ibn Yaʼlodir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яланғочликдан сақланинглар! Чунки ёнингизда шундай (фаришталар) борки, улар сизлардан фақат ҳожатхонада ва киши ўз аҳли (аёли) билан яқинлик қилган пайтидагина ажраладилар. Бас, улардан уялинглар ва уларни ҳурмат қилинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл орқалигина биламиз. Абу Муҳайянинг исми Яҳё ибн Яълодир.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ الْمِقْدَامِ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يَدْخُلِ الْحَمَّامَ بِغَيْرِ إِزَارٍ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يُدْخِلْ حَلِيلَتَهُ الْحَمَّامَ وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يَجْلِسْ عَلَى مَائِدَةٍ يُدَارُ عَلَيْهَا بِالْخَمْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ طَاوُسٍ عَنْ جَابِرٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ لَيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ صَدُوقٌ وَرُبَّمَا يَهِمُ فِي الشَّىْءِ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ لَيْثٌ لاَ يُفْرَحُ بِحَدِيثِهِ كَانَ لَيْثٌ يَرْفَعُ أَشْيَاءَ لاَ يَرْفَعُهَا غَيْرُهُ فَلِذَلِكَ ضَعَّفُوهُ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kimki Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan boʻlsa, izorsiz (yelkasi va belidan pastini yopadigan matosiz) hammomga kirmasin; kimki Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan boʻlsa, oʻz ayolini hammomga kiritmasin; kimki Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan boʻlsa, ustida xamr aylantirilayotgan dasturxonga oʻtirmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni Tovusning Jobirdan (rivoyati) sifatida faqat shu yoʻl orqaligina bilamiz. Muhammad ibn Ismoil aytdi: Lays ibn Abu Sulaym sadduq (rost soʻzlovchi) boʻlib, baʼzan biror narsada xato qiladi. Muhammad ibn Ismoil aytdi: Ahmad ibn Hanbal: ‹Laysning hadisidan xursand boʻlinmaydi, Lays boshqalar marfuʼ qilmaydigan narsalarni marfuʼ qilar edi, shuning uchun uni zaif sanashgan›, dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кимки Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, изорсиз (елкаси ва белидан пастини ёпадиган матосиз) ҳаммомга кирмасин; кимки Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, ўз аёлини ҳаммомга киритмасин; кимки Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, устида хамр айлантирилаётган дастурхонга ўтирмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни Товуснинг Жобирдан (ривояти) сифатида фақат шу йўл орқалигина биламиз. Муҳаммад ибн Исмоил айтди: Лайс ибн Абу Сулайм саддуқ (рост сўзловчи) бўлиб, баъзан бирор нарсада хато қилади. Муҳаммад ибн Исмоил айтди: Аҳмад ибн Ҳанбал: ‹Лайснинг ҳадисидан хурсанд бўлинмайди, Лайс бошқалар марфуъ қилмайдиган нарсаларни марфуъ қилар эди, шунинг учун уни заиф санашган›, деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي عُذْرَةَ، وَكَانَ، قَدْ أَدْرَكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى الرِّجَالَ وَالنِّسَاءَ عَنِ الْحَمَّامَاتِ ثُمَّ رَخَّصَ لِلرِّجَالِ فِي الْمَيَازِرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ وَإِسْنَادُهُ لَيْسَ بِذَاكَ الْقَائِمِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ erkaklar va ayollarni hammomlarga (kirishdan) qaytardilar, soʻngra erkaklarga izorlar (bilan kirish)ga ruxsat berdilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Hammod ibn Salamaning hadisi sifatidagina bilamiz va uning isnodi unchalik mustahkam emas.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ эркаклар ва аёлларни ҳаммомларга (киришдан) қайтардилар, сўнгра эркакларга изорлар (билан кириш)га рухсат бердилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Ҳаммод ибн Саламанинг ҳадиси сифатидагина биламиз ва унинг исноди унчалик мустаҳкам эмас.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ أَبِي الْجَعْدِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ الْهُذَلِيِّ، أَنَّ نِسَاءً، مِنْ أَهْلِ حِمْصَ أَوْ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ دَخَلْنَ عَلَى عَائِشَةَ فَقَالَتْ أَنْتُنَّ اللاَّتِي يَدْخُلْنَ نِسَاؤُكُنَّ الْحَمَّامَاتِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنِ امْرَأَةٍ تَضَعُ ثِيَابَهَا فِي غَيْرِ بَيْتِ زَوْجِهَا إِلاَّ هَتَكَتِ السِّتْرَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ رَبِّهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Hims ahlidan yoki Shom ahlidan boʻlgan ayollar uning huzuriga kirishdi. Shunda u: «Ayollaringiz hammomlarga kiradigan (kishilar) sizlarmisizlar? Men Rasululloh ﷺning: ‹Qaysi bir ayol oʻz eri uyidan boshqa joyda kiyimlarini yechsa, albatta, oʻzi bilan Robbisi orasidagi pardani yirtgan boʻladi›, deganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳимс аҳлидан ёки Шом аҳлидан бўлган аёллар унинг ҳузурига киришди. Шунда у: «Аёлларингиз ҳаммомларга кирадиган (кишилар) сизлармисизлар? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Қайси бир аёл ўз эри уйидан бошқа жойда кийимларини ечса, албатта, ўзи билан Роббиси орасидаги пардани йиртган бўлади›, деганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، وَاللَّفْظُ، لِلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا طَلْحَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَدْخُلُ الْمَلاَئِكَةُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ صُورَةُ تَمَاثِيلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Farishtalar ichida it yoki suratlar (haykallar) boʻlgan uyga kirmaydilar», deganlarini eshitganman. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Фаришталар ичида ит ёки суратлар (ҳайкаллар) бўлган уйга кирмайдилар», деганларини эшитганман. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ إِسْحَاقَ، أَخْبَرَهُ قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي طَلْحَةَ، عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ نَعُودُهُ فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ أَخْبَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْمَلاَئِكَةَ لاَ تَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ تَمَاثِيلُ أَوْ صُورَةٌ ‏.‏ شَكَّ إِسْحَاقُ لاَ يَدْرِي أَيُّهُمَا قَالَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga xabar berib: «Farishtalar ichida haykallar yoki surat boʻlgan uyga kirmaydilar», dedilar. (Rovi Ishoq: ‹Haykallar›mi yoki ‹surat›mi — qaysi birini aytganini bilmayman, deb shubha qildi). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга хабар бериб: «Фаришталар ичида ҳайкаллар ёки сурат бўлган уйга кирмайдилар», дедилар. (Рови Ишоқ: ‹Ҳайкаллар›ми ёки ‹сурат›ми — қайси бирини айтганини билмайман, деб шубҳа қилди). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا مُجَاهِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَانِي جِبْرِيلُ فَقَالَ إِنِّي كُنْتُ أَتَيْتُكَ الْبَارِحَةَ فَلَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَكُونَ دَخَلْتُ عَلَيْكَ الْبَيْتَ الَّذِي كُنْتَ فِيهِ إِلاَّ أَنَّهُ كَانَ فِي بَابِ الْبَيْتِ تِمْثَالُ الرِّجَالِ وَكَانَ فِي الْبَيْتِ قِرَامُ سِتْرٍ فِيهِ تَمَاثِيلُ وَكَانَ فِي الْبَيْتِ كَلْبٌ فَمُرْ بِرَأْسِ التِّمْثَالِ الَّذِي بِالْبَابِ فَلْيُقْطَعْ فَيَصِيرَ كَهَيْئَةِ الشَّجَرَةِ وَمُرْ بِالسِّتْرِ فَلْيُقْطَعْ وَيُجْعَلْ مِنْهُ وِسَادَتَيْنِ مُنْتَبَذَتَيْنِ يُوَطَآنِ وَمُرْ بِالْكَلْبِ فَيُخْرَجْ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ ذَلِكَ الْكَلْبُ جَرْوًا لِلْحَسَنِ أَوِ الْحُسَيْنِ تَحْتَ نَضَدٍ لَهُ فَأَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي طَلْحَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Huzurimga Jibril keldi va: ‹Men kecha huzuringga kelgan edim, sen turgan uyga kirishimga, eshikda erkaklar haykali boʻlgani, uyda suratlar tushirilgan parda boʻlgani va uyda it boʻlganidan boshqa narsa toʻsqinlik qilmadi. Bas, eshikdagi haykalning boshini buyurib kestir, toki u daraxt(boʻlagi) shaklida boʻlib qolsin; pardani buyurib kestir va undan oyoq ostida ezgʻilanadigan ikkita boʻgʻin (yostiq) qildir; itni buyurib chiqartirib yubor›, dedi», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ (shunday) qildilar. Oʻsha it Hasan yoki Husaynning kuchukchasi boʻlib, ularning bir taxti ostida edi. Bas, u zot buyurdilar va u chiqarib yuborildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Oisha va Abu Taldhadan ham (rivoyat bor).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳузуримга Жибрил келди ва: ‹Мен кеча ҳузурингга келган эдим, сен турган уйга киришимга, эшикда эркаклар ҳайкали бўлгани, уйда суратлар туширилган парда бўлгани ва уйда ит бўлганидан бошқа нарса тўсқинлик қилмади. Бас, эшикдаги ҳайкалнинг бошини буюриб кестир, токи у дарахт(бўлаги) шаклида бўлиб қолсин; пардани буюриб кестир ва ундан оёқ остида эзғиланадиган иккита бўғин (ёстиқ) қилдир; итни буюриб чиқартириб юбор›, деди», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ (шундай) қилдилар. Ўша ит Ҳасан ёки Ҳусайннинг кучукчаси бўлиб, уларнинг бир тахти остида эди. Бас, у зот буюрдилар ва у чиқариб юборилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Оиша ва Абу Талдҳадан ҳам (ривоят бор).

