حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ ذَكَرُوا النَّارَ وَالنَّاقُوسَ، فَذَكَرُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى، فَأُمِرَ بِلاَلٌ أَنْ يَشْفَعَ الأَذَانَ وَأَنْ يُوتِرَ الإِقَامَةَ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar (namoz vaqtini bildirish uchun) olov va qoʻngʻiroqni zikr qildi va shu bilan yahudiy va nasroniylarni esladi (ularga oʻxshamaslik uchun). Soʻng Bilolga namozga azonni kalimalarini ikki marta(dan), iqomatni esa kalimalarini bir marta(dan) aytishga buyurildi. (Iqomat odamlar namozga tayyor boʻlganda aytiladi.)Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар (намоз вақтини билдириш учун) олов ва қўнғироқни зикр қилди ва шу билан яҳудий ва насронийларни эслади (уларга ўхшамаслик учун). Сўнг Билолга намозга азонни калималарини икки марта(дан), иқоматни эса калималарини бир марта(дан) айтишга буюрилди. (Иқомат одамлар намозга тайёр бўлганда айтилади.)

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ كَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ يَجْتَمِعُونَ فَيَتَحَيَّنُونَ الصَّلاَةَ، لَيْسَ يُنَادَى لَهَا، فَتَكَلَّمُوا يَوْمًا فِي ذَلِكَ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ اتَّخِذُوا نَاقُوسًا مِثْلَ نَاقُوسِ النَّصَارَى‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ بَلْ بُوقًا مِثْلَ قَرْنِ الْيَهُودِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أَوَلاَ تَبْعَثُونَ رَجُلاً يُنَادِي بِالصَّلاَةِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا بِلاَلُ قُمْ فَنَادِ بِالصَّلاَةِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar Madinaga kelganlarida, namozga yigʻilar va uning vaqtini taxmin qilar edi; oʻsha kunlarda hali namozga azon (odati) joriy qilinmagan edi. Bir kuni ular azon masalasini muhokama qildi. Baʼzilar nasroniylardek qoʻngʻiroq ishlatishni, baʼzilar yahudiylarning shoxidek karnay (ishlatishni) taklif qildi; lekin Umar birinchi boʻlib bir kishi namozga (odamlarni) chaqirsin deb taklif qildi. Shunda Rasululloh ﷺ Bilolga turib namozga azon aytishni buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар Мадинага келганларида, намозга йиғилар ва унинг вақтини тахмин қилар эди; ўша кунларда ҳали намозга азон (одати) жорий қилинмаган эди. Бир куни улар азон масаласини муҳокама қилди. Баъзилар насронийлардек қўнғироқ ишлатишни, баъзилар яҳудийларнинг шохидек карнай (ишлатишни) таклиф қилди; лекин Умар биринчи бўлиб бир киши намозга (одамларни) чақирсин деб таклиф қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Билолга туриб намозга азон айтишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أُمِرَ بِلاَلٌ أَنْ يَشْفَعَ، الأَذَانَ وَأَنْ يُوتِرَ الإِقَامَةَ إِلاَّ الإِقَامَةَ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bilolga namozga azon kalimalarini ikki marta(dan), iqomatni esa bir marta(dan) — ‹Qad qomat-is-salot›dan boshqa — aytishga buyurildi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Билолга намозга азон калималарини икки марта(дан), иқоматни эса бир марта(дан) — ‹Қад қомат-ис-салот›дан бошқа — айтишга буюрилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ أَخْبَرَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا كَثُرَ النَّاسُ قَالَ ـ ذَكَرُوا ـ أَنْ يَعْلَمُوا وَقْتَ الصَّلاَةِ بِشَىْءٍ يَعْرِفُونَهُ، فَذَكَرُوا أَنْ يُورُوا نَارًا أَوْ يَضْرِبُوا نَاقُوسًا، فَأُمِرَ بِلاَلٌ أَنْ يَشْفَعَ الأَذَانَ وَأَنْ يُوتِرَ الإِقَامَةَ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar koʻpaygach, ular namoz vaqtini biror tanish vosita bilan qanday bilishni muhokama qildi. Baʼzilar (namoz vaqtida) olov yoqishni, baʼzilar qoʻngʻiroq chalishni taklif qildi. Bilolga azon kalimalarini ikki marta(dan), iqomatni esa faqat bir marta(dan) aytishga buyurildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар кўпайгач, улар намоз вақтини бирор таниш восита билан қандай билишни муҳокама қилди. Баъзилар (намоз вақтида) олов ёқишни, баъзилар қўнғироқ чалишни таклиф қилди. Билолга азон калималарини икки марта(дан), иқоматни эса фақат бир марта(дан) айтишга буюрилди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أُمِرَ بِلاَلٌ أَنْ يَشْفَعَ، الأَذَانَ، وَأَنْ يُوتِرَ الإِقَامَةَ‏.‏ قَالَ إِسْمَاعِيلُ فَذَكَرْتُ لأَيُّوبَ فَقَالَ إِلاَّ الإِقَامَةَ‏.‏

Abu Qiloba (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Bilolga azon kalimalarini ikki marta(dan), iqomatni esa faqat bir marta(dan) aytishga buyurildi», — dedi. Roviy Ismoil: «Men buni Ayyubga aytdim; u: ‹Iqomatdan (yaʼni ‹Qad qomat-is-salot›dan) boshqa — u ikki marta aytilishi (kerak)› — deb qoʻshdi», — dedi.Абу Қилоба (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Билолга азон калималарини икки марта(дан), иқоматни эса фақат бир марта(дан) айтишга буюрилди», — деди. Ровий Исмоил: «Мен буни Айюбга айтдим; у: ‹Иқоматдан (яъни ‹Қад қомат-ис-салот›дан) бошқа — у икки марта айтилиши (керак)› — деб қўшди», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا نُودِيَ لِلصَّلاَةِ أَدْبَرَ الشَّيْطَانُ وَلَهُ ضُرَاطٌ حَتَّى لاَ يَسْمَعَ التَّأْذِينَ، فَإِذَا قَضَى النِّدَاءَ أَقْبَلَ، حَتَّى إِذَا ثُوِّبَ بِالصَّلاَةِ أَدْبَرَ، حَتَّى إِذَا قَضَى التَّثْوِيبَ أَقْبَلَ حَتَّى يَخْطُرَ بَيْنَ الْمَرْءِ وَنَفْسِهِ، يَقُولُ اذْكُرْ كَذَا، اذْكُرْ كَذَا‏.‏ لِمَا لَمْ يَكُنْ يَذْكُرُ، حَتَّى يَظَلَّ الرَّجُلُ لاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Azon aytilganda, shayton azonni eshitmasin deb ovoz chiqarib shamol qoʻyib, orqasiga qochadi. Azon tugagach, qaytib keladi; iqomat aytilganda yana qochadi, u tugagach yana qaytib keladi — to kishining qalbiga vasvasa solib, namozdan oldin eslamagan narsalarini eslatguncha; bu unga necha (rakat) oʻqiganini unuttiradi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Азон айтилганда, шайтон азонни эшитмасин деб овоз чиқариб шамол қўйиб, орқасига қочади. Азон тугагач, қайтиб келади; иқомат айтилганда яна қочади, у тугагач яна қайтиб келади — то кишининг қалбига васваса солиб, намоздан олдин эсламаган нарсаларини эслатгунча; бу унга неча (ракат) ўқиганини унуттиради», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ الأَنْصَارِيِّ، ثُمَّ الْمَازِنِيِّ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ قَالَ لَهُ ‏"‏ إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ وَالْبَادِيَةَ، فَإِذَا كُنْتَ فِي غَنَمِكَ أَوْ بَادِيَتِكَ فَأَذَّنْتَ بِالصَّلاَةِ فَارْفَعْ صَوْتَكَ بِالنِّدَاءِ، فَإِنَّهُ لاَ يَسْمَعُ مَدَى صَوْتِ الْمُؤَذِّنِ جِنٌّ وَلاَ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ إِلاَّ شَهِدَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abdurrahmon (otasidan, u Abu Saiddan) rivoyat qiladi: Abu Said al-Xudriy otamga dedi: «Men seni qoʻy va sahroni yaxshi koʻradigan koʻraman. Bas, qoʻying bilan yoki sahroda boʻlganingda namozga azon aytmoqchi boʻlsang, ovozingni baland qil — chunki azon ovozini eshitgan har kim, inson boʻlsin, jin yoki boshqa maxluq boʻlsin, Qiyomat kuni sen uchun guvoh boʻladi». Abu Said qoʻshimcha qildi: «Men buni (bu rivoyatni) Rasululloh ﷺ dan eshitdim».Абдурраҳмон (отасидан, у Абу Саиддан) ривоят қилади: Абу Саид ал-Худрий отамга деди: «Мен сени қўй ва саҳрони яхши кўрадиган кўраман. Бас, қўйинг билан ёки саҳрода бўлганингда намозга азон айтмоқчи бўлсанг, овозингни баланд қил — чунки азон овозини эшитган ҳар ким, инсон бўлсин, жин ёки бошқа махлуқ бўлсин, Қиёмат куни сен учун гувоҳ бўлади». Абу Саид қўшимча қилди: «Мен буни (бу ривоятни) Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا غَزَا بِنَا قَوْمًا لَمْ يَكُنْ يَغْزُو بِنَا حَتَّى يُصْبِحَ وَيَنْظُرَ، فَإِنْ سَمِعَ أَذَانًا كَفَّ عَنْهُمْ، وَإِنْ لَمْ يَسْمَعْ أَذَانًا أَغَارَ عَلَيْهِمْ، قَالَ فَخَرَجْنَا إِلَى خَيْبَرَ فَانْتَهَيْنَا إِلَيْهِمْ لَيْلاً، فَلَمَّا أَصْبَحَ وَلَمْ يَسْمَعْ أَذَانًا رَكِبَ وَرَكِبْتُ خَلْفَ أَبِي طَلْحَةَ، وَإِنَّ قَدَمِي لَتَمَسُّ قَدَمَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ فَخَرَجُوا إِلَيْنَا بِمَكَاتِلِهِمْ وَمَسَاحِيهِمْ فَلَمَّا رَأَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالُوا مُحَمَّدٌ وَاللَّهِ، مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا رَآهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، خَرِبَتْ خَيْبَرُ، إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏"‏‏.‏

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik dedi: «Paygʻambar ﷺ biz bilan biror qavmga qarshi jangga chiqganlarida, hech qachon bizni tonggacha hujum qilishga qoʻymas, kutib turar edilar: agar azon eshitsa, hujumni kechiktirar, azon eshitmasa, ularga hujum qilar edilar». Anas qoʻshimcha qildi: «Biz Xaybarga kechasi yetdik; ertalab u zot namozga azon eshitmagach, (ulovga) mindilar, men Abu Talhaning orqasida mindim va oyogʻim Paygʻambar ﷺ ning oyoqlariga tegib turardi. Xaybar ahli savat va belkuraklari bilan chiqdi; ular Paygʻambar ﷺ ni koʻrgach: ‹Muhammad! Allohga qasamki, Muhammad va uning lashkari!› — deb baqirdi. Rasululloh ﷺ ularni koʻrgach: ‹Allohu akbar! Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi. Biz biror (dushman) qavmiga yaqinlashsak, ogohlantirilganlarning tongi yomon boʻladi›, — dedilar».Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик деди: «Пайғамбар ﷺ биз билан бирор қавмга қарши жангга чиқганларида, ҳеч қачон бизни тонггача ҳужум қилишга қўймас, кутиб турар эдилар: агар азон эшица, ҳужумни кечиктирар, азон эшитмаса, уларга ҳужум қилар эдилар». Анас қўшимча қилди: «Биз Хайбарга кечаси етдик; эрталаб у зот намозга азон эшитмагач, (уловга) миндилар, мен Абу Талҳанинг орқасида миндим ва оёғим Пайғамбар ﷺ нинг оёқларига тегиб турарди. Хайбар аҳли сават ва белкураклари билан чиқди; улар Пайғамбар ﷺ ни кўргач: ‹Муҳаммад! Аллоҳга қасамки, Муҳаммад ва унинг лашкари!› — деб бақирди. Расулуллоҳ ﷺ уларни кўргач: ‹Аллоҳу акбар! Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди. Биз бирор (душман) қавмига яқинлашсак, огоҳлантирилганларнинг тонги ёмон бўлади›, — дедилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا سَمِعْتُمُ النِّدَاءَ فَقُولُوا مِثْلَ ما يَقُولُ الْمُؤَذِّنُ ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Azonni eshitganingizda, muazzin aytayotgandek (siz ham) ayting», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Азонни эшитганингизда, муаззин айтаётгандек (сиз ҳам) айтинг», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ، يَوْمًا فَقَالَ مِثْلَهُ إِلَى قَوْلِهِ ‏"‏ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ رَاهَوَيْهِ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، نَحْوَهُ‏.‏

Iso ibn Talha (Muoviyadan) rivoyat qiladi: U Muoviyaning azon kalimalarini ‹Va ashhadu anna Muhammadan rasululloh (Va men Muhammad — Allohning Rasuli ekanligiga guvohlik beraman)›gacha takrorlaganini eshitdi.Исо ибн Талҳа (Муовиядан) ривоят қилади: У Муовиянинг азон калималарини ‹Ва ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ (Ва мен Муҳаммад — Аллоҳнинг Расули эканлигига гувоҳлик бераман)›гача такрорлаганини эшитди.

قَالَ يَحْيَى وَحَدَّثَنِي بَعْضُ، إِخْوَانِنَا أَنَّهُ قَالَ لَمَّا قَالَ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ‏.‏ قَالَ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ‏.‏ وَقَالَ هَكَذَا سَمِعْنَا نَبِيَّكُمْ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ‏.‏

Yahyo (yuqoridagidek; Muoviyadan) rivoyat qiladi va qoʻshimcha qildi: «Baʼzi hamrohlarim menga aytdiki, Hishom: ‹Muazzin: Hayya alas-salah (namozga kelinglar) — degach, Muoviya: La havla va la quvvata illa billah (Allohdan boshqa na quvvat, na qudrat bor) — dedi va: Biz Paygʻambaringizning ham xuddi shunday deganini eshitdik, — dedi›, — dedi».Яҳё (юқоридагидек; Муовиядан) ривоят қилади ва қўшимча қилди: «Баъзи ҳамроҳларим менга айтдики, Ҳишом: ‹Муаззин: Ҳайя алас-салаҳ (намозга келинглар) — дегач, Муовия: Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Аллоҳдан бошқа на қувват, на қудрат бор) — деди ва: Биз Пайғамбарингизнинг ҳам худди шундай деганини эшитдик, — деди›, — деди».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ النِّدَاءَ اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلاَةِ الْقَائِمَةِ آتِ مُحَمَّدًا الْوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذِي وَعَدْتَهُ، حَلَّتْ لَهُ شَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim azonni eshitgach: ‹Allohumma Robba hazihid-daʼvatit-tommah, vas-salotil-qoima, ati Muhammadanil-vasilata val-fazila, vabʼashhu maqoman mahmudanil-lazi vaʼadtah (Allohim! Shu mukammal daʼvat va qoyim boʻladigan namozning Robbi! Muhammadga vasila va fazilat (martaba)sini ber va uni Sen vaʼda qilgan maqtovli maqomga yetkaz)› — desa, Qiyomat kuni unga mening shafoatim (nasib) boʻladi», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким азонни эшитгач: ‹Аллоҳумма Робба ҳазиҳид-даъватит-томмаҳ, вас-салотил-қоима, ати Муҳаммаданил-василата вал-фазила, вабъашҳу мақоман маҳмуданил-лази ваъадтаҳ (Аллоҳим! Шу мукаммал даъват ва қойим бўладиган намознинг Робби! Муҳаммадга васила ва фазилат (мартаба)сини бер ва уни Сен ваъда қилган мақтовли мақомга етказ)› — деса, Қиёмат куни унга менинг шафоатим (насиб) бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الأَوَّلِ، ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلاَّ أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لاَسْتَهَمُوا، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لاَسْتَبَقُوا إِلَيْهِ، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar odamlar azon aytishning va (jamoatda) birinchi safda turishning (qancha) savobini bilganlarida, uni qurʼa tashlamay (boshqa yoʻl bilan) ololmasa edi, qurʼa tashlar edi; agar peshin namozi (avvalgi vaqtida)ning savobini bilganlarida, unga (erta borishga) musobaqalashar edi; agar xufton va bomdod namozlarini jamoatda (oʻqish)ning savobini bilganlarida, hatto emaklab boʻlsa ham ularga kelar edi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар одамлар азон айтишнинг ва (жамоатда) биринчи сафда туришнинг (қанча) савобини билганларида, уни қуръа ташламай (бошқа йўл билан) ололмаса эди, қуръа ташлар эди; агар пешин намози (аввалги вақтида)нинг савобини билганларида, унга (эрта боришга) мусобақалашар эди; агар хуфтон ва бомдод намозларини жамоатда (ўқиш)нинг савобини билганларида, ҳатто эмаклаб бўлса ҳам уларга келар эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، وَعَبْدِ الْحَمِيدِ، صَاحِبِ الزِّيَادِيِّ وَعَاصِمٍ الأَحْوَلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ خَطَبَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ فِي يَوْمٍ رَدْغٍ، فَلَمَّا بَلَغَ الْمُؤَذِّنُ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ‏.‏ فَأَمَرَهُ أَنْ يُنَادِيَ الصَّلاَةُ فِي الرِّحَالِ‏.‏ فَنَظَرَ الْقَوْمُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ فَقَالَ فَعَلَ هَذَا مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ وَإِنَّهَا عَزْمَةٌ‏.‏

Abdulloh ibn al-Horis (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Bir yomgʻirli, loyli kunda Ibn Abbos bizning oldimizda xutba qildi; muazzin azon aytib ‹Hayya alas-salah (namozga kelinglar)› degach, Ibn Abbos unga: «Uylaringizda namoz oʻqinglar (deb ayt)», — dedi. Odamlar (hayrat bilan) bir-biriga qaray boshladi. Ibn Abbos: «Buni mendan koʻra (ancha) yaxshiroq (zot) qilgan edi (yaʼni Paygʻambar ﷺ yoki uning muazzini); bu — ruxsatdir», — dedi.Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Бир ёмғирли, лойли кунда Ибн Аббос бизнинг олдимизда хутба қилди; муаззин азон айтиб ‹Ҳайя алас-салаҳ (намозга келинглар)› дегач, Ибн Аббос унга: «Уйларингизда намоз ўқинглар (деб айт)», — деди. Одамлар (ҳайрат билан) бир-бирига қарай бошлади. Ибн Аббос: «Буни мендан кўра (анча) яхшироқ (зот) қилган эди (яъни Пайғамбар ﷺ ёки унинг муаззини); бу — рухсатдир», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ بِلاَلاً يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ، فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ وَكَانَ رَجُلاً أَعْمَى لاَ يُنَادِي حَتَّى يُقَالَ لَهُ أَصْبَحْتَ أَصْبَحْتَ‏.‏

Solim ibn Abdulloh (otasidan) rivoyat qiladi: Otam aytdiki, Rasululloh ﷺ: «Bilol kechasi azon aytadi; shuning uchun Ibn Ummu Maktum azon aytguncha yeb-ichaveringlar (saharlik qilinglar)», — dedilar. Solim qoʻshimcha qildi: «U (Ibn Ummu Maktum) koʻr kishi edi; unga tong otdi deyilmaguncha azon aytmas edi».Солим ибн Абдуллоҳ (отасидан) ривоят қилади: Отам айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Билол кечаси азон айтади; шунинг учун Ибн Умму Мактум азон айтгунча еб-ичаверинглар (саҳарлик қилинглар)», — дедилар. Солим қўшимча қилди: «У (Ибн Умму Мактум) кўр киши эди; унга тонг отди дейилмагунча азон айтмас эди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي حَفْصَةُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا اعْتَكَفَ الْمُؤَذِّنُ لِلصُّبْحِ وَبَدَا الصُّبْحُ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ تُقَامَ الصَّلاَةُ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Muazzin bomdod namoziga azon aytib, tong ravshan boʻlganida, Paygʻambar ﷺ farz (jamoat) namozining iqomatidan oldin ikki rakat yengil (sunnat) namoz (oʻqishni) buyurar edilar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Муаззин бомдод намозига азон айтиб, тонг равшан бўлганида, Пайғамбар ﷺ фарз (жамоат) намозининг иқоматидан олдин икки ракат енгил (суннат) намоз (ўқишни) буюрар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ بَيْنَ النِّدَاءِ وَالإِقَامَةِ مِنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bomdod namozining azoni bilan iqomati orasida ikki yengil rakat oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бомдод намозининг азони билан иқомати орасида икки енгил ракат ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ بِلاَلاً يُنَادِي بِلَيْلٍ، فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilol kechasi azon aytadi; shuning uchun Ibn Ummu Maktum azon aytguncha yeb-ichaveringlar (saharlik qilinglar)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билол кечаси азон айтади; шунинг учун Ибн Умму Мактум азон айтгунча еб-ичаверинглар (саҳарлик қилинглар)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَمْنَعَنَّ أَحَدَكُمْ ـ أَوْ أَحَدًا مِنْكُمْ ـ أَذَانُ بِلاَلٍ مِنْ سَحُورِهِ، فَإِنَّهُ يُؤَذِّنُ ـ أَوْ يُنَادِي ـ بِلَيْلٍ، لِيَرْجِعَ قَائِمَكُمْ وَلِيُنَبِّهَ نَائِمَكُمْ، وَلَيْسَ أَنْ يَقُولَ الْفَجْرُ أَوِ الصُّبْحُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ بِأَصَابِعِهِ وَرَفَعَهَا إِلَى فَوْقُ وَطَأْطَأَ إِلَى أَسْفَلُ حَتَّى يَقُولَ هَكَذَا‏.‏ وَقَالَ زُهَيْرٌ بِسَبَّابَتَيْهِ إِحْدَاهُمَا فَوْقَ الأُخْرَى ثُمَّ مَدَّهَا عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bilolning azoni sizlarni saharlikdan toʻxtatmasin; chunki u kechasi azon aytadi — sizlardan (tungi) namoz (tahajjud) oʻqiyotgan kishi shoshilsin, uxlab yotgani esa uygʻonsin deb. U (azon) ‹tong yoki sahar boshlandi› degani emas», — dedilar. Soʻng u zot barmoqlariga ishora qilib, ularni (yuqoriga) koʻtarib, soʻng (pastga) tushirdilar — mana shunday. (Ibn Masʼud Paygʻambar ﷺ ning ishorasini taqlid qildi.) Zuhriy ikki koʻrsatkich barmogʻini bir-biriga qoʻyib, soʻng ularni oʻng va chap tomonga yozdi — bu (haqiqiy) tong qanday paydo boʻlishini koʻrsatadi: u ufqda chap va oʻngga yoyiladi. Osmonda (vertikal) koʻtarilib, soʻng pasayadigan (yorugʻlik) esa haqiqiy tong emas.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Билолнинг азони сизларни саҳарликдан тўхтатмасин; чунки у кечаси азон айтади — сизлардан (тунги) намоз (таҳажжуд) ўқиётган киши шошилсин, ухлаб ётгани эса уйғонсин деб. У (азон) ‹тонг ёки саҳар бошланди› дегани эмас», — дедилар. Сўнг у зот бармоқларига ишора қилиб, уларни (юқорига) кўтариб, сўнг (пастга) туширдилар — мана шундай. (Ибн Масъуд Пайғамбар ﷺ нинг ишорасини тақлид қилди.) Зуҳрий икки кўрсаткич бармоғини бир-бирига қўйиб, сўнг уларни ўнг ва чап томонга ёзди — бу (ҳақиқий) тонг қандай пайдо бўлишини кўрсатади: у уфқда чап ва ўнгга ёйилади. Осмонда (вертикал) кўтарилиб, сўнг пасаядиган (ёруғлик) эса ҳақиқий тонг эмас.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ حَدَّثَنَا عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ،‏.‏ وَعَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ‏.‏ ح وَحَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ عِيسَى الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ بِلاَلاً يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ، فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bilol kechasi azon aytadi; shuning uchun Ibn Ummu Maktum azon aytguncha yeb-iching (saharlik qiling)», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Билол кечаси азон айтади; шунинг учун Ибн Умму Мактум азон айтгунча еб-ичинг (саҳарлик қилинг)», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الْوَاسِطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ الْمُزَنِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلاَةٌ ـ ثَلاَثًا ـ لِمَنْ شَاءَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uch marta: «Ikki azon (azon va iqomat) orasida (nafl) namoz bor», — dedilar va: «Kim (oʻqishni) xohlasa», — deb qoʻshdilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уч марта: «Икки азон (азон ва иқомат) орасида (нафл) намоз бор», — дедилар ва: «Ким (ўқишни) хоҳласа», — деб қўшдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ عَامِرٍ الأَنْصَارِيَّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ الْمُؤَذِّنُ إِذَا أَذَّنَ قَامَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَبْتَدِرُونَ السَّوَارِيَ حَتَّى يَخْرُجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ كَذَلِكَ يُصَلُّونَ الرَّكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْمَغْرِبِ، وَلَمْ يَكُنْ بَيْنَ الأَذَانِ وَالإِقَامَةِ شَىْءٌ‏.‏ قَالَ عُثْمَانُ بْنُ جَبَلَةَ وَأَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ لَمْ يَكُنْ بَيْنَهُمَا إِلاَّ قَلِيلٌ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Muazzin azon aytganida, Paygʻambar ﷺ ning baʼzi sahobalari — Paygʻambar ﷺ kelguncha — masjid ustunlariga (namoz uchun) borar va shu tariqa shom namozidan oldin ikki rakat oʻqir edi. Azon bilan iqomat orasida ozgina vaqt boʻlar edi». Shuʼba: «Ikkalasi (azon va iqomat) orasida juda qisqa vaqt boʻlar edi», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Муаззин азон айтганида, Пайғамбар ﷺ нинг баъзи саҳобалари — Пайғамбар ﷺ келгунча — масжид устунларига (намоз учун) борар ва шу тариқа шом намозидан олдин икки ракат ўқир эди. Азон билан иқомат орасида озгина вақт бўлар эди». Шуъба: «Иккаласи (азон ва иқомат) орасида жуда қисқа вақт бўлар эди», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُ بِالأُولَى مِنْ صَلاَةِ الْفَجْرِ قَامَ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ قَبْلَ صَلاَةِ الْفَجْرِ بَعْدَ أَنْ يَسْتَبِينَ الْفَجْرُ، ثُمَّ اضْطَجَعَ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ حَتَّى يَأْتِيَهُ الْمُؤَذِّنُ لِلإِقَامَةِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod (farz) namozidan oldin — tong otgach va muazzin azonini tugatgach — ikki yengil rakat oʻqir edilar. Soʻng muazzin iqomat aytgani kelguncha oʻng yonboshlariga yotar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод (фарз) намозидан олдин — тонг отгач ва муаззин азонини тугатгач — икки енгил ракат ўқир эдилар. Сўнг муаззин иқомат айтгани келгунча ўнг ёнбошларига ётар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا كَهْمَسُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلاَةٌ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلاَةٌ ـ ثُمَّ قَالَ فِي الثَّالِثَةِ ـ لِمَنْ شَاءَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ikki azon (azon va iqomat) orasida (nafl) namoz bor; ikki azon orasida (nafl) namoz bor», — dedilar va uchinchi marta aytarkanlar: «Kim (oʻqishni) xohlasa», — deb qoʻshdilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Икки азон (азон ва иқомат) орасида (нафл) намоз бор; икки азон орасида (нафл) намоз бор», — дедилар ва учинчи марта айтарканлар: «Ким (ўқишни) хоҳласа», — деб қўшдилар.

