حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَأَبُو عُمَرَ الْقَاضِي ، قَالا : نَا عَلِيُّ بْنُ أَشْكَابٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ , نَا الْحَكَمُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا ابْنُ أَبِي نُعْمٍ , عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْخَمْرُ أُمُّ الْخَبَائِثِ وَمَنْ شَرِبَهَا لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ صَلاةً أَرْبَعِينَ يَوْمًا , فَإِنْ مَاتَ وَهِيَ فِي بَطْنِهِ مَاتَ مَيْتَةً جَاهِلِيَّةً " . وَاللَّفْظُ لأَبِي عُمَرَ الْقَاضِي

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Xamr — yomonliklarning onasidir; kim uni ichsa, Alloh undan qirq kun namozni qabul qilmaydi. Agar u qornida (xamr) bor holda oʻlsa, johiliyat oʻlimi bilan oʻladi», dedilar. Lafz Abu Umar al-Qoziyniki.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Хамр — ёмонликларнинг онасидир; ким уни ичса, Аллоҳ ундан қирқ кун намозни қабул қилмайди. Агар у қорнида (хамр) бор ҳолда ўлса, жоҳилият ўлими билан ўлади», дедилар. Лафз Абу Умар ал-Қозийники.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ الأَزْرَقُ , نَا الزُّبَيْرُ بْنُ بَكَّارٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ الصَّائِغُ , حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُصْعَبِ بْنِ خَالِدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيُّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ، قَالَ : " تَلَقَّفْتُ هَذِهِ الْخُطْبَةَ مِنْ فِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، بِتَبُوكَ , سَمِعْتُهُ يَقُولُ : وَالْخَمْرُ جِمَاعُ الإِثْمِ "

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: «Men bu xutbani Tabukda Rasululloh ﷺning ogʻizlaridan olganman; u zotning: ‹Xamr — gunohning jamlovchisidir› deb aytganlarini eshitdim».Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: «Мен бу хутбани Табукда Расулуллоҳ ﷺнинг оғизларидан олганман; у зотнинг: ‹Хамр — гуноҳнинг жамловчисидир› деб айтганларини эшитдим».

حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ جَعْفَرِ بْنِ قَرِينٍ ، نَا بَكْرُ بْنُ سَهْلٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , نَا أَبُو صَخْرٍ ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ أَبِي أُمَيَّةَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " الْخَمْرُ أُمُّ الْفَوَاحِشِ ، وَأَكْبَرُ الْكَبَائِرِ , مَنْ شَرِبَهَا وَقَعَ عَلَى أُمِّهِ ، وَعَمَّتِهِ ، وَخَالَتِهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Xamr — fahshlarning onasi va kabira gunohlarning eng kattasidir. Kim uni ichsa, onasi bilan ham, ammasi bilan ham, xolasi bilan ham (harom ishga) tushib qoladi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Хамр — фаҳшларнинг онаси ва кабира гуноҳларнинг энг каттасидир. Ким уни ичса, онаси билан ҳам, аммаси билан ҳам, холаси билан ҳам (ҳаром ишга) тушиб қолади».

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , ثنا أَبُو حَاتِمٍ الرَّازِيُّ ، نَا أَبُو صَالِحٍ كَاتِبُ اللَّيْثِ , حَدَّثَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ أَبِي قَبِيلٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْخَمْرُ أُمُّ الْخَبَائِثِ "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Xamr — yomonliklarning onasidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Хамр — ёмонликларнинг онасидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا الْمُحَارِبِيُّ بِالْكُوفَةِ , نَا أَبُو كُرَيْبٍ ، نَا ابْنُ إِدْرِيسَ , عَنْ زَكَرِيَّا , وَأَبِي حَيَّانَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : سَمِعْتُ عُمَرَ , يَقُولُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَمَّا بَعْدُ ، فَإِنَّ الْخَمْرَ نزل تَحْرِيمُهَا وَهِيَ مِنْ خَمْسَةٍ : مِنَ الْعِنَبِ ، وَالْحِنْطَةِ ، وَالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ ، وَالْعَسَلِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Umarning Rasululloh ﷺning minbarlarida turib: «Ammo baʼd, xamrni harom qilish (hukmi) u besh narsadan: uzum, bugʻdoy, arpa, xurmo va asaldan (tayyorlanayotgan) paytda nozil boʻldi», deganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Умарнинг Расулуллоҳ ﷺнинг минбарларида туриб: «Аммо баъд, хамрни ҳаром қилиш (ҳукми) у беш нарсадан: узум, буғдой, арпа, хурмо ва асалдан (тайёрланаётган) пайтда нозил бўлди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , أنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي مَالِكٌ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ , أَخْبَرَهُ أَنَّ عُمَرَ خَرَجَ عَلَيْهِمْ , فَقَالَ : " وَجَدْتُ مِنْ فُلانٍ رِيحَ الشَّرَابِ , فَسَأَلْتُهُ مَاذَا شَرِبَ ؟ فَزَعَمَ أَنَّهُ شَرِبَ الطَّلا ، وَأَنَا سَائِلٌ عَنِ الشَّرَابِ فَإِنْ كَانَ يُسْكِرُ جَلَدْتُهُ , فَجَلَدَهُ عُمَرُ الْحَدَّ تَامًّا "

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu) xabar berdiki, Umar ularning oldiga chiqdi-da: «Men falonchidan ichimlik hidini sezdim va undan nima ichganini soʻradim. U talo ichganini aytdi. Men bu ichimlik haqida soʻrayman: agar u mast qiladigan boʻlsa, uni darralayman», dedi. Soʻng Umar unga hadni toʻliq urdi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу) хабар бердики, Умар уларнинг олдига чиқди-да: «Мен фалончидан ичимлик ҳидини сездим ва ундан нима ичганини сўрадим. У тало ичганини айтди. Мен бу ичимлик ҳақида сўрайман: агар у маст қиладиган бўлса, уни дарралайман», деди. Сўнг Умар унга ҳадни тўлиқ урди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ حَمَّادٌ : " وَلا أَعْلَمُهُ إِلا رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ , وَكُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ , وَمَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فِي الدُّنْيَا فَمَاتَ وَهُوَ يُدْمِنُهَا ، لَمْ يَشْرَبْهَا فِي الآخِرَةِ " ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , نَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ , وَلَمْ يَشُكَّ . نَا الْمَحَامِلِيُّ , نَا ابْنُ مَحْشَرٍ , نَا ابْنُ الْمُبَارَكِ , عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ ، مَرْفُوعًا , وَكَذَلِكَ رَوَاهُ يُونُسُ الْمُؤَدِّبُ , عَنْ حَمَّادٍ , كَذَلِكَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، بِغَيْرِ شَكٍّ , وَقَالَ لُوَيْنٌ , عَنْ حَمَّادٍ : رَفَعَهُ وَلَمْ يَشُكَّ , وَرَوَاهُ الْحَكَمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَبُو النُّعْمَانِ الْبَصْرِيُّ , عَنْ شُعْبَةَ , عَنْ أَيُّوبَ , كَذَلِكَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِغَيْرِ شَكٍّ . وَنا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ , نَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَالِكٍ الْبَصْرِيُّ جَارُ ابْنِ حَسَنَاتٍ عَنْهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — Hammod: «Men uni faqat Nabiy ﷺga koʻtarilgan deb bilaman», dedi —: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir, har bir mast qiluvchi narsa xamrdir. Kim dunyoda xamr ichsa va unga ruju qoʻygan holda oʻlsa, oxiratda uni ichmaydi». Uni Abu Rabiʼ az-Zahroniy ham Hammod ibn Zayddan, u Ayyubdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash — shubhasiz — rivoyat qildi. Uni Ibn al-Muborak ham Hammod ibn Zayddan marfuʼ qilib rivoyat qildi. Shuningdek, Yunus al-Muaddib ham Hammoddan Nabiy ﷺdan shubhasiz rivoyat qilgan. Luvayn Hammoddan: «Uni marfuʼ qildi va shubha qilmadi», dedi. Uni Hakam ibn Abdulloh Abu Nuʼmon al-Basriy ham Shuʼbadan, u Ayyubdan Nabiy ﷺdan shubhasiz rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — Ҳаммод: «Мен уни фақат Набий ﷺга кўтарилган деб биламан», деди —: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир, ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир. Ким дунёда хамр ичса ва унга ружу қўйган ҳолда ўлса, охиратда уни ичмайди». Уни Абу Рабиъ аз-Заҳроний ҳам Ҳаммод ибн Зайддан, у Айюбдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш — шубҳасиз — ривоят қилди. Уни Ибн ал-Муборак ҳам Ҳаммод ибн Зайддан марфуъ қилиб ривоят қилди. Шунингдек, Юнус ал-Муаддиб ҳам Ҳаммоддан Набий ﷺдан шубҳасиз ривоят қилган. Лувайн Ҳаммоддан: «Уни марфуъ қилди ва шубҳа қилмади», деди. Уни Ҳакам ибн Абдуллоҳ Абу Нуъмон ал-Басрий ҳам Шуъбадан, у Айюбдан Набий ﷺдан шубҳасиз ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ الضَّيْفِ ، نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ , وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa xamrdir va har bir mast qiluvchi narsa haromdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدِ بْنِ حَفْصٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ زَاجٌ , نَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ , نَا أَبُو حَمْزَةَ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ الصَّائِغِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ , وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa xamrdir va har bir mast qiluvchi narsa haromdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», дедилар.

نَا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْجَوْهَرِيُّ الْمَرْوَزِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هِلالِ بْنِ عُمَرَ الْمَرْوَزِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ , نَا أَبُو حَمْزَةَ السُّكَّرِيُّ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ الصَّائِغِ , وَالأَجْلَحِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ , وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa xamrdir va har bir mast qiluvchi narsa haromdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», дедилар.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، أنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُجَشِّرٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلانَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ , وَكُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir va har bir mast qiluvchi narsa xamrdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир ва ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَبُو الأَشْعَثِ ، نَا مُعْتَمِرٌ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ , وَكُلُّ خَمْرٍ حَرَامٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir va har bir xamr haromdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир ва ҳар бир хамр ҳаромдир», дедилар.

نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا رِزْقُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ , وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa xamrdir va har bir mast qiluvchi narsa haromdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», дедилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : لا أَعْلَمُهُ إِلا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ , وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. (Roviy) dedi: Men uni faqat Nabiy ﷺdan (kelgan) deb bilaman: U zot: «Har bir mast qiluvchi narsa xamrdir va har bir mast qiluvchi narsa haromdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. (Ровий) деди: Мен уни фақат Набий ﷺдан (келган) деб биламан: У зот: «Ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», дедилар.

نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ , نَا مُحَمَّدٌ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنِ ابْنِ عُلاثَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ , وَكُلُّ خَمْرٍ حَرَامٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa xamrdir va har bir xamr haromdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир ва ҳар бир хамр ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبِ النَّشَائِيُّ , وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْفَارِسِيُّ , قَالا : نَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنِ الْقَاسِمِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ , وَكُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir va har bir mast qiluvchi narsa xamrdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир ва ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا قُرَادٌ , نَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ خَمْرٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa xamrdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا الْمُحَارِبِيُّ , نَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ , نَا عِيسَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ , وَمَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ ، فَقَلِيلُهُ حَرَامٌ " وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا أُحِلُّ مُسْكِرًا "

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir; koʻpi mast qiladigan narsaning ozi ham haromdir», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Men mast qiluvchi narsani halol qilmayman», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир; кўпи маст қиладиган нарсанинг ози ҳам ҳаромдир», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Мен маст қилувчи нарсани ҳалол қилмайман», дедилар.

نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا سَهْمُ بْنُ إِسْحَاقَ أَبُو هِشَامٍ , نَا عِمْرَانُ بْنُ أَبَانَ , نَا أَيُّوبُ بْنُ سَيَّارٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ , وَمَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ فَقَلِيلُهُ حَرَامٌ , وَمَا أَسْكَرَ الْفَرْقُ فَالْمَجَّةُ مِنْهُ حَرَامٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir; koʻpi mast qiladigan narsaning ozi ham haromdir; farqi mast qiladigan narsaning bir hoʻplami ham haromdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир; кўпи маст қиладиган нарсанинг ози ҳам ҳаромдир; фарқи маст қиладиган нарсанинг бир ҳўплами ҳам ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ سَعِيدٍ الرَّهَاوِيُّ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ , نَا عَمَّارُ بْنُ مَطَرٍ , نَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : هِيَ الشَّرْبَةُ الَّتِي أَسْكَرَتْكَ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir», dedilar. Abdulloh dedi: «U — seni mast qilgan ichimlikdir».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», дедилар. Абдуллоҳ деди: «У — сени маст қилган ичимликдир».

قَالَ : وَنا عَمَّارُ بْنُ مَطَرٍ ، نَا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي حَمْزَةَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , قَوْلَهُ : " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ : وَهِيَ الشَّرْبَةُ الَّتِي أَسْكَرَتْكَ " ، هَذَا أَصَحُّ مِنَ الَّذِي قَبْلَهُ , وَلَمْ يُسْنِدْهُ غَيْرُ الْحَجَّاجِ ، وَقَدِ اخْتُلِفَ عَنْهُ . وَعَمَّارُ بْنُ مَطَرٍ ، ضَعِيفٌ , وَحَجَّاجٌ ، ضَعِيفٌ , وَإِنَّمَا هُوَ مِنْ قَوْلِ النَّخَعِيِّ

(Ammor ibn Matar) dedi: Bizga Sharik, Abu Hamzadan, u Ibrohimdan — uning oʻz soʻzi sifatida —: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir: u — seni mast qilgan ichimlikdir», deb aytib berdi. Bu — oʻzidan oldingisidan koʻra sahihroqdir. Uni Hajjojdan boshqa hech kim musnad qilmagan va undan (rivoyat qilishda) ixtilof qilingan. Ammor ibn Matar — zaif, Hajjoj ham zaifdir. Bu, aslida, an-Naxaiyning soʻzidir.(Аммор ибн Матар) деди: Бизга Шарик, Абу Ҳамзадан, у Иброҳимдан — унинг ўз сўзи сифатида —: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир: у — сени маст қилган ичимликдир», деб айтиб берди. Бу — ўзидан олдингисидан кўра саҳиҳроқдир. Уни Ҳажжождан бошқа ҳеч ким муснад қилмаган ва ундан (ривоят қилишда) ихтилоф қилинган. Аммор ибн Матар — заиф, Ҳажжож ҳам заифдир. Бу, аслида, ан-Нахаийнинг сўзидир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُشْكَانَ الْمَرْوَزِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَحْمُودٍ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ زُرَارَةَ , نَا جَرِيرٌ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ : هِيَ الشَّرْبَةُ الَّتِي تُسْكِرُكَ " ، حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَحْمُودٍ , نَا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ وَهْبِ بْنِ زَمْعَةَ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ , أَنَّهُ ذُكِرَ عِنْدَهُ حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ : " وَهِيَ الشَّرْبَةُ الَّتِي تُسْكِرُكَ " . فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ : هَذَا حَدِيثٌ بَاطِلٌ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir: u — seni mast qiladigan ichimlikdir». Sufyon ibn Abdulmalikning huzurida Ibn Masʼudning «U — seni mast qiladigan ichimlikdir» degan hadisi zikr qilindi. Shunda Abdulloh ibn al-Muborak: «Bu — botil hadisdir», dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир: у — сени маст қиладиган ичимликдир». Суфён ибн Абдулмаликнинг ҳузурида Ибн Масъуднинг «У — сени маст қиладиган ичимликдир» деган ҳадиси зикр қилинди. Шунда Абдуллоҳ ибн ал-Муборак: «Бу — ботил ҳадисдир», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَمَّادِ بْنِ مَاهَانَ , نَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا الْمُعَافَى بْنُ عِمْرَانَ , عَنْ مِسْعَرِ بْنِ كِدَامٍ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , أَنَّهُ قَالَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ الَّذِي جَاءَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ : هُوَ الْقَدَحُ الَّذِي يُسْكَرُ مِنْهُ " ، هَذَا هُوَ الصَّحِيحُ عَنْ حَمَّادٍ ، أَنَّهُ مِنْ قَوْلِ إِبْرَاهِيمَ

Ibrohim (an-Naxaiy) kelgan bu hadis borasida: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir: u — undan mast boʻlinadigan qadahdir», dedi. Hammoddan sahih boʻlgani shu — bu Ibrohimning soʻzi ekanidir.Иброҳим (ан-Нахаий) келган бу ҳадис борасида: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир: у — ундан маст бўлинадиган қадаҳдир», деди. Ҳаммоддан саҳиҳ бўлгани шу — бу Иброҳимнинг сўзи эканидир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْبَزَّازُ , نَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ , أنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنِ الْبِتْعِ , فَقَالَ : كُلُّ شَرَابٍ أَسْكَرَ حَرَامٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺdan bitʼ (asaldan tayyorlanadigan ichimlik) haqida soʻralganda, u zot: «Mast qiladigan har qanday ichimlik haromdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан битъ (асалдан тайёрланадиган ичимлик) ҳақида сўралганда, у зот: «Маст қиладиган ҳар қандай ичимлик ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنِ الْبِتْعِ , فَقَالَ : كُلُّ شَرَابٍ أَسْكَرَ فَهُوَ حَرَامٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺdan bitʼ (asaldan tayyorlanadigan ichimlik) haqida soʻralganda, u zot: «Mast qiladigan har qanday ichimlik — u haromdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан битъ (асалдан тайёрланадиган ичимлик) ҳақида сўралганда, у зот: «Маст қиладиган ҳар қандай ичимлик — у ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمَانَ , نَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , نَا مَعْمَرٌ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنِ الْبِتْعِ , وَالْبِتْعُ نَبِيذُ الْعَسَلِ ، وَكَانَ أَهْلُ الْيَمَنِ يَشْرَبُونَهُ , فَقَالَ : كُلُّ شَرَابٍ أَسْكَرَ فَهُوَ حَرَامٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺdan bitʼ — u asal nabizi boʻlib, Yaman ahli uni ichar edi — haqida soʻralganda, u zot: «Mast qiladigan har qanday ichimlik — u haromdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺдан битъ — у асал набизи бўлиб, Яман аҳли уни ичар эди — ҳақида сўралганда, у зот: «Маст қиладиган ҳар қандай ичимлик — у ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ الْبُهْلُولِ ، نَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، نَا الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ , عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ , عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَنْهَاكُمْ عَنْ قَلِيلِ مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ "

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Sizlarni koʻpi mast qiladigan narsaning ozidan qaytaraman», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сизларни кўпи маст қиладиган нарсанинг озидан қайтараман», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْمَدَنِيُّ , نَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ , عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنْهَاكُمْ عَنْ قَلِيلِ مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ "

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarni koʻpi mast qiladigan narsaning ozidan qaytaraman», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларни кўпи маст қиладиган нарсанинг озидан қайтараман», дедилар.

قُرِئَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ . ح وَنا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَمَّادٍ الْقَاضِي , نَا سَعِيدُ بْنُ إِسْرَائِيلَ أَبُو عُثْمَانَ الْمَرْوَزِيُّ , نَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ , نَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ , عَنْ زَيْدِ بْنِ وَاقِدٍ , قَالَ : حَدَّثَنِي قَزَعَةُ , حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ , قَالَ : " انْتَبَذَتْ نَبِيذًا فِي دُبَّاءٍ تُحْفَةً أَتْحِفُ بِهَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي يَوْمٍ كَانَ يَصُومُهُ , فَلَمَّا كَانَ عِنْدَ فِطْرِهِ جِئْتُهُ بِهَا أَحْمِلُهَا , فَقَالَ : مَا هَذِهِ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ؟ ، قُلْتُ : بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ نَبِيذٌ انْتَبَذْتُهُ لَكَ عَرَفْتُ أَنَّكَ تَصُومُ يَوْمَكَ هَذَا فَأَحْبَبْتُ أَنْ تُصِيبَ مِنْهُ , فَقَالَ : ادْنُهَا مِنِّي , فَلَمَّا نَظَرَ إِلَيْهِ يَنَسَ , قَالَ : اضْرِبْ بِهَذَا الْحَائِطَ , فَإِنَّمَا يَشْرَبُ هَذَا ، مَنْ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Men Nabiy ﷺ roʻza tutadigan bir kunda u zotga tuhfa qilish uchun qovoq (idish)da nabiz tayyorladim. Iftorlari paytida uni koʻtarib huzurlariga keldim. U zot: ‹Bu nima, ey Abu Hurayra?› dedilar. Men: ‹Otam va onam sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh, bu — men siz uchun tayyorlagan nabiz. Bugungi kuni roʻza tutishingizni bilardim, shuning uchun undan olishingizni yaxshi koʻrdim›, dedim. U zot: ‹Uni menga yaqin keltir›, dedilar. Unga qaraganlarida, u koʻpirib qaynayotgan edi. Shunda: ‹Buni devorga urib (toʻkib) tashla, chunki buni Allohga va oxirat kuniga imon keltirmaydigan kishigina ichadi›, dedilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Мен Набий ﷺ рўза тутадиган бир кунда у зотга туҳфа қилиш учун қовоқ (идиш)да набиз тайёрладим. Ифторлари пайтида уни кўтариб ҳузурларига келдим. У зот: ‹Бу нима, эй Абу Ҳурайра?› дедилар. Мен: ‹Отам ва онам сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ, бу — мен сиз учун тайёрлаган набиз. Бугунги куни рўза тутишингизни билардим, шунинг учун ундан олишингизни яхши кўрдим›, дедим. У зот: ‹Уни менга яқин келтир›, дедилар. Унга қараганларида, у кўпириб қайнаётган эди. Шунда: ‹Буни деворга уриб (тўкиб) ташла, чунки буни Аллоҳга ва охират кунига имон келтирмайдиган кишигина ичади›, дедилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبَّاسِ بْنِ الْمُبَارَكِ التُّرْكِيُّ , نَا أَصْرَمُ بْنُ حَوْشَبٍ , نَا فُضَيْلٌ أَبُو مُعَاذٍ , عَنْ أَبِي حَرِيزٍ ، أَنَّ عَامِرًا الشَّعْبِيَّ ، حَدَّثَهُ , أَنَّ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ , قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " الْخَمْرُ مِنَ الْعَصِيرِ ، وَالتَّمْرِ ، وَالزَّبِيبِ ، وَالْحِنْطَةِ ، وَالشَّعِيرِ ، وَالذُّرَةِ , وَإِنِّي أَنْهَاكُمْ عَنْ كُلِّ مُسْكِرٍ "

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Xamr (uzum) sharbatidan, xurmodan, mayizdan, bugʻdoydan, arpadan va joʻxoridan (boʻladi). Men sizlarni har bir mast qiluvchi narsadan qaytaraman».Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Хамр (узум) шарбатидан, хурмодан, майиздан, буғдойдан, арпадан ва жўхоридан (бўлади). Мен сизларни ҳар бир маст қилувчи нарсадан қайтараман».

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ , نَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , قَالَ : سَمِعْتُ عُمَرَ عَلَيْهِ السَّلامُ , عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " أَمَّا بَعْدُ أَيُّهَا النَّاسُ ، فَإِنَّهُ نزل تَحْرِيمُ الْخَمْرِ وَهِيَ مِنْ خَمْسَةٍ : مِنَ الْعِنَبِ ، وَالْعَسَلِ ، وَالتَّمْرِ ، وَالْحِنْطَةِ ، وَالشَّعِيرِ , وَالْخَمْرُ مَا خَامَرَ الْعَقْلَ , وَثَلاثٌ أَيُّهَا النَّاسُ وَدِدْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَهِدَ إِلَيْنَا فِيهِنَّ عَهْدًا نَنْتَهِي إِلَيْهِ : الْحَدُّ , وَالْكَلالَةُ , وَأَبْوَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الرِّبَا "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Umarning Rasululloh ﷺning minbarlarida turib shunday deganlarini eshitdim: «Ammo baʼd, ey odamlar! Xamrni harom qilish (hukmi) nozil boʻldi; u besh narsadan: uzum, asal, xurmo, bugʻdoy va arpadan (tayyorlanar) edi. Xamr esa aqlni toʻsib qoʻyadigan narsadir. Ey odamlar, uch narsa borki, koshki Rasululloh ﷺ ular haqida biz toʻxtaydigan bir ahd qilib ketganlarida edi: hadd, kalola va ribo eshiklaridan baʼzi eshiklar».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Умарнинг Расулуллоҳ ﷺнинг минбарларида туриб шундай деганларини эшитдим: «Аммо баъд, эй одамлар! Хамрни ҳаром қилиш (ҳукми) нозил бўлди; у беш нарсадан: узум, асал, хурмо, буғдой ва арпадан (тайёрланар) эди. Хамр эса ақлни тўсиб қўядиган нарсадир. Эй одамлар, уч нарса борки, кошки Расулуллоҳ ﷺ улар ҳақида биз тўхтайдиган бир аҳд қилиб кетганларида эди: ҳадд, калола ва рибо эшикларидан баъзи эшиклар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا أَبُو كُرَيْبٍ ، نَا ابْنُ إِدْرِيسَ , عَنْ زَكَرِيَّا , وَأَبِي حَيَّانَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : سَمِعْتُ عُمَرَ , يَقُولُ : عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَمَّا بَعْدُ ، فَإِنَّ الْخَمْرَ نزل تَحْرِيمُهَا وَهِيَ مِنْ خَمْسٍ : مِنَ الْعِنَبِ ، وَالْحِنْطَةِ ، وَالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ ، وَالْعَسَلِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Umarning Rasululloh ﷺning minbarlarida turib: «Ammo baʼd, xamrni harom qilish (hukmi) u besh narsadan: uzum, bugʻdoy, arpa, xurmo va asaldan (tayyorlanayotgan) paytda nozil boʻldi», deganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Умарнинг Расулуллоҳ ﷺнинг минбарларида туриб: «Аммо баъд, хамрни ҳаром қилиш (ҳукми) у беш нарсадан: узум, буғдой, арпа, хурмо ва асалдан (тайёрланаётган) пайтда нозил бўлди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا الْمُحَارِبِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سِرَاجٍ الْكِنْدِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ عِيسَى , عَنْ مُجَالِدٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : قَالَ النُّعْمَانُ بْنُ بَشِيرٍ : عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ يَعْنِي مِنْبَرَ الْكُوفَةِ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ مِنَ التَّمْرِ ، وَالزَّبِيبِ ، وَالْحِنْطَةِ ، وَالشَّعِيرِ ، وَالْعَسَلِ خَمْرًا "

Shaʼbiy aytdi: Nuʼmon ibn Bashir shu minbarda — yaʼni Kufa minbarida turib shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Xurmodan ham, mayizdan ham, bugʻdoydan ham, arpadan ham, asaldan ham xamr boʻladi», dedilar.Шаъбий айтди: Нуъмон ибн Башир шу минбарда — яъни Куфа минбарида туриб шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Хурмодан ҳам, майиздан ҳам, буғдойдан ҳам, арпадан ҳам, асалдан ҳам хамр бўлади», дедилар.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، أنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , يَرْفَعُ الْحَدِيثَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الأَشْرِبَةُ مِنْ خَمْسٍ مِنَ الْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ ، وَالتَّمْرِ ، وَالزَّبِيبِ ، وَالْعَسَلِ , وَمَا خُمِّرَ بِهِ فَهُوَ خَمْرٌ "

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo) hadisni Nabiy ﷺga koʻtarib aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ichimliklar besh narsadan: bugʻdoy, arpa, xurmo, mayiz va asaldan (boʻladi); nimaiki u bilan xamr qilingan boʻlsa, u xamrdir», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо) ҳадисни Набий ﷺга кўтариб айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ичимликлар беш нарсадан: буғдой, арпа, хурмо, майиз ва асалдан (бўлади); нимаики у билан хамр қилинган бўлса, у хамрдир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ , نَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ , نَا إِسْرَائِيلُ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُهَاجِرِ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِنَّ مِنَ التَّمْرِ خَمْرًا , وَإِنَّ مِنَ الزَّبِيبِ خَمْرًا , وَإِنَّ مِنَ الْبُرِّ خَمْرًا , وَإِنَّ مِنَ الشَّعِيرِ خَمْرًا , وَإِنَّ مِنَ الْعَسَلِ خَمْرًا " ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو غَسَّانَ ، نَا إِسْرَائِيلُ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُهَاجِرِ بِهَذَا . وَرَوَاهُ قَاسِمٌ الْجُوعِيُّ ، عَنِ الْفِرْيَابِيِّ ، عَنْ إِسْرَائِيلَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ ، وَوَهِمَ فِيهِ

