أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا عَاصِمٌ ، عَنْ مُوَرِّقٍ الْعِجْلِيِّ ، قَالَ : قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ : " تَعَلَّمُوا الْفَرَائِضَ وَاللَّحْنَ وَالسُّنَنَ كَمَا تَعَلَّمُونَ الْقُرْآنَ "

Muvarriq al-Ijliy aytdi: Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu): «Qurʼonni oʻrganganingizdek, faroizni, lahnni (tilni) va sunnatlarni ham oʻrganinglar», dedi.Муварриқ ал-Ижлий айтди: Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Қуръонни ўрганганингиздек, фароизни, лаҳнни (тилни) ва суннатларни ҳам ўрганинглар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : قَالَ عُمَرُ : " تَعَلَّمُوا الْفَرَائِضَ فَإِنَّهَا مِنْ دِينِكُمْ "

Ibrohim aytdi: Umar (roziyallohu anhu): «Faroizni oʻrganinglar, chunki u sizlarning diningizdandir», dedi.Иброҳим айтди: Умар (розияллоҳу анҳу): «Фароизни ўрганинглар, чунки у сизларнинг динингиздандир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ الْمَاجِشُونُ ، قَالَ : قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : " لَوْ هَلَكَ عُثْمَانُ، وَزَيْدٌ فِي بَعْضِ الزَّمَانِ، لَهَلَكَ عِلْمُ الْفَرَائِضِ، لَقَدْ أَتَى عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ، وَمَا يَعْلَمُهَا غَيْرُهُمَا "

Ibn Shihob aytdi: «Agar Usmon bilan Zayd biror zamonda halok boʻlganida, faroiz ilmi halok boʻlar edi. Odamlar ustidan shunday zamon oʻtdiki, uni (faroizni) oʻsha ikkovidan boshqa hech kim bilmas edi».Ибн Шиҳоб айтди: «Агар Усмон билан Зайд бирор замонда ҳалок бўлганида, фароиз илми ҳалок бўлар эди. Одамлар устидан шундай замон ўтдики, уни (фароизни) ўша икковидан бошқа ҳеч ким билмас эди».

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ ، عَنْ الْقَاسِمِ ، قَالَ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : " تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ وَالْفَرَائِضَ، فَإِنَّهُ يُوشِكُ أَنْ يَفْتَقِرَ الرَّجُلُ إِلَى عِلْمٍ كَانَ يَعْلَمُهُ، أَوْ يَبْقَى فِي قَوْمٍ لَا يَعْلَمُونَ

Qosim aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud): «Qurʼonni va faroizni oʻrganinglar; chunki kishining oʻzi bilgan bir ilmga muhtoj boʻlib qolishi — yoki bilmaydigan bir qavm ichida qolib ketishi — yaqindir», dedi.Қосим айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд): «Қуръонни ва фароизни ўрганинглар; чунки кишининг ўзи билган бир илмга муҳтож бўлиб қолиши — ёки билмайдиган бир қавм ичида қолиб кетиши — яқиндир», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَبِي مُسْلِمٍ ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ ، قَالَ : قَالَ أَبُو مُوسَى : " مَنْ عَلِمَ الْقُرْآنَ وَلَمْ يَعْلَمْ الْفَرَائِضَ، فَإِنَّ مَثَلَهُ مَثَلُ الْبُرْنُسِ لَا وَجْهَ لَهُ، أَوْ : لَيْسَ لَهُ وَجْهٌ "

Abul Xalil aytdi: Abu Muso (roziyallohu anhu): «Kim Qurʼonni bilib, faroizni bilmasa, uning misoli yuzi yoʻq burnus (bosh kiyimli chopon)ning misolidir» — yoki: «uning yuzi yoʻqdir» — dedi.Абул Халил айтди: Абу Мусо (розияллоҳу анҳу): «Ким Қуръонни билиб, фароизни билмаса, унинг мисоли юзи йўқ бурнус (бош кийимли чопон)нинг мисолидир» — ёки: «унинг юзи йўқдир» — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَال : قُلْتُ لِعَلْقَمَةَ : مَا أَدْرِي مَا أَسْأَلُكَ عَنْهُ؟ قَالَ : " أَمِتْ جِيرَانَكَ "

Ibrohim aytdi: Men Alqamaga: «Sendan nima soʻrashimni bilmayapman», dedim. U: «Qoʻshnilaringni oʻldir», dedi.Иброҳим айтди: Мен Алқамага: «Сендан нима сўрашимни билмаяпман», дедим. У: «Қўшниларингни ўлдир», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ ، عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ الْوَلِيدِ الْهَمْدَانِيِّ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ، قَالَ : " تَعَلَّمُوا الْفَرَائِضَ، وَالطَّلاقَ، وَالْحَجَّ، فَإِنَّهُ مِنْ دِينِكُمْ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Faroizni, taloqni va hajni oʻrganinglar, chunki u sizlarning diningizdandir».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Фароизни, талоқни ва ҳажни ўрганинглар, чунки у сизларнинг динингиздандир».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ كَثِيرٍ ، عَنْ الْحَسَنِ ، قَالَ : " كَانُوا يُرَغِّبُونَ فِي تَعْلِيمِ الْقُرْآنِ وَالْفَرَائِضِ وَالْمَنَاسِكِ "

Hasan aytdi: «Ular Qurʼonni, faroizni va manosikni oʻrgatishga ragʻbatlantirar edilar».Ҳасан айтди: «Улар Қуръонни, фароизни ва маносикни ўргатишга рағбатлантирар эдилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : " مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ، فَلْيَتَعَلَّمْ الْفَرَائِضَ، فَإِنْ لَقِيَهُ أَعْرَابِيٌّ، قَالَ : يَا مُهَاجِرُ، أَتَقْرَأُ الْقُرْآنَ؟ فَإِنْ قَالَ : نَعَمْ، قَالَ : تَفْرِضُ؟ فَإِنْ قَالَ : نَعَمْ، فَهُوَ زِيَادَةٌ وَخَيْر، وَإِنْ قَالَ : لَا، قَالَ : فَمَا فَضْلُكَ عَلَيَّ يَا مُهَاجِرُ؟ !

Abu Ubayda aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud): «Kim Qurʼonni oʻqisa, faroizni ham oʻrgansin. Chunki unga bir aʼrobiy yoʻliqib: ‹Ey muhojir, Qurʼon oʻqiysanmi?› desa, u: ‹Ha›, deydi. (Aʼrobiy): ‹Faroizni bilasanmi?› desa, u: ‹Ha›, desa — bu ziyoda va yaxshilikdir. Agar: ‹Yoʻq›, desa, (aʼrobiy): ‹Unda sening mendan qanday ortiqliging bor, ey muhojir?› deydi», dedi.Абу Убайда айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд): «Ким Қуръонни ўқиса, фароизни ҳам ўргансин. Чунки унга бир аъробий йўлиқиб: ‹Эй муҳожир, Қуръон ўқийсанми?› деса, у: ‹Ҳа›, дейди. (Аъробий): ‹Фароизни биласанми?› деса, у: ‹Ҳа›, деса — бу зиёда ва яхшиликдир. Агар: ‹Йўқ›, деса, (аъробий): ‹Унда сенинг мендан қандай ортиқлигинг бор, эй муҳожир?› дейди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ مُسْلِمٍ ، قَالَ : سَأَلْنَا مَسْرُوقًا : كَانَتْ عَائِشَةُ تُحْسِنُ الْفَرَائِضَ؟ قَالَ : " وَالَّذِي لَا إِلَهَ غَيْرُهُ، لَقَدْ رَأَيْتُ الْأَكَابِرَ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ يَسْأَلُونَهَا عَنْ الْفَرَائِضِ "

Muslim aytdi: Biz Masruqdan: «Oisha faroizni yaxshi bilarmidi?» deb soʻradik. U: «Oʻzidan oʻzga iloh boʻlmagan Zotga qasamki, men Muhammadning ashobidan kattalari undan faroiz haqida soʻrayotganini koʻrganman», dedi.Муслим айтди: Биз Масруқдан: «Оиша фароизни яхши билармиди?» деб сўрадик. У: «Ўзидан ўзга илоҳ бўлмаган Зотга қасамки, мен Муҳаммаднинг ашобидан катталари ундан фароиз ҳақида сўраётганини кўрганман», деди.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ عَاصِمٍ ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ، وَعَنْ أَبِي بَكْرَةَ قَالَ شُعْبَةُ : هَذَا أَوَّلُ مَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَهَذَا تَدَلَّى مِنْ حِصْنِ الطَّائِفِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم إِنَّهُمَا حَدَّثَا : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَنْ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ غَيْرُ أَبِيهِ، فَالْجَنَّةُ عَلَيْهِ حَرَامٌ "

