حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ، عَنْ مُغِيرَةَ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ ثَعْلَبَةَ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ عَلَّمْتُ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الصُّفَّةِ الْكِتَابَ وَالْقُرْآنَ فَأَهْدَى إِلَىَّ رَجُلٌ مِنْهُمْ قَوْسًا فَقُلْتُ لَيْسَتْ بِمَالٍ وَأَرْمِي عَنْهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لآتِيَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلأَسْأَلَنَّهُ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَجُلٌ أَهْدَى إِلَىَّ قَوْسًا مِمَّنْ كُنْتُ أُعَلِّمُهُ الْكِتَابَ وَالْقُرْآنَ وَلَيْسَتْ بِمَالٍ وَأَرْمِي عَنْهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنْ كُنْتَ تُحِبُّ أَنْ تُطَوَّقَ طَوْقًا مِنْ نَارٍ فَاقْبَلْهَا ‏"‏ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Suffa ahlidan baʼzi kishilarga yozuvni va Qurʼonni oʻrgatdim. Ulardan bir kishi menga bir yoy hadya qildi. Men: ‹Bu mol emas, men u bilan Aziz va Jalil boʻlgan Allohning yoʻlida (oʻq) otaman. Albatta, Rasululloh ﷺ huzurlariga borib, u zotdan soʻrayman›, dedim. Soʻng u zotning huzurlariga keldim va: ‹Ey Allohning Rasuli, men yozuvni va Qurʼonni oʻrgatib turgan kishilardan biri menga yoy hadya qildi, bu mol emas, men u bilan Allohning yoʻlida (oʻq) otaman›, dedim. U zot: ‹Agar oʻzingni oʻtdan boʻlgan bir halqa bilan halqalanishingni yoqtirsang, uni qabul qil›, dedilar».Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Суффа аҳлидан баъзи кишиларга ёзувни ва Қуръонни ўргатдим. Улардан бир киши менга бир ёй ҳадя қилди. Мен: ‹Бу мол эмас, мен у билан Азиз ва Жалил бўлган Аллоҳнинг йўлида (ўқ) отаман. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бориб, у зотдан сўрайман›, дедим. Сўнг у зотнинг ҳузурларига келдим ва: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мен ёзувни ва Қуръонни ўргатиб турган кишилардан бири менга ёй ҳадя қилди, бу мол эмас, мен у билан Аллоҳнинг йўлида (ўқ) отаман›, дедим. У зот: ‹Агар ўзингни ўтдан бўлган бир ҳалқа билан ҳалқаланишингни ёқтирсанг, уни қабул қил›, дедилар».

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، وَكَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ عَمْرٌو حَدَّثَنِي عُبَادَةُ بْنُ نُسَىٍّ، عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، نَحْوَ هَذَا الْخَبَرِ - وَالأَوَّلُ أَتَمُّ - فَقُلْتُ مَا تَرَى فِيهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ‏"‏ جَمْرَةٌ بَيْنَ كَتِفَيْكَ تَقَلَّدْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏"‏ تَعَلَّقْتَهَا ‏"‏ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan ham shu xabarga oʻxshash rivoyat qilingan — birinchisi mukammalroqdir. (Bu rivoyatda shunday keladi:) Men: «Ey Allohning Rasuli, bu haqida nima deysiz?», dedim. U zot: «(U) yelkalaring orasidagi bir choʻgʻdir, sen uni boʻyningga osib olgansan», yoki «uni osib olgansan», dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ҳам шу хабарга ўхшаш ривоят қилинган — биринчиси мукаммалроқдир. (Бу ривоятда шундай келади:) Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу ҳақида нима дейсиз?», дедим. У зот: «(У) елкаларинг орасидаги бир чўғдир, сен уни бўйнингга осиб олгансан», ёки «уни осиб олгансан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَهْطًا، مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْطَلَقُوا فِي سَفْرَةٍ سَافَرُوهَا فَنَزَلُوا بِحَىٍّ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ فَاسْتَضَافُوهُمْ فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمْ - قَالَ - فَلُدِغَ سَيِّدُ ذَلِكَ الْحَىِّ فَشَفَوْا لَهُ بِكُلِّ شَىْءٍ لاَ يَنْفَعُهُ شَىْءٌ ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَوْ أَتَيْتُمْ هَؤُلاَءِ الرَّهْطَ الَّذِينَ نَزَلُوا بِكُمْ لَعَلَّ أَنْ يَكُونَ عِنْدَ بَعْضِهِمْ شَىْءٌ يَنْفَعُ صَاحِبَكُمْ فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّ سَيِّدَنَا لُدِغَ فَشَفَيْنَا لَهُ بِكُلِّ شَىْءٍ فَلاَ يَنْفَعُهُ شَىْءٌ فَهَلْ عِنْدَ أَحَدٍ مِنْكُمْ شَىْءٌ يَشْفِي صَاحِبَنَا يَعْنِي رُقْيَةً ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ إِنِّي لأَرْقِي وَلَكِنِ اسْتَضَفْنَاكُمْ فَأَبَيْتُمْ أَنْ تُضَيِّفُونَا مَا أَنَا بِرَاقٍ حَتَّى تَجْعَلُوا لِي جُعْلاً ‏.‏ فَجَعَلُوا لَهُ قَطِيعًا مِنَ الشَّاءِ فَأَتَاهُ فَقَرَأَ عَلَيْهِ بِأُمِّ الْكِتَابِ وَيَتْفُلُ حَتَّى بَرِئَ كَأَنَّمَا أُنْشِطَ مِنْ عِقَالٍ فَأَوْفَاهُمْ جُعْلَهُمُ الَّذِي صَالَحُوهُ عَلَيْهِ ‏.‏ فَقَالُوا اقْتَسِمُوا فَقَالَ الَّذِي رَقَى لاَ تَفْعَلُوا حَتَّى نَأْتِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَسْتَأْمِرَهُ ‏.‏ فَغَدَوْا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرُوا لَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مِنْ أَيْنَ عَلِمْتُمْ أَنَّهَا رُقْيَةٌ أَحْسَنْتُمْ وَاضْرِبُوا لِي مَعَكُمْ بِسَهْمٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ashoblaridan bir guruhi safar qilib ketayotib, arab qabilalaridan bir qabilaga toʻxtadilar va ulardan mehmondoʻstlik soʻradilar, ammo ular ularni mehmon qilishdan bosh tortdilar. Shu payt oʻsha qabilaning boshligʻini (ilon yoki chayon) chaqib oldi. Ular uni har xil narsa bilan davoladilar, biroq hech narsa unga foyda bermadi. Ulardan baʼzilari: «Agar oldingizga kelib toʻxtagan anavi guruh huzuriga borsangiz, balki ulardan birortasida sherigingizga foyda beradigan biror narsa bordir», dedi. Soʻng ulardan baʼzilari (kelib): «Bizning boshligʻimizni (biror narsa) chaqib oldi, biz uni har xil narsa bilan davoladik, ammo hech narsa unga foyda bermayapti. Sizlardan birortangizda sherigimizni shifolaydigan biror narsa — yaʼni duo-afsun (ruqya) — bormi?», dedi. Shunda guruhdan bir kishi: «Albatta, men ruqya qilaman, lekin biz sizlardan mehmondoʻstlik soʻragan edik, sizlar bizni mehmon qilishdan bosh tortdingiz. Menga biror haq (mukofot) belgilamaguningizcha men ruqya qilmayman», dedi. Shunda ular unga bir suruv qoʻyni (haq qilib) belgilab berishdi. U (boshliq) oldiga kelib, unga Ummul-Kitobni (Fotihani) oʻqidi va tupurib turdi, nihoyat u xuddi tushovdan boʻshatilgandek sogʻayib ketdi. Ular oʻzlari kelishgan haqni unga toʻla berishdi. (Hamrohlar:) «Bʼlib oling», deyishdi. Ruqya qilgan kishi: «Rasululloh ﷺ huzurlariga borib, u zotdan ruxsat soʻramagunimizcha bunday qilmanglar», dedi. Soʻng ular ertalab Rasululloh ﷺ huzurlariga borib, u zotga buni aytib berishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning ruqya ekanini qayerdan bildingizlar? Toʻgʻri qilibsizlar. Men uchun ham oʻzlaringiz bilan birga bir ulush ajratinglar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ашобларидан бир гуруҳи сафар қилиб кетаётиб, араб қабилаларидан бир қабилага тўхтадилар ва улардан меҳмондўстлик сўрадилар, аммо улар уларни меҳмон қилишдан бош тортдилар. Шу пайт ўша қабиланинг бошлиғини (илон ёки чаён) чақиб олди. Улар уни ҳар хил нарса билан даволадилар, бироқ ҳеч нарса унга фойда бермади. Улардан баъзилари: «Агар олдингизга келиб тўхтаган анави гуруҳ ҳузурига борсангиз, балки улардан бирортасида шеригингизга фойда берадиган бирор нарса бордир», деди. Сўнг улардан баъзилари (келиб): «Бизнинг бошлиғимизни (бирор нарса) чақиб олди, биз уни ҳар хил нарса билан даволадик, аммо ҳеч нарса унга фойда бермаяпти. Сизлардан бирортангизда шеригимизни шифолайдиган бирор нарса — яъни дуо-афсун (руқя) — борми?», деди. Шунда гуруҳдан бир киши: «Албатта, мен руқя қиламан, лекин биз сизлардан меҳмондўстлик сўраган эдик, сизлар бизни меҳмон қилишдан бош тортдингиз. Менга бирор ҳақ (мукофот) белгиламагунингизча мен руқя қилмайман», деди. Шунда улар унга бир сурув қўйни (ҳақ қилиб) белгилаб беришди. У (бошлиқ) олдига келиб, унга Уммул-Китобни (Фотиҳани) ўқиди ва тупуриб турди, ниҳоят у худди тушовдан бўшатилгандек соғайиб кетди. Улар ўзлари келишган ҳақни унга тўла беришди. (Ҳамроҳлар:) «Бълиб олинг», дейишди. Руқя қилган киши: «Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бориб, у зотдан рухсат сўрамагунимизча бундай қилманглар», деди. Сўнг улар эрталаб Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бориб, у зотга буни айтиб беришди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг руқя эканини қаердан билдингизлар? Тўғри қилибсизлар. Мен учун ҳам ўзларингиз билан бирга бир улуш ажратинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَخِيهِ، مَعْبَدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Bu hadis Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan boshqa sanad bilan ham shu kabi rivoyat qilingan.Бу ҳадис Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан бошқа санад билан ҳам шу каби ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ الصَّلْتِ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّهُ مَرَّ بِقَوْمٍ فَأَتَوْهُ فَقَالُوا إِنَّكَ جِئْتَ مِنْ عِنْدِ هَذَا الرَّجُلِ بِخَيْرٍ فَارْقِ لَنَا هَذَا الرَّجُلَ ‏.‏ فَأَتَوْهُ بِرَجُلٍ مَعْتُوهٍ فِي الْقُيُودِ فَرَقَاهُ بِأُمِّ الْقُرْآنِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ غُدْوَةً وَعَشِيَّةً كُلَّمَا خَتَمَهَا جَمَعَ بُزَاقَهُ ثُمَّ تَفَلَ فَكَأَنَّمَا أُنْشِطَ مِنْ عِقَالٍ فَأَعْطُوهُ شَيْئًا فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَهُ لَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلْ فَلَعَمْرِي لَمَنْ أَكَلَ بِرُقْيَةٍ بَاطِلٍ لَقَدْ أَكَلْتَ بِرُقْيَةٍ حَقٍّ ‏"‏ ‏.‏

Xorija ibn Salt (rahimahulloh) amakisidan rivoyat qiladiki, u bir qavm yonidan oʻtib qoldi, ular uning oldiga kelib: «Sen anavi kishi (Rasululloh ﷺ) huzuridan yaxshilik bilan keldingmi? Bizning anavi kishimizga ruqya qilib bergin», deyishdi. Soʻng ular kishanlangan, telba bir kishini olib kelishdi. U unga uch kun davomida — erta-yu kech — Ummul-Qurʼonni (Fotihani) oʻqidi. Har safar uni tugatganda, soʻlagini yigʻib, soʻng tupurar edi. Nihoyat u xuddi tushovdan boʻshatilgandek (sogʻayib ketdi). Ular unga biror narsa berishdi. Soʻng u Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytib berdi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «(Uni) yeyaver! Umrim bilan qasam, baʼzilar botil ruqya bilan (haq) yeydilar, sen esa haq ruqya bilan yeding», dedilar.Хорижа ибн Салт (раҳимаҳуллоҳ) амакисидан ривоят қиладики, у бир қавм ёнидан ўтиб қолди, улар унинг олдига келиб: «Сен анави киши (Расулуллоҳ ﷺ) ҳузуридан яхшилик билан келдингми? Бизнинг анави кишимизга руқя қилиб бергин», дейишди. Сўнг улар кишанланган, телба бир кишини олиб келишди. У унга уч кун давомида — эрта-ю кеч — Уммул-Қуръонни (Фотиҳани) ўқиди. Ҳар сафар уни тугатганда, сўлагини йиғиб, сўнг тупурар эди. Ниҳоят у худди тушовдан бўшатилгандек (соғайиб кетди). Улар унга бирор нарса беришди. Сўнг у Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтиб берди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «(Уни) еявер! Умрим билан қасам, баъзилар ботил руқя билан (ҳақ) ейдилар, сен эса ҳақ руқя билан единг», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَخْبَرَنَا أَبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ قَارِظٍ - عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كَسْبُ الْحَجَّامِ خَبِيثٌ وَثَمَنُ الْكَلْبِ خَبِيثٌ وَمَهْرُ الْبَغِيِّ خَبِيثٌ ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qon oluvchining (hajjomning) kasbi nopok, itning bahosi nopok, fohishaning haqi nopokdir», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қон олувчининг (ҳажжомнинг) касби нопок, итнинг баҳоси нопок, фоҳишанинг ҳақи нопокдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ مُحَيِّصَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ اسْتَأْذَنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي إِجَارَةِ الْحَجَّامِ فَنَهَاهُ عَنْهَا فَلَمْ يَزَلْ يَسْأَلُهُ وَيَسْتَأْذِنُهُ حَتَّى أَمَرَهُ أَنِ اعْلِفْهُ نَاضِحَكَ وَرَقِيقَكَ ‏.‏

Muhayyisa ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) otasidan rivoyat qiladiki, u Rasululloh ﷺdan qon oluvchining (hajjomning) haqi (ijarasi) haqida ruxsat soʻradi, u zot esa uni undan qaytardilar. Soʻng u toʻxtovsiz soʻrayverdi va ruxsat tilayverdi, nihoyat u zot unga: «Uni suv tashuvchi tuyangga va qulingga yedirgin», deb buyurdilar.Муҳаййиса ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) отасидан ривоят қиладики, у Расулуллоҳ ﷺдан қон олувчининг (ҳажжомнинг) ҳақи (ижараси) ҳақида рухсат сўради, у зот эса уни ундан қайтардилар. Сўнг у тўхтовсиз сўрайверди ва рухсат тилайверди, ниҳоят у зот унга: «Уни сув ташувчи туянгга ва қулингга едиргин», деб буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أَجْرَهُ وَلَوْ عَلِمَهُ خَبِيثًا لَمْ يُعْطِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ oʻzlariga qon oldirdilar va qon oluvchiga (hajjomga) uning haqini berdilar. Agar u zot uni nopok deb bilganlarida, unga (haq) bermagan boʻlar edilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ўзларига қон олдирдилар ва қон олувчига (ҳажжомга) унинг ҳақини бердилар. Агар у зот уни нопок деб билганларида, унга (ҳақ) бермаган бўлар эдилар».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ حَجَمَ أَبُو طَيْبَةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ لَهُ بِصَاعٍ مِنْ تَمْرٍ وَأَمَرَ أَهْلَهُ أَنْ يُخَفِّفُوا عَنْهُ مِنْ خَرَاجِهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Abu Tayba Rasululloh ﷺga qon oldi. Shunda u zot unga bir soʼ xurmo berishni buyurdilar va uning egalariga uning xirojidan (toʻlovidan) kamaytirib qoʻyishni buyurdilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Абу Тайба Расулуллоҳ ﷺга қон олди. Шунда у зот унга бир сў хурмо беришни буюрдилар ва унинг эгаларига унинг хирожидан (тўловидан) камайтириб қўйишни буюрдилар».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَازِمٍ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَسْبِ الإِمَاءِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ choʻri (choʻrilar)ning kasbidan qaytardilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ чўри (чўрилар)нинг касбидан қайтардилар».

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، حَدَّثَنِي طَارِقُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقُرَشِيُّ، قَالَ جَاءَ رَافِعُ بْنُ رِفَاعَةَ إِلَى مَجْلِسِ الأَنْصَارِ فَقَالَ لَقَدْ نَهَانَا نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ فَذَكَرَ أَشْيَاءَ وَنَهَانَا عَنْ كَسْبِ الأَمَةِ إِلاَّ مَا عَمِلَتْ بِيَدِهَا ‏.‏ وَقَالَ هَكَذَا بِأَصَابِعِهِ نَحْوَ الْخَبْزِ وَالْغَزْلِ وَالنَّفْشِ ‏.‏

Toriq ibn Abdurrahmon al-Qurashiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rofiʼ ibn Rifoʼa ansorlarning bir majlisiga kelib: «Bugun Allohning Paygʻambari ﷺ bizni (baʼzi narsalardan) qaytardilar», dedi va baʼzi narsalarni eslatib oʻtdi. (Jumladan): «Bizni choʻrining kasbidan — qoʻli bilan ishlab topganidan boshqasidan — qaytardilar», dedi. Va u barmoqlari bilan non yopish, ip yigirish va paxta titish kabilarga ishora qilib, «mana shunday», dedi.Ториқ ибн Абдурраҳмон ал-Қураший (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Рофиъ ибн Рифўа ансорларнинг бир мажлисига келиб: «Бугун Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ бизни (баъзи нарсалардан) қайтардилар», деди ва баъзи нарсаларни эслатиб ўтди. (Жумладан): «Бизни чўрининг касбидан — қўли билан ишлаб топганидан бошқасидан — қайтардилар», деди. Ва у бармоқлари билан нон ёпиш, ип йигириш ва пахта титиш кабиларга ишора қилиб, «мана шундай», деди.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ هُرَيْرٍ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعٍ - هُوَ ابْنُ خَدِيجٍ - قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ كَسْبِ الأَمَةِ حَتَّى يُعْلَمَ مِنْ أَيْنَ هُوَ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ choʻrining kasbidan — toki u qayerdan (kelgani) bilinmagunicha — qaytardilar».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ чўрининг касбидан — токи у қаердан (келгани) билинмагунича — қайтардилар».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَمَهْرِ الْبَغِيِّ وَحُلْوَانِ الْكَاهِنِ ‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot itning bahosidan, fohishaning haqidan va kohinning sovgʻasidan (haqidan) qaytardilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қиладики, у зот итнинг баҳосидан, фоҳишанинг ҳақидан ва коҳиннинг совғасидан (ҳақидан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَسْبِ الْفَحْلِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ erkak (nasldor) hayvonni qochirish haqini olishdan qaytardilar».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ эркак (наслдор) ҳайвонни қочириш ҳақини олишдан қайтардилар».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي مَاجِدَةَ، قَالَ قَطَعْتُ مِنْ أُذُنِ غُلاَمٍ - أَوْ قُطِعَ مِنْ أُذُنِي - فَقَدِمَ عَلَيْنَا أَبُو بَكْرٍ حَاجًّا فَاجْتَمَعْنَا إِلَيْهِ فَرَفَعَنَا إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ عُمَرُ إِنَّ هَذَا قَدْ بَلَغَ الْقِصَاصَ ادْعُوا لِي حَجَّامًا لِيَقْتَصَّ مِنْهُ فَلَمَّا دُعِيَ الْحَجَّامُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنِّي وَهَبْتُ لِخَالَتِي غُلاَمًا وَأَنَا أَرْجُو أَنْ يُبَارَكَ لَهَا فِيهِ فَقُلْتُ لَهَا لاَ تُسَلِّمِيهِ حَجَّامًا وَلاَ صَائِغًا وَلاَ قَصَّابًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى عَبْدُ الأَعْلَى عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ ابْنُ مَاجِدَةَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَهْمٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ‏.‏

Abu Mojida (rahimahulloh) aytadi: «Men bir bolaning qulogʻini kesdim — yoki mening qulogʻim kesildi — soʻng Abu Bakr (roziyallohu anhu) hajga kelganlarida bizlar uning oldida toʻplandik. U bizni Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ga yubordi. Umar (roziyallohu anhu): ‹Bu qasos chegarasiga yetdi. Menga bir hajjom (qon oluvchi) chaqiringlar, undan qasos olsin›, dedi. Hajjom chaqirilganida, u (Umar): ‹Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: Men xolamga bir bola hadya qildim va u bola tufayli unga baraka berilishini umid qildim. Men unga: ‹Bu bolani hajjomga ham, zargarga ham, qassobga ham topshirma›, dedim›, dedi.» Abu Dovud aytadi: Bu hadisni Abdulaʼlo Ibn Ishoqdan rivoyat qilib, «Ibn Mojida — Banu Sahmdan boʻlgan bir kishi — Umar ibn al-Xattobdan» degan.Абу Можида (раҳимаҳуллоҳ) айтади: «Мен бир боланинг қулоғини кесдим — ёки менинг қулоғим кесилди — сўнг Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳажга келганларида бизлар унинг олдида тўпландик. У бизни Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)га юборди. Умар (розияллоҳу анҳу): ‹Бу қасос чегарасига етди. Менга бир ҳажжом (қон олувчи) чақиринглар, ундан қасос олсин›, деди. Ҳажжом чақирилганида, у (Умар): ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: Мен холамга бир бола ҳадя қилдим ва у бола туфайли унга барака берилишини умид қилдим. Мен унга: ‹Бу болани ҳажжомга ҳам, заргарга ҳам, қассобга ҳам топширма›, дедим›, деди.» Абу Довуд айтади: Бу ҳадисни Абдулаъло Ибн Ишоқдан ривоят қилиб, «Ибн Можида — Бану Саҳмдан бўлган бир киши — Умар ибн ал-Хаттобдан» деган.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُرَقِيُّ، عَنِ ابْنِ مَاجِدَةَ السَّهْمِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Mojida as-Sahmiy (rahimahulloh) Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan boshqa bir sanad bilan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Абу Можида ас-Саҳмий (раҳимаҳуллоҳ) Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан бошқа бир санад билан шунга ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا الْعَلاَءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُرَقِيُّ، عَنِ ابْنِ مَاجِدَةَ السَّهْمِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، - رضى الله عنه - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏

Ibn Mojida as-Sahmiy (rahimahulloh) Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Ибн Можида ас-Саҳмий (раҳимаҳуллоҳ) Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ بَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَهُ الْمُبْتَاعُ وَمَنْ بَاعَ نَخْلاً مُؤَبَّرًا فَالثَّمَرَةُ لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) otasidan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi. U zot ﷺ shunday dedilar: «Kim moli boʻlgan bir qulni sotsa, uning moli sotuvchiga tegishlidir, magar xaridor uni (oʻziga) shart qilib qoʻysa, (boshqa gap). Kim changlatilgan (urugʻlantirilgan) xurmoni sotsa, uning mevasi sotuvchiga tegishlidir, magar xaridor uni shart qilib qoʻysa, (boshqa gap).»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) отасидан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади. У зот ﷺ шундай дедилар: «Ким моли бўлган бир қулни сотса, унинг моли сотувчига тегишлидир, магар харидор уни (ўзига) шарт қилиб қўйса, (бошқа гап). Ким чанглатилган (уруғлантирилган) хурмони сотса, унинг меваси сотувчига тегишлидир, магар харидор уни шарт қилиб қўйса, (бошқа гап).»