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Xurmodan ham xamr boʻladi, mayizdan ham xamr boʻladi, bugʻdoydan ham xamr boʻladi, arpadan ham xamr boʻladi, asaldan ham xamr boʻladi», dedilar. Uni Qosim al-Juʼiy Firyobiydan, u Isroildan, u Abu Ishoqdan, u Shaʼbiydan, u Nuʼmon ibn Bashirdan rivoyat qilgan va bunda vahm qilgan.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Хурмодан ҳам хамр бўлади, майиздан ҳам хамр бўлади, буғдойдан ҳам хамр бўлади, арпадан ҳам хамр бўлади, асалдан ҳам хамр бўлади», дедилар. Уни Қосим ал-Жуъий Фирёбийдан, у Исроилдан, у Абу Ишоқдан, у Шаъбийдан, у Нуъмон ибн Баширдан ривоят қилган ва бунда ваҳм қилган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا جَعْفَرٌ الصَّائِغُ , نَا دَاوُدُ بْنُ مِهْرَانَ , نَا عُثْمَانُ بْنُ مَطَرٍ , عَنْ أَبِي حَرِيزٍ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَلا إِنَّ الْخَمْرَ مِنَ الْعَصِيرِ ، وَالزَّبِيبِ ، وَالتَّمْرِ ، وَالْحِنْطَةِ ، وَالشَّعِيرِ "

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Ogoh boʻlinglar! Xamr (uzum) sharbatidan, mayizdan, xurmodan, bugʻdoydan va arpadan (boʻladi)», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Огоҳ бўлинглар! Хамр (узум) шарбатидан, майиздан, хурмодан, буғдойдан ва арпадан (бўлади)», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْخَلِيلِ , نَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا لَيْثٌ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ , عَنْ خَالِدِ بْنِ كَثِيرٍ ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ , أَنَّ السَّرِيَّ بْنَ إِسْمَاعِيلَ الْكُوفِيَّ ، حَدَّثَهُ , أَنَّ الشَّعْبِيَّ ، حَدَّثَهُ , أَنَّهُ سَمِعَ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ مِنَ الْحِنْطَةِ خَمْرًا , وَمِنَ الشَّعِيرِ خَمْرًا , وَمِنَ الزَّبِيبِ خَمْرًا , وَمِنَ التَّمْرِ خَمْرًا , وَمِنَ الْعَسَلِ خَمْرًا , وَأَنْهَاكُمْ عَنْ كُلِّ مُسْكِرٍ "

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bugʻdoydan ham xamr boʻladi, arpadan ham xamr boʻladi, mayizdan ham xamr boʻladi, xurmodan ham xamr boʻladi va asaldan ham xamr boʻladi; men sizlarni har bir mast qiluvchi narsadan qaytaraman», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Буғдойдан ҳам хамр бўлади, арпадан ҳам хамр бўлади, майиздан ҳам хамр бўлади, хурмодан ҳам хамр бўлади ва асалдан ҳам хамр бўлади; мен сизларни ҳар бир маст қилувчи нарсадан қайтараман», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْعَبَّاسِ بْنِ الْمُغِيرَةِ الْجَوْهَرِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ لُؤْلُؤٌ , نَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا شَيْبَانُ , عَنِ الأَشْعَثِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْهُذَيْلِ , قَالَ : كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَحْلِفُ بِاللَّهِ " إِنَّ الَّتِي أَمَرَ بِهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ حُرِّمَتِ الْخَمْرُ : أَنْ يُكْسَرَ دَنَانُهُ , وَأَنْ يُكْفَأَ ثَمَرُ التَّمْرِ ، وَالزَّبِيبِ "

Abdulloh ibn Abu Huzayl aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) Alloh bilan qasam ichar edi: xamr harom qilinganida Nabiy ﷺ buyurgan narsa — uning xumlari sindirilishi hamda xurmo va mayiz (nabizi) toʻkib tashlanishi edi.Абдуллоҳ ибн Абу Ҳузайл айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) Аллоҳ билан қасам ичар эди: хамр ҳаром қилинганида Набий ﷺ буюрган нарса — унинг хумлари синдирилиши ҳамда хурмо ва майиз (набизи) тўкиб ташланиши эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ الْبُهْلُولِ ، نَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، نَا الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ , حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ فَقَلِيلُهُ حَرَامٌ " ، قَالَ أَبُو الْحَسَنِ : عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ، هُوَ أَبُو سَعِيدٍ الرَّانِيُّ كُوفِيُّ

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Koʻpi mast qiladigan narsaning ozi ham haromdir», dedilar. Abul Hasan dedi: Ubaydulloh ibn Umar — u Abu Saʼid ar-Roniy boʻlib, kufalikdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Кўпи маст қиладиган нарсанинг ози ҳам ҳаромдир», дедилар. Абул Ҳасан деди: Убайдуллоҳ ибн Умар — у Абу Саъид ар-Роний бўлиб, куфаликдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ أَبُو حَامِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْقُطَعِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ، كَذَا نَسَبُهُ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتِ بْنِ صَالِحِ بْنِ خَوَّاتِ بْنِ جُبَيْرٍ الأَنْصَارِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ خَوَّاتِ بْنِ جُبَيْرٍ الأَنْصَارِيِّ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ فَقَلِيلُهُ حَرَامٌ "

Xavvot ibn Jubayr al-Ansoriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Koʻpi mast qiladigan narsaning ozi ham haromdir», dedilar.Хаввот ибн Жубайр ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Кўпи маст қиладиган нарсанинг ози ҳам ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْهَيْثَمِ بْنِ خَالِدٍ الطِّينِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا سَعِيدُ بْنُ سَالِمٍ , عَنْ أَبِي يُونُسَ الْعِجْلِيِّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ , وَمَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ فَقَلِيلُهُ حَرَامٌ "

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir; koʻpi mast qiladigan narsaning ozi ham haromdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир; кўпи маст қиладиган нарсанинг ози ҳам ҳаромдир», дедилар.

نَا أَبُو الْقَاسِمِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ . ح وَأَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , قَالا : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ , عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ , عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنِ الْقَاسِمِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا أَسْكَرَ الْفَرْقُ فَالأُوقِيَّةُ مِنْهُ حَرَامٌ " ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ , نَا ابْنُ عَرَفَةَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيُّ , جَمِيعًا عَنْ لَيْثٍ ، بِإِسْنَادِهِ , وَقَالَ : " فَالْحَسْوَةُ مِنْهُ حَرَامٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Farqi mast qiladigan narsaning bir uqiyasi ham haromdir», dedilar. Boshqa bir rivoyatda shu isnod bilan: «Undan bir hoʻplami ham haromdir», deyilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарқи маст қиладиган нарсанинг бир уқияси ҳам ҳаромдир», дедилар. Бошқа бир ривоятда шу иснод билан: «Ундан бир ҳўплами ҳам ҳаромдир», дейилган.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ , حَدَّثَنِي عَفَّانُ , حَدَّثَنِي مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ . ح وَنا عَبْدُ اللَّهِ , نَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ , نَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ , نَا أَبُو عُثْمَانَ الأَنْصَارِيُّ ، قَالَ : سَمِعْتُ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ , يُحَدِّثُ عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا أَسْكَرَ الْفَرْقُ ، فَمِلْءُ الْكَفِّ مِنْهُ حَرَامٌ " ، قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ : اسْمُ أَبِي عُثْمَانَ عَمْرُو بْنُ سَالِمٍ ، وَكَانَ قَاضِي أَهْلِ مَرْوَ , رَوَى عَنْهُ مُطَرِّفٌ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Farqi mast qiladigan narsaning bir hovuchi ham haromdir», dedilar. Abul Qosim dedi: Abu Usmonning ismi — Amr ibn Solim boʻlib, u Marv ahlining qozisi edi; undan Mutarrif rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарқи маст қиладиган нарсанинг бир ҳовучи ҳам ҳаромдир», дедилар. Абул Қосим деди: Абу Усмоннинг исми — Амр ибн Солим бўлиб, у Марв аҳлининг қозиси эди; ундан Мутарриф ривоят қилган.

نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُجَشِّرٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , أَخْبَرَنِي الرَّبِيعُ بْنُ صَبِيحٍ , عَنْ أَبِي عُثْمَانَ الأَنْصَارِيِّ ، عَنِ الْقَاسِمِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا أَسْكَرَ الْفَرْقُ مِنْهُ فَالْحَسْوَةُ مِنْهُ حَرَامٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Farqi mast qiladigan narsaning bir hoʻplami ham haromdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарқи маст қиладиган нарсанинг бир ҳўплами ҳам ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا يَحْيَى بْنُ الْوَرْدِ , نَا أَبِي , عَنْ عَدِيِّ بْنِ الْفَضْلِ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنِ الْقَاسِمِ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا أَسْكَرَ الْفَرْقُ فَالأُوقِيَّةُ مِنْهُ حَرَامٌ " ، قَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : هَذَا إِنَّمَا يُرْوَى عَنْ أَبِي عُثْمَانَ , عَنِ الْقَاسِمِ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Farqi mast qiladigan narsaning bir uqiyasi ham haromdir», dedilar. Ibn Soid dedi: Bu faqat Abu Usmondan, u Qosimdan (rivoyat qilinadi).Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарқи маст қиладиган нарсанинг бир уқияси ҳам ҳаромдир», дедилар. Ибн Соид деди: Бу фақат Абу Усмондан, у Қосимдан (ривоят қилинади).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا فَضْلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الرَّازِيُّ , نَا حُسَيْنُ بْنُ عِيسَى الرَّازِيُّ , نَا سَلَمَةُ بْنُ الْفَضْلِ , عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الرَّازِيِّ ، عَنْ أَيُّوبَ , عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا أَسْكَرَ الْفَرْقُ فَالأُوقِيَّةُ مِنْهُ حَرَامٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Farqi mast qiladigan narsaning bir uqiyasi ham haromdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарқи маст қиладиган нарсанинг бир уқияси ҳам ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مُلاعِبٍ , نَا خَلَفُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ ، عَنْ لَيْثٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " مَا أَسْكَرَ الْفَرْقُ فَالْحَسْوَةُ مِنْهُ حَرَامٌ " ، مَوْقُوفٌ

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Farqi mast qiladigan narsaning bir hoʻplami ham haromdir». Bu — mavqufdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Фарқи маст қиладиган нарсанинг бир ҳўплами ҳам ҳаромдир». Бу — мавқуфдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا يَحْيَى بْنُ الْوَرْدِ , نَا أَبِي , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ , عَنْ حُمَيْدٍ , عَنْ أَنَسٍ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا أَسْكَرَ الْفَرْقُ فَالْجُرْعَةُ مِنْهُ حَرَامٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Farqi mast qiladigan narsaning bir yutumi ham haromdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарқи маст қиладиган нарсанинг бир ютуми ҳам ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْوَاقِدِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ , وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , سَمِعَا الزُّهْرِيَّ , يُحَدِّثُ عَنْ عُرْوَةَ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا أَسْكَرَ الْفَرْقُ فَالْحَسْوَةُ مِنْهُ حَرَامٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Farqi mast qiladigan narsaning bir hoʻplami ham haromdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарқи маст қиладиган нарсанинг бир ҳўплами ҳам ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ الْمِصْرِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْهَرَوِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , وَأَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا أَسْكَرَ الْفَرْقُ فَالْحَسْوَةُ مِنْهُ حَرَامٌ "

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Farqi mast qiladigan narsaning bir hoʻplami ham haromdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарқи маст қиладиган нарсанинг бир ҳўплами ҳам ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنِي دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ , نَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ مِسْعَرٍ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " إِنَّمَا حُرِّمَتِ الْخَمْرُ وَالْمُسْكِرُ مِنْ كُلِّ شَرَابٍ " ، قَالَ مُوسَى : وَنا بَعْضُ أَصْحَابِنَا , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بِنْتِ السُّدِّيِّ , عَنْ شَرِيكٍ , عَنْ عَيَّاشٍ الْعَامِرِيِّ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مِثْلَهُ سَوَاءً : " وَالْمُسْكِرُ مِنْ كُلِّ شَرَابٍ " . قَالَ مُوسَى : وَهَذَا هُوَ الصَّوَابُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، لأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ " , وَرَوَى عَنْهُ طَاوُسٌ , وَعَطَاءٌ , وَمُجَاهِدٌ : " مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ فَقَلِيلُهُ حَرَامٌ " , وَرَوَاهُ عَنْهُ قَيْسُ بْنُ جُبَيْرٍ , وَكَذَلِكَ فُتْيَا ابْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمُسْكِرِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Xamr va har bir ichimlikdagi mast qiluvchi (narsa) harom qilingan, xolos». Musa dedi: Bizga baʼzi sheriklarimiz ham Ismoil ibn bint as-Suddiydan, u Sharikdan, u Ayyosh al-Omiriydan, u Abdulloh ibn Shaddoddan, u Ibn Abbosdan xuddi shuning aynan misli: «va har bir ichimlikdagi mast qiluvchi (narsa)», deb rivoyat qildilar. Musa dedi: Ibn Abbosdan (kelgan) toʻgʻrisi shudir; chunki Nabiy ﷺdan: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir», deb rivoyat qilingan. Undan Tovus, Atoʼ va Mujohid: «Koʻpi mast qiladigan narsaning ozi ham haromdir», deb rivoyat qilganlar; uni undan Qays ibn Jubayr ham rivoyat qilgan. Ibn Abbosning mast qiluvchi (narsa) haqidagi fatvosi ham shunday edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Хамр ва ҳар бир ичимликдаги маст қилувчи (нарса) ҳаром қилинган, холос». Муса деди: Бизга баъзи шерикларимиз ҳам Исмоил ибн бинт ас-Суддийдан, у Шарикдан, у Айёш ал-Омирийдан, у Абдуллоҳ ибн Шаддоддан, у Ибн Аббосдан худди шунинг айнан мисли: «ва ҳар бир ичимликдаги маст қилувчи (нарса)», деб ривоят қилдилар. Муса деди: Ибн Аббосдан (келган) тўғриси шудир; чунки Набий ﷺдан: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», деб ривоят қилинган. Ундан Товус, Атў ва Мужоҳид: «Кўпи маст қиладиган нарсанинг ози ҳам ҳаромдир», деб ривоят қилганлар; уни ундан Қайс ибн Жубайр ҳам ривоят қилган. Ибн Аббоснинг маст қилувчи (нарса) ҳақидаги фатвоси ҳам шундай эди.

حَدَّثَنَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا مُوسَى , نَا أَبِي , نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ لَيْثٍ , عَنْ عَطَاءٍ , وَطَاوُسٍ , وَمُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَلِيلُ مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ حَرَامٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Koʻpi mast qiladigan narsaning ozi ham haromdir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Кўпи маст қиладиган нарсанинг ози ҳам ҳаромдир».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ أَبِي عَوَانَةَ ، عَنْ لَيْثٍ , عَنْ عَطَاءٍ , وَطَاوُسٍ , وَمُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَلِيلُ مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ حَرَامٌ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Koʻpi mast qiladigan narsaning ozi ham haromdir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Кўпи маст қиладиган нарсанинг ози ҳам ҳаромдир».

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ السَّمِيعِ الْهَاشِمِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ الْبُسْتَانِيُّ , نَا أَبُو حَفْصٍ الدِّمَشْقِيُّ عُمَرُ بْنُ سَعِيدٍ ، نَا سَعِيدٌ , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، مِنْ وَلَدِ عَلِيٍّ , عَنْ بَعْضِ أَهْلِ بَيْتِهِ , أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ ، " عَنِ النَّبِيذِ ؟ ، فَقَالَتْ : يَا بُنَيَّ ، إِنَّ اللَّهَ لَمْ يُحَرِّمِ الْخَمْرَ لاسْمِهَا ، وَإِنَّمَا حَرَّمَهَا لِعَاقِبَتِهَا , وَكُلُّ شَرَابٍ يَكُونُ عَاقِبَتُهُ كَعَاقِبَةِ الْخَمْرِ ، فَهُوَ حَرَامٌ كَتَحْرِيمِ الْخَمْرِ "

Ali avlodidan boʻlgan Jaʼfar ibn Muhammadning ahli baytidan biri Oisha (roziyallohu anho)dan nabiz haqida soʻradi. U kishi: «Ey oʻgʻilcham, Alloh xamrni nomi uchun harom qilgani yoʻq, balki uni oqibati uchun harom qildi. Oqibati xamrning oqibatidek boʻlgan har bir ichimlik xamrning harom qilingani kabi haromdir», dedi.Али авлодидан бўлган Жаъфар ибн Муҳаммаднинг аҳли байтидан бири Оиша (розияллоҳу анҳо)дан набиз ҳақида сўради. У киши: «Эй ўғилчам, Аллоҳ хамрни номи учун ҳаром қилгани йўқ, балки уни оқибати учун ҳаром қилди. Оқибати хамрнинг оқибатидек бўлган ҳар бир ичимлик хамрнинг ҳаром қилингани каби ҳаромдир», деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَسْلَمَةَ , نَا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَتَاهُ قَوْمٌ فَقَالُوا : يَا نَبِيَّ اللَّهِ ، إِنَّا نَنْبِذُ النَّبِيذَ فَنَشْرَبُهُ عَلَى غَدَائِنَا وَعَشَائِنَا , قَالَ : اشْرَبُوا وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ , فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّا نُكْسِرُهُ بِالْمَاءِ , فَقَالَ : حَرَامٌ قَلِيلُ مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan, u esa Nabiy ﷺdan rivoyat qildi: U zot huzurlariga bir qavm kelib: «Yo Allohning nabiysi, biz nabiz tayyorlab, uni nonushtamiz va kechki taomimiz ustidan ichamiz», dedilar. U zot: «Ichinglar, har bir mast qiluvchi haromdir», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz uni suv bilan sindiramiz», dedilar. U zot: «Harom! Koʻpi mast qiladiganning ozi ham (shundaydir)», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан, у эса Набий ﷺдан ривоят қилди: У зот ҳузурларига бир қавм келиб: «Ё Аллоҳнинг набийси, биз набиз тайёрлаб, уни нонуштамиз ва кечки таомимиз устидан ичамиз», дедилар. У зот: «Ичинглар, ҳар бир маст қилувчи ҳаромдир», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз уни сув билан синдирамиз», дедилар. У зот: «Ҳаром! Кўпи маст қиладиганнинг ози ҳам (шундайдир)», дедилар.

نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَسْلَمَةَ , نَا الأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , قَالَ : جَاءَ قَوْمٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّا نَنْبِذُ نَبِيذًا فَنَشْرَبُهُ عَلَى طَعَامِنَا , فَقَالَ : اشْرَبُوا وَاجْتَنِبُوا كُلَّ مُسْكِرٍ ، فَأَعَادُوا عَلَيْهِ , فَقَالَ : إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ عَنْ قَلِيلِ مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ "

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan rivoyat qildi. U aytdi: Nabiy ﷺ huzurlariga bir qavm kelib: «Yo Rasululloh, biz nabiz tayyorlab, uni taomimiz ustidan ichamiz», dedilar. U zot: «Ichinglar va har bir mast qiluvchidan saqlaninglar», dedilar. Ular buni u zotga takrorladilar. Shunda u zot: «Albatta, Alloh sizlarni koʻpi mast qiladigan narsaning ozidan ham qaytaradi», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан ривоят қилди. У айтди: Набий ﷺ ҳузурларига бир қавм келиб: «Ё Расулуллоҳ, биз набиз тайёрлаб, уни таомимиз устидан ичамиз», дедилар. У зот: «Ичинглар ва ҳар бир маст қилувчидан сақланинглар», дедилар. Улар буни у зотга такрорладилар. Шунда у зот: «Албатта, Аллоҳ сизларни кўпи маст қиладиган нарсанинг озидан ҳам қайтаради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ السَّرَخْسِيُّ , نَا بَكْرُ بْنُ خِدَاشٍ , نَا قَطَنٌ , عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى الثَّعْلَبِيِّ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , قَالَ : " انْطَلَقْتُ أَنَا وَأَبِي ، إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، لِعَشَاءٍ فَتَعَشَّى ، ثُمَّ سَقَانَا ، ثُمَّ خَرَجْنَا فِي الظُّلْمَةِ , فَلَمْ نَهْتَدِ فَأَرْسَلَ مَعَنَا بِشُعْلَةٍ مِنْ نَارٍ وَخَرَجْنَا "

Abdurrahmon ibn Abu Laylo aytdi: «Men otam bilan Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) huzuriga kechki taomga bordik. U kishi bizga kechki taom berdi, soʻng bizga ichirdi. Soʻng biz qorongʻilikda chiqdik va yoʻlni topolmadik. Shunda u kishi biz bilan birga bir shuʼla oʻt yubordi va biz chiqib ketdik».Абдурраҳмон ибн Абу Лайло айтди: «Мен отам билан Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) ҳузурига кечки таомга бордик. У киши бизга кечки таом берди, сўнг бизга ичирди. Сўнг биз қоронғиликда чиқдик ва йўлни тополмадик. Шунда у киши биз билан бирга бир шуъла ўт юборди ва биз чиқиб кетдик».

قُرِئَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي إِسْرَائِيلَ , نَا شَرِيكٌ , عَنْ زِيَادِ بْنِ فَيَّاضٍ , عَنْ أَبِي عِيَاضٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : " ذُكِرَتِ الأَوْعِيَةُ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ أَعْرَابِيٌّ : لا ظُرُوفَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اجْتَنِبُوا كُلَّ مُسْكِرٍ وَلا تَسْكَرُوا "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: «Nabiy ﷺ huzurlarida idishlar zikr qilindi. Shunda bir aʼrobiy: ‹Idishlar yoʻq›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Har bir mast qiluvchidan saqlaninglar va mast boʻlmanglar›, dedilar».Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Набий ﷺ ҳузурларида идишлар зикр қилинди. Шунда бир аъробий: ‹Идишлар йўқ›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ҳар бир маст қилувчидан сақланинглар ва маст бўлманглар›, дедилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، وَابْنُ صَاعِدٍ , وَالْحُسَيْنِ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , قَالُوا : نَا أَبُو الأَشْعَثِ أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ ، نَا نُوحُ بْنُ قَيْسٍ , عَنِ ابْنِ عَوْنٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لِوَفْدِ عَبْدِ الْقَيْسِ : لا تَشْرَبُوا فِي نَقِيرٍ , وَلا مُقَيَّرٍ , وَلا دُبَّاءٍ , وَلا حَنْتَمٍ , وَلا مَزَادَةٍ , وَلَكِنِ اشْرَبُوا فِي سِقَاءِ أَحَدِكُمْ غَيْرَ مُسْكِرٍ , فَإِنْ خَشِيَ شِدَّتَهُ فَلْيَصُبَّ عَلَيْهِ الْمَاءَ " ، لَفْظُ ابْنِ مَنِيعٍ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi. U zot Abdulqays vakillariga: «Naqirda ham, muqayyarda ham, dubboda ham, hantamda ham, mazodada ham ichmanglar. Balki biringizning meshida mast qilmaydigan (ichimlik)ni ichinglar. Agar uning kuchayib ketishidan qoʻrqsa, ustiga suv quysin», dedilar. Bu Ibn Maniʼning lafzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди. У зот Абдулқайс вакилларига: «Нақирда ҳам, муқайярда ҳам, дуббода ҳам, ҳантамда ҳам, мазодада ҳам ичманглар. Балки бирингизнинг мешида маст қилмайдиган (ичимлик)ни ичинглар. Агар унинг кучайиб кетишидан қўрқса, устига сув қуйсин», дедилар. Бу Ибн Маниънинг лафзидир.

قُرِئَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ , حَدَّثَنَا الزَّنْجِيُّ بْنُ خَالِدٍ , نَا زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ , عَنْ سُمَيٍّ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمْ عَلَى أَخِيهِ الْمُسْلِمِ فَأَطْعَمَهُ فَلْيَأْكُلْ مِنْ طَعَامِهِ وَلا يَسْأَلْهُ , وَإِنْ سَقَاهُ شُرْبًا فَلْيَشْرَبْ مِنْ شَرَابِهِ وَلا يَسْأَلْهُ عَنْهُ , وَإِنَّ خَشِيَ مِنْهُ فَلْيَكْسِرْهُ بِالْمَاءِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot: «Biringiz musulmon birodari huzuriga kirsa va u unga taom bersa, uning taomidan yesin va undan soʻramasin. Agar unga ichimlik bersa, uning ichimligidan ichsin va u haqda soʻramasin. Agar undan qoʻrqsa, uni suv bilan sindirsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот: «Бирингиз мусулмон биродари ҳузурига кирса ва у унга таом берса, унинг таомидан есин ва ундан сўрамасин. Агар унга ичимлик берса, унинг ичимлигидан ичсин ва у ҳақда сўрамасин. Агар ундан қўрқса, уни сув билан синдирсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ زَكَرِيَّا الْمُحَارِبِيُّ , نَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ وَاصِلٍ , نَا أَبُو غَسَّانَ ، نَا أَبُو الأَحْوَصِ ، عَنْ سِمَاكٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي بُرْدَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " اشْرَبُوا فِي الْمُزَفَّتِ وَلا تَسْكَرُوا " ، وَهِمَ فِيهِ أَبُو الأَحْوَصِ فِي إِسْنَادِهِ وَمَتْنِهِ . وَقَالَ غَيْرُهُ ، عَنْ سِمَاكٍ , عَنِ الْقَاسِمِ , عَنِ أَبِي بُرْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ : " وَلا تَشْرَبُوا مُسْكِرًا "

Abu Burda aytdi: Men Nabiy ﷺning: «Muzaffatda ichinglar, ammo mast boʻlmanglar», deyayotganlarini eshitdim. Abul-Ahvas bu (rivoyat)ning isnodida ham, matnida ham xato qilgan. Boshqasi esa Simokdan, u Qosimdan, u Abu Burdadan, u otasidan (rivoyat qilib): «Mast qiluvchini ichmanglar», degan.Абу Бурда айтди: Мен Набий ﷺнинг: «Музаффатда ичинглар, аммо маст бўлманглар», деяётганларини эшитдим. Абул-Аҳвас бу (ривоят)нинг иснодида ҳам, матнида ҳам хато қилган. Бошқаси эса Симокдан, у Қосимдан, у Абу Бурдадан, у отасидан (ривоят қилиб): «Маст қилувчини ичманглар», деган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْبَاقِي , نَا لُوَيْنٌ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " نَهَيْتُكُمْ عَنِ الظُّرُوفِ فَاشْرَبُوا فِيمَا شِئْتُمْ وَلا تَسْكَرُوا " ، رَوَاهُ غَيْرُهُ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَابِرٍ , فَقَالَ : " وَلا تَشْرَبُوا مُسْكِرًا " , وَقَالَ ذَلِكَ يَحْيَى بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ ، وَهُوَ إِمَامٌ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَابِرٍ

Ibn Burayda otasidan, u esa Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot: «Men sizlarni idishlardan qaytargan edim. Endi xohlagan narsangizda ichinglar, ammo mast boʻlmanglar», dedilar. Uni boshqasi Muhammad ibn Jobirdan rivoyat qilib: «Mast qiluvchini ichmanglar», degan. Buni imom boʻlgan Yahyo ibn Yahyo an-Naysoburiy ham Muhammad ibn Jobirdan shunday aytgan.Ибн Бурайда отасидан, у эса Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот: «Мен сизларни идишлардан қайтарган эдим. Энди хоҳлаган нарсангизда ичинглар, аммо маст бўлманглар», дедилар. Уни бошқаси Муҳаммад ибн Жобирдан ривоят қилиб: «Маст қилувчини ичманглар», деган. Буни имом бўлган Яҳё ибн Яҳё ан-Найсобурий ҳам Муҳаммад ибн Жобирдан шундай айтган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْهَيْثَمِ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْقُوهُسْتَانِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى , نَا مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ , عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " كُنَّا نَهَيْنَاكُمْ عَنِ الشُّرْبِ فِي الأَوْعِيَةِ فَاشْرَبُوا فِي أَيِّ سِقَاءٍ شِئْتُمْ ، وَلا تَشْرَبُوا مُسْكِرًا " ، وَهَذَا هُوَ الصَّوَابُ ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Ibn Burayda otasidan, u esa Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot: «Biz sizlarni idishlarda ichishdan qaytargan edik. Endi xohlagan meshingizda ichinglar, ammo mast qiluvchini ichmanglar», dedilar. Toʻgʻrisi ham shudir, Alloh biladi.Ибн Бурайда отасидан, у эса Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот: «Биз сизларни идишларда ичишдан қайтарган эдик. Энди хоҳлаган мешингизда ичинглар, аммо маст қилувчини ичманглар», дедилар. Тўғриси ҳам шудир, Аллоҳ билади.

قُرِئَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ أَبُو كَامِلٍ ، نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , نَا فَرْقَدٌ السَّبَخِيُّ , حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ يَزِيدَ , عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ الأَجْدَعِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ , قَالَ : " بَيْنَا نَحْنُ نُزُولٌ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالأَبْطَحِ , فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ، وَقَالَ فِيهِ : أَلا إِنِّي كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ , فَزُورُوهَا تُذَكِّرْكُمْ آخِرَتَكُمْ , وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الأَضَاحِيِّ أَنْ تَأْكُلُوهَا فَوْقَ ثَلاثٍ ، فَكُلُوا وَادَّخِرُوا , وَنَهَيْتُكُمْ عَنِ الأَوْعِيَةِ وَإِنَّ الأَوْعِيَةَ لا تُحَرِّمُ شَيْئًا ، فَاشْرَبُوا وَلا تَسْكَرُوا " ، فَرْقَدٌ , وَجَابِرٌ ، ضَعِيفَانِ , وَلا يَصِحُّ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Abtahda tushib turgan edik», — soʻng hadisni zikr qildi va unda shunday dedi: «Ogoh boʻlinglar! Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim, endi ularni ziyorat qilinglar, u sizlarga oxiratingizni eslatadi. Sizlarni qurbonlik goʻshtlarini uch kundan ortiq yeyishdan qaytargan edim, endi yenglar va saqlab qoʻyinglar. Sizlarni idishlardan qaytargan edim, idishlar esa hech narsani harom qilmaydi; bas, ichinglar va mast boʻlmanglar». Farqad ham, Jobir ham zaifdirlar va bu (rivoyat) sahih emas.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Абтаҳда тушиб турган эдик», — сўнг ҳадисни зикр қилди ва унда шундай деди: «Огоҳ бўлинглар! Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди уларни зиёрат қилинглар, у сизларга охиратингизни эслатади. Сизларни қурбонлик гўштларини уч кундан ортиқ ейишдан қайтарган эдим, энди енглар ва сақлаб қўйинглар. Сизларни идишлардан қайтарган эдим, идишлар эса ҳеч нарсани ҳаром қилмайди; бас, ичинглар ва маст бўлманглар». Фарқад ҳам, Жобир ҳам заифдирлар ва бу (ривоят) саҳиҳ эмас.

حَدَّثَنَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : " كُنْتُ أَنْبِذُ النَّبِيذَ لِعُمَرَ بِالْغَدَاةِ وَيَشْرَبُهُ عَشِيَّةً , وَأَنْبِذُ لَهُ عَشِيَّةً ، وَيَشْرَبُهُ غُدْوَةً وَلا يَجْعَلُ فِيهِ عَكَرًا "

Zayd ibn Aslam otasidan rivoyat qildi. U aytdi: «Men Umarga ertalab nabiz tayyorlar edim, u kishi uni kechqurun ichardi; kechqurun tayyorlasam, uni ertalab ichardi va unga achitqi solmasdi».Зайд ибн Аслам отасидан ривоят қилди. У айтди: «Мен Умарга эрталаб набиз тайёрлар эдим, у киши уни кечқурун ичарди; кечқурун тайёрласам, уни эрталаб ичарди ва унга ачитқи солмасди».

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا مُحْرِزُ بْنُ عَوْنٍ , نَا شَرِيكٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ , قَالَ : قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : " إِنِّي لأَشْرَبُ هَذَا النَّبِيذَ الشَّدِيدَ ، يَقْطَعُ مَا فِي بُطُونِنَا مِنْ لُحُومِ الإِبِلِ "

Amr ibn Maymun aytdi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu): «Men bu qattiq nabizni ichaman, u qorinlarimizdagi tuya goʻshtini kesadi», dedi.Амр ибн Маймун айтди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Мен бу қаттиқ набизни ичаман, у қоринларимиздаги туя гўштини кесади», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , قَالَ : " نُبِذَ لِعُمَرَ لِقُدُومِهِ فَتَأَخَّرَ يَوْمًا فَأَتَى بِنَبِيذٍ قَدِ اشْتَدَّ , قَالَ : فَدَعَا بِجِفَانٍ فَصَبَّهُ ، ثُمَّ صَبَّ عَلَيْهِ مِنَ الْمَاءِ "

Said ibn al-Musayyab aytdi: «Umarning kelishi munosabati bilan unga nabiz tayyorlangan edi, u bir kun kechikdi va unga kuchayib qolgan nabiz keltirildi. U kishi katta tovoqlar keltirishni soʻrab, uni quydi, soʻng uning ustiga suv quydi».Саид ибн ал-Мусайяб айтди: «Умарнинг келиши муносабати билан унга набиз тайёрланган эди, у бир кун кечикди ва унга кучайиб қолган набиз келтирилди. У киши катта товоқлар келтиришни сўраб, уни қуйди, сўнг унинг устига сув қуйди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ , نَا خَلْفٌ , نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , قَالَ : " تَلَقَّتْ ثَقِيفٌ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بِنَبِيذٍ , فَوَجَدَهُ شَدِيدًا ، فَدَعَا بِمَاءٍ فَصَبَّ عَلَيْهِ مَرَّتَيْنِ ، أَوْ ثَلاثًا "

Said ibn al-Musayyab aytdi: «Saqif (qabilasi) Umar (roziyallohu anhu)ni nabiz bilan kutib oldi. U kishi uni kuchli deb topdi va suv keltirishni soʻrab, uning ustiga ikki yoki uch marta suv quydi».Саид ибн ал-Мусайяб айтди: «Сақиф (қабиласи) Умар (розияллоҳу анҳу)ни набиз билан кутиб олди. У киши уни кучли деб топди ва сув келтиришни сўраб, унинг устига икки ёки уч марта сув қуйди».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْقَطَّانُ , نَا عَبَّادُ بْنُ مُوسَى , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ , عَنْ إِسْرَائِيلَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ , قَالَ : حَجَجْتُ مَعَ عُمَرَ حَجَّتَيْنِ فَسَمِعْتُهُ , يَقُولُ : " إِنَّا لَنَشْرَبُ النَّبِيذَ ، لِيَقْطَعَ مَا فِي بُطُونِنَا مِنْ لُحُومِ الإِبِلِ أَنْ يُؤْذِيَنَا "

Amr ibn Maymun aytdi: Men Umar bilan ikki marta haj qildim va uning: «Biz nabizni qorinlarimizdagi tuya goʻshti bizga ozor bermasligi uchun, uni kessin deb ichamiz», deyayotganini eshitdim.Амр ибн Маймун айтди: Мен Умар билан икки марта ҳаж қилдим ва унинг: «Биз набизни қоринларимиздаги туя гўшти бизга озор бермаслиги учун, уни кессин деб ичамиз», деяётганини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ خُشَيْشٍ ، نَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مَنْصُورٍ الْمِشْرَقِيِّ , عَنْ عَامِرٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ ذِي لَعْوَةَ ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا شَرِبَ مِنْ إِدَاوَةِ عُمَرَ نَبِيذًا فَسَكِرَ , " فَضَرَبَهُ عُمَرُ الْحَدَّ " ، لا يُثْبَتُ هَذَا

Said ibn Zi Laʼvadan rivoyat qilinadiki, bir aʼrobiy Umarning idishidan nabiz ichib mast boʻldi va Umar unga had urdi. Bu (rivoyat) sobit emas.Саид ибн Зи Лаъвадан ривоят қилинадики, бир аъробий Умарнинг идишидан набиз ичиб маст бўлди ва Умар унга ҳад урди. Бу (ривоят) собит эмас.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْجَوْهَرِيُّ , نَا أَبُو الْمُوَجِّهِ ، نَا عَبْدَانُ , عَنْ أَبِي حَمْزَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ الْحَسَنِ , عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ , أَنَّ عُمَرَ " مَرَّ عَلَى إِدَاوَةٍ لِرَجُلٍ مِنْ ثَقِيفٍ , فَقَالَ : ائْتُونِي بِهَذَا النَّبِيذِ , فَأُتِيَ بِهِ فَأَخَذَهُ فَوَجَدَهُ شَدِيدًا , فَقَالَ : مَنْ رَابَهُ مِنْ هَذَا النَّبِيذِ شَيْءٌ فَلْيَكْسِرْ مُنْتَهُ بِالْمَاءِ "

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Umar Saqifdan boʻlgan bir kishining idishi yonidan oʻtdi va: «Menga bu nabizdan keltiringlar», dedi. Unga keltirildi, u kishi uni olib, kuchli deb topdi va: «Kimni bu nabizdan biror narsa shubhaga solsa, uning kuchini suv bilan sindirsin», dedi.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Умар Сақифдан бўлган бир кишининг идиши ёнидан ўтди ва: «Менга бу набиздан келтиринглар», деди. Унга келтирилди, у киши уни олиб, кучли деб топди ва: «Кимни бу набиздан бирор нарса шубҳага солса, унинг кучини сув билан синдирсин», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَاعِدٍ ، نَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ , نَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ , عَنْ قَيْسٍ , عَنْ عُتْبَةَ بْنِ فَرْقَدٍ , قَالَ : حَمَلْتُ سِلالا مِنْ خَبِيصٍ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ، فَلَمَّا وَضَعْتُهُنَّ بَيْنَ يَدَيْهِ فَتْحَ بَعْضَهُنَّ , فَقَالَ : " يَا عُتْبَةُ , كُلُّ الْمُسْلِمِينَ يَجِدُ مثل هَذَا ؟ ، قُلْتُ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَذَا شَيْءٌ يَخْتَصُّ بِهِ الأُمَرَاءُ , قَالَ : ارْفَعْهُ لا حَاجَةَ لِي فِيهِ , قَالَ : فَبَيْنَا أَنَا عِنْدَهُ إِذْ دَعَا بِغَدَائِهِ فَأُتِيَ بِلَحْمٍ غَلِيظٍ وَبِخُبْزٍ خَشِنٍ ، فَجَعَلْتُ أَهْوَى إِلَى الْبَضْعَةِ أَحْسَبُهَا سَنَامًا ، فَإِذَا هِيَ عِلْبَاءُ الْعَنَقِ , فَأَلُوكُهَا فَإِذَا غَفَلَ عَنِّي جَعَلْتُهَا بَيْنِي وَبَيْنَ الْخِوَانِ , ثُمَّ دَعَا بِنَبِيذٍ لَهُ قَدْ كَادَ أَنْ يَصِيرَ خَلا فَمَزَجَهُ حَتَّى إِذَا أَمْكَنَ شَرِبَ وَسَقَانِي , ثُمَّ قَالَ : يَا عُتْبَةُ ، إِنَّا نَنْحَرُ كُلَّ يَوْمٍ جَزُورًا , فَأَمَّا وَرِكُهَا وَأَطَايِبُهَا فَلِمَنْ حَضَرْنَا مِنْ أَهْلِ الآفَاقِ وَالْمُسْلِمِينَ , وَأَمَّا عُنُقُهَا فَلَنَا نَأْكُلُ هَذَا اللَّحْمَ الْغَلِيظَ الَّذِي رَأَيْتَ ، وَنَشْرَبُ عَلَيْهِ مِنْ هَذَا النَّبِيذِ يَقْطَعُهُ فِي بُطُونِنَا "

Utba ibn Farqad aytdi: Men Umar ibn al-Xattob huzuriga shirinlik toʻla savatlarni olib bordim. Ularni u kishining oldiga qoʻyganimda, baʼzilarini ochib: «Ey Utba, musulmonlarning hammasi shunga oʻxshash narsani topadimi?» dedi. Men: «Ey amirul-muʼminin, bu — amirlarga xos narsa», dedim. U: «Uni koʻtar, menga uning hojati yoʻq», dedi. (Utba) dedi: Men uning huzurida turganimda, u tushligini soʻradi va qattiq goʻsht bilan dagʻal non keltirildi. Men bir boʻlakka qoʻl choʻzdim, uni oʻrkach deb oʻylagan edim, u esa boʻyin payi ekan. Uni chaynardim; u mendan gʻofil boʻlganida esa uni oʻzim bilan dasturxon orasiga qoʻyib qoʻyardim. Soʻng u sirkaga aylanay deb qolgan nabizini soʻradi va uni aralashtirdi; ichsa boʻladigan holga kelgach, ichdi va menga ham ichirdi. Soʻng: «Ey Utba, biz har kuni bir tuya soʻyamiz. Uning soni va eng shirin joylari huzurimizga kelgan turli oʻlkalar ahli va musulmonlarga; boʻyni esa bizga — sen koʻrgan bu qattiq goʻshtni yeymiz va uning ustidan bu nabizdan ichamiz, u uni qorinlarimizda kesadi», dedi.Утба ибн Фарқад айтди: Мен Умар ибн ал-Хаттоб ҳузурига ширинлик тўла саватларни олиб бордим. Уларни у кишининг олдига қўйганимда, баъзиларини очиб: «Эй Утба, мусулмонларнинг ҳаммаси шунга ўхшаш нарсани топадими?» деди. Мен: «Эй амирул-муъминин, бу — амирларга хос нарса», дедим. У: «Уни кўтар, менга унинг ҳожати йўқ», деди. (Утба) деди: Мен унинг ҳузурида турганимда, у тушлигини сўради ва қаттиқ гўшт билан дағал нон келтирилди. Мен бир бўлакка қўл чўздим, уни ўркач деб ўйлаган эдим, у эса бўйин пайи экан. Уни чайнардим; у мендан ғофил бўлганида эса уни ўзим билан дастурхон орасига қўйиб қўярдим. Сўнг у сиркага айланай деб қолган набизини сўради ва уни аралаштирди; ичса бўладиган ҳолга келгач, ичди ва менга ҳам ичирди. Сўнг: «Эй Утба, биз ҳар куни бир туя сўямиз. Унинг сони ва энг ширин жойлари ҳузуримизга келган турли ўлкалар аҳли ва мусулмонларга; бўйни эса бизга — сен кўрган бу қаттиқ гўштни еймиз ва унинг устидан бу набиздан ичамиз, у уни қоринларимизда кесади», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُشْكَانَ الْمَرْوَزِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى السَّرَخْسِيُّ الْقَاضِي , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ , نَا عَبْدَانُ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ , قَالَ : سَأَلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْعُمَرِيُّ ، أَبَا حَنِيفَةَ ، " عَنِ الشَّرَابِ , قَالَ : حَدَّثُونَا مِنْ قِبَلِ أَبِيكَ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهِ , قَالَ : " إِنْ رَابَكُمْ فَاكْسِرُوهُ بِالْمَاءِ , فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ : فَإِذَا تَيَقَّنْتَ وَلَمْ تَرْتَبْ "

Abdulloh ibn al-Muborak aytdi: Abdulloh ibn Umar al-Umariy Abu Hanifadan ichimlik haqida soʻradi. U: «Bizga otangiz — Alloh unga rahmat qilsin — tomonidan rivoyat qilishdiki, agar u sizni shubhaga solsa, uni suv bilan sindiringlar», dedi. Shunda Abdulloh unga: «Agar aniq bilsang va shubha qilmasang-chi?» dedi.Абдуллоҳ ибн ал-Муборак айтди: Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарий Абу Ҳанифадан ичимлик ҳақида сўради. У: «Бизга отангиз — Аллоҳ унга раҳмат қилсин — томонидан ривоят қилишдики, агар у сизни шубҳага солса, уни сув билан синдиринглар», деди. Шунда Абдуллоҳ унга: «Агар аниқ билсанг ва шубҳа қилмасанг-чи?» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , أنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ , وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , " أَنَّهُ جَلَدَ رَجُلا وَجَدَ مِنْهُ رِيحَ شَرَابٍ ، الْحَدَّ تَامًّا "

Soib ibn Yazid Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, u kishi ogʻzidan ichimlik hidi kelgan bir kishiga toʻliq had urdi.Соиб ибн Язид Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, у киши оғзидан ичимлик ҳиди келган бир кишига тўлиқ ҳад урди.

حَدَّثَنَا ابْنُ خُشَيْشٍ ، نَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ شَرِيكٍ , عَنْ فِرَاسٍ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، أَنَّ رَجُلا شَرِبَ مِنْ إِدَاوَةِ عَلِيٍّ نَبِيذًا بِصِفِّينَ فَسَكِرَ , " فَضَرَبَهُ عَلِيُّ عَلَيْهِ السَّلامُ الْحَدَّ "

Shaʼbiydan rivoyat qilinadiki, bir kishi Siffinda Alining idishidan nabiz ichib mast boʻldi va Ali (alayhis-salom) unga had urdi.Шаъбийдан ривоят қилинадики, бир киши Сиффинда Алининг идишидан набиз ичиб маст бўлди ва Али (алайҳис-салом) унга ҳад урди.

قَالَ : وَنا وَكِيعٌ ، عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ عَامِرٍ , أَنَّ أَعْرَابِيًّا شَرِبَ مِنْ إِدَاوَةِ عُمَرَ نَبِيذًا فَسَكِرَ , " فَضَرَبَهُ عُمَرُ الْحَدَّ " ، هَذَا مُرْسَلٌ ، وَلا يُثْبَتَانِ

U aytdi: Bizga Vakiʼ Sufyondan, u Abu Ishoqdan, u Omirdan (rivoyat qildi)ki, bir aʼrobiy Umarning idishidan nabiz ichib mast boʻldi va Umar unga had urdi. Bu mursaldir, ikkalasi ham sobit emas.У айтди: Бизга Вакиъ Суфёндан, у Абу Ишоқдан, у Омирдан (ривоят қилди)ки, бир аъробий Умарнинг идишидан набиз ичиб маст бўлди ва Умар унга ҳад урди. Бу мурсалдир, иккаласи ҳам собит эмас.

نَا أَبُو بَكْرٍ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عِيسَى الْبَزَّازُ , نَا عُمَرُ بْنُ شَبَّةَ , نَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ السَّهْمِيِّ , قَالَ : طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْبَيْتِ فِي يَوْمٍ قَائِظٍ شَدِيدِ الْحَرِّ ، فَاسْتَسْقَى رَهْطًا مِنْ قُرَيْشٍ , فَقَالَ : " هَلْ عِنْدَ أَحَدٍ مِنْكُمْ شَرَابٌ فَيُرْسِلُ إِلَيَّ ؟ ، فَأَرْسَلَ رَجُلٌ مِنْهُمْ إِلَى مَنْزِلِهِ ، فَجَاءَتْ جَارِيَةٌ مَعَهَا إِنَاءٌ فِيهِ نَبِيذُ زَبِيبٍ , فَلَمَّا رَآهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : أَلا خَمَّرْتِهِ وَلَوْ بِعُودٍ تَعْرُضُهُ عَلَيْهِ, فَلَمَّا أَدْنَى الإِنَاءَ مِنْهُ وَجَدَ لَهُ رَائِحَةً شَدِيدَةً ، فَقَطَّبَ وَرَدَّ الإِنَاءَ , فَقَالَ الرَّجُلُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنْ يَكُنْ حَرَامًا لَمْ تَشْرَبْهُ فَاسْتَعَادَ الإِنَاءَ وَصَنَعَ مثل ذَلِكَ , فَقَالَ الرَّجُلُ مثل ذَلِكَ , فَدَعَا بِدَلْوٍ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ فَصَبَّهُ عَلَى الإِنَاءِ , وَقَالَ : إِذَا اشْتَدَّ عَلَيْكُمْ شَرَابَكُمْ فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا " ، الْكَلْبِيُّ مَتْرُوكٌ , وَأَبُو صَالِحٍ ، ضَعِيفٌ ، وَاسْمُهُ بَاذَانُ مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ

Al-Muttalib ibn Abu Vadoa as-Sahmiy aytdi: Rasululloh ﷺ jazirama, issiq bir kunda Baytni tavof qildilar va Quraysh jamoasidan suv soʻrab: «Sizlardan birortangizda ichimlik bormi, menga yuborsa?» dedilar. Ulardan bir kishi uyiga odam yubordi va bir choʻri keldi, qoʻlida bir idish, ichida mayiz nabizi bor edi. Nabiy ﷺ uni koʻrganlarida: «Uni yopib qoʻysang boʻlmasmidi, hech boʻlmasa ustiga bir choʻp koʻndalang qoʻyib», dedilar. Idishni oʻzlariga yaqinlashtirganlarida undan qattiq hid sezdilar-da, yuzlarini burishtirib, idishni qaytardilar. Shunda haligi kishi: «Yo Rasululloh, agar u harom boʻlsa, uni ichmagansiz», dedi. U zot idishni yana olib, xuddi shunday qildilar; haligi kishi ham xuddi shunday dedi. Soʻng u zot Zamzamdan bir chelak suv keltirishni soʻrab, uni idishga quydilar va: «Ichimligingiz kuchayib ketsa, unga shunday qilinglar», dedilar. Al-Kalbiy matrukdir, Abu Solih esa zaif, uning ismi Umm Honiyning mavlosi Bozondir.Ал-Мутталиб ибн Абу Вадоа ас-Саҳмий айтди: Расулуллоҳ ﷺ жазирама, иссиқ бир кунда Байтни тавоф қилдилар ва Қурайш жамоасидан сув сўраб: «Сизлардан бирортангизда ичимлик борми, менга юборса?» дедилар. Улардан бир киши уйига одам юборди ва бир чўри келди, қўлида бир идиш, ичида майиз набизи бор эди. Набий ﷺ уни кўрганларида: «Уни ёпиб қўйсанг бўлмасмиди, ҳеч бўлмаса устига бир чўп кўндаланг қўйиб», дедилар. Идишни ўзларига яқинлаштирганларида ундан қаттиқ ҳид сездилар-да, юзларини буриштириб, идишни қайтардилар. Шунда ҳалиги киши: «Ё Расулуллоҳ, агар у ҳаром бўлса, уни ичмагансиз», деди. У зот идишни яна олиб, худди шундай қилдилар; ҳалиги киши ҳам худди шундай деди. Сўнг у зот Замзамдан бир челак сув келтиришни сўраб, уни идишга қуйдилар ва: «Ичимлигингиз кучайиб кетса, унга шундай қилинглар», дедилар. Ал-Калбий матрукдир, Абу Солиҳ эса заиф, унинг исми Умм Ҳонийнинг мавлоси Бозондир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , نَا مُوسَى بْنُ سُفْيَانَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَهْمِ , نَا عَمْرُو بْنُ أَبِي قَيْسٍ , عَنْ شُعَيْبِ بْنِ خَالِدٍ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ بَاذَانَ ، عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ , قَالَ : طَافَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْبَيْتِ , وَقَالَ : " اسْقُونِي , فَأُتِيَ بِنَبِيذِ زَبِيبٍ فَشَرِبَ فَقَطَّبَ فَرَدَّهُ , فَقُلْتُ : يَا نَبِيَّ اللَّهِ ، أَحَرَامٌ هُوَ ؟ ، فَوَاللَّهِ إِنَّهُ لَشَرَابٌ , فَسَكَتَ فَأَعَادَ عَلَيْهِ فَسَكَتَ , فَقَالَ : يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَحَرَامٌ هُوَ ؟ فَوَاللَّهِ إِنَّهُ لَشَرَابُ أَهْلِ مَكَّةَ مِنْ آخِرِهِمْ , قَالَ : رُدُّوهُ , وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَصُبُّوا عَلَيْهِ الْمَاءَ فَجَعَلَ يَمُصُّهُ , وَيَقُولُ : صَبَّ , ثُمَّ عَادَ حَتَّى أَمْكَنَ شَرِبَهُ , فَقَالَ : اصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا "

Al-Muttalib ibn Abu Vadoa aytdi: Nabiy ﷺ Baytni tavof qildilar va: «Menga ichirlaringlar», dedilar. U zotga mayiz nabizi keltirildi; u zot ichdilar-da, yuzlarini burishtirib, uni qaytardilar. Men: «Yo Allohning nabiysi, u harommi? Allohga qasamki, u — ichimlikdir», dedim. U zot sukut qildilar. Men buni takrorladim, u zot yana sukut qildilar. Soʻng men: «Yo Allohning nabiysi, u harommi? Allohga qasamki, u Makka ahlining boshidan oxirigacha ichadigan ichimligidir», dedim. U zot: «Uni qaytaringlar», dedilar va unga suv quyishlarini buyurdilar. U zot uni simirar va: «Quy», der edilar. Soʻng ichsa boʻladigan holga kelgunicha shunday qildilar va uni ichdilar-da: «Unga shunday qilinglar», dedilar.Ал-Мутталиб ибн Абу Вадоа айтди: Набий ﷺ Байтни тавоф қилдилар ва: «Менга ичирларинглар», дедилар. У зотга майиз набизи келтирилди; у зот ичдилар-да, юзларини буриштириб, уни қайтардилар. Мен: «Ё Аллоҳнинг набийси, у ҳаромми? Аллоҳга қасамки, у — ичимликдир», дедим. У зот сукут қилдилар. Мен буни такрорладим, у зот яна сукут қилдилар. Сўнг мен: «Ё Аллоҳнинг набийси, у ҳаромми? Аллоҳга қасамки, у Макка аҳлининг бошидан охиригача ичадиган ичимлигидир», дедим. У зот: «Уни қайтаринглар», дедилар ва унга сув қуйишларини буюрдилар. У зот уни симирар ва: «Қуй», дер эдилар. Сўнг ичса бўладиган ҳолга келгунича шундай қилдилар ва уни ичдилар-да: «Унга шундай қилинглар», дедилар.

نَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الزَّيَّاتُ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا جَرِيرٌ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْقَعْقَاعِ , قَالَ : سَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ " عَنِ النَّبِيذِ الشَّدِيدِ , فَقَالَ : جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَجْلِسٍ فَوَجَدَ مِنْ رَجُلٍ رِيحَ نَبِيذٍ , فَقَالَ : مَا هَذِهِ الرِّيحُ ؟ ، قَالَ : رِيحُ نَبِيذٍ , قَالَ : فَأَرْسَلَ فَلْيُؤْتَ مِنْهُ , فَأَرْسَلَ فَأُتِيَ بِهِ فَوَضَعَ فِيهِ رَأْسَهُ ، فَشَمَّهُ ، ثُمَّ رَجَعَ فَرَدَّهُ ، حَتَّى إِذَا قَطَعَ الرَّجُلُ الْبَطْحَاءَ رَجَعَ , فَقَالَ : أَحَرَامٌ أَمْ حَلالٌ ؟ قَالَ : فَوَضَعَ رَأْسَهُ فِيهِ فَوَجَدَهُ شَدِيدًا فَصَبَّ عَلَيْهِ الْمَاءَ ، ثُمَّ شَرِبَ , فَقَالَ : إِذَا اغْتَلَمَتْ أَسْقِيَتُكُمْ فَأَكْسِرُوهَا بِالْمَاءِ " ، كَذَا قَالَ مَالِكُ بْنُ الْقَعْقَاعِ , وَقَالَ غَيْرُهُ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ نَافِعِ بْنِ أَخِي الْقَعْقَاعِ ، وَهُوَ رَجُلٌ مَجْهُولٌ ضَعِيفٌ , وَالصَّحِيحُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ فَقَلِيلُهُ حَرَامٌ " , وَقَدْ تَقَدَّمَ ذِكْرُهُ

Molik ibn al-Qaʼqoʼ aytdi: Men Ibn Umardan qattiq nabiz haqida soʻradim. U dedi: «Rasululloh ﷺ bir majlisda oʻtirdilar va bir kishidan nabiz hidini sezib: ‹Bu qanday hid?› dedilar. U: ‹Nabiz hidi›, dedi. U zot: ‹Odam yuborsin, undan keltirilsin›, dedilar. U yubordi va u keltirildi. U zot boshlarini unga tiqib, uni hidladilar, soʻng qaytarib berdilar. Haligi kishi Bathoni kesib oʻtgach qaytib kelib: ‹Harommi yo halolmi?› dedi. Shunda u zot boshlarini unga tiqdilar va uni kuchli deb topib, ustiga suv quydilar, soʻng ichdilar va: ‹Meshlaringizdagi (ichimlik) kuchayib ketsa, uni suv bilan sindiringlar›, dedilar». Molik ibn al-Qaʼqoʼ shunday dedi. Boshqasi esa uni al-Qaʼqoʼning jiyani Abdulmalik ibn Nofeʼdan (rivoyat qilgan), u esa majhul, zaif kishidir. Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) sahih (hadis) esa: «Koʻpi mast qiladigan narsaning ozi ham haromdir», deganidir; u yuqorida zikr qilingan.Молик ибн ал-Қаъқў айтди: Мен Ибн Умардан қаттиқ набиз ҳақида сўрадим. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ бир мажлисда ўтирдилар ва бир кишидан набиз ҳидини сезиб: ‹Бу қандай ҳид?› дедилар. У: ‹Набиз ҳиди›, деди. У зот: ‹Одам юборсин, ундан келтирилсин›, дедилар. У юборди ва у келтирилди. У зот бошларини унга тиқиб, уни ҳидладилар, сўнг қайтариб бердилар. Ҳалиги киши Батҳони кесиб ўтгач қайтиб келиб: ‹Ҳаромми ё ҳалолми?› деди. Шунда у зот бошларини унга тиқдилар ва уни кучли деб топиб, устига сув қуйдилар, сўнг ичдилар ва: ‹Мешларингиздаги (ичимлик) кучайиб кетса, уни сув билан синдиринглар›, дедилар». Молик ибн ал-Қаъқў шундай деди. Бошқаси эса уни ал-Қаъқўнинг жияни Абдулмалик ибн Нофеъдан (ривоят қилган), у эса мажҳул, заиф кишидир. Ибн Умардан, у Набий ﷺдан (ривоят қилган) саҳиҳ (ҳадис) эса: «Кўпи маст қиладиган нарсанинг ози ҳам ҳаромдир», деганидир; у юқорида зикр қилинган.

حَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْحَضْرَمِيُّ , نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ الْمِصِّيصِيُّ . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ . ح وَنا أَبُو عَلِيٍّ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَحْرٍ الْعَطَّارُ ، جَمِيعًا بِالْبَصْرَةِ , قَالا : نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ , قَالُوا : نَا يَحْيَى بْنُ يَمَانٍ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ خَالِدِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ , قَالَ : " عَطِشَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَوْلَ الْكَعْبَةِ فَاسْتَسْقَى ، فَأُتِيَ بِنَبِيذٍ مِنَ السِّقَايَةِ فَشَمَّهُ ثُمَّ قَطَّبَ , فَقَالَ : عَلَيَّ بِذَنُوبٍ مِنْ زَمْزَمَ فَصَبَّهُ عَلَيْهِ ثُمَّ شَرِبَ , فَقَالَ رَجُلٌ : أَحَرَامٌ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ ، قَالَ : لا " ، لَفْظُ أَبِي حَامِدٍ , وَالشَّهِيدِيُّ , وَقَالَ لَنَا الْمَحَامِلِيُّ : وَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَلَمْ يُتِمَّهُ

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ Kaʼba atrofida chanqadilar va suv soʻradilar. Bas, u zotga saqoxonadan nabiz keltirildi. U zot uni hidladilar, soʻng yuzlarini burishtirib: ‹Menga Zamzamdan bir chelak keltiringlar›, dedilar. Soʻng uni uning ustiga quydilar-da, ichdilar. Bir kishi: ‹U harommi, yo Rasululloh?› dedi. U zot: ‹Yoʻq›, dedilar». Bu Abu Homid va ash-Shahidiyning lafzidir. Al-Mahomiliy esa bizga: «va hadisni zikr qildi, ammo uni toʻliq keltirmadi», dedi.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Каъба атрофида чанқадилар ва сув сўрадилар. Бас, у зотга сақохонадан набиз келтирилди. У зот уни ҳидладилар, сўнг юзларини буриштириб: ‹Менга Замзамдан бир челак келтиринглар›, дедилар. Сўнг уни унинг устига қуйдилар-да, ичдилар. Бир киши: ‹У ҳаромми, ё Расулуллоҳ?› деди. У зот: ‹Йўқ›, дедилар». Бу Абу Ҳомид ва аш-Шаҳидийнинг лафзидир. Ал-Маҳомилий эса бизга: «ва ҳадисни зикр қилди, аммо уни тўлиқ келтирмади», деди.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَكِيلُ , نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا يَحْيَى بْنُ يَمَانٍ الْعِجْلِيُّ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ خَالِدِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَطِشَ ، وَهُوَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ ، فَأُتِيَ بِنَبِيذٍ مِنَ السِّقَايَةِ فَقَطَّبَ , فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ : أَحَرَامٌ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ ، قَالَ : لا عَلَيَّ بِذَنُوبٍ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ , فَصَبَّهُ عَلَيْهِ ، ثُمَّ شَرِبَ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ "

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Baytni tavof qilayotib chanqadilar va u zotga saqoxonadan nabiz keltirildi. U zot yuzlarini burishtirdilar. Shunda bir kishi u zotga: «U harommi, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Yoʻq. Menga Zamzam suvidan bir chelak keltiringlar», dedilar. Soʻng uni uning ustiga quydilar-da, Baytni tavof qilgan hollarida ichdilar.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Байтни тавоф қилаётиб чанқадилар ва у зотга сақохонадан набиз келтирилди. У зот юзларини буриштирдилар. Шунда бир киши у зотга: «У ҳаромми, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Йўқ. Менга Замзам сувидан бир челак келтиринглар», дедилар. Сўнг уни унинг устига қуйдилар-да, Байтни тавоф қилган ҳолларида ичдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ الْعَطَّارُ , نَا الْيَسَعُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ , عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ خَالِدِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ , قَالَ : رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِإِنَاءٍ فِيهِ نَبِيذٌ , فَأَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَطَّبَ ثُمَّ رَدَّهُ , فَتَبِعَهُ الرَّجُلُ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَحَرَامٌ هُوَ ؟ ، فَأَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ثُمَّ دَعَا بِذَنُوبٍ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ ، فَصَبَّهُ فِيهِ فَشَرِبَ , ثُمَّ قَالَ : إِذَا اغْتَلَمَتْ عَلَيْكُمُ الأَنْبِذَةُ فَأَكْسِرُوهَا بِالْمَاءِ " ، لا يَصِحُّ هَذَا عَنْ زَيْدِ بْنِ الْحُبَابِ , عَنِ الثَّوْرِيِّ , وَلَمْ يَرْوِهِ غَيْرُ الْيَسَعِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ ، وَهُوَ ضَعِيفٌ , وَهَذَا حَدِيثٌ مَعْرُوفٌ بِيَحْيَى بْنِ يَمَانٍ ، وَيُقَالُ : إِنَّهُ انْقَلَبَ عَلَيْهِ الإِسْنَادُ ، وَاخْتَلَطَ عَلَيْهِ بِحَدِيثِ الْكَلْبِيِّ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺni koʻrdim: u zotga ichida nabiz boʻlgan bir idish keltirildi. Rasululloh ﷺ uni oldilar-da, yuzlarini burishtirib, uni qaytardilar. Haligi kishi u zotning ortidan ergashib: «Yo Rasululloh, u harommi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uni oldilar, soʻng Zamzam suvidan bir chelak keltirishni soʻrab, uni unga quydilar va ichdilar. Soʻng: «Nabizlaringiz kuchayib ketsa, ularni suv bilan sindiringlar», dedilar. Bu Zayd ibn al-Hubobdan, u as-Savriydan (rivoyat qilgan holda) sahih emas. Uni al-Yasaʼ ibn Ismoildan boshqa hech kim rivoyat qilmagan, u esa zaifdir. Bu hadis Yahyo ibn Yamon bilan mashhurdir. Aytiladiki, unda isnod uning ustida agdarilib ketgan va unga al-Kalbiyning Abu Solihdan (rivoyat qilgan) hadisi aralashib ketgan. Alloh biladi.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺни кўрдим: у зотга ичида набиз бўлган бир идиш келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ уни олдилар-да, юзларини буриштириб, уни қайтардилар. Ҳалиги киши у зотнинг ортидан эргашиб: «Ё Расулуллоҳ, у ҳаромми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни олдилар, сўнг Замзам сувидан бир челак келтиришни сўраб, уни унга қуйдилар ва ичдилар. Сўнг: «Набизларингиз кучайиб кетса, уларни сув билан синдиринглар», дедилар. Бу Зайд ибн ал-Ҳубобдан, у ас-Саврийдан (ривоят қилган ҳолда) саҳиҳ эмас. Уни ал-Ясаъ ибн Исмоилдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган, у эса заифдир. Бу ҳадис Яҳё ибн Ямон билан машҳурдир. Айтиладики, унда иснод унинг устида агдарилиб кетган ва унга ал-Калбийнинг Абу Солиҳдан (ривоят қилган) ҳадиси аралашиб кетган. Аллоҳ билади.

ثنا أَبُو الْعَبَّاسِ الأَثْرَمُ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْمُقْرِئُ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ مِهْرَانَ الْمُؤَدِّبُ , وَنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُشْرِقُ , قَالا : نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبَانَ , عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ , عَنْ مَنْصُورٍ , عَنْ خَالِدِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ , قَالَ : سُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنِ النَّبِيذِ ، حَلالٌ هُوَ أَوْ حَرَامٌ ؟ ، قَالَ : حَلالٌ " ، عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبَانَ ، مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ

Abu Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺdan nabiz haqida — u halolmi yo harommi, deb soʻraldi. U zot: «Halol», dedilar. Abdulaziz ibn Abon matrukul-hadisdir.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺдан набиз ҳақида — у ҳалолми ё ҳаромми, деб сўралди. У зот: «Ҳалол», дедилар. Абдулазиз ибн Абон матрукул-ҳадисдир.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَعْقُوبَ الصَّنْدَلِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ دَاوُدَ , عَنْ خَالِدِ بْنِ دِينَارٍ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أُتِيَ بِرَجُلٍ قَدْ سَكِرَ مِنْ نَبِيذِ تَمْرٍ , فَجَلَدَهُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qildi: U zotning huzurlariga xurmo nabizidan mast boʻlgan bir kishi keltirildi va u zot uni darraladilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилди: У зотнинг ҳузурларига хурмо набизидан маст бўлган бир киши келтирилди ва у зот уни дарраладилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْبُسْرِيُّ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، نَا أَبُو الْعَوَّامِ الْقَطَّانُ ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " أُتِيَ بِرَجُلٍ قَدْ سَكِرَ مِنْ نَبِيذٍ , فَجَلَدَهُ " ، كَذَا قَالَ الْبُسْرِيُّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ huzurlariga nabizdan mast boʻlgan bir kishi keltirildi va u zot uni darraladilar. Al-Busriy shunday dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига набиздан маст бўлган бир киши келтирилди ва у зот уни дарраладилар. Ал-Бусрий шундай деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا نَصْرُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ طَوْقٍ , نَا أَبُو عُبَيْدٍ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ , قَالَ : قَالَ سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ : " مَا فِي شَرْبَةٍ مِنْ نَبِيذٍ مَا يَنْبَغِي لِمُؤْمِنٍ أَنْ يُغَرِّرَ فِيهَا بِدِينِهِ " ، قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ : فَحَدَّثْتُ بِهِ أَبَا النَّضْرِ هَاشِمَ بْنَ الْقَاسِمِ ، فَأَعْجَبَهُ فَاسْتَعَادَنِيهُ بَعْدَ سَنَةٍ

Yahyo ibn Said al-Qatton aytdi: Sulaymon at-Taymiy: «Nabizdan bir qultumda moʻmin oʻz dinini xatarga qoʻyishiga arziydigan narsa yoʻq», dedi. Abu Ubayd aytdi: Men buni Abun-Nazr Hoshim ibn al-Qosimga aytib berdim, u unga yoqdi va bir yildan keyin uni menga qaytadan takrorlatdi.Яҳё ибн Саид ал-Қаттон айтди: Сулаймон ат-Таймий: «Набиздан бир қултумда мўмин ўз динини хатарга қўйишига арзийдиган нарса йўқ», деди. Абу Убайд айтди: Мен буни Абун-Назр Ҳошим ибн ал-Қосимга айтиб бердим, у унга ёқди ва бир йилдан кейин уни менга қайтадан такрорлатди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ , نَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادٍ , عَنْ أَنَسٍ , قَالَ : جَاءَ أَبُو طَلْحَةَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : " إِنِّي اشْتَرَيْتُ لأَيْتَامٍ فِي حِجْرِي خَمْرًا , فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَهْرِقِ الْخَمْرَ وَكَسِّرِ الدِّنَانَ " ، فَأَعَادَ ذَلِكَ عَلَيْهِ ثَلاثَ مَرَّاتٍ

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Abu Talha Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men qaramogʻimdagi yetimlar uchun xamr sotib olgan edim», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Xamrni toʻk va xumlarni sindir», dedilar. U buni u zotga uch marta takrorladi.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Абу Талҳа Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен қарамоғимдаги етимлар учун хамр сотиб олган эдим», деди. Набий ﷺ унга: «Хамрни тўк ва хумларни синдир», дедилар. У буни у зотга уч марта такрорлади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ السَّرِيِّ بْنِ عُثْمَانَ التَّمَّارُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الْقَزَّازُ , نَا أَبُو النَّضْرِ هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ , عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ الْحَضْرَمِيِّ , عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّ رَجُلا يُقَالُ لَهُ : سُوَيْدُ بْنُ طَارِقٍ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنِ الْخَمْرِ فَنَهَاهُ عَنْهَا , فَقَالَ : إِنَّمَا أَصْنَعُهَا لِلدَّوَاءِ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنَّهَا دَاءٌ وَلَيْسَتْ بِدَوَاءٍ "

Alqama ibn Voil al-Hazramiy otasidan rivoyat qildiki, Suvayd ibn Toriq degan bir kishi Nabiy ﷺdan xamr haqida soʻradi, u zot uni undan qaytardilar. U: «Men uni faqat dori uchun tayyorlayman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «U — dard, dori emas», dedilar.Алқама ибн Воил ал-Ҳазрамий отасидан ривоят қилдики, Сувайд ибн Ториқ деган бир киши Набий ﷺдан хамр ҳақида сўради, у зот уни ундан қайтардилар. У: «Мен уни фақат дори учун тайёрлайман», деди. Шунда Набий ﷺ: «У — дард, дори эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا جَدِّي , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنِ السُّدِّيِّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادٍ , عَنْ أَنَسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، سُئِلَ " عَنِ الْخَمْرِ أَيُتَّخَذُ خَلا ؟ قَالَ : لا "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan xamrdan sirka tayyorlanadimi, deb soʻralganda, u zot: «Yoʻq», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан хамрдан сирка тайёрланадими, деб сўралганда, у зот: «Йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يَعْقُوبُ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ , عَنْ إِسْرَائِيلَ , عَنِ السُّدِّيِّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادٍ , عَنْ أَنَسٍ " أَنْ يَتِيمًا كَانَ فِي حِجْرِ أَبِي طَلْحَةَ فَأَشْتَرَى لَهُ خَمْرًا ، فَلَمَّا حُرِّمَتْ , سُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُتَّخَذُ خَلا ؟ ، قَالَ : لا "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Talhaning qaramogʻida bir yetim bor edi va u unga xamr sotib olgan edi. Xamr harom qilinganida, Nabiy ﷺdan: undan sirka tayyorlanadimi, deb soʻraldi. U zot: «Yoʻq», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Талҳанинг қарамоғида бир етим бор эди ва у унга хамр сотиб олган эди. Хамр ҳаром қилинганида, Набий ﷺдан: ундан сирка тайёрланадими, деб сўралди. У зот: «Йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ , نَا أَبِي , نَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادٍ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ : حَدَّثَنِي أَبُو طَلْحَةَ ، عَن أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , أَنَّهُ كَانَ عِنْدَهُ مَالٌ لِيَتَامَى فَاشْتَرَى بِهِ خَمْرًا , قَالَ : فَنَزَلَ تَحْرِيمُ الْخَمْرِ , قَالَ : وَمَا خَمْرُنَا يَوْمَئِذٍ إِلا مِنَ التَّمْرِ , قَالَ : فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقُلْتُ لَهُ : " إِنَّهُ كَانَ عِنْدِي مَالُ يَتِيمٍ فَاشْتَرَيْتُ بِهِ خَمْرًا قَبْلَ أَنْ تُحَرَّمَ الْخَمْرُ , فَأَمَرَنِي ، أَكْسِرُ الدِّنَانَ وَأُهْرِيقُهُ , فَأَتَيْتُهُ ثَلاثَ مَرَّاتٍ كُلَّ ذَلِكَ يَأْمُرُنِي ، أَنْ أَكْسَرَ الدِّنَانَ وَأُهْرِيقَهُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Menga Abu Talha rivoyat qildi, u Anas ibn Molikdan (rivoyat qildi)ki, uning huzurida yetimlarning moli bor edi va u bilan xamr sotib olgan edi. U dedi: Soʻng xamrning harom qilinishi nozil boʻldi. U dedi: Oʻsha kunda bizning xamrimiz faqat xurmodan edi. U dedi: Men Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, u zotga: «Mening huzurimda yetimning moli bor edi va men xamr harom qilinishidan oldin u bilan xamr sotib olgan edim», dedim. Shunda u zot menga xumlarni sindirishni va uni toʻkib tashlashni buyurdilar. Men u zot huzurlariga uch marta keldim va har safar u zot menga xumlarni sindirishni va uni toʻkishni buyurdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Менга Абу Талҳа ривоят қилди, у Анас ибн Моликдан (ривоят қилди)ки, унинг ҳузурида етимларнинг моли бор эди ва у билан хамр сотиб олган эди. У деди: Сўнг хамрнинг ҳаром қилиниши нозил бўлди. У деди: Ўша кунда бизнинг хамримиз фақат хурмодан эди. У деди: Мен Набий ﷺ ҳузурларига келиб, у зотга: «Менинг ҳузуримда етимнинг моли бор эди ва мен хамр ҳаром қилинишидан олдин у билан хамр сотиб олган эдим», дедим. Шунда у зот менга хумларни синдиришни ва уни тўкиб ташлашни буюрдилар. Мен у зот ҳузурларига уч марта келдим ва ҳар сафар у зот менга хумларни синдиришни ва уни тўкишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ الْقَطَّانُ , نَا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ الطَّبَّاعِ , نَا فَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ عَمْرَةَ , عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ، قَالَتْ : كَانَتْ لَنَا شَاةٌ فَمَاتَتْ ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا فَعَلَتْ شَاتُكُمْ ؟ ، قُلْنَا : مَاتَتْ , قَالَ : أَفَلا انْتَفَعْتُمْ بِإِهَابِهَا ؟ ، قُلْنَا : إِنَّهَا مَيْتَةٌ ، قَالَ : يَحِلُّ دِبَاغُهَا كَمَا يَحِلُّ خَلُّ الْخَمْرِ " ، تَفَرَّدَ بِهِ فَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ ، عَنْ يَحْيَى ، وَهُوَ ضَعِيفٌ , يَرْوِي عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعْدٍ أَحَادِيثَ عِدَّةً لا يُتَابَعُ عَلَيْهَا

Umm Salama (roziyallohu anho) aytdi: Bizning bir qoʻyimiz bor edi, u oʻlib qoldi. Nabiy ﷺ: «Qoʻyingiz nima boʻldi?» dedilar. Biz: «Oʻldi», dedik. U zot: «Uning terisidan foydalansangiz boʻlmasmidi?» dedilar. Biz: «U oʻlaksa-ku», dedik. U zot: «Uning oshlanishi uni halol qiladi, xuddi xamrning sirkasi halol boʻlgani kabi», dedilar. Buni Yahyodan yolgʻiz Faraj ibn Fazola rivoyat qilgan, u esa zaifdir; u Yahyo ibn Saʼddan boshqalar mutobaat qilmagan bir necha hadis rivoyat qiladi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо) айтди: Бизнинг бир қўйимиз бор эди, у ўлиб қолди. Набий ﷺ: «Қўйингиз нима бўлди?» дедилар. Биз: «Ўлди», дедик. У зот: «Унинг терисидан фойдалансангиз бўлмасмиди?» дедилар. Биз: «У ўлакса-ку», дедик. У зот: «Унинг ошланиши уни ҳалол қилади, худди хамрнинг сиркаси ҳалол бўлгани каби», дедилар. Буни Яҳёдан ёлғиз Фараж ибн Фазола ривоят қилган, у эса заифдир; у Яҳё ибн Саъддан бошқалар мутобаат қилмаган бир неча ҳадис ривоят қилади.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ , نَا عَمِّي , نَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ , أَنَّ نَافِعًا ، حَدَّثَهُ , أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ، قَالَ : " غَزَوْنَا فَجُعْنَا حَتَّى إِنَّا نَقْسِمُ التَّمْرَةَ وَالتَّمْرَتَيْنِ ، فَبَيْنَمَا نَحْنُ عَلَى شَطِّ الْبَحْرِ إِذْ رَمَى الْبَحْرُ بِحُوتٍ مَيِّتَةٍ ، فَأَقْطَعَ النَّاسُ مِنْهُ مَا شَاءُوا مِنْ شَحْمٍ وَلَحْمٍ ، وَهُوَ مثل الضَّرْبِ , فَبَلَغَنِي أَنَّ النَّاسَ لَمَّا قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرُوهُ , فَقَالَ لَهُمْ : أَمَعَكُمْ مِنْهُ شَيْءٌ ؟ " ، قَالَ : وَأَخْبَرَنِي مَخْرَمَةُ بْنُ بُكَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ نَافِعٍ , قَالَ : لَمَّا قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرُوهُ , فَقَالَ : " هَلْ مَعَكُمْ مِنْهُ شَيْءٌ ؟ " ، فَقَالُوا : نَعَمْ , فَأَعْطُوهُ مِنْهُ فَأَكَلَهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Biz gʻazotga chiqdik va shu qadar ochlik chekdikki, hatto bir-ikkita xurmoni boʻlishib yer edik. Biz dengiz sohilida turganimizda, dengiz oʻlik bir baliqni uloqtirdi. Odamlar undan xohlaganicha yogʻ va goʻsht kesib olishdi; u esa tepalikdek edi. Menga xabar yetdiki, odamlar Rasululloh ﷺ huzurlariga kelganlarida u zotga bu haqda xabar berishdi. U zot ularga: ‹Sizlarda undan biror narsa bormi?› dedilar». (Ibn Vahb) dedi: Menga Maxrama ibn Bukayr otasidan, u Nofeʼdan xabar berdi. U aytdi: Ular Rasululloh ﷺ huzurlariga kelganlarida u zotga xabar berishdi. U zot: «Sizlarda undan biror narsa bormi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar va undan u zotga berishdi, u zot esa uni yedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Биз ғазотга чиқдик ва шу қадар очлик чекдикки, ҳатто бир-иккита хурмони бўлишиб ер эдик. Биз денгиз соҳилида турганимизда, денгиз ўлик бир балиқни улоқтирди. Одамлар ундан хоҳлаганича ёғ ва гўшт кесиб олишди; у эса тепаликдек эди. Менга хабар етдики, одамлар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келганларида у зотга бу ҳақда хабар беришди. У зот уларга: ‹Сизларда ундан бирор нарса борми?› дедилар». (Ибн Ваҳб) деди: Менга Махрама ибн Букайр отасидан, у Нофеъдан хабар берди. У айтди: Улар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келганларида у зотга хабар беришди. У зот: «Сизларда ундан бирор нарса борми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар ва ундан у зотга беришди, у зот эса уни едилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَبُو الأَشْعَثِ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ عُمَرَ ، قَالَ : " آكُلُ مَا طَفَا عَلَى الْمَاءِ ؟ قَالَ : إِنَّ طَافِيَهُ مَيْتَةٌ , وَقَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنَّ مَاءَهُ طَهُورٌ , وَمِيتَهُ حِلٌّ "

Abdurrahmon ibn Abu Hurayra Ibn Umardan soʻradi va: «Suv yuzasiga qalqib chiqqan narsani yeymanmi?» dedi. U: «Qalqib chiqqani oʻlaksadir», dedi va: Rasululloh ﷺ: «Albatta, uning suvi pok, oʻligi halol», dedilar, dedi.Абдурраҳмон ибн Абу Ҳурайра Ибн Умардан сўради ва: «Сув юзасига қалқиб чиққан нарсани ейманми?» деди. У: «Қалқиб чиққани ўлаксадир», деди ва: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, унинг суви пок, ўлиги ҳалол», дедилар, деди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ ثَابِتٍ ، نَا سَعْدَانُ بْنُ نَصْرٍ , نَا فُهَيْرُ بْنُ زِيَادٍ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يَزِيدَ الْخُوزِيِّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسٍ , وَكَانَ شَيْخًا قَدِيمًا قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ قَدْ ذَبَحَ كُلَّ نُونٍ فِي الْبَحْرِ لِبَنِي آدَمَ "

Abdulloh ibn Sarjis — u keksa shayx edi — aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh dengizdagi har bir baliqni Odam bolalari uchun soʻyib qoʻygan», dedilar.Абдуллоҳ ибн Саржис — у кекса шайх эди — айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ денгиздаги ҳар бир балиқни Одам болалари учун сўйиб қўйган», дедилар.

حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ رَبِّهِ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوْحٍ , نَا شَبَابَةُ , نَا حَمْزَةُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْبَحْرِ إِلا قَدْ ذَكَّاهَا اللَّهُ لِبَنِي آدَمَ "

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Dengizdagi hech bir jonivor yoʻqki, Alloh uni Odam bolalari uchun zabh qilib qoʻymagan boʻlsa», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Денгиздаги ҳеч бир жонивор йўқки, Аллоҳ уни Одам болалари учун забҳ қилиб қўймаган бўлса», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ , نَا طَلْحَةُ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , قَالَ : " بَلَغَنِي أَنَّ اللَّهَ ذَبَحَ مَا فِي الْبَحْرِ لِبَنِي آدَمَ "

Amr ibn Dinor aytdi: «Menga xabar yetdiki, Alloh dengizdagi narsalarni Odam bolalari uchun soʻyib qoʻygan».Амр ибн Динор айтди: «Менга хабар етдики, Аллоҳ денгиздаги нарсаларни Одам болалари учун сўйиб қўйган».