Saʼd ibn Abu Vaqqos va Abu Bakra (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — Shuʼba aytdi: Bu (Saʼd) Alloh yoʻlida birinchi boʻlib oʻq otgan kishidir; bu (Abu Bakra) esa Toif qalʼasidan Rasululloh ﷺ huzuriga (arqonda) tushib kelgan kishidir — ikkovlari ham aytib berdilarki, Rasululloh ﷺ: «Kim otasidan boshqasini ota deb daʼvo qilsa, holbuki uning otasi emasligini bilsa, jannat unga harom boʻladi», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос ва Абу Бакра (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — Шуъба айтди: Бу (Саъд) Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб ўқ отган кишидир; бу (Абу Бакра) эса Тоиф қалъасидан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига (арқонда) тушиб келган кишидир — икковлари ҳам айтиб бердиларки, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким отасидан бошқасини ота деб даъво қилса, ҳолбуки унинг отаси эмаслигини билса, жаннат унга ҳаром бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ ، قَالَ : " كُفْرٌ بِاللَّهِ ادِّعَاءٌ إِلَى نَسَبٍ لَا يُعْرَفُ، وَكُفْرٌ بِاللَّهِ تَبَرُّؤٌ مِنْ نَسَبٍ وَإِنْ دَقَّ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ زَكَرِيَّا أَبِي يَحْيَى ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ يُحَدِّثُ، عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ ، نَحْوًا مِنْهُ

Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu) aytdi: «Tanilmagan bir nasabga daʼvo qilish Allohga kufrdir; nasabdan — u qanchalik mayda boʻlsa ham — voz kechish (ham) Allohga kufrdir». Muhammad ibn Yusuf, Sufyondan, u Zakariyo Abu Yahyodan (rivoyat qildi): Men Abu Voilning Ibn Masʼuddan shunga oʻxshashini aytayotganini eshitdim.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) айтди: «Танилмаган бир насабга даъво қилиш Аллоҳга куфрдир; насабдан — у қанчалик майда бўлса ҳам — воз кечиш (ҳам) Аллоҳга куфрдир». Муҳаммад ибн Юсуф, Суфёндан, у Закариё Абу Яҳёдан (ривоят қилди): Мен Абу Воилнинг Ибн Масъуддан шунга ўхшашини айтаётганини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ ، حَدَّثَنَا إِسْحَاق بْنُ مَنْصُورٍ السَّلُولِيُّ ، عَنْ جَعْفَرٍ الْأَحْمَرِ ، عَنْ السَّرِيِّ بْنِ إِسْمَاعِيل ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ ، قَالَ : أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأُبَايِعَهُ، فَجِئْتُ وَقَدْ قُبِض، وَأَبُو بَكْرٍ قَائِمٌ فِي مَقَامِهِ، فَأَطَالَ الثَّنَاءَ وَأَكْثَرَ الْبُكَاءَ، فَقَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، يَقُولُ : " كُفْرٌ بِاللَّهِ انْتِفَاءٌ مِنْ نَسَبٍ وَإِنْ دَقَّ، وَادِّعَاءُ نَسَبٍ لَا يُعْرَفُ "

Qays ibn Abu Hozim aytdi: Men Nabiy ﷺ huzurlariga u zotga bayʼat qilish uchun keldim, ammo kelganimda u zot vafot etgan edilar. Abu Bakr (roziyallohu anhu) esa u zotning oʻrnida turgan edi; u uzoq maqtov aytdi va koʻp yigʻladi. Soʻng u: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim, dedi: «Nasabdan — u qanchalik mayda boʻlsa ham — voz kechish Allohga kufrdir; tanilmagan bir nasabga daʼvo qilish (ham shundaydir)».Қайс ибн Абу Ҳозим айтди: Мен Набий ﷺ ҳузурларига у зотга байъат қилиш учун келдим, аммо келганимда у зот вафот этган эдилар. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) эса у зотнинг ўрнида турган эди; у узоқ мақтов айтди ва кўп йиғлади. Сўнг у: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим, деди: «Насабдан — у қанчалик майда бўлса ҳам — воз кечиш Аллоҳга куфрдир; танилмаган бир насабга даъво қилиш (ҳам шундайдир)».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَهْرَامَ ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيُّمَا رَجُلٍ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ وَالِدِه، أَوْ تَوَلَّى غَيْرَ مَوَالِيهِ الَّذِينَ أَعْتَقُوهُ، فَإِنَّ عَلَيْهِ لَعْنَةَ اللَّه، وَالْمَلائِكَةِ، وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَة، لا يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلَا عَدْلٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi otasidan boshqasini (ota deb) daʼvo qilsa, yoki oʻzini ozod qilgan mavlolaridan boshqasini valiy tutsa, unga qiyomat kunigacha Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻladi; undan na sarf, na adl qabul qilinadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши отасидан бошқасини (ота деб) даъво қилса, ёки ўзини озод қилган мавлоларидан бошқасини валий тутса, унга қиёмат кунигача Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади; ундан на сарф, на адл қабул қилинади», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : كَانَ عُمَرُ إِذَا سَلَكَ بِنَا طَرِيقًا وَجَدْنَاهُ سَهْلًا، وَإِنَّهُ قَالَ فِي زَوْجٍ وَأَبَوَيْنِ : " لِلزَّوْجِ النِّصْفُ، وَلِلْأُمِّ ثُلُثُ مَا بَقِيَ

Ibrohim aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) aytdi: Umar (roziyallohu anhu) bizni bir yoʻldan olib borsa, uni oson (yoʻl) deb topar edik. U er va ota-ona (qolgan holat) haqida: «Erga yarmi, onaga qolganning uchdan biri», dedi.Иброҳим айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) айтди: Умар (розияллоҳу анҳу) бизни бир йўлдан олиб борса, уни осон (йўл) деб топар эдик. У эр ва ота-она (қолган ҳолат) ҳақида: «Эрга ярми, онага қолганнинг учдан бири», деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ الرِّشْكُ ، قَالَ : سَأَلْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيِّبِ عَنْ رَجُلٍ تَرَكَ امْرَأَتَهُ، وَأَبَوَيْهِ، فَقَالَ : " قَسَّمَهَا زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ مِنْ أَرْبَعَةٍ "

Yazid ar-Rishk aytdi: Men Said ibn al-Musayyabdan xotinini va ota-onasini qoldirgan kishi haqida soʻradim. U: «Zayd ibn Sobit uni toʻrtdan taqsimlagan», dedi.Язид ар-Ришк айтди: Мен Саид ибн ал-Мусайябдан хотинини ва ота-онасини қолдирган киши ҳақида сўрадим. У: «Зайд ибн Собит уни тўртдан тақсимлаган», деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ : أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ قَالَ فِي امْرَأَةٍ وَأَبَوَيْنِ : " لِلْمَرْأَةِ الرُّبُعُ، وَلِلْأُمِّ ثُلُثُ مَا بَقِيَ "

Abul Muhallab aytdi: Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) xotin va ota-ona (qolgan holat) haqida: «Xotinga toʻrtdan bir, onaga qolganning uchdan biri», dedi.Абул Муҳаллаб айтди: Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) хотин ва ота-она (қолган ҳолат) ҳақида: «Хотинга тўртдан бир, онага қолганнинг учдан бири», деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ أَنَّهُ قَالَ : " لِلْمَرْأَةِ الرُّبُعُ سَهْمٌ مِنْ أَرْبَعَةٍ، وَلِلْأُمِّ ثُلُثُ مَا بَقِيَ سَهْم، وَلِلأَبِّ سَهْمَانِ " . أَخْبَرَنَا حَجَّاجٌ ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ، عَنْ حَجَّاجٍ ، عَنْ عُمَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ : أَنَّهُ سَأَلَ الْحَارِثَ الْأَعْوَرَ عَنْ امْرَأَةٍ، وَأَبَوَيْنِ، فَقَالَ مِثْلَ قَوْلِ عُثْمَانَ

Abul Muhallab Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi: U: «Xotinga toʻrtdan bir — toʻrtdan bir sahm; onaga qolganning uchdan biri — bir sahm; otaga ikki sahm», dedi. Hajjoj, Hammoddan, u Hajjojdan, u Umayr ibn Saiddan (rivoyat qildi)ki, u Horis al-Aʼvardan xotin va ota-ona haqida soʻradi; u ham Usmonning soʻzi kabi aytdi.Абул Муҳаллаб Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди: У: «Хотинга тўртдан бир — тўртдан бир саҳм; онага қолганнинг учдан бири — бир саҳм; отага икки саҳм», деди. Ҳажжож, Ҳаммоддан, у Ҳажжождан, у Умайр ибн Саиддан (ривоят қилди)ки, у Ҳорис ал-Аъвардан хотин ва ота-она ҳақида сўради; у ҳам Усмоннинг сўзи каби айтди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ، أَنَّهُ قَالَ فِي امْرَأَةٍ تَرَكَتْ زَوْجَهَا وَأَبَوَيْهَا : " لِلزَّوْجِ النِّصْفُ، وَلِلْأُمِّ ثُلُثُ مَا بَقِيَ "