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقِصَّةِ الْعَبْدِ وَعَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِقِصَّةِ النَّخْلِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَاخْتَلَفَ الزُّهْرِيُّ وَنَافِعٌ فِي أَرْبَعَةِ أَحَادِيثَ هَذَا أَحَدُهَا ‏.‏

Nofeʼ Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Umar (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺdan qul haqidagi voqeani; yana Nofeʼ Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺdan xurmo haqidagi voqeani rivoyat qildi. Abu Dovud aytadi: az-Zuhriy bilan Nofeʼ toʻrtta hadisda ixtilof qilishgan, mana bu shulardan biridir.Нофеъ Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Умар (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан қул ҳақидаги воқеани; яна Нофеъ Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺдан хурмо ҳақидаги воқеани ривоят қилди. Абу Довуд айтади: аз-Зуҳрий билан Нофеъ тўртта ҳадисда ихтилоф қилишган, мана бу шулардан биридир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، حَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ بَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim moli boʻlgan bir qulni sotsa, uning moli sotuvchiga tegishlidir, magar xaridor uni (oʻziga) shart qilib qoʻysa, (boshqa gap).»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким моли бўлган бир қулни сотса, унинг моли сотувчига тегишлидир, магар харидор уни (ўзига) шарт қилиб қўйса, (бошқа гап).»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ وَلاَ تَلَقَّوُا السِّلَعَ حَتَّى يُهْبَطَ بِهَا الأَسْوَاقَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Baʼzingiz baʼzingizning savdosi ustiga savdo qilmasin. Mollarni (savdogarlardan) bozorga tushirilgunicha qarshi olib (ularni shahar tashqarisida sotib olmang).»Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Баъзингиз баъзингизнинг савдоси устига савдо қилмасин. Молларни (савдогарлардан) бозорга туширилгунича қарши олиб (уларни шаҳар ташқарисида сотиб олманг).»

حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ أَبُو تَوْبَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو الرَّقِّيَّ - عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ تَلَقِّي الْجَلَبِ فَإِنْ تَلَقَّاهُ مُتَلَقٍّ مُشْتَرٍ فَاشْتَرَاهُ فَصَاحِبُ السِّلْعَةِ بِالْخِيَارِ إِذَا وَرَدَتِ السُّوقَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَلِيٍّ سَمِعْتُ أَبَا دَاوُدَ يَقُولُ قَالَ سُفْيَانُ لاَ يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ أَنْ يَقُولَ إِنَّ عِنْدِي خَيْرًا مِنْهُ بِعَشْرَةٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ (bozorga) keltirilayotgan molni qarshi olishdan qaytardilar. Agar uni qarshi oluvchi xaridor qarshi olib, sotib olsa, mol egasi bozorga kelganida (savdoni bekor qilish yoki qoldirish) ixtiyoriga ega boʻladi. Abu Ali aytadi: Men Abu Dovudning shunday deganini eshitdim: Sufyon dedi: «Baʼzingiz baʼzingizning savdosi ustiga savdo qilmasin» degani — kishining ‹Mendagi undan yaxshirogʻini oʻn (dirham)ga (beraman)› deyishidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ (бозорга) келтирилаётган молни қарши олишдан қайтардилар. Агар уни қарши олувчи харидор қарши олиб, сотиб олса, мол эгаси бозорга келганида (савдони бекор қилиш ёки қолдириш) ихтиёрига эга бўлади. Абу Али айтади: Мен Абу Довуднинг шундай деганини эшитдим: Суфён деди: «Баъзингиз баъзингизнинг савдоси устига савдо қилмасин» дегани — кишининг ‹Мендаги ундан яхшироғини ўн (дирҳам)га (бераман)› дейишидир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَنَاجَشُوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Bir-biringizning narxingiz ustiga narx oshirib, (sotib olmoqchi boʻlmagan holda baho) koʻtarmanglar.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Бир-бирингизнинг нархингиз устига нарх ошириб, (сотиб олмоқчи бўлмаган ҳолда баҳо) кўтарманглар.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏.‏ فَقُلْتُ مَا يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لاَ يَكُونُ لَهُ سِمْسَارًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ shaharlikning sahroyi (badaviy) uchun savdo qilishini qaytardilar. Men: «Shaharlikning sahroyi uchun savdo qilishi nima degani?» deb soʻradim. U: «Unga dallol boʻlmasligi (kerak)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ шаҳарликнинг саҳройи (бадавий) учун савдо қилишини қайтардилар. Мен: «Шаҳарликнинг саҳройи учун савдо қилиши нима дегани?» деб сўрадим. У: «Унга даллол бўлмаслиги (керак)», деди.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ الزِّبْرِقَانَ أَبَا هَمَّامٍ، حَدَّثَهُمْ - قَالَ زُهَيْرٌ وَكَانَ ثِقَةً - عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَإِنْ كَانَ أَخَاهُ أَوْ أَبَاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ حَفْصَ بْنَ عُمَرَ يَقُولُ حَدَّثَنَا أَبُو هِلاَلٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كَانَ يُقَالُ لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏.‏ وَهِيَ كَلِمَةٌ جَامِعَةٌ لاَ يَبِيعُ لَهُ شَيْئًا وَلاَ يَبْتَاعُ لَهُ شَيْئًا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Shaharlik sahroyi (badaviy) uchun savdo qilmasin, garchi u uning ogʻasi yoki otasi boʻlsa ham.» Abu Dovud aytadi: Men Hafs ibn Umarning shunday deganini eshitdim: Bizga Abu Hilol soʻzlab berdi: Bizga Muhammad Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan soʻzlab berdi: U aytdi: «Shaharlik sahroyi uchun savdo qilmasin», deyilar edi. Bu — keng maʼnoli soʻzdir: u unga hech narsa sotmasin va u uchun hech narsa sotib ham olmasin.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Шаҳарлик саҳройи (бадавий) учун савдо қилмасин, гарчи у унинг оғаси ёки отаси бўлса ҳам.» Абу Довуд айтади: Мен Ҳафс ибн Умарнинг шундай деганини эшитдим: Бизга Абу Ҳилол сўзлаб берди: Бизга Муҳаммад Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан сўзлаб берди: У айтди: «Шаҳарлик саҳройи учун савдо қилмасин», дейилар эди. Бу — кенг маъноли сўздир: у унга ҳеч нарса сотмасин ва у учун ҳеч нарса сотиб ҳам олмасин.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَالِمٍ الْمَكِّيِّ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، قَدِمَ بِحَلُوبَةٍ لَهُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلَ عَلَى طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ فَقَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَلَكِنِ اذْهَبْ إِلَى السُّوقِ فَانْظُرْ مَنْ يُبَايِعُكَ فَشَاوِرْنِي حَتَّى آمُرَكَ أَوْ أَنْهَاكَ ‏.‏

Solim al-Makkiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, bir aʼrobiy (sahroyi) unga soʻzlab berib aytdiki: U Rasululloh ﷺ zamonida sutli (sogʻib turiladigan) tuyasi bilan (Madinaga) kelib, Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)nikiga tushdi (va sutli tuyasini unga sotmoqchi boʻldi). U (Talha) aytdi: «Paygʻambar ﷺ shaharlikning sahroyi uchun savdo qilishini qaytardilar. Lekin sen bozorga bor, kim sendan sotib olishini koʻr, soʻng men bilan maslahatlash — toki men senga (sotishni) buyuray yoki qaytaray.»Солим ал-Маккий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, бир аъробий (саҳройи) унга сўзлаб бериб айтдики: У Расулуллоҳ ﷺ замонида сутли (соғиб туриладиган) туяси билан (Мадинага) келиб, Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)никига тушди (ва сутли туясини унга сотмоқчи бўлди). У (Талҳа) айтди: «Пайғамбар ﷺ шаҳарликнинг саҳройи учун савдо қилишини қайтардилар. Лекин сен бозорга бор, ким сендан сотиб олишини кўр, сўнг мен билан маслаҳатлаш — токи мен сенга (сотишни) буюрай ёки қайтарай.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَبِعْ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَذَرُوا النَّاسَ يَرْزُقِ اللَّهُ بَعْضَهُمْ مِنْ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Shaharlik sahroyi uchun savdo qilmasin. Odamlarni qoʻyib bering, Alloh ularning baʼzisini baʼzisi orqali rizqlantiradi.»Жобир (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Шаҳарлик саҳройи учун савдо қилмасин. Одамларни қўйиб беринг, Аллоҳ уларнинг баъзисини баъзиси орқали ризқлантиради.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَلَقَّوُا الرُّكْبَانَ لِلْبَيْعِ وَلاَ يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ وَلاَ تُصَرُّوا الإِبِلَ وَالْغَنَمَ فَمَنِ ابْتَاعَهَا بَعْدَ ذَلِكَ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ بَعْدَ أَنْ يَحْلِبَهَا فَإِنْ رَضِيَهَا أَمْسَكَهَا وَإِنْ سَخِطَهَا رَدَّهَا وَصَاعًا مِنْ تَمْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Savdo qilish uchun (mol keltirayotgan) ulovlilarni (shahar tashqarisida) qarshi olmanglar. Baʼzingiz baʼzingizning savdosi ustiga savdo qilmasin. Tuya va qoʻylarning (sutini koʻp koʻrsatib aldash uchun) sutini yelinida toʻplab qoʻymanglar. Kim shundan keyin ularni sotib olsa, ularni sogʻgach, ikki ish orasida ixtiyorlidir: agar (sutidan) rozi boʻlsa, ularni olib qoladi; agar norozi boʻlsa, ularni bir soʼ xurmo bilan birga qaytarib beradi.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Савдо қилиш учун (мол келтираётган) уловлиларни (шаҳар ташқарисида) қарши олманглар. Баъзингиз баъзингизнинг савдоси устига савдо қилмасин. Туя ва қўйларнинг (сутини кўп кўрсатиб алдаш учун) сутини елинида тўплаб қўйманглар. Ким шундан кейин уларни сотиб олса, уларни соғгач, икки иш орасида ихтиёрлидир: агар (сутидан) рози бўлса, уларни олиб қолади; агар норози бўлса, уларни бир сў хурмо билан бирга қайтариб беради.»

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، وَهِشَامٍ، وَحَبِيبٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اشْتَرَى شَاةً مُصَرَّاةً فَهُوَ بِالْخِيَارِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ إِنْ شَاءَ رَدَّهَا وَصَاعًا مِنْ طَعَامٍ لاَ سَمْرَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Kimki yelini boylab (suti yigʻib) qoʻyilgan qoʻyni sotib olsa, uch kun ixtiyorlidir: agar xohlasa, uni (egasiga) qaytaradi va u bilan birga bir soʼ taom (beradi), bugʻdoy (boʻlishi shart) emas».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Кимки елини бойлаб (сути йиғиб) қўйилган қўйни сотиб олса, уч кун ихтиёрлидир: агар хоҳласа, уни (эгасига) қайтаради ва у билан бирга бир сў таом (беради), буғдой (бўлиши шарт) эмас».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَخْلَدٍ التَّمِيمِيُّ، حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي زِيَادٌ، أَنَّ ثَابِتًا، مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اشْتَرَى غَنَمًا مُصَرَّاةً احْتَلَبَهَا فَإِنْ رَضِيَهَا أَمْسَكَهَا وَإِنْ سَخِطَهَا فَفِي حَلْبَتِهَا صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kimki yelini boylab (suti yigʻib) qoʻyilgan qoʻyni sotib olib, uni sogʻib koʻrsa, agar undan rozi boʻlsa, oʻzida ushlab qoladi; agar undan koʻngli toʻlmasa, sogʻib olgan suti uchun bir soʼ xurmo (beradi)».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кимки елини бойлаб (сути йиғиб) қўйилган қўйни сотиб олиб, уни соғиб кўрса, агар ундан рози бўлса, ўзида ушлаб қолади; агар ундан кўнгли тўлмаса, соғиб олган сути учун бир сў хурмо (беради)».

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ جُمَيْعِ بْنِ عُمَيْرٍ التَّيْمِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ مُحَفَّلَةً فَهُوَ بِالْخِيَارِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَإِنْ رَدَّهَا رَدَّ مَعَهَا مِثْلَ أَوْ مِثْلَىْ لَبَنِهَا قَمْحًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kimki yelini boylab (suti yigʻib) qoʻyilgan qoʻyni sotib olsa, uch kun ixtiyorlidir. Agar uni qaytarsa, u bilan birga sutining miqdoricha yoki ikki barobaricha bugʻdoy qaytarsin».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кимки елини бойлаб (сути йиғиб) қўйилган қўйни сотиб олса, уч кун ихтиёрлидир. Агар уни қайтарса, у билан бирга сутининг миқдорича ёки икки баробарича буғдой қайтарсин».

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ مَعْمَرِ بْنِ أَبِي مَعْمَرٍ، أَحَدِ بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَحْتَكِرُ إِلاَّ خَاطِئٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ لِسَعِيدٍ فَإِنَّكَ تَحْتَكِرُ قَالَ وَمَعْمَرٌ كَانَ يَحْتَكِرُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَسَأَلْتُ أَحْمَدَ مَا الْحُكْرَةُ قَالَ مَا فِيهِ عَيْشُ النَّاسِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ الْمُحْتَكِرُ مَنْ يَعْتَرِضُ السُّوقَ ‏.‏

Adiy ibn Kaʼb oʻgʻillaridan biri boʻlmish Maʼmar ibn Abu Maʼmar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Faqat gunohkor (kishi) ehtikor (narx koʻtarilishini kutib mol toʻplab saqlash) qiladi». Men Saidga: «Sen ham ehtikor qilyapsan-ku», dedim. U: «Maʼmar ham ehtikor qilar edi», dedi. Abu Dovud aytdi: Men Ahmaddan: «Hukra (ehtikor) nima?» deb soʻradim. U: «Odamlarning kun kechirishi (qaram boʻlgan narsa)dir», dedi. Abu Dovud aytdi: Avzoiy aytdi: «Ehtikorchi — bozorga (mol kelishiga) toʻsqinlik qiluvchi kishidir».Адий ибн Каъб ўғилларидан бири бўлмиш Маъмар ибн Абу Маъмар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Фақат гуноҳкор (киши) эҳтикор (нарх кўтарилишини кутиб мол тўплаб сақлаш) қилади». Мен Саидга: «Сен ҳам эҳтикор қиляпсан-ку», дедим. У: «Маъмар ҳам эҳтикор қилар эди», деди. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмаддан: «Ҳукра (эҳтикор) нима?» деб сўрадим. У: «Одамларнинг кун кечириши (қарам бўлган нарса)дир», деди. Абу Довуд айтди: Авзоий айтди: «Эҳтикорчи — бозорга (мол келишига) тўсқинлик қилувчи кишидир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَيَّاضٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْفَيَّاضِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ لَيْسَ فِي التَّمْرِ حُكْرَةٌ ‏.‏ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى قَالَ عَنِ الْحَسَنِ فَقُلْنَا لَهُ لاَ تَقُلْ عَنِ الْحَسَنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا الْحَدِيثُ عِنْدَنَا بَاطِلٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَانَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ يَحْتَكِرُ النَّوَى وَالْخَبَطَ وَالْبِزْرَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ يُونُسَ يَقُولُ سَأَلْتُ سُفْيَانَ عَنْ كَبْسِ الْقَتِّ فَقَالَ كَانُوا يَكْرَهُونَ الْحُكْرَةَ وَسَأَلْتُ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَيَّاشٍ فَقَالَ اكْبِسْهُ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh) aytdi: «Xurmoda ehtikor boʻlmaydi». Ibnul Musanno aytdi: U (Yahyo ibn Fayyoz) buni Hasandan (rivoyat qilib) aytdi. Shunda biz unga: «Hasandan (rivoyat) deb aytma», dedik. Abu Dovud aytdi: Bu hadis bizning nazdimizda botildir. Abu Dovud aytdi: Said ibn Musayyab xurmo danagi, (chorva uchun qoqilgan) yaproq va urugʻni toʻplab saqlar edi. Men Ahmad ibn Yunusning shunday deganini eshitdim: Men Sufyondan beda (xashak)ni siqib toʻplash haqida soʻradim. U: «Ular ehtikorni yoqtirmas edilar», dedi. Yana men Abu Bakr ibn Ayyoshdan soʻradim, u: «Uni toʻplab saqlayver», dedi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Хурмода эҳтикор бўлмайди». Ибнул Мусанно айтди: У (Яҳё ибн Файёз) буни Ҳасандан (ривоят қилиб) айтди. Шунда биз унга: «Ҳасандан (ривоят) деб айтма», дедик. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис бизнинг наздимизда ботилдир. Абу Довуд айтди: Саид ибн Мусайяб хурмо данаги, (чорва учун қоқилган) япроқ ва уруғни тўплаб сақлар эди. Мен Аҳмад ибн Юнуснинг шундай деганини эшитдим: Мен Суфёндан беда (хашак)ни сиқиб тўплаш ҳақида сўрадим. У: «Улар эҳтикорни ёқтирмас эдилар», деди. Яна мен Абу Бакр ибн Айёшдан сўрадим, у: «Уни тўплаб сақлайвер», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ فَضَاءٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُكْسَرَ سِكَّةُ الْمُسْلِمِينَ الْجَائِزَةُ بَيْنَهُمْ إِلاَّ مِنْ بَأْسٍ ‏.‏

Alqama ibn Abdulloh otasidan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ musulmonlar orasida amalda boʻlgan tangalarini biror nuqson (sabab)isiz sindirishdan qaytardilar.Алқама ибн Абдуллоҳ отасидан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ мусулмонлар орасида амалда бўлган тангаларини бирор нуқсон (сабаб)исиз синдиришдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ، أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ بِلاَلٍ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنِي الْعَلاَءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ سَعِّرْ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ بَلْ أَدْعُو ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ سَعِّرْ فَقَالَ ‏"‏ بَلِ اللَّهُ يَخْفِضُ وَيَرْفَعُ وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ أَلْقَى اللَّهَ وَلَيْسَ لأَحَدٍ عِنْدِي مَظْلَمَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, narx belgilang!» dedi. U (zot): «Yoʻq, balki men duo qilaman», dedilar. Soʻng (yana) bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, narx belgilang!» dedi. U (zot): «Balki Allohning Oʻzi (narxni) pasaytiradi va koʻtaradi. Men Allohga shunday holatda yoʻliqishni umid qilamanki, hech kimda mening zimmamda (qilgan) zulmim boʻlmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, нарх белгиланг!» деди. У (зот): «Йўқ, балки мен дуо қиламан», дедилар. Сўнг (яна) бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, нарх белгиланг!» деди. У (зот): «Балки Аллоҳнинг Ўзи (нархни) пасайтиради ва кўтаради. Мен Аллоҳга шундай ҳолатда йўлиқишни умид қиламанки, ҳеч кимда менинг зиммамда (қилган) зулмим бўлмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، وَقَتَادَةُ، وَحُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ النَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ غَلاَ السِّعْرُ فَسَعِّرْ لَنَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمُسَعِّرُ الْقَابِضُ الْبَاسِطُ الرَّازِقُ وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ أَلْقَى اللَّهَ وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْكُمْ يُطَالِبُنِي بِمَظْلَمَةٍ فِي دَمٍ وَلاَ مَالٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar: «Yo Rasululloh, narx koʻtarilib ketdi, bizga narx belgilab bering», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, narxni belgilovchi, (rizqni) qisuvchi, (rizqni) keng qiluvchi va rizq beruvchi Allohning Oʻzidir. Men Allohga shunday holatda yoʻliqishni umid qilamanki, sizlardan hech biringiz mendan qon yoki mol borasida (qilingan) zulm uchun haqini talab qilmasin», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, нарх кўтарилиб кетди, бизга нарх белгилаб беринг», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, нархни белгиловчи, (ризқни) қисувчи, (ризқни) кенг қилувчи ва ризқ берувчи Аллоҳнинг Ўзидир. Мен Аллоҳга шундай ҳолатда йўлиқишни умид қиламанки, сизлардан ҳеч бирингиз мендан қон ёки мол борасида (қилинган) зулм учун ҳақини талаб қилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِرَجُلٍ يَبِيعُ طَعَامًا فَسَأَلَهُ ‏"‏ كَيْفَ تَبِيعُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخْبَرَهُ فَأُوحِيَ إِلَيْهِ أَنْ أَدْخِلْ يَدَكَ فِيهِ فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِيهِ فَإِذَا هُوَ مَبْلُولٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ مِنَّا مَنْ غَشَّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ taom (don) sotayotgan bir kishining yonidan oʻtdilar va undan: «Qanday sotyapsan?» deb soʻradilar. U (zot)ga (narxini) aytdi. Shunda u (zot)ga: «Qoʻlingni uning ichiga sol», deb vahiy qilindi. U (zot) qoʻllarini uning ichiga solsalar, u nam ekan. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kim (oldi-sotdida) aldasa, bizdan emas», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ таом (дон) сотаётган бир кишининг ёнидан ўтдилар ва ундан: «Қандай сотяпсан?» деб сўрадилар. У (зот)га (нархини) айтди. Шунда у (зот)га: «Қўлингни унинг ичига сол», деб ваҳий қилинди. У (зот) қўлларини унинг ичига солсалар, у нам экан. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (олди-сотдида) алдаса, биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ، عَنْ عَلِيٍّ، عَنْ يَحْيَى، قَالَ كَانَ سُفْيَانُ يَكْرَهُ هَذَا التَّفْسِيرَ لَيْسَ مِنَّا لَيْسَ مِثْلَنَا ‏.‏

Yahyo (rahimahulloh) aytdi: Sufyon «bizdan emas» (degan jumla)ni «bizga oʻxshamaydi» deb tafsir qilishni yoqtirmas edi.Яҳё (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Суфён «биздан эмас» (деган жумла)ни «бизга ўхшамайди» деб тафсир қилишни ёқтирмас эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُتَبَايِعَانِ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ عَلَى صَاحِبِهِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Oldi-sotdi qiluvchi ikki kishidan har biri, toki ular ajralib ketmagunlaricha, bir-birining (ustidan savdoni bekor qilishda) ixtiyorlidir, magar (oldindan) ixtiyor sharti qoʻyilgan savdo boʻlmasa».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Олди-сотди қилувчи икки кишидан ҳар бири, токи улар ажралиб кетмагунларича, бир-бирининг (устидан савдони бекор қилишда) ихтиёрлидир, магар (олдиндан) ихтиёр шарти қўйилган савдо бўлмаса».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ قَالَ ‏"‏ أَوْ يَقُولُ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ اخْتَرْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan Nabiy ﷺ orqali yuqoridagining maʼnosida rivoyat qilingan boʻlib, unda: «Yoki ulardan biri sherigiga: ‹Tanla (ixtiyor qil)›, desa (ham shudir)», deb (qoʻshilgan).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан Набий ﷺ орқали юқоридагининг маъносида ривоят қилинган бўлиб, унда: «Ёки улардан бири шеригига: ‹Танла (ихтиёр қил)›, деса (ҳам шудир)», деб (қўшилган).