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , وَيُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ الأَزْرَقُ , وَابْنُ الرَّبِيعِ , وَابْنُ مَخْلَدٍ ، قَالُوا : نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " كُلُوا مَا حَسَرَ عَنْهُ الْبَحْرُ وَمَا أَلْقَاهُ وَمَا وَجَدْتُمُوهُ مَيِّتًا ، أَوْ طَافِيًا فَوْقَ الْمَاءِ فَلا تَأْكُلُوهُ " ، تَفَرَّدَ بِهِ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ وَهْبٍ , وَعَبْدُ الْعَزِيزِ ، ضَعِيفٌ لا يُحْتَجُّ بِهِ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot: «Dengiz ochib qoldirgan va uloqtirgan narsani yenglar. Oʻlik holda yoki suv yuzasida qalqib turgan holda topgan narsangizni esa yemanglar», dedilar. Buni Vahbdan yolgʻiz Abdulaziz ibn Ubaydulloh rivoyat qilgan, Abdulaziz esa zaifdir, u bilan hujjat keltirilmaydi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот: «Денгиз очиб қолдирган ва улоқтирган нарсани енглар. Ўлик ҳолда ёки сув юзасида қалқиб турган ҳолда топган нарсангизни эса еманглар», дедилар. Буни Ваҳбдан ёлғиз Абдулазиз ибн Убайдуллоҳ ривоят қилган, Абдулазиз эса заифдир, у билан ҳужжат келтирилмайди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مُحْرِزٍ الْكُوفِيُّ ، بِمِصْرَ , نَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ ، نَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا طَفَا فَلا تَأْكُلْهُ ، وَإِذَا جَزَرَ عَنْهُ ، فَكُلْهُ وَمَا كَانَ عَلَى حَافَيَتِهِ فَكُلْهُ " ، لَمْ يُسْنِدْهُ عَنِ الثَّوْرِيِّ ، غَيْرُ أَبِي أَحْمَدَ . وَخَالَفَهُ وَكِيعٌ , وَالْعَدَنِيَّانِ , وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ , وَمُؤَمَّلٌ , وَأَبُو عَاصِمٍ وَغَيْرُهُمْ ، عَنِ الثَّوْرِيِّ , رَوَوْهُ مَوْقُوفًا وَهُوَ الصَّوَابُ . وَكَذَلِكَ رَوَاهُ أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ, وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ, وَابْنُ جُرَيْجٍ , وَزُهَيْرٌ, وَحَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، وَغَيْرُهُمْ ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ مَوْقُوفًا . وَرُوِيَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , وَابْنِ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ مَرْفُوعًا ، وَلا يَصِحُّ رَفْعُهُ . رَفَعَهُ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ وَوَقَفَهُ غَيْرُهُ

Jobir (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot: «Qalqib chiqsa, uni yema; suv qaytib undan ochilsa, uni ye; sohilida boʻlgan narsani ham ye», dedilar. Uni as-Savriydan Abu Ahmaddan boshqa hech kim musnad qilmagan. Unga Vakiʼ, ikki Adaniy, Abdurrazzoq, Muʼammal, Abu Osim va boshqalar as-Savriydan (rivoyat qilib) muxolif boʻlishgan: ular uni mavquf rivoyat qilishgan va toʻgʻrisi ham shudir. Shuningdek uni Ayyub as-Saxtiyoniy, Ubaydulloh ibn Umar, Ibn Jurayj, Zuhayr, Hammod ibn Salama va boshqalar Abuz-Zubayrdan mavquf rivoyat qilganlar. Yana u Ismoil ibn Umayyadan, u Abuz-Zubayrdan, hamda Ibn Abu Ziʼbdan, u Abuz-Zubayrdan marfuʼ qilib rivoyat qilingan, biroq uning marfuʼligi sahih emas. Uni Yahyo ibn Sulaym Ismoil ibn Umayyadan marfuʼ qilgan, boshqalar esa uni mavquf qilganlar.Жобир (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот: «Қалқиб чиқса, уни ема; сув қайтиб ундан очилса, уни е; соҳилида бўлган нарсани ҳам е», дедилар. Уни ас-Саврийдан Абу Аҳмаддан бошқа ҳеч ким муснад қилмаган. Унга Вакиъ, икки Аданий, Абдурраззоқ, Муъаммал, Абу Осим ва бошқалар ас-Саврийдан (ривоят қилиб) мухолиф бўлишган: улар уни мавқуф ривоят қилишган ва тўғриси ҳам шудир. Шунингдек уни Айюб ас-Сахтиёний, Убайдуллоҳ ибн Умар, Ибн Журайж, Зуҳайр, Ҳаммод ибн Салама ва бошқалар Абуз-Зубайрдан мавқуф ривоят қилганлар. Яна у Исмоил ибн Умайядан, у Абуз-Зубайрдан, ҳамда Ибн Абу Зиъбдан, у Абуз-Зубайрдан марфуъ қилиб ривоят қилинган, бироқ унинг марфуълиги саҳиҳ эмас. Уни Яҳё ибн Сулайм Исмоил ибн Умайядан марфуъ қилган, бошқалар эса уни мавқуф қилганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا أَبُو دَاوُدَ السِّجِسْتَانِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ , نَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا أَلْقَى الْبَحْرُ أَوْ جَزَرَ عَنْهُ فَكُلُوهُ , وَمَا مَاتَ فِيهِ وَطَفَا فَلا تَأْكُلُوهُ " ، رَوَاهُ غَيْرُهُ مَوْقُوفًا

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Dengiz uloqtirgan yoki suvi qaytib qoldirgan narsani yenglar, uning ichida oʻlib, suv yuzasiga qalqib chiqqan narsani esa yemanglar», dedilar. Uni boshqasi mavquf rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Денгиз улоқтирган ёки суви қайтиб қолдирган нарсани енглар, унинг ичида ўлиб, сув юзасига қалқиб чиққан нарсани эса еманглар», дедилар. Уни бошқаси мавқуф ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْغَافِرِ بْنُ سَلامَةَ , نَا يَزْدَادُ بْنُ جَمِيلٍ , نَا الْمُعَافَى بْنُ عِمْرَانَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , أَنَّهُ سَمِعَهُ ، يَقُولُ : " مَا أَلْقَى الْبَحْرُ أَوْ حَسَرَ عَنْهُ مِنَ الْحِيتَانِ فَكُلْهُ , وَمَا وَجَدْتَهُ طَافِيًا فَلا تَأْكُلْهُ " ، مَوْقُوفٌ هُوَ الصَّحِيحُ

Jobir (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdi: «Dengiz uloqtirgan yoki ochib qoldirgan baliqlarni ye, qalqib turgan holda topganingni esa yema». Mavquf boʻlgani sahihdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: «Денгиз улоқтирган ёки очиб қолдирган балиқларни е, қалқиб турган ҳолда топганингни эса ема». Мавқуф бўлгани саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ فَيْرُوزَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَسَّانِيُّ , نَا ابْنُ نُمَيْرٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ : " مَا ضَرَبَ بِهِ الْبَحْرُ ، أَوْ جَزَرَ عَنْهُ ، أَوْ صِيدَ فِيهِ ، فَكُلْ وَمَا مَاتَ فِيهِ ، ثُمَّ طَفَا فَلا تَأْكُلْ " ، نَا عَبْدُ الْغَافِرِ بْنُ سَلامَةَ , نَا يَزْدَادُ , نَا الْمُعَافَى بْنُ عِمْرَانَ , نَا إِسْمَاعِيلُ , حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , نَحْوَهُ مَوْقُوفًا

Jobir (roziyallohu anhu) shunday der edi: «Dengiz urib chiqargan, yoki suvi qaytib ochilgan, yoki unda ovlangan narsani ye; unda oʻlib, soʻng qalqib chiqqan narsani esa yema». Shunga oʻxshashini Ubaydulloh ibn Umar Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan mavquf holda rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу) шундай дер эди: «Денгиз уриб чиқарган, ёки суви қайтиб очилган, ёки унда овланган нарсани е; унда ўлиб, сўнг қалқиб чиққан нарсани эса ема». Шунга ўхшашини Убайдуллоҳ ибн Умар Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан мавқуф ҳолда ривоят қилган.

حَدَّثَنَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ , نَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , قَالَ : سَمِعْتُ شَيْخًا يُكَنَّى أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ , يَقُولُ : " مَا فِي الْبَحْرِ مِنْ شَيْءٍ ، إِلا قَدْ ذَكَّاهُ اللَّهُ تَعَالَى لَكُمْ "

Amr ibn Dinor aytdi: Men Abu Abdurrahmon deb kunyalanadigan bir shayxni eshitdim, u aytdi: Men Abu Bakr as-Siddiqning: «Dengizda hech narsa yoʻqki, Alloh taolo uni sizlar uchun zabh qilib qoʻymagan boʻlsa», deganini eshitdim.Амр ибн Динор айтди: Мен Абу Абдурраҳмон деб куняланадиган бир шайхни эшитдим, у айтди: Мен Абу Бакр ас-Сиддиқнинг: «Денгизда ҳеч нарса йўқки, Аллоҳ таоло уни сизлар учун забҳ қилиб қўймаган бўлса», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْقَاسِمِ الْكَوْكَبِيُّ , نَا خَالِدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الصَّدَفِيُّ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ شُرَيْحٍ ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى ذَبَحَ مَا فِي الْبَحْرِ لِبَنِي آدَمَ "

Shurayh — u Rasululloh ﷺning sahobalaridan edi — aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh taolo dengizdagi narsalarni Odam bolalari uchun soʻyib qoʻygan», dedilar.Шурайҳ — у Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан эди — айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ таоло денгиздаги нарсаларни Одам болалари учун сўйиб қўйган», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ , قَالَ : وَنا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، قَالا : نَا سُفْيَانُ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَشِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ قَالَ : أَشْهَدُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ ، أَنَّهُ قَالَ : " السَّمَكَةُ الطَّافِيَةُ حَلالٌ لِمَنْ أَرَادَ أَكْلَهَا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Abu Bakr haqida guvohlik beramanki, u: «Suv yuzasida qalqib turgan baliq uni yeyishni istagan kishi uchun haloldir», degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Абу Бакр ҳақида гувоҳлик бераманки, у: «Сув юзасида қалқиб турган балиқ уни ейишни истаган киши учун ҳалолдир», деган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ ، نَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا وَكِيعٌ , عَنْ سُفْيَانَ , بِهَذَا قَالَ : " السَّمَكَةُ الطَّافِيَةُ عَلَى الْمَاءِ حَلالٌ "

Vakiʼ Sufyondan shu (isnod) bilan rivoyat qildi. U aytdi: «Suv yuzasida qalqib turgan baliq haloldir».Вакиъ Суфёндан шу (иснод) билан ривоят қилди. У айтди: «Сув юзасида қалқиб турган балиқ ҳалолдир».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعُمَرِيُّ , نَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ , نَا شَرِيكٌ , عَنِ ابْنِ أَبِي بَشِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا بَكْرٍ , يَقُولُ : " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى ذَبَحَ لَكُمْ مَا فِي الْبَحْرِ ، فَكُلُوهُ كُلَّهُ فَإِنَّهُ ذُكِّيَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Abu Bakrning: «Albatta, Alloh taolo dengizdagi narsalarni sizlar uchun zabh qilib qoʻygan, bas, uning hammasini yenglar, chunki u zabh qilingandir», deganini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Абу Бакрнинг: «Албатта, Аллоҳ таоло денгиздаги нарсаларни сизлар учун забҳ қилиб қўйган, бас, унинг ҳаммасини енглар, чунки у забҳ қилингандир», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , نَا عَبْدُ الْوَهَّابِ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي بَشِيرٍ , قَالَ : أَشْهَدُ عَلَى عِكْرِمَةَ , أَنَّهُ شَهِدَ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : أَشْهَدُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ ، " أَنَّهُ أَكَلَ السَّمَكَ الطَّافِيَ عَلَى الْمَاءِ "

Abdulmalik ibn Abu Bashir aytdi: Men Ikrima haqida guvohlik beramanki, u Ibn Abbos haqida guvohlik berdi. U aytdi: Men Abu Bakr as-Siddiq haqida guvohlik beramanki, u suv yuzasida qalqib turgan baliqni yegan.Абдулмалик ибн Абу Башир айтди: Мен Икрима ҳақида гувоҳлик бераманки, у Ибн Аббос ҳақида гувоҳлик берди. У айтди: Мен Абу Бакр ас-Сиддиқ ҳақида гувоҳлик бераманки, у сув юзасида қалқиб турган балиқни еган.

حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْمَالِكِيُّ ، نَا بَشِيرُ بْنُ آدَمَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ , نَا سَعِيدٌ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ لاحِقِ بْنِ حُمَيْدٍ , وَعِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : إِنَّ أَبَا بَكْرٍ , قَال : " السَّمَكُ ذُكِّيَ كُلْهُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Abu Bakr: «Baliq zabh qilingandir, uni ye», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Абу Бакр: «Балиқ забҳ қилингандир, уни е», деди.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , نَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ , قَالَ : قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ : " الْحُوتُ ذُكِّيَ كُلْهُ , وَالْجَرَادُ ذُكِّيَ كُلْهُ "

Jobir ibn Zayd aytdi: Umar ibn al-Xattob: «Baliq zabh qilingandir, uni ye; chigirtka ham zabh qilingandir, uni ye», dedi.Жобир ибн Зайд айтди: Умар ибн ал-Хаттоб: «Балиқ забҳ қилингандир, уни е; чигиртка ҳам забҳ қилингандир, уни е», деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ , نَا أَبِي , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , نَا أَبُو سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى : ‏ أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ " , وَطَعَامُهُ مَا لُفِظَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Alloh taolo: «Sizlarga dengiz ovi va uning taomi sizlar hamda yoʻlovchilar uchun manfaat qilib halol qilindi», dedi. Uning taomi — (dengiz) uloqtirib tashlagan narsadir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳ таоло: «Сизларга денгиз ови ва унинг таоми сизлар ҳамда йўловчилар учун манфаат қилиб ҳалол қилинди», деди. Унинг таоми — (денгиз) улоқтириб ташлаган нарсадир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , نَا خَلَفُ بْنُ خَلِيفَةَ , عَنْ حُصَيْنٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ : ‏ أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ , أَلا إِنَّ صَيْدَهُ مَا صِيدَ , وَطَعَامُهُ مَا لَفَظَ الْبَحْرُ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Alloh azza va jallaning: «Sizlarga dengiz ovi va uning taomi halol qilindi», degan soʻzi haqida: «Ogoh boʻlinglar, uning ovi — ovlangan narsa, uning taomi esa dengiz uloqtirib tashlagan narsadir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Аллоҳ азза ва жалланинг: «Сизларга денгиз ови ва унинг таоми ҳалол қилинди», деган сўзи ҳақида: «Огоҳ бўлинглар, унинг ови — овланган нарса, унинг таоми эса денгиз улоқтириб ташлаган нарсадир», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا عَبْدُ الصَّمَدِ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُثَنَّى , عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ أَنَسٍ , عَنْ أَبِي أَيُّوبَ ، أَنَّهُ " رَكِبَ فِي الْبَحْرِ فِي رَهْطٍ مِنْ أَصْحَابِهِ , فَوَجَدُوا سَمَكَةً طَافِيَةً عَلَى الْمَاءِ فَسَأَلُوهُ عَنْهَا , فَقَالَ : أَطَيِّبَةٌ هِيَ لَمْ تُغَيَّرْ ؟ ، قَالُوا : نَعَمْ , قَالَ : فَكُلُوهَا وَارْفَعُوا نَصِيبِي مِنْهَا وَكَانَ صَائِمًا "

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u sahoblaridan bir jamoa bilan dengizga chiqdi. Ular suv yuzasida qalqib turgan bir baliqni topib, undan u haqda soʻrashdi. U: «U yaxshimi, oʻzgarmaganmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. U: «Unday boʻlsa, uni yenglar va mening ulushimni koʻtarib qoʻyinglar», dedi. U roʻzador edi.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у саҳобларидан бир жамоа билан денгизга чиқди. Улар сув юзасида қалқиб турган бир балиқни топиб, ундан у ҳақда сўрашди. У: «У яхшими, ўзгармаганми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. У: «Ундай бўлса, уни енглар ва менинг улушимни кўтариб қўйинглар», деди. У рўзадор эди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ , نَا عَفَّانُ . ح قَالَ وَنا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , نَا حَجَّاجٌ , قَالا : نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ حَبِيبِ بْنِ الشَّهِيدِ , عَنْ جَبَلَةَ بْنِ عَطِيَّةَ , أَنَّ أَصْحَابَ أَبِي طَلْحَةَ " أَصَابُوا سَمَكَةً طَافِيَةً فَسَأَلُوا عَنْهَا أَبَا طَلْحَةَ , فَقَالَ : اهْدُوهَا إِلَيَّ "

Jabala ibn Atiyyadan rivoyat qilinadiki, Abu Talhaning sheriklari qalqib turgan bir baliqni topib olishdi va Abu Talhadan u haqda soʻrashdi. U: «Uni menga hadya qilinglar», dedi.Жабала ибн Атийядан ривоят қилинадики, Абу Талҳанинг шериклари қалқиб турган бир балиқни топиб олишди ва Абу Талҳадан у ҳақда сўрашди. У: «Уни менга ҳадя қилинглар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نَصْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ حَمْدَوَيْهِ الْمَرْوَزِيُّ , وَعَلِيُّ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ طَاهِرٍ , قَالا : نَا مَعْمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَعْمَرٍ الْبَلْخِيُّ , نَا عِصَامُ بْنُ يُوسُفَ , نَا مُبَارَكُ بْنُ مُجَاهِدٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , عَنْ نَافِعٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ " فِي الْجَنِينِ ذَكَاتُهُ ذَكَاةُ أُمِّهِ أَشْعَرَ ، أَوْ لَمْ يُشْعِرْ " ، قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ : وَلَكِنَّهُ إِذَا خَرَجَ مِنْ بَطْنِ أُمِّهِ يُؤْمَرُ بِذَبْحِهِ حَتَّى يَخْرُجَ الدَّمُ مِنْ جَوْفِهِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ janin haqida: «Uning zabhi — onasining zabhidir, tuk chiqargan boʻladimi yo chiqarmaganmi», dedilar. Ubaydulloh aytdi: Lekin u onasining qornidan chiqqanida, qornidan qon chiqquncha uni soʻyish buyuriladi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ жанин ҳақида: «Унинг забҳи — онасининг забҳидир, тук чиқарган бўладими ё чиқармаганми», дедилар. Убайдуллоҳ айтди: Лекин у онасининг қорнидан чиққанида, қорнидан қон чиққунча уни сўйиш буюрилади.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَتِيقُ , نَا مُطَرِّفٌ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أُحِلَّ لَنَا مِنَ الدَّمِ دَمَانِ ، وَمِنَ الْمَيْتَةِ مَيْتَتَانِ , مِنَ الْمَيْتَةِ الْحُوتُ وَالْجَرَادُ , وَمِنَ الدَّمِ الْكَبِدُ وَالطِّحَالُ " ، لَفْظُ مُطَرِّفٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bizga qondan ikki qon, oʻlaksadan ikki oʻlaksa halol qilindi: oʻlaksadan — baliq va chigirtka, qondan — jigar va taloq», dedilar. Bu Mutarrifning lafzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бизга қондан икки қон, ўлаксадан икки ўлакса ҳалол қилинди: ўлаксадан — балиқ ва чигиртка, қондан — жигар ва талоқ», дедилар. Бу Мутаррифнинг лафзидир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا ابْنُ يَاسِينَ , نَا بُنْدَارٌ , نَا يَحْيَى الْقَطَّانُ , عَنْ مُجَالِدٍ , عَنْ أَبِي الْوَدَّاكِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، سُئِلَ " عَنِ الْجَنِينِ يَخْرُجُ مَيِّتًا , قَالَ : إِنْ شِئْتُمْ فَكُلُوهُ "

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan oʻlik holda chiqadigan janin haqida soʻralganda, u zot: «Xohlasangiz, uni yenglar», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан ўлик ҳолда чиқадиган жанин ҳақида сўралганда, у зот: «Хоҳласангиз, уни енглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الأَسْوَدِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , وَمُوسَى بْنُ جَعْفَرِ بْنِ قَرِينٍ , قَالا : نَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَكَمِ الْجِيرِيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانَ , نَا صَبَاحُ بْنُ يَحْيَى , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلِ الْجَنِينَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ " ، وَقَالَ أَبُو الأَسْوَدِ : فِي بَطْنِ النَّاقَةِ

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Onasining qornidagi janinni ye», dedilar. Abul-Asvad esa: «tuyaning qornidagi(ni)», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Онасининг қорнидаги жанинни е», дедилар. Абул-Асвад эса: «туянинг қорнидаги(ни)», деди.

نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا أَبُو يُوسُفَ الْقَاضِي ، نَا مُجَالِدُ بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي الْوَدَّاكِ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، سُئِلَ " عَنِ الْجَزُورِ ، وَالْبَقَرَةِ يُوجَدُ الْجَنِينُ فِي بَطْنِهَا , فَقَالَ : إِذَا سَمَّيْتُمْ عَلَى الذَّبِيحَةِ فَذَكَاتُهُ ذَكَاةُ أُمِّهِ "

Abu Said (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qildi: U zotdan qornida janin topilgan tuya va sigir haqida soʻralganda, u zot: «Soʻyiladigan hayvonga (Allohning nomini) zikr qilgan boʻlsangiz, uning zabhi onasining zabhidir», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилди: У зотдан қорнида жанин топилган туя ва сигир ҳақида сўралганда, у зот: «Сўйиладиган ҳайвонга (Аллоҳнинг номини) зикр қилган бўлсангиз, унинг забҳи онасининг забҳидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْحُسَيْنِ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ نَصْرٍ الدَّقَّاقُ , وَالْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , قَالا : نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ , نَا هُشَيْمٌ , عَنْ مُجَالِدٍ , عَنْ أَبِي الْوَدَّاكِ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , قَالَ : سَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقُلْنَا : " أَحَدُنَا يَنْحَرُ النَّاقَةَ ، أَوْ يَذْبَحُ الْبَقَرَةَ ، أَوِ الشَّاةَ فَيَجِدُ فِي بَطْنِهَا جَنِينًا فَيَأْكُلُهُ أَوْ يُلْقِيهِ ؟ ، قَالَ : فَقَالَ : كُلُوهُ إِنْ شِئْتُمْ ، إِنَّ ذَكَاتَهُ ذَكَاةُ أُمِّهِ "

Abu Said (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Birimiz tuyani soʻyadi yoki sigirni yoxud qoʻyni soʻyadi va uning qornidan janin topadi — uni yeydimi yo uloqtiradimi?» dedik. U zot: «Xohlasangiz, uni yenglar; albatta, uning zabhi onasining zabhidir», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Биримиз туяни сўяди ёки сигирни ёхуд қўйни сўяди ва унинг қорнидан жанин топади — уни ейдими ё улоқтирадими?» дедик. У зот: «Хоҳласангиз, уни енглар; албатта, унинг забҳи онасининг забҳидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ حَمْزَةُ بْنُ الْقَاسِمِ الْهَاشِمِيُّ الإِمَامُ ، مِنْ أَصْلِهِ , نَا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ ، نَا أَبُو عُبَيْدَةَ هُوَ الْحَدَّادُ عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ وَاصِلٍ , عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ أَبِي الْوَدَّاكِ جَبْرِ بْنِ نَوْفٍ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " ذَكَاةُ الْجَنِينِ ذَكَاةُ أُمِّهِ "

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Janinning zabhi — onasining zabhidir», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Жаниннинг забҳи — онасининг забҳидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْوَاسِطِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَجَّاجِ بْنِ الصَّلْتِ , نَا الْحَسَنُ بْنُ بِشْرِ بْنِ سَلْمٍ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ عَلْقَمَةَ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَفَعَهُ ، قَالَ : " ذَكَاةُ الْجَنِينِ ذَكَاةُ أُمِّهِ "

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan marfuʼ holda rivoyat qilinadi. U zot: «Janinning zabhi — onasining zabhidir», dedilar.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан марфуъ ҳолда ривоят қилинади. У зот: «Жаниннинг забҳи — онасининг забҳидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّارُ , نَا طَاهِرُ بْنُ خَالِدِ بْنِ بَزَّارٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ قَيْسٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ " فِي الْجَنِينِ : ذَكَاتُهُ ذَكَاةُ أُمِّهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot janin haqida: «Uning zabhi — onasining zabhidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот жанин ҳақида: «Унинг забҳи — онасининг забҳидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُنَبِّهٍ , نَا مُحْرِزُ بْنُ هِشَامٍ , نَا مُوسَى بْنُ عُثْمَانَ الْكِنْدِيُّ , عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ذَكَاةُ الْجَنِينِ ذَكَاةُ أُمِّهِ "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Janinning zabhi — onasining zabhidir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаниннинг забҳи — онасининг забҳидир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي إِسْحَاقَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسِ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ذَكَاةُ الْجَنِينِ ذَكَاةُ أُمِّهِ "

Yana Abu Ishoqdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan (rivoyat qildi). U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Janinning zabhi — onasining zabhidir», dedilar.Яна Абу Ишоқдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди). У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаниннинг забҳи — онасининг забҳидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ , نَا حَبَّانُ بْنُ هِلالٍ , أنا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ , حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ , وَسُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ , أَنَّهُ بَلَغَهُمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الضَّحَايَا إِلَى آخِرِ الشَّهْرِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يَسْتَأَنَّى ذَلِكَ "

Abu Salama va Sulaymon ibn Yasorga yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ: «Qurbonliklar — kechiktirishni istagan kishi uchun oyning oxirigachadir», dedilar.Абу Салама ва Сулаймон ибн Ясорга етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Қурбонликлар — кечиктиришни истаган киши учун ойнинг охиригачадир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ , نَا عَمِّي , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ عِيسَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ فَرْوَةَ الأَنْصَارِيِّ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّهُ قَالَ : " مَنْ وَجَدَ سَعَةً وَلَمْ يُضَحِّ فَلا يَقْرَبَنَّ فِي مَسَاجِدِنَا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Kim kengchilik topsa-yu, qurbonlik qilmasa, masjidlarimizga aslo yaqinlashmasin».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ким кенгчилик топса-ю, қурбонлик қилмаса, масжидларимизга асло яқинлашмасин».

قَالَ عِيسَى ، وَأَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " ضَحَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، بِكَبْشَيْنِ أَقْرَنَيْنِ أَحَدُهُمَا عَنْهُ ، وَعَنْ أَهْلِ بَيْتِهِ , وَالآخَرُ عَنْ مَنْ لَمْ يُضَحِّ مِنْ أُمَّتِهِ "

Iso aytdi: Menga Ibn Shihob xabar berdi, u Said ibn al-Musayyabdan, u Abu Hurayradan (rivoyat qildi). U aytdi: Rasululloh ﷺ ikkita shoxdor qoʻchqorni qurbonlik qildilar: birini oʻzlari va ahli baytlari nomidan, ikkinchisini esa ummatidan qurbonlik qilmaganlar nomidan.Исо айтди: Менга Ибн Шиҳоб хабар берди, у Саид ибн ал-Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилди). У айтди: Расулуллоҳ ﷺ иккита шохдор қўчқорни қурбонлик қилдилар: бирини ўзлари ва аҳли байтлари номидан, иккинчисини эса умматидан қурбонлик қилмаганлар номидан.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَأَبُو رَوْقٍ الْهِزَّانِيُّ ، قَالا : نَا يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرِ بْنِ دِرْهَمٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا دَخَلَ عَشْرُ ذِي الْحِجَّةِ فَأَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يُضَحِّيَ فَلْيُمْسِكْ عَنْ شَعْرِهِ وَأَظْفَارِهِ "

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Zulhijjaning oʻn kuni kirib, biringiz qurbonlik qilmoqchi boʻlsa, sochi va tirnoqlaridan olishdan tiyilsin», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Зулҳижжанинг ўн куни кириб, бирингиз қурбонлик қилмоқчи бўлса, сочи ва тирноқларидан олишдан тийилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ , نَا أَبُو كَامِلٍ ، نَا الْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ , نَا عُتْبَةُ بْنُ يَقْظَانَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَحَى ذَبْحُ الأَضَاحِيِّ كُلَّ ذَبْحٍ كَانَ قَبْلَهُ ، وَذَكَرَ صَوْمَ رَمَضَانَ ، وَالزَّكَاةَ ، وَالْغُسْلَ مِنَ الْجَنَابَةِ بِمِثْلِ ذَلِكَ "

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qurbonliklarni soʻyish oʻzidan oldingi har bir soʻyishni oʻchirdi», dedilar va Ramazon roʻzasini, zakotni hamda janobatdan gʻusl qilishni ham shunga oʻxshash zikr qildilar.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қурбонликларни сўйиш ўзидан олдинги ҳар бир сўйишни ўчирди», дедилар ва Рамазон рўзасини, закотни ҳамда жанобатдан ғусл қилишни ҳам шунга ўхшаш зикр қилдилар.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ سُلَيْمَانَ الْخَلالُ , نَا الْهَيْثَمُ بْنُ سَهْلٍ , نَا الْمُسَيِّبُ بْنُ شَرِيكٍ , نَا عُبَيْدٌ الْمُكْتِبُ , عَنْ عَامِرٍ , عَنْ مَسْرُوقٍ , عَنْ عَلِيٍّ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " نَسَخَ الأَضْحَى كُلَّ ذَبْحٍ , وَصَوْمُ رَمَضَانَ كُلَّ صَوْمٍ , وَالْغُسْلُ مِنَ الْجَنَابَةِ كُلَّ غُسْلٍ , وَالزَّكَاةُ كُلَّ صَدَقَةٍ " ، خَالَفَهُ الْمُسَيِّبُ بْنُ وَاضِحٍ , عَنِ الْمُسَيِّبِ ، هُوَ ابْنُ شَرِيكٍ ، وَكِلاهُمَا ضَعِيفَانِ , وَالْمُسَيِّبُ بْنُ شَرِيكٍ مَتْرُوكٌ

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qurbonlik har bir soʻyishni, Ramazon roʻzasi har bir roʻzani, janobatdan gʻusl har bir gʻuslni, zakot esa har bir sadaqani nasx qildi», dedilar. Unga al-Musayyab ibn Vozih al-Musayyabdan — u Ibn Shariqdir — (rivoyat qilib) muxolif boʻlgan; ikkalasi ham zaifdirlar, al-Musayyab ibn Shariq esa matrukdir.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қурбонлик ҳар бир сўйишни, Рамазон рўзаси ҳар бир рўзани, жанобатдан ғусл ҳар бир ғуслни, закот эса ҳар бир садақани насх қилди», дедилар. Унга ал-Мусайяб ибн Возиҳ ал-Мусайябдан — у Ибн Шариқдир — (ривоят қилиб) мухолиф бўлган; иккаласи ҳам заифдирлар, ал-Мусайяб ибн Шариқ эса матрукдир.

نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الشَّافِعِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ تَمَامِ بْنِ صَالِحٍ النَّهْرَانِيُّ بِحِمْصَ , نَا الْمُسَيِّبُ بْنُ وَاضِحٍ , نَا الْمُسَيِّبُ بْنُ شَرِيكٍ , عَنْ عُتْبَةَ بْنِ يَقْظَانَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ مَسْرُوقٍ , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " نسخت الزَّكَاةُ كُلَّ صَدَقَةٍ فِي الْقُرْآنِ , وَنَسَخَ صَوْمُ رَمَضَانَ كُلَّ صَوْمٍ , وَنَسَخَ غُسْلُ الْجَنَابَةِ كُلَّ غُسْلٍ , وَنَسَخَتِ الأَضَاحِيُّ كُلَّ ذَبْحٍ " ، عُقْبَةُ بْنُ يَقْظَانَ مَتْرُوكٌ أَيْضًا

Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Zakot Qurʼondagi har bir sadaqani nasx qildi, Ramazon roʻzasi har bir roʻzani nasx qildi, janobat gʻusli har bir gʻuslni nasx qildi, qurbonliklar esa har bir soʻyishni nasx qildi», dedilar. Uqba ibn Yaqzon ham matrukdir.Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Закот Қуръондаги ҳар бир садақани насх қилди, Рамазон рўзаси ҳар бир рўзани насх қилди, жанобат ғусли ҳар бир ғуслни насх қилди, қурбонликлар эса ҳар бир сўйишни насх қилди», дедилар. Уқба ибн Яқзон ҳам матрукдир.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَيَّاشٍ , وَسَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ , أَنَّ عَيَّاشَ بْنَ عَيَّاشٍ ، حَدَّثَهُمْ , عَنْ عِيسَى بْنِ هِلالٍ الصَّدَفِيِّ , حَدَّثَهُمْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ , أَنَّ رَجُلا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُمِرْتُ بِيَوْمِ الأَضْحَى عِيدًا جَعَلَهُ اللَّهُ لِهَذِهِ الأُمَّةِ , فَقَالَ الرَّجُلُ : فَإِنْ لَمْ أَجِدْ إِلا مَنِيحَةَ أَبِي ، أَوْ شَاةَ أَبِي أَذْبَحُهَا ؟ ، قَالَ : لا وَلَكِنْ قَلِّمْ أَظْفَارَكَ ، وَقُصَّ شَارِبَكَ ، وَاحْلِقْ عَانَتَكَ ، فَذَلِكَ تَمَامُ أُضْحِيَّتِكَ عِنْدَ اللَّهِ "

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga keldi. Rasululloh ﷺ unga: «Menga Alloh bu ummat uchun bayram qilib belgilagan qurbonlik kuni buyurildi», dedilar. Haligi kishi: «Agar men otamning manihasi yoki otamning qoʻyidan boshqasini topmasam, uni soʻyaymi?» dedi. U zot: «Yoʻq, lekin tirnoqlaringni ol, moʻylovingni qirq va qov sochingni ol — ana shu Alloh huzurida sening qurbonligingning toʻliqligidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Менга Аллоҳ бу уммат учун байрам қилиб белгилаган қурбонлик куни буюрилди», дедилар. Ҳалиги киши: «Агар мен отамнинг маниҳаси ёки отамнинг қўйидан бошқасини топмасам, уни сўяйми?» деди. У зот: «Йўқ, лекин тирноқларингни ол, мўйловингни қирқ ва қов сочингни ол — ана шу Аллоҳ ҳузурида сенинг қурбонлигингнинг тўлиқлигидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ ، نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَرَّانِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُمِرْتُ بِالنَّحْرِ وَلَيْسَ بِوَاجِبٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Menga qurbonlik soʻyish buyurildi, u vojib emas», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга қурбонлик сўйиш буюрилди, у вожиб эмас», дедилар.

نَا أَبُو الْعَبَّاسِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَسْكَرِيُّ , نَا الْحُنَيْنِيُّ ، نَا أَبُو غَسَّانَ ، نَا قَيْسٌ , عَنْ جَابِرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُتِبَ عَلَيَّ النَّحْرُ ، وَلَمْ يُكْتَبْ عَلَيْكُمْ , وَأُمِرْتُ بِصَلاةِ الأَضْحَى ، وَلَمْ تُؤْمَرُوا بِهَا " ، قَالَ : وَحَدَّثَنَا الْحُنَيْنِيُّ ، نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ صَالِحٍ ، عَنْ جَابِرٍ مِثْلَهُ : كُتِبَ عَلَيَّ الأَضْحَى

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Menga qurbonlik soʻyish farz qilindi, sizlarga farz qilinmadi. Menga Aduho namozini oʻqish buyurildi, sizlarga buyurilmadi», dedilar. U aytdi: Bizga al-Hunayniy rivoyat qildi, unga Abu Nuaym, unga al-Hasan ibn Solih Jobirdan shuning mislini: «Menga qurbonlik farz qilindi», deb (rivoyat qildi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга қурбонлик сўйиш фарз қилинди, сизларга фарз қилинмади. Менга Адуҳо намозини ўқиш буюрилди, сизларга буюрилмади», дедилар. У айтди: Бизга ал-Ҳунайний ривоят қилди, унга Абу Нуайм, унга ал-Ҳасан ибн Солиҳ Жобирдан шунинг мислини: «Менга қурбонлик фарз қилинди», деб (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَزِيدَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا أُنْفِقَتِ الْوَرِقُ فِي شَيْءٍ أَفْضَلَ مِنْ نَحِيرَةٍ فِي يَوْمِ عِيدٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kumush hayit kunidagi qurbonlikdan afzalroq narsaga sarflanmagan», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кумуш ҳайит кунидаги қурбонликдан афзалроқ нарсага сарфланмаган», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ زَنْجُوَيْهِ ، نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ , عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُهَاجِرِ , نَا أَبِي , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَابَاهُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الإِبِلِ الْجَلالَةِ أَنْ يُؤْكَلَ لَحْمُهَا , وَلا يُشْرَبَ لَبَنُهَا , وَلا يُحْمَلَ عَلَيْهَا إِلا الأُدْمَ , وَلا يُذَكِّيَهَا النَّاسُ حَتَّى تُعْلَفَ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ jallola tuyalarning goʻshti yeyilishidan, suti ichilishidan, ularning ustiga teridan boshqa narsa ortilishidan va odamlar ularni qirq kecha yem berilmagunicha soʻyishlaridan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ жаллола туяларнинг гўшти ейилишидан, сути ичилишидан, уларнинг устига теридан бошқа нарса ортилишидан ва одамлар уларни қирқ кеча ем берилмагунича сўйишларидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، وَآخَرُونَ ، قَالُوا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الْحَارِثِ الْوَاسِطِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ سَلامٍ الْعَطَّارُ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُدَيْلٍ الْخُزَاعِيُّ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، بُدَيْلَ بْنَ وَرْقَاءَ الْخُزَاعِيَّ عَلَى جَمَلٍ أَوْرَقَ يَصِيحُ فِي فِجَاجِ مِنًى : أَلا إِنَّ الذَّكَاةَ فِي الْحَلْقِ وَاللَّبَّةِ , أَلا وَلا تَعْجَلُوا الأَنْفُسَ أَنْ تَزْهَقَ , وَأَيَّامَ مِنًى أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ وَبِعَالٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Budayl ibn Varqo al-Xuzoiyni kulrang bir tuyaga mindirib yubordilar, u Mino yoʻllarida: «Ogoh boʻlinglar! Zabh — boʻgʻiz va koʻkrak chuqurchasidadir. Ogoh boʻlinglar, jonlar chiqishiga shoshilmanglar. Mino kunlari — yeyish, ichish va ayollar bilan yaqinlik kunlaridir», deb jar solardi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Будайл ибн Варқо ал-Хузоийни кулранг бир туяга миндириб юбордилар, у Мино йўлларида: «Огоҳ бўлинглар! Забҳ — бўғиз ва кўкрак чуқурчасидадир. Огоҳ бўлинглар, жонлар чиқишига шошилманглар. Мино кунлари — ейиш, ичиш ва аёллар билан яқинлик кунларидир», деб жар соларди.

حَدَّثَنَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ , نَا رِفَاعَةُ بْنُ هُرَيْرٍ , نَا أَبِي , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَسْتَدِينُ وَأُضَحِّي ؟ ، قَالَ : نَعَمْ فَإِنَّهُ دَيْنٌ مَقْضِيٌّ " ، هَذَا إِسْنَادٌ ضَعِيفٌ , وَهُرَيْرٌ ، هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ ، وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَائِشَةَ ، وَلَمْ يُدْرِكْهَا

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Men: «Yo Rasululloh, qarz olib qurbonlik qilaymi?» dedim. U zot: «Ha, chunki u toʻlanadigan qarzdir», dedilar. Bu zaif isnoddir. Hurayr — u Abdurrahmon ibn Rofeʼ ibn Xadijning oʻgʻlidir — Oishadan eshitmagan va unga yetishmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, қарз олиб қурбонлик қилайми?» дедим. У зот: «Ҳа, чунки у тўланадиган қарздир», дедилар. Бу заиф исноддир. Ҳурайр — у Абдурраҳмон ибн Рофеъ ибн Хадижнинг ўғлидир — Оишадан эшитмаган ва унга етишмаган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورِ بْنِ سَيَّارٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ بُكَيْرٍ الْحَضْرَمِيُّ , نَا سُوَيْدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ التَّنُوخِيِّ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى , عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ , عَنْ أَبِيهِ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَيَّامُ التَّشْرِيقِ كُلُّهَا ذَبْحٌ " ، نَا جَعْفَرُ بْنُ نُصَيْرٍ , نَا ابْنُ رِشْدِينَ , نَا زُهَيْرُ بْنُ عَبَّادٍ , نَا سُوَيْدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ مِثْلَهُ

Nofeʼ ibn Jubayr ibn Mutʼim otasidan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Tashriq kunlarining barchasi soʻyish (kunlari)dir», dedilar. Bizga Jaʼfar ibn Nusayr rivoyat qildi, unga Ibn Rishdin, unga Zuhayr ibn Abbod, unga Suvayd ibn Abdulaziz shuning mislini (rivoyat qildi).Нофеъ ибн Жубайр ибн Мутъим отасидан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ташриқ кунларининг барчаси сўйиш (кунлари)дир», дедилар. Бизга Жаъфар ибн Нусайр ривоят қилди, унга Ибн Ришдин, унга Зуҳайр ибн Аббод, унга Сувайд ибн Абдулазиз шунинг мислини (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى الْخَشَّابُ , نَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ , نَا أَبُو مُعَيْدٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى , أَنَّ عَمْرَو بْنَ دِينَارٍ ، حَدَّثَهُ , عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " كُلُّ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ ذَبْحٌ "

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Tashriq kunlarining hammasi soʻyishdir», dedilar.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ташриқ кунларининг ҳаммаси сўйишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ الْبُهْلُولِ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يُونُسَ السَّرَّاجُ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ , عَنْ رُبَيْحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , أَبِي سَعِيدٍ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " ضَحَّى بِكَبْشٍ أَقْرَنَ ، ثُمَّ قَالَ : اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا عَنِّي ، وَعَنْ مَنْ لَمْ يُضَحِّ مِنْ أُمَّتِي "

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shoxdor bir qoʻchqorni qurbonlik qildilar, soʻng: «Allohim, bu — mendan va ummatimdan qurbonlik qilmaganlar nomidandir», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шохдор бир қўчқорни қурбонлик қилдилар, сўнг: «Аллоҳим, бу — мендан ва умматимдан қурбонлик қилмаганлар номидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ , نَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو , عَنِ الْمُطَّلِبِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنَ حَنْطَبٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , قَالَ : شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، الأَضْحَى بِالْمُصَلَّى ، فَلَمَّا صَلَّى وَقَضَى خُطْبَتَهُ ، نزل عَنْ مِنْبَرِهِ فَأُتِيَ بِكَبْشِهِ فَذَبَحَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ , وَقَالَ : بِسْمِ اللَّهِ وَاللَّهُ أَكْبَرُ هَذَا عَنِّي ، وَعَنْ مَنْ لَمْ يُضَحِّ مِنْ أُمَّتِي "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga musallada qurbonlik hayitida ishtirok etdim. U zot namozni oʻqib, xutbalarini tugatgach, minbarlaridan tushdilar va u zotga qoʻchqorlari keltirildi. Rasululloh ﷺ uni oʻz qoʻllari bilan soʻyib: «Bismillah, vallohu akbar. Bu mendan va ummatimdan qurbonlik qilmaganlar nomidandir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга мусаллада қурбонлик ҳайитида иштирок этдим. У зот намозни ўқиб, хутбаларини тугатгач, минбарларидан тушдилар ва у зотга қўчқорлари келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ уни ўз қўллари билан сўйиб: «Бисмиллаҳ, валлоҳу акбар. Бу мендан ва умматимдан қурбонлик қилмаганлар номидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا أَبِي , نَا أَبُو سُحَيْمٍ الْمُبَارَكُ بْنُ سُحَيْمٍ ، نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ , عَنْ أَنَسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَنَّهُ ضَحَّى بِكَبْشَيْنِ أَمْلَحَيْنِ ، أَحَدُهُمَا عَنْ أُمَّتِهِ ، وَالآخَرُ عَنْهُ وَعَنْ أَهْلِ بَيْتِهِ "

Anas (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot ikkita oq-qora qoʻchqorni qurbonlik qildilar: birini ummatlari nomidan, ikkinchisini esa oʻzlari va ahli baytlari nomidan.Анас (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот иккита оқ-қора қўчқорни қурбонлик қилдилар: бирини умматлари номидан, иккинчисини эса ўзлари ва аҳли байтлари номидан.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الزَّيَّاتُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَبَّانَ , نَا عَمْرُو بْنُ الْحُصَيْنِ , نَا ابْنُ عُلاثَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ , عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ وَجَدَ مِنْكُمْ سَعَةً فَلَمْ يُضَحِّ ، فَلا يَقْرَبَنَّ مُصَلانَا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim kengchilik topsa-yu, qurbonlik qilmasa, namozgohimizga aslo yaqinlashmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким кенгчилик топса-ю, қурбонлик қилмаса, намозгоҳимизга асло яқинлашмасин», дедилар.

نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَكِيلُ , نَا حُمَيْدُ بْنُ الرَّبِيعِ , نَا ابْنُ إِدْرِيسَ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ , قَالَ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جِنَازَةٍ فَانْتَهَيْنَا إِلَى الْقَبْرِ , قَالَ : فَرَأَيْتُهُ يُوصِي الْحَافِرَ , قَالَ : " أَوْسِعْ مِنْ قِبَلِ رَأْسِهِ ، أَوْسِعْ مِنْ قِبَلِ رِجْلَيْهِ , فَلَمَّا انْصَرَفَ تَلَقَّاهُ دَاعِي امْرَأَةٍ مِنْ قُرَيْشٍ , فَقَالَ : إِنَّ فُلانَةَ تَدْعُوكَ وَأَصْحَابَكَ , قَالَ : فَأَتَاهَا فَلَمَّا جَلَسَ الْقَوْمُ أُتِيَ بِالطَّعَامِ فَوَضَعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدَهُ وَوَضَعَ الْقَوْمُ فَبَيْنَا هُوَ يَأْكُلُ إِذْ كَفَّ يَدَهُ , قَالَ : وَقَدْ كُنَّا جَلَسْنَا بِمَجَالِسِ الْغِلْمَانِ مِنْ آبَائِهِمْ , قَالَ : فَنَظَرَ آبَاؤُنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلُوكُ أَكَلْتُهُ فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَضْرِبُ يَدَ ابْنِهِ حَتَّى يَرْمِيَ الْعِرْقَ مِنْ يَدِهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَجِدُ لَحْمَ شَاةٍ أُخِذَتْ بِغَيْرِ إِذْنِ أَهْلِهَا ، قَالَ : فَأَرْسَلَتِ الْمَرْأَةُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنِّي كُنْتُ أَرْسَلْتُ إِلَى الْبَقِيعِ أَطْلُبُ شَاةً فَلَمْ أُصِبْ , فَبَلَغَنِي أَنَّ جَارًا لِي اشْتَرَى شَاةً فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ فَنَهَى , فَلَمْ نَقْدِرُ عَلَيْهِ فَبَعَثَتْ بِهَا امْرَأَتُهُ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَطْعِمُوهَا الأُسَارَى "

Ansorlardan bir kishi aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir janozaga chiqdik va qabr yoniga yetdik. Men u zotning qabr qazuvchiga vasiyat qilayotganlarini koʻrdim. U zot: «Boshi tomonidan kengaytir, oyoqlari tomonidan kengaytir», dedilar. U zot qaytganlarida, Qurayshdan boʻlgan bir ayolning chaqiruvchisi u zotni kutib olib: «Falon ayol sizni va sahoblaringizni chaqirmoqda», dedi. U zot uning huzuriga bordilar. Qavm oʻtirgach, taom keltirildi va Nabiy ﷺ qoʻllarini (taomga) uzatdilar, qavm ham qoʻllarini uzatdi. U zot yeb turganlarida qoʻllarini tortdilar. (Rovi) dedi: Biz otalarimizning oldida, oʻgʻillar otalari oldida oʻtiradigan tarzda oʻtirgan edik. (Rovi) dedi: Otalarimiz Rasululloh ﷺning luqmani chaynayotganlarini koʻrdilar va (har) bir kishi oʻgʻlining qoʻliga urardi, toki u goʻsht boʻlagini qoʻlidan tashlagunicha. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men egalarining ruxsatisiz olingan qoʻy goʻshtini sezyapman», dedilar. (Rovi) dedi: Shunda ayol odam yuborib: «Yo Rasululloh, men Baqiʼga qoʻy izlab odam yuborgan edim, topolmadim. Menga qoʻshnim qoʻy sotib olgani haqida xabar yetdi va men unga odam yubordim, u esa qaytardi va biz unga ega boʻlolmadik. Shunda uning ayoli uni yuborib berdi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni asirlarga yediringlar», dedilar.Ансорлардан бир киши айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир жанозага чиқдик ва қабр ёнига етдик. Мен у зотнинг қабр қазувчига васият қилаётганларини кўрдим. У зот: «Боши томонидан кенгайтир, оёқлари томонидан кенгайтир», дедилар. У зот қайтганларида, Қурайшдан бўлган бир аёлнинг чақирувчиси у зотни кутиб олиб: «Фалон аёл сизни ва саҳобларингизни чақирмоқда», деди. У зот унинг ҳузурига бордилар. Қавм ўтиргач, таом келтирилди ва Набий ﷺ қўлларини (таомга) узатдилар, қавм ҳам қўлларини узатди. У зот еб турганларида қўлларини тортдилар. (Рови) деди: Биз оталаримизнинг олдида, ўғиллар оталари олдида ўтирадиган тарзда ўтирган эдик. (Рови) деди: Оталаримиз Расулуллоҳ ﷺнинг луқмани чайнаётганларини кўрдилар ва (ҳар) бир киши ўғлининг қўлига урарди, токи у гўшт бўлагини қўлидан ташлагунича. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен эгаларининг рухсатисиз олинган қўй гўштини сезяпман», дедилар. (Рови) деди: Шунда аёл одам юбориб: «Ё Расулуллоҳ, мен Бақиъга қўй излаб одам юборган эдим, тополмадим. Менга қўшним қўй сотиб олгани ҳақида хабар етди ва мен унга одам юбордим, у эса қайтарди ва биз унга эга бўлолмадик. Шунда унинг аёли уни юбориб берди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни асирларга едиринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَحَامِلِيُّ , وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الْجُنَيْدِ , قَالا : نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا جَرِيرٌ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ الْجَرْمِيِّ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ رَجُلٍ مِنْ مُزَيْنَةَ , قَالَ : " صَنَعَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قُرَيْشٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَعَامًا فَدَعَتْهُ وَأَصْحَابَهُ , قَالَ : فَذَهَبَ بِي أَبِي مَعَهُ , قَالَ : فَجَلَسْنَا بَيْنَ يَدَيْ آبَائِنَا مَجَالِسَ الأَبْنَاءِ مِنْ آبَائِهِمْ , قَالَ : فَلَمْ يَأْكُلُوا حَتَّى رَأَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَكَلَ ، فَلَمَّا أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لُقْمَتَهُ رَمَى بِهَا , ثُمَّ قَالَ : إِنِّي لأَجِدُ طَعْمَ لَحْمِ شَاةٍ ذُبِحَتْ بِغَيْرِ إِذْنِ صَاحِبَتِهَا , فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَخِي ، وَأَنَا مِنْ أَعَزِّ النَّاسِ عَلَيْهِ ، وَلَوْ كَانَ خَيْرًا مِنْهَا لَمْ يُغَبِّرْ عَلَيَّ , وَعَلَيَّ أَنْ أَرْضِيَهُ بِأَفْضَلَ مِنْهَا , فَأَبَى أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا وَأَمَرَ بِالطَّعَامِ لِلأُسَارَى " ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدٍ ، نَا ابْنُ أَبِي خَيْثَمَةَ , نَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ , عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ , قَالَ : خَرَجْتُ مَعَ أَبِي وَأَنَا غُلامٌ , مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ . وَقَالَ فِيهِ : قَالَتْ : فَبَعَثْتُ إِلَى أَخِي عَامِرِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ، وَقَدِ اشْتَرَى شَاةً مِنَ الْبَقِيعِ ، فَلَمْ يَكُنْ أَخِي ، ثَمَّ فَدَفَعَ أَهْلُهُ الشَّاةَ إِلَيَّ

Muzayna (qabilasi)dan bir kishi aytdi: Musulmonlardan, Qurayshdan boʻlgan bir ayol Rasululloh ﷺ uchun taom tayyorladi va u zotni hamda sahoblarini chaqirdi. (Rovi) dedi: Otam meni oʻzi bilan olib bordi. (Rovi) dedi: Biz otalarimizning oldida, oʻgʻillar otalari oldida oʻtiradigan tarzda oʻtirdik. (Rovi) dedi: Ular Rasululloh ﷺning yeganlarini koʻrmagunlaricha yemadilar. Rasululloh ﷺ luqmalarini olganlarida, uni tashlab yubordilar-da: «Men egasining ruxsatisiz soʻyilgan qoʻy goʻshtining taʼmini sezyapman», dedilar. Ayol: «Yo Rasululloh, (u) akam, men esa unga odamlarning eng azizidanman. Agar undan yaxshirogʻi boʻlganida, u uni mendan ayamas edi. Uni bundan afzalrogʻi bilan rozi qilish zimmamdadir», dedi. U zot esa undan yeyishdan bosh tortdilar va taomni asirlarga berishni buyurdilar. Bizga Ali ibn Muhammad ibn Ubayd rivoyat qildi, unga Ibn Abu Xaysama, unga Muso ibn Ismoil, unga Abdulvohid ibn Ziyod Osim ibn Kulaybdan, u otasidan (rivoyat qildi). U aytdi: Menga ansorlardan bir kishi rivoyat qilib dedi: Men bola edim, otam bilan Rasululloh ﷺ bilan birga chiqdim, — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi. Va unda shunday dedi: (Ayol) dedi: «Men akam Omir ibn Abu Vaqqosga odam yubordim, u Baqiʼdan bir qoʻy sotib olgan edi. Akam u yerda yoʻq edi, shunda uning ahli qoʻyni menga berib yubordi».Музайна (қабиласи)дан бир киши айтди: Мусулмонлардан, Қурайшдан бўлган бир аёл Расулуллоҳ ﷺ учун таом тайёрлади ва у зотни ҳамда саҳобларини чақирди. (Рови) деди: Отам мени ўзи билан олиб борди. (Рови) деди: Биз оталаримизнинг олдида, ўғиллар оталари олдида ўтирадиган тарзда ўтирдик. (Рови) деди: Улар Расулуллоҳ ﷺнинг еганларини кўрмагунларича емадилар. Расулуллоҳ ﷺ луқмаларини олганларида, уни ташлаб юбордилар-да: «Мен эгасининг рухсатисиз сўйилган қўй гўштининг таъмини сезяпман», дедилар. Аёл: «Ё Расулуллоҳ, (у) акам, мен эса унга одамларнинг энг азизиданман. Агар ундан яхшироғи бўлганида, у уни мендан аямас эди. Уни бундан афзалроғи билан рози қилиш зиммамдадир», деди. У зот эса ундан ейишдан бош тортдилар ва таомни асирларга беришни буюрдилар. Бизга Али ибн Муҳаммад ибн Убайд ривоят қилди, унга Ибн Абу Хайсама, унга Мусо ибн Исмоил, унга Абдулвоҳид ибн Зиёд Осим ибн Кулайбдан, у отасидан (ривоят қилди). У айтди: Менга ансорлардан бир киши ривоят қилиб деди: Мен бола эдим, отам билан Расулуллоҳ ﷺ билан бирга чиқдим, — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди. Ва унда шундай деди: (Аёл) деди: «Мен акам Омир ибн Абу Ваққосга одам юбордим, у Бақиъдан бир қўй сотиб олган эди. Акам у ерда йўқ эди, шунда унинг аҳли қўйни менга бериб юборди».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدٍ ، نَا ابْنُ أَبِي خَيْثَمَةَ , نَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ , قَالَ : قُلْتُ لأَبِي حَنِيفَةَ : " مِنْ أَيْنَ أَخَذْتَ هَذَا الرَّجُلُ يَعْمَلُ فِي مَالِ الرَّجُلِ بِغَيْرِ إِذْنِهِ إِنَّهُ يَتَصَدَّقُ بِالرِّبْحِ ؟ ، قَالَ : أَخَذْتُهُ مِنْ حَدِيثِ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ "

Abdulvohid ibn Ziyod aytdi: Men Abu Hanifaga: «Bir kishi boshqa kishining molida uning ruxsatisiz ish yuritsa, foydani sadaqa qiladi — buni qayerdan olding?» dedim. U: «Uni Osim ibn Kulaybning hadisidan oldim», dedi.Абдулвоҳид ибн Зиёд айтди: Мен Абу Ҳанифага: «Бир киши бошқа кишининг молида унинг рухсатисиз иш юритса, фойдани садақа қилади — буни қаердан олдинг?» дедим. У: «Уни Осим ибн Кулайбнинг ҳадисидан олдим», деди.