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي نَفَرٍ مِنْ قَوْمِي فَأَقَمْنَا عِنْدَهُ عِشْرِينَ لَيْلَةً، وَكَانَ رَحِيمًا رَفِيقًا، فَلَمَّا رَأَى شَوْقَنَا إِلَى أَهَالِينَا قَالَ ‏"‏ ارْجِعُوا فَكُونُوا فِيهِمْ وَعَلِّمُوهُمْ وَصَلُّوا، فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَلْيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَحَدُكُمْ وَلْيَؤُمَّكُمْ أَكْبَرُكُمْ ‏"‏‏.‏

Molik ibn Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men qabilamdan baʼzi kishilar bilan Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldim va u zot bilan yigirma kecha qoldim. U zot bizga mehribon va rahmdil edilar. U zot bizning oilamizga sogʻinganimizni sezgach, bizga: «(Uylaringizga) qaytinglar va oilalaringiz bilan boʻlinglar, ularga dinni oʻrgatinglar, namoz oʻqinglar; namoz vaqti kirsa, biringiz azon aytsin va eng kattangiz imomlik qilsin», — dedilar.Молик ибн Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен қабиламдан баъзи кишилар билан Пайғамбар ﷺ нинг олдига келдим ва у зот билан йигирма кеча қолдим. У зот бизга меҳрибон ва раҳмдил эдилар. У зот бизнинг оиламизга соғинганимизни сезгач, бизга: «(Уйларингизга) қайтинглар ва оилаларингиз билан бўлинглар, уларга динни ўргатинглар, намоз ўқинглар; намоз вақти кирса, бирингиз азон айцин ва энг каттангиз имомлик қилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُهَاجِرِ أَبِي الْحَسَنِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَأَرَادَ الْمُؤَذِّنُ أَنْ يُؤَذِّنَ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ أَبْرِدْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يُؤَذِّنَ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ أَبْرِدْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يُؤَذِّنَ‏.‏ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ أَبْرِدْ ‏"‏‏.‏ حَتَّى سَاوَى الظِّلُّ التُّلُولَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏{‏إِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ‏}‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan safarda edik; muazzin (peshin) namoziga azon aytmoqchi boʻldi. Paygʻambar ﷺ unga: «Salqinlasin», — dedilar. Soʻng u yana azon aytmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ unga: «Salqinlasin», — dedilar. Muazzin yana namozga azon aytmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ: «Salqinlasin», — dedilar — to tepaliklarning soyasi oʻz (boʻyi)ga teng boʻlguncha. Paygʻambar ﷺ qoʻshimcha qildilar: «Issiqning qattiqligi doʻzax (oʻti)ning qaynashidan(dir)».Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан сафарда эдик; муаззин (пешин) намозига азон айтмоқчи бўлди. Пайғамбар ﷺ унга: «Салқинласин», — дедилар. Сўнг у яна азон айтмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ унга: «Салқинласин», — дедилар. Муаззин яна намозга азон айтмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ: «Салқинласин», — дедилар — то тепаликларнинг сояси ўз (бўйи)га тенг бўлгунча. Пайғамбар ﷺ қўшимча қилдилар: «Иссиқнинг қаттиқлиги дўзах (ўти)нинг қайнашидан(дир)».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، قَالَ أَتَى رَجُلاَنِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُرِيدَانِ السَّفَرَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَنْتُمَا خَرَجْتُمَا فَأَذِّنَا ثُمَّ أَقِيمَا ثُمَّ لِيَؤُمَّكُمَا أَكْبَرُكُمَا ‏"‏‏.‏

Molik ibn Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi safar niyatida Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldi. Paygʻambar ﷺ: «(Ikkovingiz) yoʻlga chiqganingizda, azon, soʻng iqomat aytinglar; eng kattangiz imomlik qilsin», — dedilar.Молик ибн Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Икки киши сафар ниятида Пайғамбар ﷺ нинг олдига келди. Пайғамбар ﷺ: «(Икковингиз) йўлга чиқганингизда, азон, сўнг иқомат айтинглар; энг каттангиз имомлик қилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، أَتَيْنَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ شَبَبَةٌ مُتَقَارِبُونَ، فَأَقَمْنَا عِنْدَهُ عِشْرِينَ يَوْمًا وَلَيْلَةً، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَحِيمًا رَفِيقًا، فَلَمَّا ظَنَّ أَنَّا قَدِ اشْتَهَيْنَا أَهْلَنَا أَوْ قَدِ اشْتَقْنَا سَأَلَنَا عَمَّنْ تَرَكْنَا بَعْدَنَا فَأَخْبَرْنَاهُ قَالَ ‏"‏ ارْجِعُوا إِلَى أَهْلِيكُمْ فَأَقِيمُوا فِيهِمْ وَعَلِّمُوهُمْ وَمُرُوهُمْ ـ وَذَكَرَ أَشْيَاءَ أَحْفَظُهَا أَوْ لاَ أَحْفَظُهَا ـ وَصَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي، فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَلْيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَحَدُكُمْ وَلْيَؤُمَّكُمْ أَكْبَرُكُمْ ‏"‏‏.‏

Molik (ibn Huvayris) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldik va u zot bilan yigirma kunu kecha qoldik. Biz hammamiz yosh, taxminan teng yoshda edik. Paygʻambar ﷺ juda mehribon va rahmdil edilar. U zot bizning oilamizga sogʻinganimizni sezgach, uylarimiz va u yerdagi odamlar haqida soʻradi, biz aytdik. Soʻng u zot bizga oilamiz oldiga qaytib, ular bilan boʻlishni, ularga (dinni) oʻrgatishni va ularni yaxshi ishlarga buyurishni aytdilar. U zot men (eslab yoki) unutgan boshqa baʼzi narsalarni ham aytdilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ qoʻshimcha qildilar: «Men namoz oʻqiganimni koʻrgandek namoz oʻqinglar; namoz vaqti kirsa, biringiz azon aytsin va eng kattangiz imomlik qilsin».Молик (ибн Ҳувайрис) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ нинг олдига келдик ва у зот билан йигирма куну кеча қолдик. Биз ҳаммамиз ёш, тахминан тенг ёшда эдик. Пайғамбар ﷺ жуда меҳрибон ва раҳмдил эдилар. У зот бизнинг оиламизга соғинганимизни сезгач, уйларимиз ва у ердаги одамлар ҳақида сўради, биз айтдик. Сўнг у зот бизга оиламиз олдига қайтиб, улар билан бўлишни, уларга (динни) ўргатишни ва уларни яхши ишларга буюришни айтдилар. У зот мен (эслаб ёки) унутган бошқа баъзи нарсаларни ҳам айтдилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ қўшимча қилдилар: «Мен намоз ўқиганимни кўргандек намоз ўқинглар; намоз вақти кирса, бирингиз азон айцин ва энг каттангиз имомлик қилсин».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، قَالَ أَذَّنَ ابْنُ عُمَرَ فِي لَيْلَةٍ بَارِدَةٍ بِضَجْنَانَ ثُمَّ قَالَ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ، فَأَخْبَرَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ مُؤَذِّنًا يُؤَذِّنُ، ثُمَّ يَقُولُ عَلَى إِثْرِهِ، أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ‏.‏ فِي اللَّيْلَةِ الْبَارِدَةِ أَوِ الْمَطِيرَةِ فِي السَّفَرِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Bir sovuq kechada Ibn Umar Dajnon (togʻ nomi)da namozga azon aytdi, soʻng: «Uylaringizda namoz oʻqinglar», — dedi va bizga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ safarda yomgʻirli yoki juda sovuq kechada muazzinga azon aytishni va azon oxirida «Uylaringizda namoz oʻqinglar» deyishni aytar edilar.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Бир совуқ кечада Ибн Умар Дажнон (тоғ номи)да намозга азон айтди, сўнг: «Уйларингизда намоз ўқинглар», — деди ва бизга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ сафарда ёмғирли ёки жуда совуқ кечада муаззинга азон айтишни ва азон охирида «Уйларингизда намоз ўқинглар» дейишни айтар эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالأَبْطَحِ فَجَاءَهُ بِلاَلٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ، ثُمَّ خَرَجَ بِلاَلٌ بِالْعَنَزَةِ حَتَّى رَكَزَهَا بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالأَبْطَحِ وَأَقَامَ الصَّلاَةَ‏.‏

Avn ibn Abu Juhayfa (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Men Rasululloh ﷺ ni Abtah degan joyda koʻrdim. Bilol kelib, u zotga namoz (vaqti) haqida xabar berdi, soʻng kalta nayza (yoki tayoq) bilan chiqib, uni Abtahda Rasululloh ﷺ ning oldiga sanchdi va iqomat aytdi».Авн ибн Абу Жуҳайфа (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни Абтаҳ деган жойда кўрдим. Билол келиб, у зотга намоз (вақти) ҳақида хабар берди, сўнг калта найза (ёки таёқ) билан чиқиб, уни Абтаҳда Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига санчди ва иқомат айтди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ رَأَى بِلاَلاً يُؤَذِّنُ فَجَعَلْتُ أَتَتَبَّعُ فَاهُ هَا هُنَا وَهَا هُنَا بِالأَذَانِ‏.‏

Avn ibn Abu Juhayfa (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Men Bilolni namozga azon aytayotganida yuzini u yon-bu yonga burgan holda koʻrdim».Авн ибн Абу Жуҳайфа (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Мен Билолни намозга азон айтаётганида юзини у ён-бу ёнга бурган ҳолда кўрдим».

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ سَمِعَ جَلَبَةَ رِجَالٍ فَلَمَّا صَلَّى قَالَ ‏"‏ مَا شَأْنُكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا اسْتَعْجَلْنَا إِلَى الصَّلاَةِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلاَ تَفْعَلُوا، إِذَا أَتَيْتُمُ الصَّلاَةَ فَعَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ، فَمَا أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وَمَا فَاتَكُمْ فَأَتِمُّوا ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qatoda (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Biz Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqiyotgan paytimizda, u zot baʼzi odamlarning shovqinini eshitdilar. Namozdan soʻng u zot: ‹Nima boʻldi?› — dedilar. Ular: ‹Biz namozga shoshilgandik›, — dedi. U zot: ‹Namozga shoshilmanglar; namozga kelganingizda sokinlik bilan kelinglar, (jamoat bilan) ulgurganingizni oʻqinglar va qoldirgan (qism)ini (oʻzingiz) toʻldiringlar›, — dedilar».Абдуллоҳ ибн Абу Қатода (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Биз Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқиётган пайтимизда, у зот баъзи одамларнинг шовқинини эшитдилар. Намоздан сўнг у зот: ‹Нима бўлди?› — дедилар. Улар: ‹Биз намозга шошилгандик›, — деди. У зот: ‹Намозга шошилманглар; намозга келганингизда сокинлик билан келинглар, (жамоат билан) улгурганингизни ўқинглар ва қолдирган (қисм)ини (ўзингиз) тўлдиринглар›, — дедилар».

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَعَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا سَمِعْتُمُ الإِقَامَةَ فَامْشُوا إِلَى الصَّلاَةِ، وَعَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ وَالْوَقَارِ وَلاَ تُسْرِعُوا، فَمَا أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وَمَا فَاتَكُمْ فَأَتِمُّوا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Iqomatni eshitganingizda, sokinlik va vazminlik bilan namozga yuringlar, shoshilmanglar. Oʻqiy olgan (qism)ingizni oʻqinglar va qoldirgan (qism)ingizni toʻldiringlar», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Иқоматни эшитганингизда, сокинлик ва вазминлик билан намозга юринглар, шошилманглар. Ўқий олган (қисм)ингизни ўқинглар ва қолдирган (қисм)ингизни тўлдиринглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِي ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qatoda (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Rasululloh ﷺ: ‹Iqomat aytilsa, meni (oldingizda) koʻrmaguncha namozga turmanglar›, — dedilar».Абдуллоҳ ибн Абу Қатода (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Иқомат айтилса, мени (олдингизда) кўрмагунча намозга турманглар›, — дедилар».

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِي وَعَلَيْكُمْ بِالسَّكِينَةِ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qatoda (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Rasululloh ﷺ: ‹Iqomat aytilsa, meni (oldingizda) koʻrmaguncha namozga turmanglar va (turishda) sokinlik (saqlanglar)›, — dedilar».Абдуллоҳ ибн Абу Қатода (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Иқомат айтилса, мени (олдингизда) кўрмагунча намозга турманглар ва (туришда) сокинлик (сақланглар)›, — дедилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ وَقَدْ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ وَعُدِّلَتِ الصُّفُوفُ، حَتَّى إِذَا قَامَ فِي مُصَلاَّهُ انْتَظَرْنَا أَنْ يُكَبِّرَ انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ عَلَى مَكَانِكُمْ ‏"‏‏.‏ فَمَكَثْنَا عَلَى هَيْئَتِنَا حَتَّى خَرَجَ إِلَيْنَا يَنْطُفُ رَأْسُهُ مَاءً وَقَدِ اغْتَسَلَ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ iqomat aytilib, saflar toʻgʻrilangan paytda (masjiddan) chiqib ketdilar. Paygʻambar ﷺ joynamozlariga turgan edilar, biz u zotning takbir bilan namozni boshlashlarini kutdik. U zot (chiqib) ketdilar va bizga joylarimizda qolishni aytdilar. Biz Paygʻambar ﷺ qaytguncha turaverdik; (u zot janobat) gusli qilgan boʻlganlari uchun boshlaridan suv tomar edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ иқомат айтилиб, сафлар тўғриланган пайтда (масжиддан) чиқиб кетдилар. Пайғамбар ﷺ жойнамозларига турган эдилар, биз у зотнинг такбир билан намозни бошлашларини кутдик. У зот (чиқиб) кетдилар ва бизга жойларимизда қолишни айтдилар. Биз Пайғамбар ﷺ қайтгунча туравердик; (у зот жанобат) гусли қилган бўлганлари учун бошларидан сув томар эди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَسَوَّى النَّاسُ صُفُوفَهُمْ، فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَقَدَّمَ وَهْوَ جُنُبٌ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ عَلَى مَكَانِكُمْ ‏"‏‏.‏ فَرَجَعَ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ خَرَجَ وَرَأْسُهُ يَقْطُرُ مَاءً فَصَلَّى بِهِمْ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni iqomat aytildi va odamlar saflarni toʻgʻriladi; Rasululloh ﷺ (imomlik uchun) oldinga chiqdilar, lekin junub edilar, shuning uchun: «Joylaringizda turinglar», — dedilar. Soʻng (chiqib) ketib, gusl qildi va boshlaridan suv tomgan holda qaytdilar. Soʻng namozga imomlik qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни иқомат айтилди ва одамлар сафларни тўғрилади; Расулуллоҳ ﷺ (имомлик учун) олдинга чиқдилар, лекин жунуб эдилар, шунинг учун: «Жойларингизда туринглар», — дедилар. Сўнг (чиқиб) кетиб, гусл қилди ва бошларидан сув томган ҳолда қайтдилар. Сўнг намозга имомлик қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، يَقُولُ أَخْبَرَنَا جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَاءَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَوْمَ الْخَنْدَقِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَاللَّهِ مَا كِدْتُ أَنْ أُصَلِّيَ حَتَّى كَادَتِ الشَّمْسُ تَغْرُبُ، وَذَلِكَ بَعْدَ مَا أَفْطَرَ الصَّائِمُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَاللَّهِ مَا صَلَّيْتُهَا ‏"‏ فَنَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى بُطْحَانَ وَأَنَا مَعَهُ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ صَلَّى ـ يَعْنِي الْعَصْرَ ـ بَعْدَ مَا غَرَبَتِ الشَّمْسُ، ثُمَّ صَلَّى بَعْدَهَا الْمَغْرِبَ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Xandaq (jangi) kuni Umar ibn al-Xattob Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, Allohga qasamki, men (asr namozini) quyosh botguncha oʻqiy olmadim», — dedi. Umar buni Paygʻambarga roʻzador (kishi) iftor qilgan (ovqatlangan) paytda aytdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ Buthon (degan joy)ga bordilar, men u zot bilan edim. U zot tahorat oldilar va asr namozini quyosh botgandan keyin oʻqidilar, soʻng shom namozini (oʻqidilar).Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Хандақ (жанги) куни Умар ибн ал-Хаттоб Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен (аср намозини) қуёш ботгунча ўқий олмадим», — деди. Умар буни Пайғамбарга рўзадор (киши) ифтор қилган (овқатланган) пайтда айтди. Сўнг Пайғамбар ﷺ Бутҳон (деган жой)га бордилар, мен у зот билан эдим. У зот таҳорат олдилар ва аср намозини қуёш ботгандан кейин ўқидилар, сўнг шом намозини (ўқидилар).

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُنَاجِي رَجُلاً فِي جَانِبِ الْمَسْجِدِ، فَمَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ حَتَّى نَامَ الْقَوْمُ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni iqomat aytildi; Paygʻambar ﷺ esa masjidning bir burchagida bir kishi bilan (sekin) gaplashayotgan edilar; u zot — baʼzi odamlar (oʻtirgan holda mudrab) uxlab qolguncha — namozga imomlik qilmadilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни иқомат айтилди; Пайғамбар ﷺ эса масжиднинг бир бурчагида бир киши билан (секин) гаплашаётган эдилар; у зот — баъзи одамлар (ўтирган ҳолда мудраб) ухлаб қолгунча — намозга имомлик қилмадилар.

حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، قَالَ سَأَلْتُ ثَابِتًا الْبُنَانِيَّ عَنِ الرَّجُلِ، يَتَكَلَّمُ بَعْدَ مَا تُقَامُ الصَّلاَةُ فَحَدَّثَنِي عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَعَرَضَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَحَبَسَهُ بَعْدَ مَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni iqomat aytildi; bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib, u zotni (namozdan) ushlab turdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни иқомат айтилди; бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб, у зотни (намоздан) ушлаб турди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ بِحَطَبٍ فَيُحْطَبَ، ثُمَّ آمُرَ بِالصَّلاَةِ فَيُؤَذَّنَ لَهَا، ثُمَّ آمُرَ رَجُلاً فَيَؤُمَّ النَّاسَ، ثُمَّ أُخَالِفَ إِلَى رِجَالٍ فَأُحَرِّقَ عَلَيْهِمْ بُيُوتَهُمْ، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ يَعْلَمُ أَحَدُهُمْ أَنَّهُ يَجِدُ عَرْقًا سَمِينًا أَوْ مِرْمَاتَيْنِ حَسَنَتَيْنِ لَشَهِدَ الْعِشَاءَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men oʻtin (yoqilgʻi) yigʻishni buyurishni, soʻng birovga namozga azon aytishni buyurishni, soʻng birovga imomlik qilishni buyurishni, soʻng oʻzim orqadan borib (farz jamoat) namozga hozir boʻlmagan kishilarning uylarini yoqib yuborishni xohlab qoldim. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar ulardan biri yaxshi goʻshtli suyak yoki ikki qovurgʻa orasidagi ikki (kichik) boʻlak goʻsht (topishini) bilganida, xufton namoziga kelar edi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен ўтин (ёқилғи) йиғишни буюришни, сўнг бировга намозга азон айтишни буюришни, сўнг бировга имомлик қилишни буюришни, сўнг ўзим орқадан бориб (фарз жамоат) намозга ҳозир бўлмаган кишиларнинг уйларини ёқиб юборишни хоҳлаб қолдим. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар улардан бири яхши гўштли суяк ёки икки қовурға орасидаги икки (кичик) бўлак гўшт (топишини) билганида, хуфтон намозига келар эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ صَلاَةُ الْجَمَاعَةِ تَفْضُلُ صَلاَةَ الْفَذِّ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jamoat namozi yakka oʻqilgan namozdan yigirma yetti barobar afzaldir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жамоат намози якка ўқилган намоздан йигирма етти баробар афзалдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي ابْنُ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ صَلاَةُ الْجَمَاعَةِ تَفْضُلُ صَلاَةَ الْفَذِّ بِخَمْسٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jamoat namozi yakka oʻqilgan namozdan yigirma besh barobar afzaldir», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жамоат намози якка ўқилган намоздан йигирма беш баробар афзалдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَلاَةُ الرَّجُلِ فِي الْجَمَاعَةِ تُضَعَّفُ عَلَى صَلاَتِهِ فِي بَيْتِهِ وَفِي سُوقِهِ خَمْسًا وَعِشْرِينَ ضِعْفًا، وَذَلِكَ أَنَّهُ إِذَا تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ، ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الْمَسْجِدِ لاَ يُخْرِجُهُ إِلاَّ الصَّلاَةُ، لَمْ يَخْطُ خَطْوَةً إِلاَّ رُفِعَتْ لَهُ بِهَا دَرَجَةٌ، وَحُطَّ عَنْهُ بِهَا خَطِيئَةٌ، فَإِذَا صَلَّى لَمْ تَزَلِ الْمَلاَئِكَةُ تُصَلِّي عَلَيْهِ مَا دَامَ فِي مُصَلاَّهُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَيْهِ، اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ‏.‏ وَلاَ يَزَالُ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَةٍ مَا انْتَظَرَ الصَّلاَةَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishining jamoat bilan oʻqigan namozi uning uyida yoki bozorda (yakka) oʻqigan namozidan yigirma besh barobar koʻproq savoblidir. Bu shuning uchunki, agar u tahorat qilib, uni mukammal qilsa, soʻng faqat namoz niyatida masjidga yoʻl olsa, masjid tomon tashlagan har bir qadami uchun bir daraja koʻtariladi va (amal daftaridan) bir gunohi oʻchiriladi. Namoz oʻqiganida, farishtalar — u joynamozida (oʻtirgan) ekan — unga Allohning barakasi va magʻfiratini soʻrab turadi: ‹Allohim, unga baraka ber; unga rahm va shafqat qil›, — deydi. Kishi namozni kutib turgan muddatda namozda (hisoblanadi)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг жамоат билан ўқиган намози унинг уйида ёки бозорда (якка) ўқиган намозидан йигирма беш баробар кўпроқ савоблидир. Бу шунинг учунки, агар у таҳорат қилиб, уни мукаммал қилса, сўнг фақат намоз ниятида масжидга йўл олса, масжид томон ташлаган ҳар бир қадами учун бир даража кўтарилади ва (амал дафтаридан) бир гуноҳи ўчирилади. Намоз ўқиганида, фаришталар — у жойнамозида (ўтирган) экан — унга Аллоҳнинг баракаси ва мағфиратини сўраб туради: ‹Аллоҳим, унга барака бер; унга раҳм ва шафқат қил›, — дейди. Киши намозни кутиб турган муддатда намозда (ҳисобланади)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ تَفْضُلُ صَلاَةُ الْجَمِيعِ صَلاَةَ أَحَدِكُمْ وَحْدَهُ بِخَمْسٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا، وَتَجْتَمِعُ مَلاَئِكَةُ اللَّيْلِ وَمَلاَئِكَةُ النَّهَارِ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ فَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏[quran sura="17" aya_start="78" aya_end="78"]{‏إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا‏}‏

Abu Salama ibn Abdurrahmon (Abu Hurayradan) rivoyat qiladi: Abu Hurayra: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Jamoat namozi yakka oʻqilgan namozdan yigirma besh barobar koʻproq savoblidir. Tungi farishtalar va kunduzgi farishtalar bomdod namozi paytida (bir-biriga) yigʻiladi›», — dedi. Soʻng Abu Hurayra qoʻshimcha qildi: «Xohlasangiz, ‹Albatta, bomdod (namozi)ning Qurʼon tilovati guvohlik qilingan(dir)› (Isro, 78) — degan (oyatni) oʻqing».Абу Салама ибн Абдурраҳмон (Абу Ҳурайрадан) ривоят қилади: Абу Ҳурайра: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Жамоат намози якка ўқилган намоздан йигирма беш баробар кўпроқ савоблидир. Тунги фаришталар ва кундузги фаришталар бомдод намози пайтида (бир-бирига) йиғилади›», — деди. Сўнг Абу Ҳурайра қўшимча қилди: «Хоҳласангиз, ‹Албатта, бомдод (намози)нинг Қуръон тиловати гувоҳлик қилинган(дир)› (Исро, 78) — деган (оятни) ўқинг».