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُتَبَايِعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا إِلاَّ أَنْ تَكُونَ صَفْقَةَ خِيَارٍ وَلاَ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يُفَارِقَ صَاحِبَهُ خَشْيَةَ أَنْ يَسْتَقِيلَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Oldi-sotdi qiluvchi ikki kishi, toki ular ajralib ketmagunlaricha, ixtiyorlidir, magar (oldindan) ixtiyor sharti qoʻyilgan savdo boʻlmasa. (Sherigiga savdoni bekor qilishni) talab qilib qolishidan qoʻrqib, undan ajralib ketishi unga halol emas».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Олди-сотди қилувчи икки киши, токи улар ажралиб кетмагунларича, ихтиёрлидир, магар (олдиндан) ихтиёр шарти қўйилган савдо бўлмаса. (Шеригига савдони бекор қилишни) талаб қилиб қолишидан қўрқиб, ундан ажралиб кетиши унга ҳалол эмас».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ جَمِيلِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْوَضِيءِ، قَالَ غَزَوْنَا غَزْوَةً لَنَا فَنَزَلْنَا مَنْزِلاً فَبَاعَ صَاحِبٌ لَنَا فَرَسًا بِغُلاَمٍ ثُمَّ أَقَامَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتِهِمَا فَلَمَّا أَصْبَحَا مِنَ الْغَدِ حَضَرَ الرَّحِيلُ فَقَامَ إِلَى فَرَسِهِ يُسْرِجُهُ فَنَدِمَ فَأَتَى الرَّجُلَ وَأَخَذَهُ بِالْبَيْعِ فَأَبَى الرَّجُلُ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَيْهِ فَقَالَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ أَبُو بَرْزَةَ صَاحِبُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيَا أَبَا بَرْزَةَ فِي نَاحِيَةِ الْعَسْكَرِ فَقَالاَ لَهُ هَذِهِ الْقِصَّةَ ‏.‏ فَقَالَ أَتَرْضَيَانِ أَنْ أَقْضِيَ بَيْنَكُمَا بِقَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ حَدَّثَ جَمِيلٌ أَنَّهُ قَالَ مَا أُرَاكُمَا افْتَرَقْتُمَا ‏.‏

Abul Vadiʼ (rahimahulloh) aytdi: Biz bir gʻazotga chiqdik va bir manzilga tushdik. Bizning sheriklarimizdan biri bir otni bir qul evaziga sotdi. Soʻngra ular oʻsha kunining qolgan qismi va kechasi (oʻsha yerda) qoldilar. Ertasiga tong otganda, koʻchish (vaqti) keldi. Shunda (oti sotgan kishi) otini egarlamoqchi boʻlib oldiga bordi-yu, (sotganidan) pushaymon boʻldi. U (xaridor) kishining oldiga borib, undan savdoni (bekor qilishni) talab qildi. Lekin u kishi otni unga qaytarib berishdan bosh tortdi. Shunda u: «Men bilan sening orangda Nabiy ﷺning sahobalari Abu Barza (hakam) boʻlsin», dedi. Soʻng ikkalasi qoʻshinning bir chetida boʻlgan Abu Barza (roziyallohu anhu)ning oldiga borib, unga bu voqeani aytib berdilar. U: «Ikkovingiz orangizda Rasululloh ﷺning hukmlari bilan hukm chiqarishimga rozimisizlar?» dedi. (Soʻng) Rasululloh ﷺ: «Oldi-sotdi qiluvchi ikkovlon, toki ajralib ketmagunlaricha, (savdoni bekor qilishda) ixtiyorlidir», deganlarini (aytdi). Hishom ibn Hasson aytdi: Jamil: «U: ‹Men sizlarni ajralib ketdingiz deb oʻylamayman›, dedi», deb rivoyat qildi.Абул Вадиъ (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз бир ғазотга чиқдик ва бир манзилга тушдик. Бизнинг шерикларимиздан бири бир отни бир қул эвазига сотди. Сўнгра улар ўша кунининг қолган қисми ва кечаси (ўша ерда) қолдилар. Эртасига тонг отганда, кўчиш (вақти) келди. Шунда (оти сотган киши) отини эгарламоқчи бўлиб олдига борди-ю, (сотганидан) пушаймон бўлди. У (харидор) кишининг олдига бориб, ундан савдони (бекор қилишни) талаб қилди. Лекин у киши отни унга қайтариб беришдан бош тортди. Шунда у: «Мен билан сенинг орангда Набий ﷺнинг саҳобалари Абу Барза (ҳакам) бўлсин», деди. Сўнг иккаласи қўшиннинг бир четида бўлган Абу Барза (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бориб, унга бу воқеани айтиб бердилар. У: «Икковингиз орангизда Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмлари билан ҳукм чиқаришимга розимисизлар?» деди. (Сўнг) Расулуллоҳ ﷺ: «Олди-сотди қилувчи икковлон, токи ажралиб кетмагунларича, (савдони бекор қилишда) ихтиёрлидир», деганларини (айтди). Ҳишом ибн Ҳассон айтди: Жамил: «У: ‹Мен сизларни ажралиб кетдингиз деб ўйламайман›, деди», деб ривоят қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْجَرْجَرَائِيُّ، قَالَ مَرْوَانُ الْفَزَارِيُّ أَخْبَرَنَا عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، قَالَ كَانَ أَبُو زُرْعَةَ إِذَا بَايَعَ رَجُلاً خَيَّرَهُ قَالَ ثُمَّ يَقُولُ خَيِّرْنِي وَيَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَفْتَرِقَنَّ اثْنَانِ إِلاَّ عَنْ تَرَاضٍ ‏"‏ ‏.‏

Yahyo ibn Ayyubdan rivoyat qilinadi: Abu Zurʼa biror kishi bilan oldi-sotdi qilsa, unga (savdoni bekor qilish) ixtiyorini berar edi. Soʻng unga: «Menga ham ixtiyor ber», derdi. Va u: «Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning shunday deganlarini eshitdim: Rasululloh ﷺ: ‹Ikki kishi faqat oʻzaro rozilik bilangina ajralsin›, dedilar», derdi.Яҳё ибн Айюбдан ривоят қилинади: Абу Зуръа бирор киши билан олди-сотди қилса, унга (савдони бекор қилиш) ихтиёрини берар эди. Сўнг унга: «Менга ҳам ихтиёр бер», дерди. Ва у: «Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганларини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Икки киши фақат ўзаро розилик билангина ажралсин›, дедилар», дерди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتِ الْبَرَكَةُ مِنْ بَيْعِهِمَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ وَحَمَّادٌ وَأَمَّا هَمَّامٌ فَقَالَ ‏"‏ حَتَّى يَتَفَرَّقَا أَوْ يَخْتَارَ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مِرَارٍ ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Oluvchi bilan sotuvchi ajralmas ekanlar, ular (savdoni bekor qilish) ixtiyoriga egadirlar. Agar rost soʻzlab, (ayb-nuqsonni) ochiq bayon qilsalar, savdolarida ularga baraka berilar. Agar (ayb-nuqsonni) yashirib, yolgʻon soʻzlasalar, savdolaridan baraka oʻchirilar.» Abu Dovud aytdi: Buni Said ibn Abu Aruba va Hammod ham shunday rivoyat qildilar. Hammomga kelsak, u uch marta: «Toki ular ajralmaguncha yoki (savdoni bekor qilishni) ixtiyor qilmagunlaricha», dedi.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Олувчи билан сотувчи ажралмас эканлар, улар (савдони бекор қилиш) ихтиёрига эгадирлар. Агар рост сўзлаб, (айб-нуқсонни) очиқ баён қилсалар, савдоларида уларга барака берилар. Агар (айб-нуқсонни) яшириб, ёлғон сўзласалар, савдоларидан барака ўчирилар.» Абу Довуд айтди: Буни Саид ибн Абу Аруба ва Ҳаммод ҳам шундай ривоят қилдилар. Ҳаммомга келсак, у уч марта: «Токи улар ажралмагунча ёки (савдони бекор қилишни) ихтиёр қилмагунларича», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَقَالَ مُسْلِمًا أَقَالَهُ اللَّهُ عَثْرَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim bir musulmonning (savdosini) bekor qilishga rozilik bersa, Alloh uning (xato-)kechishini kechirar.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким бир мусулмоннинг (савдосини) бекор қилишга розилик берса, Аллоҳ унинг (хато-)кечишини кечирар.»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ بَاعَ بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ فَلَهُ أَوْكَسُهُمَا أَوِ الرِّبَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Kim bitta savdoda ikki savdo qilsa, unga shu ikkovining arzonrogʻi (tegishli boʻlsin), aks holda (bu) ribo boʻlur.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Ким битта савдода икки савдо қилса, унга шу икковининг арзонроғи (тегишли бўлсин), акс ҳолда (бу) рибо бўлур.»

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، ح وَحَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ التِّنِّيسِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى الْبُرُلُّسِيُّ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنْ إِسْحَاقَ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - قَالَ سُلَيْمَانُ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْخُرَاسَانِيِّ، - أَنَّ عَطَاءً الْخُرَاسَانِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّ نَافِعًا حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا تَبَايَعْتُمْ بِالْعِينَةِ وَأَخَذْتُمْ أَذْنَابَ الْبَقَرِ وَرَضِيتُمْ بِالزَّرْعِ وَتَرَكْتُمُ الْجِهَادَ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ ذُلاًّ لاَ يَنْزِعُهُ حَتَّى تَرْجِعُوا إِلَى دِينِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الإِخْبَارُ لِجَعْفَرٍ وَهَذَا لَفْظُهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Qachonki siz iyna savdosini qilsangiz, hoʻkizlarning dumlaridan ushlasangiz, ekinchilik bilan kifoyalanib (rozi boʻlib), jihodni tark etsangiz, Alloh sizning ustingizga shunday bir xorlikni hukmron qilurki, toki diningizga qaytmaguningizcha uni sizdan koʻtarmas.» Abu Dovud aytdi: (Hadisni) eshittirish Jaʼfarga tegishlidir va bu uning lafzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Қачонки сиз ийна савдосини қилсангиз, ҳўкизларнинг думларидан ушласангиз, экинчилик билан кифояланиб (рози бўлиб), жиҳодни тарк этсангиз, Аллоҳ сизнинг устингизга шундай бир хорликни ҳукмрон қилурки, токи динингизга қайтмагунингизча уни сиздан кўтармас.» Абу Довуд айтди: (Ҳадисни) эшиттириш Жаъфарга тегишлидир ва бу унинг лафзидир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ يُسْلِفُونَ فِي التَّمْرِ السَّنَةَ وَالسَّنَتَيْنِ وَالثَّلاَثَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَسْلَفَ فِي تَمْرٍ فَلْيُسْلِفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (Madinaga) kelganlarida, ular xurmoni bir yil, ikki yil va uch yil muddatga oldindan (toʻlab) savdo qilar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kim xurmoga oldindan (haq toʻlab) savdo qilsa, maʼlum oʻlchovda, maʼlum vaznda va maʼlum muddatga (toʻlab) qilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (Мадинага) келганларида, улар хурмони бир йил, икки йил ва уч йил муддатга олдиндан (тўлаб) савдо қилар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хурмога олдиндан (ҳақ тўлаб) савдо қилса, маълум ўлчовда, маълум вазнда ва маълум муддатга (тўлаб) қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي مُحَمَّدٌ، أَوْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُجَالِدٍ قَالَ اخْتَلَفَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ وَأَبُو بُرْدَةَ فِي السَّلَفِ فَبَعَثُونِي إِلَى ابْنِ أَبِي أَوْفَى فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ إِنْ كُنَّا نُسْلِفُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فِي الْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ وَالزَّبِيبِ - زَادَ ابْنُ كَثِيرٍ - إِلَى قَوْمٍ مَا هُوَ عِنْدَهُمْ ‏.‏ ثُمَّ اتَّفَقَا وَسَأَلْتُ ابْنَ أَبْزَى فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Muhammad yoki Abdulloh ibn Mujolid aytdi: Abdulloh ibn Shaddod bilan Abu Burda salaf (oldindan toʻlash) haqida ixtilof qildilar va meni Ibn Abu Avfoning oldiga yubordilar. Men undan (bu haqda) soʻradim. U shunday dedi: «Biz Rasululloh ﷺning, Abu Bakr va Umarning zamonlarida bugʻdoy, arpa, xurmo va mavizga oldindan (haq toʻlab) savdo qilar edik» — Ibn Kasir (rivoyatida) shuni qoʻshdi: «(bu narsalar) oʻzlarida boʻlmagan qavmga (toʻlardik).» Soʻng (rivoyatlar) bir xil boʻldi: «Men Ibn Abzoʼdan ham soʻradim, u ham shunga oʻxshash javob berdi.»Муҳаммад ёки Абдуллоҳ ибн Мужолид айтди: Абдуллоҳ ибн Шаддод билан Абу Бурда салаф (олдиндан тўлаш) ҳақида ихтилоф қилдилар ва мени Ибн Абу Авфонинг олдига юбордилар. Мен ундан (бу ҳақда) сўрадим. У шундай деди: «Биз Расулуллоҳ ﷺнинг, Абу Бакр ва Умарнинг замонларида буғдой, арпа, хурмо ва мавизга олдиндан (ҳақ тўлаб) савдо қилар эдик» — Ибн Касир (ривоятида) шуни қўшди: «(бу нарсалар) ўзларида бўлмаган қавмга (тўлардик).» Сўнг (ривоятлар) бир хил бўлди: «Мен Ибн Абзўдан ҳам сўрадим, у ҳам шунга ўхшаш жавоб берди.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، وَابْنُ، مَهْدِيٍّ قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ، وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ عِنْدَ قَوْمٍ مَا هُوَ عِنْدَهُمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الصَّوَابُ ابْنُ أَبِي الْمُجَالِدِ وَشُعْبَةُ أَخْطَأَ فِيهِ ‏.‏

Yuqoridagi hadis Ibn Abu Mujoliddan boshqa bir sanad orqali ham rivoyat qilingan. Bu rivoyatda: «(bu narsalar) oʻzlarida boʻlmagan qavmga», deyilgan. Abu Dovud aytdi: Toʻgʻrisi Ibn Abu Mujoliddir va Shuʼba bunda xato qilgan.Юқоридаги ҳадис Ибн Абу Мужолиддан бошқа бир санад орқали ҳам ривоят қилинган. Бу ривоятда: «(бу нарсалар) ўзларида бўлмаган қавмга», дейилган. Абу Довуд айтди: Тўғриси Ибн Абу Мужолиддир ва Шуъба бунда хато қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي غَنِيَّةَ، حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى الأَسْلَمِيِّ، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الشَّامَ فَكَانَ يَأْتِينَا أَنْبَاطٌ مِنْ أَنْبَاطِ الشَّامِ فَنُسْلِفُهُمْ فِي الْبُرِّ وَالزَّيْتِ سِعْرًا مَعْلُومًا وَأَجَلاً مَعْلُومًا فَقِيلَ لَهُ مِمَّنْ لَهُ ذَلِكَ قَالَ مَا كُنَّا نَسْأَلُهُمْ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Shomga gʻazot qildik. Bizning oldimizga Shom anbotlaridan (nabatiylaridan) ekinchilar kelar edi, biz ularga bugʻdoy va moy uchun maʼlum narxda va maʼlum muddatga oldindan (haq toʻlab) salaf qilar edik. Unga: «Bu narsalar oʻzida boʻlgan kishi bilanmi (savdo qilardingiz)?» deyildi. U: «Biz ulardan (buni) soʻramas edik», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Шомга ғазот қилдик. Бизнинг олдимизга Шом анботларидан (набатийларидан) экинчилар келар эди, биз уларга буғдой ва мой учун маълум нархда ва маълум муддатга олдиндан (ҳақ тўлаб) салаф қилар эдик. Унга: «Бу нарсалар ўзида бўлган киши биланми (савдо қилардингиз)?» дейилди. У: «Биз улардан (буни) сўрамас эдик», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ رَجُلٍ، نَجْرَانِيٍّ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، أَسْلَفَ رَجُلاً فِي نَخْلٍ فَلَمْ تُخْرِجْ تِلْكَ السَّنَةَ شَيْئًا فَاخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ بِمَ تَسْتَحِلُّ مَالَهُ ارْدُدْ عَلَيْهِ مَالَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لاَ تُسْلِفُوا فِي النَّخْلِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi boshqa bir kishiga xurmo (hosili) uchun oldindan (haq toʻlab) salaf qildi. Ammo oʻsha yili u (xurmolar) hech narsa bermadi. Shunda ular Nabiy ﷺ huzurida daʼvolashdilar. U zot ﷺ: «Sen uning molini nima evaziga oʻzingga halol qilyapsan? Uning molini oʻziga qaytarib ber», dedilar. Soʻng: «Toki uning yaxshilanishi (pishishi) maʼlum boʻlmaguncha, xurmoga oldindan (haq toʻlab) salaf qilmanglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши бошқа бир кишига хурмо (ҳосили) учун олдиндан (ҳақ тўлаб) салаф қилди. Аммо ўша йили у (хурмолар) ҳеч нарса бермади. Шунда улар Набий ﷺ ҳузурида даъволашдилар. У зот ﷺ: «Сен унинг молини нима эвазига ўзингга ҳалол қиляпсан? Унинг молини ўзига қайтариб бер», дедилар. Сўнг: «Токи унинг яхшиланиши (пишиши) маълум бўлмагунча, хурмога олдиндан (ҳақ тўлаб) салаф қилманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا أَبُو بَدْرٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ خَيْثَمَةَ، عَنْ سَعْدٍ، - يَعْنِي الطَّائِيَّ - عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَسْلَفَ فِي شَىْءٍ فَلاَ يَصْرِفْهُ إِلَى غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim biror narsaga oldindan (haq toʻlab) salaf qilsa, uni (qabul qilib olishidan oldin) boshqasiga oʻtkazmasin.»Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким бирор нарсага олдиндан (ҳақ тўлаб) салаф қилса, уни (қабул қилиб олишидан олдин) бошқасига ўтказмасин.»

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ قَالَ أُصِيبَ رَجُلٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثِمَارٍ ابْتَاعَهَا فَكَثُرَ دَيْنُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَصَدَّقُوا عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَتَصَدَّقَ النَّاسُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَبْلُغْ ذَلِكَ وَفَاءَ دَيْنِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُذُوا مَا وَجَدْتُمْ وَلَيْسَ لَكُمْ إِلاَّ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning zamonlarida bir kishi oʻzi sotib olgan mevalarda zarar koʻrdi va uning qarzi koʻpayib ketdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unga sadaqa qilinglar», dedilar. Odamlar unga sadaqa qildilar, biroq bu uning qarzini toʻlashga yetmadi. Shunda Rasululloh ﷺ (uning haqdorlariga): «Topgan narsangizni olinglar, sizlar uchun shundan boshqasi yoʻq», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг замонларида бир киши ўзи сотиб олган меваларда зарар кўрди ва унинг қарзи кўпайиб кетди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унга садақа қилинглар», дедилар. Одамлар унга садақа қилдилар, бироқ бу унинг қарзини тўлашга етмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ (унинг ҳақдорларига): «Топган нарсангизни олинглар, сизлар учун шундан бошқаси йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، - الْمَعْنَى - أَنَّ أَبَا الزُّبَيْرِ الْمَكِّيَّ، أَخْبَرَهُ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنْ بِعْتَ مِنْ أَخِيكَ تَمْرًا فَأَصَابَتْهَا جَائِحَةٌ فَلاَ يَحِلُّ لَكَ أَنْ تَأْخُذَ مِنْهُ شَيْئًا بِمَ تَأْخُذُ مَالَ أَخِيكَ بِغَيْرِ حَقٍّ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Agar sen birodaringga xurmo sotsang-u, unga ofat yetsa, undan biror narsa olishing senga halol boʻlmaydi. Birodaringning molini nohaq ravishda nimaga olasan?!»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Агар сен биродарингга хурмо сотсанг-у, унга офат етса, ундан бирор нарса олишинг сенга ҳалол бўлмайди. Биродарингнинг молини ноҳақ равишда нимага оласан?!»

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، قَالَ الْجَوَائِحُ كُلُّ ظَاهِرٍ مُفْسِدٍ مِنْ مَطَرٍ أَوْ بَرْدٍ أَوْ جَرَادٍ أَوْ رِيحٍ أَوْ حَرِيقٍ ‏.‏

Atoʼ (rahimahulloh) aytdi: Javoyih (ofatlar) — yomgʻir, doʻl, chigirtka, shamol yoki yongʻin kabi (ekinni) ochiq-oydin buzadigan har bir narsadir.Атў (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Жавойиҳ (офатлар) — ёмғир, дўл, чигиртка, шамол ёки ёнғин каби (экинни) очиқ-ойдин бузадиган ҳар бир нарсадир.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ الْحَكَمِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ قَالَ لاَ جَائِحَةَ فِيمَا أُصِيبَ دُونَ ثُلُثِ رَأْسِ الْمَالِ - قَالَ يَحْيَى - وَذَلِكَ فِي سُنَّةِ الْمُسْلِمِينَ ‏.‏

Yahyo ibn Saʼid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u: «Mol-mulkning uchdan biridan kamiga yetgan zararda joiha (boylik nobud boʻlishi sababli savdoni bekor qilish hukmi) yoʻq», dedi. Yahyo: «Bu musulmonlarning sunnatida shunday», dedi.Яҳё ибн Саъид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у: «Мол-мулкнинг учдан биридан камига етган зарарда жоиҳа (бойлик нобуд бўлиши сабабли савдони бекор қилиш ҳукми) йўқ», деди. Яҳё: «Бу мусулмонларнинг суннатида шундай», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يُمْنَعُ فَضْلُ الْمَاءِ لِيُمْنَعَ بِهِ الْكَلأُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ortiqcha suv, u bilan oʻt-oʻlanni (boshqalardan) toʻsib qoʻyish uchun, manʼ qilinmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ортиқча сув, у билан ўт-ўланни (бошқалардан) тўсиб қўйиш учун, манъ қилинмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ رَجُلٌ مَنَعَ ابْنَ السَّبِيلِ فَضْلَ مَاءٍ عِنْدَهُ وَرَجُلٌ حَلَفَ عَلَى سِلْعَةٍ بَعْدَ الْعَصْرِ - يَعْنِي كَاذِبًا - وَرَجُلٌ بَايَعَ إِمَامًا فَإِنْ أَعْطَاهُ وَفَى لَهُ وَإِنْ لَمْ يُعْطِهِ لَمْ يَفِ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa) odam borki, Alloh Qiyomat kunida ular bilan gaplashmaydi: oʻzida boʻlgan ortiqcha suvni yoʻlovchidan manʼ qilgan kishi; asrdan keyin bir mol ustida qasam ichgan — yaʼni yolgʻon qasam ichgan — kishi; va bir imomga (rahbarga) bayʼat berib, agar u oʻziga (biror narsa) bersa, unga (bergan vaʼdasiga) vafo qiladigan, bermasa vafo qilmaydigan kishi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа) одам борки, Аллоҳ Қиёмат кунида улар билан гаплашмайди: ўзида бўлган ортиқча сувни йўловчидан манъ қилган киши; асрдан кейин бир мол устида қасам ичган — яъни ёлғон қасам ичган — киши; ва бир имомга (раҳбарга) байъат бериб, агар у ўзига (бирор нарса) берса, унга (берган ваъдасига) вафо қиладиган, бермаса вафо қилмайдиган киши», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ ‏"‏ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ فِي السِّلْعَةِ ‏"‏ بِاللَّهِ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا كَذَا وَكَذَا فَصَدَّقَهُ الآخَرُ فَأَخَذَهَا ‏"‏ ‏.‏

Aʼmashdan oʻsha isnod va shu maʼno bilan rivoyat qilinadi. (Unda Rasululloh ﷺ) shunday dedilar: «...va (Alloh) ularni poklamaydi hamda ular uchun alamli azob bordir». Mol haqida esa: «Allohga qasamki, bunga shuncha-shuncha narx berildi», (deb yolgʻon qasam ichgan kishi) — soʻng narigi (xaridor) uni rost deb ishonib, uni oldi (deb keladi).Аъмашдан ўша иснод ва шу маъно билан ривоят қилинади. (Унда Расулуллоҳ ﷺ) шундай дедилар: «...ва (Аллоҳ) уларни покламайди ҳамда улар учун аламли азоб бордир». Мол ҳақида эса: «Аллоҳга қасамки, бунга шунча-шунча нарх берилди», (деб ёлғон қасам ичган киши) — сўнг нариги (харидор) уни рост деб ишониб, уни олди (деб келади).