نَا أَبُو حَامِدٍ الْحَضْرَمِي ، نَا بُنْدَار نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِي ٍّ نَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ جَابِر ٍ , عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِب قَالَ : " حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَشْيَاءَ يَوْمَ خَيْبَرَ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : يُوشِكُ الرَّجُلُ يَتَّكِئُ عَلَى أَرِيكَتِهِ يُحَدِّثُ بِحَدِيثِي ، فَيَقُولُ : بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ كِتَابُ اللَّهِ فَمَا وَجَدْنَا فِيهِ حَلالا اسْتَحْلَلْنَاهُ ، وَمَا كَانَ فِيهِ حَرَامًا حَرَّمْنَاهُ , وَإِنَّ مَا حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا حَرَّمَ اللَّهُ "

Al-Miqdom ibn Maʼdiykarib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Xaybar kuni baʼzi narsalarni harom qildilar va: «Yaqinda bir kishi oʻz soʻrisiga yonboshlab olib, mening hadisim aytilganda: ‹Biz bilan sizlarning oramizda Allohning kitobi bor; unda nimani halol topsak, uni halol sanaymiz, unda nima harom boʻlsa, uni harom sanaymiz›, deydi. Holbuki Rasululloh ﷺ harom qilgan narsa Alloh harom qilgani kabidir», dedilar.Ал-Миқдом ибн Маъдийкариб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни баъзи нарсаларни ҳаром қилдилар ва: «Яқинда бир киши ўз сўрисига ёнбошлаб олиб, менинг ҳадисим айтилганда: ‹Биз билан сизларнинг орамизда Аллоҳнинг китоби бор; унда нимани ҳалол топсак, уни ҳалол санаймиз, унда нима ҳаром бўлса, уни ҳаром санаймиз›, дейди. Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ ҳаром қилган нарса Аллоҳ ҳаром қилгани кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ , نَا أَبُو عُتْبَةَ أَحْمَدُ بْنُ الْفَرَجِ ، نَا بَقِيَّةُ , نَا الزُّبَيْدِيُّ ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ رُؤْبَةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَوْفٍ الْجُرَشِيِّ , عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِنِّي قَدْ أُوتِيتُ الْكِتَابَ وَمَا يَعْدِلُهُ , يُوشِكُ شَبْعَانُ عَلَى أَرِيكَتِهِ ، يَقُولُ : بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْكِتَابُ فَمَا كَانَ فِيهِ مِنْ حَلالٍ أَحْلَلْنَاهُ , وَمَا كَانَ فِيهِ مِنْ حَرَامٍ حَرَّمْنَاهُ وَإِنَّهُ لَيْسَ كَذَلِكَ , لا يَحِلُّ أَكْلُ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ , وَلا الْحِمَارِ الأَهْلِيِّ , وَلا اللُّقَطَةِ مِنْ مَالِ مُعَاهَدٍ إِلا أَنْ يَسْتَغْنِيَ عَنْهَا , وَأَيُّمَا رَجُلٍ ضَافَ قَوْمًا فَلَمْ يَقْرُوهُ ، فَإِنَّ لَهُ أَنْ يُغْصِبَهُمْ بِمِثْلِ قِرَاهُ "

Al-Miqdom ibn Maʼdiykarib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Menga Kitob va u bilan barobar narsa berildi. Yaqinda toʻq bir kishi oʻz soʻrisida: ‹Biz bilan sizlarning oramizda Kitob bor; unda nima halol boʻlsa, uni halol sanadik, unda nima harom boʻlsa, uni harom sanadik›, deydi. Holbuki ish bunday emas. Yirtqichlardan qozigʻ tishli boʻlganini yeyish halol emas, xonaki eshak ham, ahdli kishining molidan topib olingan narsa ham — u undan beparvo boʻlmasa. Qaysi bir kishi bir qavmga mehmon boʻlsa-yu, ular uni mehmon qilmasalar, u oʻz mehmondorchiligi miqdoricha ulardan olishga haqlidir», dedilar.Ал-Миқдом ибн Маъдийкариб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Менга Китоб ва у билан баробар нарса берилди. Яқинда тўқ бир киши ўз сўрисида: ‹Биз билан сизларнинг орамизда Китоб бор; унда нима ҳалол бўлса, уни ҳалол санадик, унда нима ҳаром бўлса, уни ҳаром санадик›, дейди. Ҳолбуки иш бундай эмас. Йиртқичлардан қозиғ тишли бўлганини ейиш ҳалол эмас, хонаки эшак ҳам, аҳдли кишининг молидан топиб олинган нарса ҳам — у ундан бепарво бўлмаса. Қайси бир киши бир қавмга меҳмон бўлса-ю, улар уни меҳмон қилмасалар, у ўз меҳмондорчилиги миқдорича улардан олишга ҳақлидир», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَطَّانُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْوَاقِدِيُّ , نَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ , عَنْ صَالِحِ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِي كَرِبَ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَهَى يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ أَكْلِ لُحُومِ الْخَيْلِ ، وَالْبِغَالِ ، وَالْحُمُرِ ، وَكُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السَّبُعِ , أَوْ مِخْلَبٍ مِنَ الطَّيْرِ "

Xolid ibn al-Valid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Xaybar kuni ot, xachir va eshak goʻshtlarini yeyishdan hamda yirtqichlardan qozigʻ tishli va qushlardan changalli boʻlgan har qanday (hayvon)ni yeyishdan qaytardilar.Холид ибн ал-Валид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни от, хачир ва эшак гўштларини ейишдан ҳамда йиртқичлардан қозиғ тишли ва қушлардан чангалли бўлган ҳар қандай (ҳайвон)ни ейишдан қайтардилар.

نَا عَبْدُ الْغَافِرِ بْنُ سَلامَةَ الْحِمْصِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ الْحِمْصِيُّ , نَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ , عَنْ صَالِحِ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ , عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لُحُومِ الْخَيْلِ ، وَالْبِغَالِ ، وَالْحَمِيرِ ، وَكُلِّ ذِي نَابٍ " ، نَا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ, قَالَ : سَمِعْتُ مُوسَى بْنَ هَارُونَ , يَقُولُ : لا يُعْرَفُ صَالِحُ بْنُ يَحْيَى ، وَلا أَبُوهُ إِلا بِجَدِّهِ , وَهَذَا حَدِيثٌ ضَعِيفٌ , وَزَعَمَ الْوَاقِدِيُّ ، أَنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ أَسْلَمَ بَعْدَ فَتْحِ خَيْبَرَ

Xolid ibn Valid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ot, xachir va eshaklarning goʻshtidan hamda har bir qoziq tishli hayvondan qaytardilar», dedi. Abu Sahl ibn Ziyod aytdi: men Muso ibn Horunning: ‹Solih ibn Yahyo ham, uning otasi ham faqat bobosi bilangina tanilgan›, deganini eshitdim. Bu zaʼif hadisdir. Voqidiy esa Xolid ibn Validni Xaybar fathidan keyin islomni qabul qilgan, deb daʼvo qildi.Холид ибн Валид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ от, хачир ва эшакларнинг гўштидан ҳамда ҳар бир қозиқ тишли ҳайвондан қайтардилар», деди. Абу Саҳл ибн Зиёд айтди: мен Мусо ибн Ҳоруннинг: ‹Солиҳ ибн Яҳё ҳам, унинг отаси ҳам фақат бобоси билангина танилган›, деганини эшитдим. Бу заъиф ҳадисдир. Воқидий эса Холид ибн Валидни Хайбар фатҳидан кейин исломни қабул қилган, деб даъво қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْغَافِرِ بْنُ سَلامَةَ ، نَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حِمْيَرَ , حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ , عَنْ صَالِحِ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ , أَنَّهُ سَمِعَ جَدَّهُ الْمِقْدَامَ , يَقُولُ : أَقَمْتُ أَنَا وَبِضْعَةَ عَشَرَ رَجُلا مِنْ قَوْمِي يَوْمَيْنِ أَوْ ثَلاثَةً لَمْ نَذُقْ طَعَامًا ، وَقَدْ رَبَطُوا بُرْذُونَةً لِيَذْبَحُوهَا , فَأَتَيْتُ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ فَأَعْلَمْتُهُ الَّذِي كَانَ مِنَّا فِي أَمْرِ الْبِرْذُونَةِ , فَقَالَ : " لَوْ ذَبَحُوهَا لَسُؤْتُكَ , ثُمَّ قَالَ : حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ خَيْبَرَ أَمْوَالَ الْمُعَاهَدِينَ , وَحُمُرَ الإِنْسِ ، وَخَيْلَهَا وَبِغَالَهَا , ثُمَّ أَمَرَ بِمُدَّيْنِ أَوْ مُدٍّ مِنْ طَعَامٍ " ، الشَّكُّ مِنْ يَحْيَى ، وَقَالَ : إِذَا أَتَتْنَا سَرِيَّةٌ فَاطَّلَعْنَا , لَمْ يَذْكُرْ أَبَاهُ

Solih ibn Yahyo ibn al-Miqdom bobosi Miqdom (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdi: men va qavmimdan oʻn nechta kishi ikki yo uch kun turdik, taom totmadik; ular bir yaboni soʻymoqchi boʻlib bogʻlab qoʻygan edilar. Men Xolid ibn Validning oldiga borib, yabo haqida bizda boʻlgan ishni unga bildirdim. U: «Agar uni soʻysalar edi, seni xafa qilgan boʻlardim», dedi. Soʻng u: «Rasululloh ﷺ Xaybar kuni ahdlashganlarning mollarini, uy eshaklarini, ularning otlari va xachirlarini harom qildilar», dedi. Soʻng ikki mudd yoki bir mudd taomga buyurdi — shubha Yahyodandir. Va u: «Bizga bir sariyya kelsa, biz qarab turar edik», dedi. U (rovi) uning otasini zikr qilmadi.Солиҳ ибн Яҳё ибн ал-Миқдом бобоси Миқдом (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: мен ва қавмимдан ўн нечта киши икки ё уч кун турдик, таом тотмадик; улар бир ябони сўймоқчи бўлиб боғлаб қўйган эдилар. Мен Холид ибн Валиднинг олдига бориб, ябо ҳақида бизда бўлган ишни унга билдирдим. У: «Агар уни сўйсалар эди, сени хафа қилган бўлардим», деди. Сўнг у: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни аҳдлашганларнинг молларини, уй эшакларини, уларнинг отлари ва хачирларини ҳаром қилдилар», деди. Сўнг икки мудд ёки бир мудд таомга буюрди — шубҳа Яҳёдандир. Ва у: «Бизга бир сарийя келса, биз қараб турар эдик», деди. У (рови) унинг отасини зикр қилмади.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا عُمَرُ بْنُ هَارُونَ الْبَلْخِيُّ , نَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَكْلِ الْحِمَارِ الإِنْسِيِّ ، وَعَنْ خَيْلِهَا ، وَبِغَالِهَا " ، لَمْ يَذْكُرْ فِي إِسْنَادِهِ صَالِحًا ، وَهَذَا إِسْنَادٌ مُضْطَرِبٌ . وَقَالَ الْوَاقِدِيُّ : لا يَصِحُّ هَذَا لأَنَّ خَالِدًا أَسْلَمَ بَعْدَ فَتْحِ خَيْبَرَ

Xolid ibn Valid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ uy eshagini, uning otlari va xachirlarini yeyishdan qaytardilar», dedi. U isnodida Solihni zikr qilmadi; bu esa muztarib isnoddir. Voqidiy: «Bu sahih emas, chunki Xolid Xaybar fathidan keyin islomni qabul qilgan», dedi.Холид ибн Валид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ уй эшагини, унинг отлари ва хачирларини ейишдан қайтардилар», деди. У иснодида Солиҳни зикр қилмади; бу эса музтариб исноддир. Воқидий: «Бу саҳиҳ эмас, чунки Холид Хайбар фатҳидан кейин исломни қабул қилган», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو طَلْحَةَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْكَرِيمِ ، نَا بُنْدَارٌ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ , نَا إِسْرَائِيلُ , عَنْ مَجْزَأَةَ بْنِ زَاهِرٍ , عَنْ أَبِيهِ , قَالَ : وَكَانَ بَايَعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، تَحْتَ الشَّجَرَةِ أَنَّهُ اشْتَكَى , فَبَعَثَ لَهُ أَنْ يَسْتَنْقِعَ فِي أَلْبَانِ الأُتُنِ وَمَرَقِهَا ، فَكَرِهَ ذَلِكَ "

Majzaʼa ibn Zohir otasidan — u Paygʻambar ﷺga daraxt ostida bayʼat qilgan edi — rivoyat qiladiki, u kasal boʻldi. Unga eshak sutlari va uning shoʻrvasiga choʻmilsin, deb odam yuborildi. U esa buni yoqtirmadi.Мажзаъа ибн Зоҳир отасидан — у Пайғамбар ﷺга дарахт остида байъат қилган эди — ривоят қиладики, у касал бўлди. Унга эшак сутлари ва унинг шўрвасига чўмилсин, деб одам юборилди. У эса буни ёқтирмади.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ يَحْيَى بْنِ صَاعِدٍ ، نَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ ، قَالَ : " كُنَّا نَأْكُلُ لُحُومَ الْخَيْلِ, قُلْتُ : الْبِغَالُ , قَالَ : لا "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz ot goʻshtini yer edik», dedi. Men (rivoyat qiluvchi): «Xachirlarnichi?» deb soʻradim. U: «Yoʻq», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз от гўштини ер эдик», деди. Мен (ривоят қилувчи): «Хачирларничи?» деб сўрадим. У: «Йўқ», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ أَبُو سَعِيدٍ , نَا كَثِيرُ بْنُ هِشَامٍ , نَا فُرَاتُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ جَابِرٍ ، " أَنَّهُمْ كَانُوا يَأْكُلُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لُحُومَ الْخَيْلِ " ، وَزَعَمَ أَنَّ عَطَاءً نَهَى عَنِ الْبِغَالِ ، وَالْحُمُرِ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ular Rasululloh ﷺ zamonlarida ot goʻshtini yer edilar. U (rovi) Atoning xachir va eshaklardan qaytarganini aytdi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, улар Расулуллоҳ ﷺ замонларида от гўштини ер эдилар. У (рови) Атонинг хачир ва эшаклардан қайтарганини айтди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ بُكَيْرٍ الْحَضْرَمِيُّ , نَا شَرِيكٌ , عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " سَافَرْنَا ، يَعْنِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَكُنَّا نَأْكُلُ لُحُومَ الْخَيْلِ , وَأَشْرَبُ أَلْبَانَهَا "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz — yaʼni Rasululloh ﷺ bilan — safar qildik; ot goʻshtini yer edik, men ularning sutini ichar edim», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз — яъни Расулуллоҳ ﷺ билан — сафар қилдик; от гўштини ер эдик, мен уларнинг сутини ичар эдим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا أَبُو كُرَيْبٍ ، نَا سُوَيْدُ بْنُ عَمْرٍو , عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ ، عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " أَكَلْنَا يَوْمَ خَيْبَرَ الْخَيْلَ ، وَالْبِغَالَ ، وَالْحَمِيرَ , فَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْبِغَالِ ، وَالْحَمِيرِ ، وَلَمْ يَنْهَنَا عَنِ الْخَيْلِ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Xaybar kuni ot, xachir va eshaklarni yedik. Shunda Rasululloh ﷺ bizni xachirlar va eshaklardan qaytardilar, lekin otlardan qaytarmadilar», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Хайбар куни от, хачир ва эшакларни едик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизни хачирлар ва эшаклардан қайтардилар, лекин отлардан қайтармадилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا أَبُو كُرَيْبٍ ، نَا ابْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " أَطْعَمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، لُحُومَ الْخَيْلِ ، وَنَهَانَا عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga ot goʻshtini yedirdilar va eshak goʻshtlaridan qaytardilar», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга от гўштини едирдилар ва эшак гўштларидан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ , وَعَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ سَلامِ بْنِ كَرْكَرَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ أَكْلِ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ , وَأَذِنَ لَنَا فِي لَحْمِ الْفَرَسِ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Xaybar kuni uy eshaklari goʻshtini yeyishdan qaytardilar va bizga ot goʻshtiga ruxsat berdilar», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни уй эшаклари гўштини ейишдан қайтардилар ва бизга от гўштига рухсат бердилар», деди.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا جَدِّي , نَا شَبَابَةُ , نَا الْمُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " أَمَرَنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَأْكُلَ لُحُومَ الْخَيْلِ , وَنَهَانَا عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ bizni ot goʻshtini yeyishga buyurdilar va eshak goʻshtlaridan qaytardilar», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ бизни от гўштини ейишга буюрдилар ва эшак гўштларидан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ نُصَيْرٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ , نَا عُمَرُ بْنُ عُبَيْدٍ , عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ , عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ , وَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلُحُومِ الْخَيْلِ أَنْ يُؤْكَلَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ eshak goʻshtlaridan qaytardilar va Rasululloh ﷺ ot goʻshtlari yeyilishiga buyurdilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ эшак гўштларидан қайтардилар ва Расулуллоҳ ﷺ от гўштлари ейилишига буюрдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ الْمُنْذِرِ , عَنْ أَسْمَاءَ , قَالَتْ : " ذَبَحْنَا فَرَسًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَكَلْنَا مِنْهُ "

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida bir otni soʻydik va undan yedik», dedi.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир отни сўйдик ва ундан едик», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا حَاجِبُ بْنُ سُلَيْمَانَ , نَا مُؤَمَّلٌ , نَا سُفْيَانُ , وَوُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ , عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ , قَالَتْ : " كَانَ لَنَا فَرَسٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَرَادَتْ أَنْ تَمُوتَ فَذَبَحْنَاهَا فَأَكَلْنَاهَا "

Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ zamonlarida bizning bir otimiz bor edi; u oʻlay deb qoldi, shunda biz uni soʻydik va uni yedik», dedi.Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида бизнинг бир отимиз бор эди; у ўлай деб қолди, шунда биз уни сўйдик ва уни едик», деди.

نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْمُنْذِرِ , وَعَبَّادِ بْنِ حَمْزَةَ , عَنْ أَسْمَاءَ , قَالَتْ : " أَنْحَرْنَا فَرَسًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَكَلْنَاهُ "

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida bir otni nahr qildik va uni yedik», dedi.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир отни наҳр қилдик ва уни едик», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي حَسَّانَ , نَا أَبُو مَرْوَانَ هِشَامُ بْنُ خَالِدٍ , نَا أَبُو خُلَيْدٍ عُتْبَةُ بْنُ حَمَّادٍ الْمُقْرِيُّ , نَا ابْنُ ثَوْبَانَ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَسْمَاءَ , قَالَتْ : " ذَبَحْنَا فَرَسًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَكَلْنَا نَحْنُ وَأَهْلُ بَيْتِهِ "

Asmo (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida bir otni soʻydik; uni biz ham, u zotning ahli baytlari ham yedik», dedi.Асмо (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир отни сўйдик; уни биз ҳам, у зотнинг аҳли байтлари ҳам едик», деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ عُمَرَ بْنِ زَيْدٍ مِنْ أَهْلِ صَنْعَاءَ , نَا أَبُو الزُّبَيْرِ , أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ , يَقُولُ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَكْلِ الْهِرَّةِ ، وَأَكْلِ ثَمَنِهَا "

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdi: «Rasululloh ﷺ mushukni yeyishdan va uning pulini yeyishdan qaytardilar».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: «Расулуллоҳ ﷺ мушукни ейишдан ва унинг пулини ейишдан қайтардилар».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّحَّاسُ , نَا عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الرَّمْلِيُّ , نَا الشَّيْبَانِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ الصَّلْتِ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ , عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سَهْلِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ عَائِشَةَ , قَالَتْ : " أُهْدِيَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْنَبٌ وَأَنَا نَائِمَةٌ , فَخَبَّأَ لِي مِنْهَا الْعَجُزَ , فَلَمَّا قُمْتُ أَطْعَمَنِي "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺga bir quyon hadya qilindi, men esa uxlab yotgan edim. U zot men uchun uning orqa qismini yashirib qoʻydilar; men turganimda menga yedirdilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺга бир қуён ҳадя қилинди, мен эса ухлаб ётган эдим. У зот мен учун унинг орқа қисмини яшириб қўйдилар; мен турганимда менга едирдилар», деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، نَا بَكْرُ بْنُ سَهْلٍ , نَا شُعَيْبُ بْنُ يَحْيَى , نَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنْ سَالِمٍ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنِ الْفَأْرَةِ تَقَعُ فِي السَّمْنِ وَالْوَدَكِ , قَالَ : اطْرَحُوا مَا حَوْلَهَا إِنْ كَانَ جَامِدًا , وَإِنْ كَانَ مَائِعًا فَانْتَفَعُوا بِهِ ، وَلا تَأْكُلُوا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan sariyogʻ va yogʻga tushgan sichqon haqida soʻraldi. U zot: «Agar u quyuq boʻlsa, atrofidagini tashlanglar; agar suyuq boʻlsa, undan foydalaninglar, lekin yemanglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан сариёғ ва ёғга тушган сичқон ҳақида сўралди. У зот: «Агар у қуюқ бўлса, атрофидагини ташланглар; агар суюқ бўлса, ундан фойдаланинглар, лекин еманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ رَاشِدٍ الأَصْبَهَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَرْقِيُّ , نَا عَمْرُو بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ بَشِيرٍ , عَنْ أَبِي هَارُونَ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , قَالَ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنِ الْفَأْرَةِ تَقَعُ فِي السَّمْنِ وَالزَّيْتِ , قَالَ : اسْتَصْبِحُوا بِهِ وَلا تَأْكُلُوهُ " ، وَنَحْوُ ذَلِكَ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ ، عَنْ أَبِي هَارُونَ , مَوْقُوفًا عَلَى أَبِي سَعِيدٍ

Abu Saʼid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan sariyogʻ va zaytun yogʻiga tushgan sichqon haqida soʻraldi. U zot: «Undan chiroq yoqinglar, lekin uni yemanglar», dedilar. Shunga oʻxshashini Savriy Abu Horundan, Abu Saʼidga mavquf qilib rivoyat qilgan.Абу Саъид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан сариёғ ва зайтун ёғига тушган сичқон ҳақида сўралди. У зот: «Ундан чироқ ёқинглар, лекин уни еманглар», дедилар. Шунга ўхшашини Саврий Абу Ҳорундан, Абу Саъидга мавқуф қилиб ривоят қилган.

نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي دَاوُدَ , نَا يُونُسُ بْنُ حَبِيبٍ ، وَأَسَدُ بْنُ عَاصِمٍ الأَصْبَهَانِيُّ , قَالا : نَا الْحُسَيْنُ بْنُ حَفْصٍ , نَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ أَبِي هَارُونَ الْعَبْدِيِّ , عَنْ أَبِي سَعِيدٍ , أَنَّهُ قَال " فِي الْفَأْرَةِ تَقَعُ فِي السَّمْنِ ، أَوِ الزَّيْتِ , فَقَالَ : اسْتَنْفَعُوا بِهِ ، وَلا تَأْكُلُوهُ "

Abu Saʼid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u sariyogʻ yoki zaytun yogʻiga tushgan sichqon haqida: «Undan foydalaninglar, lekin uni yemanglar», dedi.Абу Саъид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у сариёғ ёки зайтун ёғига тушган сичқон ҳақида: «Ундан фойдаланинглар, лекин уни еманглар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، نَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي وَاقِدٍ اللَّيْثِيِّ , قَالَ : " قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ وَالنَّاسُ يَجُبُّونَ أَسْنِمَةَ الإِبِلِ , وَيَقْطَعُونَ أَلْيَاتِ الْغَنَمِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَا قُطِعَ مِنَ الْبَهِيمَةِ وَهِيَ حَيَّةٌ ، فَهُوَ مَيْتَةٌ "

Abu Voqid al-Laysiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, odamlar tuyalarning oʻrkachini va qoʻylarning dumbasini kesib olishar edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Hayvondan u tirik holida kesib olingan narsa — oʻlaksadir», dedilar.Абу Воқид ал-Лайсий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, одамлар туяларнинг ўркачини ва қўйларнинг думбасини кесиб олишар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳайвондан у тирик ҳолида кесиб олинган нарса — ўлаксадир», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا حُمَيْدُ بْنُ الرَّبِيعِ , نَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى , عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَا قُطِعَ مِنَ الْبَهِيمَةِ وَهِيَ حَيَّةٌ ، فَهُوَ مَيْتَةٌ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hayvondan u tirik holida kesib olingan narsa — oʻlaksadir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳайвондан у тирик ҳолида кесиб олинган нарса — ўлаксадир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ الْمَرْوَزِيُّ , نَا سَعِيدُ بْنُ مَسْعُودٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا أَبُو حَنِيفَةَ ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ . 25 ح وَنا الْحَسَنُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ يُوسُفَ الْمَرْوَرُّوذِيُّ , يُعْرَفُ بِابْنِ الْهَرْشِ ، قَالَ : وَجَدْتُ فِي كِتَابِ جَدِّي ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ , نَا أَبُو حَنِيفَةَ ، نَا أَبُو فَرْوَةَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى ، قَالَ : نزلت مَعَ حُذَيْفَةَ عَلَى دِهْقَانَ فَأَتَانَا بِطَعَامٍ فَطَعِمْنَا , فَدَعَا حُذَيْفَةُ بِشَرَابٍ فَأَتَاهُ بِشَرَابٍ فِي إِنَاءٍ مِنْ فِضَّةٍ ، فَأَخَذَ الإِنَاءَ فَضَرَبَ بِهِ وَجْهَهُ ، فَسَاءَ بِالَّذِي صَنَعَ بِهِ , فَقَالَ : هَلْ تَدْرُونَ لِمَ صَنَعْتُ هَذَا ؟ ، قُلْنَا : لا , قَالَ : نَزَلْنَا بِهِ فِي الْعَامِ الْمَاضِي ، فَأَتَانِي بِشَرَابٍ فِيهِ فَأَخْبَرْتُهُ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَهَانَا أَنْ نَأْكُلَ فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ ، وَأَنْ نَشْرَبَ فِيهِمَا ، وَلا نَلْبَسَ الْحَرِيرَ ، وَلا الدِّيبَاجَ ، فَإِنَّهُمَا لِلْمُشْرِكِينَ فِي الدُّنْيَا ، وَهُمَا لَنَا فِي الآخِرَةِ "

Abdurrahmon ibn Abu Laylo aytdi: men Huzayfa bilan birga bir dehqonning huzuriga tushdim. U bizga taom keltirdi, biz taomlandik. Soʻng Huzayfa ichimlik soʻradi, u esa unga kumushdan boʻlgan idishda ichimlik keltirdi. Huzayfa idishni olib, uning yuziga urdi. (Uy egasi) unga qilingan ishdan ranjidi. Huzayfa: «Nega bunday qilganimni bilasizlarmi?», dedi. Biz: «Yoʻq», dedik. U: «Oʻtgan yili biz uning huzuriga tushgan edik, u menga oʻshanda shu (idish)da ichimlik keltirgan edi. Men unga Paygʻambar ﷺ bizni oltin va kumush idishlarda yeyishdan hamda ularda ichishdan qaytarganlarini, ipak ham, debo ham kiymasligimizni (buyurganlarini) xabar bergan edim; zero bu ikkisi dunyoda mushriklar uchun, oxiratda esa biz uchundir», dedi.Абдурраҳмон ибн Абу Лайло айтди: мен Ҳузайфа билан бирга бир деҳқоннинг ҳузурига тушдим. У бизга таом келтирди, биз таомландик. Сўнг Ҳузайфа ичимлик сўради, у эса унга кумушдан бўлган идишда ичимлик келтирди. Ҳузайфа идишни олиб, унинг юзига урди. (Уй эгаси) унга қилинган ишдан ранжиди. Ҳузайфа: «Нега бундай қилганимни биласизларми?», деди. Биз: «Йўқ», дедик. У: «Ўтган йили биз унинг ҳузурига тушган эдик, у менга ўшанда шу (идиш)да ичимлик келтирган эди. Мен унга Пайғамбар ﷺ бизни олтин ва кумуш идишларда ейишдан ҳамда уларда ичишдан қайтарганларини, ипак ҳам, дебо ҳам киймаслигимизни (буюрганларини) хабар берган эдим; зеро бу иккиси дунёда мушриклар учун, охиратда эса биз учундир», деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَبُو حَيْدَرَةَ حَيْدُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، نَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ , نَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ حُذَيْفَةَ ، قَالَ : وَنا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ حَمَّادٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , عَنْ حُذَيْفَةَ , وَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا قَدْ دَخَلَ فِي حَدِيثِ صَاحِبِهِ ، قَالَ : سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " لا تَشْرَبُوا فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ ، وَالْفِضَّةِ ، وَلا تَأْكُلُوا فِيهِمَا "

Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi: men Paygʻambar ﷺning: «Oltin va kumush idishlarda ichmanglar, ularda yemanglar ham», deyayotganlarini eshitdim. Ikkovining har biri sherigining hadisiga kirib ketgan.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди: мен Пайғамбар ﷺнинг: «Олтин ва кумуш идишларда ичманглар, уларда еманглар ҳам», деяётганларини эшитдим. Икковининг ҳар бири шеригининг ҳадисига кириб кетган.

حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , نَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ , نَا أَبِي , قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي نَجِيحٍ , يُحَدِّثُ عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى , أَنَّ حُذَيْفَةَ اسْتَسْقَى , فَأَتَاهُ دِهْقَانُ بِإِنَاءٍ مِنْ فِضَّةٍ فَأَخَذَهُ فَرَمَاهُ بِهِ , وَقَالَ : " إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَانَا أَنْ نَشْرَبَ فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ , وَأَنْ نَأْكُلَ فِيهِمَا , وَعَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ وَالدِّيبَاجِ , وَأَنْ نَجْلِسَ عَلَيْهِ "

Ibn Abu Laylodan rivoyat qilinadiki, Huzayfa suv soʻradi. Dehqon unga kumushdan boʻlgan idishda keltirdi. U uni olib, unga otdi va: «Rasululloh ﷺ bizni oltin va kumush idishlarda ichishdan va ularda yeyishdan, ipak va debo kiyishdan hamda ularning ustida oʻtirishimizdan qaytardilar», dedi.Ибн Абу Лайлодан ривоят қилинадики, Ҳузайфа сув сўради. Деҳқон унга кумушдан бўлган идишда келтирди. У уни олиб, унга отди ва: «Расулуллоҳ ﷺ бизни олтин ва кумуш идишларда ичишдан ва уларда ейишдан, ипак ва дебо кийишдан ҳамда уларнинг устида ўтиришимиздан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَبُو الأَشْعَثِ أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ ، نَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , نَا حَبِيبٌ الْمُعَلِّمُ , عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَجُلا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يُقَالُ لَهُ : أَبُو ثَعْلَبَةَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّ لِي كِلابًا مُكَلَّبَةً ، فَأَفْتِنِي فِي صَيْدِهَا , فَقَالَ : إِنْ كَانَتْ لَكَ كِلابٌ مُكَلَّبَةٌ فَكُلْ مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكَ ذَكِيٌّ وَغَيْرَ ذَكِيٍّ , قَالَ : وَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ ؟ ، قَالَ : وَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ , قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَفْتِنِي فِي قَوْسِي , قَالَ : كُلْ مَا رَدَّتْ عَلَيْكَ قَوْسُكَ , قَالَ : ذَكِيٌّ وَغَيْرَ ذَكِيٍّ ؟ ، قَالَ : ذَكِيٌّ وَغَيْرَ ذَكِيٍّ ، قَالَ : وَإِنْ تَغِيبَ عَنِّي ؟ ، قَالَ : وَإِنْ تَغِيبَ عَنْكَ مَا لَمْ تَضِلَّ أَوْ تَجِدْ فِيهِ سَهْمَكَ ، قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَفْتِنِي فِي آنِيَةِ الْمَجُوسِ إِذَا اضْطُرِرْنَا إِلَيْهَا , قَالَ : اغْسِلْهَا ثُمَّ كُلْ فِيهَا "

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan rivoyat qiladiki, Paygʻambar ﷺning huzurlariga Abu Saʼlaba deb ataluvchi bir kishi kelib: «Ey Allohning Rasuli, menda ovga oʻrgatilgan itlar bor, ularning ovi haqida menga fatvo bering», dedi. U zot: «Agar senda ovga oʻrgatilgan itlar boʻlsa, ular sen uchun ushlab bergan narsani — boʻgʻizlangan boʻlsin, boʻgʻizlanmagan boʻlsin — yeyaver», dedilar. (U): «Agar (it) undan yegan boʻlsa ham-a?» dedi. U zot: «Undan yegan boʻlsa ham», dedilar. (U): «Ey Allohning Rasuli, kamonim haqida menga fatvo bering», dedi. U zot: «Kamoning senga qaytargan narsani yeyaver», dedilar. (U): «Boʻgʻizlangan boʻlsin yoki boʻgʻizlanmagan boʻlsin-a?» dedi. U zot: «Boʻgʻizlangan boʻlsin yoki boʻgʻizlanmagan boʻlsin», dedilar. (U): «Agar u mendan gʻoyib boʻlsa ham-a?» dedi. U zot: «Sendan gʻoyib boʻlsa ham — toki u yoʻqolib ketmagan yoki sen unda oʻz oʻqingni topgan boʻlsang», dedilar. (U): «Ey Allohning Rasuli, majusiylarning idishlari haqida menga fatvo bering, agar ularga muhtoj boʻlib qolsak», dedi. U zot: «Ularni yuvib, ularda (taom) yeyaver», dedilar.Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан ривоят қиладики, Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига Абу Саълаба деб аталувчи бир киши келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менда овга ўргатилган итлар бор, уларнинг ови ҳақида менга фатво беринг», деди. У зот: «Агар сенда овга ўргатилган итлар бўлса, улар сен учун ушлаб берган нарсани — бўғизланган бўлсин, бўғизланмаган бўлсин — еявер», дедилар. (У): «Агар (ит) ундан еган бўлса ҳам-а?» деди. У зот: «Ундан еган бўлса ҳам», дедилар. (У): «Эй Аллоҳнинг Расули, камоним ҳақида менга фатво беринг», деди. У зот: «Камонинг сенга қайтарган нарсани еявер», дедилар. (У): «Бўғизланган бўлсин ёки бўғизланмаган бўлсин-а?» деди. У зот: «Бўғизланган бўлсин ёки бўғизланмаган бўлсин», дедилар. (У): «Агар у мендан ғойиб бўлса ҳам-а?» деди. У зот: «Сендан ғойиб бўлса ҳам — токи у йўқолиб кетмаган ёки сен унда ўз ўқингни топган бўлсанг», дедилар. (У): «Эй Аллоҳнинг Расули, мажусийларнинг идишлари ҳақида менга фатво беринг, агар уларга муҳтож бўлиб қолсак», деди. У зот: «Уларни ювиб, уларда (таом) еявер», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ هَارُونَ الْعَسْكَرِيُّ , وَالْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الرَّبِيعِ الأَنْمَاطِيُّ , قَالُوا : أنا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ الْمُهَلَّبِيُّ , عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ , عَنِ الشَّعْبِيِّ , عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ , أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَرْمِي بِسَهْمِي فَأُصِيبُ فَلا أَقْدِرُ عَلَيْهِ إِلا بَعْدَ يَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ , فَقَالَ : إِذَا قَدَرْتَ عَلَيْهِ وَلَيْسَ فِيهِ أَثَرٌ ، وَلا خَدْشٌ ، إِلا رَمْيَتُكَ فَكُلْ , وَإِنْ وَجَدْتَ فِيهِ أَثَرَ غَيْرِ رَمْيَتِكَ ، فَلا تَأْكُلْهُ , أَوْ قَالَ : لا تَطْعَمْهُ ، فَإِنَّكَ لا تَدْرِي أَنْتَ فَعَلْتَهُ أَوْ غَيْرُكَ ، وَإِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَأَخَذَ فَأَدْرَكْتَهُ فَذَكِّهِ ، وَإِنْ وَجَدْتَهُ قَدْ أَخَذَ وَلَمْ يَأْكُلْ شَيْئًا مِنْهُ فَكُلْهُ , وَإِنْ وَجَدْتَهُ قَدْ قَتَلَهُ فَأَكَلَ مِنْهُ ، فَلا تَأْكُلْ مِنْهُ شَيْئًا , أَوْ قَالَ : لا تَأْكُلْهُ ، فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ , قَالَ عَدِيُّ : فَإِنِّي أُرْسِلُ كِلابِي وَأَذْكُرُ اسْمَ اللَّهِ فَتَخْتَلِطُ بِكِلابِ غَيْرِي فَيَأْخُذْنَ الصَّيْدَ فَيَقْتُلْنَهُ , قَالَ : لا تَأْكُلْهُ ، فَإِنَّكَ لا تَدْرِي أَكِلابُكَ قَتَلَتْهُ ، أَوْ كِلابُ غَيْرِكَ "

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Paygʻambar ﷺdan soʻrab: «Men oʻqimni otaman va (ovga) tegizaman, lekin unga bir yo ikki kundan keyingina yeta olaman», dedi. U zot: «Unga yetganingda, unda oʻz otishingdan boshqa asar ham, tirnalgan joy ham boʻlmasa, yeyaver. Agar unda oʻz otishingdan boshqasining asarini topsang, uni yema — yoki: uni totma, dedilar — chunki sen buni oʻzing qildingmi yo boshqasimi, bilmaysan. Itingni qoʻyib yuborsang, u (ovni) ushlasa va sen unga yetib borsang, uni boʻgʻizla. Agar uni ushlab, undan hech narsa yemagan holda topsang, yeyaver. Agar uni oʻldirib, undan yegan holda topsang, undan hech narsa yema — yoki: uni yema, dedilar — chunki u oʻzi uchun ushlagan», dedilar. Adiy: «Men itlarimni Allohning nomini aytib qoʻyib yuboraman, ular boshqalarning itlariga qoʻshilib ketadi, ular ovni ushlab, uni oʻldiradi», dedi. U zot: «Uni yema, chunki uni sening itlaring oʻldirdimi yo boshqaning itlarimi — bilmaysan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Пайғамбар ﷺдан сўраб: «Мен ўқимни отаман ва (овга) тегизаман, лекин унга бир ё икки кундан кейингина ета оламан», деди. У зот: «Унга етганингда, унда ўз отишингдан бошқа асар ҳам, тирналган жой ҳам бўлмаса, еявер. Агар унда ўз отишингдан бошқасининг асарини топсанг, уни ема — ёки: уни тотма, дедилар — чунки сен буни ўзинг қилдингми ё бошқасими, билмайсан. Итингни қўйиб юборсанг, у (овни) ушласа ва сен унга етиб борсанг, уни бўғизла. Агар уни ушлаб, ундан ҳеч нарса емаган ҳолда топсанг, еявер. Агар уни ўлдириб, ундан еган ҳолда топсанг, ундан ҳеч нарса ема — ёки: уни ема, дедилар — чунки у ўзи учун ушлаган», дедилар. Адий: «Мен итларимни Аллоҳнинг номини айтиб қўйиб юбораман, улар бошқаларнинг итларига қўшилиб кетади, улар овни ушлаб, уни ўлдиради», деди. У зот: «Уни ема, чунки уни сенинг итларинг ўлдирдими ё бошқанинг итларими — билмайсан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ ، قَالا : نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنِ الصَّيْدِ , قَالَ : إِذَا رَمَيْتَ بِسَهْمِكَ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ , فَإِنْ وَجَدْتَهُ قَدْ قُتِلَ فَكُلْهُ إِلا أَنْ تَجِدَهُ قَدْ وَقَعَ فِي مَاءٍ فَمَاتَ , فَإِنَّكَ لا تَدْرِي الْمَاءُ قَتَلَهُ أَمْ سَهْمُكَ "

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺdan ov haqida soʻradim. U zot: «Oʻqingni otganingda Allohning nomini zikr qilgin. Agar uni oʻldirilgan holda topsang, yeyaver; magar uni suvga tushib oʻlgan holda topsang, (yema) — chunki sen uni suv oʻldirdimi yoki oʻqingmi, bilmaysan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺдан ов ҳақида сўрадим. У зот: «Ўқингни отганингда Аллоҳнинг номини зикр қилгин. Агар уни ўлдирилган ҳолда топсанг, еявер; магар уни сувга тушиб ўлган ҳолда топсанг, (ема) — чунки сен уни сув ўлдирдими ёки ўқингми, билмайсан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْحَرَّانِيُّ , نَا شَاذَانُ , نَا شَرِيكٌ , عَنِ الْحَجَّاجِ , عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ أَبِي بَزَّةَ , وَأَبِي الزُّبَيْرِ , عَنْ سُلَيْمَانَ الْيَشْكُرِيُّ , عَنْ جَابِرٍ , قَالَ : " نُهِيَ عَنْ ذَبِيحَةِ الْمَجُوسِيِّ , وَصَيْدِ كَلْبِهِ وَطَائِرِهِ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Majusiyning soʻygani, uning iti va qushining ovidan qaytarildi», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мажусийнинг сўйгани, унинг ити ва қушининг овидан қайтарилди», деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الأُمَوِيُّ , نَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ , عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَأَةَ , عَنْ مَكْحُولٍ , عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ , عَنِ الْخُشَنِيِّ , قَالَ : قُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّا نُخَالِطُ الْمُشْرِكِينَ وَلَيْسَ لَنَا قُدُورٌ ، وَلا آنِيَةٌ غَيْرُ آنِيَتِهِمْ , قَالَ : فَقَالَ : اسْتَغْنُوا عَنْهَا مَا اسْتَطَعْتُمْ ، فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَارْحَضُوهَا بِالْمَاءِ فَإِنَّ الْمَاءَ طَهُورُهَا ، ثُمَّ اطْبُخُوا فِيهَا "

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu) aytdi: men: «Ey Allohning Rasuli, biz mushriklar bilan aralashamiz, bizda ularning idishlaridan boshqa qozon ham, idish ham yoʻq», dedim. U zot: «Qoʻlingizdan kelguncha ulardan behojat boʻlinglar; topmasangiz, ularni suv bilan yuvinglar — zero suv ularning pokligidir — soʻng ularda pishiringlar», dedilar.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу) айтди: мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз мушриклар билан аралашамиз, бизда уларнинг идишларидан бошқа қозон ҳам, идиш ҳам йўқ», дедим. У зот: «Қўлингиздан келгунча улардан беҳожат бўлинглар; топмасангиз, уларни сув билан ювинглар — зеро сув уларнинг поклигидир — сўнг уларда пиширинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ , عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا رَمَيْتَ بِسَهْمِكَ فَغَابَ عَنْكَ ثَلاثًا فَأَدْرَكْتَهُ ، فَكُلْهُ مَا لَمْ يُنْتِنْ "

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Oʻqingni otsang-u, (ov) sendan uch (kun) gʻoyib boʻlsa, soʻng unga yetib borsang, sasib qolmagan boʻlsa, uni yegin», dedilar.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ўқингни отсанг-у, (ов) сендан уч (кун) ғойиб бўлса, сўнг унга етиб борсанг, сасиб қолмаган бўлса, уни егин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْعَسْكَرِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ يَزِيدَ الأَهْوَازِيُّ , نَا أَبُو هِشَامٍ الأَهْوَازِيُّ . ح وَنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ ، بِمِصْرَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَى , نَا الْحَسَنُ بْنُ الْحَارِثِ ، وَيَحْيَى بْنُ يَزِيدَ الأَهْوَازِيُّ , قَالُوا : نَا أَبُو هَمَّامٍ الأَهْوَازِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ سَالِمٍ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : سَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " أَرَأَيْتَ الرَّجُلَ مِنَّا يَذْبَحُ وَيَنْسَى أَنْ يُسَمِّيَ اللَّهَ ؟ ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اسْمُ اللَّهِ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ " ، مَرْوَانُ بْنُ سَالِمٍ ، ضَعِيفٌ , وَقَالَ ابْنُ قَانِعٍ : " اسْمُ اللَّهِ عَلَى فَمِ كُلِّ مُسْلِمٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Ey Allohning Rasuli, bizdan bir kishi (hayvonni) soʻyadi-yu, Allohning nomini aytishni unutadi — bu haqda nima deysiz?», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Allohning nomi har bir musulmonning ustidadir», dedilar. Marvon ibn Solim zaʼifdir. Ibn Qoniʼ esa: «Allohning nomi har bir musulmonning ogʻzidadir», deb (keltirdi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Эй Аллоҳнинг Расули, биздан бир киши (ҳайвонни) сўяди-ю, Аллоҳнинг номини айтишни унутади — бу ҳақда нима дейсиз?», деди. Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳнинг номи ҳар бир мусулмоннинг устидадир», дедилар. Марвон ибн Солим заъифдир. Ибн Қониъ эса: «Аллоҳнинг номи ҳар бир мусулмоннинг оғзидадир», деб (келтирди).

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَأَبُو عُمَرَ الْقَاضِي ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْوَرَّاقُ ، قَالُوا : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مَيْسَرَةَ , قَالَ : نَا أَبُو جَابِرٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ مُغِيرَةَ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ " فِي الْمُسْلِمِ يَذْبَحُ وَيَنْسَى التَّسْمِيَةَ , قَالَ : لا بَأْسَ بِهِ " ، قَالَ : وَنا شُعْبَةُ ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ ، حَدَّثَنِي عَيْنٌ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " أَنَّهُ لَمْ يَرَ بِهِ بَأْسًا " . قَوْلُهُ : عَيْنٌ ، يَعْنِي بِهِ عِكْرِمَةَ

Ibrohim (rahimahulloh)dan tasmiyani unutib (hayvon) soʻygan musulmon haqida soʻralganda, u: «Bunda hech qanday zarar yoʻq», dedi. Yana Amr ibn Dinordan, u Abush-Shaʼsodan (rivoyat qilinadi): menga Ayn Ibn Abbosdan soʻzlab berdiki, u bunda hech qanday zarar koʻrmagan. Uning «Ayn» degani bilan Ikrimani nazarda tutgan.Иброҳим (раҳимаҳуллоҳ)дан тасмияни унутиб (ҳайвон) сўйган мусулмон ҳақида сўралганда, у: «Бунда ҳеч қандай зарар йўқ», деди. Яна Амр ибн Динордан, у Абуш-Шаъсодан (ривоят қилинади): менга Айн Ибн Аббосдан сўзлаб бердики, у бунда ҳеч қандай зарар кўрмаган. Унинг «Айн» дегани билан Икримани назарда тутган.

نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرِ بْنِ خَالِدٍ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ ، عَنْ عَيْنٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " إِذَا ذَبَحَ الْمُسْلِمُ فَلَمْ يَذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ فَلْيَأْكُلْ فَإِنَّ الْمُسْلِمَ فِيهِ اسْمًا مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Musulmon (hayvonni) soʻyib, Allohning nomini zikr qilmasa, yeyaversin; zero musulmonda Allohning ismlaridan bir ism bordir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мусулмон (ҳайвонни) сўйиб, Аллоҳнинг номини зикр қилмаса, еяверсин; зеро мусулмонда Аллоҳнинг исмларидан бир исм бордир», деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ صَاعِقَةُ , نَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ , نَا يَحْيَى بْنُ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْخَلِيلِ , عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : " لا بَأْسَ بِأَكْلِ خُبْزِ الْمَجُوسِ , إِنَّمَا نُهِيَ عَنْ ذَبَائِحِهِمْ "

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Majusiylarning nonini yeyishda zarar yoʻq; faqat ularning soʻygan (hayvon)laridan qaytarilgan», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мажусийларнинг нонини ейишда зарар йўқ; фақат уларнинг сўйган (ҳайвон)ларидан қайтарилган», деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَبُو حَاتِمٍ الرَّازِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ , نَا مَعْقِلٌ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْمُسْلِمُ يَكْفِيهِ اسْمُهُ فَإِنْ نَسِيَ أَنْ يُسَمِّيَ حِينَ يَذْبَحُ ، فَلْيُسَمِّ وَلْيَذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ ، ثُمَّ لْيَأْكُلْ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Musulmonga oʻzining nomi kifoya qiladi. Agar soʻyayotganida (Allohning nomini) aytishni unutsa, tasmiya aytsin va Allohning nomini zikr qilsin, soʻngra yesin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мусулмонга ўзининг номи кифоя қилади. Агар сўяётганида (Аллоҳнинг номини) айтишни унутса, тасмия айтсин ва Аллоҳнинг номини зикр қилсин, сўнгра есин», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَبُو الأَشْعَثِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا , أَنَّ قَوْمًا قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّ قَوْمًا يَأْتُونَا بِاللَّحْمِ لا نَدْرِي أَذَكَرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ أَمْ لا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : سَمُّوا عَلَيْهِ وَكُلُوا "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi odamlar: «Yo Rasululloh, bizga baʼzi kishilar goʻsht keltiradi va biz — (hayvonni soʻyganda) unga Allohning nomi aytilgan-aytilmaganini — bilmaymiz», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ (ularga): «(Oʻzlaringiz) Allohning nomini aytib, uni yenglar», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Баъзи одамлар: «Ё Расулуллоҳ, бизга баъзи кишилар гўшт келтиради ва биз — (ҳайвонни сўйганда) унга Аллоҳнинг номи айтилган-айтилмаганини — билмаймиз», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ (уларга): «(Ўзларингиз) Аллоҳнинг номини айтиб, уни енглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ خُشَيْشٍ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ , نَا هَاشِمُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْجَشَّاشُ , نَا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ سِيَاهٍ , عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ , حَدَّثَنِي خَارِجَةُ بْنُ الصَّلْتِ , عَنْ عَمِّهِ , أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ثُمَّ أَقْبَلَ رَاجِعًا مِنْ عِنْدَهُ فَمَرَّ عَلَى قَوْمٍ وَوَجَدَ عِنْدَهُمْ رَجُلا مَجْنُونًا فَرَقَاهُ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ , فَبَرَأَ فَأُعْطِيَ مِائَةَ شَاةٍ ، قَالَ : فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ , قَالَ : " هَلْ قُلْتَ إِلا هَذَا ؟ ، قَالَ : لا , قَالَ : خُذْهَا فَلَعَمْرِي مَنْ أَكَلَ بِرُقْيَةِ بَاطِلٍ ، فَلَقَدْ أَكَلْتَهُ بِرُقْيَةِ حَقٍّ "

Xorija ibn as-Salt amakisidan rivoyat qiladiki, u Paygʻambar ﷺning huzurlariga kelgan, soʻng u zotning oldilaridan qaytib, bir qavmning yonidan oʻtgan va ularning huzurida bir majnun kishini topgan. U unga Fotihatul-kitobni oʻqib dam soldi, u sogʻayib ketdi va unga yuzta qoʻy berildi. U aytdi: men Paygʻambar ﷺning huzurlariga kelib, u zotga xabar berdim. U zot: «Shundan boshqa (biror narsa) aytdingmi?», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Uni olaver; jonim bilan qasamki, kimdir botil dam solish evaziga yeydi, sen esa haq dam solish evaziga yeding», dedilar.Хорижа ибн ас-Салт амакисидан ривоят қиладики, у Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келган, сўнг у зотнинг олдиларидан қайтиб, бир қавмнинг ёнидан ўтган ва уларнинг ҳузурида бир мажнун кишини топган. У унга Фотиҳатул-китобни ўқиб дам солди, у соғайиб кетди ва унга юзта қўй берилди. У айтди: мен Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келиб, у зотга хабар бердим. У зот: «Шундан бошқа (бирор нарса) айтдингми?», дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Уни олавер; жоним билан қасамки, кимдир ботил дам солиш эвазига ейди, сен эса ҳақ дам солиш эвазига единг», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، حَدَّثَنِي خَارِجَةُ بْنُ الصَّلْتِ التَّمِيمِيُّ , أَنَّ عَمَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ , وَقَالَ فِيهِ : كُلْهَا بِسْمِ اللَّهِ فَمَنْ أَكَلَ بِرُقْيَةِ بَاطِلٍ فَقَدْ أَكَلْتَ بِرُقْيَةِ حَقٍّ " ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ , نَا زَكَرِيَّا , عَنْ عَامِرٍ نَحْوَ ذَلِكَ . نَا ابْنُ مُبَشِّرٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ الصَّلْتِ , عَنْ عَمِّهِ , قَالَ : أَقْبَلْنَا مِنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ , إِلا أَنَّهُ قَالَ : فَأَعْطُونَا جُعْلا , فَقُلْتُ : حَتَّى أَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَسَأَلْتُهُ , فَقَالَ : " كُلْ " , ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ

Xorija ibn as-Salt at-Tamimiy (rivoyat qiladi)ki, amakisi Paygʻambar ﷺning huzurlariga kelgan — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi. Unda: «Uni Allohning nomi bilan yeyaver; kim botil dam solish evaziga yesa, sen esa haq dam solish evaziga yeding», deyilgan. Boʻshqa (yoʻlda) Xorija ibn as-Salt amakisidan rivoyat qildi: u aytdi: biz Rasululloh ﷺning huzurlaridan qaytdik — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi, faqat u: «Bizga haq berishdi. Men: ‹Rasululloh ﷺdan soʻramagunimcha (olmayman)›, dedim. Bas, u zotdan soʻradim, u zot: ‹Yeyaver›, dedilar», dedi. Soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Хорижа ибн ас-Салт ат-Тамимий (ривоят қилади)ки, амакиси Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келган — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди. Унда: «Уни Аллоҳнинг номи билан еявер; ким ботил дам солиш эвазига еса, сен эса ҳақ дам солиш эвазига единг», дейилган. Бўшқа (йўлда) Хорижа ибн ас-Салт амакисидан ривоят қилди: у айтди: биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларидан қайтдик — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди, фақат у: «Бизга ҳақ беришди. Мен: ‹Расулуллоҳ ﷺдан сўрамагунимча (олмайман)›, дедим. Бас, у зотдан сўрадим, у зот: ‹Еявер›, дедилар», деди. Сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ الصَّيْدَلانِيُّ ، بِوَاسِطَ , نَا جَعْفَرُ بْنُ النَّضْرِ بْنِ حَمَّادٍ الْوَاسِطِيُّ , أنا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ , عَنْ أَبِي عَمْرٍو الْبَصْرِيِّ ، عَنْ نَهْشَلٍ الْخُرَاسَانِيِّ , عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ مُزَاحِمٍ ، أَنَّهُ اجْتَمَعَ هُوَ ، وَالْحَسَنُ بْنُ أَبِي الْحَسَنِ , وَمَكْحُولٌ الشَّامِيُّ , وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ الْمَكِّيُّ , وَطَاوُسٌ الْيَمَانِيُّ , فَاجْتَمَعُوا فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمْ ، وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ فِي الْقَدَرِ , فَقَالَ طَاوُسٌ وَكَانَ فِيهِمْ مَرْضِيًّا : أَنْصِتُوا حَتَّى أُخْبِرَكُمْ مَا سَمِعْتُ مِنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْكُمْ فَرَائِضَ فَلا تُضَيِّعُوهَا , وَحَّدَ لَكُمْ حُدُودًا فَلا تَعْتَدُوهَا , وَنَهَاكُمْ عَنْ أَشْيَاءَ فَلا تَنْتَهِكُوهَا , وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ مِنْ غَيْرِ نِسْيَانٍ فَلا تَكَلَّفُوهَا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكُمْ فَاقْبَلُوهَا ، نَقُولُ مَا قَالَ رَبُّنَا وَنَبِيُّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : الأُمُورُ بِيَدِ اللَّهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مَصْدَرُهَا , وَإِلَيْهِ مَرْجِعُهَا , لَيْسَ إِلَى الْعِبَادِ فِيهَا تَفْوِيضٌ وَلا مَشِيئَةٌ " , فَقَامُوا وَهُمْ رَاضُونَ بِقَوْلِ طَاوُسٍ

Zahhok ibn Muzohim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u, Hasan ibn Abul-Hasan, Makhul ash-Shomiy, Amr ibn Dinor al-Makkiy va Tovus al-Yamoniy Xayf masjidida yigʻilishdi; ovozlari koʻtarilib, qadar haqidagi gap-soʻzlari koʻpayib ketdi. Shunda ular orasida rozi boʻlingan kishi — Tovus: «Jim turinglar, men sizlarga Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan eshitganimni aytay», dedi. U (Abud-Dardo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh sizlarga farzlarni farz qildi, ularni zoye qilmanglar; sizlarga hadlar belgiladi, ulardan oshmanglar; sizlarni baʼzi narsalardan qaytardi, ularni buzmanglar; baʼzi narsalar haqida esa unutgani uchun emas, sukut qildi — ularni oʻzingizga yuklamanglar; bu Rabbingizdan boʻlgan rahmatdir, uni qabul qilinglar», dedilar. Biz Rabbimiz va Nabiyimiz ﷺ aytgan narsani aytamiz: ishlar Allohning qoʻlidadir, ularning chiqishi Alloh tomonidandir, qaytishi ham Ungadir; bandalarga bu ishlarda topshiriq ham, xohish ham yoʻqdir. Soʻng ular Tovusning soʻzidan rozi boʻlgan holda turib ketishdi.Заҳҳок ибн Музоҳим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у, Ҳасан ибн Абул-Ҳасан, Макҳул аш-Шомий, Амр ибн Динор ал-Маккий ва Товус ал-Ямоний Хайф масжидида йиғилишди; овозлари кўтарилиб, қадар ҳақидаги гап-сўзлари кўпайиб кетди. Шунда улар орасида рози бўлинган киши — Товус: «Жим туринглар, мен сизларга Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан эшитганимни айтай», деди. У (Абуд-Дардо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сизларга фарзларни фарз қилди, уларни зое қилманглар; сизларга ҳадлар белгилади, улардан ошманглар; сизларни баъзи нарсалардан қайтарди, уларни бузманглар; баъзи нарсалар ҳақида эса унутгани учун эмас, сукут қилди — уларни ўзингизга юкламанглар; бу Раббингиздан бўлган раҳматдир, уни қабул қилинглар», дедилар. Биз Раббимиз ва Набийимиз ﷺ айтган нарсани айтамиз: ишлар Аллоҳнинг қўлидадир, уларнинг чиқиши Аллоҳ томонидандир, қайтиши ҳам Унгадир; бандаларга бу ишларда топшириқ ҳам, хоҳиш ҳам йўқдир. Сўнг улар Товуснинг сўзидан рози бўлган ҳолда туриб кетишди.