قَالَ شُعَيْبٌ وَحَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ تَفْضُلُهَا بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Jamoat namozining savobi (yakka oʻqilgandan) yigirma yetti barobar koʻproqdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жамоат намозининг савоби (якка ўқилгандан) йигирма етти баробар кўпроқдир.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمًا، قَالَ سَمِعْتُ أُمَّ الدَّرْدَاءِ، تَقُولُ دَخَلَ عَلَىَّ أَبُو الدَّرْدَاءِ وَهْوَ مُغْضَبٌ فَقُلْتُ مَا أَغْضَبَكَ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا أَعْرِفُ مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا إِلاَّ أَنَّهُمْ يُصَلُّونَ جَمِيعًا‏.‏

Solim (Ummu Dardodan) rivoyat qiladi: Men Ummu Dardoning shunday deganini eshitdim: «Abu Dardo achchiqlangan holda uyga kirdi. Men unga: ‹Seni nima achchiqlantirdi?› — dedim. U: ‹Allohga qasamki, men Muhammadning ummatini — jamoat namozini (oʻqish)dan boshqa — oʻsha yaxshi ishlarni (avval qilganlaridek) qilayotgan holda topmayapman›, — dedi». (Bu — Abu Dardoning soʻnggi kunlarida, Usmonning hukmronligi paytida boʻlgan edi.)Солим (Умму Дардодан) ривоят қилади: Мен Умму Дардонинг шундай деганини эшитдим: «Абу Дардо аччиқланган ҳолда уйга кирди. Мен унга: ‹Сени нима аччиқлантирди?› — дедим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен Муҳаммаднинг умматини — жамоат намозини (ўқиш)дан бошқа — ўша яхши ишларни (аввал қилганларидек) қилаётган ҳолда топмаяпман›, — деди». (Бу — Абу Дардонинг сўнгги кунларида, Усмоннинг ҳукмронлиги пайтида бўлган эди.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعْظَمُ النَّاسِ أَجْرًا فِي الصَّلاَةِ أَبْعَدُهُمْ فَأَبْعَدُهُمْ مَمْشًى، وَالَّذِي يَنْتَظِرُ الصَّلاَةَ حَتَّى يُصَلِّيَهَا مَعَ الإِمَامِ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنَ الَّذِي يُصَلِّي ثُمَّ يَنَامُ ‏"‏‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Namozda eng katta savob oladigan kishilar — (masjiddan) eng uzoq (yashaydigan)lar, soʻng undan keyingi uzoq (yashaydigan)lar va hokazodir. Shuningdek, imom bilan namoz oʻqishni kutgan kishi namoz oʻqib uxlashga ketgan kishidan koʻproq savobga ega», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Намозда энг катта савоб оладиган кишилар — (масжиддан) энг узоқ (яшайдиган)лар, сўнг ундан кейинги узоқ (яшайдиган)лар ва ҳоказодир. Шунингдек, имом билан намоз ўқишни кутган киши намоз ўқиб ухлашга кетган кишидан кўпроқ савобга эга», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَمَا رَجُلٌ يَمْشِي بِطَرِيقٍ وَجَدَ غُصْنَ شَوْكٍ عَلَى الطَّرِيقِ فَأَخَّرَهُ، فَشَكَرَ اللَّهُ لَهُ، فَغَفَرَ لَهُ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ الشُّهَدَاءُ خَمْسَةٌ الْمَطْعُونُ، وَالْمَبْطُونُ، وَالْغَرِيقُ، وَصَاحِبُ الْهَدْمِ، وَالشَّهِيدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الأَوَّلِ ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلاَّ أَنْ يَسْتَهِمُوا لاَسْتَهَمُوا عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ ‏"‏ وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لاَسْتَبَقُوا إِلَيْهِ، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishi yoʻldan ketayotganida, tikanli bir shoxni koʻrib, uni yoʻldan olib tashladi; Alloh uning bu ishidan rozi boʻldi va uni kechirdi», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Besh (xil kishi) shahiddir: vobo (taun)dan oʻlgan, qorin (ich) kasalligidan oʻlgan, choʻkib oʻlgan, (vayrona ostida) tirik koʻmilib oʻlgan va Alloh yoʻlida oʻldirilgan», — dedilar. (Paygʻambar ﷺ yana dedilar:) «Agar odamlar azon aytishning va (jamoatda) birinchi safda turishning savobini bilganlarida, uni qurʼa tashlamay ololmasa edi, qurʼa tashlar edi; agar peshin namozini erta (oʻz vaqtida) oʻqishning savobini bilganlarida, unga musobaqalashar edi; agar xufton va bomdod namozlarini jamoatda (oʻqish)ning savobini bilganlarida, hatto emaklab boʻlsa ham ularga kelar edi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши йўлдан кетаётганида, тиканли бир шохни кўриб, уни йўлдан олиб ташлади; Аллоҳ унинг бу ишидан рози бўлди ва уни кечирди», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Беш (хил киши) шаҳиддир: вобо (таун)дан ўлган, қорин (ич) касаллигидан ўлган, чўкиб ўлган, (вайрона остида) тирик кўмилиб ўлган ва Аллоҳ йўлида ўлдирилган», — дедилар. (Пайғамбар ﷺ яна дедилар:) «Агар одамлар азон айтишнинг ва (жамоатда) биринчи сафда туришнинг савобини билганларида, уни қуръа ташламай ололмаса эди, қуръа ташлар эди; агар пешин намозини эрта (ўз вақтида) ўқишнинг савобини билганларида, унга мусобақалашар эди; агар хуфтон ва бомдод намозларини жамоатда (ўқиш)нинг савобини билганларида, ҳатто эмаклаб бўлса ҳам уларга келар эди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوْشَبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا بَنِي سَلِمَةَ أَلاَ تَحْتَسِبُونَ آثَارَكُمْ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ مُجَاهِدٌ فِي قَوْلِهِ ‏[quran sura="36" aya_start="12" aya_end="12"]{‏وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ‏}‏ قَالَ خُطَاهُمْ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ، حَدَّثَنِي أَنَسٌ، أَنَّ بَنِي سَلِمَةَ، أَرَادُوا أَنْ يَتَحَوَّلُوا، عَنْ مَنَازِلِهِمْ، فَيَنْزِلُوا قَرِيبًا مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعْرُوا ‏{‏الْمَدِينَةَ‏}‏ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ تَحْتَسِبُونَ آثَارَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ مُجَاهِدٌ خُطَاهُمْ آثَارُهُمْ أَنْ يُمْشَى فِي الأَرْضِ بِأَرْجُلِهِمْ‏.‏

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Paygʻambar ﷺ: ‹Ey Bani Salima, (masjidga tomon) har bir qadamingiz uchun (namozga kelganda) savob bor deb oʻylamaysizlarmi?› — dedilar», — dedi. Mujohid Allohning: ‹Ular oldindan yuborgan (amallar)ini va izlarini yozib qoʻyamiz› (Yosin, 12) — degan (oyati) haqida: «‹Ularning izlari› — ‹ularning qadamlari› (degani)», — dedi. Anas aytdiki, Bani Salima (qabilasi) Paygʻambar ﷺ ga yaqin joyga koʻchib oʻtmoqchi boʻldi, lekin Rasululloh ﷺ ularning uylarini boʻsh qoldirishni yoqtirmadilar va: «(Masjidga tomon) qadamlaringiz uchun savob olishingizni oʻylamaysizlarmi?» — dedilar. Mujohid: «Ularning izlari — ularning qadamlari va piyoda yurishlaridir», — dedi.Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Пайғамбар ﷺ: ‹Эй Бани Салима, (масжидга томон) ҳар бир қадамингиз учун (намозга келганда) савоб бор деб ўйламайсизларми?› — дедилар», — деди. Мужоҳид Аллоҳнинг: ‹Улар олдиндан юборган (амаллар)ини ва изларини ёзиб қўямиз› (Ёсин, 12) — деган (ояти) ҳақида: «‹Уларнинг излари› — ‹уларнинг қадамлари› (дегани)», — деди. Анас айтдики, Бани Салима (қабиласи) Пайғамбар ﷺ га яқин жойга кўчиб ўтмоқчи бўлди, лекин Расулуллоҳ ﷺ уларнинг уйларини бўш қолдиришни ёқтирмадилар ва: «(Масжидга томон) қадамларингиз учун савоб олишингизни ўйламайсизларми?» — дедилар. Мужоҳид: «Уларнинг излари — уларнинг қадамлари ва пиёда юришларидир», — деди.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ صَلاَةٌ أَثْقَلَ عَلَى الْمُنَافِقِينَ مِنَ الْفَجْرِ وَالْعِشَاءِ، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِيهِمَا لأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا، لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ الْمُؤَذِّنَ فَيُقِيمَ، ثُمَّ آمُرَ رَجُلاً يَؤُمُّ النَّاسَ، ثُمَّ آخُذَ شُعَلاً مِنْ نَارٍ فَأُحَرِّقَ عَلَى مَنْ لاَ يَخْرُجُ إِلَى الصَّلاَةِ بَعْدُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Munofiqlarga bomdod va xufton namozlaridan ogʻirroq namoz yoʻq; agar ular bularda (qancha savob) borligini bilganlarida, hatto emaklab boʻlsa ham ularga kelar edi. Albatta, men muazzinga buyurib iqomat aytdirib, soʻng birovga odamlarga imomlik qilishni buyurib, soʻng oʻt alangasini olib, hali namozga chiqmagan kishilarning (uylarini) yoqib yuborishni xohlab qoldim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мунофиқларга бомдод ва хуфтон намозларидан оғирроқ намоз йўқ; агар улар буларда (қанча савоб) борлигини билганларида, ҳатто эмаклаб бўлса ҳам уларга келар эди. Албатта, мен муаззинга буюриб иқомат айтдириб, сўнг бировга одамларга имомлик қилишни буюриб, сўнг ўт алангасини олиб, ҳали намозга чиқмаган кишиларнинг (уйларини) ёқиб юборишни хоҳлаб қолдим», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَأَذِّنَا وَأَقِيمَا، ثُمَّ لِيَؤُمَّكُمَا أَكْبَرُكُمَا ‏"‏‏.‏

Molik ibn Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (ikki kishiga): «Namoz vaqti kirsa, azon, soʻng iqomat aytinglar; eng kattangiz imomlik qilsin», — dedilar.Молик ибн Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (икки кишига): «Намоз вақти кирса, азон, сўнг иқомат айтинглар; энг каттангиз имомлик қилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمَلاَئِكَةُ تُصَلِّي عَلَى أَحَدِكُمْ مَا دَامَ فِي مُصَلاَّهُ مَا لَمْ يُحْدِثْ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ، اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ‏.‏ لاَ يَزَالُ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَةٍ مَا دَامَتِ الصَّلاَةُ تَحْبِسُهُ، لاَ يَمْنَعُهُ أَنْ يَنْقَلِبَ إِلَى أَهْلِهِ إِلاَّ الصَّلاَةُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farishtalar — biringiz joynamozida (oʻtirgan) va hadas (shamol) chiqarmagani muddat — unga Allohning barakasi va magʻfiratini soʻrab turadi. Farishtalar: ‹Allohim, uni magʻfirat qil va unga rahm qil›, — deydi. Biringiz namozni kutib turgan muddatda namozda (hisoblanadi); uni oilasiga (qaytishdan) namozdan boshqa narsa toʻsmagan boʻlsa», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фаришталар — бирингиз жойнамозида (ўтирган) ва ҳадас (шамол) чиқармагани муддат — унга Аллоҳнинг баракаси ва мағфиратини сўраб туради. Фаришталар: ‹Аллоҳим, уни мағфират қил ва унга раҳм қил›, — дейди. Бирингиз намозни кутиб турган муддатда намозда (ҳисобланади); уни оиласига (қайтишдан) намоздан бошқа нарса тўсмаган бўлса», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي خُبَيْبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ سَبْعَةٌ يُظِلُّهُمُ اللَّهُ فِي ظِلِّهِ يَوْمَ لاَ ظِلَّ إِلاَّ ظِلُّهُ الإِمَامُ الْعَادِلُ، وَشَابٌّ نَشَأَ فِي عِبَادَةِ رَبِّهِ، وَرَجُلٌ قَلْبُهُ مُعَلَّقٌ فِي الْمَسَاجِدِ، وَرَجُلاَنِ تَحَابَّا فِي اللَّهِ اجْتَمَعَا عَلَيْهِ وَتَفَرَّقَا عَلَيْهِ، وَرَجُلٌ طَلَبَتْهُ امْرَأَةٌ ذَاتُ مَنْصِبٍ وَجَمَالٍ فَقَالَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ‏.‏ وَرَجُلٌ تَصَدَّقَ أَخْفَى حَتَّى لاَ تَعْلَمَ شِمَالُهُ مَا تُنْفِقُ يَمِينُهُ، وَرَجُلٌ ذَكَرَ اللَّهَ خَالِيًا فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Allohning soyasidan boshqa (hech) soya boʻlmaydigan kunda (Qiyomatda) Alloh yetti (kishi)ni Oʻz soyasiga oladi: birinchisi — odil hokim; ikkinchisi — Allohga ibodatda (yoshlikdan) ulgʻaygan yigit; uchinchisi — qalbi masjidlarga bogʻlangan kishi; toʻrtinchisi — bir-birini faqat Alloh uchun sevgan, faqat Alloh yoʻlida uchrashib, Alloh yoʻlida ajrashgan ikki kishi; beshinchisi — goʻzal, asilzoda ayol (zino uchun) chaqirsa: ‹Men Allohdan qoʻrqaman›, — degan erkak; oltinchisi — chap qoʻli oʻng qoʻli nima berganini bilmaydigan darajada maxfiy sadaqa bergan kishi; yettinchisi — yolgʻiz holda Allohni zikr qilib, koʻzlari yoshga toʻlgan kishi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳнинг соясидан бошқа (ҳеч) соя бўлмайдиган кунда (Қиёматда) Аллоҳ етти (киши)ни Ўз соясига олади: биринчиси — одил ҳоким; иккинчиси — Аллоҳга ибодатда (ёшликдан) улғайган йигит; учинчиси — қалби масжидларга боғланган киши; тўртинчиси — бир-бирини фақат Аллоҳ учун севган, фақат Аллоҳ йўлида учрашиб, Аллоҳ йўлида ажрашган икки киши; бешинчиси — гўзал, асилзода аёл (зино учун) чақирса: ‹Мен Аллоҳдан қўрқаман›, — деган эркак; олтинчиси — чап қўли ўнг қўли нима берганини билмайдиган даражада махфий садақа берган киши; еттинчиси — ёлғиз ҳолда Аллоҳни зикр қилиб, кўзлари ёшга тўлган киши», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سُئِلَ أَنَسٌ هَلِ اتَّخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاتَمًا فَقَالَ نَعَمْ، أَخَّرَ لَيْلَةً صَلاَةَ الْعِشَاءِ إِلَى شَطْرِ اللَّيْلِ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ بَعْدَ مَا صَلَّى فَقَالَ ‏"‏ صَلَّى النَّاسُ وَرَقَدُوا وَلَمْ تَزَالُوا فِي صَلاَةٍ مُنْذُ انْتَظَرْتُمُوهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ خَاتَمِهِ‏.‏

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anasdan: «Rasululloh ﷺ uzuk taqar midilar?» — deb soʻraldi. U: «Ha. Bir kuni u zot xufton namozini yarim kechagacha kechiktirdilar; namozdan soʻng u zot bizga qarab: ‹Odamlar namoz oʻqib uxladi, lekin sizlar uni kutib turgan muddatingizda namozda (hisoblandinglar)›, — dedilar», — dedi. Anas qoʻshimcha qildi: «Goʻyo men hozir ham u zotning uzugining yaltirashini koʻrayotgandekman».Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анасдан: «Расулуллоҳ ﷺ узук тақар мидилар?» — деб сўралди. У: «Ҳа. Бир куни у зот хуфтон намозини ярим кечагача кечиктирдилар; намоздан сўнг у зот бизга қараб: ‹Одамлар намоз ўқиб ухлади, лекин сизлар уни кутиб турган муддатингизда намозда (ҳисобландинглар)›, — дедилар», — деди. Анас қўшимча қилди: «Гўё мен ҳозир ҳам у зотнинг узугининг ялтирашини кўраётгандекман».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ غَدَا إِلَى الْمَسْجِدِ وَرَاحَ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُ نُزُلَهُ مِنَ الْجَنَّةِ كُلَّمَا غَدَا أَوْ رَاحَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim erta tongda va kunduzda masjidga (jamoat namoziga) borsa, Alloh unga — har erta-yu kech borgani uchun — jannatda goʻzal mehmondoʻslik bilan birga sharafli joy tayyorlaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким эрта тонгда ва кундузда масжидга (жамоат намозига) борса, Аллоҳ унга — ҳар эрта-ю кеч боргани учун — жаннатда гўзал меҳмондўслик билан бирга шарафли жой тайёрлайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ ابْنِ بُحَيْنَةَ، قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرَجُلٍ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ سَمِعْتُ حَفْصَ بْنَ عَاصِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَجُلاً، مِنَ الأَزْدِ يُقَالُ لَهُ مَالِكٌ ابْنُ بُحَيْنَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً وَقَدْ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ، فَلَمَّا انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَثَ بِهِ النَّاسُ، وَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الصُّبْحَ أَرْبَعًا، الصُّبْحَ أَرْبَعًا ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ غُنْدَرٌ وَمُعَاذٌ عَنْ شُعْبَةَ فِي مَالِكٍ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ إِسْحَاقَ عَنْ سَعْدٍ عَنْ حَفْصٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ‏.‏ وَقَالَ حَمَّادٌ أَخْبَرَنَا سَعْدٌ عَنْ حَفْصٍ عَنْ مَالِكٍ‏.‏

Molik ibn Buhayna (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ iqomat aytilgandan keyin ikki rakat (namoz) oʻqiyotgan bir kishi yonidan oʻtdilar. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach, odamlar u zot (yoki oʻsha kishi) atrofiga yigʻildi; Rasululloh ﷺ unga (eʼtiroz bilan): «Bomdod namozi toʻrt rakatmi? Bomdod namozi toʻrt rakatmi?» — dedilar.Молик ибн Буҳайна (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ иқомат айтилгандан кейин икки ракат (намоз) ўқиётган бир киши ёнидан ўтдилар. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач, одамлар у зот (ёки ўша киши) атрофига йиғилди; Расулуллоҳ ﷺ унга (эътироз билан): «Бомдод намози тўрт ракатми? Бомдод намози тўрт ракатми?» — дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ الأَسْوَدُ قَالَ كُنَّا عِنْدَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ فَذَكَرْنَا الْمُوَاظَبَةَ عَلَى الصَّلاَةِ وَالتَّعْظِيمَ لَهَا، قَالَتْ لَمَّا مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَضَهُ الَّذِي مَاتَ فِيهِ، فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَأُذِّنَ، فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ، إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ، وَأَعَادَ فَأَعَادُوا لَهُ، فَأَعَادَ الثَّالِثَةَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ، مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَخَرَجَ أَبُو بَكْرٍ فَصَلَّى، فَوَجَدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً، فَخَرَجَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ كَأَنِّي أَنْظُرُ رِجْلَيْهِ تَخُطَّانِ مِنَ الْوَجَعِ، فَأَرَادَ أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَتَأَخَّرَ، فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ مَكَانَكَ، ثُمَّ أُتِيَ بِهِ حَتَّى جَلَسَ إِلَى جَنْبِهِ‏.‏ قِيلَ لِلأَعْمَشِ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِصَلاَتِهِ، وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ بِرَأْسِهِ نَعَمْ‏.‏ رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ عَنِ الأَعْمَشِ بَعْضَهُ‏.‏ وَزَادَ أَبُو مُعَاوِيَةَ جَلَسَ عَنْ يَسَارِ أَبِي بَكْرٍ فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي قَائِمًا‏.‏

Asvad (Oishadan) rivoyat qiladi: «Biz Oisha bilan namozni muntazam oʻqish va uni ulugʻlash haqida soʻzlashayotgan edik. U dedi: ‹Rasululloh ﷺ vafotlariga sabab boʻlgan kasallik bilan ogʻrigan paytda, namoz vaqti kirib azon aytilganida, u zot: Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin, — dedilar. U zotga: Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi, sizning oʻrningizda imomlik qila olmaydi, — deyildi. Paygʻambar ﷺ yana shu buyruqni berdilar, lekin yana shu javob berildi. U zot uchinchi marta buyurib: Sizlar (ayollar) Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar (yaʼni ichingizda boshqa, tilingizda boshqa). Abu Bakrga aytinglar, imomlik qilsin, — dedilar. Bas, Abu Bakr imomlik uchun chiqdi. Shu orada Paygʻambar ﷺ ning ahvoli biroz yengillashdi va u zot ikki kishiga — har ikki yonidan bittadan — suyangan holda chiqdilar. Goʻyo men hozir ham u zotning kasallik tufayli oyoqlari yerda sudralayotganini koʻrayapman. Abu Bakr orqaga chekinmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ unga joyida qolishni ishora qildilar; u zot keltirilib, Abu Bakrning yonida oʻtirdilar›». Aʼmashdan: «Paygʻambar ﷺ namoz oʻqir, Abu Bakr u zotga ergashar, odamlar esa oʻsha namozda Abu Bakrga ergashar midi?» — deb soʻraldi. Aʼmash boshini qimirlatib (ha deb) javob berdi. Abu Muoviya: «Paygʻambar ﷺ Abu Bakrning chap tomonida oʻtirgan edilar, Abu Bakr esa tik turib namoz oʻqir edi», — dedi.Асвад (Оишадан) ривоят қилади: «Биз Оиша билан намозни мунтазам ўқиш ва уни улуғлаш ҳақида сўзлашаётган эдик. У деди: ‹Расулуллоҳ ﷺ вафотларига сабаб бўлган касаллик билан оғриган пайтда, намоз вақти кириб азон айтилганида, у зот: Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин, — дедилар. У зотга: Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши, сизнинг ўрнингизда имомлик қила олмайди, — дейилди. Пайғамбар ﷺ яна шу буйруқни бердилар, лекин яна шу жавоб берилди. У зот учинчи марта буюриб: Сизлар (аёллар) Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар (яъни ичингизда бошқа, тилингизда бошқа). Абу Бакрга айтинглар, имомлик қилсин, — дедилар. Бас, Абу Бакр имомлик учун чиқди. Шу орада Пайғамбар ﷺ нинг аҳволи бироз енгиллашди ва у зот икки кишига — ҳар икки ёнидан биттадан — суянган ҳолда чиқдилар. Гўё мен ҳозир ҳам у зотнинг касаллик туфайли оёқлари ерда судралаётганини кўраяпман. Абу Бакр орқага чекинмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ унга жойида қолишни ишора қилдилар; у зот келтирилиб, Абу Бакрнинг ёнида ўтирдилар›». Аъмашдан: «Пайғамбар ﷺ намоз ўқир, Абу Бакр у зотга эргашар, одамлар эса ўша намозда Абу Бакрга эргашар миди?» — деб сўралди. Аъмаш бошини қимирлатиб (ҳа деб) жавоб берди. Абу Муовия: «Пайғамбар ﷺ Абу Бакрнинг чап томонида ўтирган эдилар, Абу Бакр эса тик туриб намоз ўқир эди», — деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ لَمَّا ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَاشْتَدَّ وَجَعُهُ اسْتَأْذَنَ أَزْوَاجَهُ أَنْ يُمَرَّضَ فِي بَيْتِي فَأَذِنَّ لَهُ، فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ تَخُطُّ رِجْلاَهُ الأَرْضَ، وَكَانَ بَيْنَ الْعَبَّاسِ وَرَجُلٍ آخَرَ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَالَ لِي وَهَلْ تَدْرِي مَنِ الرَّجُلُ الَّذِي لَمْ تُسَمِّ عَائِشَةُ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ qattiq kasal boʻlib, dardlari ogʻirlashganida, mening uyimda parvarish qilinishi uchun zavjalaridan izn soʻradilar; ularga ruxsat berildi. U zot ikki kishiga suyangan holda chiqdilar, oyoqlari yerda sudralar edi. U zot Abbos bilan boshqa bir kishi orasida edilar». Ubaydulloh: «Men Ibn Abbosga Oisha rivoyat qilgan (gap)ni aytdim; u: ‹Oisha ismini aytmagan (ikkinchi) kishi kim ekanini bilasanmi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. Ibn Abbos: ‹U — Ali ibn Abu Tolib edi›, — dedi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ қаттиқ касал бўлиб, дардлари оғирлашганида, менинг уйимда парвариш қилиниши учун завжаларидан изн сўрадилар; уларга рухсат берилди. У зот икки кишига суянган ҳолда чиқдилар, оёқлари ерда судралар эди. У зот Аббос билан бошқа бир киши орасида эдилар». Убайдуллоҳ: «Мен Ибн Аббосга Оиша ривоят қилган (гап)ни айтдим; у: ‹Оиша исмини айтмаган (иккинчи) киши ким эканини биласанми?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. Ибн Аббос: ‹У — Али ибн Абу Толиб эди›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَذَّنَ بِالصَّلاَةِ فِي لَيْلَةٍ ذَاتِ بَرْدٍ وَرِيحٍ ثُمَّ قَالَ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ‏.‏ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ الْمُؤَذِّنَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةٌ ذَاتُ بَرْدٍ وَمَطَرٍ يَقُولُ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Bir juda sovuq va boʻronli kechada Ibn Umar namozga azon aytdi, soʻng: «Uylaringizda namoz oʻqinglar», — dedi. U (Ibn Umar) qoʻshimcha qildi: «Juda sovuq va yomgʻirli kechalarda Rasululloh ﷺ muazzinga: ‹Uylaringizda namoz oʻqinglar›, — deyishni buyurar edilar».Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Бир жуда совуқ ва бўронли кечада Ибн Умар намозга азон айтди, сўнг: «Уйларингизда намоз ўқинглар», — деди. У (Ибн Умар) қўшимча қилди: «Жуда совуқ ва ёмғирли кечаларда Расулуллоҳ ﷺ муаззинга: ‹Уйларингизда намоз ўқинглар›, — дейишни буюрар эдилар».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ، كَانَ يَؤُمُّ قَوْمَهُ وَهْوَ أَعْمَى، وَأَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّهَا تَكُونُ الظُّلْمَةُ وَالسَّيْلُ وَأَنَا رَجُلٌ ضَرِيرُ الْبَصَرِ، فَصَلِّ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي بَيْتِي مَكَانًا أَتَّخِذُهُ مُصَلًّى، فَجَاءَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ ‏"‏‏.‏ فَأَشَارَ إِلَى مَكَانٍ مِنَ الْبَيْتِ، فَصَلَّى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Mahmud ibn Rabiʼ al-Ansoriy (Itbon ibn Molik haqida) rivoyat qiladi: Itbon ibn Molik oʻz qavmiga imomlik qilar va koʻr kishi edi; u Rasululloh ﷺ ga: «Yo Rasululloh, baʼzan qorongʻi boʻladi, sel (vodiyda) oqadi, men esa koʻr kishiman; shuning uchun uyimda bir joyda namoz oʻqib bersangiz, men uni joynamoz qilsam», — dedi. Bas, Rasululloh ﷺ uning uyiga borib: «Qayerda namoz oʻqishimni xohlaysan?» — dedilar. Itbon uyidagi bir joyni koʻrsatdi va Rasululloh ﷺ oʻsha yerda namoz oʻqidilar.Маҳмуд ибн Рабиъ ал-Ансорий (Итбон ибн Молик ҳақида) ривоят қилади: Итбон ибн Молик ўз қавмига имомлик қилар ва кўр киши эди; у Расулуллоҳ ﷺ га: «Ё Расулуллоҳ, баъзан қоронғи бўлади, сел (водийда) оқади, мен эса кўр кишиман; шунинг учун уйимда бир жойда намоз ўқиб берсангиз, мен уни жойнамоз қилсам», — деди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ унинг уйига бориб: «Қаерда намоз ўқишимни хоҳлайсан?» — дедилар. Итбон уйидаги бир жойни кўрсатди ва Расулуллоҳ ﷺ ўша ерда намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ، صَاحِبُ الزِّيَادِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ، قَالَ خَطَبَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ فِي يَوْمٍ ذِي رَدْغٍ، فَأَمَرَ الْمُؤَذِّنَ لَمَّا بَلَغَ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ‏.‏ قَالَ قُلِ الصَّلاَةُ فِي الرِّحَالِ، فَنَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ، فَكَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوا فَقَالَ كَأَنَّكُمْ أَنْكَرْتُمْ هَذَا إِنَّ هَذَا فَعَلَهُ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي ـ يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ـ إِنَّهَا عَزْمَةٌ، وَإِنِّي كَرِهْتُ أَنْ أُحْرِجَكُمْ‏.‏ وَعَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ نَحْوَهُ، غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ كَرِهْتُ أَنْ أُؤَثِّمَكُمْ، فَتَجِيئُونَ تَدُوسُونَ الطِّينَ إِلَى رُكَبِكُمْ‏.‏

Abdulloh ibn al-Horis (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos bizga (yomgʻirli) loyli kunda xutba qildi; muazzin ‹Namozga kelinglar› degach, Ibn Abbos unga: «Uylaringizda namoz oʻqinglar (deb ayt)», — dedi. Odamlar (buni yoqtirmagandek) hayrat bilan bir-biriga qaray boshladi. Ibn Abbos: «Buni yomon (deb) oʻyladinglar shekilli; lekin buni mendan yaxshiroq (zot) qilgan edi (yaʼni Paygʻambar ﷺ). U (namoz) — qatʼiy buyruq; men sizlarni (loyga) chiqarishni yoqtirmadim», — dedi. Ibn Abbos yuqoridagidek rivoyat qildi, lekin: «Men sizlarni (masjidga kelmaganingiz uchun) gunohkor qilishni va tizzagacha loyga botgan holda (masjidga) kelishingizni yoqtirmadim», — dedi.Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос бизга (ёмғирли) лойли кунда хутба қилди; муаззин ‹Намозга келинглар› дегач, Ибн Аббос унга: «Уйларингизда намоз ўқинглар (деб айт)», — деди. Одамлар (буни ёқтирмагандек) ҳайрат билан бир-бирига қарай бошлади. Ибн Аббос: «Буни ёмон (деб) ўйладинглар шекилли; лекин буни мендан яхшироқ (зот) қилган эди (яъни Пайғамбар ﷺ). У (намоз) — қатъий буйруқ; мен сизларни (лойга) чиқаришни ёқтирмадим», — деди. Ибн Аббос юқоридагидек ривоят қилди, лекин: «Мен сизларни (масжидга келмаганингиз учун) гуноҳкор қилишни ва тиззагача лойга ботган ҳолда (масжидга) келишингизни ёқтирмадим», — деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَقَالَ جَاءَتْ سَحَابَةٌ فَمَطَرَتْ حَتَّى سَالَ السَّقْفُ، وَكَانَ مِنْ جَرِيدِ النَّخْلِ، فَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ، فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْجُدُ فِي الْمَاءِ وَالطِّينِ، حَتَّى رَأَيْتُ أَثَرَ الطِّينِ فِي جَبْهَتِهِ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir bulut keldi va shunchalik yomgʻir yogʻdiki, tom oqa boshladi — oʻsha kunlarda tom xurmo shoxlaridan (qilingan) edi. Iqomat aytildi va men Rasululloh ﷺ ni suv va loyda sajda qilayotgan holda koʻrdim — hatto u zotning peshanasida loy izini koʻrdim.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир булут келди ва шунчалик ёмғир ёғдики, том оқа бошлади — ўша кунларда том хурмо шохларидан (қилинган) эди. Иқомат айтилди ва мен Расулуллоҳ ﷺ ни сув ва лойда сажда қилаётган ҳолда кўрдим — ҳатто у зотнинг пешанасида лой изини кўрдим.