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا كَهْمَسٌ، عَنْ سَيَّارِ بْنِ مَنْظُورٍ، - رَجُلٍ مِنْ بَنِي فَزَارَةَ - عَنْ أَبِيهِ، عَنِ امْرَأَةٍ، يُقَالُ لَهَا بُهَيْسَةُ عَنْ أَبِيهَا، قَالَتِ اسْتَأْذَنَ أَبِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَمِيصِهِ فَجَعَلَ يُقَبِّلُ وَيَلْتَزِمُ ثُمَّ قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا الشَّىْءُ الَّذِي لاَ يَحِلُّ مَنْعُهُ قَالَ ‏"‏ الْمَاءُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا الشَّىْءُ الَّذِي لاَ يَحِلُّ مَنْعُهُ قَالَ ‏"‏ الْمِلْحُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا الشَّىْءُ الَّذِي لاَ يَحِلُّ مَنْعُهُ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَفْعَلَ الْخَيْرَ خَيْرٌ لَكَ ‏"‏ ‏.‏

Buhaysa nomli bir ayol otasidan rivoyat qilib aytdi: Otam Paygʻambar ﷺdan (badanlarini boʻsa olishga) izn soʻradi. (Izn berilgach), u zotning koʻylaklari bilan badanlari orasiga (qoʻlini) kiritib, boʻsa ola boshladi va (u zotga) yopishdi. Soʻng: «Ey Allohning Paygʻambari, manʼ qilish halol boʻlmaydigan narsa nima?» dedi. U zot: «Suv», dedilar. U: «Ey Allohning Paygʻambari, manʼ qilish halol boʻlmaydigan narsa nima?» dedi. U zot: «Tuz», dedilar. U yana: «Ey Allohning Paygʻambari, manʼ qilish halol boʻlmaydigan narsa nima?» dedi. U zot: «Yaxshilik qilishing oʻzing uchun yaxshiroqdir», dedilar.Буҳайса номли бир аёл отасидан ривоят қилиб айтди: Отам Пайғамбар ﷺдан (баданларини бўса олишга) изн сўради. (Изн берилгач), у зотнинг кўйлаклари билан баданлари орасига (қўлини) киритиб, бўса ола бошлади ва (у зотга) ёпишди. Сўнг: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, манъ қилиш ҳалол бўлмайдиган нарса нима?» деди. У зот: «Сув», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, манъ қилиш ҳалол бўлмайдиган нарса нима?» деди. У зот: «Туз», дедилар. У яна: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, манъ қилиш ҳалол бўлмайдиган нарса нима?» деди. У зот: «Яхшилик қилишинг ўзинг учун яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ اللُّؤْلُؤِيُّ، أَخْبَرَنَا حَرِيزُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ حَبَّانَ بْنِ زَيْدٍ الشَّرْعَبِيِّ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ قَرْنٍ ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا حَرِيزُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو خِدَاشٍ، - وَهَذَا لَفْظُ عَلِيٍّ - عَنْ رَجُلٍ، مِنَ الْمُهَاجِرِينَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثًا أَسْمَعُهُ يَقُولُ ‏"‏ الْمُسْلِمُونَ شُرَكَاءُ فِي ثَلاَثٍ فِي الْكَلإِ وَالْمَاءِ وَالنَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Paygʻambar ﷺning sahobalaridan boʻlgan muhojirlardan bir kishi aytdi: Paygʻambar ﷺ bilan birga uch marta gʻazotga chiqdim. U zotning shunday deganlarini eshitdim: «Musulmonlar uch narsada — oʻt-oʻlan, suv va olovda — sherikdirlar».Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан бўлган муҳожирлардан бир киши айтди: Пайғамбар ﷺ билан бирга уч марта ғазотга чиқдим. У зотнинг шундай деганларини эшитдим: «Мусулмонлар уч нарсада — ўт-ўлан, сув ва оловда — шерикдирлар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَطَّارُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، عَنْ إِيَاسِ بْنِ عَبْدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ فَضْلِ الْمَاءِ ‏.‏

Iyos ibn Abd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ortiqcha suvni sotishdan qaytardilar.Иёс ибн Абд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ортиқча сувни сотишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ أَبُو تَوْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عِيسَى، وَقَالَ، إِبْرَاهِيمُ أَخْبَرَنَا عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَالسِّنَّوْرِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ it va mushukning narxidan (ularni sotib pul olishdan) qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ ит ва мушукнинг нархидан (уларни сотиб пул олишдан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ زَيْدٍ الصَّنْعَانِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ثَمَنِ الْهِرَّةِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ mushukning narxidan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ мушукнинг нархидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَمَهْرِ الْبَغِيِّ وَحُلْوَانِ الْكَاهِنِ ‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot itning narxidan, fohishaning haqidan va kohinning sovgʻasidan (haqidan) qaytardilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қиладики, у зот итнинг нархидан, фоҳишанинг ҳақидан ва коҳиннинг совғасидан (ҳақидан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ أَبُو تَوْبَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنْ قَيْسِ بْنِ حَبْتَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَإِنْ جَاءَ يَطْلُبُ ثَمَنَ الْكَلْبِ فَامْلأْ كَفَّهُ تُرَابًا ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ itning narxidan qaytarib: «Agar (kimdir) itning narxini soʻrab kelsa, uning kaftini tuproqqa toʻldir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ итнинг нархидан қайтариб: «Агар (кимдир) итнинг нархини сўраб келса, унинг кафтини тупроққа тўлдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي عَوْنُ بْنُ أَبِي جُحَيْفَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ itning narxidan qaytardilar», dedi.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ итнинг нархидан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي مَعْرُوفُ بْنُ سُوَيْدٍ الْجُذَامِيُّ، أَنَّ عُلَىَّ بْنَ رَبَاحٍ اللَّخْمِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَحِلُّ ثَمَنُ الْكَلْبِ وَلاَ حُلْوَانُ الْكَاهِنِ وَلاَ مَهْرُ الْبَغِيِّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Itning narxi, kohinning haqi va fohishaning haqi halol emasdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Итнинг нархи, коҳиннинг ҳақи ва фоҳишанинг ҳақи ҳалол эмасдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ بُخْتٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ الْخَمْرَ وَثَمَنَهَا وَحَرَّمَ الْمَيْتَةَ وَثَمَنَهَا وَحَرَّمَ الْخِنْزِيرَ وَثَمَنَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, Alloh xamr (mayni) va uning narxini harom qildi, oʻlimtikni va uning narxini harom qildi hamda choʻchqani va uning narxini harom qildi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, Аллоҳ хамр (майни) ва унинг нархини ҳаром қилди, ўлимтикни ва унинг нархини ҳаром қилди ҳамда чўчқани ва унинг нархини ҳаром қилди».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَامَ الْفَتْحِ وَهُوَ بِمَكَّةَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ بَيْعَ الْخَمْرِ وَالْمَيْتَةِ وَالْخِنْزِيرِ وَالأَصْنَامِ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ شُحُومَ الْمَيْتَةِ فَإِنَّهُ يُطْلَى بِهَا السُّفُنُ وَيُدْهَنُ بِهَا الْجُلُودُ وَيَسْتَصْبِحُ بِهَا النَّاسُ فَقَالَ ‏"‏ لاَ هُوَ حَرَامٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ إِنَّ اللَّهَ لَمَّا حَرَّمَ عَلَيْهِمْ شُحُومَهَا أَجْمَلُوهُ ثُمَّ بَاعُوهُ فَأَكَلُوا ثَمَنَهُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, u zot Rasululloh ﷺ Fath yili Makkada turib: «Albatta, Alloh xamr (aroq), oʻlimtik, choʻchqa va butlarni sotishni harom qildi», deganlarini eshitgan. Shunda: «Yo Rasululloh, oʻlimtikning yogʻi haqida nima deysiz? Zero, u bilan kemalar moylanadi, terilar yogʻlanadi va odamlar undan chiroq yoqadilar», deyildi. U zot: «Yoʻq, u haromdir», dedilar. Soʻngra Rasululloh ﷺ shu asnoda: «Alloh yahudiylarni halok qilsin! Albatta, Alloh ularga (oʻlimtikning) yogʻini harom qilganida, uni eritib, soʻng sotdilar va uning pulini yedilar», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, у зот Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили Маккада туриб: «Албатта, Аллоҳ хамр (ароқ), ўлимтик, чўчқа ва бутларни сотишни ҳаром қилди», деганларини эшитган. Шунда: «Ё Расулуллоҳ, ўлимтикнинг ёғи ҳақида нима дейсиз? Зеро, у билан кемалар мойланади, терилар ёғланади ва одамлар ундан чироқ ёқадилар», дейилди. У зот: «Йўқ, у ҳаромдир», дедилар. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ шу аснода: «Аллоҳ яҳудийларни ҳалок қилсин! Албатта, Аллоҳ уларга (ўлимтикнинг) ёғини ҳаром қилганида, уни эритиб, сўнг сотдилар ва унинг пулини едилар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ عَطَاءٌ عَنْ جَابِرٍ، نَحْوَهُ لَمْ يَقُلْ ‏"‏ هُوَ حَرَامٌ ‏"‏ ‏.‏

Yazid ibn Abu Habib (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ato menga Jobir (roziyallohu anhu)dan shunga oʻxshashini yozib yubordi. Faqat u «U haromdir», degan emas.Язид ибн Абу Ҳабиб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ато менга Жобир (розияллоҳу анҳу)дан шунга ўхшашини ёзиб юборди. Фақат у «У ҳаромдир», деган эмас.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، أَنَّ بِشْرَ بْنَ الْمُفَضَّلِ، وَخَالِدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَاهُمُ - الْمَعْنَى، - عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ بَرَكَةَ، قَالَ مُسَدَّدٌ فِي حَدِيثِ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَرَكَةَ أَبِي الْوَلِيدِ، ثُمَّ اتَّفَقَا - عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا عِنْدَ الرُّكْنِ - قَالَ - فَرَفَعَ بَصَرَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَضَحِكَ فَقَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَيْهِمُ الشُّحُومَ فَبَاعُوهَا وَأَكَلُوا أَثْمَانَهَا وَإِنَّ اللَّهَ إِذَا حَرَّمَ عَلَى قَوْمٍ أَكْلَ شَىْءٍ حَرَّمَ عَلَيْهِمْ ثَمَنَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ فِي حَدِيثِ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الطَّحَّانِ ‏"‏ رَأَيْتُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni rukn (Kaʼba burchagi) yonida oʻtirgan holda koʻrdim. U zot koʻzlarini osmonga koʻtarib, kulib qoʻydilar va: «Alloh yahudiylarni laʼnatlasin!» dedilar, buni uch marta (takrorladilar). «Albatta, Alloh ularga yogʻlarni harom qildi, shunda ular uni sotdilar va uning pullarini yedilar. Albatta, Alloh bir qavmga biror narsani yeyishni harom qilsa, ularga uning bahosini ham harom qiladi», dedilar. Xolid ibn Abdulloh at-Tahhonning hadisida «Koʻrdim» degan emas, balki «Alloh yahudiylarni halok qilsin» degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни рукн (Каъба бурчаги) ёнида ўтирган ҳолда кўрдим. У зот кўзларини осмонга кўтариб, кулиб қўйдилар ва: «Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин!» дедилар, буни уч марта (такрорладилар). «Албатта, Аллоҳ уларга ёғларни ҳаром қилди, шунда улар уни сотдилар ва унинг пулларини едилар. Албатта, Аллоҳ бир қавмга бирор нарсани ейишни ҳаром қилса, уларга унинг баҳосини ҳам ҳаром қилади», дедилар. Холид ибн Абдуллоҳ ат-Таҳҳоннинг ҳадисида «Кўрдим» деган эмас, балки «Аллоҳ яҳудийларни ҳалок қилсин» деган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، وَوَكِيعٌ، عَنْ طُعْمَةَ بْنِ عَمْرٍو الْجَعْفَرِيِّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ بَيَانٍ التَّغْلِبِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ بَاعَ الْخَمْرَ فَلْيُشَقِّصِ الْخَنَازِيرَ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim xamr (aroq) sotsa, choʻchqalarni ham boʻgʻizlab sotaversin (yaʼni ikkisi barobar harom)», dedilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хамр (ароқ) сотса, чўчқаларни ҳам бўғизлаб сотаверсин (яъни иккиси баробар ҳаром)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتِ الآيَاتُ الأَوَاخِرُ مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُنَّ عَلَيْنَا وَقَالَ ‏"‏ حُرِّمَتِ التِّجَارَةُ فِي الْخَمْرِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Baqara surasining oxirgi oyatlari nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ chiqib, ularni bizga oʻqib berdilar va: «Xamr (aroq)da savdo qilish harom qilindi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бақара сурасининг охирги оятлари нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ чиқиб, уларни бизга ўқиб бердилар ва: «Хамр (ароқ)да савдо қилиш ҳаром қилинди», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ الآيَاتُ الأَوَاخِرُ فِي الرِّبَا ‏.‏

Aʼmash (rahimahulloh)dan shu isnod va shu maʼnoda rivoyat qilingan. (Bu rivoyatda) u: «Oxirgi oyatlar riba (sudxoʻrlik) haqidadir», dedi.Аъмаш (раҳимаҳуллоҳ)дан шу иснод ва шу маънода ривоят қилинган. (Бу ривоятда) у: «Охирги оятлар риба (судхўрлик) ҳақидадир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (gʻalla) sotib olsa, uni toʻliq oʻlchab olib (qabz qilib) bermaguncha sotmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (ғалла) сотиб олса, уни тўлиқ ўлчаб олиб (қабз қилиб) бермагунча сотмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ كُنَّا فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَبْتَاعُ الطَّعَامَ فَيَبْعَثُ عَلَيْنَا مَنْ يَأْمُرُنَا بِانْتِقَالِهِ مِنَ الْمَكَانِ الَّذِي ابْتَعْنَاهُ فِيهِ إِلَى مَكَانٍ سِوَاهُ قَبْلَ أَنْ نَبِيعَهُ - يَعْنِي - جُزَافًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida taom (gʻalla) sotib olar edik. Shunda u zot bizga, sotib olgan joyimizdan boshqa joyga koʻchirib olishimizni buyuradigan kishini yuborar edilar — yaʼni biz uni oʻlchamasdan, choptirib (gʻuncha) sotishimizdan oldin.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида таом (ғалла) сотиб олар эдик. Шунда у зот бизга, сотиб олган жойимиздан бошқа жойга кўчириб олишимизни буюрадиган кишини юборар эдилар — яъни биз уни ўлчамасдан, чоптириб (ғунча) сотишимиздан олдин.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانُوا يَتَبَايَعُونَ الطَّعَامَ جُزَافًا بِأَعْلَى السُّوقِ فَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعُوهُ حَتَّى يَنْقُلُوهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar bozorning yuqori (qismi)da taomni oʻlchamasdan choptirib (gʻuncha) sotib-olar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ uni (oʻsha joyidan) koʻchirib olmaguncha sotishlarini taqiqladilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар бозорнинг юқори (қисми)да таомни ўлчамасдан чоптириб (ғунча) сотиб-олар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни (ўша жойидан) кўчириб олмагунча сотишларини тақиқладилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ عُبَيْدٍ الْمَدِينِيِّ، أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَبِيعَ أَحَدٌ طَعَامًا اشْتَرَاهُ بِكَيْلٍ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ birorta kishining oʻlchov bilan sotib olgan taomini toʻliq oʻlchab olib (qabz qilib) bermaguncha sotishini taqiqladilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ бирорта кишининг ўлчов билан сотиб олган таомини тўлиқ ўлчаб олиб (қабз қилиб) бермагунча сотишини тақиқладилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، وَعُثْمَانُ، ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَكْتَالَهُ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ لِمَ قَالَ أَلاَ تَرَى أَنَّهُمْ يَتَبَايَعُونَ بِالذَّهَبِ وَالطَّعَامُ مُرَجًّى ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (gʻalla) sotib olsa, uni oʻlchab olmaguncha sotmasin», dedilar. Abu Bakr (oʻz rivoyatida) shuni qoʻshdi: Men Ibn Abbosga: «Nega?» dedim. U: «Ular (taomni) oltinga sotayotganliklarini, holbuki taom hali (sotuvchining qoʻlida) toʻxtab turganini koʻrmaysanmi?» dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (ғалла) сотиб олса, уни ўлчаб олмагунча сотмасин», дедилар. Абу Бакр (ўз ривоятида) шуни қўшди: Мен Ибн Аббосга: «Нега?» дедим. У: «Улар (таомни) олтинга сотаётганликларини, ҳолбуки таом ҳали (сотувчининг қўлида) тўхтаб турганини кўрмайсанми?» деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، - وَهَذَا لَفْظُ مُسَدَّدٍ - عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اشْتَرَى أَحَدُكُمْ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ‏"‏ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ مُسَدَّدٌ قَالَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَحْسِبُ أَنَّ كُلَّ شَىْءٍ مِثْلُ الطَّعَامِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz taom (gʻalla) sotib olsa, uni qabz qilib (qoʻliga olib) olmaguncha sotmasin», dedilar. Sulaymon ibn Harb: «Toʻliq oʻlchab olmaguncha», dedi. Musaddad (rivoyatida) shuni qoʻshdi: Ibn Abbos: «Men har bir narsa ham taomga oʻxshash deb oʻylayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз таом (ғалла) сотиб олса, уни қабз қилиб (қўлига олиб) олмагунча сотмасин», дедилар. Сулаймон ибн Ҳарб: «Тўлиқ ўлчаб олмагунча», деди. Мусаддад (ривоятида) шуни қўшди: Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарса ҳам таомга ўхшаш деб ўйлайман», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَأَيْتُ النَّاسَ يُضْرَبُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اشْتَرَوُا الطَّعَامَ جُزَافًا أَنْ يَبِيعُوهُ حَتَّى يُبْلِغَهُ إِلَى رَحْلِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ zamonlarida odamlarni taom (gʻalla)ni oʻlchamasdan choptirib (gʻuncha) sotib olganlarida, uni oʻz manziliga yetkazmasdan sotsalar, urilayotganliklarini koʻrdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ замонларида одамларни таом (ғалла)ни ўлчамасдан чоптириб (ғунча) сотиб олганларида, уни ўз манзилига етказмасдан сотсалар, урилаётганликларини кўрдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَهْبِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ ابْتَعْتُ زَيْتًا فِي السُّوقِ فَلَمَّا اسْتَوْجَبْتُهُ لِنَفْسِي لَقِيَنِي رَجُلٌ فَأَعْطَانِي بِهِ رِبْحًا حَسَنًا فَأَرَدْتُ أَنْ أَضْرِبَ عَلَى يَدِهِ فَأَخَذَ رَجُلٌ مِنْ خَلْفِي بِذِرَاعِي فَالْتَفَتُّ فَإِذَا زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ فَقَالَ لاَ تَبِعْهُ حَيْثُ ابْتَعْتَهُ حَتَّى تَحُوزَهُ إِلَى رَحْلِكَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ تُبَاعَ السِّلَعُ حَيْثُ تُبْتَاعُ حَتَّى يَحُوزَهَا التُّجَّارُ إِلَى رِحَالِهِمْ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bozorda zaytun yogʻi sotib oldim. Uni oʻzimga (qatʼiy) sotib olib boʻlganimdan keyin, bir kishi menga roʻbaroʻ kelib, uning evaziga yaxshigina foyda berdi. Men u bilan savdoni (qoʻl urishib) qoʻyib yubormoqchi boʻldim. Shunda bir kishi orqamdan bilagimni ushlab oldi. Men oʻgirilsam, u Zayd ibn Sobit ekan. U: «Uni oʻzing sotib olgan joyingda, manzilingga olib bormaguningcha sotma. Chunki Rasululloh ﷺ savdogarlar mollarini oʻz manzillariga olib bormagunlaricha, sotib olingan joyida sotilishini taqiqladilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен бозорда зайтун ёғи сотиб олдим. Уни ўзимга (қатъий) сотиб олиб бўлганимдан кейин, бир киши менга рўбарў келиб, унинг эвазига яхшигина фойда берди. Мен у билан савдони (қўл уришиб) қўйиб юбормоқчи бўлдим. Шунда бир киши орқамдан билагимни ушлаб олди. Мен ўгирилсам, у Зайд ибн Собит экан. У: «Уни ўзинг сотиб олган жойингда, манзилингга олиб бормагунингча сотма. Чунки Расулуллоҳ ﷺ савдогарлар молларини ўз манзилларига олиб бормагунларича, сотиб олинган жойида сотилишини тақиқладилар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، ذَكَرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يُخْدَعُ فِي الْبَيْعِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا بَايَعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا بَايَعَ يَقُولُ لاَ خِلاَبَةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Maslama bizga Molikdan, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Bir kishi Rasululloh ﷺga oldi-sotdida aldanib qolayotganini aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Savdo qilganingda: ‹Aldash yoʻq› deb ayt», dedilar. Soʻng u kishi savdo qiladigan boʻlsa: «Aldash yoʻq», der edi.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Моликдан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺга олди-сотдида алданиб қолаётганини айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Савдо қилганингда: ‹Алдаш йўқ› деб айт», дедилар. Сўнг у киши савдо қиладиган бўлса: «Алдаш йўқ», дер эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَرُزِّيُّ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ أَبُو ثَوْرٍ الْكَلْبِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، - قَالَ مُحَمَّدٌ عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ - أَخْبَرَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَبْتَاعُ وَفِي عُقْدَتِهِ ضَعْفٌ فَأَتَى أَهْلُهُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ احْجُرْ عَلَى فُلاَنٍ فَإِنَّهُ يَبْتَاعُ وَفِي عُقْدَتِهِ ضَعْفٌ فَدَعَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَنَهَاهُ عَنِ الْبَيْعِ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي لاَ أَصْبِرُ عَنِ الْبَيْعِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ كُنْتَ غَيْرَ تَارِكٍ الْبَيْعَ فَقُلْ هَاءَ وَهَاءَ وَلاَ خِلاَبَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو ثَوْرٍ عَنْ سَعِيدٍ ‏.‏