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ مَرَّ رَجُلٌ وَعَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَحْمَرَانِ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَرُدَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِ السَّلاَمَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُمْ كَرِهُوا لُبْسَ الْمُعَصْفَرِ وَرَأَوْا أَنَّ مَا صُبِغَ بِالْحُمْرَةِ بِالْمَدَرِ أَوْ غَيْرِ ذَلِكَ فَلاَ بَأْسَ بِهِ إِذَا لَمْ يَكُنْ مُعَصْفَرًا ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi ustida ikkita qizil kiyim bilan oʻtib, Paygʻambar ﷺga salom berdi, ammo Paygʻambar ﷺ uning salomiga (alik) qaytarmadilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadisning maʼnosi ilm ahli nazdida shuki, ular muasfar (qizil safflower bilan boʻyalgan) kiyim kiyishni makruh sanaganlar; matir (tuproq) yoki shundan boshqasi bilan qizilga boʻyalgan narsa esa, agar muasfar boʻlmasa, bunda zarar yoʻq, deb bilganlar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши устида иккита қизил кийим билан ўтиб, Пайғамбар ﷺга салом берди, аммо Пайғамбар ﷺ унинг саломига (алик) қайтармадилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси илм аҳли наздида шуки, улар муасфар (қизил саффлоwэр билан бўялган) кийим кийишни макруҳ санаганлар; матир (тупроқ) ёки шундан бошқаси билан қизилга бўялган нарса эса, агар муасфар бўлмаса, бунда зарар йўқ, деб билганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هُبَيْرَةَ بْنِ يَرِيمَ، قَالَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ خَاتِمِ الذَّهَبِ وَعَنِ الْقَسِّيِّ وَعَنِ الْمِيثَرَةِ وَعَنِ الْجَعَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو الأَحْوَصِ وَهُوَ شَرَابٌ يُتَّخَذُ بِمِصْرَ مِنَ الشَّعِيرِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ oltin uzukdan, qassiydan, miysaradan (egar ustiga qoʻyiladigan ipak yostiqdan) va jaʼadan qaytardilar. Abul Ahvas aytdi: U (jaʼa) Misrda arpadan tayyorlanadigan ichimlikdir. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ олтин узукдан, қассийдан, мийсарадан (эгар устига қўйиладиган ипак ёстиқдан) ва жаъадан қайтардилар. Абул Аҳвас айтди: У (жаъа) Мисрда арпадан тайёрланадиган ичимликдир. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَبْعٍ وَنَهَانَا عَنْ سَبْعٍ أَمَرَنَا بِاتِّبَاعِ الْجَنَازَةِ وَعِيَادَةِ الْمَرِيضِ وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ وَإِجَابَةِ الدَّاعِي وَنَصْرِ الْمَظْلُومِ وَإِبْرَارِ الْقَسَمِ وَرَدِّ السَّلاَمِ وَنَهَانَا عَنْ سَبْعٍ عَنْ خَاتِمِ الذَّهَبِ أَوْ حَلْقَةِ الذَّهَبِ وَآنِيَةِ الْفِضَّةِ وَلُبْسِ الْحَرِيرِ وَالدِّيبَاجِ وَالإِسْتَبْرَقِ وَالْقَسِّيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَشْعَثُ بْنُ سُلَيْمٍ هُوَ أَشْعَثُ بْنُ أَبِي الشَّعْثَاءِ وَأَبُو الشَّعْثَاءِ اسْمُهُ سُلَيْمُ بْنُ الأَسْوَدِ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni yettita narsaga buyurdilar va yettita narsadan qaytardilar. Bizni janozaga ergashishga, bemorni yoʻqlashga, aksa urganga (alik) javob qaytarishga, taklif qilganning (daʼvatini) qabul qilishga, mazlumga yordam berishga, qasamni rost chiqarishga (haqligini taʼminlashga) va salomga (alik) qaytarishga buyurdilar. Yettita narsadan esa qaytardilar: oltin uzuk yoki oltin halqadan, kumush idishlardan, ipak, dibo, istabraq kiyishdan va qassiydan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ashʼas ibn Sulaym — bu Ashʼas ibn Abu Shaʼsodir, Abu Shaʼsoning ismi esa Sulaym ibn al-Asvaddir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни еттита нарсага буюрдилар ва еттита нарсадан қайтардилар. Бизни жанозага эргашишга, беморни йўқлашга, акса урганга (алик) жавоб қайтаришга, таклиф қилганнинг (даъватини) қабул қилишга, мазлумга ёрдам беришга, қасамни рост чиқаришга (ҳақлигини таъминлашга) ва саломга (алик) қайтаришга буюрдилар. Еттита нарсадан эса қайтардилар: олтин узук ёки олтин ҳалқадан, кумуш идишлардан, ипак, дибо, истабрақ кийишдан ва қассийдан. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ашъас ибн Сулайм — бу Ашъас ибн Абу Шаъсодир, Абу Шаъсонинг исми эса Сулайм ибн ал-Асваддир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَسُوا الْبَيَاضَ فَإِنَّهَا أَطْهَرُ وَأَطْيَبُ وَكَفِّنُوا فِيهَا مَوْتَاكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Oq (kiyim) kiyinglar, chunki u eng pok va eng yaxshidir; oʻlganlaringizni ham unda kafanlanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Ibn Abbos va Ibn Umardan ham (rivoyat bor).Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Оқ (кийим) кийинглар, чунки у энг пок ва энг яхшидир; ўлганларингизни ҳам унда кафанланглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Ибн Аббос ва Ибн Умардан ҳам (ривоят бор).

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنِ الأَشْعَثِ، وَهُوَ ابْنُ سَوَّارٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي لَيْلَةٍ إِضْحِيَانٍ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِلَى الْقَمَرِ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ حَمْرَاءُ فَإِذَا هُوَ عِنْدِي أَحْسَنُ مِنَ الْقَمَرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الأَشْعَثِ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺni oydin bir kechada koʻrdim. Bas, men goh Rasululloh ﷺga, goh oyga qaray boshladim. U zotning ustida qizil hulla (kiyim) bor edi. Nogahon u zot menga oydan ham koʻra koʻrkamroq (chiroyliroq) koʻrindilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ashʼasning hadisi sifatidagina bilamiz.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни ойдин бир кечада кўрдим. Бас, мен гоҳ Расулуллоҳ ﷺга, гоҳ ойга қарай бошладим. У зотнинг устида қизил ҳулла (кийим) бор эди. Ногаҳон у зот менга ойдан ҳам кўра кўркамроқ (чиройлироқ) кўриндилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ашъаснинг ҳадиси сифатидагина биламиз.