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ قَالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِنِّي لاَ أَسْتَطِيعُ الصَّلاَةَ مَعَكَ‏.‏ وَكَانَ رَجُلاً ضَخْمًا، فَصَنَعَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا فَدَعَاهُ إِلَى مَنْزِلِهِ، فَبَسَطَ لَهُ حَصِيرًا وَنَضَحَ طَرَفَ الْحَصِيرِ، صَلَّى عَلَيْهِ رَكْعَتَيْنِ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ آلِ الْجَارُودِ لأَنَسٍ أَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الضُّحَى قَالَ مَا رَأَيْتُهُ صَلاَّهَا إِلاَّ يَوْمَئِذٍ‏.‏

Anas ibn Sirin (Anasdan) rivoyat qiladi: Men Anasning shunday deganini eshitdim: «Ansordan bir kishi Paygʻambar ﷺ ga: ‹Men siz bilan (jamoatda) namoz oʻqiy olmayman›, — dedi. U juda semiz kishi edi; u Paygʻambar ﷺ ga taom tayyorlab, uni uyiga taklif qildi. U Paygʻambar ﷺ uchun boʻyra yozdi va uning bir tomonini suv bilan yuvdi; Paygʻambar ﷺ unda ikki rakat namoz oʻqidilar». Jarud oilasidan bir kishi: «Paygʻambar ﷺ zuho namozini oʻqir midilar?» — dedi. Anas: «Men u zotni oʻsha kundan boshqa zuho namozini oʻqiyotgan holda koʻrmadim», — dedi.Анас ибн Сирин (Анасдан) ривоят қилади: Мен Анаснинг шундай деганини эшитдим: «Ансордан бир киши Пайғамбар ﷺ га: ‹Мен сиз билан (жамоатда) намоз ўқий олмайман›, — деди. У жуда семиз киши эди; у Пайғамбар ﷺ га таом тайёрлаб, уни уйига таклиф қилди. У Пайғамбар ﷺ учун бўйра ёзди ва унинг бир томонини сув билан ювди; Пайғамбар ﷺ унда икки ракат намоз ўқидилар». Жаруд оиласидан бир киши: «Пайғамбар ﷺ зуҳо намозини ўқир мидилар?» — деди. Анас: «Мен у зотни ўша кундан бошқа зуҳо намозини ўқиётган ҳолда кўрмадим», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِذَا وُضِعَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kechlik (taom) tortilsa va iqomat aytilsa, (avval) kechlikdan boshlasin», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кечлик (таом) тортилса ва иқомат айтилса, (аввал) кечликдан бошласин», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا قُدِّمَ الْعَشَاءُ فَابْدَءُوا بِهِ قَبْلَ أَنْ تُصَلُّوا صَلاَةَ الْمَغْرِبِ، وَلاَ تَعْجَلُوا عَنْ عَشَائِكُمْ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kechlik (taom) tortilsa, shom namozini oʻqidan oldin (avval) uni yenglar va uni yeshda shoshilmanglar», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кечлик (таом) тортилса, шом намозини ўқидан олдин (аввал) уни енглар ва уни ешда шошилманглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا وُضِعَ عَشَاءُ أَحَدِكُمْ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ، وَلاَ يَعْجَلْ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْهُ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يُوضَعُ لَهُ الطَّعَامُ وَتُقَامُ الصَّلاَةُ فَلاَ يَأْتِيهَا حَتَّى يَفْرُغَ، وَإِنَّهُ لَيَسْمَعُ قِرَاءَةَ الإِمَامِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar dedi: «Rasululloh ﷺ: ‹Biringizga kechlik (taom) tortilsa va iqomat aytilsa, (avval) kechlikdan boshla va uni tugatmaguncha shoshilma›, — dedilar». Ibn Umarga taom tortilib iqomat aytilsa, u — imomning (namozda) qiroatini eshitsa ham — uni (taomni) tugatmaguncha namozga kelmas edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар деди: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бирингизга кечлик (таом) тортилса ва иқомат айтилса, (аввал) кечликдан бошла ва уни тугатмагунча шошилма›, — дедилар». Ибн Умарга таом тортилиб иқомат айтилса, у — имомнинг (намозда) қироатини эшица ҳам — уни (таомни) тугатмагунча намозга келмас эди.

وَقَالَ زُهَيْرٌ وَوَهْبُ بْنُ عُثْمَانَ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ عَلَى الطَّعَامِ فَلاَ يَعْجَلْ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ مِنْهُ، وَإِنْ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ ‏"‏‏.‏ رَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ عَنْ وَهْبِ بْنِ عُثْمَانَ، وَوَهْبٌ مَدِينِيٌّ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz taom yeb turgan boʻlsa, hatto namoz boshlangan boʻlsa ham, toʻyguncha shoshilmasin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз таом еб турган бўлса, ҳатто намоз бошланган бўлса ҳам, тўйгунча шошилмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جَعْفَرُ بْنُ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ، أَنَّ أَبَاهُ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ ذِرَاعًا يَحْتَزُّ مِنْهَا، فَدُعِيَ إِلَى الصَّلاَةِ فَقَامَ فَطَرَحَ السِّكِّينَ، فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

Jaʼfar ibn Amr ibn Umayya (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Men Rasululloh ﷺ ni qoʻy kuragidan bir boʻlak goʻsht yeb turgan holda koʻrdim; u zot namozga chaqirildi. U zot turib, pichoqni qoʻydilar va namoz oʻqidilar, lekin (qaytadan) tahorat olmadilar».Жаъфар ибн Амр ибн Умайя (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни қўй курагидан бир бўлак гўшт еб турган ҳолда кўрдим; у зот намозга чақирилди. У зот туриб, пичоқни қўйдилар ва намоз ўқидилар, лекин (қайтадан) таҳорат олмадилар».

حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ مَا كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ فِي بَيْتِهِ قَالَتْ كَانَ يَكُونُ فِي مِهْنَةِ أَهْلِهِ ـ تَعْنِي خِدْمَةَ أَهْلِهِ ـ فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ‏.‏

Asvad (Oishadan) rivoyat qiladi: U Oishadan: «Paygʻambar ﷺ uyida nima qilar edilar?» — deb soʻradi. U: «U zot oilasiga xizmat qilish bilan band boʻlar, namoz vaqti kirsa, namozga chiqar edilar», — dedi.Асвад (Оишадан) ривоят қилади: У Оишадан: «Пайғамбар ﷺ уйида нима қилар эдилар?» — деб сўради. У: «У зот оиласига хизмат қилиш билан банд бўлар, намоз вақти кирса, намозга чиқар эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، قَالَ جَاءَنَا مَالِكُ بْنُ الْحُوَيْرِثِ فِي مَسْجِدِنَا هَذَا فَقَالَ إِنِّي لأُصَلِّي بِكُمْ، وَمَا أُرِيدُ الصَّلاَةَ، أُصَلِّي كَيْفَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي‏.‏ فَقُلْتُ لأَبِي قِلاَبَةَ كَيْفَ كَانَ يُصَلِّي قَالَ مِثْلَ شَيْخِنَا هَذَا‏.‏ قَالَ وَكَانَ شَيْخًا يَجْلِسُ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ قَبْلَ أَنْ يَنْهَضَ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى‏.‏

Ayyub (Abu Qilobadan) rivoyat qiladi: Abu Qiloba dedi: «Molik ibn Huvayris bizning shu masjidimizga kelib: ‹Men sizning oldingizda namoz oʻqiyaman; maqsadim imomlik qilish emas, balki Paygʻambar ﷺ qanday namoz oʻqir edilar — shuni sizlarga koʻrsatish›, — dedi». Men Abu Qilobadan: «U qanday namoz oʻqir edi?» — deb soʻradim. U: «(Paygʻambar ﷺ) bizning shu shayximizdek (namoz oʻqir edilar); shayx birinchi rakatdan keyin turishdan oldin sajdadan soʻng biroz oʻtirar edi», — dedi.Айюб (Абу Қилобадан) ривоят қилади: Абу Қилоба деди: «Молик ибн Ҳувайрис бизнинг шу масжидимизга келиб: ‹Мен сизнинг олдингизда намоз ўқияман; мақсадим имомлик қилиш эмас, балки Пайғамбар ﷺ қандай намоз ўқир эдилар — шуни сизларга кўрсатиш›, — деди». Мен Абу Қилобадан: «У қандай намоз ўқир эди?» — деб сўрадим. У: «(Пайғамбар ﷺ) бизнинг шу шайхимиздек (намоз ўқир эдилар); шайх биринчи ракатдан кейин туришдан олдин саждадан сўнг бироз ўтирар эди», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ مَرِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَدَّ مَرَضُهُ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ إِنَّهُ رَجُلٌ رَقِيقٌ، إِذَا قَامَ مَقَامَكَ لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏ فَعَادَتْ فَقَالَ ‏"‏ مُرِي أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ، فَإِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ ‏"‏‏.‏ فَأَتَاهُ الرَّسُولُ فَصَلَّى بِالنَّاسِ فِي حَيَاةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ kasal boʻldilar; dardlari ogʻirlashganida: ‹Abu Bakrga aytinglar, namozga imomlik qilsin›, — dedilar. Oisha: ‹U yumshoq koʻngilli kishi, sizning oʻrningizda imomlik qila olmaydi›, — dedi. Paygʻambar ﷺ yana: ‹Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin›, — dedilar. U (Oisha) yana shu javob berdi, lekin u zot: ‹Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin. Sizlar Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar›, — dedilar. Bas, elchi Abu Bakrning oldiga (shu buyruq bilan) bordi va u Paygʻambar ﷺ hayotlik paytlarida odamlarga imomlik qildi».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ касал бўлдилар; дардлари оғирлашганида: ‹Абу Бакрга айтинглар, намозга имомлик қилсин›, — дедилар. Оиша: ‹У юмшоқ кўнгилли киши, сизнинг ўрнингизда имомлик қила олмайди›, — деди. Пайғамбар ﷺ яна: ‹Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин›, — дедилар. У (Оиша) яна шу жавоб берди, лекин у зот: ‹Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин. Сизлар Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар›, — дедилар. Бас, элчи Абу Бакрнинг олдига (шу буйруқ билан) борди ва у Пайғамбар ﷺ ҳаётлик пайтларида одамларга имомлик қилди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي مَرَضِهِ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ قُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ، فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ‏.‏ فَقَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ، فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ‏.‏ فَفَعَلَتْ حَفْصَةُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَهْ، إِنَّكُنَّ لأَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ، مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ حَفْصَةُ لِعَائِشَةَ مَا كُنْتُ لأُصِيبَ مِنْكِ خَيْرًا‏.‏

Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kasallik (paytlari)da: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Men u zotga: «Agar Abu Bakr sizning oʻrningizda tursa, (koʻp) yigʻlagani tufayli odamlar uni eshitmaydi; shuning uchun Umarga imomlik qilishni buyuring», — dedim. Oisha qoʻshimcha qildi: Men Hafsaga: «U zotga ayt: Agar Abu Bakr sizning oʻrningizda odamlarga imomlik qilsa, yigʻlagani tufayli odamlar uni eshita olmaydi; shuning uchun Umarga imomlik qilishni buyuring», — dedim. Hafsa shunday qildi, lekin Rasululloh ﷺ: «Tinch boʻlinglar! Albatta, sizlar Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar. Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Hafsa Oishaga: «Men sendan hech qachon yaxshilik koʻrmadim», — dedi.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ касаллик (пайтлари)да: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Мен у зотга: «Агар Абу Бакр сизнинг ўрнингизда турса, (кўп) йиғлагани туфайли одамлар уни эшитмайди; шунинг учун Умарга имомлик қилишни буюринг», — дедим. Оиша қўшимча қилди: Мен Ҳафсага: «У зотга айт: Агар Абу Бакр сизнинг ўрнингизда одамларга имомлик қилса, йиғлагани туфайли одамлар уни эшита олмайди; шунинг учун Умарга имомлик қилишни буюринг», — дедим. Ҳафса шундай қилди, лекин Расулуллоҳ ﷺ: «Тинч бўлинглар! Албатта, сизлар Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар. Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Ҳафса Оишага: «Мен сендан ҳеч қачон яхшилик кўрмадим», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ الأَنْصَارِيُّ ـ وَكَانَ تَبِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَخَدَمَهُ وَصَحِبَهُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَانَ يُصَلِّي لَهُمْ فِي وَجَعِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ، حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ الاِثْنَيْنِ وَهُمْ صُفُوفٌ فِي الصَّلاَةِ، فَكَشَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سِتْرَ الْحُجْرَةِ يَنْظُرُ إِلَيْنَا، وَهْوَ قَائِمٌ كَأَنَّ وَجْهَهُ وَرَقَةُ مُصْحَفٍ، ثُمَّ تَبَسَّمَ يَضْحَكُ، فَهَمَمْنَا أَنْ نَفْتَتِنَ مِنَ الْفَرَحِ بِرُؤْيَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَنَكَصَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى عَقِبَيْهِ لِيَصِلَ الصَّفَّ، وَظَنَّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَارِجٌ إِلَى الصَّلاَةِ، فَأَشَارَ إِلَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَتِمُّوا صَلاَتَكُمْ، وَأَرْخَى السِّتْرَ، فَتُوُفِّيَ مِنْ يَوْمِهِ‏.‏

Zuhriy (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik al-Ansoriy menga aytdi: «Paygʻambar ﷺ ning vafotlariga sabab boʻlgan kasallik paytida — to dushanba kunigacha — Abu Bakr odamlarga imomlik qilar edi. Odamlar (saflarda) namozga turganida, Paygʻambar ﷺ uyining pardasini koʻtarib, bizga qaray boshladilar va oʻsha paytda tik turgan edilar. U zotning yuzlari goʻyo Qurʼon sahifasidek (nurli) edi va u zot xushhol jilmaydilar. Biz Paygʻambar ﷺ ni koʻrishdan (sevinib) sinab qoʻyilay deb turgan edik. Abu Bakr — Paygʻambar ﷺ imomlik qiladilar deb oʻylab — safga qoʻshilishga orqaga chekindi. Paygʻambar ﷺ bizga namozni tugatishni ishora qildi va pardani tushirdilar. Oʻsha kuni u zot vafot etdilar».Зуҳрий (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик ал-Ансорий менга айтди: «Пайғамбар ﷺ нинг вафотларига сабаб бўлган касаллик пайтида — то душанба кунигача — Абу Бакр одамларга имомлик қилар эди. Одамлар (сафларда) намозга турганида, Пайғамбар ﷺ уйининг пардасини кўтариб, бизга қарай бошладилар ва ўша пайтда тик турган эдилар. У зотнинг юзлари гўё Қуръон саҳифасидек (нурли) эди ва у зот хушҳол жилмайдилар. Биз Пайғамбар ﷺ ни кўришдан (севиниб) синаб қўйилай деб турган эдик. Абу Бакр — Пайғамбар ﷺ имомлик қиладилар деб ўйлаб — сафга қўшилишга орқага чекинди. Пайғамбар ﷺ бизга намозни тугатишни ишора қилди ва пардани туширдилар. Ўша куни у зот вафот этдилар».

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمْ يَخْرُجِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثًا، فَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ، فَذَهَبَ أَبُو بَكْرٍ يَتَقَدَّمُ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْحِجَابِ فَرَفَعَهُ، فَلَمَّا وَضَحَ وَجْهُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا نَظَرْنَا مَنْظَرًا كَانَ أَعْجَبَ إِلَيْنَا مِنْ وَجْهِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ وَضَحَ لَنَا، فَأَوْمَأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْ يَتَقَدَّمَ، وَأَرْخَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْحِجَابَ، فَلَمْ يُقْدَرْ عَلَيْهِ حَتَّى مَاتَ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uch kun (uydan) chiqmadilar. Odamlar namozga turdi va Abu Bakr imomlik uchun oldinga oʻtdi. (Shu payt) Paygʻambar ﷺ pardani ushlab, uni koʻtardilar. Paygʻambar ﷺ ning yuzlari koʻringanida, biz oʻsha paytdagi Paygʻambar ﷺ ning yuzlaridan koʻproq yoqimli manzarani hech koʻrmagan edik. Paygʻambar ﷺ Abu Bakrga odamlarga imomlik qilishni ishora qildi, soʻng pardani tushirdilar. Biz u zotni vafot etguncha (boshqa) koʻrmadik.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уч кун (уйдан) чиқмадилар. Одамлар намозга турди ва Абу Бакр имомлик учун олдинга ўтди. (Шу пайт) Пайғамбар ﷺ пардани ушлаб, уни кўтардилар. Пайғамбар ﷺ нинг юзлари кўринганида, биз ўша пайтдаги Пайғамбар ﷺ нинг юзларидан кўпроқ ёқимли манзарани ҳеч кўрмаган эдик. Пайғамбар ﷺ Абу Бакрга одамларга имомлик қилишни ишора қилди, сўнг пардани туширдилар. Биз у зотни вафот этгунча (бошқа) кўрмадик.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا اشْتَدَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَعُهُ قِيلَ لَهُ فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ، إِذَا قَرَأَ غَلَبَهُ الْبُكَاءُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مُرُوهُ فَيُصَلِّي ‏"‏ فَعَاوَدَتْهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مُرُوهُ فَيُصَلِّي، إِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ الزُّبَيْدِيُّ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ وَإِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى الْكَلْبِيُّ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏ وَقَالَ عُقَيْلٌ وَمَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ حَمْزَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Hamza ibn Abdulloh (otasi Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Rasululloh ﷺ qattiq kasal boʻlganida, unga namoz haqida aytildi. U zot: ‹Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin›, — dedilar. Oisha: ‹Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi; agar Qurʼon oʻqisa, yigʻlagani uni yengadi›, — dedi. U zot ularga: ‹Unga (Abu Bakrga) aytinglar, imomlik qilsin›, — dedilar. Yana shu javob berildi. U zot yana: ‹Unga aytinglar, imomlik qilsin. Sizlar (ayollar) Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar›, — dedilar».Ҳамза ибн Абдуллоҳ (отаси Ибн Умардан) ривоят қилади: Отам деди: «Расулуллоҳ ﷺ қаттиқ касал бўлганида, унга намоз ҳақида айтилди. У зот: ‹Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин›, — дедилар. Оиша: ‹Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши; агар Қуръон ўқиса, йиғлагани уни енгади›, — деди. У зот уларга: ‹Унга (Абу Бакрга) айтинглар, имомлик қилсин›, — дедилар. Яна шу жавоб берилди. У зот яна: ‹Унга айтинглар, имомлик қилсин. Сизлар (аёллар) Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар›, — дедилар».

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فِي مَرَضِهِ، فَكَانَ يُصَلِّي بِهِمْ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَوَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَفْسِهِ خِفَّةً، فَخَرَجَ فَإِذَا أَبُو بَكْرٍ يَؤُمُّ النَّاسَ، فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ اسْتَأْخَرَ، فَأَشَارَ إِلَيْهِ أَنْ كَمَا أَنْتَ، فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِذَاءَ أَبِي بَكْرٍ إِلَى جَنْبِهِ، فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِصَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ‏.‏

Hishom ibn Urvaning otasi (Urva, Oishadan) rivoyat qiladi: Oisha: «Rasululloh ﷺ kasallik paytida Abu Bakrga odamlarga imomlik qilishni buyurdilar; bas, u ularga imomlik qildi», — dedi. Roviy Urva qoʻshimcha qildi: «Rasululloh ﷺ biroz yengillik sezib, (uydan) chiqdilar; Abu Bakr odamlarga imomlik qilar edi. Abu Bakr Paygʻambar ﷺ ni koʻrgach, orqaga chekindi, lekin Paygʻambar ﷺ unga oʻsha yerda qolishni ishora qildi. Rasululloh ﷺ Abu Bakrning yonida oʻtirdilar. Abu Bakr Rasululloh ﷺ ning namoziga ergashar, odamlar esa Abu Bakrning namoziga ergashar edi».Ҳишом ибн Урванинг отаси (Урва, Оишадан) ривоят қилади: Оиша: «Расулуллоҳ ﷺ касаллик пайтида Абу Бакрга одамларга имомлик қилишни буюрдилар; бас, у уларга имомлик қилди», — деди. Ровий Урва қўшимча қилди: «Расулуллоҳ ﷺ бироз енгиллик сезиб, (уйдан) чиқдилар; Абу Бакр одамларга имомлик қилар эди. Абу Бакр Пайғамбар ﷺ ни кўргач, орқага чекинди, лекин Пайғамбар ﷺ унга ўша ерда қолишни ишора қилди. Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрнинг ёнида ўтирдилар. Абу Бакр Расулуллоҳ ﷺ нинг намозига эргашар, одамлар эса Абу Бакрнинг намозига эргашар эди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَهَبَ إِلَى بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ لِيُصْلِحَ بَيْنَهُمْ فَحَانَتِ الصَّلاَةُ فَجَاءَ الْمُؤَذِّنُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ أَتُصَلِّي لِلنَّاسِ فَأُقِيمَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَصَلَّى أَبُو بَكْرٍ، فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ فِي الصَّلاَةِ، فَتَخَلَّصَ حَتَّى وَقَفَ فِي الصَّفِّ، فَصَفَّقَ النَّاسُ ـ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ لاَ يَلْتَفِتُ فِي صَلاَتِهِ ـ فَلَمَّا أَكْثَرَ النَّاسُ التَّصْفِيقَ الْتَفَتَ فَرَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَأَشَارَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِ امْكُثْ مَكَانَكَ، فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ يَدَيْهِ، فَحَمِدَ اللَّهَ عَلَى مَا أَمَرَهُ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ ذَلِكَ، ثُمَّ اسْتَأْخَرَ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى اسْتَوَى فِي الصَّفِّ، وَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى، فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَثْبُتَ إِذْ أَمَرْتُكَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ مَا كَانَ لاِبْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يُصَلِّيَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا لِي رَأَيْتُكُمْ أَكْثَرْتُمُ التَّصْفِيقَ مَنْ رَابَهُ شَىْءٌ فِي صَلاَتِهِ فَلْيُسَبِّحْ، فَإِنَّهُ إِذَا سَبَّحَ الْتُفِتَ إِلَيْهِ، وَإِنَّمَا التَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bani Amr ibn Avf (qabilasi) orasida sulh qilish uchun bordilar. Shu orada namoz vaqti kirdi va muazzin Abu Bakrning oldiga kelib: «Imomlik qilasizmi? Men iqomat aytsam», — dedi. Abu Bakr «ha» deb, imomlik qildi. Rasululloh ﷺ odamlar hali namoz oʻqiyotgan paytda keldilar va namoz oʻqiyotganlar saflariga kirib, (birinchi) safda turdilar. Odamlar qarsak chaldi. Abu Bakr namozda hech yon-verga qaramas edi, lekin odamlar qarsak chalavergach, Abu Bakr qaradi va Rasululloh ﷺ ni koʻrdi. Rasululloh ﷺ unga joyida qolishni ishora qildi. Abu Bakr qoʻllarini koʻtardi va Rasululloh ﷺ ning bu buyrugʻiga Allohga hamd aytdi, soʻng orqaga chekinib, birinchi safga yetdi. Rasululloh ﷺ oldinga oʻtdilar va imomlik qildilar. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach: «Ey Abu Bakr, men senga buyurgan paytda (joyingda) qolishdan seni nima toʻsdi?» — dedilar. Abu Bakr: «Ibn Abu Quhofa (Abu Bakr) Rasululloh ﷺ ning huzurlarida imomlik qilishga qanday jurʼat qilsin?» — dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Nega buncha koʻp qarsak chaldinglar? Kimga namozda biror narsa yuz bersa, ‹Subhanalloh› desin; u shunday desa, (unga) eʼtibor beriladi. Qarsak — ayollar uchundir», — dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Бани Амр ибн Авф (қабиласи) орасида сулҳ қилиш учун бордилар. Шу орада намоз вақти кирди ва муаззин Абу Бакрнинг олдига келиб: «Имомлик қиласизми? Мен иқомат айцам», — деди. Абу Бакр «ҳа» деб, имомлик қилди. Расулуллоҳ ﷺ одамлар ҳали намоз ўқиётган пайтда келдилар ва намоз ўқиётганлар сафларига кириб, (биринчи) сафда турдилар. Одамлар қарсак чалди. Абу Бакр намозда ҳеч ён-верга қарамас эди, лекин одамлар қарсак чалавергач, Абу Бакр қаради ва Расулуллоҳ ﷺ ни кўрди. Расулуллоҳ ﷺ унга жойида қолишни ишора қилди. Абу Бакр қўлларини кўтарди ва Расулуллоҳ ﷺ нинг бу буйруғига Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг орқага чекиниб, биринчи сафга етди. Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтдилар ва имомлик қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач: «Эй Абу Бакр, мен сенга буюрган пайтда (жойингда) қолишдан сени нима тўсди?» — дедилар. Абу Бакр: «Ибн Абу Қуҳофа (Абу Бакр) Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида имомлик қилишга қандай журъат қилсин?» — деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Нега бунча кўп қарсак чалдинглар? Кимга намозда бирор нарса юз берса, ‹Субҳаналлоҳ› десин; у шундай деса, (унга) эътибор берилади. Қарсак — аёллар учундир», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، قَالَ قَدِمْنَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ شَبَبَةٌ، فَلَبِثْنَا عِنْدَهُ نَحْوًا مِنْ عِشْرِينَ لَيْلَةً، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَحِيمًا فَقَالَ ‏"‏ لَوْ رَجَعْتُمْ إِلَى بِلاَدِكُمْ فَعَلَّمْتُمُوهُمْ، مُرُوهُمْ فَلْيُصَلُّوا صَلاَةَ كَذَا فِي حِينِ كَذَا، وَصَلاَةَ كَذَا فِي حِينِ كَذَا، وَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَلْيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَحَدُكُمْ، وَلْيَؤُمَّكُمْ أَكْبَرُكُمْ ‏"‏‏.‏

Molik ibn Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldik; biz hammamiz yosh yigitlar edik va u zot bilan taxminan yigirma kecha qoldik. Paygʻambar ﷺ juda rahmdil edilar. U zot: «Uylaringizga qaytganingizda, oilalaringizga dinni oʻrgatinglar va ularga falon namozni falon vaqtda, falon namozni falon vaqtda toʻkis oʻqishni aytinglar. Namoz vaqtida biringiz azon aytsin va eng kattangiz imomlik qilsin», — dedilar.Молик ибн Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ нинг олдига келдик; биз ҳаммамиз ёш йигитлар эдик ва у зот билан тахминан йигирма кеча қолдик. Пайғамбар ﷺ жуда раҳмдил эдилар. У зот: «Уйларингизга қайтганингизда, оилаларингизга динни ўргатинглар ва уларга фалон намозни фалон вақтда, фалон намозни фалон вақтда тўкис ўқишни айтинглар. Намоз вақтида бирингиз азон айцин ва энг каттангиз имомлик қилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ أَسَدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ، قَالَ سَمِعْتُ عِتْبَانَ بْنَ مَالِكٍ الأَنْصَارِيَّ، قَالَ اسْتَأْذَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَذِنْتُ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ تُحِبُّ أَنْ أُصَلِّيَ مِنْ بَيْتِكَ ‏"‏‏.‏ فَأَشَرْتُ لَهُ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي أُحِبُّ، فَقَامَ وَصَفَفْنَا خَلْفَهُ ثُمَّ سَلَّمَ وَسَلَّمْنَا‏.‏