Muhammad ibn Abdulloh al-Aruzziy va Ibrohim ibn Xolid Abu Savr al-Kalbiy — maʼno bir — bizga Abdulvahhob (Muhammad uni Abdulvahhob ibn Ato deb aytdi) rivoyat qildi: Bizga Said xabar berdi, u Qatodadan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ zamonlarida bir kishi savdo qilar edi, lekin uning aqlida zaiflik bor edi. Uning ahli (uy-jamoasi) Allohning Nabiysi ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Nabiysi, falonchini (savdo qilishdan) man qiling, chunki u savdo qiladi, ammo aqlida zaiflik bor», dedilar. Shunda Nabiy ﷺ uni chaqirib, savdo qilishdan qaytardilar. U: «Ey Allohning Nabiysi, men savdosiz sabr qila olmayman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar savdoni tark eta olmaydigan boʻlsang, ‹Ma (ol), ma (ber)› deb ayt va ‹aldash yoʻq› deb shart qoʻy», dedilar. Abu Savr buni Saiddan rivoyat qildi.Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Аруззий ва Иброҳим ибн Холид Абу Савр ал-Калбий — маъно бир — бизга Абдулваҳҳоб (Муҳаммад уни Абдулваҳҳоб ибн Ато деб айтди) ривоят қилди: Бизга Саид хабар берди, у Қатодадан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир киши савдо қилар эди, лекин унинг ақлида заифлик бор эди. Унинг аҳли (уй-жамоаси) Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, фалончини (савдо қилишдан) ман қилинг, чунки у савдо қилади, аммо ақлида заифлик бор», дедилар. Шунда Набий ﷺ уни чақириб, савдо қилишдан қайтардилар. У: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мен савдосиз сабр қила олмайман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар савдони тарк эта олмайдиган бўлсанг, ‹Ма (ол), ма (бер)› деб айт ва ‹алдаш йўқ› деб шарт қўй», дедилар. Абу Савр буни Саиддан ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّهُ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْعُرْبَانِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ - فِيمَا نَرَى وَاللَّهُ أَعْلَمُ - أَنْ يَشْتَرِيَ الرَّجُلُ الْعَبْدَ أَوْ يَتَكَارَى الدَّابَّةَ ثُمَّ يَقُولُ أُعْطِيكَ دِينَارًا عَلَى أَنِّي إِنْ تَرَكْتُ السِّلْعَةَ أَوِ الْكِرَاءَ فَمَا أَعْطَيْتُكَ لَكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Maslama bizga rivoyat qilib aytdi: Men Molik ibn Anasga oʻqib berdim, unga Amr ibn Shuayb orqali, u otasidan, u bobosidan yetib kelganki, u: «Rasululloh ﷺ urbon (baʼpul, qaytarilmaydigan oldindan toʻlov) savdosidan qaytardilar», degan. Molik aytdi: Bu — bizning fikrimizcha, Alloh yaxshiroq biluvchidir — kishi qul sotib olsa yoki ulov ijaraga olsa, soʻng: «Senga bir dinor beraman, agar molni yoki ijarani tark etsam, senga berganim oʻzingniki boʻladi», deyishidir.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга ривоят қилиб айтди: Мен Молик ибн Анасга ўқиб бердим, унга Амр ибн Шуайб орқали, у отасидан, у бобосидан етиб келганки, у: «Расулуллоҳ ﷺ урбон (баъпул, қайтарилмайдиган олдиндан тўлов) савдосидан қайтардилар», деган. Молик айтди: Бу — бизнинг фикримизча, Аллоҳ яхшироқ билувчидир — киши қул сотиб олса ёки улов ижарага олса, сўнг: «Сенга бир динор бераман, агар молни ёки ижарани тарк этсам, сенга берганим ўзингники бўлади», дейишидир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَأْتِينِي الرَّجُلُ فَيُرِيدُ مِنِّي الْبَيْعَ لَيْسَ عِنْدِي أَفَأَبْتَاعُهُ لَهُ مِنَ السُّوقِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَبِعْ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ ‏"‏ ‏.‏

Musaddad bizga rivoyat qildi: Bizga Abu Avona rivoyat qildi, u Abu Bishrdan, u Yusuf ibn Mohakdan, u Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U aytdi: «Ey Rasululloh, huzurimga bir kishi kelib, mendan oʻzimda yoʻq narsani sotib olishni istaydi. Uni bozordan olib, unga sotaymi?» Shunda u zot: «Oʻzingda boʻlmagan narsani sotma», dedilar.Мусаддад бизга ривоят қилди: Бизга Абу Авона ривоят қилди, у Абу Бишрдан, у Юсуф ибн Моҳакдан, у Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У айтди: «Эй Расулуллоҳ, ҳузуримга бир киши келиб, мендан ўзимда йўқ нарсани сотиб олишни истайди. Уни бозордан олиб, унга сотайми?» Шунда у зот: «Ўзингда бўлмаган нарсани сотма», дедилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِيهِ، حَتَّى ذَكَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَحِلُّ سَلَفٌ وَبَيْعٌ وَلاَ شَرْطَانِ فِي بَيْعٍ وَلاَ رِبْحُ مَا لَمْ تَضْمَنْ وَلاَ بَيْعُ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ ‏"‏ ‏.‏

Zuhayr ibn Harb bizga rivoyat qildi: Bizga Ismoil rivoyat qildi, u Ayyubdan, menga Amr ibn Shuayb rivoyat qildi, menga otam rivoyat qildi, u otasidan, u otasidan — toki Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)ni zikr qilguncha — u aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qarz bilan birga savdo halol emas, bir savdoda ikki shart ham (halol emas), zomin boʻlmagan narsadan foyda olish ham, oʻzingda boʻlmagan narsani sotish ham (halol emas)», dedilar.Зуҳайр ибн Ҳарб бизга ривоят қилди: Бизга Исмоил ривоят қилди, у Айюбдан, менга Амр ибн Шуайб ривоят қилди, менга отам ривоят қилди, у отасидан, у отасидан — токи Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)ни зикр қилгунча — у айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қарз билан бирга савдо ҳалол эмас, бир савдода икки шарт ҳам (ҳалол эмас), зомин бўлмаган нарсадан фойда олиш ҳам, ўзингда бўлмаган нарсани сотиш ҳам (ҳалол эмас)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ - عَنْ زَكَرِيَّا، حَدَّثَنَا عَامِرٌ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بِعْتُهُ - يَعْنِي بَعِيرَهُ - مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَاشْتَرَطْتُ حُمْلاَنَهُ إِلَى أَهْلِي قَالَ فِي آخِرِهِ ‏"‏ تُرَانِي إِنَّمَا مَاكَسْتُكَ لأَذْهَبَ بِجَمَلِكَ خُذْ جَمَلَكَ وَثَمَنَهُ فَهُمَا لَكَ ‏"‏ ‏.‏

Musaddad bizga rivoyat qildi: Bizga Yahyo — yaʼni Ibn Said — rivoyat qildi, u Zakariyodan, bizga Omir rivoyat qildi, u Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Men uni — yaʼni tuyamni — Nabiy ﷺga sotdim va uni ahlimga (uyimga) yetkazib olishni shart qildim. U zot oxirida: «Sen meni tuyangni olib qoʻyish uchun senga narx tortishyapti deb oʻylaysanmi? Tuyangni ham, narxini ham ol, ikkisi ham senga tegishli», dedilar.Мусаддад бизга ривоят қилди: Бизга Яҳё — яъни Ибн Саид — ривоят қилди, у Закариёдан, бизга Омир ривоят қилди, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У айтди: Мен уни — яъни туямни — Набий ﷺга сотдим ва уни аҳлимга (уйимга) етказиб олишни шарт қилдим. У зот охирида: «Сен мени туянгни олиб қўйиш учун сенга нарх тортишяпти деб ўйлайсанми? Туянгни ҳам, нархини ҳам ол, иккиси ҳам сенга тегишли», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عُهْدَةُ الرَّقِيقِ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ ‏"‏ ‏.‏

Muslim ibn Ibrohim bizga rivoyat qildi: Bizga Abon rivoyat qildi, u Qatodadan, u Hasandan, u Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Qul (savdosidagi) kafolat muddati uch kundir», dedilar.Муслим ибн Иброҳим бизга ривоят қилди: Бизга Абон ривоят қилди, у Қатодадан, у Ҳасандан, у Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қул (савдосидаги) кафолат муддати уч кундир», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ زَادَ إِنْ وَجَدَ دَاءً فِي الثَّلاَثِ اللَّيَالِي رُدَّ بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ وَإِنْ وَجَدَ دَاءً بَعْدَ الثَّلاَثِ كُلِّفَ الْبَيِّنَةَ أَنَّهُ اشْتَرَاهُ وَبِهِ هَذَا الدَّاءُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا التَّفْسِيرُ مِنْ كَلاَمِ قَتَادَةَ ‏.‏

Horun ibn Abdulloh bizga rivoyat qildi: Menga Abdussamad rivoyat qildi, bizga Hammom rivoyat qildi, u Qatodadan oʻz isnodi va maʼnosi bilan rivoyat qildi. Unda shuni ziyoda qildi: «Agar (xaridor) uch kun ichida (qulda) bir ayb topsa, dalilsiz qaytaradi; agar uch kundan keyin ayb topsa, uni sotib olganida shu ayb mavjud boʻlganiga dalil keltirish talab qilinadi». Abu Dovud aytdi: Bu tafsir Qatodaning oʻz soʻzidandir.Ҳорун ибн Абдуллоҳ бизга ривоят қилди: Менга Абдуссамад ривоят қилди, бизга Ҳаммом ривоят қилди, у Қатодадан ўз исноди ва маъноси билан ривоят қилди. Унда шуни зиёда қилди: «Агар (харидор) уч кун ичида (қулда) бир айб топса, далилсиз қайтаради; агар уч кундан кейин айб топса, уни сотиб олганида шу айб мавжуд бўлганига далил келтириш талаб қилинади». Абу Довуд айтди: Бу тафсир Қатоданинг ўз сўзидандир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ مَخْلَدِ بْنِ خُفَافٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْخَرَاجُ بِالضَّمَانِ ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Yunus bizga rivoyat qildi: Bizga Ibn Abu Ziʼb rivoyat qildi, u Maxlad ibn Xufofdan, u Urvadan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi. U: Rasululloh ﷺ: «Daromad zominlik (kafolat) evaziga boʻladi», dedilar, dedi.Аҳмад ибн Юнус бизга ривоят қилди: Бизга Ибн Абу Зиъб ривоят қилди, у Махлад ибн Хуфофдан, у Урвадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади. У: Расулуллоҳ ﷺ: «Даромад зоминлик (кафолат) эвазига бўлади», дедилар, деди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ الْفِرْيَابِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مَخْلَدِ بْنِ خُفَافٍ الْغِفَارِيِّ، قَالَ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ أُنَاسٍ شَرِكَةٌ فِي عَبْدٍ فَاقْتَوَيْتُهُ وَبَعْضُنَا غَائِبٌ فَأَغَلَّ عَلَىَّ غَلَّةً فَخَاصَمَنِي فِي نَصِيبِهِ إِلَى بَعْضِ الْقُضَاةِ فَأَمَرَنِي أَنْ أَرُدَّ الْغَلَّةَ فَأَتَيْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَحَدَّثْتُهُ فَأَتَاهُ عُرْوَةُ فَحَدَّثَهُ عَنْ عَائِشَةَ - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا - عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْخَرَاجُ بِالضَّمَانِ ‏"‏ ‏.‏

Mahmud ibn Xolid al-Firyobiy bizga Sufyondan, u Muhammad ibn Abdurahmondan, u Maxlad ibn Xufof al-Gʻiforiy (rahimahulloh)dan rivoyat qildi. U aytdi: Men bilan baʼzi kishilar oʻrtasida bir qulda sheriklik bor edi. Bir sherigimiz yoʻqligida men uni ishlatib foydalandim, u menga daromad keltirdi. Soʻng u oʻz ulushi yuzasidan men bilan baʼzi qozilarga daʼvolashdi. Qozi menga daromadni qaytarishni buyurdi. Shunda men Urva ibn Zubayr huzuriga kelib, voqeani aytdim. Urva oʻsha (qozi) huzuriga borib, unga Oisha (roziyallohu anho)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qildiki, u zot: «Daromad zominlik (kafolat) evaziga boʻladi», dedilar.Маҳмуд ибн Холид ал-Фирёбий бизга Суфёндан, у Муҳаммад ибн Абдураҳмондан, у Махлад ибн Хуфоф ал-Ғифорий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилди. У айтди: Мен билан баъзи кишилар ўртасида бир қулда шериклик бор эди. Бир шеригимиз йўқлигида мен уни ишлатиб фойдаландим, у менга даромад келтирди. Сўнг у ўз улуши юзасидан мен билан баъзи қозиларга даъволашди. Қози менга даромадни қайтаришни буюрди. Шунда мен Урва ибн Зубайр ҳузурига келиб, воқеани айтдим. Урва ўша (қози) ҳузурига бориб, унга Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилдики, у зот: «Даромад зоминлик (кафолат) эвазига бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ الزَّنْجِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَجُلاً، ابْتَاعَ غُلاَمًا فَأَقَامَ عِنْدَهُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يُقِيمَ ثُمَّ وَجَدَ بِهِ عَيْبًا فَخَاصَمَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَدَّهُ عَلَيْهِ فَقَالَ الرَّجُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدِ اسْتَغَلَّ غُلاَمِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْخَرَاجُ بِالضَّمَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا إِسْنَادٌ لَيْسَ بِذَاكَ ‏.‏

Ibrohim ibn Marvon bizga rivoyat qildi: Menga otam rivoyat qildi, bizga Muslim ibn Xolid az-Zanjiy rivoyat qildi, bizga Hishom ibn Urva rivoyat qildi, u otasidan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, bir kishi qul sotib oldi va u (qul) Alloh xohlagancha uning huzurida turdi. Soʻng u (qulda) bir ayb topdi va uning haqida Nabiy ﷺ huzurida daʼvolashdi. U zot uni (qulni egasiga) qaytardilar. Shunda haligi kishi: «Ey Rasululloh, qulim daromad qildi-ku», dedi. Rasululloh ﷺ: «Daromad zominlik (kafolat) evaziga boʻladi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu isnod uncha (kuchli) emas.Иброҳим ибн Марвон бизга ривоят қилди: Менга отам ривоят қилди, бизга Муслим ибн Холид аз-Занжий ривоят қилди, бизга Ҳишом ибн Урва ривоят қилди, у отасидан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, бир киши қул сотиб олди ва у (қул) Аллоҳ хоҳлаганча унинг ҳузурида турди. Сўнг у (қулда) бир айб топди ва унинг ҳақида Набий ﷺ ҳузурида даъволашди. У зот уни (қулни эгасига) қайтардилар. Шунда ҳалиги киши: «Эй Расулуллоҳ, қулим даромад қилди-ку», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Даромад зоминлик (кафолат) эвазига бўлади», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу иснод унча (кучли) эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ قَيْسِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الأَشْعَثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ اشْتَرَى الأَشْعَثُ رَقِيقًا مِنْ رَقِيقِ الْخُمُسِ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بِعِشْرِينَ أَلْفًا فَأَرْسَلَ عَبْدُ اللَّهِ إِلَيْهِ فِي ثَمَنِهِمْ فَقَالَ إِنَّمَا أَخَذْتُهُمْ بِعَشْرَةِ آلاَفٍ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَاخْتَرْ رَجُلاً يَكُونُ بَيْنِي وَبَيْنَكَ ‏.‏ قَالَ الأَشْعَثُ أَنْتَ بَيْنِي وَبَيْنَ نَفْسِكَ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا بَيِّنَةٌ فَهُوَ مَا يَقُولُ رَبُّ السِّلْعَةِ أَوْ يَتَتَارَكَانِ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga rivoyat qildi: Bizga Umar ibn Hafs ibn Gʻiyos rivoyat qildi, menga otam rivoyat qildi, u Abu Umaysdan, menga Abdurahmon ibn Qays ibn Muhammad ibn al-Ashʼas xabar berdi, u otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi. U aytdi: Ashʼas Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan xumusdan tushgan qullardan yigirma ming (dirham)ga qul sotib oldi. Soʻng Abdulloh ularning narxini soʻrab unga (odam) yubordi. U: «Men ularni faqat oʻn mingga olganman», dedi. Abdulloh: «Unday boʻlsa, men bilan sening oramizda (hakam boʻladigan) bir kishini tanla», dedi. Ashʼas: «Sen oʻzing men bilan oʻzingning orangda (hakam) boʻl», dedi. Abdulloh aytdi: Men Rasululloh ﷺ: «Agar ikki savdolashuvchi (narx haqida) ixtilof qilsalar va oralarida dalil boʻlmasa, gap mol egasi aytgancha boʻladi yoki ikkalasi savdoni bekor qilishadi», deganlarini eshitganman.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга ривоят қилди: Бизга Умар ибн Ҳафс ибн Ғиёс ривоят қилди, менга отам ривоят қилди, у Абу Умайсдан, менга Абдураҳмон ибн Қайс ибн Муҳаммад ибн ал-Ашъас хабар берди, у отасидан, у бобосидан ривоят қилади. У айтди: Ашъас Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан хумусдан тушган қуллардан йигирма минг (дирҳам)га қул сотиб олди. Сўнг Абдуллоҳ уларнинг нархини сўраб унга (одам) юборди. У: «Мен уларни фақат ўн мингга олганман», деди. Абдуллоҳ: «Ундай бўлса, мен билан сенинг орамизда (ҳакам бўладиган) бир кишини танла», деди. Ашъас: «Сен ўзинг мен билан ўзингнинг орангда (ҳакам) бўл», деди. Абдуллоҳ айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Агар икки савдолашувчи (нарх ҳақида) ихтилоф қилсалар ва ораларида далил бўлмаса, гап мол эгаси айтганча бўлади ёки иккаласи савдони бекор қилишади», деганларини эшитганман.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى، أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ، بَاعَ مِنَ الأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ رَقِيقًا فَذَكَرَ مَعْنَاهُ وَالْكَلاَمُ يَزِيدُ وَيَنْقُصُ ‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga rivoyat qildi: Bizga Hushaym rivoyat qildi, bizga Ibn Abu Laylo xabar berdi, Qosim ibn Abdurahmon otasidan rivoyat qildiki, Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Ashʼas ibn Qaysga qul sotgan. Soʻng u (Qosim) shu maʼnodagi rivoyatni zikr qildi, soʻzlari ziyod-kam holida (yaʼni baʼzi farqlar bilan).Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга ривоят қилди: Бизга Ҳушайм ривоят қилди, бизга Ибн Абу Лайло хабар берди, Қосим ибн Абдураҳмон отасидан ривоят қилдики, Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Ашъас ибн Қайсга қул сотган. Сўнг у (Қосим) шу маънодаги ривоятни зикр қилди, сўзлари зиёд-кам ҳолида (яъни баъзи фарқлар билан).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الشُّفْعَةُ فِي كُلِّ شِرْكٍ رَبْعَةٍ أَوْ حَائِطٍ لاَ يَصْلُحُ أَنْ يَبِيعَ حَتَّى يُؤْذِنَ شَرِيكَهُ فَإِنْ بَاعَ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ حَتَّى يُؤْذِنَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga rivoyat qildi: Bizga Ismoil ibn Ibrohim rivoyat qildi, u Ibn Jurayjdan, u Abuz-Zubayrdan, u Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Shufʼa (sotib olishda ustunlik huquqi) har bir sherikchilik boʻlgan narsada — uy boʻladimi yoki bogʻ — boʻladi. Sherigiga xabar bermaguncha sotishi durust emas. Agar (xabar bermay) sotsa, sherigi unga (sotib olishga) eng haqlidir, toki unga xabar berilmaguncha», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга ривоят қилди: Бизга Исмоил ибн Иброҳим ривоят қилди, у Ибн Журайждан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Шуфъа (сотиб олишда устунлик ҳуқуқи) ҳар бир шерикчилик бўлган нарсада — уй бўладими ёки боғ — бўлади. Шеригига хабар бермагунча сотиши дуруст эмас. Агар (хабар бермай) сотса, шериги унга (сотиб олишга) энг ҳақлидир, токи унга хабар берилмагунча», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ إِنَّمَا جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الشُّفْعَةَ فِي كُلِّ مَالٍ لَمْ يُقْسَمْ فَإِذَا وَقَعَتِ الْحُدُودُ وَصُرِفَتِ الطُّرُقُ فَلاَ شُفْعَةَ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga aytib berdi: Abdurrazzoq bizga aytib berdi: Maʼmar bizga az-Zuhriydan, u Abu Salama ibn Abdurrahmondan, u Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ shufʼani faqat boʻlinmagan har bir mol-mulkda joriy qildilar. Qachonki chegaralar belgilansa va yoʻllar ajratilsa, shufʼa boʻlmaydi.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга айтиб берди: Абдурраззоқ бизга айтиб берди: Маъмар бизга аз-Зуҳрийдан, у Абу Салама ибн Абдурраҳмондан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ шуфъани фақат бўлинмаган ҳар бир мол-мулкда жорий қилдилар. Қачонки чегаралар белгиланса ва йўллар ажратилса, шуфъа бўлмайди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَوْ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَوْ عَنْهُمَا جَمِيعًا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا قُسِّمَتِ الأَرْضُ وَحُدَّتْ فَلاَ شُفْعَةَ فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga aytib berdi: al-Hasan ibn ar-Rabiʼ bizga aytib berdi: Ibn Idris bizga Ibn Jurayjdan, u Ibn Shihob az-Zuhriydan, u Abu Salamadan yoki Said ibn al-Musayyabdan yoxud ikkalasidan birgalikda, ular Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildilar. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Yer boʻlinib, chegaralari belgilangach, unda shufʼa boʻlmaydi», dedilar.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга айтиб берди: ал-Ҳасан ибн ар-Рабиъ бизга айтиб берди: Ибн Идрис бизга Ибн Журайждан, у Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан ёки Саид ибн ал-Мусайябдан ёхуд иккаласидан биргаликда, улар Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдилар. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ер бўлиниб, чегаралари белгилангач, унда шуфъа бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، سَمِعَ عَمْرَو بْنَ الشَّرِيدِ، سَمِعَ أَبَا رَافِعٍ، سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْجَارُ أَحَقُّ بِسَقَبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga aytib berdi: Sufyon bizga Ibrohim ibn Maysaradan rivoyat qildi, u Amr ibn ash-Sharidning shunday deganini eshitgan: Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺ ning: «Qoʻshni oʻziga yaqin (mulkka) haqliroqdir», deganlarini eshitgan.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга айтиб берди: Суфён бизга Иброҳим ибн Майсарадан ривоят қилди, у Амр ибн аш-Шариднинг шундай деганини эшитган: Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺ нинг: «Қўшни ўзига яқин (мулкка) ҳақлироқдир», деганларини эшитган.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ جَارُ الدَّارِ أَحَقُّ بِدَارِ الْجَارِ أَوِ الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Walid at-Tayolisiy bizga aytib berdi: Shuʼba bizga Qatodadan, u al-Hasandan, u Samura (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qildi. U zot: «Uy qoʻshnisi qoʻshnisining uyiga yoki yeriga (sotib olishga) haqliroqdir», dedilar.Абу Wалид ат-Таёлисий бизга айтиб берди: Шуъба бизга Қатодадан, у ал-Ҳасандан, у Самура (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилди. У зот: «Уй қўшниси қўшнисининг уйига ёки ерига (сотиб олишга) ҳақлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْجَارُ أَحَقُّ بِشُفْعَةِ جَارِهِ يُنْتَظَرُ بِهَا وَإِنْ كَانَ غَائِبًا إِذَا كَانَ طَرِيقُهُمَا وَاحِدًا ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga aytib berdi: Hushaym bizga aytib berdi: Abdulmalik bizga Atodan, u Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan xabar berdi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Qoʻshni oʻz qoʻshnisining shufʼasiga haqliroqdir, agar u (qoʻshni) gʻoyib boʻlsa ham, ikkovining yoʻli bitta boʻlsa, uning (qaytishi) kutiladi», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга айтиб берди: Ҳушайм бизга айтиб берди: Абдулмалик бизга Атодан, у Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан хабар берди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қўшни ўз қўшнисининг шуфъасига ҳақлироқдир, агар у (қўшни) ғойиб бўлса ҳам, икковининг йўли битта бўлса, унинг (қайтиши) кутилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، ح وَحَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ أَفْلَسَ فَأَدْرَكَ الرَّجُلُ مَتَاعَهُ بِعَيْنِهِ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ مِنْ غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Maslama bizga Molikdan aytib berdi; shuningdek an-Nufayliy bizga aytib berdi: Zuhayr bizga aytib berdi — maʼnosi bir — Yahyo ibn Saiddan, u Abu Bakr ibn Muhammad ibn Amr ibn Hazmdan, u Umar ibn Abdulazizdan, u Abu Bakr ibn Abdurrahmondan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildilarki, Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi sinib (qarzdor boʻlib) qolsa-yu, (sotuvchi) kishi oʻz molini aynan oʻzini topsa, u (mol) unga boshqalardan haqliroqdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Моликдан айтиб берди; шунингдек ан-Нуфайлий бизга айтиб берди: Зуҳайр бизга айтиб берди — маъноси бир — Яҳё ибн Саиддан, у Абу Бакр ибн Муҳаммад ибн Амр ибн Ҳазмдан, у Умар ибн Абдулазиздан, у Абу Бакр ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдиларки, Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши синиб (қарздор бўлиб) қолса-ю, (сотувчи) киши ўз молини айнан ўзини топса, у (мол) унга бошқалардан ҳақлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ بَاعَ مَتَاعًا فَأَفْلَسَ الَّذِي ابْتَاعَهُ وَلَمْ يَقْبِضِ الَّذِي بَاعَهُ مِنْ ثَمَنِهِ شَيْئًا فَوَجَدَ مَتَاعَهُ بِعَيْنِهِ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ وَإِنْ مَاتَ الْمُشْتَرِي فَصَاحِبُ الْمَتَاعِ أُسْوَةُ الْغُرَمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Maslama bizga Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Abu Bakr ibn Abdurrahmon ibn al-Horis ibn Hishom (rahimahulloh)dan rivoyat qildi. (Unga koʻra) Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi mol sotsa-yu, uni sotib olgan kishi sinib (qarzdor boʻlib) qolsa, sotuvchi esa uning narxidan hech narsa olmagan boʻlsa, soʻng oʻz molini aynan oʻzini topsa, u (sotuvchi) unga haqliroqdir. Agar xaridor vafot etsa, mol egasi (boshqa) qarz beruvchilar bilan teng (boʻladi)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишом (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилди. (Унга кўра) Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши мол сотса-ю, уни сотиб олган киши синиб (қарздор бўлиб) қолса, сотувчи эса унинг нархидан ҳеч нарса олмаган бўлса, сўнг ўз молини айнан ўзини топса, у (сотувчи) унга ҳақлироқдир. Агар харидор вафот этса, мол эгаси (бошқа) қарз берувчилар билан тенг (бўлади)», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ وَهْبٍ - أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ مَالِكٍ زَادَ ‏"‏ وَإِنْ قَضَى مِنْ ثَمَنِهَا شَيْئًا فَهُوَ أُسْوَةُ الْغُرَمَاءِ فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Sulaymon ibn Dovud bizga aytib berdi: Abdulloh — yaʼni Ibn Vahb — bizga aytib berdi: Yunus menga Ibn Shihobdan xabar berdi. U dedi: Menga Abu Bakr ibn Abdurrahmon ibn al-Horis ibn Hishom (rahimahulloh) xabar berdiki, Rasululloh ﷺ — soʻng u Molik hadisining maʼnosini zikr qildi va shuni qoʻshdi: «Agar (xaridor) uning narxidan bir narsani toʻlagan boʻlsa, u (sotuvchi) shu (molda boshqa) qarz beruvchilar bilan teng boʻladi».Сулаймон ибн Довуд бизга айтиб берди: Абдуллоҳ — яъни Ибн Ваҳб — бизга айтиб берди: Юнус менга Ибн Шиҳобдан хабар берди. У деди: Менга Абу Бакр ибн Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишом (раҳимаҳуллоҳ) хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ — сўнг у Молик ҳадисининг маъносини зикр қилди ва шуни қўшди: «Агар (харидор) унинг нархидан бир нарсани тўлаган бўлса, у (сотувчи) шу (молда бошқа) қарз берувчилар билан тенг бўлади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ، - يَعْنِي الْخَبَائِرِيَّ - حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ عَيَّاشٍ - عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ أَبُو الْهُذَيْلِ الْحِمْصِيُّ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ قَالَ ‏"‏ فَإِنْ كَانَ قَضَاهُ مِنْ ثَمَنِهَا شَيْئًا فَمَا بَقِيَ فَهُوَ أُسْوَةُ الْغُرَمَاءِ وَأَيُّمَا امْرِئٍ هَلَكَ وَعِنْدَهُ مَتَاعُ امْرِئٍ بِعَيْنِهِ اقْتَضَى مِنْهُ شَيْئًا أَوْ لَمْ يَقْتَضِ فَهُوَ أُسْوَةُ الْغُرَمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدِيثُ مَالِكٍ أَصَحُّ ‏.‏