وَرَوَى شُعْبَةُ، وَالثَّوْرِيُّ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ رَأَيْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُلَّةً حَمْرَاءَ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مَحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ بِهَذَا ‏.‏ وَفِي الْحَدِيثِ كَلاَمٌ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا ‏.‏ قَالَ سَأَلْتُ مُحَمَّدًا قُلْتُ لَهُ حَدِيثُ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ أَصَحُّ أَوْ حَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ فَرَأَى كِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحًا ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْبَرَاءِ وَأَبِي جُحَيْفَةَ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning ustlarida qizil hulla (kiyim) koʻrdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisda bundan koʻra koʻproq soʻz (bayon) ham bor. (Roviy) aytdi: Men Muhammad(ibn Ismoil)dan: ‹Abu Ishoqning Barodan rivoyat qilgan hadisi sahihroqmi yoki Jobir ibn Samuraning hadisimi?› deb soʻradim. U ikkala hadisni ham sahih deb bildi. Bu bobda Baro va Abu Juhayfadan ham (hadis) bor.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг устларида қизил ҳулла (кийим) кўрдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисда бундан кўра кўпроқ сўз (баён) ҳам бор. (Ровий) айтди: Мен Муҳаммад(ибн Исмоил)дан: ‹Абу Ишоқнинг Бародан ривоят қилган ҳадиси саҳиҳроқми ёки Жобир ибн Самуранинг ҳадисими?› деб сўрадим. У иккала ҳадисни ҳам саҳиҳ деб билди. Бу бобда Баро ва Абу Жуҳайфадан ҳам (ҳадис) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ إِيَادِ بْنِ لَقِيطٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي رِمْثَةَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ بُرْدَانِ أَخْضَرَانِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ إِيَادٍ ‏.‏ وَأَبُو رِمْثَةَ التَّيْمِيُّ يُقَالُ اسْمُهُ حَبِيبُ بْنُ حَيَّانَ وَيُقَالُ اسْمُهُ رِفَاعَةُ بْنُ يَثْرِبِيٍّ ‏.‏

Abu Rimsa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺni koʻrdim, ul zotning ustlarida ikkita yashil burd (kiyim) bor edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ubaydulloh ibn Iyodning hadisi orqaligina bilamiz. Abu Rimsa at-Taymiyning ismi Habib ibn Hayyon deyiladi, Rifoa ibn Yasribiy deb ham aytiladi.Абу Римса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺни кўрдим, ул зотнинг устларида иккита яшил бурд (кийим) бор эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Убайдуллоҳ ибн Иёднинг ҳадиси орқалигина биламиз. Абу Римса ат-Таймийнинг исми Ҳабиб ибн Ҳайён дейилади, Рифоа ибн Ясрибий деб ҳам айтилади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ غَدَاةٍ وَعَلَيْهِ مِرْطٌ مِنْ شَعَرٍ أَسْوَدَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Nabiy ﷺ bir kuni ertalab chiqdilar, ul zotning ustlarida qora junli mirt (kiyim) bor edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Набий ﷺ бир куни эрталаб чиқдилар, ул зотнинг устларида қора жунли мирт (кийим) бор эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ الصَّفَّارُ أَبُو عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَسَّانَ، أَنَّهُ حَدَّثَتْهُ جَدَّتَاهُ، صَفِيَّةُ بِنْتُ عُلَيْبَةَ وَدُحَيْبَةُ بِنْتُ عُلَيْبَةَ حَدَّثَتَاهُ عَنْ قَيْلَةَ بِنْتِ مَخْرَمَةَ، وَكَانَتَا، رَبِيبَتَيْهَا وَقَيْلَةُ جَدَّةُ أَبِيهِمَا أُمُّ أُمِّهِ أَنَّهَا قَالَتْ قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتِ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ حَتَّى جَاءَ رَجُلٌ وَقَدِ ارْتَفَعَتِ الشَّمْسُ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَعَلَيْكَ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَعَلَيْهِ تَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - أَسْمَالُ مُلَيَّتَيْنِ كَانَتَا بِزَعْفَرَانٍ وَقَدْ نَفَضَتَا وَمَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عُسَيْبُ نَخْلَةٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ قَيْلَةَ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَسَّانَ ‏.‏

Qayla bint Maxrama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u: «Biz Rasululloh ﷺning huzurlariga keldik», deb hadisni toʻliq zikr qildi, hatto bir kishi quyosh koʻtarilgan paytda kelib: ‹Assalomu alayka, ey Allohning Rasuli!› dedi. Rasululloh ﷺ: «Va alaykassalomu va rahmatulloh», dedilar. Ul zot — yaʼni Nabiy ﷺ — ning ustlarida zaʼfaron bilan boʻyalgan, rangi oʻchib ketgan ikkita eski izor (kiyim) bor edi, Nabiy ﷺning yonlarida esa xurmo shoxidan (yasalgan tayoq) bor edi. Abu Iso aytdi: Qaylaning hadisini biz faqat Abdulloh ibn Hassonning hadisi orqaligina bilamiz.Қайла бинт Махрама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у: «Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдик», деб ҳадисни тўлиқ зикр қилди, ҳатто бир киши қуёш кўтарилган пайтда келиб: ‹Ассалому алайка, эй Аллоҳнинг Расули!› деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ва алайкассалому ва раҳматуллоҳ», дедилар. Ул зот — яъни Набий ﷺ — нинг устларида заъфарон билан бўялган, ранги ўчиб кетган иккита эски изор (кийим) бор эди, Набий ﷺнинг ёнларида эса хурмо шохидан (ясалган таёқ) бор эди. Абу Исо айтди: Қайланинг ҳадисини биз фақат Абдуллоҳ ибн Ҳассоннинг ҳадиси орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّزَعْفُرِ لِلرِّجَالِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ ابْنِ عُلَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ التَّزَعْفُرِ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا آدَمُ عَنْ شُعْبَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى كَرَاهِيَةِ التَّزَعْفُرِ لِلرِّجَالِ أَنْ يَتَزَعْفَرَ الرَّجُلُ يَعْنِي أَنْ يَتَطَيَّبَ بِهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ erkaklarga zaʼfaron ( surtish)dan qaytardilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Iso aytdi: Erkaklar uchun zaʼfaron surtish makruh boʻlishining maʼnosi — kishining oʻziga zaʼfaron surtishi, yaʼni uni xushboʻylik (atir) sifatida ishlatishidir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ эркакларга заъфарон ( суртиш)дан қайтардилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Исо айтди: Эркаклар учун заъфарон суртиш макруҳ бўлишининг маъноси — кишининг ўзига заъфарон суртиши, яъни уни хушбўйлик (атир) сифатида ишлатишидир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَفْصِ بْنَ عُمَرَ، يُحَدِّثُ عَنْ يَعْلَى بْنِ مُرَّةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَبْصَرَ رَجُلاً مُتَخَلِّقًا قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَاغْسِلْهُ ثُمَّ اغْسِلْهُ ثُمَّ لاَ تَعُدْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدِ اخْتَلَفَ بَعْضُهُمْ فِي هَذَا الإِسْنَادِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مَنْ سَمِعَ مِنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ قَدِيمًا فَسَمَاعُهُ صَحِيحٌ وَسَمَاعُ شُعْبَةَ وَسُفْيَانَ مِنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ صَحِيحٌ إِلاَّ حَدِيثَيْنِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ زَاذَانَ قَالَ شُعْبَةُ سَمِعْتُهُمَا مِنْهُ بِأَخَرَةٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى يُقَالُ إِنَّ عَطَاءَ بْنَ السَّائِبِ كَانَ فِي آخِرِ أَمْرِهِ قَدْ سَاءَ حِفْظُهُ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمَّارٍ وَأَبِي مُوسَى وَأَنَسٍ وَأَبُو حَفْصٍ هُوَ أَبُو حَفْصِ بْنُ عُمَرَ ‏.‏

Yaʼlo ibn Murra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ xaluq surtgan bir kishini koʻrib qoldilar va: «Bor, uni yuvib tashla, soʻng yana yuv, soʻng (boshqa bunday) qilma», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzilar bu isnodda Ato ibn Soyib haqida ixtilof qilganlar. Aliy aytdi: Yahyo ibn Said: ‹Kim Ato ibn Soyibdan ilgari (eshitsa), uning samoi sahihdir. Shuʼba va Sufyonning Ato ibn Soyibdan samoi sahihdir, faqat Ato ibn Soyibning Zozondan (rivoyat qilgan) ikki hadisi bundan mustasno›, dedi. Shuʼba: ‹Men u ikkisini undan oxirida eshitganman›, dedi. Abu Iso aytdi: Ato ibn Soyib umrining oxirida xotirasi yomonlashib qolgan edi, deyiladi. Bu bobda Ammor, Abu Muso va Anasdan ham (hadis) bor.Яъло ибн Мурра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ халуқ суртган бир кишини кўриб қолдилар ва: «Бор, уни ювиб ташла, сўнг яна юв, сўнг (бошқа бундай) қилма», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзилар бу иснодда Ато ибн Сойиб ҳақида ихтилоф қилганлар. Алий айтди: Яҳё ибн Саид: ‹Ким Ато ибн Сойибдан илгари (эшитса), унинг самои саҳиҳдир. Шуъба ва Суфённинг Ато ибн Сойибдан самои саҳиҳдир, фақат Ато ибн Сойибнинг Зозондан (ривоят қилган) икки ҳадиси бундан мустасно›, деди. Шуъба: ‹Мен у иккисини ундан охирида эшитганман›, деди. Абу Исо айтди: Ато ибн Сойиб умрининг охирида хотираси ёмонлашиб қолган эди, дейилади. Бу бобда Аммор, Абу Мусо ва Анасдан ҳам (ҳадис) бор.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْرَقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي مَوْلَى، أَسْمَاءَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ، يَذْكُرُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ لَبِسَ الْحَرِيرَ فِي الدُّنْيَا لَمْ يَلْبَسْهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَحُذَيْفَةَ وَأَنَسٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ وَقَدْ ذَكَرْنَاهُ فِي كِتَابِ اللِّبَاسِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُمَرَ ‏.‏ وَمَوْلَى أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ وَيُكْنَى أَبَا عُمَرَ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim dunyoda ipak kiysa, oxiratda uni kiyolmaydi», dedilar. Bu bobda Aliy, Huzayfa, Anas va boshqa koʻp (sahobalar)dan ham (hadis) bor, biz uni Libos kitobida zikr qilganmiz. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir, u Umardan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Asmo bint Abu Bakr as-Siddiqning mavlosining ismi Abdulloh boʻlib, kunyasi Abu Umar edi, undan Ato ibn Abu Raboh va Amr ibn Dinor rivoyat qilgan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким дунёда ипак кийса, охиратда уни киёлмайди», дедилар. Бу бобда Алий, Ҳузайфа, Анас ва бошқа кўп (саҳобалар)дан ҳам (ҳадис) бор, биз уни Либос китобида зикр қилганмиз. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир, у Умардан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Асмо бинт Абу Бакр ас-Сиддиқнинг мавлосининг исми Абдуллоҳ бўлиб, куняси Абу Умар эди, ундан Ато ибн Абу Рабоҳ ва Амр ибн Динор ривоят қилган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَسَمَ أَقْبِيَةً وَلَمْ يُعْطِ مَخْرَمَةَ شَيْئًا فَقَالَ مَخْرَمَةُ يَا بُنَىَّ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ قَالَ ادْخُلْ فَادْعُهُ لِي فَدَعَوْتُهُ لَهُ فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ قِبَاءٌ مِنْهَا فَقَالَ ‏"‏ خَبَأْتُ لَكَ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ رَضِيَ مَخْرَمَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ ‏.‏

Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ baʼzi toʻnlarni taqsimladilar, ammo Maxramaga hech narsa bermadilar. Shunda Maxrama: «Ey oʻgʻilcham, biz bilan Rasululloh ﷺning huzurlariga yur», dedi. Men u bilan birga bordim. U: «Kir va uni mening uchun chaqir», dedi. Men uni (Nabiyni) chaqirdim. Nabiy ﷺ oʻsha (toʻnlardan) birini kiygan holda chiqdilar va: «Buni sen uchun saqlab qoʻygandim», dedilar. (Misvar) aytdi: U (Maxrama) unga qaradi, shunda (Nabiy): «Maxrama rozi boʻldi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ibn Abu Mulaykaning ismi Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn Abu Mulaykadir.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ баъзи тўнларни тақсимладилар, аммо Махрамага ҳеч нарса бермадилар. Шунда Махрама: «Эй ўғилчам, биз билан Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига юр», деди. Мен у билан бирга бордим. У: «Кир ва уни менинг учун чақир», деди. Мен уни (Набийни) чақирдим. Набий ﷺ ўша (тўнлардан) бирини кийган ҳолда чиқдилар ва: «Буни сен учун сақлаб қўйгандим», дедилар. (Мисвар) айтди: У (Махрама) унга қаради, шунда (Набий): «Махрама рози бўлди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ибн Абу Мулайканинг исми Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ ибн Абу Мулайкадир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يُحِبَّ أَنْ يُرَى أَثَرُ نِعْمَتِهِ عَلَى عَبْدِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ عَنْ أَبِيهِ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh banda ustida Oʻz neʼmatining asari koʻrinishini yaxshi koʻradi», dedilar. Bu bobda Abul Ahvasning otasidan, Imron ibn Husayn va Ibn Masʼuddan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ банда устида Ўз неъматининг асари кўринишини яхши кўради», дедилар. Бу бобда Абул Аҳваснинг отасидан, Имрон ибн Ҳусайн ва Ибн Масъуддан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ دَلْهَمِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ حُجَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّجَاشِيَّ، أَهْدَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خُفَّيْنِ أَسْوَدَيْنِ سَاذَجَيْنِ فَلَبِسَهُمَا ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَيْهِمَا ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ دَلْهَمٍ وَقَدْ رَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنْ دَلْهَمٍ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Najoshiy Nabiy ﷺga ikkita qora, sodda (bezaksiz) maxsiy hadya qildi. Ul zot ularni kiydilar, soʻng tahorat oldilar va ularning ustiga mash tortdilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat Dalhamning hadisi orqaligina bilamiz. Uni Muhammad ibn Rabiya ham Dalhamdan rivoyat qilgan.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Нажоший Набий ﷺга иккита қора, содда (безаксиз) махсий ҳадя қилди. Ул зот уларни кийдилар, сўнг таҳорат олдилар ва уларнинг устига маш тортдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Далҳамнинг ҳадиси орқалигина биламиз. Уни Муҳаммад ибн Рабия ҳам Далҳамдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ نَتْفِ الشَّيْبِ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ نُورُ الْمُسْلِمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ قَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ وَغَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oq sochni yulishdan qaytardilar va: «Albatta, u musulmonning nuridir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasandir, u Abdurahmon ibn al-Horis va boshqa bir nechtasidan, Amr ibn Shuaybdan rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ оқ сочни юлишдан қайтардилар ва: «Албатта, у мусулмоннинг нуридир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасандир, у Абдураҳмон ибн ал-Ҳорис ва бошқа бир нечтасидан, Амр ибн Шуайбдан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ شَيْبَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّحْوِيِّ وَشَيْبَانُ هُوَ صَاحِبُ كِتَابٍ وَهُوَ صَحِيحُ الْحَدِيثِ وَيُكْنَى أَبَا مُعَاوِيَةَ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ الْعَطَّارُ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ قَالَ قَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ إِنِّي لأُحَدِّثُ الْحَدِيثَ فَمَا أَدَعُ مِنْهُ حَرْفًا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Maslahat soʻralgan kishi (omonatga) ishonilgandir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasandir. Uni bir nechtasi Shaybon ibn Abdurahmon an-Nahaviydan rivoyat qilgan, Shaybon kitob sohibi boʻlib, hadisi sahihdir, kunyasi Abu Muoviyadir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маслаҳат сўралган киши (омонатга) ишонилгандир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Уни бир нечтаси Шайбон ибн Абдураҳмон ан-Наҳавийдан ривоят қилган, Шайбон китоб соҳиби бўлиб, ҳадиси саҳиҳдир, куняси Абу Муовиядир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ جُدْعَانَ، عَنْ جَدَّتِهِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أُمِّ سَلَمَةَ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Maslahat soʻralgan kishi (omonatga) ishonilgandir», dedilar. Bu bobda Ibn Masʼud, Abu Hurayra va Ibn Umardan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ummu Salamaning hadisi sifatida gʻaribdir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маслаҳат сўралган киши (омонатга) ишонилгандир», дедилар. Бу бобда Ибн Масъуд, Абу Ҳурайра ва Ибн Умардан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Умму Саламанинг ҳадиси сифатида ғарибдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، وَحَمْزَةَ، ابْنَىْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِمَا، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الشُّؤْمُ فِي ثَلاَثَةٍ فِي الْمَرْأَةِ وَالْمَسْكَنِ وَالدَّابَّةِ ‏". ‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبَعْضُ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ لاَ يَذْكُرُونَ فِيهِ عَنْ حَمْزَةَ إِنَّمَا يَقُولُونَ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ فَقَالَ عَنْ سَالِمٍ وَحَمْزَةَ ابْنَىْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِمَا وَهَكَذَا رَوَى لَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ وَحَمْزَةَ ابْنَىْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِمَا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَمْزَةَ، وَرِوَايَةُ، سَعِيدٍ أَصَحُّ لأَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْمَدِينِيِّ وَالْحُمَيْدِيَّ رَوَيَا عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، وَذَكَرَا، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ لَمْ يَرْوِ لَنَا الزُّهْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ إِلاَّ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَرَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ عَنْ سَالِمٍ وَحَمْزَةَ ابْنَىْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِمَا ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ ‏.‏ - وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ الشُّؤْمُ فِي شَيْءٍ فَفِي الْمَرْأَةِ وَالدَّابَّةِ وَالْمَسْكَنِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ شُؤْمَ وَقَدْ يَكُونُ الْيُمْنُ فِي الدَّارِ وَالْمَرْأَةِ وَالْفَرَسِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ سُلَيْمٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ جَابِرٍ الطَّائِيِّ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ عَمِّهِ حَكِيمِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sharʼsizlik (yomon ish) uchta narsada boʻladi: ayolda, uy-joyda va ulovda», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Zuhriyning baʼzi shogirdlari unda Hamzani zikr qilmaydilar, balki: ‹Solimdan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan› deyishadi. Bu bobda Sahl ibn Saʼd, Oisha va Anasdan ham (hadis) bor. Nabiy ﷺdan: «Agar sharʼsizlik biror narsada boʻlsa, ayolda, ulovda va uy-joyda boʻladi», deganlari ham rivoyat qilingan. Hakim ibn Muoviyadan ham rivoyat qilingan: «Men Nabiy ﷺni: ‹Sharʼsizlik yoʻq, baraka esa uy, ayol va otda boʻlishi mumkin›, deb aytayotganlarini eshitdim», degan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Шаръсизлик (ёмон иш) учта нарсада бўлади: аёлда, уй-жойда ва уловда», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Зуҳрийнинг баъзи шогирдлари унда Ҳамзани зикр қилмайдилар, балки: ‹Солимдан, у отасидан, у Набий ﷺдан› дейишади. Бу бобда Саҳл ибн Саъд, Оиша ва Анасдан ҳам (ҳадис) бор. Набий ﷺдан: «Агар шаръсизлик бирор нарсада бўлса, аёлда, уловда ва уй-жойда бўлади», деганлари ҳам ривоят қилинган. Ҳаким ибн Муовиядан ҳам ривоят қилинган: «Мен Набий ﷺни: ‹Шаръсизлик йўқ, барака эса уй, аёл ва отда бўлиши мумкин›, деб айтаётганларини эшитдим», деган.