Itbon ibn Molik al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (uyimga kelib) kirishga izn soʻradilar, men ularga ruxsat berdim. U zot: «Uyingda qayerda namoz oʻqishimni xohlaysan?» — dedilar. Men oʻzim yoqtirgan bir joyni koʻrsatdim. U zot namozga turdilar, biz orqalariga saflandi; u zot namozni salom bilan tugatdilar, biz ham shunday qildik.Итбон ибн Молик ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (уйимга келиб) киришга изн сўрадилар, мен уларга рухсат бердим. У зот: «Уйингда қаерда намоз ўқишимни хоҳлайсан?» — дедилар. Мен ўзим ёқтирган бир жойни кўрсатдим. У зот намозга турдилар, биз орқаларига сафланди; у зот намозни салом билан тугатдилар, биз ҳам шундай қилдик.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ أَلاَ تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ بَلَى، ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ فَذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَقَعَدَ فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ‏"‏، فَقَعَدَ فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ ‏"‏ أَصَلَّى النَّاسُ ‏"‏‏.‏ فَقُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ـ وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ النَّبِيَّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِصَلاَةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ ـ فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي بَكْرٍ بِأَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ، فَأَتَاهُ الرَّسُولُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ ـ وَكَانَ رَجُلاً رَقِيقًا ـ يَا عُمَرُ صَلِّ بِالنَّاسِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ‏.‏ فَصَلَّى أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الأَيَّامَ، ثُمَّ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلاَةِ الظُّهْرِ، وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ، فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِأَنْ لاَ يَتَأَخَّرَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَجْلِسَانِي إِلَى جَنْبِهِ ‏"‏‏.‏ فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ‏.‏ قَالَ فَجَعَلَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي وَهْوَ يَأْتَمُّ بِصَلاَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَاعِدٌ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَدَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ لَهُ أَلاَ أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ هَاتِ‏.‏ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَدِيثَهَا، فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شَيْئًا، غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ هُوَ عَلِيٌّ‏.‏

Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba (Oishadan) rivoyat qiladi: Men Oishaning oldiga borib, undan Rasululloh ﷺ ning kasalligini taʼriflab berishni soʻradim. Oisha: «Ha. Paygʻambar ﷺ qattiq kasal boʻldilar va: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — deb soʻradilar. Biz: ‹Yoʻq, yo Rasululloh, ular sizni kutyapti›, — dedik. U zot: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. (Oisha qoʻshimcha qildi:) Biz shunday qildik. U zot gusl qildi va turmoqchi boʻldilar, lekin hushdan ketdilar. Oʻzlariga kelgach, yana: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. U zot yana: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. Oʻtirib gusl qildi va turmoqchi boʻldilar, lekin yana hushdan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. U zot: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. Soʻng oʻtirib yuvindi va turmoqchi boʻldilar, lekin hushdan ketdilar. Oʻzlariga kelgach: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. Odamlar masjidda xufton namozi uchun Paygʻambar ﷺ ni kutyapti edi. Paygʻambar ﷺ Abu Bakrga odamlarga imomlik qilishni (aytib) odam yubordilar. Elchi Abu Bakrning oldiga borib: ‹Rasululloh ﷺ senga odamlarga imomlik qilishni buyuryapti›, — dedi. Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi edi, shuning uchun u Umarga imomlik qilishni aytdi, lekin Umar: ‹Sen haqliroqsan›, — dedi. Bas, oʻsha kunlarda Abu Bakr imomlik qildi. Paygʻambar ﷺ biroz yaxshi boʻlganida, ikki kishiga — biri Abbos edi — suyangan holda peshin namozi uchun chiqdilar; Abu Bakr odamlarga imomlik qilayotgan edi. Abu Bakr u zotni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ unga shunday qilmaslikni ishora qildi va ularga u zotni Abu Bakrning yonida oʻtqazishni aytdilar; ular shunday qildi. Abu Bakr Paygʻambar ﷺ ga (namozda) ergashar, odamlar esa Abu Bakrga ergashar edi. Paygʻambar ﷺ oʻtirgan holda (namoz oʻqir edilar)», — dedi. Ubaydulloh qoʻshimcha qildi: «Men Abdulloh ibn Abbosning oldiga borib: ‹Oisha menga Paygʻambar ﷺ ning vafotiga sabab boʻlgan kasalligi haqida aytgan (gap)ni senga aytaymi?› — dedim. Ibn Abbos: ‹Ayt›, — dedi. Men unga Oishaning rivoyatini aytdim; u undan hech narsani inkor qilmadi, faqat Oisha menga Abbos bilan birga (Paygʻambar ﷺ ga yordam bergan) ikkinchi kishining ismini aytdimi, deb soʻradi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U — Ali (ibn Abu Tolib) edi›, — dedi».Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба (Оишадан) ривоят қилади: Мен Оишанинг олдига бориб, ундан Расулуллоҳ ﷺ нинг касаллигини таърифлаб беришни сўрадим. Оиша: «Ҳа. Пайғамбар ﷺ қаттиқ касал бўлдилар ва: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — деб сўрадилар. Биз: ‹Йўқ, ё Расулуллоҳ, улар сизни кутяпти›, — дедик. У зот: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. (Оиша қўшимча қилди:) Биз шундай қилдик. У зот гусл қилди ва турмоқчи бўлдилар, лекин ҳушдан кетдилар. Ўзларига келгач, яна: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. У зот яна: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. Ўтириб гусл қилди ва турмоқчи бўлдилар, лекин яна ҳушдан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. У зот: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. Сўнг ўтириб ювинди ва турмоқчи бўлдилар, лекин ҳушдан кетдилар. Ўзларига келгач: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. Одамлар масжидда хуфтон намози учун Пайғамбар ﷺ ни кутяпти эди. Пайғамбар ﷺ Абу Бакрга одамларга имомлик қилишни (айтиб) одам юбордилар. Элчи Абу Бакрнинг олдига бориб: ‹Расулуллоҳ ﷺ сенга одамларга имомлик қилишни буюряпти›, — деди. Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши эди, шунинг учун у Умарга имомлик қилишни айтди, лекин Умар: ‹Сен ҳақлироқсан›, — деди. Бас, ўша кунларда Абу Бакр имомлик қилди. Пайғамбар ﷺ бироз яхши бўлганида, икки кишига — бири Аббос эди — суянган ҳолда пешин намози учун чиқдилар; Абу Бакр одамларга имомлик қилаётган эди. Абу Бакр у зотни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ унга шундай қилмасликни ишора қилди ва уларга у зотни Абу Бакрнинг ёнида ўтқазишни айтдилар; улар шундай қилди. Абу Бакр Пайғамбар ﷺ га (намозда) эргашар, одамлар эса Абу Бакрга эргашар эди. Пайғамбар ﷺ ўтирган ҳолда (намоз ўқир эдилар)», — деди. Убайдуллоҳ қўшимча қилди: «Мен Абдуллоҳ ибн Аббоснинг олдига бориб: ‹Оиша менга Пайғамбар ﷺ нинг вафотига сабаб бўлган касаллиги ҳақида айтган (гап)ни сенга айтайми?› — дедим. Ибн Аббос: ‹Айт›, — деди. Мен унга Оишанинг ривоятини айтдим; у ундан ҳеч нарсани инкор қилмади, фақат Оиша менга Аббос билан бирга (Пайғамбар ﷺ га ёрдам берган) иккинчи кишининг исмини айтдими, деб сўради. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹У — Али (ибн Абу Толиб) эди›, — деди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّهَا قَالَتْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِهِ وَهْوَ شَاكٍ، فَصَلَّى جَالِسًا وَصَلَّى وَرَاءَهُ قَوْمٌ قِيَامًا، فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ أَنِ اجْلِسُوا، فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ، فَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا، وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا، وَإِذَا صَلَّى جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا ‏"‏‏.‏

Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kasallik paytida uyida oʻtirgan holda namoz oʻqidilar; baʼzi odamlar esa u zot orqasida tik turib namoz oʻqir edi. Paygʻambar ﷺ ularga oʻtirishni ishora qildilar. Namoz tugagach, u zot: «Imomga ergashiladi: u rukuʼ qilsa, rukuʼ qilinglar; u boshini koʻtarsa, boshlaringizni koʻtaringlar (tik turinglar); u ‹Samiʼalloohu liman hamidah (Alloh Oʻziga hamd aytganni eshitdi)› desa, ‹Robbana va lakal-hamd (Ey Robbimiz, barcha hamd Senga xosdir)› denglar; agar u oʻtirgan holda namoz oʻqisa, oʻtirgan holda oʻqinglar», — dedilar.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ касаллик пайтида уйида ўтирган ҳолда намоз ўқидилар; баъзи одамлар эса у зот орқасида тик туриб намоз ўқир эди. Пайғамбар ﷺ уларга ўтиришни ишора қилдилар. Намоз тугагач, у зот: «Имомга эргашилади: у рукуъ қилса, рукуъ қилинглар; у бошини кўтарса, бошларингизни кўтаринглар (тик туринглар); у ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди)› деса, ‹Роббана ва лакал-ҳамд (Эй Роббимиз, барча ҳамд Сенга хосдир)› денглар; агар у ўтирган ҳолда намоз ўқиса, ўтирган ҳолда ўқинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ فَرَسًا فَصُرِعَ عَنْهُ، فَجُحِشَ شِقُّهُ الأَيْمَنُ، فَصَلَّى صَلاَةً مِنَ الصَّلَوَاتِ وَهْوَ قَاعِدٌ، فَصَلَّيْنَا وَرَاءَهُ قُعُودًا، فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ، فَإِذَا صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا، فَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا، وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا، وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ‏.‏ فَقُولُوا رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ‏.‏ وَإِذَا صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا، وَإِذَا صَلَّى جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا أَجْمَعُونَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ الْحُمَيْدِيُّ قَوْلُهُ ‏"‏ إِذَا صَلَّى جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا ‏"‏‏.‏ هُوَ فِي مَرَضِهِ الْقَدِيمِ، ثُمَّ صَلَّى بَعْدَ ذَلِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَالِسًا وَالنَّاسُ خَلْفَهُ قِيَامًا، لَمْ يَأْمُرْهُمْ بِالْقُعُودِ، وَإِنَّمَا يُؤْخَذُ بِالآخِرِ فَالآخِرِ مِنْ فِعْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ otga mindilar va yiqilib, (badanlarining) oʻng tomoni shikastlandi. U zot namozlaridan birini oʻtirgan holda oʻqidilar, biz ham u zot orqasida oʻtirgan holda oʻqidik. U zot namozni tugatgach: «Imomga ergashiladi. U tik turib oʻqisa, tik turib oʻqinglar; u rukuʼ qilsa, rukuʼ qilinglar; u (boshini) koʻtarsa, koʻtaringlar; u ‹Samiʼalloohu liman hamidah› desa, ‹Robbana va lakal-hamd› denglar; u tik turib oʻqisa, tik turib oʻqinglar; u oʻtirgan holda oʻqisa, (hammangiz) oʻtirgan holda oʻqinglar», — dedilar. Humayd dedi: Paygʻambar ﷺ ning «U (imom) oʻtirgan holda oʻqisa, oʻtirgan holda oʻqinglar» degan soʻzlari u zotning avvalgi kasalligida (hayotlarining boshlarida) aytilgan edi; lekin Paygʻambar ﷺ keyin (soʻnggi kasallikda) oʻtirgan holda oʻqidilar, odamlar esa u zot orqasida tik turib oʻqir edi va Paygʻambar ﷺ ularga oʻtirishni buyurmadilar. Biz Paygʻambar ﷺ ning eng soʻnggi amallariga ergashishimiz (kerak).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ отга миндилар ва йиқилиб, (баданларининг) ўнг томони шикастланди. У зот намозларидан бирини ўтирган ҳолда ўқидилар, биз ҳам у зот орқасида ўтирган ҳолда ўқидик. У зот намозни тугатгач: «Имомга эргашилади. У тик туриб ўқиса, тик туриб ўқинглар; у рукуъ қилса, рукуъ қилинглар; у (бошини) кўтарса, кўтаринглар; у ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деса, ‹Роббана ва лакал-ҳамд› денглар; у тик туриб ўқиса, тик туриб ўқинглар; у ўтирган ҳолда ўқиса, (ҳаммангиз) ўтирган ҳолда ўқинглар», — дедилар. Ҳумайд деди: Пайғамбар ﷺ нинг «У (имом) ўтирган ҳолда ўқиса, ўтирган ҳолда ўқинглар» деган сўзлари у зотнинг аввалги касаллигида (ҳаётларининг бошларида) айтилган эди; лекин Пайғамбар ﷺ кейин (сўнгги касалликда) ўтирган ҳолда ўқидилар, одамлар эса у зот орқасида тик туриб ўқир эди ва Пайғамбар ﷺ уларга ўтиришни буюрмадилар. Биз Пайғамбар ﷺ нинг энг сўнгги амалларига эргашишимиз (керак).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْبَرَاءُ ـ وَهْوَ غَيْرُ كَذُوبٍ ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ‏.‏ لَمْ يَحْنِ أَحَدٌ مِنَّا ظَهْرَهُ حَتَّى يَقَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَاجِدًا، ثُمَّ نَقَعُ سُجُودًا بَعْدَهُ‏.‏

Baroʼ (ibn Ozib) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — u yolgʻonchi emas edi: Rasululloh ﷺ ‹Samiʼalloohu liman hamidah› desa, Paygʻambar ﷺ sajda qilmaguncha bizdan hech kim belini (sajdaga) egmas edi; soʻng biz u zotdan keyin sajda qilar edik.Барў (ибн Озиб) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — у ёлғончи эмас эди: Расулуллоҳ ﷺ ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деса, Пайғамбар ﷺ сажда қилмагунча биздан ҳеч ким белини (саждага) эгмас эди; сўнг биз у зотдан кейин сажда қилар эдик.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، نَحْوَهُ بِهَذَا‏.‏

Abu Ishoq (yuqoridagidek) rivoyat qiladi.Абу Ишоқ (юқоридагидек) ривоят қилади.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَمَا يَخْشَى أَحَدُكُمْ ـ أَوْ لاَ يَخْشَى أَحَدُكُمْ ـ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَبْلَ الإِمَامِ أَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ رَأْسَهُ رَأْسَ حِمَارٍ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ صُورَتَهُ صُورَةَ حِمَارٍ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Imomdan oldin boshini koʻtargan kishi — Alloh uning boshini eshak boshiga yoki yuzini eshak yuziga aylantirib qoʻyishidan qoʻrqmaydimi?» — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Имомдан олдин бошини кўтарган киши — Аллоҳ унинг бошини эшак бошига ёки юзини эшак юзига айлантириб қўйишидан қўрқмайдими?» — дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الأَوَّلُونَ الْعُصْبَةَ ـ مَوْضِعٌ بِقُبَاءٍ ـ قَبْلَ مَقْدَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَؤُمُّهُمْ سَالِمٌ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ، وَكَانَ أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Eng dastlabki muhojirlar — Paygʻambar ﷺ kelishidan oldin — Qubodagi Usba (degan joy)ga kelganida, Abu Huzayfaning quli Solim — boshqalardan Qurʼonni koʻproq bilgani uchun — ularga imomlik qilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Энг дастлабки муҳожирлар — Пайғамбар ﷺ келишидан олдин — Қубодаги Усба (деган жой)га келганида, Абу Ҳузайфанинг қули Солим — бошқалардан Қуръонни кўпроқ билгани учун — уларга имомлик қилар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا، وَإِنِ اسْتُعْمِلَ حَبَشِيٌّ كَأَنَّ رَأْسَهُ زَبِيبَةٌ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «(Amiringizni) eshiting va itoat qiling — garchi boshi mayizdek (kichik) habashli (kishi) sizga amir qilingan boʻlsa ham», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «(Амирингизни) эшитинг ва итоат қилинг — гарчи боши майиздек (кичик) ҳабашли (киши) сизга амир қилинган бўлса ҳам», — дедилар.

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى الأَشْيَبُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُصَلُّونَ لَكُمْ، فَإِنْ أَصَابُوا فَلَكُمْ، وَإِنْ أَخْطَئُوا فَلَكُمْ وَعَلَيْهِمْ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Imom namozni toʻgʻri oʻqisa, savob unga ham, sizlarga ham (boʻladi); lekin u (namozda) xato qilsa, savob sizlarga, gunoh esa unga (boʻladi)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Имом намозни тўғри ўқиса, савоб унга ҳам, сизларга ҳам (бўлади); лекин у (намозда) хато қилса, савоб сизларга, гуноҳ эса унга (бўлади)», — дедилар.

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَقَالَ لَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيِّ بْنِ خِيَارٍ، أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ ـ رضى الله عنه ـ وَهْوَ مَحْصُورٌ فَقَالَ إِنَّكَ إِمَامُ عَامَّةٍ، وَنَزَلَ بِكَ مَا تَرَى وَيُصَلِّي لَنَا إِمَامُ فِتْنَةٍ وَنَتَحَرَّجُ‏.‏ فَقَالَ الصَّلاَةُ أَحْسَنُ مَا يَعْمَلُ النَّاسُ، فَإِذَا أَحْسَنَ النَّاسُ فَأَحْسِنْ مَعَهُمْ، وَإِذَا أَسَاءُوا فَاجْتَنِبْ إِسَاءَتَهُمْ‏.‏ وَقَالَ الزُّبَيْدِيُّ قَالَ الزُّهْرِيُّ لاَ نَرَى أَنْ يُصَلَّى خَلْفَ الْمُخَنَّثِ إِلاَّ مِنْ ضَرُورَةٍ لاَ بُدَّ مِنْهَا‏.‏

Ubaydulloh ibn Adiy ibn Xiyor (Usmondan) rivoyat qiladi: Men Usmon ibn Affonning oldiga — u qamalda (qoʻrshovda) turgan paytda — borib, unga: «Sen umuman barcha musulmonlarning raisisan va boshingga nima tushganini koʻryapsan. Bizga fitna (rahnamolaridan) bir (kishi) imomlik qilyapti va biz unga ergashishda gunohkor boʻlishdan qoʻrqyapmiz», — dedim. Usmon: «Namoz — barcha amallarning eng yaxshisidir; bas, odamlar yaxshi ish qilsa, ular bilan birga shu (yaxshilik)ni qil; ular yomon ish qilsa, oʻsha yomon ishlardan saqlan», — dedi. Zuhriy: «Bizning fikrimizcha, kishi muxannas (xotinsifat kishi) orqasida namoz oʻqimasligi kerak — boshqa iloj boʻlmasa, mustasno», — dedi.Убайдуллоҳ ибн Адий ибн Хиёр (Усмондан) ривоят қилади: Мен Усмон ибн Аффоннинг олдига — у қамалда (қўршовда) турган пайтда — бориб, унга: «Сен умуман барча мусулмонларнинг раисисан ва бошингга нима тушганини кўряпсан. Бизга фитна (раҳнамоларидан) бир (киши) имомлик қиляпти ва биз унга эргашишда гуноҳкор бўлишдан қўрқяпмиз», — дедим. Усмон: «Намоз — барча амалларнинг энг яхшисидир; бас, одамлар яхши иш қилса, улар билан бирга шу (яхшилик)ни қил; улар ёмон иш қилса, ўша ёмон ишлардан сақлан», — деди. Зуҳрий: «Бизнинг фикримизча, киши муханнас (хотинсифат киши) орқасида намоз ўқимаслиги керак — бошқа илож бўлмаса, мустасно», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَبِي ذَرٍّ ‏"‏ اسْمَعْ وَأَطِعْ، وَلَوْ لِحَبَشِيٍّ كَأَنَّ رَأْسَهُ زَبِيبَةٌ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Abu Zarga: «(Amiringizni) eshiting va itoat qiling — garchi u boshi mayizdek habashli (kishi) boʻlsa ham», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Абу Зарга: «(Амирингизни) эшитинг ва итоат қилинг — гарчи у боши майиздек ҳабашли (киши) бўлса ҳам», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ، ثُمَّ جَاءَ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ نَامَ، ثُمَّ قَامَ فَجِئْتُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ، فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ، فَصَلَّى خَمْسَ رَكَعَاتٍ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ ـ أَوْ قَالَ خَطِيطَهُ ـ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni men xolam Maymunaning uyida tunadim. Rasululloh ﷺ xufton namozini oʻqib, soʻng uyga kelib toʻrt rakat oʻqidilar va uxladilar. Soʻng uygʻonib namozga turdilar, men u zotning chap tomonida turdim. U zot meni oʻng tomoniga tortdi va besh rakat, soʻng ikki rakat oʻqidilar. Soʻng — men u zotning xurrak (yoki nafas) ovozini eshitguncha — uxladilar. Soʻng bomdod namozi uchun (uydan) chiqdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни мен холам Маймунанинг уйида тунадим. Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини ўқиб, сўнг уйга келиб тўрт ракат ўқидилар ва ухладилар. Сўнг уйғониб намозга турдилар, мен у зотнинг чап томонида турдим. У зот мени ўнг томонига тортди ва беш ракат, сўнг икки ракат ўқидилар. Сўнг — мен у зотнинг хуррак (ёки нафас) овозини эшитгунча — ухладилар. Сўнг бомдод намози учун (уйдан) чиқдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نِمْتُ عِنْدَ مَيْمُونَةَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَهَا تِلْكَ اللَّيْلَةَ، فَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، فَقُمْتُ عَلَى يَسَارِهِ، فَأَخَذَنِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ، فَصَلَّى ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً، ثُمَّ نَامَ حَتَّى نَفَخَ ـ وَكَانَ إِذَا نَامَ نَفَخَ ـ ثُمَّ أَتَاهُ الْمُؤَذِّنُ، فَخَرَجَ فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو فَحَدَّثْتُ بِهِ بُكَيْرًا فَقَالَ حَدَّثَنِي كُرَيْبٌ بِذَلِكَ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi men (xolam) Maymunaning uyida uxladim; oʻsha kechasi Paygʻambar ﷺ u yerda edilar. U zot tahorat qilib, namozga turdilar. Men u zotga qoʻshilib, chap tomonida turdim, lekin u zot meni oʻng tomoniga tortdi va oʻn uch rakat oʻqidilar; soʻng — men u zotning nafas ovozini eshitguncha — uxladilar. U zot uxlaganida, ovozli nafas olar edilar. Muazzin Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldi va u zot (qaytadan) tahorat olmay (uydan) chiqib, bomdod namozini oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кечаси мен (холам) Маймунанинг уйида ухладим; ўша кечаси Пайғамбар ﷺ у ерда эдилар. У зот таҳорат қилиб, намозга турдилар. Мен у зотга қўшилиб, чап томонида турдим, лекин у зот мени ўнг томонига тортди ва ўн уч ракат ўқидилар; сўнг — мен у зотнинг нафас овозини эшитгунча — ухладилар. У зот ухлаганида, овозли нафас олар эдилар. Муаззин Пайғамбар ﷺ нинг олдига келди ва у зот (қайтадан) таҳорат олмай (уйдан) чиқиб, бомдод намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ، فَقُمْتُ أُصَلِّي مَعَهُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ، فَأَخَذَ بِرَأْسِي فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni men xolam Maymunaning uyida tunadim. Paygʻambar ﷺ tungi namozga turdilar, men u zotga qoʻshilib, chap tomonida turdim, lekin u zot boshimdan ushlab, meni oʻng tomoniga tortdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни мен холам Маймунанинг уйида тунадим. Пайғамбар ﷺ тунги намозга турдилар, мен у зотга қўшилиб, чап томонида турдим, лекин у зот бошимдан ушлаб, мени ўнг томонига тортди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ، كَانَ يُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ يَرْجِعُ فَيَؤُمُّ قَوْمَهُ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men xufton namozini Paygʻambar ﷺ bilan oʻqir, soʻng oʻz qavmimga imomlik qilgani borar edim.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен хуфтон намозини Пайғамбар ﷺ билан ўқир, сўнг ўз қавмимга имомлик қилгани борар эдим.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ يُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ يَرْجِعُ فَيَؤُمُّ قَوْمَهُ، فَصَلَّى الْعِشَاءَ فَقَرَأَ بِالْبَقَرَةِ، فَانْصَرَفَ الرَّجُلُ، فَكَأَنَّ مُعَاذًا تَنَاوَلَ مِنْهُ، فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ فَتَّانٌ فَتَّانٌ فَتَّانٌ ‏"‏ ثَلاَثَ مِرَارٍ أَوْ قَالَ ‏"‏ فَاتِنًا فَاتِنًا فَاتِنٌ ‏"‏ وَأَمَرَهُ بِسُورَتَيْنِ مِنْ أَوْسَطِ الْمُفَصَّلِ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو لاَ أَحْفَظُهُمَا‏.‏

Amr (Jobirdan) rivoyat qiladi: Jobir ibn Abdulloh dedi: «Muoz ibn Jabal Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqir, soʻng oʻz qavmiga imomlik qilgani borar edi. Bir kuni u xufton namoziga imomlik qilib, ‹Baqara› surasini oʻqidi. Bir kishi namozni tark etdi va Muoz uni tanqid qildi. Bu xabar Paygʻambar ﷺ ga yetdi va u zot Muozga: ‹Sen odamlarni fitnaga solyapsan›, — dedilar va buni uch marta (yoki shunga oʻxshash) takrorladilar; soʻng unga Mufassal (suralari)dan ikkita oʻrtacha surani oʻqishni buyurdilar». (Amr: «Men oʻsha suralar nomini unutibman», — dedi.)Амр (Жобирдан) ривоят қилади: Жобир ибн Абдуллоҳ деди: «Муоз ибн Жабал Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқир, сўнг ўз қавмига имомлик қилгани борар эди. Бир куни у хуфтон намозига имомлик қилиб, ‹Бақара› сурасини ўқиди. Бир киши намозни тарк этди ва Муоз уни танқид қилди. Бу хабар Пайғамбар ﷺ га етди ва у зот Муозга: ‹Сен одамларни фитнага соляпсан›, — дедилар ва буни уч марта (ёки шунга ўхшаш) такрорладилар; сўнг унга Муфассал (суралари)дан иккита ўртача сурани ўқишни буюрдилар». (Амр: «Мен ўша суралар номини унутибман», — деди.)