Muhammad ibn Avf at-Toiy bizga aytib berdi: Abdulloh ibn Abduljabbor — yaʼni al-Xaboiriy — bizga aytib berdi: Ismoil — yaʼni Ibn Ayyosh — bizga az-Zubaydiydan aytib berdi — Abu Dovud dedi: u Muhammad ibn al-Valid Abul Huzayl al-Himsiydir — u az-Zuhriydan, u Abu Bakr ibn Abdurrahmondan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshashini rivoyat qildi. U zot dedilar: «Agar (xaridor) uning narxidan bir narsani toʻlagan boʻlsa, qolgani uchun u (boshqa) qarz beruvchilar bilan teng boʻladi. Qaysi bir kishi vafot etsa-yu, uning huzurida (boshqa) kishining moli aynan oʻzi boʻlsa, undan bir narsa olgan boʻlsin yo olmagan boʻlsin, u (mol egasi boshqa) qarz beruvchilar bilan teng boʻladi». Abu Dovud dedi: Molikning hadisi sahihroqdir.Муҳаммад ибн Авф ат-Тоий бизга айтиб берди: Абдуллоҳ ибн Абдулжаббор — яъни ал-Хабоирий — бизга айтиб берди: Исмоил — яъни Ибн Айёш — бизга аз-Зубайдийдан айтиб берди — Абу Довуд деди: у Муҳаммад ибн ал-Валид Абул Ҳузайл ал-Ҳимсийдир — у аз-Зуҳрийдан, у Абу Бакр ибн Абдурраҳмондан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшашини ривоят қилди. У зот дедилар: «Агар (харидор) унинг нархидан бир нарсани тўлаган бўлса, қолгани учун у (бошқа) қарз берувчилар билан тенг бўлади. Қайси бир киши вафот этса-ю, унинг ҳузурида (бошқа) кишининг моли айнан ўзи бўлса, ундан бир нарса олган бўлсин ё олмаган бўлсин, у (мол эгаси бошқа) қарз берувчилар билан тенг бўлади». Абу Довуд деди: Моликнинг ҳадиси саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، هُوَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ أَبِي الْمُعْتَمِرِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ خَلْدَةَ، قَالَ أَتَيْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ فِي صَاحِبٍ لَنَا أَفْلَسَ فَقَالَ لأَقْضِيَنَّ فِيكُمْ بِقَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَفْلَسَ أَوْ مَاتَ فَوَجَدَ رَجُلٌ مَتَاعَهُ بِعَيْنِهِ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Bashshor bizga aytib berdi: Abu Dovud — u at-Tayolisiydir — bizga aytib berdi: Ibn Abu Ziʼb bizga Abul Muʼtamirdan, u Umar ibn Xaldadan rivoyat qildi. U dedi: Biz sinib (qarzdor boʻlib) qolgan bir sherigimiz xususida Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning oldiga keldik. U: «Albatta men sizlar haqida Rasululloh ﷺ ning hukmlari bilan hukm qilaman», dedi: «Kim sinib qolsa yoki vafot etsa-yu, (sotuvchi) kishi oʻz molini aynan oʻzini topsa, u unga (boshqalardan) haqliroqdir».Муҳаммад ибн Башшор бизга айтиб берди: Абу Довуд — у ат-Таёлисийдир — бизга айтиб берди: Ибн Абу Зиъб бизга Абул Муътамирдан, у Умар ибн Халдадан ривоят қилди. У деди: Биз синиб (қарздор бўлиб) қолган бир шеригимиз хусусида Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келдик. У: «Албатта мен сизлар ҳақида Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳукмлари билан ҳукм қиламан», деди: «Ким синиб қолса ёки вафот этса-ю, (сотувчи) киши ўз молини айнан ўзини топса, у унга (бошқалардан) ҳақлироқдир».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، - قَالَ عَنْ أَبَانَ، أَنَّ عَامِرًا الشَّعْبِيَّ، - حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ وَجَدَ دَابَّةً قَدْ عَجَزَ عَنْهَا أَهْلُهَا أَنْ يَعْلِفُوهَا فَسَيَّبُوهَا فَأَخَذَهَا فَأَحْيَاهَا فَهِيَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فِي حَدِيثِ أَبَانَ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَقُلْتُ عَمَّنْ قَالَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا حَدِيثُ حَمَّادٍ وَهُوَ أَبْيَنُ وَأَتَمُّ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga aytib berdi: Hammod bizga aytib berdi; shuningdek Muso bizga aytib berdi: Abon bizga Ubaydulloh ibn Humayd ibn Abdurrahmon al-Himyariydan, u ash-Shaʼbiydan aytib berdi — Abondan rivoyatda: Omir ash-Shaʼbiy unga aytib berdiki — Rasululloh ﷺ: «Kim egalari yem berishdan ojiz qolib qoʻyib yuborgan bir jonivorni topib olsa-yu, uni (yem berib) tirilta olsa, u oʻsha (kishi)niki boʻladi», dedilar. Abon hadisida (shunday) dedi: Ubaydulloh: «Kimdan (rivoyat qilyapsiz)?» deb soʻradim, dedi. U: «Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan bir nechtasidan», dedi. Abu Dovud dedi: Bu Hammodning hadisi boʻlib, u (boshqasidan) ravshanroq va toʻliqroqdir.Мусо ибн Исмоил бизга айтиб берди: Ҳаммод бизга айтиб берди; шунингдек Мусо бизга айтиб берди: Абон бизга Убайдуллоҳ ибн Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ал-Ҳимярийдан, у аш-Шаъбийдан айтиб берди — Абондан ривоятда: Омир аш-Шаъбий унга айтиб бердики — Расулуллоҳ ﷺ: «Ким эгалари ем беришдан ожиз қолиб қўйиб юборган бир жониворни топиб олса-ю, уни (ем бериб) тирилта олса, у ўша (киши)ники бўлади», дедилар. Абон ҳадисида (шундай) деди: Убайдуллоҳ: «Кимдан (ривоят қиляпсиз)?» деб сўрадим, деди. У: «Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан бир нечтасидан», деди. Абу Довуд деди: Бу Ҳаммоднинг ҳадиси бўлиб, у (бошқасидан) равшанроқ ва тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ حَمَّادٍ، - يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ - عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، يَرْفَعُ الْحَدِيثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ تَرَكَ دَابَّةً بِمُهْلِكٍ فَأَحْيَاهَا رَجُلٌ فَهِيَ لِمَنْ أَحْيَاهَا ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Ubayd bizga Hammoddan — yaʼni Ibn Zayddan — aytib berdi, u Xolid al-Hazzodan, u Ubaydulloh ibn Humayd ibn Abdurrahmondan, u ash-Shaʼbiy (rahimahulloh)dan rivoyat qildi. U hadisni Paygʻambar ﷺ ga (marfuʼ qilib) yetkazdi: U zot: «Kim bir jonivorni halok boʻladigan joyda tashlab ketsa-yu, boshqa bir kishi uni tiriltirsa, u (jonivor) uni tiriltirgan kishiniki boʻladi», dedilar.Муҳаммад ибн Убайд бизга Ҳаммоддан — яъни Ибн Зайддан — айтиб берди, у Холид ал-Ҳаззодан, у Убайдуллоҳ ибн Ҳумайд ибн Абдурраҳмондан, у аш-Шаъбий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилди. У ҳадисни Пайғамбар ﷺ га (марфуъ қилиб) етказди: У зот: «Ким бир жониворни ҳалок бўладиган жойда ташлаб кетса-ю, бошқа бир киши уни тирилтирса, у (жонивор) уни тирилтирган кишиники бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ زَكَرِيَّاءَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَبَنُ الدَّرِّ يُحْلَبُ بِنَفَقَتِهِ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا وَالظَّهْرُ يُرْكَبُ بِنَفَقَتِهِ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا وَعَلَى الَّذِي يَرْكَبُ وَيَحْلِبُ النَّفَقَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ عِنْدَنَا صَحِيحٌ ‏.‏

Hannod bizga Ibn al-Muborakdan, u Zakariyodan, u ash-Shaʼbiydan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qildi. U zot: «Garovga qoʻyilgan (sutlik hayvonning) suti sarflagan kishiga (oʻz xarajati evaziga) sogʻib olinadi; garovga qoʻyilgan ulov ham xarajati evaziga minib olinadi; minadigan va sogʻadigan kishi (uning) xarajatini (koʻtaradi)», dedilar. Abu Dovud dedi: Bu bizning nazdimizda sahihdir.Ҳаннод бизга Ибн ал-Муборакдан, у Закариёдан, у аш-Шаъбийдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилди. У зот: «Гаровга қўйилган (сутлик ҳайвоннинг) сути сарфлаган кишига (ўз харажати эвазига) соғиб олинади; гаровга қўйилган улов ҳам харажати эвазига миниб олинади; минадиган ва соғадиган киши (унинг) харажатини (кўтаради)», дедилар. Абу Довуд деди: Бу бизнинг наздимизда саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ لأُنَاسًا مَا هُمْ بِأَنْبِيَاءَ وَلاَ شُهَدَاءَ يَغْبِطُهُمُ الأَنْبِيَاءُ وَالشُّهَدَاءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِمَكَانِهِمْ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ تُخْبِرُنَا مَنْ هُمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هُمْ قَوْمٌ تَحَابُّوا بِرُوحِ اللَّهِ عَلَى غَيْرِ أَرْحَامٍ بَيْنَهُمْ وَلاَ أَمْوَالٍ يَتَعَاطَوْنَهَا فَوَاللَّهِ إِنَّ وُجُوهَهُمْ لَنُورٌ وَإِنَّهُمْ عَلَى نُورٍ لاَ يَخَافُونَ إِذَا خَافَ النَّاسُ وَلاَ يَحْزَنُونَ إِذَا حَزِنَ النَّاسُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَرَأَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{‏ أَلاَ إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلاَ هُمْ يَحْزَنُونَ ‏}‏ ‏.‏

Zuhayr ibn Harb va Usmon ibn Abu Shayba bizga aytib berdilar: ular dedilar: Jarir bizga Umora ibn al-Qaʼqoʼdan, u Abu Zurʼa ibn Amr ibn Jarirdan rivoyat qildiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) shunday dedi: Paygʻambar ﷺ dedilar: «Albatta, Allohning bandalari orasida shunday kishilar borki, ular na paygʻambarlar va na shahidlardir, (lekin) qiyomat kunida ularning Alloh taolo huzuridagi martabasiga paygʻambarlar va shahidlar havas qiladilar». (Sahobalar): «Yo Rasululloh, ular kimligini bizga aytib bering», dedilar. U zot dedilar: «Ular oralarida (qon-)qarindoshlik boʻlmagan va bir-birlariga berilgan mol-dunyo boʻlmagan holda Alloh (yoʻli) uchun bir-birlarini sevgan qavmdir. Allohga qasamki, ularning yuzlari nurdir va ular nur uzra (turadilar). Odamlar qoʻrqqanda ular qoʻrqmaydilar, odamlar gʻam chekkanda ular gʻam chekmaydilar». Va u zot bu oyatni tilovat qildilar: {Ogoh boʻlinglar! Albatta, Allohning doʻstlariga hech qanday xavf yoʻq va ular gʻamgin ham boʻlmaydilar} (Yunus 62).Зуҳайр ибн Ҳарб ва Усмон ибн Абу Шайба бизга айтиб бердилар: улар дедилар: Жарир бизга Умора ибн ал-Қаъқўдан, у Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарирдан ривоят қилдики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Пайғамбар ﷺ дедилар: «Албатта, Аллоҳнинг бандалари орасида шундай кишилар борки, улар на пайғамбарлар ва на шаҳидлардир, (лекин) қиёмат кунида уларнинг Аллоҳ таоло ҳузуридаги мартабасига пайғамбарлар ва шаҳидлар ҳавас қиладилар». (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, улар кимлигини бизга айтиб беринг», дедилар. У зот дедилар: «Улар ораларида (қон-)қариндошлик бўлмаган ва бир-бирларига берилган мол-дунё бўлмаган ҳолда Аллоҳ (йўли) учун бир-бирларини севган қавмдир. Аллоҳга қасамки, уларнинг юзлари нурдир ва улар нур узра (турадилар). Одамлар қўрққанда улар қўрқмайдилар, одамлар ғам чекканда улар ғам чекмайдилар». Ва у зот бу оятни тиловат қилдилар: {Огоҳ бўлинглар! Албатта, Аллоҳнинг дўстларига ҳеч қандай хавф йўқ ва улар ғамгин ҳам бўлмайдилар} (Юнус 62).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَمَّتِهِ، أَنَّهَا سَأَلَتْ عَائِشَةَ رضى الله عنها فِي حِجْرِي يَتِيمٌ أَفَآكُلُ مِنْ مَالِهِ فَقَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَطْيَبِ مَا أَكَلَ الرَّجُلُ مِنْ كَسْبِهِ وَوَلَدُهُ مِنْ كَسْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Umora ibn Umayrning ammasidan rivoyat qilinadiki, u Oisha (roziyallohu anho)dan: «Mening qaramogʻimda yetim bola bor. Uning molidan yeyishim mumkinmi?» — deb soʻradi. Shunda u (Oisha) dedi: «Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, kishi oʻz kasbidan yegan narsa eng pok narsalardandir, uning farzandi ham oʻzining kasbidandir›, — dedilar».Умора ибн Умайрнинг аммасидан ривоят қилинадики, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Менинг қарамоғимда етим бола бор. Унинг молидан ейишим мумкинми?» — деб сўради. Шунда у (Оиша) деди: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, киши ўз касбидан еган нарса энг пок нарсалардандир, унинг фарзанди ҳам ўзининг касбидандир›, — дедилар».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ وَلَدُ الرَّجُلِ مِنْ كَسْبِهِ مِنْ أَطْيَبِ كَسْبِهِ فَكُلُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ زَادَ فِيهِ ‏"‏ إِذَا احْتَجْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَهُوَ مُنْكَرٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kishining farzandi uning kasbidandir, balki eng pok kasbidandir. Bas, ularning mollaridan yenglar», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Abu Sulaymon bunga: «Muhtoj boʻlsangiz» degan ziyodani qoʻshgan. Bu esa munkardir (ishonchsizdir).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Кишининг фарзанди унинг касбидандир, балки энг пок касбидандир. Бас, уларнинг молларидан енглар», — дедилар. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Абу Сулаймон бунга: «Муҳтож бўлсангиз» деган зиёдани қўшган. Бу эса мункардир (ишончсиздир).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا حَبِيبٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي مَالاً وَوَلَدًا وَإِنَّ وَالِدِي يَجْتَاحُ مَالِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتَ وَمَالُكَ لِوَالِدِكَ إِنَّ أَوْلاَدَكُمْ مِنْ أَطْيَبِ كَسْبِكُمْ فَكُلُوا مِنْ كَسْبِ أَوْلاَدِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, mening molim va farzandim bor. Otam esa molimni tortib olib yemoqda», — dedi. U zot: «Sen ham, moling ham otangniki. Albatta, farzandlaringiz eng pok kasbingizdandir. Bas, farzandlaringizning kasbidan yenglar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, менинг молим ва фарзандим бор. Отам эса молимни тортиб олиб емоқда», — деди. У зот: «Сен ҳам, молинг ҳам отангники. Албатта, фарзандларингиз энг пок касбингиздандир. Бас, фарзандларингизнинг касбидан енглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ السَّائِبِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ وَجَدَ عَيْنَ مَالِهِ عِنْدَ رَجُلٍ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ وَيَتَّبِعُ الْبَيِّعُ مَنْ بَاعَهُ ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz molining ayni oʻzini bir kishining qoʻlida topsa, u oʻsha molga (boshqalardan) haqliroqdir. Xaridor esa molni unga sotgan kishini taʼqib qilsin (undan haqini undirsin)», — dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз молининг айни ўзини бир кишининг қўлида топса, у ўша молга (бошқалардан) ҳақлироқдир. Харидор эса молни унга сотган кишини таъқиб қилсин (ундан ҳақини ундирсин)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ هِنْدًا أُمَّ مُعَاوِيَةَ، جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ شَحِيحٌ وَإِنَّهُ لاَ يُعْطِينِي مَا يَكْفِينِي وَبَنِيَّ فَهَلْ عَلَىَّ جُنَاحٌ أَنْ آخُذَ مِنْ مَالِهِ شَيْئًا قَالَ ‏"‏ خُذِي مَا يَكْفِيكِ وَبَنِيكِ بِالْمَعْرُوفِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Muoviyaning onasi Hind Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Albatta, Abu Sufyon baxil kishidir. U menga va bolalarimga yetadigan miqdorni bermaydi. Uning molidan bir narsa olsam, menga gunoh boʻladimi?» — dedi. U zot: «Oʻzingga va bolalaringga yetadigan miqdorni maʼruf (odat) boʻyicha olgin», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Муовиянинг онаси Ҳинд Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Албатта, Абу Суфён бахил кишидир. У менга ва болаларимга етадиган миқдорни бермайди. Унинг молидан бир нарса олсам, менга гуноҳ бўладими?» — деди. У зот: «Ўзингга ва болаларингга етадиган миқдорни маъруф (одат) бўйича олгин», — дедилар.