Said ibn al-Musayyab Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi: U erini va ota-onasini qoldirgan ayol haqida: «Erga yarmi, onaga qolganning uchdan biri», dedi.Саид ибн ал-Мусайяб Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди: У эрини ва ота-онасини қолдирган аёл ҳақида: «Эрга ярми, онага қолганнинг учдан бири», деди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ ابْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَلِيٍّ : فِي امْرَأَةٍ وَأَبَوَيْنِ، قَالَ : " مِنْ أَرْبَعَةٍ : لِلْمَرْأَةِ الرُّبُعُ، وَلِلْأُمِّ ثُلُثُ مَا بَقِي، وَمَا بَقِيَ فَلِلْأَبِ "

Omir ash-Shaʼbiy Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi: U xotin va ota-ona haqida: «Toʻrtdan (taqsimlanadi): xotinga toʻrtdan bir, onaga qolganning uchdan biri, qolgani esa otaga», dedi.Омир аш-Шаъбий Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди: У хотин ва ота-она ҳақида: «Тўртдан (тақсимланади): хотинга тўртдан бир, онага қолганнинг учдан бири, қолгани эса отага», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، وَمَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : كَانَ عُمَرُ إِذَا سَلَكَ بِنَا طَرِيقًا اتَّبَعْنَاهُ فِيهِ، وَجَدْنَاهُ سَهْلًا، وَإِنَّهُ " قَضَى فِي امْرَأَةٍ وَأَبَوَيْنِ مِنْ أَرْبَعَةٍ : فَأَعْطَى الْمَرْأَةَ الرُّبُع، وَالأُمَّ ثُلُثَ مَا بَقِيَ، وَالْأَبَ سَهْمَيْنِ . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عِيسَى ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ مِثْلَ ذَلِكَ

Ibrohim aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) aytdi: Umar (roziyallohu anhu) bizni bir yoʻldan olib borsa, biz unda unga ergashardik va uni oson deb topardik. U xotin va ota-ona haqida toʻrtdan hukm qildi: xotinga toʻrtdan bir, onaga qolganning uchdan biri, otaga esa ikki sahm berdi. Muhammad ibn Yusuf, Sufyondan, u Isodan, u Shaʼbiydan, u Zayd ibn Sobitdan xuddi shunday (rivoyat qildi).Иброҳим айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) айтди: Умар (розияллоҳу анҳу) бизни бир йўлдан олиб борса, биз унда унга эргашардик ва уни осон деб топардик. У хотин ва ота-она ҳақида тўртдан ҳукм қилди: хотинга тўртдан бир, онага қолганнинг учдан бири, отага эса икки саҳм берди. Муҳаммад ибн Юсуф, Суфёндан, у Исодан, у Шаъбийдан, у Зайд ибн Собитдан худди шундай (ривоят қилди).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : كَانَ يَقُولُ : " مَا كَانَ اللَّهُ لِيَرَانِي أَنْ أُفَضِّلَ أُمًّا عَلَى أَبٍ "

Musayyab ibn Rofiʼ aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud): «Alloh meni onani otadan afzal koʻrgan holimda koʻrmasin», der edi.Мусайяб ибн Рофиъ айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд): «Аллоҳ мени онани отадан афзал кўрган ҳолимда кўрмасин», дер эди.

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ الْحَكَمِ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، قَالَ : " أَرْسَلَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِلَى زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ : أَتَجِدُ فِي كِتَابِ اللَّهِ لِلْأُمِّ ثُلُثُ مَا بَقِي؟ فَقَالَ زَيْدٌ : إِنَّمَا أَنْتَ رَجُلٌ تَقُولُ بِرَأْيِكَ، وَأَنَا رَجُلٌ أَقُولُ بِرَأْيِي "

Ikrima aytdi: Ibn Abbos Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhumo)ga (odam) yuborib: «Allohning Kitobida onaga qolganning uchdan birini topasanmi?» dedi. Zayd: «Sen oʻz raʼying bilan aytadigan bir kishisan, men ham oʻz raʼyim bilan aytadigan bir kishiman», dedi.Икрима айтди: Ибн Аббос Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳумо)га (одам) юбориб: «Аллоҳнинг Китобида онага қолганнинг учдан бирини топасанми?» деди. Зайд: «Сен ўз раъйинг билан айтадиган бир кишисан, мен ҳам ўз раъйим билан айтадиган бир кишиман», деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ حَجَّاجٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، وَحَجَّاجٍ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ : أَنَّهُمَا قَالَا فِي زَوْجٍ وَأَبَوَيْنِ : " لِلزَّوْجِ النِّصْفُ، وَلِلْأُمِّ ثُلُثُ جَمِيعِ الْمَالِ، وَمَا بَقِيَ فَلِلْأَبِ "

Shaʼbiy va Ato Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildilar: Ikkovlari er va ota-ona haqida: «Erga yarmi, onaga butun molning uchdan biri, qolgani esa otaga», dedilar.Шаъбий ва Ато Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдилар: Икковлари эр ва ота-она ҳақида: «Эрга ярми, онага бутун молнинг учдан бири, қолгани эса отага», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، أَنْبَأَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَلِيٍّ ، قَالَ : " لِلْأُمِّ ثُلُثُ جَمِيعِ الْمَالِ فِي امْرَأَةٍ وَأَبَوَيْنِ، وَفِي زَوْجٍ وَأَبَوَيْنِ "

Ibrohim Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi: U: «Xotin va ota-ona (qolgan holat)da hamda er va ota-ona (qolgan holat)da onaga butun molning uchdan biri (tegadi)», dedi.Иброҳим Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди: У: «Хотин ва ота-она (қолган ҳолат)да ҳамда эр ва ота-она (қолган ҳолат)да онага бутун молнинг учдан бири (тегади)», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ الْفُضَيْلِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : خَالَفَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَهْلَ الْقِبْلَةِ فِي امْرَأَةٍ وَأَبَوَيْنِ : " جَعَلَ لِلْأُمِّ الثُّلُثَ مِنْ جَمِيعِ الْمَالِ "

Ibrohim aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xotin va ota-ona (masalasi)da qibla ahliga xolif boʻldi: «U onaga butun moldan uchdan birini berdi».Иброҳим айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хотин ва ота-она (масаласи)да қибла аҳлига холиф бўлди: «У онага бутун молдан учдан бирини берди».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ ، عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ ، قَالَ : " قَضَى مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِالْيَمَنِ فِي بِنْتٍ وَأُخْتٍ، فَأَعْطَى الْبِنْتَ النِّصْفَ، وَالْأُخْتَ النِّصْفَ "

Asvad ibn Yazid aytdi: «Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) Yamanda qiz va opa-singil (qolgan holat) haqida hukm qilib, qizga yarmini, opa-singilga yarmini berdi».Асвад ибн Язид айтди: «Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) Яманда қиз ва опа-сингил (қолган ҳолат) ҳақида ҳукм қилиб, қизга ярмини, опа-сингилга ярмини берди».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ : أَنَّ ابْنَ الزُّبَيْرِ كَانَ لَا يُوَرِّثُ الْأُخْتَ مِنْ الْأَبِ، وَالْأُمِّ مَعَ الْبِنْتِ حَتَّى حَدَّثَهُ الْأَسْوَدُ أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ جَعَلَ لِلْبِنْتِ النِّصْفَ، وَلِلْأُخْتِ النِّصْفَ " ، فَقَالَ : أَنْتَ رَسُولِي إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَة، فَأَخْبِرْهُ بِذَاكَ، وَكَانَ قَاضِيَهُ بِالْكُوفَةِ

Ibrohim Asvad ibn Yaziddan rivoyat qildi: Ibn Zubayr qiz bilan birga (boʻlgan) ota-ona bir opa-singilga meros bermas edi — toki Asvad unga Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) qizga yarmini, opa-singilga yarmini berganini aytib bergunicha. Shunda u: «Sen mening Abdulloh ibn Utba huzuriga elchimsan, unga shuni xabar qil», dedi — u (Abdulloh) uning Kufadagi qozisi edi.Иброҳим Асвад ибн Язиддан ривоят қилди: Ибн Зубайр қиз билан бирга (бўлган) ота-она бир опа-сингилга мерос бермас эди — токи Асвад унга Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) қизга ярмини, опа-сингилга ярмини берганини айтиб бергунича. Шунда у: «Сен менинг Абдуллоҳ ибн Утба ҳузурига элчимсан, унга шуни хабар қил», деди — у (Абдуллоҳ) унинг Куфадаги қозиси эди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ ، قَالَ : سَأَلْتُ ابْنَ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ رَجُلٍ تَرَكَ بِنْتًا وَأُخْتًا؟ فَقَالَ : " لِابْنَتِهِ النِّصْف، وَلأُخْتِهِ مَا بَقِيَ " قَالَ : وَقَالَ : أَخْبَرَنِي أَبِي ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ : أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ كَانَ " يَجْعَلُ الْأَخَوَاتِ مَعَ الْبَنَاتِ عَصَبَةً، لَا يَجْعَلُ لَهُنَّ إِلَّا مَا بَقِيَ "