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ سَمِعْتُ قَيْسًا، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو مَسْعُودٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لأَتَأَخَّرُ عَنْ صَلاَةِ الْغَدَاةِ مِنْ أَجْلِ فُلاَنٍ مِمَّا يُطِيلُ بِنَا‏.‏ فَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَوْعِظَةٍ أَشَدَّ غَضَبًا مِنْهُ يَوْمَئِذٍ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنْكُمْ مُنَفِّرِينَ، فَأَيُّكُمْ مَا صَلَّى بِالنَّاسِ فَلْيَتَجَوَّزْ، فَإِنَّ فِيهِمُ الضَّعِيفَ وَالْكَبِيرَ وَذَا الْحَاجَةِ ‏"‏‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, Allohga qasamki, men bomdod namoziga faqat shuning uchun kelmaymanki, falonchi bizga imomlik qilganda namozni (juda) choʻzadi», — dedi. (Roviy dedi:) Men Rasululloh ﷺ ni nasihat berishda oʻsha paytdagidek achchiqlangan holda hech koʻrmagan edim. Soʻng u zot: «Baʼzilaringiz odamlarni yaxshi amal (namoz)dan bezdiryapsiz. Bas, kim odamlarga imomlik qilsa, namozni qisqartirsin — chunki ular orasida zaif, qari va hojatmand (kishilar) bor», — dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен бомдод намозига фақат шунинг учун келмайманки, фалончи бизга имомлик қилганда намозни (жуда) чўзади», — деди. (Ровий деди:) Мен Расулуллоҳ ﷺ ни насиҳат беришда ўша пайтдагидек аччиқланган ҳолда ҳеч кўрмаган эдим. Сўнг у зот: «Баъзиларингиз одамларни яхши амал (намоз)дан бездиряпсиз. Бас, ким одамларга имомлик қилса, намозни қисқартирсин — чунки улар орасида заиф, қари ва ҳожатманд (кишилар) бор», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ لِلنَّاسِ فَلْيُخَفِّفْ، فَإِنَّ مِنْهُمُ الضَّعِيفَ وَالسَّقِيمَ وَالْكَبِيرَ، وَإِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ لِنَفْسِهِ فَلْيُطَوِّلْ مَا شَاءَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz odamlarga imomlik qilsa, namozni qisqartirsin — chunki ular orasida zaif, kasal va qari (kishilar) bor; biringiz yakka oʻqisa, xohlagancha (namozni) choʻzaversin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз одамларга имомлик қилса, намозни қисқартирсин — чунки улар орасида заиф, касал ва қари (кишилар) бор; бирингиз якка ўқиса, хоҳлаганча (намозни) чўзаверсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لأَتَأَخَّرُ عَنِ الصَّلاَةِ فِي الْفَجْرِ مِمَّا يُطِيلُ بِنَا فُلاَنٌ فِيهَا‏.‏ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا رَأَيْتُهُ غَضِبَ فِي مَوْضِعٍ كَانَ أَشَدَّ غَضَبًا مِنْهُ يَوْمَئِذٍ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ مِنْكُمْ مُنَفِّرِينَ، فَمَنْ أَمَّ النَّاسَ فَلْيَتَجَوَّزْ، فَإِنَّ خَلْفَهُ الضَّعِيفَ وَالْكَبِيرَ وَذَا الْحَاجَةِ ‏"‏‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, men bomdod namoziga kelmayman — chunki falonchi (imom) uni (juda) choʻzadi», — dedi. Rasululloh ﷺ achchiqlandi; men u zotni oʻsha kundagidek achchiqlangan holda hech koʻrmagan edim. Paygʻambar ﷺ: «Ey odamlar, baʼzilaringiz boshqalarni namozdan bezdiryapti; bas, kim imom boʻlsa, namozni qisqartirsin — chunki uning orqasida zaif, qari va hojatmand (kishilar) bor», — dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен бомдод намозига келмайман — чунки фалончи (имом) уни (жуда) чўзади», — деди. Расулуллоҳ ﷺ аччиқланди; мен у зотни ўша кундагидек аччиқланган ҳолда ҳеч кўрмаган эдим. Пайғамбар ﷺ: «Эй одамлар, баъзиларингиз бошқаларни намоздан бездиряпти; бас, ким имом бўлса, намозни қисқартирсин — чунки унинг орқасида заиф, қари ва ҳожатманд (кишилар) бор», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَارِبُ بْنُ دِثَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيَّ، قَالَ أَقْبَلَ رَجُلٌ بِنَاضِحَيْنِ وَقَدْ جَنَحَ اللَّيْلُ، فَوَافَقَ مُعَاذًا يُصَلِّي، فَتَرَكَ نَاضِحَهُ وَأَقْبَلَ إِلَى مُعَاذٍ، فَقَرَأَ بِسُورَةِ الْبَقَرَةِ أَوِ النِّسَاءِ، فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ، وَبَلَغَهُ أَنَّ مُعَاذًا نَالَ مِنْهُ، فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَشَكَا إِلَيْهِ مُعَاذًا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا مُعَاذُ أَفَتَّانٌ أَنْتَ ـ أَوْ فَاتِنٌ ثَلاَثَ مِرَارٍ ـ فَلَوْلاَ صَلَّيْتَ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ، وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا، وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى، فَإِنَّهُ يُصَلِّي وَرَاءَكَ الْكَبِيرُ وَالضَّعِيفُ وَذُو الْحَاجَةِ ‏"‏‏.‏ أَحْسِبُ هَذَا فِي الْحَدِيثِ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَتَابَعَهُ سَعِيدُ بْنُ مَسْرُوقٍ وَمِسْعَرٌ وَالشَّيْبَانِيُّ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مِقْسَمٍ وَأَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَرَأَ مُعَاذٌ فِي الْعِشَاءِ بِالْبَقَرَةِ‏.‏ وَتَابَعَهُ الأَعْمَشُ عَنْ مُحَارِبٍ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriy (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni bir kishi ikki sugʻorish tuyasini haydab keldi, kech ham kirgan edi. U Muozni namoz oʻqiyotgan holda topdi, shuning uchun tuyasini choʻktirib, Muozga (namozda) qoʻshildi. U (Muoz) ‹Baqara› yoki ‹Niso› surasini oʻqidi, (shunda) u kishi namozni tark etib ketdi. U Muozning uni tanqid qilganini bilgach, Paygʻambar ﷺ ning oldiga borib, Muozdan shikoyat qildi. Paygʻambar ﷺ uch marta: «Ey Muoz, sen odamlarni fitnaga solyapsanmi?» — dedilar. «‹Sabbih isma Robbikal-aʼlo› (Aʼlo surasi), ‹Vash-shamsi va zuhoha› (Shams surasi) yoki ‹Val-layli izo yagʻsho› (Layl surasi)ni oʻqiganingda yaxshiroq boʻlar edi — chunki sening orqangda qari, zaif va hojatmand (kishilar) namoz oʻqiyapti». Jobir aytdiki, Muoz xufton namozida ‹Baqara› surasini oʻqigan edi.Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни бир киши икки суғориш туясини ҳайдаб келди, кеч ҳам кирган эди. У Муозни намоз ўқиётган ҳолда топди, шунинг учун туясини чўктириб, Муозга (намозда) қўшилди. У (Муоз) ‹Бақара› ёки ‹Нисо› сурасини ўқиди, (шунда) у киши намозни тарк этиб кетди. У Муознинг уни танқид қилганини билгач, Пайғамбар ﷺ нинг олдига бориб, Муоздан шикоят қилди. Пайғамбар ﷺ уч марта: «Эй Муоз, сен одамларни фитнага соляпсанми?» — дедилар. «‹Саббиҳ исма Роббикал-аъло› (Аъло сураси), ‹Ваш-шамси ва зуҳоҳа› (Шамс сураси) ёки ‹Вал-лайли изо яғшо› (Лайл сураси)ни ўқиганингда яхшироқ бўлар эди — чунки сенинг орқангда қари, заиф ва ҳожатманд (кишилар) намоз ўқияпти». Жобир айтдики, Муоз хуфтон намозида ‹Бақара› сурасини ўқиган эди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُوجِزُ الصَّلاَةَ وَيُكْمِلُهَا‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (jamoatda) qisqa namoz oʻqir, lekin uni toʻkis (mukammal) tarzda oʻqir edilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (жамоатда) қисқа намоз ўқир, лекин уни тўкис (мукаммал) тарзда ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنِّي لأَقُومُ فِي الصَّلاَةِ أُرِيدُ أَنْ أُطَوِّلَ فِيهَا، فَأَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ، فَأَتَجَوَّزُ فِي صَلاَتِي كَرَاهِيَةَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمِّهِ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ بِشْرُ بْنُ بَكْرٍ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَبَقِيَّةُ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qatoda (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Paygʻambar ﷺ: ‹Men namozga turganimda, uni choʻzishni niyat qilaman, lekin bola yigʻisini eshitib, uni qisqartiraman — chunki bolaning onasini qiynashni yoqtirmayman›, — dedilar».Абдуллоҳ ибн Абу Қатода (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Пайғамбар ﷺ: ‹Мен намозга турганимда, уни чўзишни ният қиламан, лекин бола йиғисини эшитиб, уни қисқартираман — чунки боланинг онасини қийнашни ёқтирмайман›, — дедилар».

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ مَا صَلَّيْتُ وَرَاءَ إِمَامٍ قَطُّ أَخَفَّ صَلاَةً وَلاَ أَتَمَّ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَإِنْ كَانَ لَيَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ فَيُخَفِّفُ مَخَافَةَ أَنْ تُفْتَنَ أُمُّهُ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men hech bir imom orqasida Paygʻambar ﷺ orqasidagidan koʻproq yengil va toʻkis namoz oʻqimagan edim; u zot bola yigʻisini eshitsa, bolaning onasini qiynab qoʻymaslik uchun namozni qisqartirar edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ҳеч бир имом орқасида Пайғамбар ﷺ орқасидагидан кўпроқ енгил ва тўкис намоз ўқимаган эдим; у зот бола йиғисини эшица, боланинг онасини қийнаб қўймаслик учун намозни қисқартирар эдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنِّي لأَدْخُلُ فِي الصَّلاَةِ وَأَنَا أُرِيدُ إِطَالَتَهَا، فَأَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ، فَأَتَجَوَّزُ فِي صَلاَتِي مِمَّا أَعْلَمُ مِنْ شِدَّةِ وَجْدِ أُمِّهِ مِنْ بُكَائِهِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Men namozni boshlaganimda, uni choʻzishni niyat qilaman, lekin bola yigʻisini eshitib, namozni qisqartiraman — chunki bola yigʻisi onasining mehrini junbushga keltirishini bilaman», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мен намозни бошлаганимда, уни чўзишни ният қиламан, лекин бола йиғисини эшитиб, намозни қисқартираман — чунки бола йиғиси онасининг меҳрини жунбушга келтиришини биламан», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنِّي لأَدْخُلُ فِي الصَّلاَةِ فَأُرِيدُ إِطَالَتَهَا، فَأَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ، فَأَتَجَوَّزُ مِمَّا أَعْلَمُ مِنْ شِدَّةِ وَجْدِ أُمِّهِ مِنْ بُكَائِهِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ مُوسَى حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Men namozni boshlaganimda, uni choʻzishni niyat qilaman, lekin bola yigʻisini eshitib, namozni qisqartiraman — chunki bola yigʻisi onasining mehrini junbushga keltirishini bilaman», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мен намозни бошлаганимда, уни чўзишни ният қиламан, лекин бола йиғисини эшитиб, намозни қисқартираман — чунки бола йиғиси онасининг меҳрини жунбушга келтиришини биламан», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَأَبُو النُّعْمَانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ مُعَاذٌ يُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ يَأْتِي قَوْمَهُ فَيُصَلِّي بِهِمْ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muoz Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqir, soʻng borib oʻz qavmiga imomlik qilar edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муоз Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқир, сўнг бориб ўз қавмига имомлик қилар эди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمَّا مَرِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَرَضَهُ الَّذِي مَاتَ فِيهِ أَتَاهُ بِلاَلٌ يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ، إِنْ يَقُمْ مَقَامَكَ يَبْكِي فَلاَ يَقْدِرُ عَلَى الْقِرَاءَةِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ مِثْلَهُ فَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ ‏"‏ إِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ، مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ ‏"‏‏.‏ فَصَلَّى وَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ، كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ يَخُطُّ بِرِجْلَيْهِ الأَرْضَ، فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ يَتَأَخَّرُ، فَأَشَارَ إِلَيْهِ أَنْ صَلِّ، فَتَأَخَّرَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ وَقَعَدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى جَنْبِهِ، وَأَبُو بَكْرٍ يُسْمِعُ النَّاسَ التَّكْبِيرَ‏.‏ تَابَعَهُ مُحَاضِرٌ عَنِ الأَعْمَشِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ vafotlariga sabab boʻlgan kasallikda ogʻrigan paytda, kimdir u zotga namoz haqida xabar bergani keldi; Paygʻambar ﷺ unga Abu Bakrga odamlarga imomlik qilishni aytishni buyurdilar. Men: «Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi; agar u sizning oʻrningizda namozga tursa, yigʻlaydi va Qurʼon oʻqiy olmaydi», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Abu Bakrga aytinglar, namozga imomlik qilsin», — dedilar. Men avvalgidek (gapni) aytdim. U zot (shu buyruqni takrorladilar va) uchinchi yoki toʻrtinchi marta: «Sizlar Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar. Abu Bakrga aytinglar, namozga imomlik qilsin», — dedilar. Bas, Abu Bakr imomlik qildi; shu orada Paygʻambar ﷺ oʻzlarini yaxshiroq sezib, ikki kishiga suyangan holda chiqdilar — goʻyo men hozir ham u zotning oyoqlarini yerda sudrab (kelayotganlarini) koʻrayapman. Abu Bakr u zotni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ unga davom etishni ishora qildi. Abu Bakr biroz orqaga chekindi va Paygʻambar ﷺ uning (chap) tomonida oʻtirdilar. Abu Bakr — odamlar eshitsin deb — Rasululloh ﷺ ning takbirini takrorlar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ вафотларига сабаб бўлган касалликда оғриган пайтда, кимдир у зотга намоз ҳақида хабар бергани келди; Пайғамбар ﷺ унга Абу Бакрга одамларга имомлик қилишни айтишни буюрдилар. Мен: «Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши; агар у сизнинг ўрнингизда намозга турса, йиғлайди ва Қуръон ўқий олмайди», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Абу Бакрга айтинглар, намозга имомлик қилсин», — дедилар. Мен аввалгидек (гапни) айтдим. У зот (шу буйруқни такрорладилар ва) учинчи ёки тўртинчи марта: «Сизлар Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар. Абу Бакрга айтинглар, намозга имомлик қилсин», — дедилар. Бас, Абу Бакр имомлик қилди; шу орада Пайғамбар ﷺ ўзларини яхшироқ сезиб, икки кишига суянган ҳолда чиқдилар — гўё мен ҳозир ҳам у зотнинг оёқларини ерда судраб (келаётганларини) кўраяпман. Абу Бакр у зотни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ унга давом этишни ишора қилди. Абу Бакр бироз орқага чекинди ва Пайғамбар ﷺ унинг (чап) томонида ўтирдилар. Абу Бакр — одамлар эшицин деб — Расулуллоҳ ﷺ нинг такбирини такрорлар эди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ بِلاَلٌ يُؤْذِنُهُ بِالصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ، وَإِنَّهُ مَتَى مَا يَقُمْ مَقَامَكَ لاَ يُسْمِعُ النَّاسَ، فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ، وَإِنَّهُ مَتَى يَقُمْ مَقَامَكَ لاَ يُسْمِعِ النَّاسَ، فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّكُنَّ لأَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ، مُرُوا أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ وَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَفْسِهِ خِفَّةً، فَقَامَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ، وَرِجْلاَهُ يَخُطَّانِ فِي الأَرْضِ حَتَّى دَخَلَ الْمَسْجِدَ، فَلَمَّا سَمِعَ أَبُو بَكْرٍ حِسَّهُ ذَهَبَ أَبُو بَكْرٍ يَتَأَخَّرُ، فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى جَلَسَ عَنْ يَسَارِ أَبِي بَكْرٍ، فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي قَائِمًا، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي قَاعِدًا، يَقْتَدِي أَبُو بَكْرٍ بِصَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مُقْتَدُونَ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ رضى الله عنه‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qattiq kasal boʻlganida, Bilol u zotga namoz (vaqti haqida xabar bergani) keldi. U zot: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi; agar u sizning oʻrningizda tursa, odamlarga (ovozini) eshittira olmaydi. Umarga (imomlik qilishni) buyursangiz (boʻlmaydimi)?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Soʻng men Hafsaga: «U zotga ayt: Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi; agar u oʻz oʻrnida tursa, odamlarga (ovozini) eshittira olmaydi. Umarga imomlik qilishni buyursangiz (boʻlmaydimi)?» — dedim. Hafsa shunday qildi. Paygʻambar ﷺ: «Albatta, sizlar Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar. Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Bas, Abu Bakr namozga turdi. Shu orada Rasululloh ﷺ oʻzlarini yaxshiroq sezib, ikki kishiga suyangan holda chiqdilar; har ikki oyoqlari yerda sudralar edi — to masjidga kirguncha. Abu Bakr u zotning kelayotganini eshitgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, lekin Rasululloh ﷺ unga davom etishni ishora qildi. Paygʻambar ﷺ uning chap tomonida oʻtirdilar. Abu Bakr tik turib namoz oʻqir, Rasululloh ﷺ esa oʻtirgan holda imomlik qilar edi. Abu Bakr Paygʻambar ﷺ ga ergashar, odamlar esa Abu Bakrga ergashar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қаттиқ касал бўлганида, Билол у зотга намоз (вақти ҳақида хабар бергани) келди. У зот: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши; агар у сизнинг ўрнингизда турса, одамларга (овозини) эшиттира олмайди. Умарга (имомлик қилишни) буюрсангиз (бўлмайдими)?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Сўнг мен Ҳафсага: «У зотга айт: Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши; агар у ўз ўрнида турса, одамларга (овозини) эшиттира олмайди. Умарга имомлик қилишни буюрсангиз (бўлмайдими)?» — дедим. Ҳафса шундай қилди. Пайғамбар ﷺ: «Албатта, сизлар Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар. Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Бас, Абу Бакр намозга турди. Шу орада Расулуллоҳ ﷺ ўзларини яхшироқ сезиб, икки кишига суянган ҳолда чиқдилар; ҳар икки оёқлари ерда судралар эди — то масжидга киргунча. Абу Бакр у зотнинг келаётганини эшитгач, орқага чекинмоқчи бўлди, лекин Расулуллоҳ ﷺ унга давом этишни ишора қилди. Пайғамбар ﷺ унинг чап томонида ўтирдилар. Абу Бакр тик туриб намоз ўқир, Расулуллоҳ ﷺ эса ўтирган ҳолда имомлик қилар эди. Абу Бакр Пайғамбар ﷺ га эргашар, одамлар эса Абу Бакрга эргашар эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ أَبِي تَمِيمَةَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنَ اثْنَتَيْنِ، فَقَالَ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ أَقَصُرَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى اثْنَتَيْنِ أُخْرَيَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ، ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ (toʻrt rakat oʻrniga) ikki rakat oʻqib, namozni tugatdilar. Zul-Yadayn u zotdan: «Namoz qisqartirildimi yoki siz unutdingizmi?» — deb soʻradi. Rasululloh ﷺ odamlardan: «Zul-Yadayn rost aytyaptimi?» — deb soʻradilar. Odamlar «ha» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ turib, qolgan ikki rakatni oʻqidilar, soʻng namozni salom bilan tugatdilar va «Allohu akbar» dedilar. Soʻng oddiy sajda kabi (yoki biroz uzunroq) ikki sajda qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ (тўрт ракат ўрнига) икки ракат ўқиб, намозни тугатдилар. Зул-Ядайн у зотдан: «Намоз қисқартирилдими ёки сиз унутдингизми?» — деб сўради. Расулуллоҳ ﷺ одамлардан: «Зул-Ядайн рост айтяптими?» — деб сўрадилар. Одамлар «ҳа» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ туриб, қолган икки ракатни ўқидилар, сўнг намозни салом билан тугатдилар ва «Аллоҳу акбар» дедилар. Сўнг оддий сажда каби (ёки бироз узунроқ) икки сажда қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ، فَقِيلَ صَلَّيْتَ رَكْعَتَيْنِ‏.‏ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ peshin namozini (toʻrt rakat oʻrniga) ikki rakat oʻqidilar va u zotga faqat ikki rakat oʻqiganlari aytildi. Shunda u zot yana ikki rakat oʻqib, ularni salom bilan tugatdilar, soʻng ikki sajda qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ пешин намозини (тўрт ракат ўрнига) икки ракат ўқидилар ва у зотга фақат икки ракат ўқиганлари айтилди. Шунда у зот яна икки ракат ўқиб, уларни салом билан тугатдилар, сўнг икки сажда қилдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي مَرَضِهِ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ قُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ، فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ، فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ‏.‏ فَفَعَلَتْ حَفْصَةُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَهْ، إِنَّكُنَّ لأَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ، مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ حَفْصَةُ لِعَائِشَةَ مَا كُنْتُ لأُصِيبَ مِنْكِ خَيْرًا‏.‏

Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ soʻnggi kasalliklarida: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Men: «Agar Abu Bakr sizning oʻrningizda tursa, yigʻlagani tufayli odamlarga (ovozini) eshittira olmaydi; shuning uchun Umarga imomlik qilishni buyuring», — dedim. U zot: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Men Hafsaga: «U zotga ayt: Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi; agar u sizning oʻrningizda tursa, yigʻlagani tufayli odamlarga (ovozini) eshittira olmaydi; shuning uchun Umarga odamlarga imomlik qilishni buyuring», — dedim. Hafsa shunday qildi, lekin Rasululloh ﷺ: «Tinch boʻl! Albatta, sizlar (Paygʻambar) Yusuf (haqida)gi ayollarsizlar. Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imomlik qilsin», — dedilar. Hafsa menga: «Men sendan hech qachon yaxshilik koʻrmadim», — dedi.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сўнгги касалликларида: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Мен: «Агар Абу Бакр сизнинг ўрнингизда турса, йиғлагани туфайли одамларга (овозини) эшиттира олмайди; шунинг учун Умарга имомлик қилишни буюринг», — дедим. У зот: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Мен Ҳафсага: «У зотга айт: Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши; агар у сизнинг ўрнингизда турса, йиғлагани туфайли одамларга (овозини) эшиттира олмайди; шунинг учун Умарга одамларга имомлик қилишни буюринг», — дедим. Ҳафса шундай қилди, лекин Расулуллоҳ ﷺ: «Тинч бўл! Албатта, сизлар (Пайғамбар) Юсуф (ҳақида)ги аёлларсизлар. Абу Бакрга айтинглар, одамларга имомлик қилсин», — дедилар. Ҳафса менга: «Мен сендан ҳеч қачон яхшилик кўрмадим», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ أَبِي الْجَعْدِ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُمْ أَوْ لَيُخَالِفَنَّ اللَّهُ بَيْنَ وُجُوهِكُمْ ‏"‏‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Saflaringizni toʻgʻrilanglar, yoki Alloh yuzlaringizni oʻzgartirib qoʻyadi», — dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сафларингизни тўғриланглар, ёки Аллоҳ юзларингизни ўзгартириб қўяди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَقِيمُوا الصُّفُوفَ فَإِنِّي أَرَاكُمْ خَلْفَ ظَهْرِي ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Saflaringizni toʻgʻrilanglar — chunki men sizlarni orqamdan (ham) koʻraman», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сафларингизни тўғриланглар — чунки мен сизларни орқамдан (ҳам) кўраман», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي رَجَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، قَالَ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَأَقْبَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِوَجْهِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ وَتَرَاصُّوا، فَإِنِّي أَرَاكُمْ مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِي ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni iqomat aytildi va Rasululloh ﷺ bizga yuzlanib: «Saflaringizni toʻgʻrilanglar va bir-biringizga yaqin turinglar — chunki men sizlarni orqamdan (ham) koʻraman», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни иқомат айтилди ва Расулуллоҳ ﷺ бизга юзланиб: «Сафларингизни тўғриланглар ва бир-бирингизга яқин туринглар — чунки мен сизларни орқамдан (ҳам) кўраман», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الشُّهَدَاءُ الْغَرِقُ وَالْمَطْعُونُ وَالْمَبْطُونُ وَالْهَدْمُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لاَسْتَبَقُوا ‏{‏إِلَيْهِ‏}‏ وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا، وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الصَّفِّ الْمُقَدَّمِ لاَسْتَهَمُوا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Shahidlar — choʻkib, vobo (taun)dan, qorin (ich) kasalligidan oʻlgan yoki qulayotgan bino ostida tirik koʻmilgan kishilardir», — dedilar. Soʻng qoʻshimcha qildilar: «Agar odamlar peshin namozini avvalgi vaqtida (oʻqish)ning savobini bilganlarida, unga musobaqalashar edi; agar xufton va bomdod namozlarini jamoatda (oʻqish)ning savobini bilganlarida, hatto emaklab boʻlsa ham ularga kelar edi; agar birinchi safning savobini bilganlarida, uning uchun qurʼa tashlar edi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Шаҳидлар — чўкиб, вобо (таун)дан, қорин (ич) касаллигидан ўлган ёки қулаётган бино остида тирик кўмилган кишилардир», — дедилар. Сўнг қўшимча қилдилар: «Агар одамлар пешин намозини аввалги вақтида (ўқиш)нинг савобини билганларида, унга мусобақалашар эди; агар хуфтон ва бомдод намозларини жамоатда (ўқиш)нинг савобини билганларида, ҳатто эмаклаб бўлса ҳам уларга келар эди; агар биринчи сафнинг савобини билганларида, унинг учун қуръа ташлар эди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَلاَ تَخْتَلِفُوا عَلَيْهِ، فَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا، وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ‏.‏ فَقُولُوا رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ‏.‏ وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا، وَإِذَا صَلَّى جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا أَجْمَعُونَ، وَأَقِيمُوا الصَّفَّ فِي الصَّلاَةِ، فَإِنَّ إِقَامَةَ الصَّفِّ مِنْ حُسْنِ الصَّلاَةِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Imom — ergashilish uchun (tayinlangan). Bas, unga xilof qilmanglar: u rukuʼ qilsa, rukuʼ qilinglar; u ‹Samiʼalloohu liman hamidah› desa, ‹Robbana lakal-hamd› denglar; u sajda qilsa, (undan keyin) sajda qilinglar; u oʻtirgan holda oʻqisa, hammangiz oʻtirgan holda oʻqinglar; namoz uchun saflarni toʻgʻrilanglar — chunki saflarni toʻgʻrilash namozni toʻkis (sahih) qiladigan narsalardandir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Имом — эргашилиш учун (тайинланган). Бас, унга хилоф қилманглар: у рукуъ қилса, рукуъ қилинглар; у ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деса, ‹Роббана лакал-ҳамд› денглар; у сажда қилса, (ундан кейин) сажда қилинглар; у ўтирган ҳолда ўқиса, ҳаммангиз ўтирган ҳолда ўқинглар; намоз учун сафларни тўғриланглар — чунки сафларни тўғрилаш намозни тўкис (саҳиҳ) қиладиган нарсалардандир», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ سَوُّوا صُفُوفَكُمْ فَإِنَّ تَسْوِيَةَ الصُّفُوفِ مِنْ إِقَامَةِ الصَّلاَةِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Saflaringizni toʻgʻrilanglar — chunki saflarni toʻgʻrilash toʻkis va sahih namoz uchun zarurdir», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сафларингизни тўғриланглар — чунки сафларни тўғрилаш тўкис ва саҳиҳ намоз учун зарурдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ أَسَدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّائِيُّ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَدِمَ الْمَدِينَةَ فَقِيلَ لَهُ مَا أَنْكَرْتَ مِنَّا مُنْذُ يَوْمِ عَهِدْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا أَنْكَرْتُ شَيْئًا إِلاَّ أَنَّكُمْ لاَ تُقِيمُونَ الصُّفُوفَ‏.‏ وَقَالَ عُقْبَةُ بْنُ عُبَيْدٍ عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ قَدِمَ عَلَيْنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ الْمَدِينَةَ بِهَذَا‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Madinaga keldim va menga: «Rasululloh ﷺ zamonidan beri biror oʻzgarish topdingmi?» — deyildi. Men: «Namozlaringizda saf tortib turmaslikdan boshqa hech oʻzgarish topmadim», — dedim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Мадинага келдим ва менга: «Расулуллоҳ ﷺ замонидан бери бирор ўзгариш топдингми?» — дейилди. Мен: «Намозларингизда саф тортиб турмасликдан бошқа ҳеч ўзгариш топмадим», — дедим.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ فَإِنِّي أَرَاكُمْ مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِي ‏"‏‏.‏ وَكَانَ أَحَدُنَا يُلْزِقُ مَنْكِبَهُ بِمَنْكِبِ صَاحِبِهِ وَقَدَمَهُ بِقَدَمِهِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Saflaringizni toʻgʻrilanglar — chunki men sizlarni orqamdan (ham) koʻraman», — dedilar. Anas qoʻshimcha qildi: «Har birimiz yelkasini hamrohining yelkasiga, oyogʻini hamrohining oyogʻiga qoʻyar edi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сафларингизни тўғриланглар — чунки мен сизларни орқамдан (ҳам) кўраман», — дедилар. Анас қўшимча қилди: «Ҳар биримиз елкасини ҳамроҳининг елкасига, оёғини ҳамроҳининг оёғига қўяр эди».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ، فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِرَأْسِي مِنْ وَرَائِي، فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ، فَصَلَّى وَرَقَدَ فَجَاءَهُ الْمُؤَذِّنُ، فَقَامَ وَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi men Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqidim va u zotning chap tomonida turdim. Rasululloh ﷺ boshimdan orqadan ushlab, meni oʻng tomoniga tortdi, soʻng namoz oʻqib uxladilar. Soʻng muazzin keldi va Paygʻambar ﷺ (qaytadan) tahorat olmay namozga turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кечаси мен Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқидим ва у зотнинг чап томонида турдим. Расулуллоҳ ﷺ бошимдан орқадан ушлаб, мени ўнг томонига тортди, сўнг намоз ўқиб ухладилар. Сўнг муаззин келди ва Пайғамбар ﷺ (қайтадан) таҳорат олмай намозга турдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْحَاقَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ صَلَّيْتُ أَنَا وَيَتِيمٌ، فِي بَيْتِنَا خَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأُمِّي أُمُّ سُلَيْمٍ خَلْفَنَا‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi men va bir yetim Paygʻambar ﷺ orqasida uyimda namoz oʻqidik; onam (Ummu Sulaym) bizning orqamizda turdi (oʻzi (alohida) saf hosil qilib).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир кечаси мен ва бир етим Пайғамбар ﷺ орқасида уйимда намоз ўқидик; онам (Умму Сулайм) бизнинг орқамизда турди (ўзи (алоҳида) саф ҳосил қилиб).