حَدَّثَنَا خُشَيْشُ بْنُ أَصْرَمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَتْ هِنْدٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ مُمْسِكٌ فَهَلْ عَلَىَّ مِنْ حَرَجٍ أَنْ أُنْفِقَ عَلَى عِيَالِهِ مِنْ مَالِهِ بِغَيْرِ إِذْنِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ حَرَجَ عَلَيْكِ أَنْ تُنْفِقِي عَلَيْهِمْ بِالْمَعْرُوفِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Hind Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, albatta, Abu Sufyon baxil kishidir. Uning ruxsatisiz molidan oilasiga sarflasam, menga gunoh boʻladimi?» — dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ularga maʼruf (odat) boʻyicha sarflashing senga gunoh emas», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳинд Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, албатта, Абу Суфён бахил кишидир. Унинг рухсатисиз молидан оиласига сарфласам, менга гуноҳ бўладими?» — деди. Шунда Набий ﷺ: «Уларга маъруф (одат) бўйича сарфлашинг сенга гуноҳ эмас», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، أَنَّ يَزِيدَ بْنَ زُرَيْعٍ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، - يَعْنِي الطَّوِيلَ - عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ الْمَكِّيِّ، قَالَ كُنْتُ أَكْتُبُ لِفُلاَنٍ نَفَقَةَ أَيْتَامٍ كَانَ وَلِيَّهُمْ فَغَالَطُوهُ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ فَأَدَّاهَا إِلَيْهِمْ فَأَدْرَكْتُ لَهُمْ مِنْ مَالِهِمْ مِثْلَيْهَا ‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَقْبِضُ الأَلْفَ الَّذِي ذَهَبُوا بِهِ مِنْكَ قَالَ لاَ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكَ وَلاَ تَخُنْ مَنْ خَانَكَ ‏"‏ ‏.‏

Yusuf ibn Mohak al-Makkiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men falon kishiga uning vasiyligidagi yetimlarning nafaqasini yozib turardim. Ular (yetimlar) uni ming dirhamga aldab tushirishdi, u esa shuni ularga toʻlab berdi. Soʻng men ular uchun mollaridan shuning ikki barobarini undirib oldim. (Yusuf) aytdi: Men: «Ular sizdan olib ketgan ming dirhamni qaytarib olaymi?» — dedim. U: «Yoʻq. Otam menga oʻzi Rasululloh ﷺdan eshitganini aytdi: ‹Senga omonat topshirgan kishiga omonatni ado et, senga xiyonat qilgan kishiga xiyonat qilma›, — degan edilar», — dedi.Юсуф ибн Моҳак ал-Маккий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен фалон кишига унинг васийлигидаги етимларнинг нафақасини ёзиб турардим. Улар (етимлар) уни минг дирҳамга алдаб туширишди, у эса шуни уларга тўлаб берди. Сўнг мен улар учун молларидан шунинг икки баробарини ундириб олдим. (Юсуф) айтди: Мен: «Улар сиздан олиб кетган минг дирҳамни қайтариб олайми?» — дедим. У: «Йўқ. Отам менга ўзи Расулуллоҳ ﷺдан эшитганини айтди: ‹Сенга омонат топширган кишига омонатни адо эт, сенга хиёнат қилган кишига хиёнат қилма›, — деган эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَأَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ، عَنْ شَرِيكٍ، - قَالَ ابْنُ الْعَلاَءِ وَقَيْسٍ - عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكَ وَلاَ تَخُنْ مَنْ خَانَكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Senga omonat topshirgan kishiga omonatni ado et, senga xiyonat qilgan kishiga xiyonat qilma», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга омонат топширган кишига омонатни адо эт, сенга хиёнат қилган кишига хиёнат қилма», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ، وَعَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ مُطَرِّفٍ الرُّؤَاسِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عِيسَى، - وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ السَّبِيعِيُّ - عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْبَلُ الْهَدِيَّةَ وَيُثِيبُ عَلَيْهَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ hadyani (sovgʻani) qabul qilar va uning oʻrniga (mukofotini) qaytarar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ҳадяни (совғани) қабул қилар ва унинг ўрнига (мукофотини) қайтарар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ الْفَضْلِ - حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَايْمُ اللَّهِ لاَ أَقْبَلُ بَعْدَ يَوْمِي هَذَا مِنْ أَحَدٍ هَدِيَّةً إِلاَّ أَنْ يَكُونَ مُهَاجِرًا قُرَشِيًّا أَوْ أَنْصَارِيًّا أَوْ دَوْسِيًّا أَوْ ثَقَفِيًّا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Alloh nomi bilan qasamki, bugungi kundan soʻng birovning hadyasini qabul qilmayman, faqat quraysh muhojiri, yoki ansoriy, yoki davsiy, yoki saqafiy boʻlsagina (qabul qilaman)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ номи билан қасамки, бугунги кундан сўнг бировнинг ҳадясини қабул қилмайман, фақат қурайш муҳожири, ёки ансорий, ёки давсий, ёки сақафий бўлсагина (қабул қиламан)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، وَهَمَّامٌ، وَشُعْبَةُ، قَالُوا حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْعَائِدِ فِي قَيْئِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَمَّامٌ وَقَالَ قَتَادَةُ وَلاَ نَعْلَمُ الْقَىْءَ إِلاَّ حَرَامًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Hadyasini qaytarib oluvchi xuddi oʻz qusugʻiga qaytuvchi kabidir», — dedilar. Hammom aytdi: Qatoda dedi: «Biz qusuqni faqat harom deb bilamiz».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ҳадясини қайтариб олувчи худди ўз қусуғига қайтувчи кабидир», — дедилар. Ҳаммом айтди: Қатода деди: «Биз қусуқни фақат ҳаром деб биламиз».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ - حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، وَابْنِ، عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لِرَجُلٍ أَنْ يُعْطِيَ عَطِيَّةً أَوْ يَهَبَ هِبَةً فَيَرْجِعَ فِيهَا إِلاَّ الْوَالِدَ فِيمَا يُعْطِي وَلَدَهُ وَمَثَلُ الَّذِي يُعْطِي الْعَطِيَّةَ ثُمَّ يَرْجِعُ فِيهَا كَمَثَلِ الْكَلْبِ يَأْكُلُ فَإِذَا شَبِعَ قَاءَ ثُمَّ عَادَ فِي قَيْئِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kishiga biror ato qilib yoki hadya berib, soʻng uni qaytarib olishi halol emas, faqat ota oʻz farzandiga bergan narsasi bundan mustasno. Ato qilib bergan, soʻng uni qaytarib olgan kishining misoli xuddi yeb, toʻygach qusgan, soʻng oʻz qusugʻiga qaytgan it kabidir», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Кишига бирор ато қилиб ёки ҳадя бериб, сўнг уни қайтариб олиши ҳалол эмас, фақат ота ўз фарзандига берган нарсаси бундан мустасно. Ато қилиб берган, сўнг уни қайтариб олган кишининг мисоли худди еб, тўйгач қусган, сўнг ўз қусуғига қайтган ит кабидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ شُعَيْبٍ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَثَلُ الَّذِي يَسْتَرِدُّ مَا وَهَبَ كَمَثَلِ الْكَلْبِ يَقِيءُ فَيَأْكُلُ قَيْئَهُ فَإِذَا اسْتَرَدَّ الْوَاهِبُ فَلْيُوَقَّفْ فَلْيُعَرَّفْ بِمَا اسْتَرَدَّ ثُمَّ لِيُدْفَعْ إِلَيْهِ مَا وَهَبَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bergan hadyasini qaytarib oluvchining misoli xuddi qusib, soʻng oʻz qusugʻini yeydigan it kabidir. Hadya bergan kishi uni qaytarib olmoqchi boʻlsa, toʻxtatilsin va nima sababdan qaytarib olayotgani soʻralsin, soʻng bergan narsasi unga qaytarib berilsin», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Берган ҳадясини қайтариб олувчининг мисоли худди қусиб, сўнг ўз қусуғини ейдиган ит кабидир. Ҳадя берган киши уни қайтариб олмоқчи бўлса, тўхтатилсин ва нима сабабдан қайтариб олаётгани сўралсин, сўнг берган нарсаси унга қайтариб берилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ شَفَعَ لأَخِيهِ بِشَفَاعَةٍ فَأَهْدَى لَهُ هَدِيَّةً عَلَيْهَا فَقَبِلَهَا فَقَدْ أَتَى بَابًا عَظِيمًا مِنْ أَبْوَابِ الرِّبَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim oʻz birodariga shafoat qilsa, u (birodar) buning evaziga unga bir hadya hadya qilsa, u (shafoat qilgan) ham buni qabul qilsa, bas, u ribo eshiklaridan ulkan bir eshikka kirgan boʻladi», — dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким ўз биродарига шафоат қилса, у (биродар) бунинг эвазига унга бир ҳадя ҳадя қилса, у (шафоат қилган) ҳам буни қабул қилса, бас, у рибо эшикларидан улкан бир эшикка кирган бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا سَيَّارٌ، وَأَخْبَرَنَا مُغِيرَةُ، وَأَخْبَرَنَا دَاوُدُ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، وَأَنْبَأَنَا مُجَالِدٌ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ سَالِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ أَنْحَلَنِي أَبِي نُحْلاً - قَالَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ سَالِمٍ مِنْ بَيْنِ الْقَوْمِ نِحْلَةً غُلاَمًا لَهُ - قَالَ فَقَالَتْ لَهُ أُمِّي عَمْرَةُ بِنْتُ رَوَاحَةَ إِيتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَشْهِدْهُ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَشْهَدَهُ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ إِنِّي نَحَلْتُ ابْنِي النُّعْمَانَ نُحْلاً وَإِنَّ عَمْرَةَ سَأَلَتْنِي أَنْ أُشْهِدَكَ عَلَى ذَلِكَ قَالَ فَقَالَ ‏"‏ أَلَكَ وَلَدٌ سِوَاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَكُلَّهُمْ أَعْطَيْتَ مِثْلَ مَا أَعْطَيْتَ النُّعْمَانَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ قَالَ فَقَالَ بَعْضُ هَؤُلاَءِ الْمُحَدِّثِينَ ‏"‏ هَذَا جَوْرٌ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ ‏"‏ هَذَا تَلْجِئَةٌ فَأَشْهِدْ عَلَى هَذَا غَيْرِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُغِيرَةُ فِي حَدِيثِهِ ‏"‏ أَلَيْسَ يَسُرُّكَ أَنْ يَكُونُوا لَكَ فِي الْبِرِّ وَاللُّطْفِ سَوَاءً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَشْهِدْ عَلَى هَذَا غَيْرِي ‏"‏ ‏.‏ وَذَكَرَ مُجَالِدٌ فِي حَدِيثِهِ ‏"‏ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْكَ مِنَ الْحَقِّ أَنْ تَعْدِلَ بَيْنَهُمْ كَمَا أَنَّ لَكَ عَلَيْهِمْ مِنَ الْحَقِّ أَنْ يَبَرُّوكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ قَالَ بَعْضُهُمْ ‏"‏ أَكُلَّ بَنِيكَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ ‏"‏ وَلَدِكَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ فِيهِ ‏"‏ أَلَكَ بَنُونَ سِوَاهُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ أَبُو الضُّحَى عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ ‏"‏ أَلَكَ وَلَدٌ غَيْرُهُ ‏"‏ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Otam menga bir inʼom berdi». Ismoil ibn Solim (rivoyatida): «(Otam) odamlar orasidan menga oʻzining bir qulini inʼom qildi», dedi. (Nuʼmon) dedi: «Onam Amra binti Ravoha unga: ‹Rasululloh ﷺ huzurlariga borib, buni u zotga guvoh qil›, dedi. Shunda (otam) Nabiy ﷺ huzurlariga keldi va buni u zotga aytib, guvoh qilmoqchi boʻldi-da, dedi: ‹Men oʻglim Nuʼmonga bir inʼom berdim, Amra esa sizni bunga guvoh qilishimni soʻradi›. (Rasululloh ﷺ) dedilar: ‹Undan boshqa farzanding bormi?› (Otam): ‹Ha›, dedi. (U zot): ‹Nuʼmonga berganingdek, ularning hammasiga ham shunday berdingmi?› dedilar. (Otam): ‹Yoʻq›, dedi». Bu muhaddislarning baʼzilari (rivoyatida shunday) dedi: (Rasululloh ﷺ): «Bu zulmdir», dedilar. Baʼzilari esa: «Bu majburlovdir, sen bunga mendan boshqani guvoh qil», dedilar. Mugʻiyra oʻz hadisida (shunday) dedi: (Rasululloh ﷺ): «Ularning yaxshilik va mehribonlikda senga (nisbatan) teng boʻlishlari seni xursand qilmaydimi?» dedilar. (Otam): «Ha», dedi. (U zot): «Unda bunga mendan boshqani guvoh qil», dedilar. Mujolid oʻz hadisida (shunday) zikr qildi: (Rasululloh ﷺ): «Sening ularning ustingda haqqing — senga yaxshilik qilishlari boʻlganidek, ularning ham sening ustingda haqlari — orangizda adolatli boʻlishingdir», dedilar. Abu Dovud aytdi: Zuhriyning hadisida baʼzilari: «Hamma oʻgʻillaringga (shundaymi)», dedi; baʼzilari esa: «(Hamma) farzandingga», dedi. Ibn Abu Xolid Shaʼbiydan (rivoyat qilib) bunda: «Undan boshqa oʻgʻillaring bormi?» dedi. Abud-Duho esa Nuʼmon ibn Bashirdan (rivoyat qilib): «Undan boshqa farzanding bormi?» dedi.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Отам менга бир инъом берди». Исмоил ибн Солим (ривоятида): «(Отам) одамлар орасидан менга ўзининг бир қулини инъом қилди», деди. (Нуъмон) деди: «Онам Амра бинти Равоҳа унга: ‹Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бориб, буни у зотга гувоҳ қил›, деди. Шунда (отам) Набий ﷺ ҳузурларига келди ва буни у зотга айтиб, гувоҳ қилмоқчи бўлди-да, деди: ‹Мен ўглим Нуъмонга бир инъом бердим, Амра эса сизни бунга гувоҳ қилишимни сўради›. (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: ‹Ундан бошқа фарзандинг борми?› (Отам): ‹Ҳа›, деди. (У зот): ‹Нуъмонга берганингдек, уларнинг ҳаммасига ҳам шундай бердингми?› дедилар. (Отам): ‹Йўқ›, деди». Бу муҳаддисларнинг баъзилари (ривоятида шундай) деди: (Расулуллоҳ ﷺ): «Бу зулмдир», дедилар. Баъзилари эса: «Бу мажбурловдир, сен бунга мендан бошқани гувоҳ қил», дедилар. Муғийра ўз ҳадисида (шундай) деди: (Расулуллоҳ ﷺ): «Уларнинг яхшилик ва меҳрибонликда сенга (нисбатан) тенг бўлишлари сени хурсанд қилмайдими?» дедилар. (Отам): «Ҳа», деди. (У зот): «Унда бунга мендан бошқани гувоҳ қил», дедилар. Мужолид ўз ҳадисида (шундай) зикр қилди: (Расулуллоҳ ﷺ): «Сенинг уларнинг устингда ҳаққинг — сенга яхшилик қилишлари бўлганидек, уларнинг ҳам сенинг устингда ҳақлари — орангизда адолатли бўлишингдир», дедилар. Абу Довуд айтди: Зуҳрийнинг ҳадисида баъзилари: «Ҳамма ўғилларингга (шундайми)», деди; баъзилари эса: «(Ҳамма) фарзандингга», деди. Ибн Абу Холид Шаъбийдан (ривоят қилиб) бунда: «Ундан бошқа ўғилларинг борми?» деди. Абуд-Дуҳо эса Нуъмон ибн Баширдан (ривоят қилиб): «Ундан бошқа фарзандинг борми?» деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، حَدَّثَنِي النُّعْمَانُ بْنُ بَشِيرٍ، قَالَ أَعْطَاهُ أَبُوهُ غُلاَمًا فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا هَذَا الْغُلاَمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ غُلاَمِي أَعْطَانِيهِ أَبِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَكُلَّ إِخْوَتِكَ أَعْطَى كَمَا أَعْطَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَارْدُدْهُ ‏"‏ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Otasi unga bir qulni inʼom qildi». Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Bu qul nima?» dedilar. (Nuʼmon): «Bu mening qulim, otam menga uni berdi», dedi. (U zot): «Senga berganidek, barcha aka-ukalaringga ham berdimi?» dedilar. (Nuʼmon): «Yoʻq», dedi. (U zot): «Unda uni qaytar», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Отаси унга бир қулни инъом қилди». Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Бу қул нима?» дедилар. (Нуъмон): «Бу менинг қулим, отам менга уни берди», деди. (У зот): «Сенга берганидек, барча ака-укаларингга ҳам бердими?» дедилар. (Нуъмон): «Йўқ», деди. (У зот): «Унда уни қайтар», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ حَاجِبِ بْنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ الْمُهَلَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اعْدِلُوا بَيْنَ أَوْلاَدِكُمْ اعْدِلُوا بَيْنَ أَبْنَائِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farzandlaringiz orasida adolatli boʻlinglar, oʻgʻillaringiz orasida adolatli boʻlinglar», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарзандларингиз орасида адолатли бўлинглар, ўғилларингиз орасида адолатли бўлинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَتِ امْرَأَةُ بَشِيرٍ انْحَلِ ابْنِي غُلاَمَكَ وَأَشْهِدْ لِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ ابْنَةَ فُلاَنٍ سَأَلَتْنِي أَنْ أَنْحَلَ ابْنَهَا غُلاَمًا وَقَالَتْ لِي أَشْهِدْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَهُ إِخْوَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَكُلَّهُمْ أَعْطَيْتَ مِثْلَ مَا أَعْطَيْتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلَيْسَ يَصْلُحُ هَذَا وَإِنِّي لاَ أَشْهَدُ إِلاَّ عَلَى حَقٍّ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu) shunday dedi: Bashirning xotini (eriga): «Oʻgʻlimga qulingni inʼom qil va men uchun bunga Rasulullohni ﷺ guvoh qil», dedi. Shunda (Bashir) Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Falonchining qizi mendan oʻgʻliga bir qulni inʼom qilishimni soʻradi va menga: ‹Bunga Rasulullohni ﷺ guvoh qil›, dedi», dedi. (Rasululloh ﷺ): «Uning aka-ukalari bormi?» dedilar. (Bashir): «Ha», dedi. (U zot): «Unga berganingdek, ularning hammasiga ham shunday berdingmi?» dedilar. (Bashir): «Yoʻq», dedi. (U zot): «Unda bu toʻgʻri boʻlmaydi, men esa faqat haqqa guvoh boʻlaman», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Баширнинг хотини (эрига): «Ўғлимга қулингни инъом қил ва мен учун бунга Расулуллоҳни ﷺ гувоҳ қил», деди. Шунда (Башир) Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Фалончининг қизи мендан ўғлига бир қулни инъом қилишимни сўради ва менга: ‹Бунга Расулуллоҳни ﷺ гувоҳ қил›, деди», деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Унинг ака-укалари борми?» дедилар. (Башир): «Ҳа», деди. (У зот): «Унга берганингдек, уларнинг ҳаммасига ҳам шундай бердингми?» дедилар. (Башир): «Йўқ», деди. (У зот): «Унда бу тўғри бўлмайди, мен эса фақат ҳаққа гувоҳ бўламан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، وَحَبِيبٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَجُوزُ لاِمْرَأَةٍ أَمْرٌ فِي مَالِهَا إِذَا مَلَكَ زَوْجُهَا عِصْمَتَهَا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Shuʼaybdan, u otasidan, u bobosidan (rivoyat qilishicha), Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ayol kishiga eri uning ismatini (nikoh aqdini) egallab turgan (paytida), oʻz molida (erining ruxsatisiz) tasarruf qilishi joiz boʻlmaydi».Амр ибн Шуъайбдан, у отасидан, у бобосидан (ривоят қилишича), Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аёл кишига эри унинг исматини (никоҳ ақдини) эгаллаб турган (пайтида), ўз молида (эрининг рухсатисиз) тасарруф қилиши жоиз бўлмайди».

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، أَنَّ أَبَاهُ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَجُوزُ لاِمْرَأَةٍ عَطِيَّةٌ إِلاَّ بِإِذْنِ زَوْجِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayol kishiga eri ruxsatisiz (mol-mulkdan) inʼom berishi joiz boʻlmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл кишига эри рухсатисиз (мол-мулкдан) инъом бериши жоиз бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan (rivoyat qilishicha), u zot: «Umro (umrbod berilgan inʼom) joizdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан (ривоят қилишича), у зот: «Умро (умрбод берилган инъом) жоиздир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan boshqa sanad bilan shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilingan.Самура (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан бошқа санад билан шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ الْعُمْرَى لِمَنْ وُهِبَتْ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ: «Umro (umrbod berilgan inʼom) kimga sovgʻa qilingan boʻlsa, oʻshaniki boʻladi», deb aytar edilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Умро (умрбод берилган инъом) кимга совға қилинган бўлса, ўшаники бўлади», деб айтар эдилар.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، أَخْبَرَنِي الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أُعْمِرَ عُمْرَى فَهِيَ لَهُ وَلِعَقِبِهِ يَرِثُهَا مَنْ يَرِثُهُ مِنْ عَقِبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kimga umro (umrbod inʼom) berilgan boʻlsa, u oʻshaniki va uning avlodlariniki boʻladi; uning avlodidan unga voris boʻladiganlar undan meros oladilar», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Кимга умро (умрбод инъом) берилган бўлса, у ўшаники ва унинг авлодлариники бўлади; унинг авлодидан унга ворис бўладиганлар ундан мерос оладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي الْحَوَارِيِّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَعُرْوَةَ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَكَذَا رَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan yuqoridagi (hadis) maʼnosida (boshqa sanad bilan) rivoyat qilingan. Abu Dovud aytdi: Lays ibn Saʼd ham buni Zuhriydan, u Abu Salamadan, u Jobirdan (shu tarzda) rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан юқоридаги (ҳадис) маъносида (бошқа санад билан) ривоят қилинган. Абу Довуд айтди: Лайс ибн Саъд ҳам буни Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Жобирдан (шу тарзда) ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، - يَعْنِي ابْنَ أَنَسٍ - عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا رَجُلٍ أُعْمِرَ عُمْرَى لَهُ وَلِعَقِبِهِ فَإِنَّهَا لِلَّذِي يُعْطَاهَا لاَ تَرْجِعُ إِلَى الَّذِي أَعْطَاهَا لأَنَّهُ أَعْطَى عَطَاءً وَقَعَتْ فِيهِ الْمَوَارِيثُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qaysi bir kishiga oʻzi va avlodlari uchun umro (umrbod inʼom) berilsa, u (inʼom) kimga berilgan boʻlsa, oʻshaniki boʻladi, uni bergan kishiga qaytmaydi; chunki u shunday bir berishni berdiki, unga merosxoʻrlik (qoidalari) joriy boʻldi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қайси бир кишига ўзи ва авлодлари учун умро (умрбод инъом) берилса, у (инъом) кимга берилган бўлса, ўшаники бўлади, уни берган кишига қайтмайди; чунки у шундай бир беришни бердики, унга меросхўрлик (қоидалари) жорий бўлди».