Bishr ibn Umar aytdi: Men Ibn Abu Zinoddan qiz va opa-singil qoldirgan kishi haqida soʻradim. U: «Qiziga yarmi, opa-singliga esa qolgani», dedi. (Bishr) aytdi: U dedi: Menga otam Xorija ibn Zayddan xabar berdiki, Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) «opa-singillarni qizlar bilan birga asaba qilar, ularga faqat qolganini berar edi».Бишр ибн Умар айтди: Мен Ибн Абу Зиноддан қиз ва опа-сингил қолдирган киши ҳақида сўрадим. У: «Қизига ярми, опа-синглига эса қолгани», деди. (Бишр) айтди: У деди: Менга отам Хорижа ибн Зайддан хабар бердики, Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) «опа-сингилларни қизлар билан бирга асаба қилар, уларга фақат қолганини берар эди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، وَالْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ : فِي زَوْجٍ، وَأُمٍّ، وَإِخْوَةٍ لِأَبٍ وَأُم، وَإِخْوَةٍ لِأُمٍّ، قَالَ : كَانَ عُمَر ، وَعَبْدُ اللَّه ، ِوَزَيْدٌ يُشَرِّكُونَ، وَقَالَ عُمَرُ : " لَمْ يَزِدْهُمْ الْأَبُ إِلَّا قُرْبًا "

Ibrohim er, ona, ota-ona bir aka-ukalar va ona bir aka-ukalar (qolgan holat) haqida aytdi: Umar, Abdulloh va Zayd (roziyallohu anhum) sherik qilar edilar; Umar: «Ota(ning bir boʻlishi) ularga yaqinlikdan boshqa narsa qoʻshmaydi», dedi.Иброҳим эр, она, ота-она бир ака-укалар ва она бир ака-укалар (қолган ҳолат) ҳақида айтди: Умар, Абдуллоҳ ва Зайд (розияллоҳу анҳум) шерик қилар эдилар; Умар: «Ота(нинг бир бўлиши) уларга яқинликдан бошқа нарса қўшмайди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ الْحَارِثِ ، عَنْ عَلِيٍّ : أَنَّهُ كَانَ " لَا يُشَرِّكُ "

Horis Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi: U «sherik qilmas edi».Ҳорис Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди: У «шерик қилмас эди».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ : أَنَّ عُثْمَانَ كَانَ يُشَرِّك، وَعَلِيٌّ كَانَ لا يُشَرِّكُ "

Abu Mijlaz aytdi: «Usmon sherik qilar, Ali (roziyallohu anhumo) esa sherik qilmas edi».Абу Мижлаз айтди: «Усмон шерик қилар, Али (розияллоҳу анҳумо) эса шерик қилмас эди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ ابْنِ ذَكْوَانَ : " أَنَّ زَيْدًا كَانَ يُشَرِّكُ "

Ibn Zakvon (rivoyat qildi)ki: «Zayd (roziyallohu anhu) sherik qilar edi».Ибн Заквон (ривоят қилди)ки: «Зайд (розияллоҳу анҳу) шерик қилар эди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ شُرَيْح : " أَنَّهُ كَانَ يُشَرِّكُ

Abdulmalik ibn Umayr Shurayhdan (rivoyat qildi)ki: «U sherik qilar edi».Абдулмалик ибн Умайр Шурайҳдан (ривоят қилди)ки: «У шерик қилар эди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ ، عَنْ الْحَجَّاجِ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ فَيْرُوزَ ، عَنْ أَبِيه : أَنَّ عُمَرَ قَالَ فِي الْمُشَرَّكَة : " لَمْ يَزِدْهُمْ الْأَبُ إِلَّا قُرْبًا

Said ibn Fayruz otasidan rivoyat qildi: Umar (roziyallohu anhu) musharraka (masalasi) haqida: «Ota(ning bir boʻlishi) ularga yaqinlikdan boshqa narsa qoʻshmaydi», dedi.Саид ибн Файруз отасидан ривоят қилди: Умар (розияллоҳу анҳу) мушаррака (масаласи) ҳақида: «Ота(нинг бир бўлиши) уларга яқинликдан бошқа нарса қўшмайди», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ الْحَارِثِ الْأَعْوَرِ ، قَالَ : أُتِيَ عَبْدُ اللَّهِ فِي فَرِيضَةِ بَنِي عَمٍّ، أَحَدُهُمْ أَخٌ لِأُمٍّ، فَقَالَ : الْمَالُ أَجْمَعُ لِأَخِيهِ لِأُمِّه، فَأَنْزَلَهُ بِحِسَابِ، أَوْ بِمَنْزِلَةِ الْأَخِ مِنْ الْأَبِ وَالْأُمِّ، فَلَمَّا قَدِمَ عَلِيٌّ ، سَأَلْتُهُ عَنْهَا، وَأَخْبَرْتُهُ بِقَوْلِ عَبْدِ اللَّهِ، فَقَالَ : " يَرْحَمُهُ اللَّهُ، إِنْ كَانَ لَفَقِيهًا، أَمَّا أَنَا فَلَمْ أَكُنْ لِأَزِيدَهُ عَلَى مَا فَرَضَ اللَّهُ لَهُ : سَهْمٌ السُّدُسُ، ثُمَّ يُقَاسِمُهُمْ كَرَجُلٍ مِنْهُمْ "

Horis al-Aʼvar aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) huzuriga amakivachchalar farizasi keltirildi — ulardan biri (mayyitning) ona bir akasi edi. U: «Butun mol uning ona bir akasiga», dedi va uni ota-ona bir akaning hisobi (yoki oʻrni)da qoʻydi. Ali kelganida, men undan bu haqda soʻradim va Abdullohning soʻzini unga aytdim. U: «Alloh unga rahm qilsin, u haqiqatan faqih edi. Menga kelsak, men unga Alloh farz qilgan narsadan ortiq bermas edim: bir sahm — oltidan bir; soʻng u ulardan bir kishi kabi ular bilan (qolganini) taqsimlashadi», dedi.Ҳорис ал-Аъвар айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) ҳузурига амакиваччалар фаризаси келтирилди — улардан бири (маййитнинг) она бир акаси эди. У: «Бутун мол унинг она бир акасига», деди ва уни ота-она бир аканинг ҳисоби (ёки ўрни)да қўйди. Али келганида, мен ундан бу ҳақда сўрадим ва Абдуллоҳнинг сўзини унга айтдим. У: «Аллоҳ унга раҳм қилсин, у ҳақиқатан фақиҳ эди. Менга келсак, мен унга Аллоҳ фарз қилган нарсадан ортиқ бермас эдим: бир саҳм — олтидан бир; сўнг у улардан бир киши каби улар билан (қолганини) тақсимлашади», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ الْحَارِثِ ، عَنْ عَلِي : أَنَّهُ أُتِيَ فِي ابْنَيْ عَمٍّ أَحَدُهُمَا أَخٌ لِأُمٍّ، فَقِيلَ لِعَلِيٍّ : إِنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ كَانَ يُعْطِيهِ الْمَالَ كُلَّهُ، فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : إِنْ كَانَ لَفَقِيهًا، وَلَوْ كُنْتُ أَنَا " أَعْطَيْتُهُ السُّدُسَ، وَمَا بَقِيَ كَانَ بَيْنَهُمْ "

Horis Alidan rivoyat qildi: Uning huzuriga ikki amakivachcha haqida (masala) keltirildi — ulardan biri (mayyitning) ona bir akasi edi. Aliga: «Ibn Masʼud unga butun molni berar edi», deyildi. Shunda Ali (roziyallohu anhu): «U haqiqatan faqih edi; agar men boʻlganimda, unga oltidan birni berardim, qolgani esa ular orasida (taqsimlanardi)», dedi.Ҳорис Алидан ривоят қилди: Унинг ҳузурига икки амакивачча ҳақида (масала) келтирилди — улардан бири (маййитнинг) она бир акаси эди. Алига: «Ибн Масъуд унга бутун молни берар эди», дейилди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу): «У ҳақиқатан фақиҳ эди; агар мен бўлганимда, унга олтидан бирни берардим, қолгани эса улар орасида (тақсимланарди)», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ الْأَوْدِيِّ ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ ، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ، وَإِلَى سَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ فَسَأَلَهُمَا عَنْ بِنْتٍ، وَبِنْتِ ابْنٍ، وَأُخْتٍ لِأُمٍّ وَأَبٍ، فَقَالَا : لِلِابْنَةِ النِّصْفُ، وَمَا بَقِيَ فَلِلْأُخْتِ، وَأْتِ ابْنَ مَسْعُودٍ فَإِنَّهُ سَيُتَابِعُنَا، فَجَاءَ الرَّجُلُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ ، فَسَأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ : لَقَدْ ضَلَلْتُ إِذًا، وَمَا أَنَا مِنْ الْمُهْتَدِينَ، وَإِنِّي أَقْضِي بِمَا " قَضَى بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : لِلِابْنَةِ النِّصْفُ، وَلِابْنَةِ الِابْنِ السُّدُسُ، وَمَا بَقِيَ فَلِلْأُخْتِ "