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، ح قَالَ وَحَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا كُنْتُمْ ثَلاَثَةً فَلاَ يَتَنَاجَى اثْنَانِ دُونَ صَاحِبِهِمَا ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ سُفْيَانُ فِي حَدِيثِهِ ‏"‏ لاَ يَتَنَاجَى اثْنَانِ دُونَ الثَّالِثِ فَإِنَّ ذَلِكَ يُحْزِنُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ - وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ يَتَنَاجَى اثْنَانِ دُونَ وَاحِدٍ فَإِنَّ ذَلِكَ يُؤْذِي الْمُؤْمِنَ وَاللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَكْرَهُ أَذَى الْمُؤْمِنِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch kishi boʻlsangiz, ikkovingiz uchinchi hamrohingizni qoldirib, oʻzaro pichirlashib gaplashmasin», dedilar. Sufyon oʻz rivoyatida shunday dedi: «Ikki kishi uchinchisini qoldirib, oʻzaro pichirlashmasin, chunki bu uni gʻamga soladi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺdan shunday ham rivoyat qilingan: «Ikki kishi bittasini qoldirib, oʻzaro pichirlashmasin, chunki bu moʻminni ranjitadi, Alloh azza va jalla esa moʻminning ranjitilishini yoqtirmaydi». Bu bobda Ibn Umar, Abu Hurayra va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч киши бўлсангиз, икковингиз учинчи ҳамроҳингизни қолдириб, ўзаро пичирлашиб гаплашмасин», дедилар. Суфён ўз ривоятида шундай деди: «Икки киши учинчисини қолдириб, ўзаро пичирлашмасин, чунки бу уни ғамга солади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺдан шундай ҳам ривоят қилинган: «Икки киши биттасини қолдириб, ўзаро пичирлашмасин, чунки бу мўминни ранжитади, Аллоҳ азза ва жалла эса мўминнинг ранжитилишини ёқтирмайди». Бу бобда Ибн Умар, Абу Ҳурайра ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبْيَضَ قَدْ شَابَ وَكَانَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ يُشْبِهُهُ وَأَمَرَ لَنَا بِثَلاَثَةَ عَشَرَ قَلُوصًا فَذَهَبْنَا نَقْبِضُهَا فَأَتَانَا مَوْتُهُ فَلَمْ يُعْطُونَا شَيْئًا فَلَمَّا قَامَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ مَنْ كَانَتْ لَهُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِدَةٌ فَلْيَجِئْ ‏.‏ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَأَخْبَرْتُهُ فَأَمَرَ لَنَا بِهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ هَذَا الْحَدِيثَ بِإِسْنَادٍ لَهُ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ يُشْبِهُهُ وَلَمْ يَزِيدُوا عَلَى هَذَا ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺni oppoq, soqollari oqargan holda koʻrdim. Hasan ibn Ali u zotga oʻxshar edi. U zot bizga oʻn uchta yosh tuya (berishni) buyurdilar. Biz ularni olgani borgan edik, u zotning vafot etgani xabari yetib keldi va bizga hech narsa berishmadi. Abu Bakr (xalifa boʻlib) turgach: ‹Kimning Rasululloh ﷺ huzurida (berilishi) vaʼda qilingan narsasi boʻlsa, kelsin›, dedi. Men uning oldiga turib bordim va unga (vaʼdani) xabar berdim, u esa bizga ularni berishni buyurdi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Marvon ibn Muoviya ham bu hadisni oʻz isnodi bilan Abu Juhayfadan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Bir necha kishi Ismoil ibn Abu Xolddan, u Abu Juhayfadan: «Men Nabiy ﷺni koʻrdim, Hasan ibn Ali u zotga oʻxshar edi», deb rivoyat qilgan va bundan ortigʻini zikr qilmaganlar.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺни оппоқ, соқоллари оқарган ҳолда кўрдим. Ҳасан ибн Али у зотга ўхшар эди. У зот бизга ўн учта ёш туя (беришни) буюрдилар. Биз уларни олгани борган эдик, у зотнинг вафот этгани хабари етиб келди ва бизга ҳеч нарса беришмади. Абу Бакр (халифа бўлиб) тургач: ‹Кимнинг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида (берилиши) ваъда қилинган нарсаси бўлса, келсин›, деди. Мен унинг олдига туриб бордим ва унга (ваъдани) хабар бердим, у эса бизга уларни беришни буюрди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Марвон ибн Муовия ҳам бу ҳадисни ўз исноди билан Абу Жуҳайфадан шунга ўхшаш ривоят қилган. Бир неча киши Исмоил ибн Абу Холддан, у Абу Жуҳайфадан: «Мен Набий ﷺни кўрдим, Ҳасан ибн Али у зотга ўхшар эди», деб ривоят қилган ва бундан ортиғини зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو جُحَيْفَةَ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ يُشْبِهُهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏ وَأَبُو جُحَيْفَةَ اسْمُهُ وَهْبٌ السُّوَائِيُّ ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺni koʻrdim, Hasan ibn Ali u zotga oʻxshar edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bir necha kishi Ismoil ibn Abu Xolddan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Bu bobda Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Juhayfaning ismi Vahb as-Suvoiydir.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺни кўрдим, Ҳасан ибн Али у зотга ўхшар эди», деди. Абу Исо айтди: Бир неча киши Исмоил ибн Абу Холддан шунга ўхшаш ривоят қилган. Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Жуҳайфанинг исми Ваҳб ас-Сувоийдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ مَا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَمَعَ أَبَوَيْهِ لأَحَدٍ غَيْرَ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺning Saʼd ibn Abu Vaqqosdan boshqa hech kim uchun ota-onasini birga (qoʻshib) zikr qilganlarini eshitmadim», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺнинг Саъд ибн Абу Ваққосдан бошқа ҳеч ким учун ота-онасини бирга (қўшиб) зикр қилганларини эшитмадим», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُدْعَانَ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، سَمِعَا سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ قَالَ عَلِيٌّ مَا جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَاهُ وَأُمَّهُ لأَحَدٍ إِلاَّ لِسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ لَهُ يَوْمَ أُحُدٍ ‏"‏ ارْمِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ لَهُ ‏"‏ ارْمِ أَيُّهَا الْغُلاَمُ الْحَزَوَّرُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ الزُّبَيْرِ وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Saʼd ibn Abu Vaqqosdan boshqa hech kim uchun otasi bilan onasini birga (qoʻshib) zikr qilmadilar. Uhud kuni unga: ‹Ot, ota-onam senga fido boʻlsin›, dedilar va yana unga: ‹Ot, ey baquvvat yigit!› dedilar», dedi. Bu bobda Zubayr va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U Alidan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Саъд ибн Абу Ваққосдан бошқа ҳеч ким учун отаси билан онасини бирга (қўшиб) зикр қилмадилар. Уҳуд куни унга: ‹От, ота-онам сенга фидо бўлсин›, дедилар ва яна унга: ‹От, эй бақувват йигит!› дедилар», деди. Бу бобда Зубайр ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У Алидан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

وَقَدْ رَوَى غَيْرُ، وَاحِدٍ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ جَمَعَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَوَيْهِ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ ‏"‏ ارْمِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ جَمَعَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَوَيْهِ يَوْمَ أُحُدٍ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَكِلاَ الْحَدِيثَيْنِ صَحِيحٌ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Uhud kuni men uchun ota-onasini birga (qoʻshib) zikr qilib: ‹Ot, ota-onam senga fido boʻlsin›, dedilar», dedi. Buni bizga Qutayba shunday hadis qilib aytdi: Saʼd ibn Abu Vaqqos: «Rasululloh ﷺ Uhud kuni men uchun ota-onasini birga (qoʻshib) zikr qildilar», dedi. Bu hadis hasan sahihdir va ikkala hadis ham sahihdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни мен учун ота-онасини бирга (қўшиб) зикр қилиб: ‹От, ота-онам сенга фидо бўлсин›, дедилар», деди. Буни бизга Қутайба шундай ҳадис қилиб айтди: Саъд ибн Абу Ваққос: «Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни мен учун ота-онасини бирга (қўшиб) зикр қилдилар», деди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва иккала ҳадис ҳам саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، شَيْخٌ لَهُ عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ ‏"‏ يَا بُنَىَّ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْمُغِيرَةِ وَعُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏ وَأَبُو عُثْمَانَ هَذَا شَيْخٌ ثِقَةٌ وَهُوَ الْجَعْدُ بْنُ عُثْمَانَ وَيُقَالُ ابْنُ دِينَارٍ وَهُوَ بَصْرِيٌّ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ unga: «Ey oʻgʻilcham», dedilar. Bu bobda Mugʻiyra va Umar ibn Abu Salamadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. U Anasdan bu yoʻldan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Bu Abu Usmon ishonchli shayxdir, u Jaʼd ibn Usmondir, Ibn Dinor ham deyiladi, basralikdir. Undan Yunus ibn Ubayd va imomlardan bir necha kishi rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унга: «Эй ўғилчам», дедилар. Бу бобда Муғийра ва Умар ибн Абу Саламадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. У Анасдан бу йўлдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Бу Абу Усмон ишончли шайхдир, у Жаъд ибн Усмондир, Ибн Динор ҳам дейилади, басраликдир. Ундан Юнус ибн Убайд ва имомлардан бир