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قُمْتُ لَيْلَةً أُصَلِّي عَنْ يَسَارِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَ بِيَدِي أَوْ بِعَضُدِي حَتَّى أَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ، وَقَالَ بِيَدِهِ مِنْ وَرَائِي‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi men namozda Paygʻambar ﷺ ning chap tomonida turdim, lekin u zot meni qoʻlimdan (yoki yelkamdan) ushlab, oʻng tomoniga oʻtqazguncha (tortdi) va qoʻli bilan menga orqadan (oʻtishni) ishora qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кечаси мен намозда Пайғамбар ﷺ нинг чап томонида турдим, лекин у зот мени қўлимдан (ёки елкамдан) ушлаб, ўнг томонига ўтқазгунча (тортди) ва қўли билан менга орқадан (ўтишни) ишора қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ فِي حُجْرَتِهِ، وَجِدَارُ الْحُجْرَةِ قَصِيرٌ، فَرَأَى النَّاسُ شَخْصَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ أُنَاسٌ يُصَلُّونَ بِصَلاَتِهِ، فَأَصْبَحُوا فَتَحَدَّثُوا بِذَلِكَ، فَقَامَ لَيْلَةَ الثَّانِيَةِ، فَقَامَ مَعَهُ أُنَاسٌ يُصَلُّونَ بِصَلاَتِهِ، صَنَعُوا ذَلِكَ لَيْلَتَيْنِ أَوْ ثَلاَثَةً، حَتَّى إِذَا كَانَ بَعْدَ ذَلِكَ جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَخْرُجْ، فَلَمَّا أَصْبَحَ ذَكَرَ ذَلِكَ النَّاسُ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي خَشِيتُ أَنْ تُكْتَبَ عَلَيْكُمْ صَلاَةُ اللَّيْلِ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi oʻz hujrasida namoz oʻqir edilar. Hujraning devori past boʻlgani uchun odamlar u zotni koʻrdi va baʼzilari namozda u zotga ergashish uchun turdi. Ertalab ular bu xabarni tarqatdi. Keyingi kechasi Paygʻambar ﷺ namozga turdilar, odamlar u zotga ergashdi. Bu ikki-uch kecha davom etdi. Shunda Rasululloh ﷺ keyingi kechasi namozga turmadilar va (hujradan) chiqmadilar. Ertalab odamlar bu haqda soʻradi. U zot: tungi namoz farz boʻlib qolishidan qoʻrqdim, deb javob berdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси ўз ҳужрасида намоз ўқир эдилар. Ҳужранинг девори паст бўлгани учун одамлар у зотни кўрди ва баъзилари намозда у зотга эргашиш учун турди. Эрталаб улар бу хабарни тарқатди. Кейинги кечаси Пайғамбар ﷺ намозга турдилар, одамлар у зотга эргашди. Бу икки-уч кеча давом этди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ кейинги кечаси намозга турмадилар ва (ҳужрадан) чиқмадилар. Эрталаб одамлар бу ҳақда сўради. У зот: тунги намоз фарз бўлиб қолишидан қўрқдим, деб жавоб бердилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لَهُ حَصِيرٌ يَبْسُطُهُ بِالنَّهَارِ، وَيَحْتَجِرُهُ بِاللَّيْلِ، فَثَابَ إِلَيْهِ نَاسٌ، فَصَلَّوْا وَرَاءَهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning boʻyrasi bor edi; uni kunduzda yozar, kechasi esa parda qilib ishlatar edilar. Bas, bir necha kishi kechasi unga qarab yigʻildi va u zot orqasida namoz oʻqidi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг бўйраси бор эди; уни кундузда ёзар, кечаси эса парда қилиб ишлатар эдилар. Бас, бир неча киши кечаси унга қараб йиғилди ва у зот орқасида намоз ўқиди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اتَّخَذَ حُجْرَةً ـ قَالَ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ ـ مِنْ حَصِيرٍ فِي رَمَضَانَ فَصَلَّى فِيهَا لَيَالِيَ، فَصَلَّى بِصَلاَتِهِ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ، فَلَمَّا عَلِمَ بِهِمْ جَعَلَ يَقْعُدُ، فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ ‏"‏ قَدْ عَرَفْتُ الَّذِي رَأَيْتُ مِنْ صَنِيعِكُمْ، فَصَلُّوا أَيُّهَا النَّاسُ فِي بُيُوتِكُمْ، فَإِنَّ أَفْضَلَ الصَّلاَةِ صَلاَةُ الْمَرْءِ فِي بَيْتِهِ إِلاَّ الْمَكْتُوبَةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا مُوسَى، سَمِعْتُ أَبَا النَّضْرِ، عَنْ بُسْرٍ، عَنْ زَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazon oyida kichkina hujra (yasadilar) — Said: «Menimcha, Zayd ibn Sobit u boʻyradan (qilingan) deb aytdi», — dedi — va u yerda bir necha kecha namoz oʻqidilar; shunda baʼzi sahobalari u zot orqasida namoz oʻqidi. U zot buni bilgach, oʻtiraverdilar. Ertalab ularning oldiga chiqib: «Men sizlarning nima qilganingizni koʻrdim va tushundim. Uylaringizda namoz oʻqinglar — chunki kishining eng yaxshi namozi — farzlardan boshqa — uyida oʻqigani(dir)», — dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазон ойида кичкина ҳужра (ясадилар) — Саид: «Менимча, Зайд ибн Собит у бўйрадан (қилинган) деб айтди», — деди — ва у ерда бир неча кеча намоз ўқидилар; шунда баъзи саҳобалари у зот орқасида намоз ўқиди. У зот буни билгач, ўтиравердилар. Эрталаб уларнинг олдига чиқиб: «Мен сизларнинг нима қилганингизни кўрдим ва тушундим. Уйларингизда намоз ўқинглар — чунки кишининг энг яхши намози — фарзлардан бошқа — уйида ўқигани(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ الأَنْصَارِيُّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكِبَ فَرَسًا، فَجُحِشَ شِقُّهُ الأَيْمَنُ، قَالَ أَنَسٌ ـ رضى الله عنه ـ فَصَلَّى لَنَا يَوْمَئِذٍ صَلاَةً مِنَ الصَّلَوَاتِ وَهْوَ قَاعِدٌ، فَصَلَّيْنَا وَرَاءَهُ قُعُودًا، ثُمَّ قَالَ لَمَّا سَلَّمَ ‏"‏ إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ، فَإِذَا صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا، وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا، وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا، وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ‏.‏ فَقُولُوا رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ otga mindilar va yiqilib, (badanlarining) oʻng tomoni shikastlandi. Oʻsha kuni u zot namozlaridan birini oʻtirgan holda oʻqidilar, biz ham u zot orqasida oʻtirgan holda oʻqidik. Paygʻambar ﷺ namozni salom bilan tugatgach: «Imomga ergashiladi; agar u tik turib oʻqisa, tik turib oʻqinglar; u rukuʼ qilsa, rukuʼ qilinglar; u (boshini) koʻtarsa, boshlaringizni koʻtaringlar; u sajda qilsa, sajda qilinglar; u ‹Samiʼalloohu liman hamidah› desa, ‹Robbana va lakal-hamd› denglar», — dedilar.Анас ибн Молик ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ отга миндилар ва йиқилиб, (баданларининг) ўнг томони шикастланди. Ўша куни у зот намозларидан бирини ўтирган ҳолда ўқидилар, биз ҳам у зот орқасида ўтирган ҳолда ўқидик. Пайғамбар ﷺ намозни салом билан тугатгач: «Имомга эргашилади; агар у тик туриб ўқиса, тик туриб ўқинглар; у рукуъ қилса, рукуъ қилинглар; у (бошини) кўтарса, бошларингизни кўтаринглар; у сажда қилса, сажда қилинглар; у ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деса, ‹Роббана ва лакал-ҳамд› денглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ خَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ فَصَلَّى لَنَا قَاعِدًا فَصَلَّيْنَا مَعَهُ قُعُودًا، ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا الإِمَامُ ـ أَوْ إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ ـ لِيُؤْتَمَّ بِهِ، فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا، وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا، وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا، وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ‏.‏ فَقُولُوا رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ‏.‏ وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ otdan yiqilib, shikastlandi, shuning uchun oʻtirgan holda imomlik qildilar, biz ham oʻtirgan holda oʻqidik. U zot namozni tugatgach: «Imomga ergashiladi; agar u takbir aytsa, takbir aytinglar; u rukuʼ qilsa, rukuʼ qilinglar; u (boshini) koʻtarsa, boshlaringizni koʻtaringlar; u ‹Samiʼalloohu liman hamidah› desa, ‹Robbana lakal-hamd› denglar; u sajda qilsa, sajda qilinglar», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ отдан йиқилиб, шикастланди, шунинг учун ўтирган ҳолда имомлик қилдилар, биз ҳам ўтирган ҳолда ўқидик. У зот намозни тугатгач: «Имомга эргашилади; агар у такбир айца, такбир айтинглар; у рукуъ қилса, рукуъ қилинглар; у (бошини) кўтарса, бошларингизни кўтаринглар; у ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деса, ‹Роббана лакал-ҳамд› денглар; у сажда қилса, сажда қилинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ، فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا، وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا، وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ‏.‏ فَقُولُوا رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ‏.‏ وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا، وَإِذَا صَلَّى جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا أَجْمَعُونَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Imomga ergashiladi. U takbir aytsa, takbir aytinglar; u rukuʼ qilsa, rukuʼ qilinglar; u ‹Samiʼalloohu liman hamidah› desa, ‹Robbana va lakal-hamd› denglar; u sajda qilsa, sajda qilinglar; u oʻtirgan holda oʻqisa, hammangiz oʻtirgan holda oʻqinglar», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Имомга эргашилади. У такбир айца, такбир айтинглар; у рукуъ қилса, рукуъ қилинглар; у ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деса, ‹Роббана ва лакал-ҳамд› денглар; у сажда қилса, сажда қилинглар; у ўтирган ҳолда ўқиса, ҳаммангиз ўтирган ҳолда ўқинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ، وَإِذَا كَبَّرَ لِلرُّكُوعِ، وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَهُمَا كَذَلِكَ أَيْضًا وَقَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ، رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ لاَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السُّجُودِ‏.‏

Solim ibn Abdulloh (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Rasululloh ﷺ namozni boshlayotganda va rukuʼ uchun takbir aytganda ikki qoʻllarini yelkalari barobarigacha koʻtarar edilar. Rukuʼdan boshini koʻtarganda ham shunday qilar va: ‹Samiʼalloohu liman hamidah, Robbana va lakal-hamd›, — der edilar. Sajdalarda esa buni (qoʻl koʻtarishni) qilmas edilar».Солим ибн Абдуллоҳ (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаётганда ва рукуъ учун такбир айтганда икки қўлларини елкалари баробаригача кўтарар эдилар. Рукуъдан бошини кўтарганда ҳам шундай қилар ва: ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ, Роббана ва лакал-ҳамд›, — дер эдилар. Саждаларда эса буни (қўл кўтаришни) қилмас эдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ فِي الصَّلاَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ، وَكَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ حِينَ يُكَبِّرُ لِلرُّكُوعِ، وَيَفْعَلُ ذَلِكَ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَيَقُولُ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏‏.‏ وَلاَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السُّجُودِ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ namozga turganlarida ikki qoʻllarini yelkalari barobarigacha koʻtarganlarini koʻrdim; rukuʼ uchun takbir aytganda va undan boshini koʻtarganda ham shunday qilar va: ‹Samiʼalloohu liman hamidah›, — der edilar. Sajdalarda esa buni qilmas edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида икки қўлларини елкалари баробаригача кўтарганларини кўрдим; рукуъ учун такбир айтганда ва ундан бошини кўтарганда ҳам шундай қилар ва: ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ›, — дер эдилар. Саждаларда эса буни қилмас эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الْوَاسِطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، أَنَّهُ رَأَى مَالِكَ بْنَ الْحُوَيْرِثِ إِذَا صَلَّى كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ، وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ رَفَعَ يَدَيْهِ، وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَ يَدَيْهِ، وَحَدَّثَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ هَكَذَا‏.‏

Abu Qiloba (Molik ibn Huvayrisdan) rivoyat qiladi: Men Molik ibn Huvayrisni takbir aytib ikki qoʻllarini koʻtargan holda koʻrdim — (namozni boshlayotganda, rukuʼda va rukuʼdan bosh koʻtarganda ham). Molik ibn Huvayris: «Rasululloh ﷺ shunday qilar edilar», — dedi.Абу Қилоба (Молик ибн Ҳувайрисдан) ривоят қилади: Мен Молик ибн Ҳувайрисни такбир айтиб икки қўлларини кўтарган ҳолда кўрдим — (намозни бошлаётганда, рукуъда ва рукуъдан бош кўтарганда ҳам). Молик ибн Ҳувайрис: «Расулуллоҳ ﷺ шундай қилар эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم افْتَتَحَ التَّكْبِيرَ فِي الصَّلاَةِ، فَرَفَعَ يَدَيْهِ حِينَ يُكَبِّرُ حَتَّى يَجْعَلَهُمَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ، وَإِذَا كَبَّرَ لِلرُّكُوعِ فَعَلَ مِثْلَهُ، وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ‏.‏ فَعَلَ مِثْلَهُ وَقَالَ ‏"‏ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏‏.‏ وَلاَ يَفْعَلُ ذَلِكَ حِينَ يَسْجُدُ وَلاَ حِينَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ namozni takbir bilan boshlab, takbir aytgan paytda qoʻllarini yelkalari barobarigacha koʻtarganlarini, rukuʼ uchun takbir aytganda ham shunday qilganlarini, ‹Samiʼalloohu liman hamidah› deganda ham shunday qilib, soʻng ‹Robbana va lakal-hamd› deganlarini koʻrdim. Sajda qilayotganda va undan bosh koʻtarganda esa buni qilmas edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ намозни такбир билан бошлаб, такбир айтган пайтда қўлларини елкалари баробаригача кўтарганларини, рукуъ учун такбир айтганда ҳам шундай қилганларини, ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деганда ҳам шундай қилиб, сўнг ‹Роббана ва лакал-ҳамд› деганларини кўрдим. Сажда қилаётганда ва ундан бош кўтарганда эса буни қилмас эдилар.

حَدَّثَنَا عَيَّاشٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ، وَإِذَا رَكَعَ رَفَعَ يَدَيْهِ، وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ‏.‏ رَفَعَ يَدَيْهِ، وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ‏.‏ وَرَفَعَ ذَلِكَ ابْنُ عُمَرَ إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَرَوَاهُ ابْنُ طَهْمَانَ عَنْ أَيُّوبَ وَمُوسَى بْنِ عُقْبَةَ مُخْتَصَرًا‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar namozni takbir bilan boshlaganida qoʻllarini koʻtarar; rukuʼ qilayotganida (rukuʼdan oldin) qoʻllarini koʻtarar; ‹Samiʼalloohu liman hamidah› deganda ham qoʻllarini koʻtarar; ikkinchi rakatdan (uchinchiga) turganda ham shunday qilar edi. Ibn Umar: «Paygʻambar ﷺ shunday qilar edilar», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар намозни такбир билан бошлаганида қўлларини кўтарар; рукуъ қилаётганида (рукуъдан олдин) қўлларини кўтарар; ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деганда ҳам қўлларини кўтарар; иккинчи ракатдан (учинчига) турганда ҳам шундай қилар эди. Ибн Умар: «Пайғамбар ﷺ шундай қилар эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ كَانَ النَّاسُ يُؤْمَرُونَ أَنْ يَضَعَ الرَّجُلُ الْيَدَ الْيُمْنَى عَلَى ذِرَاعِهِ الْيُسْرَى فِي الصَّلاَةِ‏.‏ قَالَ أَبُو حَازِمٍ لاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ يَنْمِي ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ إِسْمَاعِيلُ يُنْمَى ذَلِكَ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ يَنْمِي‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlarga namozda oʻng qoʻlni chap bilakka qoʻyishga buyurilgan edi. Abu Hozim: «Menimcha, bu buyruq Paygʻambar ﷺ dan edi», — dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамларга намозда ўнг қўлни чап билакка қўйишга буюрилган эди. Абу Ҳозим: «Менимча, бу буйруқ Пайғамбар ﷺ дан эди», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَوْنَ قِبْلَتِي هَا هُنَا وَاللَّهِ مَا يَخْفَى عَلَىَّ رُكُوعُكُمْ وَلاَ خُشُوعُكُمْ، وَإِنِّي لأَرَاكُمْ وَرَاءَ ظَهْرِي ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlar meni Qiblaga yuzlangan holda koʻryapsiz; lekin, Allohga qasamki, sizning rukuʼ va xushuʼ(ingiz) borasida mendan hech narsa yashirin emas; men sizlarni orqamdan (ham) koʻraman», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар мени Қиблага юзланган ҳолда кўряпсиз; лекин, Аллоҳга қасамки, сизнинг рукуъ ва хушуъ(ингиз) борасида мендан ҳеч нарса яширин эмас; мен сизларни орқамдан (ҳам) кўраман», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَقِيمُوا الرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ، فَوَاللَّهِ إِنِّي لأَرَاكُمْ مِنْ بَعْدِي ـ وَرُبَّمَا قَالَ مِنْ بَعْدِ ظَهْرِي ـ إِذَا رَكَعْتُمْ وَسَجَدْتُمْ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Rukuʼ va sajdani toʻkis qilinglar. Allohga qasamki, sizlar rukuʼ yoki sajda qilganingizda, men sizlarni orqamdan (ham) koʻraman», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Рукуъ ва саждани тўкис қилинглар. Аллоҳга қасамки, сизлар рукуъ ёки сажда қилганингизда, мен сизларни орқамдан (ҳам) кўраман», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانُوا يَفْتَتِحُونَ الصَّلاَةَ بِ ـ ‏[quran sura="1" aya_start="2" aya_end="2"]{‏الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ‏}‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ, Abu Bakr va Umar namozni ‹Alhamdu lillahi Robbil-aalamiyn (Barcha hamd olamlar Robbi Allohga xosdir)› bilan boshlar edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ, Абу Бакр ва Умар намозни ‹Алҳамду лиллаҳи Роббил-ааламийн (Барча ҳамд оламлар Робби Аллоҳга хосдир)› билан бошлар эдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ الْقَعْقَاعِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْكُتُ بَيْنَ التَّكْبِيرِ وَبَيْنَ الْقِرَاءَةِ إِسْكَاتَةً ـ قَالَ أَحْسِبُهُ قَالَ هُنَيَّةً ـ فَقُلْتُ بِأَبِي وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِسْكَاتُكَ بَيْنَ التَّكْبِيرِ وَالْقِرَاءَةِ مَا تَقُولُ قَالَ ‏"‏ أَقُولُ اللَّهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَاىَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ، اللَّهُمَّ نَقِّنِي مِنَ الْخَطَايَا كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الأَبْيَضُ مِنَ الدَّنَسِ، اللَّهُمَّ اغْسِلْ خَطَايَاىَ بِالْمَاءِ وَالثَّلْجِ وَالْبَرَدِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ takbir bilan (Qurʼon) tilovati orasida jim turar, va bu jimlik qisqa boʻlar edi. Men Paygʻambar ﷺ ga: «Ota-onam sizga fido boʻlsin, takbir bilan tilovat orasidagi sukutda nima deysiz?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Men: ‹Allohumma, baaʼid baynii va bayna xatoyaaya kamaa baaʼadta baynal-mashriqi val-magʻrib. Allohumma, naqqinii min xatoyaaya kamaa yunaqqas-savbul-abyazu minad-danas. Allohumma, igʻsil xatoyaaya bil-maaʼi vas-salji val-barad (Allohim! Sharq bilan Gʻarbni bir-biridan uzoqlashtirganing kabi, meni xatolarimdan uzoqlashtir. Allohim! Oq kiyim kirdan tozalanganidek, meni xatolarimdan tozala. Allohim! Xatolarimni suv, qor va doʻl bilan yuv)› — deyman», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ такбир билан (Қуръон) тиловати орасида жим турар, ва бу жимлик қисқа бўлар эди. Мен Пайғамбар ﷺ га: «Ота-онам сизга фидо бўлсин, такбир билан тиловат орасидаги сукутда нима дейсиз?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Мен: ‹Аллоҳумма, бааъид байнии ва байна хатояая камаа бааъадта байнал-машриқи вал-мағриб. Аллоҳумма, наққинии мин хатояая камаа юнаққас-савбул-абязу минад-данас. Аллоҳумма, иғсил хатояая бил-мааъи вас-салжи вал-барад (Аллоҳим! Шарқ билан Ғарбни бир-биридан узоқлаштирганинг каби, мени хатоларимдан узоқлаштир. Аллоҳим! Оқ кийим кирдан тозаланганидек, мени хатоларимдан тозала. Аллоҳим! Хатоларимни сув, қор ва дўл билан юв)› — дейман», — дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ أَخْبَرَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى صَلاَةَ الْكُسُوفِ، فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ، ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ، ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ، ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ، ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ، ثُمَّ رَفَعَ، ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ، ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ ثُمَّ رَفَعَ فَسَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ، ثُمَّ رَفَعَ، ثُمَّ سَجَدَ فَأَطَالَ السُّجُودَ ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ ‏"‏ قَدْ دَنَتْ مِنِّي الْجَنَّةُ حَتَّى لَوِ اجْتَرَأْتُ عَلَيْهَا لَجِئْتُكُمْ بِقِطَافٍ مِنْ قِطَافِهَا، وَدَنَتْ مِنِّي النَّارُ حَتَّى قُلْتُ أَىْ رَبِّ وَأَنَا مَعَهُمْ فَإِذَا امْرَأَةٌ ـ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ ـ تَخْدِشُهَا هِرَّةٌ قُلْتُ مَا شَأْنُ هَذِهِ قَالُوا حَبَسَتْهَا حَتَّى مَاتَتْ جُوعًا، لاَ أَطْعَمَتْهَا، وَلاَ أَرْسَلَتْهَا تَأْكُلُ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَافِعٌ حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مِنْ خَشِيشِ أَوْ خُشَاشِ الأَرْضِ ‏"‏‏.‏

Asmoʼ bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir kuni (quyosh) tutilishi namozini oʻqidilar. U zot uzoq vaqt (tik) turdilar, soʻng uzun rukuʼ qildilar. Soʻng yana tik turdilar va uzoq vaqt turaverdilar, soʻng uzun rukuʼ qildilar, soʻng tik turdilar, soʻng uzun sajda qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib, (yana) uzun sajda qildilar. Soʻng uzoq vaqt (tik) turdilar, soʻng uzun rukuʼ qildilar, soʻng yana tik turib uzoq vaqt turaverdilar, soʻng uzun rukuʼ qildilar, soʻng tik turdilar, soʻng uzun sajda qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib (yana) uzun sajda qildilar. Namozni tugatgach, u zot: «Jannat menga shunchalik yaqinlashdiki, agar jurʼat qilganimda, undan bir shingil (mevani) sizlarga uzib olar edim; doʻzax ham menga shunchalik yaqinlashdiki, men: ‹Ey Robbim, men ham shu odamlar (jumlasidan) boʻlamanmi?› — dedim. Soʻng bir ayolni koʻrdim — uni bir mushuk tirnoqlari bilan tirnab yaralayotgan edi. (Bu haqda) soʻralganida, u ayol mushukni — to u ochlikdan oʻlguncha — qamab qoʻygani, uni na boqgani, na (oʻzi ovqat topsin deb) qoʻyib yuborgani aytildi», — dedilar.Асмў бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир куни (қуёш) тутилиши намозини ўқидилар. У зот узоқ вақт (тик) турдилар, сўнг узун рукуъ қилдилар. Сўнг яна тик турдилар ва узоқ вақт туравердилар, сўнг узун рукуъ қилдилар, сўнг тик турдилар, сўнг узун сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтариб, (яна) узун сажда қилдилар. Сўнг узоқ вақт (тик) турдилар, сўнг узун рукуъ қилдилар, сўнг яна тик туриб узоқ вақт туравердилар, сўнг узун рукуъ қилдилар, сўнг тик турдилар, сўнг узун сажда қилдилар, сўнг бошларини кўтариб (яна) узун сажда қилдилар. Намозни тугатгач, у зот: «Жаннат менга шунчалик яқинлашдики, агар журъат қилганимда, ундан бир шингил (мевани) сизларга узиб олар эдим; дўзах ҳам менга шунчалик яқинлашдики, мен: ‹Эй Роббим, мен ҳам шу одамлар (жумласидан) бўламанми?› — дедим. Сўнг бир аёлни кўрдим — уни бир мушук тирноқлари билан тирнаб яралаётган эди. (Бу ҳақда) сўралганида, у аёл мушукни — то у очликдан ўлгунча — қамаб қўйгани, уни на боқгани, на (ўзи овқат топсин деб) қўйиб юборгани айтилди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، قَالَ قُلْنَا لِخَبَّابٍ أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قُلْنَا بِمَ كُنْتُمْ تَعْرِفُونَ ذَاكَ قَالَ بِاضْطِرَابِ لِحْيَتِهِ‏.‏