Huzayl ibn Shurahbil aytdi: Bir kishi Abu Muso al-Ashʼariy va Salmon ibn Rabiʼa huzuriga kelib, ulardan qiz, oʻgʻilning qizi va ota-ona bir opa-singil (qolgan holat) haqida soʻradi. Ikkovlari: «Qizga yarmi, qolgani esa opa-singilga. Ibn Masʼud huzuriga borgin, u ham bizga muvofiq boʻladi», dedilar. Bas, oʻsha kishi Abdulloh (roziyallohu anhu) huzuriga kelib, undan bu haqda soʻradi. U: «Unday boʻlsa, men adashibman va hidoyat topganlardan boʻlmayman. Men Rasululloh ﷺ hukm qilgan narsa bilan hukm qilaman: qizga yarmi, oʻgʻilning qiziga oltidan bir, qolgani esa opa-singilga», dedi.Ҳузайл ибн Шураҳбил айтди: Бир киши Абу Мусо ал-Ашъарий ва Салмон ибн Рабиъа ҳузурига келиб, улардан қиз, ўғилнинг қизи ва ота-она бир опа-сингил (қолган ҳолат) ҳақида сўради. Икковлари: «Қизга ярми, қолгани эса опа-сингилга. Ибн Масъуд ҳузурига боргин, у ҳам бизга мувофиқ бўлади», дедилар. Бас, ўша киши Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келиб, ундан бу ҳақда сўради. У: «Ундай бўлса, мен адашибман ва ҳидоят топганлардан бўлмайман. Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳукм қилган нарса билан ҳукм қиламан: қизга ярми, ўғилнинг қизига олтидан бир, қолгани эса опа-сингилга», деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ مُسْلِمٍ ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ : أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ فِي أَخَوَاتٍ لِأَبٍ وَأُمٍّ، وَإِخْوَةٍ وَأَخَوَاتٍ لِأَبٍ : قَالَ : " لِلْأَخَوَاتِ لِلْأَبِ وَالْأُمِّ الثُّلُثَانِ، وَمَا بَقِيَ فَلِلذُّكُورِ دُونَ الْإِنَاثِ " ، فَقَدِمَ مَسْرُوقٌ الْمَدِينَةَ ، فَسَمِعَ قَوْلَ زَيْدٍ فِيهَا فَأَعْجَبَهُ، فَقَالَ لَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ : أَتَتْرُكُ قَوْلَ عَبْدِ اللَّهِ؟ قَالَ : إِنِّي أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ فَوَجَدْتُ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ مِنْ الرَّاسِخِينَ فِي الْعِلْمِ. قَالَ أَحْمَدُ : فَقُلْتُ لِأَبِي شِهَاب : وَكَيْفَ قَالَ زَيْدٌ فِيهَا؟ قَالَ : شَرَّكَ بَيْنَهُمْ

Masruq Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi: U ota-ona bir opa-singillar hamda ota bir aka-uka va opa-singillar (qolgan holat) haqida: «Ota-ona bir opa-singillarga uchdan ikki, qolgani esa erkaklarga — ayollarga emas», der edi. Soʻng Masruq Madinaga bordi va Zayd (roziyallohu anhu)ning bu haqdagi soʻzini eshitib, bu unga maʼqul boʻldi. Ashoblaridan baʼzilari unga: «Abdullohning soʻzini tark etasanmi?» dedilar. U: «Men Madinaga keldim va Zayd ibn Sobitni ilmda rosih (chuqur) kishilardan deb topdim», dedi. Ahmad aytdi: Men Abu Shihobga: «Zayd bu haqda nima degan edi?» dedim. U: «Ular orasida sherik qildi», dedi.Масруқ Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди: У ота-она бир опа-сингиллар ҳамда ота бир ака-ука ва опа-сингиллар (қолган ҳолат) ҳақида: «Ота-она бир опа-сингилларга учдан икки, қолгани эса эркакларга — аёлларга эмас», дер эди. Сўнг Масруқ Мадинага борди ва Зайд (розияллоҳу анҳу)нинг бу ҳақдаги сўзини эшитиб, бу унга маъқул бўлди. Ашобларидан баъзилари унга: «Абдуллоҳнинг сўзини тарк этасанми?» дедилар. У: «Мен Мадинага келдим ва Зайд ибн Собитни илмда росиҳ (чуқур) кишилардан деб топдим», деди. Аҳмад айтди: Мен Абу Шиҳобга: «Зайд бу ҳақда нима деган эди?» дедим. У: «Улар орасида шерик қилди», деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ ، عَنْ إِسْمَاعِيل ، قَالَ : ذَكَرْنَا عِنْدَ حَكِيمِ بْنِ جَابِر : أَنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ قَالَ فِي أَخَوَاتٍ لِأَبٍ وَأُمٍّ وَإِخْوَةٍ وَأَخَوَاتٍ لِأَبٍ : أَنَّهُ كَانَ يُعْطِي لِلْأَخَوَاتِ مِنْ الْأَبِ وَالْأُمِّ الثُّلُثَيْنِ، وَمَا بَقِيَ فَلِلذُّكُورِ دُونَ الْإِنَاثِ، فَقَالَ حَكِيمٌ : قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ : " هَذَا مِنْ عَمَلِ الْجَاهِلِيَّةِ أَنْ يَرِثَ الرِّجَالُ دُونَ النِّسَاءِ إِنَّ إِخْوَتَهُنَّ قَدْ رُدُّوا عَلَيْهِنَّ "

Ismoil aytdi: Biz Hakim ibn Jobir huzurida Ibn Masʼudning ota-ona bir opa-singillar hamda ota bir aka-uka va opa-singillar haqida aytganini — u ota-ona bir opa-singillarga uchdan ikkini berar, qolganini esa erkaklarga berib, ayollarga bermas edi — zikr qildik. Shunda Hakim aytdi: Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu): «Erkaklar meros olib, ayollar olmasligi — bu johiliyat amalidandir; albatta ularning aka-ukalari ularga qaytarilgan», degan.Исмоил айтди: Биз Ҳаким ибн Жобир ҳузурида Ибн Масъуднинг ота-она бир опа-сингиллар ҳамда ота бир ака-ука ва опа-сингиллар ҳақида айтганини — у ота-она бир опа-сингилларга учдан иккини берар, қолганини эса эркакларга бериб, аёлларга бермас эди — зикр қилдик. Шунда Ҳаким айтди: Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу): «Эркаклар мерос олиб, аёллар олмаслиги — бу жоҳилият амалидандир; албатта уларнинг ака-укалари уларга қайтарилган», деган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ مَعْبَدِ بْنِ خَالِدٍ ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، عَنْ عَائِشَةَ : " أَنَّهَا كَانَتْ تُشَرِّكُ بَيْنَ ابْنَتَيْنِ وَابْنَةِ ابْن، وَابْنِ ابْن : تُعْطِي الِابْنَتَيْنِ الثُّلُثَيْنِ، وَمَا بَقِيَ فَشَرِيكُهُمْ

Masruq Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi: «U ikki qiz, oʻgʻilning qizi va oʻgʻilning oʻgʻli (qolgan holat)da sherik qilar edi: ikki qizga uchdan ikkini berar, qolganida esa (oʻgʻilning qizi bilan oʻgʻilning oʻgʻli) sherik boʻlar edi».Масруқ Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди: «У икки қиз, ўғилнинг қизи ва ўғилнинг ўғли (қолган ҳолат)да шерик қилар эди: икки қизга учдан иккини берар, қолганида эса (ўғилнинг қизи билан ўғилнинг ўғли) шерик бўлар эди».

وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ لَا يُشَرِّكُ، يُعْطِي الذُّكُورَ دُونَ الْإِنَاثِ، وَقَالَ : " الْأَخَوَاتُ بِمَنْزِلَةِ الْبَنَاتِ "

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) tashrik qilmas, merosni erkaklarga berib, ayollarga bermas edi. U: «Singillar qizlar oʻrnidadir», — dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ташрик қилмас, меросни эркакларга бериб, аёлларга бермас эди. У: «Сингиллар қизлар ўрнидадир», — деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي سَهْلٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ : أَنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ كَانَ يَقُولُ فِي بِنْتٍ وَبَنَاتِ ابْنٍ، وَابْنِ ابْنٍ : " إِنْ كَانَتِ الْمُقَاسَمَةُ بَيْنَهُمْ أَقَلَّ مِنْ السُّدُسِ، أَعْطَاهُمْ السُّدُسَ، وَإِنْ كَانَ أَكْثَرَ مِنَ السُّدُس، ِأَعْطَاهُمُ السُّدُسَ "

Shaʼbiy aytadi: Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) qiz, oʻgʻilning qizlari va oʻgʻilning oʻgʻli haqida shunday der edi: «Agar ular orasidagi taqsim oltidan birdan kam boʻlsa, ularga oltidan birni berardi; agar oltidan birdan koʻp boʻlsa ham, ularga oltidan birni berardi».Шаъбий айтади: Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) қиз, ўғилнинг қизлари ва ўғилнинг ўғли ҳақида шундай дер эди: «Агар улар орасидаги тақсим олтидан бирдан кам бўлса, уларга олтидан бирни берарди; агар олтидан бирдан кўп бўлса ҳам, уларга олтидан бирни берарди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ مَسْرُوقٍ : أَنَّهُ كَانَ يُشَرِّكُ فَقَالَ لَهُ عَلْقَمَةُ : هَلْ أَحَدٌ مِنْهُمْ أَثْبَتُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ؟ فَقَالَ : لَا، وَلَكِنِّي رَأَيْتُ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ ، وَأَهْلَ الْمَدِينَةِ " يُشَرِّكُونَ فِي ابْنَتَيْنِ وَبِنْتِ ابْن، ٍوَابْنِ ابْن، وَأُخْتَيْنِ "

Masruq tashrik qilardi. Alqama unga: «Ulardan birortasi Abdulloh (ibn Masʼud)dan koʻra ishonchliroqmi?» — dedi. U: «Yoʻq, lekin men Zayd ibn Sobit va Madina ahlining ikki qiz, oʻgʻilning qizi, oʻgʻilning oʻgʻli va ikki singil (masalasi)da tashrik qilganlarini koʻrganman», — dedi.Масруқ ташрик қиларди. Алқама унга: «Улардан бирортаси Абдуллоҳ (ибн Масъуд)дан кўра ишончлироқми?» — деди. У: «Йўқ, лекин мен Зайд ибн Собит ва Мадина аҳлининг икки қиз, ўғилнинг қизи, ўғилнинг ўғли ва икки сингил (масаласи)да ташрик қилганларини кўрганман», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ ، عَنْ شُرَيْحٍ : " فِي امْرَأَةٍ تَرَكَتْ زَوْجَهَا، وَأُمَّهَا، وَأُخْتَهَا لِأَبِيهَا وَأُمِّهَا، وَأُخْتَهَا لِأَبِيهَا، وَإِخْوَتَهَا لِأُمِّهَا، جَعَلَهَا مِنْ سِتَّةٍ، ثُمَّ رَفَعَهَا فَبَلَغَتْ عَشْرَةً، لِلزَّوْجِ النِّصْفُ ثَلَاثَةُ أَسْهُمٍ، وَلِلْأُخْتِ مِنْ الْأَبِ وَالْأُمِّ النِّصْفُ ثَلَاثَةُ أَسْهُمٍ، وَلِلْأُمِّ السُّدُسُ سَهْمٌ، وَلِلْإِخْوَةِ مِنْ الْأُمِّ الثُّلُثُ سَهْمَانِ، وَلِلْأُخْتِ مِنْ الْأَبِ سَهْمٌ تَكْمِلَةُ الثُّلُثَيْنِ "

Muhammad ibn Siyrin Shurayhdan (rivoyat qiladi): eri, onasi, ota-onasi bir singlisi, ota tomonidan singlisi va ona tomonidan aka-ukalarini qoldirib vafot etgan ayol haqida u (masalani) oltidan qildi, soʻngra uni koʻtardi va u oʻnga yetdi: erga yarmi — uch ulush, ota-onasi bir singilga yarmi — uch ulush, onaga oltidan biri — bir ulush, ona tomonidan aka-ukalarga uchdan biri — ikki ulush, ota tomonidan singilga esa uchdan ikkini toʻldirish uchun bir ulush.Муҳаммад ибн Сийрин Шурайҳдан (ривоят қилади): эри, онаси, ота-онаси бир синглиси, ота томонидан синглиси ва она томонидан ака-укаларини қолдириб вафот этган аёл ҳақида у (масалани) олтидан қилди, сўнгра уни кўтарди ва у ўнга етди: эрга ярми — уч улуш, ота-онаси бир сингилга ярми — уч улуш, онага олтидан бири — бир улуш, она томонидан ака-укаларга учдан бири — икки улуш, ота томонидан сингилга эса учдан иккини тўлдириш учун бир улуш.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ ، عَنْ أَشْعَثَ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ : أَنَّ عَلِيًّا ، وَزَيْدًا كَانَا " لَا يَحْجُبَانِ بِالْكُفَّار، وَلا بِالْمَمْلُوكِينَ، وَلَا يُوَرِّثَانِهِمْ شَيْئًا "

Shaʼbiy aytadi: Ali va Zayd (roziyallohu anhumo) kofirlar bilan ham, qullar bilan ham hajb qilmas va ularga hech narsani meros qilib bermas edilar.Шаъбий айтади: Али ва Зайд (розияллоҳу анҳумо) кофирлар билан ҳам, қуллар билан ҳам ҳажб қилмас ва уларга ҳеч нарсани мерос қилиб бермас эдилар.

وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ " يَحْجُبُ بِالْكُفَّارِ وَبِالْمَمْلُوكِينَ، وَلَا يُوَرِّثُهُمْ "

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu) esa kofirlar va qullar bilan hajb qilar, lekin ularga meros bermas edi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) эса кофирлар ва қуллар билан ҳажб қилар, лекин уларга мерос бермас эди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ الْحَكَمِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ : أَنَّ عَلِيًّا ، وَزَيْدًا ، قَالَا : " الْمَمْلُوكُونَ، وَأَهْلُ الْكِتَابِ لا يَحْجُبُونَ وَلا يَرِثُونَ

Ibrohim (aytadi): Ali va Zayd (roziyallohu anhumo): «Qullar va kitob ahli hajb ham qilmaydilar, meros ham olmaydilar», — dedilar.Иброҳим (айтади): Али ва Зайд (розияллоҳу анҳумо): «Қуллар ва китоб аҳли ҳажб ҳам қилмайдилар, мерос ҳам олмайдилар», — дедилар.

وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ : " يَحْجُبُونَ وَلَا يَرِثُونَ "

Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu) esa: «Ular hajb qiladilar, lekin meros olmaydilar», — dedi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу) эса: «Улар ҳажб қиладилар, лекин мерос олмайдилар», — деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى ، عَنْ سَعِيدٍ : أَنَّ عُمَرَ " كَانَ كَتَبَ مِيرَاثَ الْجَدِّ، حَتَّى إِذَا طُعِنَ دَعَا بِهِ فَمَحَاهُ، ثُمّ قَالَ : سَتَرَوْنَ رَأْيَكُمْ فِيهِ "

Saʼid (aytadi): Umar (roziyallohu anhu) bobo merosi haqida (hukm) yozib qoʻygan edi. Qachonki u (xanjar bilan) urilganda, uni keltirishni soʻrab, oʻchirib tashladi, soʻng: «Bu haqda oʻz qarashingizni oʻzingiz koʻrarsizlar», — dedi.Саъид (айтади): Умар (розияллоҳу анҳу) бобо мероси ҳақида (ҳукм) ёзиб қўйган эди. Қачонки у (ханжар билан) урилганда, уни келтиришни сўраб, ўчириб ташлади, сўнг: «Бу ҳақда ўз қарашингизни ўзингиз кўрарсизлар», — деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ ، أنبأنا أَشْعَثُ ، عَنْ ابْنِ سِيرِينَ ، قَالَ : قُلْتُ لِعَبِيدَةَ : حَدِّثْنِي عَنِ الْجَدِّ، فَقَالَ : " إِنِّي لَأَحْفَظُ فِي الْجَدِّ ثَمَانِينَ قَضِيَّةً مُخْتَلِفَةً "

Ibn Siyrin aytadi: Abiydaga: «Menga bobo haqida gapirib ber», — dedim. U: «Men bobo haqida sakson xil, bir-biriga muxolif hukmni yod bilaman», — dedi.Ибн Сийрин айтади: Абийдага: «Менга бобо ҳақида гапириб бер», — дедим. У: «Мен бобо ҳақида саксон хил, бир-бирига мухолиф ҳукмни ёд биламан», — деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو غَسَّانَ ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنْ عَلِيٍّ ، قَالَ : أَتَاهُ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ عَنْ فَرِيضَة، فَقَالَ : " إِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهَا جَدٌّ، فَهَاتِهَا "