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عُقَيْلٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، وَيَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، وَاخْتُلِفَ، عَلَى الأَوْزَاعِيِّ فِي لَفْظِهِ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، وَرَوَاهُ، فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ مِثْلَ حَدِيثِ مَالِكٍ ‏.‏

Ibn Shihob (az-Zuhriy)dan oʻsha sanadi va maʼnosi bilan (yuqoridagi hadis) rivoyat qilingan. Abu Dovud aytdi: Uni shu tarzda Uqayl ham Ibn Shihobdan, Yazid ibn Abu Habib ham Ibn Shihobdan rivoyat qilgan. Avzoiyning Ibn Shihobdan (qilgan rivoyatida) uning lafzida ixtilof qilingan. Fulayh ibn Sulaymon esa uni Molikning hadisi kabi rivoyat qilgan.Ибн Шиҳоб (аз-Зуҳрий)дан ўша санади ва маъноси билан (юқоридаги ҳадис) ривоят қилинган. Абу Довуд айтди: Уни шу тарзда Уқайл ҳам Ибн Шиҳобдан, Язид ибн Абу Ҳабиб ҳам Ибн Шиҳобдан ривоят қилган. Авзоийнинг Ибн Шиҳобдан (қилган ривоятида) унинг лафзида ихтилоф қилинган. Фулайҳ ибн Сулаймон эса уни Моликнинг ҳадиси каби ривоят қилган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ إِنَّمَا الْعُمْرَى الَّتِي أَجَازَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقُولَ هِيَ لَكَ وَلِعَقِبِكَ ‏.‏ فَأَمَّا إِذَا قَالَ هِيَ لَكَ مَا عِشْتَ ‏.‏ فَإِنَّهَا تَرْجِعُ إِلَى صَاحِبِهَا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Rasululloh ﷺ joiz qilgan umro faqat shuki, (beruvchi): ‹U sen uchun va avlodlaring uchundir›, deb aytishidir. Ammo: ‹U sen tirik ekansan, sen uchundir›, deb aytsa, u (inʼom) egasiga qaytadi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ жоиз қилган умро фақат шуки, (берувчи): ‹У сен учун ва авлодларинг учундир›, деб айтишидир. Аммо: ‹У сен тирик экансан, сен учундир›, деб айтса, у (инъом) эгасига қайтади».

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تُرْقِبُوا وَلاَ تُعْمِرُوا فَمَنْ أُرْقِبَ شَيْئًا أَوْ أُعُمِرَهُ فَهُوَ لِوَرَثَتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ruqbo qilmanglar va umro qilmanglar. Kimga biror narsa ruqbo qilib yoki umro qilib berilsa, u (oxir-oqibatda) uning vorislariga tegishli boʻladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Руқбо қилманглар ва умро қилманглар. Кимга бирор нарса руқбо қилиб ёки умро қилиб берилса, у (охир-оқибатда) унинг ворисларига тегишли бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي ثَابِتٍ - عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ، عَنْ طَارِقٍ الْمَكِّيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي امْرَأَةٍ مِنَ الأَنْصَارِ أَعْطَاهَا ابْنُهَا حَدِيقَةً مِنْ نَخْلٍ فَمَاتَتْ فَقَالَ ابْنُهَا إِنَّمَا أَعْطَيْتُهَا حَيَاتَهَا ‏.‏ وَلَهُ إِخْوَةٌ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هِيَ لَهَا حَيَاتَهَا وَمَوْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ كُنْتُ تَصَدَّقْتُ بِهَا عَلَيْهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذَلِكَ أَبْعَدُ لَكَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Rasululloh ﷺ ansorlardan boʻlgan bir ayol haqida hukm chiqardilar. Uning oʻgʻli unga bir xurmozor bogʻni hadya qilgan edi, soʻng u ayol vafot etdi. Oʻgʻli: «Men uni faqat tirikligi muddatigagina bergan edim», dedi (uning aka-ukalari ham bor edi). Shunda Rasululloh ﷺ: «U (bogʻ) ayolning tirikligida ham, oʻlimidan keyin ham oʻzining mulki boʻlib qoladi», dedilar. Oʻgʻli: «Men uni unga sadaqa qilgan edim», dedi. U zot: «Bu sen uchun (uni qaytarib olishdan) yanada uzoqroqdir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ ансорлардан бўлган бир аёл ҳақида ҳукм чиқардилар. Унинг ўғли унга бир хурмозор боғни ҳадя қилган эди, сўнг у аёл вафот этди. Ўғли: «Мен уни фақат тириклиги муддатигагина берган эдим», деди (унинг ака-укалари ҳам бор эди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У (боғ) аёлнинг тириклигида ҳам, ўлимидан кейин ҳам ўзининг мулки бўлиб қолади», дедилар. Ўғли: «Мен уни унга садақа қилган эдим», деди. У зот: «Бу сен учун (уни қайтариб олишдан) янада узоқроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا دَاوُدُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْعُمْرَى جَائِزَةٌ لأَهْلِهَا وَالرُّقْبَى جَائِزَةٌ لأَهْلِهَا ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Umro (umrbod sovgʻa) oʻzi berilgan kishi uchun joizdir, ruqbo ham oʻzi berilgan kishi uchun joizdir», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Умро (умрбод совға) ўзи берилган киши учун жоиздир, руқбо ҳам ўзи берилган киши учун жоиздир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَعْقِلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ حُجْرٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَعْمَرَ شَيْئًا فَهُوَ لِمُعْمَرِهِ مَحْيَاهُ وَمَمَاتَهُ وَلاَ تُرْقِبُوا فَمَنْ أَرْقَبَ شَيئًا فَهُوَ سَبِيلُهُ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror narsani umro qilib (umrbod) bersa, u narsa oʻzi berilgan kishiga, tirikligida ham, oʻlimidan keyin ham tegishli boʻladi. Ruqbo qilmanglar; kim biror narsani ruqbo qilib bersa, u oʻsha narsaning yoʻliga (vorislariga) qaytadi», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор нарсани умро қилиб (умрбод) берса, у нарса ўзи берилган кишига, тириклигида ҳам, ўлимидан кейин ҳам тегишли бўлади. Руқбо қилманглар; ким бирор нарсани руқбо қилиб берса, у ўша нарсанинг йўлига (ворисларига) қайтади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ الْعُمْرَى أَنْ يَقُولَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ هُوَ لَكَ مَا عِشْتَ فَإِذَا قَالَ ذَلِكَ فَهُوَ لَهُ وَلِوَرَثَتِهِ وَالرُّقْبَى هُوَ أَنْ يَقُولَ الإِنْسَانُ هُوَ لِلآخِرِ مِنِّي وَمِنْكَ ‏.‏

Mujohid (rahimahulloh) shunday dedi: Umro — bir kishining boshqa kishiga: «Bu sen tirik ekansan, senikidir», deyishidir. Qachon u shunday desa, u narsa oʻsha kishiga va uning vorislariga tegishli boʻladi. Ruqbo esa — insonning (boshqasiga): «Bu mendan va sendan keyin qaysimiz oxirgi qolsa, oʻshanikidir», deyishidir.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: Умро — бир кишининг бошқа кишига: «Бу сен тирик экансан, сеникидир», дейишидир. Қачон у шундай деса, у нарса ўша кишига ва унинг ворисларига тегишли бўлади. Руқбо эса — инсоннинг (бошқасига): «Бу мендан ва сендан кейин қайсимиз охирги қолса, ўшаникидир», дейишидир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَلَى الْيَدِ مَا أَخَذَتْ حَتَّى تُؤَدِّيَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ إِنَّ الْحَسَنَ نَسِيَ فَقَالَ هُوَ أَمِينُكَ لاَ ضَمَانَ عَلَيْهِ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qoʻl olgan narsasini toki uni (egasiga) qaytarib bermaguncha, oʻsha narsaga javobgardir», dedilar. Soʻng Hasan (al-Basriy) buni unutib: «U (olgan kishi) sening ishonchli omonatdoringdir, unga zomin boʻlish (tovon) yoʻq», dedi.Самура (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қўл олган нарсасини токи уни (эгасига) қайтариб бермагунча, ўша нарсага жавобгардир», дедилар. Сўнг Ҳасан (ал-Басрий) буни унутиб: «У (олган киши) сенинг ишончли омонатдорингдир, унга зомин бўлиш (товон) йўқ», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَسَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ أُمَيَّةَ بْنِ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعَارَ مِنْهُ أَدْرَاعًا يَوْمَ حُنَيْنٍ فَقَالَ أَغَصْبٌ يَا مُحَمَّدُ فَقَالَ ‏"‏ لاَ بَلْ عَارِيَةٌ مَضْمُونَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذِهِ رِوَايَةُ يَزِيدَ بِبَغْدَادَ وَفِي رِوَايَتِهِ بِوَاسِطَ تَغَيُّرٌ عَلَى غَيْرِ هَذَا ‏.‏

Safvon ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hunayn kuni undan bir necha sovutni ariyatga (vaqtincha foydalanish uchun) oldilar. U: «Ey Muhammad, bu majburan tortib olishmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, balki bu qaytarish kafolati bilan berilgan ariyatdir», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu Yazidning Bagʻdoddagi rivoyatidir; uning Vositdagi rivoyatida esa bundan boshqacha oʻzgarish bor.Сафвон ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайн куни ундан бир неча совутни ариятга (вақтинча фойдаланиш учун) олдилар. У: «Эй Муҳаммад, бу мажбуран тортиб олишми?» деди. У зот: «Йўқ, балки бу қайтариш кафолати билан берилган ариятдир», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу Язиднинг Бағдоддаги ривоятидир; унинг Воситдаги ривоятида эса бундан бошқача ўзгариш бор.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ أُنَاسٍ، مِنْ آلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَا صَفْوَانُ هَلْ عِنْدَكَ مِنْ سِلاَحٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَارِيَةً أَمْ غَصْبًا قَالَ ‏"‏ لاَ بَلْ عَارِيَةً ‏"‏ ‏.‏ فَأَعَارَهُ مَا بَيْنَ الثَّلاَثِينَ إِلَى الأَرْبَعِينَ دِرْعًا وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُنَيْنًا فَلَمَّا هُزِمَ الْمُشْرِكُونَ جُمِعَتْ دُرُوعُ صَفْوَانَ فَفَقَدَ مِنْهَا أَدْرَاعًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِصَفْوَانَ ‏"‏ إِنَّا قَدْ فَقَدْنَا مِنْ أَدْرَاعِكَ أَدْرَاعًا فَهَلْ نَغْرَمُ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لأَنَّ فِي قَلْبِي الْيَوْمَ مَا لَمْ يَكُنْ يَوْمَئِذٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَانَ أَعَارَهُ قَبْلَ أَنْ يُسْلِمَ ثُمَّ أَسْلَمَ ‏.‏

Abdulloh ibn Safvon xonadonidan boʻlgan baʼzi kishilardan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ey Safvon, senda birorta qurol-yarogʻ bormi?» dedilar. U: «Ariyatga (qaytarish sharti bilan)mi yoki majburan tortib olishmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, balki ariyatga», dedilar. Shunda u (Safvon) U zotga oʻttizdan qirxtagacha sovut ariyatga berdi. Rasululloh ﷺ Hunaynda jang qildilar. Mushriklar magʻlub etilganidan keyin Safvonning sovutlari yigʻildi va ulardan baʼzilari yoʻqolgan edi. Rasululloh ﷺ Safvonga: «Biz sening sovutlaringdan baʼzi sovutlarni yoʻqotib qoʻydik; senga tovonini toʻlaylikmi?» dedilar. U: «Yoʻq, ey Rasululloh, chunki bugun mening qalbimda oʻsha kunda boʻlmagan narsa (iymon) bor», dedi. Abu Dovud aytdi: U (Safvon) sovutlarni musulmon boʻlishidan oldin ariyatga bergan edi, soʻng musulmon boʻldi.Абдуллоҳ ибн Сафвон хонадонидан бўлган баъзи кишилардан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Сафвон, сенда бирорта қурол-яроғ борми?» дедилар. У: «Ариятга (қайтариш шарти билан)ми ёки мажбуран тортиб олишми?» деди. У зот: «Йўқ, балки ариятга», дедилар. Шунда у (Сафвон) У зотга ўттиздан қирхтагача совут ариятга берди. Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайнда жанг қилдилар. Мушриклар мағлуб этилганидан кейин Сафвоннинг совутлари йиғилди ва улардан баъзилари йўқолган эди. Расулуллоҳ ﷺ Сафвонга: «Биз сенинг совутларингдан баъзи совутларни йўқотиб қўйдик; сенга товонини тўлайликми?» дедилар. У: «Йўқ, эй Расулуллоҳ, чунки бугун менинг қалбимда ўша кунда бўлмаган нарса (иймон) бор», деди. Абу Довуд айтди: У (Сафвон) совутларни мусулмон бўлишидан олдин ариятга берган эди, сўнг мусулмон бўлди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ نَاسٍ، مِنْ آلِ صَفْوَانَ قَالَ اسْتَعَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مَعْنَاهُ ‏.‏

Atodan, Safvon xonadonidan boʻlgan baʼzi kishilardan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ (sovut) ariyatga oldilar», deb yuqoridagi hadis maʼnosida zikr qildi.Атодан, Сафвон хонадонидан бўлган баъзи кишилардан ривоят қилинади: «Набий ﷺ (совут) ариятга олдилар», деб юқоридаги ҳадис маъносида зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ الْحَوْطِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ شُرَحْبِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ فَلاَ وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ وَلاَ تُنْفِقُ الْمَرْأَةُ شَيْئًا مِنْ بَيْتِهَا إِلاَّ بِإِذْنِ زَوْجِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ الطَّعَامَ قَالَ ‏"‏ ذَاكَ أَفْضَلُ أَمْوَالِنَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ الْعَارِيَةُ مُؤَدَّاةٌ وَالْمِنْحَةُ مَرْدُودَةٌ وَالدَّيْنُ مَقْضِيٌّ وَالزَّعِيمُ غَارِمٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺning: «Albatta, Alloh azza va jalla har bir haq egasiga oʻz haqqini berib qoʻydi. Bas, vorisga vasiyat yoʻqdir. Ayol kishi erining ruxsatisiz uyidan biror narsani sarflamasin», deganlarini eshitdim. Shunda: «Ey Rasululloh, taom ham(mi)?» deyildi. U zot: «Bu bizning eng afzal mol-mulkimizdir», dedilar. Soʻng: «Ariyat (olingan narsa) qaytariladigan narsadir, minha (sut uchun berilgan jonivor) qaytarib beriladigan narsadir, qarz toʻlanadigan narsadir, kafil esa zomin boʻluvchidir», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла ҳар бир ҳақ эгасига ўз ҳаққини бериб қўйди. Бас, ворисга васият йўқдир. Аёл киши эрининг рухсатисиз уйидан бирор нарсани сарфламасин», деганларини эшитдим. Шунда: «Эй Расулуллоҳ, таом ҳам(ми)?» дейилди. У зот: «Бу бизнинг энг афзал мол-мулкимиздир», дедилар. Сўнг: «Арият (олинган нарса) қайтариладиган нарсадир, минҳа (сут учун берилган жонивор) қайтариб бериладиган нарсадир, қарз тўланадиган нарсадир, кафил эса зомин бўлувчидир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُسْتَمِرِّ الْعُصْفُرِيُّ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَتَتْكَ رُسُلِي فَأَعْطِهِمْ ثَلاَثِينَ دِرْعًا وَثَلاَثِينَ بَعِيرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعَارِيَةً مَضْمُونَةً أَوْ عَارِيَةً مُؤَدَّاةً قَالَ ‏"‏ بَلْ مُؤَدَّاةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَبَّانُ خَالُ هِلاَلِ الرَّأْىِ ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu) shunday dedi: Rasululloh ﷺ menga: «Qachon elchilarim senga kelsa, ularga oʻttizta sovut va oʻttizta tuya bergin», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, bu qaytarish kafolati bilan berilgan ariyatmi yoki qaytariladigan ariyatmi?» dedim. U zot: «Yoʻq, balki qaytariladigan ariyatdir», dedilar. Abu Dovud aytdi: Habbon — Hilol ar-Raʼyning togʻasidir.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Қачон элчиларим сенга келса, уларга ўттизта совут ва ўттизта туя бергин», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, бу қайтариш кафолати билан берилган ариятми ёки қайтариладиган ариятми?» дедим. У зот: «Йўқ, балки қайтариладиган ариятдир», дедилар. Абу Довуд айтди: Ҳаббон — Ҳилол ар-Раъйнинг тоғасидир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عِنْدَ بَعْضِ نِسَائِهِ فَأَرْسَلَتْ إِحْدَى أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ مَعَ خَادِمِهَا بِقَصْعَةٍ فِيهَا طَعَامٌ قَالَ فَضَرَبَتْ بِيَدِهَا فَكَسَرَتِ الْقَصْعَةَ - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى - فَأَخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْكِسْرَتَيْنِ فَضَمَّ إِحْدَاهُمَا إِلَى الأُخْرَى فَجَعَلَ يَجْمَعُ فِيهَا الطَّعَامَ وَيَقُولُ ‏"‏ غَارَتْ أُمُّكُمْ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ ابْنُ الْمُثَنَّى ‏"‏ كُلُوا ‏"‏ ‏.‏ فَأَكَلُوا حَتَّى جَاءَتْ قَصْعَتُهَا الَّتِي فِي بَيْتِهَا ثُمَّ رَجَعْنَا إِلَى لَفْظِ حَدِيثِ مُسَدَّدٍ وَقَالَ ‏"‏ كُلُوا ‏"‏ ‏.‏ وَحَبَسَ الرَّسُولَ وَالْقَصْعَةَ حَتَّى فَرَغُوا فَدَفَعَ الْقَصْعَةَ الصَّحِيحَةَ إِلَى الرَّسُولِ وَحَبَسَ الْمَكْسُورَةَ فِي بَيْتِهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ayollaridan birining huzurida edilar. Shunda muʼminlarning onalaridan biri (boshqasi) oʻz xizmatkori bilan ichida taom boʻlgan bir kosa yubordilar. (Huzurida turgan ayol) qoʻli bilan urib kosani sindirib qoʻydi. Ibnul-Musanno aytdi: Nabiy ﷺ siniq ikki boʻlakni olib, birini ikkinchisiga qoʻshdilar va unda taomni yigʻa boshlab: «Onangiz rashk qildi», der edilar. Ibnul-Musanno (rivoyatida) qoʻshimcha qildi: «Englar», (dedilar). Bas, ular to uning (rashk qilgan ayolning) uyidagi kosasi kelguncha edilar. Soʻng biz Musaddadning hadisi lafziga qaytdik: U zot: «Englar», dedilar va to ular taomdan forigʻ boʻlguncha elchini hamda kosani ushlab turdilar. Soʻng butun kosani elchiga berdilar va siniq kosani oʻz uyida ushlab qoldilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ аёлларидан бирининг ҳузурида эдилар. Шунда муъминларнинг оналаридан бири (бошқаси) ўз хизматкори билан ичида таом бўлган бир коса юбордилар. (Ҳузурида турган аёл) қўли билан уриб косани синдириб қўйди. Ибнул-Мусанно айтди: Набий ﷺ синиқ икки бўлакни олиб, бирини иккинчисига қўшдилар ва унда таомни йиға бошлаб: «Онангиз рашк қилди», дер эдилар. Ибнул-Мусанно (ривоятида) қўшимча қилди: «Энглар», (дедилар). Бас, улар то унинг (рашк қилган аёлнинг) уйидаги косаси келгунча эдилар. Сўнг биз Мусаддаднинг ҳадиси лафзига қайтдик: У зот: «Энглар», дедилар ва то улар таомдан фориғ бўлгунча элчини ҳамда косани ушлаб турдилар. Сўнг бутун косани элчига бердилар ва синиқ косани ўз уйида ушлаб қолдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي فُلَيْتٌ الْعَامِرِيُّ، عَنْ جَسْرَةَ بِنْتِ دِجَاجَةَ، قَالَتْ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها مَا رَأَيْتُ صَانِعًا طَعَامًا مِثْلَ صَفِيَّةَ صَنَعَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا فَبَعَثَتْ بِهِ فَأَخَذَنِي أَفْكَلٌ فَكَسَرْتُ الإِنَاءَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كَفَّارَةُ مَا صَنَعْتُ قَالَ ‏"‏ إِنَاءٌ مِثْلُ إِنَاءٍ وَطَعَامٌ مِثْلُ طَعَامٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: Men taomni Safiyyadek chiroyli tayyorlovchi birovni koʻrmaganman. U Rasulullo ﷺ uchun taom tayyorlab, uni (mening uyimga) yubordi. Shunda meni qaltiroq tutib, idishni sindirib qoʻydim. Soʻng: «Ey Rasulullo, men qilgan ishimning kafforati nima?» dedim. U zot: «(Singan) idish misli idish va taom misli taom (beriladi)», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: Мен таомни Сафийядек чиройли тайёрловчи бировни кўрмаганман. У Расулулло ﷺ учун таом тайёрлаб, уни (менинг уйимга) юборди. Шунда мени қалтироқ тутиб, идишни синдириб қўйдим. Сўнг: «Эй Расулулло, мен қилган ишимнинг каффорати нима?» дедим. У зот: «(Синган) идиш мисли идиш ва таом мисли таом (берилади)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَرَامِ بْنِ مُحَيِّصَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ نَاقَةً، لِلْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ دَخَلَتْ حَائِطَ رَجُلٍ فَأَفْسَدَتْهُ عَلَيْهِمْ فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى أَهْلِ الأَمْوَالِ حِفْظَهَا بِالنَّهَارِ وَعَلَى أَهْلِ الْمَوَاشِي حِفْظَهَا بِاللَّيْلِ ‏.‏

Harom ibn Muhayyisa otasidan (Muhayyisa (roزiyallohu anhu)dan) rivoyat qilinadiki, Baroʼ ibn Ozibning tuyasi bir kishining bogʻiga kirib, uni (ekinni) buzib tashladi. Shunda Rasulullo ﷺ mol-mulk (bogʻ-ekin) egalarining zimmasiga uni kunduzi qoʻriqlashni, chorva egalarining zimmasiga esa uni (chorvani) kechasi qoʻriqlashni yuklab hukm qildilar.Ҳаром ибн Муҳаййиса отасидан (Муҳаййиса (роزияллоҳу анҳу)дан) ривоят қилинадики, Барў ибн Озибнинг туяси бир кишининг боғига кириб, уни (экинни) бузиб ташлади. Шунда Расулулло ﷺ мол-мулк (боғ-экин) эгаларининг зиммасига уни кундузи қўриқлашни, чорва эгаларининг зиммасига эса уни (чорвани) кечаси қўриқлашни юклаб ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حَرَامِ بْنِ مُحَيِّصَةَ الأَنْصَارِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ كَانَتْ لَهُ نَاقَةٌ ضَارِيَةٌ فَدَخَلَتْ حَائِطًا فَأَفْسَدَتْ فِيهِ فَكُلِّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقَضَى أَنَّ حِفْظَ الْحَوَائِطِ بِالنَّهَارِ عَلَى أَهْلِهَا وَأَنَّ حِفْظَ الْمَاشِيَةِ بِاللَّيْلِ عَلَى أَهْلِهَا وَأَنَّ عَلَى أَهْلِ الْمَاشِيَةِ مَا أَصَابَتْ مَاشِيَتُهُمْ بِاللَّيْلِ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning bir serharakat (ekinga oʻrgangan) tuyasi bor edi. U (tuya) bir bogʻga kirib, undagi (ekinni) buzib tashladi. Bu haqda Rasululloh ﷺga gapirildi. Shunda u zot bogʻlarni kunduzi qoʻriqlash ularning egalarining zimmasida, chorva mollarini esa kechasi qoʻriqlash ularning egalarining zimmasida ekanligini, kechasi chorva mollari yetkazgan zararni mol egalari zimmasiga yuklab hukm qildilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг бир серҳаракат (экинга ўрганган) туяси бор эди. У (туя) бир боғга кириб, ундаги (экинни) бузиб ташлади. Бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺга гапирилди. Шунда у зот боғларни кундузи қўриқлаш уларнинг эгаларининг зиммасида, чорва молларини эса кечаси қўриқлаш уларнинг эгаларининг зиммасида эканлигини, кечаси чорва моллари етказган зарарни мол эгалари зиммасига юклаб ҳукм қилдилар.