неча киши ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، حَدَّثَنِي عَمِّي، يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِتَسْمِيَةِ الْمَوْلُودِ يَوْمَ سَابِعِهِ وَوَضْعِ الأَذَى عَنْهُ وَالْعَقِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ chaqaloqni yettinchi kunida ism qoʻyishni, undan ozorni (sochini) olib tashlashni va aqiqa qilishni buyurdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Набий ﷺ чақалоқни еттинчи кунида исм қўйишни, ундан озорни (сочини) олиб ташлашни ва ақиқа қилишни буюрдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ أَبُو عَمْرٍو الْوَرَّاقُ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْمَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّقِّيُّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ صَالِحٍ الْمَكِّيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَحَبُّ الأَسْمَاءِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ عَبْدُ اللَّهِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh azza va jallaga eng suyukli ismlar — Abdulloh va Abdurrahmondir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ азза ва жаллага энг суюкли исмлар — Абдуллоҳ ва Абдурраҳмондир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أَحَبَّ الأَسْمَاءِ إِلَى اللَّهِ عَبْدُ اللَّهِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: Nabiy ﷺ: «Albatta, Allohga eng suyukli ismlar — Abdulloh va Abdurrahmondir», dedilar, dedi. Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳга энг суюкли исмлар — Абдуллоҳ ва Абдурраҳмондир», дедилар, деди. Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لأَنْهَيَنَّ أَنْ يُسَمَّى رَافِعٌ وَبَرَكَةُ وَيَسَارٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ هَكَذَا رَوَاهُ أَبُو أَحْمَدَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عُمَرَ وَرَوَاهُ غَيْرُهُ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَأَبُو أَحْمَدَ ثِقَةٌ حَافِظٌ وَالْمَشْهُورُ عِنْدَ النَّاسِ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ فِيهِ عَنْ عُمَرَ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: Rasululloh ﷺ: «Men (bolaga) Rofiʼ, Baraka va Yasor deb ism qoʻyilishini albatta man qilaman», dedilar, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Buni Abu Ahmad shunday Sufyondan, u Abu Zubayrdan, u Jobirdan, u Umardan rivoyat qilgan. Boshqalar esa buni Sufyondan, u Abu Zubayrdan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Abu Ahmad ishonchli, hofiz (kishi)dir. Bu hadisning odamlar orasida mashhuri Jobirdan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qiladigan)dir, unda Umardan (degani) yoʻq.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен (болага) Рофиъ, Барака ва Ясор деб исм қўйилишини албатта ман қиламан», дедилар, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Буни Абу Аҳмад шундай Суфёндан, у Абу Зубайрдан, у Жобирдан, у Умардан ривоят қилган. Бошқалар эса буни Суфёндан, у Абу Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Абу Аҳмад ишончли, ҳофиз (киши)дир. Бу ҳадиснинг одамлар орасида машҳури Жобирдан, у Набий ﷺдан (ривоят қиладиган)дир, унда Умардан (дегани) йўқ.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ عُمَيْلَةَ الْفَزَارِيِّ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تُسَمِّي غُلاَمَكَ رَبَاحٌ وَلاَ أَفْلَحُ وَلاَ يَسَارٌ وَلاَ نَجِيحٌ يُقَالُ أَثَمَّ هُوَ فَيُقَالُ لاَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻgʻil bolangga Raboh, Aflah, Yasor va Najih deb ism qoʻyma. (Aks holda) ‹U shu yerdami?› deb soʻralganda, ‹Yoʻq› deb javob beriladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўғил болангга Рабоҳ, Афлаҳ, Ясор ва Нажиҳ деб исм қўйма. (Акс ҳолда) ‹У шу ердами?› деб сўралганда, ‹Йўқ› деб жавоб берилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَخْنَعُ اسْمٍ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ رَجُلٌ تَسَمَّى بِمَلِكِ الأَمْلاَكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ شَاهَانْ شَاهْ وَأَخْنَعُ يَعْنِي أَقْبَحَ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, uni Nabiy ﷺga bogʻlab (marfuʼ qilib): «Qiyomat kuni Alloh huzurida eng yomon ism — oʻzini ‹podshohlar podshohi› deb atagan kishining ismidir», dedilar. Sufyon: «(Bu) shohanshohdir, ‹axnaʼ› esa ‹eng qabih› degani», dedi. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, уни Набий ﷺга боғлаб (марфуъ қилиб): «Қиёмат куни Аллоҳ ҳузурида энг ёмон исм — ўзини ‹подшоҳлар подшоҳи› деб атаган кишининг исмидир», дедилар. Суфён: «(Бу) шоҳаншоҳдир, ‹ахнаъ› эса ‹энг қабиҳ› дегани», деди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، وَأَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم غَيَّرَ اسْمَ عَاصِيَةَ وَقَالَ ‏"‏ أَنْتِ جَمِيلَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَإِنَّمَا أَسْنَدَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ عُمَرَ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطِيعٍ وَعَائِشَةَ وَالْحَكَمِ بْنِ سَعْدٍ وَمُسْلِمٍ وَأُسَامَةَ بْنِ أَخْدَرِيٍّ وَشُرَيْحِ بْنِ هَانِئٍ عَنْ أَبِيهِ وَخَيْثَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Osiya degan ismni oʻzgartirib: «Sen Jamilasan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Buni Yahyo ibn Said al-Qatton Ubaydulloh, u Nofiʼ, u Ibn Umardan (deb) musnad qilib rivoyat qilgan. Baʼzilar esa buni Ubaydullohdan, u Nofiʼdan: «Umar (oʻzgartirdi)» deb rivoyat qilgan. Bu bobda Abdurrahmon ibn Avf, Abdulloh ibn Salom, Abdulloh ibn Mutiʼ, Oisha, Hakam ibn Saʼd, Muslim, Usoma ibn Axdariy, Shurayh ibn Honiʼ otasidan va Xaysama ibn Abdurrahmon otasidan (rivoyatlar) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Осия деган исмни ўзгартириб: «Сен Жамиласан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Буни Яҳё ибн Саид ал-Қаттон Убайдуллоҳ, у Нофиъ, у Ибн Умардан (деб) муснад қилиб ривоят қилган. Баъзилар эса буни Убайдуллоҳдан, у Нофиъдан: «Умар (ўзгартирди)» деб ривоят қилган. Бу бобда Абдурраҳмон ибн Авф, Абдуллоҳ ибн Салом, Абдуллоҳ ибн Мутиъ, Оиша, Ҳакам ибн Саъд, Муслим, Усома ибн Ахдарий, Шурайҳ ибн Ҳониъ отасидан ва Хайсама ибн Абдурраҳмон отасидан (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُغَيِّرُ الاِسْمَ الْقَبِيحَ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ وَرُبَّمَا قَالَ عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yoqimsiz (xunuk) ismni oʻzgartirar edilar. Abu Bakr ibn Nofeʼ aytdi: Baʼzan Umar ibn Ali bu hadisni Hishom ibn Urva otasidan, u Nabiy ﷺdan deb mursal tarzda rivoyat qilgan va unda Oishani zikr qilmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ёқимсиз (хунук) исмни ўзгартирар эдилар. Абу Бакр ибн Нофеъ айтди: Баъзан Умар ибн Али бу ҳадисни Ҳишом ибн Урва отасидан, у Набий ﷺдан деб мурсал тарзда ривоят қилган ва унда Оишани зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِي أَسْمَاءً أَنَا مُحَمَّدٌ وَأَنَا أَحْمَدُ وَأَنَا الْمَاحِي الَّذِي يَمْحُو اللَّهُ بِيَ الْكُفْرَ وَأَنَا الْحَاشِرُ الَّذِي يُحْشَرُ النَّاسُ عَلَى قَدَمِي وَأَنَا الْعَاقِبُ الَّذِي لَيْسَ بَعْدِي نَبِيٌّ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Menda bir necha ismlar bor: men Muhammadman, men Ahmadman, men al-Mohiyman — Alloh men orqali kufrni mahv etadi; men al-Hoshirman — odamlar mening qadamim ostida (orqamdan) mahshar qilinadi; men al-Oqibman — mendan keyin payqambar yoʻq». Bu bobda Huzayfadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Менда бир неча исмлар бор: мен Муҳаммадман, мен Аҳмадман, мен ал-Моҳийман — Аллоҳ мен орқали куфрни маҳв этади; мен ал-Ҳоширман — одамлар менинг қадамим остида (орқамдан) маҳшар қилинади; мен ал-Оқибман — мендан кейин пайқамбар йўқ». Бу бобда Ҳузайфадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَجْمَعَ أَحَدٌ بَيْنَ اسْمِهِ وَكُنْيَتِهِ وَيُسَمَّى مُحَمَّدًا أَبَا الْقَاسِمِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يَجْمَعَ الرَّجُلُ بَيْنَ اسْمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكُنْيَتِهِ وَقَدْ فَعَلَ ذَلِكَ بَعْضُهُمْ ‏.‏ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سَمِعَ رَجُلاً، فِي السُّوقِ يُنَادِي يَا أَبَا الْقَاسِمِ فَالْتَفَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَمْ أَعْنِكَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا ‏.‏ وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ مَا يَدُلُّ عَلَى كَرَاهِيَةِ أَنْ يُكْنَى أَبَا الْقَاسِمِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishining oʻz ismi bilan kunyasini birga jamlab, Muhammad Abul-Qosim deb atalishidan qaytardilar. Bu bobda Jobirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli kishining Nabiy ﷺning ismi bilan kunyasini birga jamlashini makruh sanaganlar, baʼzilari esa buni qilganlar. Nabiy ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot bozorda bir kishining «Yo Abal-Qosim!» deb chaqirganini eshitdilar-da, oʻgirilib qaradilar. Haligi kishi: «Men sizni nazarda tutganim yoʻq», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Mening kunyam bilan kunyalanmanglar», dedilar. Buni bizga Hasan ibn Ali al-Xalol, unga Yazid ibn Horun, Humayddan, u Anasdan, u Nabiy ﷺdan shu (mazmunda) rivoyat qilgan. Bu hadisda Abul-Qosim deb kunyalanish makruhligiga dalolat qiluvchi narsa bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишининг ўз исми билан кунясини бирга жамлаб, Муҳаммад Абул-Қосим деб аталишидан қайтардилар. Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли кишининг Набий ﷺнинг исми билан кунясини бирга жамлашини макруҳ санаганлар, баъзилари эса буни қилганлар. Набий ﷺдан ривоят қилинишича, у зот бозорда бир кишининг «Ё Абал-Қосим!» деб чақирганини эшитдилар-да, ўгирилиб қарадилар. Ҳалиги киши: «Мен сизни назарда тутганим йўқ», деди. Шунда Набий ﷺ: «Менинг куням билан куняланманглар», дедилар. Буни бизга Ҳасан ибн Али ал-Халол, унга Язид ибн Ҳорун, Ҳумайддан, у Анасдан, у Набий ﷺдан шу (мазмунда) ривоят қилган. Бу ҳадисда Абул-Қосим деб куняланиш макруҳлигига далолат қилувчи нарса бор.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا سَمَّيْتُمْ بِاسْمِي فَلاَ تَكْتَنُوا بِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Agar mening ismim bilan ot qoʻysangiz, mening kunyam bilan kunyalanmanglar». (Abu Iso) aytdi: Bu hadis bu jihatdan hasan gʻaribdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Агар менинг исмим билан от қўйсангиз, менинг куням билан куняланманглар». (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис бу жиҳатдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا فِطْرُ بْنُ خَلِيفَةَ، حَدَّثَنِي مُنْذِرٌ، وَهُوَ الثَّوْرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ وُلِدَ لِي بَعْدَكَ أُسَمِّيهِ مُحَمَّدًا وَأُكْنِيهِ بِكُنْيَتِكَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ رُخْصَةً لِي ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Yo Rasululloh, agar sizdan keyin oʻgʻlim tugʻilsa, unga Muhammad deb ism va sizning kunyangiz bilan kunya qoʻysam boʻladimi?» deb soʻradi. U zot: «Ha», dedilar. (Ali) aytdi: Shunday qilib, bu menga ruxsat boʻldi. Bu hadis sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Ё Расулуллоҳ, агар сиздан кейин ўғлим туғилса, унга Муҳаммад деб исм ва сизнинг кунянгиз билан куня қўйсам бўладими?» деб сўради. У зот: «Ҳа», дедилар. (Али) айтди: Шундай қилиб, бу менга рухсат бўлди. Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي غَنِيَّةَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنَ الشِّعْرِ حِكْمَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ إِنَّمَا رَفَعَهُ أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ عَنِ ابْنِ أَبِي غَنِيَّةَ ‏.‏ وَرَوَى غَيْرُهُ عَنِ ابْنِ أَبِي غَنِيَّةَ هَذَا الْحَدِيثَ مَوْقُوفًا ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَبُرَيْدَةَ وَكَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, baʼzi sheʼrlarda hikmat bordir». Abu Iso aytdi: Bu hadis bu jihatdan gʻaribdir; uni faqat Abu Said al-Ashajj Ibn Abu Gʻaniyyadan marfuʼ tarzda rivoyat qilgan. Boshqalar esa Ibn Abu Gʻaniyyadan bu hadisni mavquf tarzda rivoyat qilganlar. Bu hadis boshqa jihatdan ham Abdulloh ibn Masʼuddan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan. Bu bobda Ubay ibn Kaʼb, Ibn Abbos, Oisha, Burayda va Kasir ibn Abdulloh otasidan, u bobosidan (rivoyat qilganlar) bor.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, баъзи шеърларда ҳикмат бордир». Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу жиҳатдан ғарибдир; уни фақат Абу Саид ал-Ашажж Ибн Абу Ғанийядан марфуъ тарзда ривоят қилган. Бошқалар эса Ибн Абу Ғанийядан бу ҳадисни мавқуф тарзда ривоят қилганлар. Бу ҳадис бошқа жиҳатдан ҳам Абдуллоҳ ибн Масъуддан, у Набий ﷺдан ривоят қилинган. Бу бобда Убай ибн Каъб, Ибн Аббос, Оиша, Бурайда ва Касир ибн Абдуллоҳ отасидан, у бобосидан (ривоят қилганлар) бор.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنَ الشِّعْرِ حُكْمًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, baʼzi sheʼrlarda hikmat bordir». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, баъзи шеърларда ҳикмат бордир». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَضَعُ لِحَسَّانَ مِنْبَرًا فِي الْمَسْجِدِ يَقُومُ عَلَيْهِ قَائِمًا يُفَاخِرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - أَوْ قَالَ يُنَافِحُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - وَيَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ حَسَّانَ بِرُوحِ الْقُدُسِ مَا يُفَاخِرُ أَوْ يُنَافِحُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Hassonga masjidda minbar qoʻyib berar, u esa unda tik turib Rasululloh ﷺni (sheʼr bilan) maqtar — yoki Rasululloh ﷺni himoya qilar edi. Rasululloh ﷺ ham: ‹Hasson Rasullullohni maqtar ekan — yoki himoya qilar ekan — Alloh uni Ruhul-Qudus (Jibril) bilan quvvatlaydi›, der edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Ҳассонга масжидда минбар қўйиб берар, у эса унда тик туриб Расулуллоҳ ﷺни (шеър билан) мақтар — ёки Расулуллоҳ ﷺни ҳимоя қилар эди. Расулуллоҳ ﷺ ҳам: ‹Ҳассон Расуллуллоҳни мақтар экан — ёки ҳимоя қилар экан — Аллоҳ уни Руҳул-Қудус (Жибрил) билан қувватлайди›, дер эдилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَالْبَرَاءِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَهُوَ حَدِيثُ ابْنِ أَبِي الزِّنَادِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. Bu bobda Abu Hurayra va Barodan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, u Ibn Abuz-Zinodning hadisidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. Бу бобда Абу Ҳурайра ва Бародан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, у Ибн Абуз-Зиноднинг ҳадисидир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ بَيْنَ يَدَيْهِ يَمْشِي وَهُوَ يَقُولُ خَلُّوا بَنِي الْكُفَّارِ عَنْ سَبِيلِهِ الْيَوْمَ نَضْرِبْكُمْ عَلَى تَنْزِيلِهِ ضَرْبًا يُزِيلُ الْهَامَ عَنْ مَقِيلِهِ وَيُذْهِلُ الْخَلِيلَ عَنْ خَلِيلِهِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ يَا ابْنَ رَوَاحَةَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي حَرَمِ اللَّهِ تَقُولُ الشِّعْرَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَلِّ عَنْهُ يَا عُمَرُ فَلَهِيَ أَسْرَعُ فِيهِمْ مِنْ نَضْحِ النَّبْلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الرَّزَّاقِ هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ نَحْوَ هَذَا وَرُوِيَ فِي غَيْرِ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ وَكَعْبُ بْنُ مَالِكٍ بَيْنَ يَدَيْهِ وَهَذَا أَصَحُّ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْحَدِيثِ لأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ رَوَاحَةَ قُتِلَ يَوْمَ مُؤْتَةَ وَإِنَّمَا كَانَتْ عُمْرَةُ الْقَضَاءِ بَعْدَ ذَلِكَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Umratul-qazoda Makkaga kirdilar, Abdulloh ibn Ravoha esa u zotning oldida yurib, shunday deardi: «Ey kofirlar avlodi, uning yoʻlidan chetga chiqinglar! Bugun sizlarni uning (Qurʼon) nozil boʻlgani uchun shunday uramizki, kallani gardanidan uchirar, doʻstni doʻstidan gʻofil qoldirar». Shunda Umar unga: «Ey Ibn Ravoha! Rasululloh ﷺning oldida va Allohning harami ichida sheʼr aytasanmi?» dedi. Nabiy ﷺ unga: «Uni qoʻy, ey Umar! Bu (sheʼr) ularga oʻq yoqishidan ham tezroq taʼsir qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu jihatdan hasan sahih gʻaribdir. Abdurrazzoq bu hadisni Maʼmardan, u Zuhriydan, u Anasdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Boshqa bir hadisda rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ Umratul-qazoda Makkaga kirganlarida Kaʼb ibn Molik u zotning oldida (yurgan). Baʼzi hadis ahli nazdida bu sahihroqdir, chunki Abdulloh ibn Ravoha Muʼta kuni shahid boʻlgan, Umratul-qazo esa shundan keyin boʻlgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Умратул-қазода Маккага кирдилар, Абдуллоҳ ибн Равоҳа эса у зотнинг олдида юриб, шундай деарди: «Эй кофирлар авлоди, унинг йўлидан четга чиқинглар! Бугун сизларни унинг (Қуръон) нозил бўлгани учун шундай урамизки, каллани гарданидан учирар, дўстни дўстидан ғофил қолдирар». Шунда Умар унга: «Эй Ибн Равоҳа! Расулуллоҳ ﷺнинг олдида ва Аллоҳнинг ҳарами ичида шеър айтасанми?» деди. Набий ﷺ унга: «Уни қўй, эй Умар! Бу (шеър) уларга ўқ ёқишидан ҳам тезроқ таъсир қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу жиҳатдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абдурраззоқ бу ҳадисни Маъмардан, у Зуҳрийдан, у Анасдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилган. Бошқа бир ҳадисда ривоят қилинишича, Набий ﷺ Умратул-қазода Маккага кирганларида Каъб ибн Молик у зотнинг олдида (юрган). Баъзи ҳадис аҳли наздида бу саҳиҳроқдир, чунки Абдуллоҳ ибн Равоҳа Муъта куни шаҳид бўлган, Умратул-қазо эса шундан кейин бўлган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَ قِيلَ لَهَا هَلْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَمَثَّلُ بِشَيْءٍ مِنَ الشِّعْرِ قَالَتْ كَانَ يَتَمَثَّلُ بِشِعْرِ ابْنِ رَوَاحَةَ وَيَتَمَثَّلُ وَيَقُولُ ‏"‏ وَيَأْتِيكَ بِالأَخْبَارِ مَنْ لَمْ تُزَوِّدِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Undan: «Nabiy ﷺ biror sheʼrni misol qilib aytarmidilar?» deb soʻralganida, u: «U zot Ibn Ravohaning sheʼrini misol qilib aytar va: ‹Sen zod (taʼminot) bermagan kishi senga xabarlar keltirar›, derdilar», dedi. Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ундан: «Набий ﷺ бирор шеърни мисол қилиб айтармидилар?» деб сўралганида, у: «У зот Ибн Равоҳанинг шеърини мисол қилиб айтар ва: ‹Сен зод (таъминот) бермаган киши сенга хабарлар келтирар›, дердилар», деди. Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَشْعَرُ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَتْ بِهَا الْعَرَبُ كَلِمَةُ لَبِيدٍ أَلاَ كُلُّ شَيْءٍ مَا خَلاَ اللَّهَ بَاطِلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُهُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Arablar aytgan eng sheʼriy (eng toʻgʻri) soʻz — Labidning soʻzidir: ‹Ogoh boʻlinglar, Allohdan boshqa har bir narsa botildir (yoʻqoladi)›». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Savriy va boshqalar Abdulmalik ibn Umaydan rivoyat qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Араблар айтган энг шеърий (энг тўғри) сўз — Лабиднинг сўзидир: ‹Огоҳ бўлинглар, Аллоҳдан бошқа ҳар бир нарса ботилдир (йўқолади)›». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Саврий ва бошқалар Абдулмалик ибн Умайдан ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ جَالَسْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَكْثَرَ مِنْ مِائَةِ مَرَّةٍ فَكَانَ أَصْحَابُهُ يَتَنَاشَدُونَ الشِّعْرَ وَيَتَذَاكَرُونَ أَشْيَاءَ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ وَهُوَ سَاكِتٌ فَرُبَّمَا تَبَسَّمَ مَعَهُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ زُهَيْرٌ عَنْ سِمَاكٍ أَيْضًا ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺ bilan yuzdan ortiq marta birga oʻtirdim. Sahobalar sheʼr oʻqishar va johiliyat ishlaridan baʼzi narsalarni eslab gaplashishar, u zot esa jim oʻtirar edilar; baʼzan ular bilan tabassum qilar edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Zuhayr ham Simokdan rivoyat qilgan.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺ билан юздан ортиқ марта бирга ўтирдим. Саҳобалар шеър ўқишар ва жоҳилият ишларидан баъзи нарсаларни эслаб гаплашишар, у зот эса жим ўтирар эдилар; баъзан улар билан табассум қилар эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Зуҳайр ҳам Симокдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَمِّي، يَحْيَى بْنُ عِيسَى الرَّمْلِيُّ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لأَنْ يَمْتَلِئَ جَوْفُ أَحَدِكُمْ قَيْحًا يَرِيهُ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَمْتَلِئَ شِعْرًا ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَبِي سَعِيدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Birortangizning qorni (ichi) uni buzadigan yiring bilan toʻlishi, sheʼr bilan toʻlishidan koʻra yaxshiroqdir». Bu bobda Saʼd, Ibn Umar, Abud-Dardo va Abu Saiddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирортангизнинг қорни (ичи) уни бузадиган йиринг билан тўлиши, шеър билан тўлишидан кўра яхшироқдир». Бу бобда Саъд, Ибн Умар, Абуд-Дардо ва Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لأَنْ يَمْتَلِئَ جَوْفُ أَحَدِكُمْ قَيْحًا خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَمْتَلِئَ شِعْرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning ichi yiringga toʻlib ketishi, sheʼrga toʻlib ketishidan koʻra unga yaxshiroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг ичи йирингга тўлиб кетиши, шеърга тўлиб кетишидан кўра унга яхшироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ الْجُمَحِيُّ، عَنْ بِشْرِ بْنِ عَاصِمٍ، سَمِعَهُ يُحَدِّثُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يُبْغِضُ الْبَلِيغَ مِنَ الرِّجَالِ الَّذِي يَتَخَلَّلُ بِلِسَانِهِ كَمَا تَتَخَلَّلُ الْبَقَرَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh tilini xuddi sigir (oʻtni) chaynaganidek burab gapiradigan, soʻzga oʻta ustomon (tarang) erkak kishini yomon koʻradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan hasan gʻaribdir. Bu bobda Saʼddan ham (rivoyat) bor.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ тилини худди сигир (ўтни) чайнаганидек бураб гапирадиган, сўзга ўта устомон (таранг) эркак кишини ёмон кўради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир. Бу бобда Саъддан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنَامَ الرَّجُلُ عَلَى سَطْحٍ لَيْسَ بِمَحْجُورٍ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ عُمَرَ الأَيْلِيُّ يُضَعَّفُ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishining toʻsiqsiz tom ustida uxlashini taqiqladilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni Muhammad ibn al-Munkadirning Jobirdan (qilgan rivoyati) sifatida faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Abduljabbor ibn Umar al-Ayliy esa zaif (rovi) hisoblanadi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кишининг тўсиқсиз том устида ухлашини тақиқладилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни Муҳаммад ибн ал-Мункадирнинг Жобирдан (қилган ривояти) сифатида фақат шу йўл билангина биламиз. Абдулжаббор ибн Умар ал-Айлий эса заиф (рови) ҳисобланади.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَخَوَّلُنَا بِالْمَوْعِظَةِ فِي الأَيَّامِ مَخَافَةَ السَّآمَةِ عَلَيْنَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga malol kelishidan choʻchib, kunlar (orasida vaqt tanlab) bizni vaʼz bilan parvarish qilar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга малол келишидан чўчиб, кунлар (орасида вақт танлаб) бизни ваъз билан парвариш қилар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، حَدَّثَنِي شَقِيقُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Said (al-Xudriy) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishini masjidga (qatnashni) odat qilganini koʻrsangiz, uning iymoniga guvohlik beringlar. Alloh taolo: {Albatta, Allohning masjidlarini Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishilar obod qiladi} (Tavba 18) degan», dedilar. Boshqa bir rivoyatda Abu Saiddan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash, faqat «masjidni nazorat qiladi (yetacahadul masjid)» degan (lafz bilan rivoyat qilingan). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abu Haysamning ismi Sulaymon ibn Amr ibn Abd al-Utvoriydir, u Abu Said al-Xudriyning tarbiyasidagi yetim edi.Абу Саид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир кишини масжидга (қатнашни) одат қилганини кўрсангиз, унинг иймонига гувоҳлик беринглар. Аллоҳ таоло: {Албатта, Аллоҳнинг масжидларини Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишилар обод қилади} (Тавба 18) деган», дедилар. Бошқа бир ривоятда Абу Саиддан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш, фақат «масжидни назорат қилади (етасаҳадул масжид)» деган (лафз билан ривоят қилинган). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Ҳайсамнинг исми Сулаймон ибн Амр ибн Абд ал-Утворийдир, у Абу Саид ал-Худрийнинг тарбиясидаги етим эди.

حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، قَالَ سُئِلَتْ عَائِشَةُ وَأُمُّ سَلَمَةَ أَىُّ الْعَمَلِ كَانَ أَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتَا مَا دِيمَ عَلَيْهِ وَإِنْ قَلَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Solih (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Oisha va Umm Salama (roziyallohu anhumo)dan: «Rasululloh ﷺga qaysi amal eng yoqimli edi?» deb soʻralganda, ular ikkisi: «Kam boʻlsa-da, doimiy (bardavom) bajariladigan amal», deb javob berdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan hasan gʻaribdir.Абу Солиҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Оиша ва Умм Салама (розияллоҳу анҳумо)дан: «Расулуллоҳ ﷺга қайси амал энг ёқимли эди?» деб сўралганда, улар иккиси: «Кам бўлса-да, доимий (бардавом) бажариладиган амал», деб жавоб бердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир.

وَقَدْ رُوِيَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبُّ الْعَمَلِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا دِيمَ عَلَيْهِ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺga eng yoqimli amal — doimiy (bardavom) bajariladigani edi», dedilar. Yana Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash maʼnoda ham rivoyat qilingan. Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺга энг ёқимли амал — доимий (бардавом) бажариладигани эди», дедилар. Яна Набий ﷺдан шунга ўхшаш маънода ҳам ривоят қилинган. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ شِنْظِيرٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَمِّرُوا الآنِيَةَ وَأَوْكُوا الأَسْقِيَةَ وَأَجِيفُوا الأَبْوَابَ وَأَطْفِئُوا الْمَصَابِيحَ فَإِنَّ الْفُوَيْسِقَةَ رُبَّمَا جَرَّتِ الْفَتِيلَةَ فَأَحْرَقَتْ أَهْلَ الْبَيْتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Idishlarni yopinglar, meshlarning (ogʻzini) bogʻlanglar, eshiklarni yopinglar va chiroqlarni oʻchiringlar. Chunki haligi kichkina fosiq (sichqon) baʼzan pilikni sudrab, uy ahlini yondirib yuborishi mumkin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu (hadis) Jobirdan Nabiy ﷺ orqali boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Идишларни ёпинглар, мешларнинг (оғзини) боғланглар, эшикларни ёпинглар ва чироқларни ўчиринглар. Чунки ҳалиги кичкина фосиқ (сичқон) баъзан пиликни судраб, уй аҳлини ёндириб юбориши мумкин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис) Жобирдан Набий ﷺ орқали бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا سَافَرْتُمْ فِي الْخِصْبِ فَأَعْطُوا الإِبِلَ حَظَّهَا مِنَ الأَرْضِ وَإِذَا سَافَرْتُمْ فِي السَّنَةِ فَبَادِرُوا بِنِقْيِهَا وَإِذَا عَرَّسْتُمْ فَاجْتَنِبُوا الطَّرِيقَ فَإِنَّهَا طُرُقُ الدَّوَابِّ وَمَأْوَى الْهَوَامِّ بِاللَّيْلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَنَسٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Hosildor (sersuv) yerda safar qilsangiz, tuyalarga yerdan (oʻt-oʻlanidan) oʻz nasibasini beringlar. Qurgʻoqchilik (qahatchilik) yilida safar qilsangiz, ular hali kuchli (toza)ligida shoshilinglar. Tunda toʻxtab orom olsangiz, yoʻldan chetlaninglar, chunki u jonivorlarning oʻtish joyi va tunda hasharotlarning makonidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Jobir va Anasdan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳосилдор (серсув) ерда сафар қилсангиз, туяларга ердан (ўт-ўланидан) ўз насибасини беринглар. Қурғоқчилик (қаҳатчилик) йилида сафар қилсангиз, улар ҳали кучли (тоза)лигида шошилинглар. Тунда тўхтаб ором олсангиз, йўлдан четланинглар, чунки у жониворларнинг ўтиш жойи ва тунда ҳашаротларнинг маконидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Жобир ва Анасдан ҳам (ривоят) бор.