Abu Maʼmar (Xabbobdan) rivoyat qiladi: Biz Xabbobdan: «Rasululloh ﷺ peshin va asr namozlarida (Qurʼon) oʻqir midilar?» — deb soʻradik. U «ha» dedi. Biz: «Buni qaydan bildinglar?» — dedik. U: «Soqollarining qimirlashidan», — dedi.Абу Маъмар (Хаббобдан) ривоят қилади: Биз Хаббобдан: «Расулуллоҳ ﷺ пешин ва аср намозларида (Қуръон) ўқир мидилар?» — деб сўрадик. У «ҳа» деди. Биз: «Буни қайдан билдинглар?» — дедик. У: «Соқолларининг қимирлашидан», — деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ، يَخْطُبُ قَالَ حَدَّثَنَا الْبَرَاءُ، وَكَانَ، غَيْرَ كَذُوبٍ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا صَلَّوْا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَامُوا قِيَامًا حَتَّى يَرَوْنَهُ قَدْ سَجَدَ‏.‏

Baroʼ (ibn Ozib) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — u yolgʻonchi emas edi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqib, u zot rukuʼdan boshlarini koʻtarganida, biz — u zotni sajda qilayotgan holda koʻrguncha — tik turaverar edik.Барў (ибн Озиб) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — у ёлғончи эмас эди: Биз Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқиб, у зот рукуъдан бошларини кўтарганида, биз — у зотни сажда қилаётган ҳолда кўргунча — тик тураверар эдик.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، رَأَيْنَاكَ تَنَاوَلُ شَيْئًا فِي مَقَامِكَ، ثُمَّ رَأَيْنَاكَ تَكَعْكَعْتَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنِّي أُرِيتُ الْجَنَّةَ، فَتَنَاوَلْتُ مِنْهَا عُنْقُودًا، وَلَوْ أَخَذْتُهُ لأَكَلْتُمْ مِنْهُ مَا بَقِيَتِ الدُّنْيَا ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayotliklarida bir kuni quyosh tutildi. U zot (quyosh) tutilishi namozini oʻqidilar. Sahobalari: «Yo Rasululloh, biz sizni joyingizda turgan holda biror narsa olmoqchi boʻlgandek va soʻng orqaga chekinayotgandek koʻrdik», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Menga jannat koʻrsatildi va men undan bir shingil mevani olmoqchi boʻldim. Agar uni olganimda, dunyo turguncha sizlar undan yer edinglar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаётликларида бир куни қуёш тутилди. У зот (қуёш) тутилиши намозини ўқидилар. Саҳобалари: «Ё Расулуллоҳ, биз сизни жойингизда турган ҳолда бирор нарса олмоқчи бўлгандек ва сўнг орқага чекинаётгандек кўрдик», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Менга жаннат кўрсатилди ва мен ундан бир шингил мевани олмоқчи бўлдим. Агар уни олганимда, дунё тургунча сизлар ундан ер эдинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ صَلَّى لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَقَا الْمِنْبَرَ، فَأَشَارَ بِيَدَيْهِ قِبَلَ قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لَقَدْ رَأَيْتُ الآنَ مُنْذُ صَلَّيْتُ لَكُمُ الصَّلاَةَ الْجَنَّةَ وَالنَّارَ مُمَثَّلَتَيْنِ فِي قِبْلَةِ هَذَا الْجِدَارِ، فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ ‏"‏ ثَلاَثًا‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bizga imomlik qildilar, soʻng minbarga chiqib, ikki qoʻllari bilan masjidning Qiblasi tomonga ishora qildi va: «Men sizlarga imomlik qila boshlaganimda, masjidning (Qibla tomondagi) devorida jannat va doʻzax namoyon boʻlganini koʻrdim. Men bugun koʻrgandek yaxshilik va yomonlikni hech koʻrmagan edim», — dedilar. U zot soʻnggi gapni uch marta takrorladilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бизга имомлик қилдилар, сўнг минбарга чиқиб, икки қўллари билан масжиднинг Қибласи томонга ишора қилди ва: «Мен сизларга имомлик қила бошлаганимда, масжиднинг (Қибла томондаги) деворида жаннат ва дўзах намоён бўлганини кўрдим. Мен бугун кўргандек яхшилик ва ёмонликни ҳеч кўрмаган эдим», — дедилар. У зот сўнгги гапни уч марта такрорладилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، حَدَّثَهُمْ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَرْفَعُونَ أَبْصَارَهُمْ إِلَى السَّمَاءِ فِي صَلاَتِهِمْ ‏"‏‏.‏ فَاشْتَدَّ قَوْلُهُ فِي ذَلِكَ حَتَّى قَالَ ‏"‏ لَيَنْتَهُنَّ عَنْ ذَلِكَ أَوْ لَتُخْطَفَنَّ أَبْصَارُهُمْ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Namozda osmonga qaraydigan shu odamlarga nima boʻldi?» — dedilar. Bu gapni aytayotganda u zotning ovozlari qattiqlashdi va: «Ular (namozda osmonga qarashni) toʻxtatsin, aks holda koʻzlari (nuri) olib qoʻyiladi», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Намозда осмонга қарайдиган шу одамларга нима бўлди?» — дедилар. Бу гапни айтаётганда у зотнинг овозлари қаттиқлашди ва: «Улар (намозда осмонга қарашни) тўхтацин, акс ҳолда кўзлари (нури) олиб қўйилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ الاِلْتِفَاتِ فِي الصَّلاَةِ فَقَالَ ‏"‏ هُوَ اخْتِلاَسٌ يَخْتَلِسُهُ الشَّيْطَانُ مِنْ صَلاَةِ الْعَبْدِ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ dan namozda u yon-bu yonga qarash haqida soʻradim. U zot: «U — oʻgʻrilikning bir turidir; shayton kishining namozidan (bir qismini) shu bilan oʻgʻirlaydi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ дан намозда у ён-бу ёнга қараш ҳақида сўрадим. У зот: «У — ўғриликнинг бир туридир; шайтон кишининг намозидан (бир қисмини) шу билан ўғирлайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي خَمِيصَةٍ لَهَا أَعْلاَمٌ فَقَالَ ‏"‏ شَغَلَتْنِي أَعْلاَمُ هَذِهِ، اذْهَبُوا بِهَا إِلَى أَبِي جَهْمٍ وَأْتُونِي بِأَنْبِجَانِيَّةٍ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ naqshli xamisa (kiyim)da namoz oʻqidilar va: «Buning naqshlari eʼtiborimni boʻldi; bu xamisani Abu Jahmga olib boring va undan inbijoniya (naqshsiz kiyim) olib keling», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ нақшли хамиса (кийим)да намоз ўқидилар ва: «Бунинг нақшлари эътиборимни бўлди; бу хамисани Абу Жаҳмга олиб боринг ва ундан инбижония (нақшсиз кийим) олиб келинг», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ رَأَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ، وَهْوَ يُصَلِّي بَيْنَ يَدَىِ النَّاسِ، فَحَتَّهَا ثُمَّ قَالَ حِينَ انْصَرَفَ ‏"‏ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا كَانَ فِي الصَّلاَةِ فَإِنَّ اللَّهَ قِبَلَ وَجْهِهِ، فَلاَ يَتَنَخَّمَنَّ أَحَدٌ قِبَلَ وَجْهِهِ فِي الصَّلاَةِ ‏"‏‏.‏ رَوَاهُ مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ وَابْنُ أَبِي رَوَّادٍ عَنْ نَافِعٍ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ imomlik qilayotganida masjidning Qiblasi tomonida tupuk koʻrib, uni qirib tashladilar. Namozni tugatgach: «Biringiz namozda boʻlganida, Alloh uning oldida ekanini bilsin; bas, hech kim namozda oldiga tupurmasin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ имомлик қилаётганида масжиднинг Қибласи томонида тупук кўриб, уни қириб ташладилар. Намозни тугатгач: «Бирингиз намозда бўлганида, Аллоҳ унинг олдида эканини билсин; бас, ҳеч ким намозда олдига тупурмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسٌ، قَالَ بَيْنَمَا الْمُسْلِمُونَ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ لَمْ يَفْجَأْهُمْ إِلاَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَشَفَ سِتْرَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ فَنَظَرَ إِلَيْهِمْ وَهُمْ صُفُوفٌ، فَتَبَسَّمَ يَضْحَكُ، وَنَكَصَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه عَلَى عَقِبَيْهِ لِيَصِلَ لَهُ الصَّفَّ فَظَنَّ أَنَّهُ يُرِيدُ الْخُرُوجَ، وَهَمَّ الْمُسْلِمُونَ أَنْ يَفْتَتِنُوا فِي صَلاَتِهِمْ، فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ أَتِمُّوا صَلاَتَكُمْ، فَأَرْخَى السِّتْرَ، وَتُوُفِّيَ مِنْ آخِرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar bomdod namozini oʻqiyotgan paytda, Rasululloh ﷺ — Oishaning hujrasi pardasini koʻtarib — toʻsatdan ularning oldida koʻrindilar va saflarda turgan musulmonlarga qaradilar. U zot mamnun (holda) jilmaydilar. Abu Bakr — Paygʻambar ﷺ namozga chiqmoqchi deb oʻylab — safga qoʻshilishga orqaga chekindi. Musulmonlar namozni tark etmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ ularga namozni tugatishni ishora qildi, soʻng pardani tushirdilar. U zot oʻsha kunning soʻnggi soatlarida vafot etdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар бомдод намозини ўқиётган пайтда, Расулуллоҳ ﷺ — Оишанинг ҳужраси пардасини кўтариб — тўсатдан уларнинг олдида кўриндилар ва сафларда турган мусулмонларга қарадилар. У зот мамнун (ҳолда) жилмайдилар. Абу Бакр — Пайғамбар ﷺ намозга чиқмоқчи деб ўйлаб — сафга қўшилишга орқага чекинди. Мусулмонлар намозни тарк этмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ уларга намозни тугатишни ишора қилди, сўнг пардани туширдилар. У зот ўша куннинг сўнгги соатларида вафот этдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ شَكَا أَهْلُ الْكُوفَةِ سَعْدًا إِلَى عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ فَعَزَلَهُ وَاسْتَعْمَلَ عَلَيْهِمْ عَمَّارًا، فَشَكَوْا حَتَّى ذَكَرُوا أَنَّهُ لاَ يُحْسِنُ يُصَلِّي، فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَقَالَ يَا أَبَا إِسْحَاقَ إِنَّ هَؤُلاَءِ يَزْعُمُونَ أَنَّكَ لاَ تُحْسِنُ تُصَلِّي قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ أَمَّا أَنَا وَاللَّهِ فَإِنِّي كُنْتُ أُصَلِّي بِهِمْ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَخْرِمُ عَنْهَا، أُصَلِّي صَلاَةَ الْعِشَاءِ فَأَرْكُدُ فِي الأُولَيَيْنِ وَأُخِفُّ فِي الأُخْرَيَيْنِ‏.‏ قَالَ ذَاكَ الظَّنُّ بِكَ يَا أَبَا إِسْحَاقَ‏.‏ فَأَرْسَلَ مَعَهُ رَجُلاً أَوْ رِجَالاً إِلَى الْكُوفَةِ، فَسَأَلَ عَنْهُ أَهْلَ الْكُوفَةِ، وَلَمْ يَدَعْ مَسْجِدًا إِلاَّ سَأَلَ عَنْهُ، وَيُثْنُونَ مَعْرُوفًا، حَتَّى دَخَلَ مَسْجِدًا لِبَنِي عَبْسٍ، فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ أُسَامَةُ بْنُ قَتَادَةَ يُكْنَى أَبَا سَعْدَةَ قَالَ أَمَّا إِذْ نَشَدْتَنَا فَإِنَّ سَعْدًا كَانَ لاَ يَسِيرُ بِالسَّرِيَّةِ، وَلاَ يَقْسِمُ بِالسَّوِيَّةِ، وَلاَ يَعْدِلُ فِي الْقَضِيَّةِ‏.‏ قَالَ سَعْدٌ أَمَا وَاللَّهِ لأَدْعُوَنَّ بِثَلاَثٍ، اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ عَبْدُكَ هَذَا كَاذِبًا، قَامَ رِيَاءً وَسُمْعَةً فَأَطِلْ عُمْرَهُ، وَأَطِلْ فَقْرَهُ، وَعَرِّضْهُ بِالْفِتَنِ، وَكَانَ بَعْدُ إِذَا سُئِلَ يَقُولُ شَيْخٌ كَبِيرٌ مَفْتُونٌ، أَصَابَتْنِي دَعْوَةُ سَعْدٍ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الْمَلِكِ فَأَنَا رَأَيْتُهُ بَعْدُ قَدْ سَقَطَ حَاجِبَاهُ عَلَى عَيْنَيْهِ مِنَ الْكِبَرِ، وَإِنَّهُ لَيَتَعَرَّضُ لِلْجَوَارِي فِي الطُّرُقِ يَغْمِزُهُنَّ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Kufa ahli Saʼddan Umarga shikoyat qildi va u (Umar) uni (vazifadan) chetlatib, oʻrniga Ammorni amir qildi. Ular Saʼd ustidan koʻp shikoyat qildi, hatto uni namozni durust oʻqimaydi deb (aybladi). Umar uni chaqirib: «Ey Abu Ishoq, bu odamlar sen namozni durust oʻqimaysan deb daʼvo qilyapti», — dedi. Abu Ishoq: «Allohga qasamki, men ular bilan Rasululloh ﷺ ning namoziga oʻxshash namoz oʻqir edim va undan hech narsani kamaytirmas edim. Men xufton namozining birinchi ikki rakatini choʻzar, soʻnggi ikki rakatini qisqartirar edim», — dedi. Umar: «Ey Abu Ishoq, men sen haqda shunday (yaxshi) oʻylar edim», — dedi. Soʻng u Saʼd bilan birga Kufaga bir yoki bir necha kishi yubordi — odamlardan u haqda soʻrash uchun. Ular u yerga borib, har bir masjidda u haqda soʻramay qoldirmadi. Barcha odamlar uni maqtadi — to Bani Abs (qabilasi)ning masjidiga kelguncha; u yerda Usoma ibn Qatoda — kunyasi Abu Saʼda — degan kishi turib: «Madomki, sen bizni qasamga solding, men senga aytishga majburman: Saʼd hech qachon lashkar bilan oʻzi (jangga) bormas, (oʻljani) teng taqsimlamas va hukmlarda adolat qilmas edi», — dedi. (Buni eshitgach) Saʼd: «Men Allohdan uch narsani soʻrayman: Allohim, agar shu quling yolgʻonchi boʻlsa va riyo uchun turgan boʻlsa, unga uzun umr ber, uning faqirligini koʻpaytir va uni fitnalarga giriftor qil», — dedi. (Va shunday boʻldi.) Keyin oʻsha kishidan ahvoli soʻralganida, u: «Men qari (chol)man, Saʼdning duosi sababli fitnaga giriftorman», — deb javob berar edi. Roviy Abdulmalik: «Men uni keyin koʻrdim, qarilik tufayli qoshlari koʻzlari ustiga osilib tushgan edi va u yoʻlda yosh qizlarni izillab, ularga tegajogʻlik qilar edi», — dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Куфа аҳли Саъддан Умарга шикоят қилди ва у (Умар) уни (вазифадан) четлатиб, ўрнига Амморни амир қилди. Улар Саъд устидан кўп шикоят қилди, ҳатто уни намозни дуруст ўқимайди деб (айблади). Умар уни чақириб: «Эй Абу Ишоқ, бу одамлар сен намозни дуруст ўқимайсан деб даъво қиляпти», — деди. Абу Ишоқ: «Аллоҳга қасамки, мен улар билан Расулуллоҳ ﷺ нинг намозига ўхшаш намоз ўқир эдим ва ундан ҳеч нарсани камайтирмас эдим. Мен хуфтон намозининг биринчи икки ракатини чўзар, сўнгги икки ракатини қисқартирар эдим», — деди. Умар: «Эй Абу Ишоқ, мен сен ҳақда шундай (яхши) ўйлар эдим», — деди. Сўнг у Саъд билан бирга Куфага бир ёки бир неча киши юборди — одамлардан у ҳақда сўраш учун. Улар у ерга бориб, ҳар бир масжидда у ҳақда сўрамай қолдирмади. Барча одамлар уни мақтади — то Бани Абс (қабиласи)нинг масжидига келгунча; у ерда Усома ибн Қатода — куняси Абу Саъда — деган киши туриб: «Мадомки, сен бизни қасамга солдинг, мен сенга айтишга мажбурман: Саъд ҳеч қачон лашкар билан ўзи (жангга) бормас, (ўлжани) тенг тақсимламас ва ҳукмларда адолат қилмас эди», — деди. (Буни эшитгач) Саъд: «Мен Аллоҳдан уч нарсани сўрайман: Аллоҳим, агар шу қулинг ёлғончи бўлса ва риё учун турган бўлса, унга узун умр бер, унинг фақирлигини кўпайтир ва уни фитналарга гирифтор қил», — деди. (Ва шундай бўлди.) Кейин ўша кишидан аҳволи сўралганида, у: «Мен қари (чол)ман, Саъднинг дуоси сабабли фитнага гирифторман», — деб жавоб берар эди. Ровий Абдулмалик: «Мен уни кейин кўрдим, қарилик туфайли қошлари кўзлари устига осилиб тушган эди ва у йўлда ёш қизларни изиллаб, уларга тегажоғлик қилар эди», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ ‏"‏‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim namozida Fotiha oʻqimasa, uning namozi (sahih) emas», — dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким намозида Фотиҳа ўқимаса, унинг намози (саҳиҳ) эмас», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْمَسْجِدَ، فَدَخَلَ رَجُلٌ فَصَلَّى فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَدَّ وَقَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَصَلِّ، فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏‏.‏ فَرَجَعَ يُصَلِّي كَمَا صَلَّى ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ‏"‏ ثَلاَثًا‏.‏ فَقَالَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أُحْسِنُ غَيْرَهُ فَعَلِّمْنِي‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلاَةِ فَكَبِّرْ، ثُمَّ اقْرَأْ مَا تَيَسَّرَ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ، ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا، ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا، ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا، ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ جَالِسًا، وَافْعَلْ ذَلِكَ فِي صَلاَتِكَ كُلِّهَا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidga kirdilar va bir kishi ular orqasidan kirdi. U kishi namoz oʻqib, Paygʻambar ﷺ ning oldiga borib salom berdi. Paygʻambar ﷺ salomni qaytarib: «Qaytib, (yana) namoz oʻqi — chunki sen namoz oʻqimading», — dedilar. U kishi qaytib, avvalgidek namoz oʻqidi, soʻng qaytib, Paygʻambar ﷺ ga salom berdi; u zot: «Qaytib, (yana) namoz oʻqi — chunki sen namoz oʻqimading», — dedilar. Bu uch marta (takror) boʻldi. U kishi: «Seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men bundan yaxshiroq namoz oʻqiy olmayman; menga namozni oʻrgating», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Namozga turganingda, takbir ayt, soʻng Qurʼondan (yodingda boʻlganini) oʻqi, soʻng — rohatlanguncha (osoyishta) — rukuʼ qil; soʻng boshingni koʻtarib, tik tur; soʻng — sajdada rohatlanguncha — sajda qil; soʻng — sokinlik bilan rohatlanguncha — oʻtir (shoshilma); barcha namozlaringda shunday qil», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидга кирдилар ва бир киши улар орқасидан кирди. У киши намоз ўқиб, Пайғамбар ﷺ нинг олдига бориб салом берди. Пайғамбар ﷺ саломни қайтариб: «Қайтиб, (яна) намоз ўқи — чунки сен намоз ўқимадинг», — дедилар. У киши қайтиб, аввалгидек намоз ўқиди, сўнг қайтиб, Пайғамбар ﷺ га салом берди; у зот: «Қайтиб, (яна) намоз ўқи — чунки сен намоз ўқимадинг», — дедилар. Бу уч марта (такрор) бўлди. У киши: «Сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен бундан яхшироқ намоз ўқий олмайман; менга намозни ўргатинг», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Намозга турганингда, такбир айт, сўнг Қуръондан (ёдингда бўлганини) ўқи, сўнг — роҳатлангунча (осойишта) — рукуъ қил; сўнг бошингни кўтариб, тик тур; сўнг — саждада роҳатлангунча — сажда қил; сўнг — сокинлик билан роҳатлангунча — ўтир (шошилма); барча намозларингда шундай қил», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ سَعْدٌ كُنْتُ أُصَلِّي بِهِمْ صَلاَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَتَىِ الْعَشِيِّ لاَ أَخْرِمُ عَنْهَا، أَرْكُدُ فِي الأُولَيَيْنِ وَأَحْذِفُ فِي الأُخْرَيَيْنِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ ذَلِكَ الظَّنُّ بِكَ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd: «Men ular bilan Rasululloh ﷺ ning namoziga oʻxshash namoz (peshin va asr namozini) oʻqir, undan hech narsani kamaytirmas edim. Men birinchi ikki rakatni choʻzar, soʻnggi ikki rakatni qisqartirar edim», — dedi. Umar Saʼdga: «Biz sen haqda shunday (yaxshi) oʻylar edik», — dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд: «Мен улар билан Расулуллоҳ ﷺ нинг намозига ўхшаш намоз (пешин ва аср намозини) ўқир, ундан ҳеч нарсани камайтирмас эдим. Мен биринчи икки ракатни чўзар, сўнгги икки ракатни қисқартирар эдим», — деди. Умар Саъдга: «Биз сен ҳақда шундай (яхши) ўйлар эдик», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ مِنْ صَلاَةِ الظُّهْرِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسُورَتَيْنِ، يُطَوِّلُ فِي الأُولَى، وَيُقَصِّرُ فِي الثَّانِيَةِ، وَيُسْمِعُ الآيَةَ أَحْيَانًا، وَكَانَ يَقْرَأُ فِي الْعَصْرِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسُورَتَيْنِ، وَكَانَ يُطَوِّلُ فِي الأُولَى، وَكَانَ يُطَوِّلُ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى مِنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ، وَيُقَصِّرُ فِي الثَّانِيَةِ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qatoda (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Paygʻambar ﷺ peshin namozida birinchi ikki rakatda Fotiha bilan ikki (boshqa) surani oʻqir edilar: birinchi rakatda uzun, ikkinchida qisqaroq (sura), baʼzan oyatlarni eshittirar edilar. Asr namozida ham birinchi ikki rakatda Fotiha bilan ikki (boshqa) surani oʻqir va birinchi rakatni choʻzar edilar. Bomdod namozining birinchi rakatini choʻzar, ikkinchisini qisqartirar edilar».Абдуллоҳ ибн Абу Қатода (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Пайғамбар ﷺ пешин намозида биринчи икки ракатда Фотиҳа билан икки (бошқа) сурани ўқир эдилар: биринчи ракатда узун, иккинчида қисқароқ (сура), баъзан оятларни эшиттирар эдилар. Аср намозида ҳам биринчи икки ракатда Фотиҳа билан икки (бошқа) сурани ўқир ва биринчи ракатни чўзар эдилар. Бомдод намозининг биринчи ракатини чўзар, иккинчисини қисқартирар эдилар».

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنِي عُمَارَةُ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، قَالَ سَأَلْنَا خَبَّابًا أَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قُلْنَا بِأَىِّ شَىْءٍ كُنْتُمْ تَعْرِفُونَ قَالَ بِاضْطِرَابِ لِحْيَتِهِ‏.‏

Abu Maʼmar (Xabbobdan) rivoyat qiladi: Men Xabbobdan: «Paygʻambar ﷺ peshin va asr namozlarida (Qurʼon) oʻqir midilar?» — deb soʻradim. U «ha» dedi. Biz: «Buni qaydan bildinglar?» — dedik. U: «Soqollarining qimirlashidan», — dedi.Абу Маъмар (Хаббобдан) ривоят қилади: Мен Хаббобдан: «Пайғамбар ﷺ пешин ва аср намозларида (Қуръон) ўқир мидилар?» — деб сўрадим. У «ҳа» деди. Биз: «Буни қайдан билдинглар?» — дедик. У: «Соқолларининг қимирлашидан», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، قَالَ قُلْتُ لِخَبَّابِ بْنِ الأَرَتِّ أَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ قُلْتُ بِأَىِّ شَىْءٍ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ قِرَاءَتَهُ قَالَ بِاضْطِرَابِ لِحْيَتِهِ‏.‏

Abu Maʼmar (Xabbob ibn Aratdan) rivoyat qiladi: Men Xabbob ibn Aratdan: «Paygʻambar ﷺ peshin va asr namozlarida (Qurʼon) oʻqir midilar?» — deb soʻradim. U «ha» dedi. Men: «Buni qaydan bildingiz?» — dedim. U: «Soqollarining qimirlashidan», — dedi.Абу Маъмар (Хаббоб ибн Аратдан) ривоят қилади: Мен Хаббоб ибн Аратдан: «Пайғамбар ﷺ пешин ва аср намозларида (Қуръон) ўқир мидилар?» — деб сўрадим. У «ҳа» деди. Мен: «Буни қайдан билдингиз?» — дедим. У: «Соқолларининг қимирлашидан», — деди.

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مِنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ، وَسُورَةٍ سُورَةٍ، وَيُسْمِعُنَا الآيَةَ أَحْيَانًا‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qatoda (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Paygʻambar ﷺ peshin va asr namozlarining birinchi ikki rakatida Fotiha bilan boshqa bir surani oʻqir, baʼzan bir-ikki oyatni bizga eshittirar edilar».Абдуллоҳ ибн Абу Қатода (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Пайғамбар ﷺ пешин ва аср намозларининг биринчи икки ракатида Фотиҳа билан бошқа бир сурани ўқир, баъзан бир-икки оятни бизга эшиттирар эдилар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَالَ إِنَّ أُمَّ الْفَضْلِ سَمِعَتْهُ وَهُوَ يَقْرَأُ ‏[quran sura="77" aya_start="1" aya_end="1"]{‏وَالْمُرْسَلاَتِ عُرْفًا‏}‏ فَقَالَتْ يَا بُنَىَّ وَاللَّهِ لَقَدْ ذَكَّرْتَنِي بِقِرَاءَتِكَ هَذِهِ السُّورَةَ، إِنَّهَا لآخِرُ مَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ بِهَا فِي الْمَغْرِبِ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Onam) Ummul-Fazl meni ‹Val-mursalati urfan› (Mursalot surasi)ni oʻqiyotganimni eshitib: «Ey oʻgʻlim, Allohga qasamki, sening tilovating menga esimga soldiki, bu — Rasululloh ﷺ dan eshitgan soʻnggi suram edi; u zot uni shom namozida oʻqigan edilar», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Онам) Уммул-Фазл мени ‹Вал-мурсалати урфан› (Мурсалот сураси)ни ўқиётганимни эшитиб: «Эй ўғлим, Аллоҳга қасамки, сенинг тиловатинг менга эсимга солдики, бу — Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган сўнгги сурам эди; у зот уни шом намозида ўқиган эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ قَالَ لِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ مَا لَكَ تَقْرَأُ فِي الْمَغْرِبِ بِقِصَارٍ، وَقَدْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ بِطُولِ الطُّولَيَيْنِ

Marvon ibn Hakam rivoyat qiladi: Zayd ibn Sobit menga: «Nega sen shom namozida juda qisqa suralarni oʻqiyapsan — holbuki men Paygʻambar ﷺ ni ikki uzun suradan uzunrogʻini oʻqiyotgan holda eshitgan edim?» — dedi.Марвон ибн Ҳакам ривоят қилади: Зайд ибн Собит менга: «Нега сен шом намозида жуда қисқа сураларни ўқияпсан — ҳолбуки мен Пайғамбар ﷺ ни икки узун сурадан узунроғини ўқиётган ҳолда эшитган эдим?» — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ فِي الْمَغْرِبِ بِالطُّورِ‏.‏

Jubayr ibn Mutʼim (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Men Rasululloh ﷺ ni shom namozida ‹at-Tur› (Tur surasi)ni oʻqiyotgan holda eshitdim».Жубайр ибн Мутъим (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни шом намозида ‹ат-Тур› (Тур сураси)ни ўқиётган ҳолда эшитдим».