Ubayd ibn Amr Ali (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): uning oldiga bir kishi kelib, meros masalasi haqida soʻradi. U: «Agar unda bobo boʻlmasa, keltir», — dedi.Убайд ибн Амр Али (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): унинг олдига бир киши келиб, мерос масаласи ҳақида сўради. У: «Агар унда бобо бўлмаса, келтир», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى عَلِيٍّ فَسَأَلَهُ عَنْ فَرِيضَةٍ، فَقَالَ : " إِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهَا جَدٌّ، فَهَاتِهَا "

Ubayd ibn Amr aytadi: Ali (roziyallohu anhu)ning oldiga bir kishi kelib, meros masalasi haqida soʻradi. U: «Agar unda bobo boʻlmasa, keltir», — dedi.Убайд ибн Амр айтади: Али (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бир киши келиб, мерос масаласи ҳақида сўради. У: «Агар унда бобо бўлмаса, келтир», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ رَجُلٍ مِنْ مُرَادٍ ، ٍسَمِعَ عَلِيًّا ، يَقُولُ : " مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَتَقَحَّمَ جَرَاثِيمَ جَهَنَّمَ، فَلْيَقْضِ بَيْنَ الْجَدِّ وَالْإِخْوَةِ

Murod (qabilasi)dan boʻlgan bir kishi Ali (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdi: «Kim jahannamning tublariga shoʻngʻishni yoqtirsa, bobo bilan aka-ukalar orasida hukm qilsin».Мурод (қабиласи)дан бўлган бир киши Али (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: «Ким жаҳаннамнинг тубларига шўнғишни ёқтирса, бобо билан ака-укалар орасида ҳукм қилсин».

أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ . ح وَعَنْ عِكْرِمَةَ : أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ " جَعَلَ الْجَدَّ أَبًا " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ سُلَيْمَانَ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ كُرْدُوسٍ ، عَن أبِى بُرْدَةَ ، عَنْ أَبِي مُوسَى : أنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقِ جَعَلَ الْجَدَّ أَبًا

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, shuningdek Ikrimadan (rivoyat qilinadi): Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu) boboni ota (oʻrnida) deb belgiladi. Abu Muso (roziyallohu anhu)dan ham (rivoyat qilinadi): Abu Bakr Siddiq boboni ota (oʻrnida) deb belgiladi.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, шунингдек Икримадан (ривоят қилинади): Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) бобони ота (ўрнида) деб белгилади. Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ҳам (ривоят қилинади): Абу Бакр Сиддиқ бобони ота (ўрнида) деб белгилади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ ، عَنْ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى ، عَنْ كُرْدُوسٍ ، عَنْ أَبِي مُوسَى ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ " جَعَلَ الْجَدَّ أَبًا "

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qilinadi): Abu Bakr (roziyallohu anhu) boboni ota (oʻrnida) deb belgiladi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилинади): Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) бобони ота (ўрнида) деб белгилади.

أَخْبَرَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ ، عَنْ مَرْوَانَ ، عَنْ عُثْمَانَ : أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَانَ " يَجْعَلُ الْجَدَّ أَبًا "

Marvon Usmon (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): Abu Bakr (roziyallohu anhu) boboni ota (oʻrnida) deb belgilar edi.Марвон Усмон (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) бобони ота (ўрнида) деб белгилар эди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ عُثْمَانَ : أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَانَ " يَجْعَلُ الْجِدَّ أَبًا "

Usmon (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qilinadi): Abu Bakr (roziyallohu anhu) boboni ota (oʻrnida) deb belgilar edi.Усмон (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилинади): Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) бобони ота (ўрнида) деб белгилар эди.

أَخْبَرَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ ، قَالَ : لَقِيتُ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ بِالْمَدِينَةِ ، فَقَالَ : يَا ابْنَ أَبِي مُوسَى، أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّ الْجَدَّ لَا يُنَزَّلُ فِيكُمْ مَنْزِلَةَ الْأَبِ، وَأَنْتَ لَا تُنْكِرُ؟ قَالَ : قُلْتُ : وَلَوْ كُنْتَ أَنْتَ لَمْ تُنْكِرْ، قَالَ مَرْوَانُ : فَأَنَا أَشْهَدُ عَلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ أَنَّهُ شَهِدَ عَلَى أَبِي بَكْرٍ أَنَّهُ " جَعَلَ الْجَدَّ أَبًا، إِذَا لَمْ يَكُنْ دُونَهُ أَبٌ "

Abu Burda aytadi: Madinada Marvon ibn Hakam bilan uchrashdim. U: «Ey Abu Muso oʻgʻli, menga sizlarning oldingizda bobo ota oʻrniga tushirilmasligi, sen esa buni inkor qilmasliging xabar qilinmadimi?» — dedi. Men: «Oʻzing boʻlganingda ham inkor qilmasding», — dedim. Marvon: «Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ning ustidan guvohlik beramanki, u Abu Bakr (roziyallohu anhu)ning ustidan guvohlik berdi: u boboni, agar undan berida ota boʻlmasa, ota (oʻrnida) deb belgilagan», — dedi.Абу Бурда айтади: Мадинада Марвон ибн Ҳакам билан учрашдим. У: «Эй Абу Мусо ўғли, менга сизларнинг олдингизда бобо ота ўрнига туширилмаслиги, сен эса буни инкор қилмаслигинг хабар қилинмадими?» — деди. Мен: «Ўзинг бўлганингда ҳам инкор қилмасдинг», — дедим. Марвон: «Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)нинг устидан гувоҳлик бераманки, у Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)нинг устидан гувоҳлик берди: у бобони, агар ундан берида ота бўлмаса, ота (ўрнида) деб белгилаган», — деди.

حَدَّثَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ ، وَعَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ : أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَانَ " يَجْعَلُ الْجَدَّ أَبًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilinadi): Abu Bakr (roziyallohu anhu) boboni ota (oʻrnida) deb belgilar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилинади): Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) бобони ота (ўрнида) деб белгилар эди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : جَعَلَهُ الَّذِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا أَحَدًا خَلِيلًا، لَاتَّخَذْتُهُ خَلِيلًا، وَلَكِنْ أُخُوَّةُ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ، يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ جَعَلَهُ أَبًا، يَعْنِي : الْجَدَّ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Agar men birortasini xalil (qadrdon doʻst) qilib oladigan boʻlsam, albatta uni xalil qilib olgan boʻlardim. Lekin islom birodarligi afzalroqdir», — deb (taʼriflagan) zot, yaʼni Abu Bakr, uni — yaʼni boboni — ota (oʻrnida) deb belgiladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен бирортасини халил (қадрдон дўст) қилиб оладиган бўлсам, албатта уни халил қилиб олган бўлардим. Лекин ислом биродарлиги афзалроқдир», — деб (таърифлаган) зот, яъни Абу Бакр, уни — яъни бобони — ота (ўрнида) деб белгилади.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ ، عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ ، عَنْ ابْنِ الزُّبَيْر : أَنَّ أَبَا بَكْرٍ " جَعَلَ الْجَدَّ أَبًا "

Ibn Zubayr (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilinadi): Abu Bakr (roziyallohu anhu) boboni ota (oʻrnida) deb belgiladi.Ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилинади): Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) бобони ота (ўрнида) деб белгилади.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا الْأَشْعَثُ ، عَنْ الْحَسَنِ ، قَالَ : إِنَّ الْجَدَّ قَدْ مَضَتْ سُنَّتُهُ، وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ " جَعَلَ الْجَدَّ أَبًا " ، وَلَكِنَّ النَّاسَ تَحَيَّرُوا

Hasan aytdi: Bobo (masalasi)da sunnat oʻtgan, Abu Bakr (roziyallohu anhu) boboni ota (oʻrnida) deb belgilagan; lekin odamlar hayron boʻlib qolishdi.Ҳасан айтди: Бобо (масаласи)да суннат ўтган, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) бобони ота (ўрнида) деб белгилаган; лекин одамлар ҳайрон бўлиб қолишди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ ، عَنْ عَاصِمٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : " إِنَّ أَوَّلَ جَدٍّ وَرِثَ فِي الْإِسْلَامِ عُمَرُ

Shaʼbiy aytdi: Islomda meros olgan birinchi bobo Umar (roziyallohu anhu)dir.Шаъбий айтди: Исломда мерос олган биринчи бобо Умар (розияллоҳу анҳу)дир.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ عَاصِمٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : " أَوَّلُ جَدٍّ وَرِثَ فِي الْإِسْلَامِ عُمَر، فَأَخَذَ مَالَهُ، فَأَتَاهُ عَلِيٌّ ، وَزَيْدٌ ، فَقَالَا : لَيْسَ لَكَ ذَاكَ، إِنَّمَا أَنْتَ كَأَحَدِ الْأَخَوَيْنِ "

Shaʼbiy aytdi: Islomda meros olgan birinchi bobo Umar (roziyallohu anhu)dir. U (nabirasining) molini oldi. Shunda Ali va Zayd (roziyallohu anhumo) uning oldiga kelib: «Bu senga (tegishli) emas, sen faqat ikki aka-ukadan biri kabisan», — dedilar.Шаъбий айтди: Исломда мерос олган биринчи бобо Умар (розияллоҳу анҳу)дир. У (набирасининг) молини олди. Шунда Али ва Зайд (розияллоҳу анҳумо) унинг олдига келиб: «Бу сенга (тегишли) эмас, сен фақат икки ака-укадан бири кабисан», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ عِيسَى الْخياط ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : كَانَ عُمَرُ " يُقَاسِمُ بِالْجَدِّ مَعَ الْأَخِ وَالْأَخَوَيْنِ، فَإِذَا زَادُوا أَعْطَاهُ الثُّلُثَ، وَكَانَ يُعْطِيهِ مَعَ الْوَلَدِ السُّدُسَ

Shaʼbiy aytdi: Umar (roziyallohu anhu) boboni bir aka yoki ikki aka-uka bilan birga taqsimga qoʻshar, ular (soni) koʻpaysa, unga uchdan birni berar, farzand bilan birga boʻlsa, unga oltidan birni berar edi.Шаъбий айтди: Умар (розияллоҳу анҳу) бобони бир ака ёки икки ака-ука билан бирга тақсимга қўшар, улар (сони) кўпайса, унга учдан бирни берар, фарзанд билан бирга бўлса, унга олтидан бирни берар эди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ : أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ لَمَّا طُعِنَ، اسْتَشَارَهُمْ فِي الْجَدِّ، فَقَالَ : " إِنِّي كُنْتُ رَأَيْتُ فِي الْجَدِّ رَأْيًا، فَإِنْ رَأَيْتُمْ أَنْ تَتَّبِعُوهُ، فَاتَّبِعُوهُ، فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ : إِنْ نَتَّبِعْ رَأْيَكَ فَإِنَّهُ رَشَدٌ، وَإِنْ نَتَّبِعْ رَأْيَ الشَّيْخِ، فَنِعْمَ ذُو الرَّأْيِ كَانَ

Marvon ibn Hakam (aytadi): Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) (xanjar bilan) urilganda, bobo haqida ular bilan maslahatlashdi va: «Men bobo haqida bir qarashga kelgan edim; agar unga ergashishni maʼqul koʻrsangiz, unga ergashinglar», — dedi. Usmon (roziyallohu anhu) unga: «Agar sening qarashingga ergashsak, u — toʻgʻri yoʻldir; agar shayxning qarashiga ergashsak, u ham qanday yaxshi raʼy sohibi edi», — dedi.Марвон ибн Ҳакам (айтади): Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) (ханжар билан) урилганда, бобо ҳақида улар билан маслаҳатлашди ва: «Мен бобо ҳақида бир қарашга келган эдим; агар унга эргашишни маъқул кўрсангиз, унга эргашинглар», — деди. Усмон (розияллоҳу анҳу) унга: «Агар сенинг қарашингга эргашсак, у — тўғри йўлдир; агар шайхнинг қарашига эргашсак, у ҳам қандай яхши раъй соҳиби эди», — деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ ، عَنْ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : كَتَبَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِلَى عَلِيّ وَابْنُ عَبَّاسٍ بِالْبَصْرَةِ : إِنِّي أُتِيتُ بِجَدٍّ وَسِتَّةِ إِخْوَةٍ، فَكَتَبَ إِلَيْهِ عَلِيٌّ : " أَنْ أَعْطِ الْجَدَّ سُدسا، وَلَا تُعْطِهِ أَحَدًا بَعْدَهُ

Shaʼbiy aytadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Basrada turib, Ali (roziyallohu anhu)ga: «Mening oldimga bobo va olti aka-uka (masalasi) keltirildi», — deb yozdi. Ali unga: «Boboga oltidan birni ber, undan keyin esa hech kimga berma», — deb yozdi.Шаъбий айтади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Басрада туриб, Али (розияллоҳу анҳу)га: «Менинг олдимга бобо ва олти ака-ука (масаласи) келтирилди», — деб ёзди. Али унга: «Бобога олтидан бирни бер, ундан кейин эса ҳеч кимга берма», — деб ёзди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ إِسْمَاعِيل ، عَنْ الشَّعْبِيِّ فِي سِتَّةِ إِخْوَةٍ وَجَدٍّ، قَالَ : " أَعْطِ الْجَدَّ السُّدُسَ . قَالَ أَبُو مُحَمَّد : كَأَنَّهُ يَعْنِي : عَلِيًّا رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ الشَّعْبِيُّ يَرْوِيهِ عَنْ عَلِيٍّ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ

Shaʼbiy olti aka-uka va bobo haqida: «Boboga oltidan birni ber», — dedi. Abu Muhammad aytdi: Goʻyo u Ali (rizvonullohi alayh)ni nazarda tutadi; Shaʼbiy buni Ali (rizvonullohi alayh)dan rivoyat qiladi.Шаъбий олти ака-ука ва бобо ҳақида: «Бобога олтидан бирни бер», — деди. Абу Муҳаммад айтди: Гўё у Али (ризвонуллоҳи алайҳ)ни назарда тутади; Шаъбий буни Али (ризвонуллоҳи алайҳ)дан ривоят қилади.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَمَةَ : أَنَّ عَلِيًّا كَانَ " يَجْعَلُ الْجَدَّ أَخًا مَتَى يَكُونَ سَادِسًا

Abdulloh ibn Salama (aytadi): Ali (roziyallohu anhu) boboni, u oltinchi boʻlguniga qadar, aka-uka (oʻrnida) deb belgilar edi.Абдуллоҳ ибн Салама (айтади): Али (розияллоҳу анҳу) бобони, у олтинчи бўлгунига қадар, ака-ука (ўрнида) деб белгилар эди.

أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا يُونُسُ ، عَنْ الْحَسَنِ : أَنَّ عَلِيًّا كَانَ " يُشَرِّكُ الْجَدَّ مَعَ الْإِخْوَةِ إِلَى السُّدُسِ

Hasan (aytadi): Ali (roziyallohu anhu) boboni aka-ukalar bilan birga, oltidan birga qadar sherik qilar edi.Ҳасан (айтади): Али (розияллоҳу анҳу) бобони ака-укалар билан бирга, олтидан бирга қадар шерик қилар эди.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَمَةَ ، قَالَ : كَانَ عَلِيٌّ " يُشَرِّكُ بَيْنَ الْجَدِّ وَالْإِخْوَةِ حَتَّى يَكُونَ سَادِسًا

Abdulloh ibn Salama aytadi: Ali (roziyallohu anhu) bobo bilan aka-ukalar orasida, u oltinchi boʻlguniga qadar, sheriklik qilar edi.Абдуллоҳ ибн Салама айтади: Али (розияллоҳу анҳу) бобо билан ака-укалар орасида, у олтинчи бўлгунига қадар, шериклик қилар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : كَانَ عَلِيٌّ " يُشَرِّكُ الْجَدَّ إِلَى سِتَّةٍ مَعَ الْإِخْوَةِ، يُعْطِي كُلَّ صَاحِبِ فَرِيضَةٍ فَرِيضَتَهُ، وَلَا يُوَرِّثُ أَخًا لِأُمٍّ مَعَ جَدٍّ، وَلَا أُخْتًا لِأُمٍّ، وَلَا يَزِيدُ الْجَدَّ مَعَ الْوَلَدِ عَلَى السُّدُسِ، إِلَّا أَنْ يَكُونَ غَيْرُهُ، وَلَا يُقَاسِمُ بِأَخٍ لِأَبٍ مَعَ أَخٍ لِأَبٍ وَأُمٍّ، وَإِذَا كَانَتْ أُخْتٌ لِأَبٍ وَأُمٍّ، وَأَخٌ لِأَبٍ، أَعْطَى الْأُخْتَ النِّصْفَ، وَالنِّصْفَ الْآخَرَ بَيْنَ الْجَدِّ وَالْأَخِ نِصْفَيْنِ، وَإِذَا كَانُوا إِخْوَةً وَأَخَوَاتٍ، شَرَّكَهُمْ مَعَ الْجَدِّ إِلَى السُّدُسِ

Ibrohim aytadi: Ali (roziyallohu anhu) boboni aka-ukalar bilan birga oltigacha sherik qilar, har bir belgilangan ulush egasiga oʻz ulushini berar, bobo bilan birga boʻlgan ona tomonidan akaga ham, ona tomonidan singilga ham meros bermas, farzand bilan birga boʻlgan boboga oltidan birdan ortiq bermas edi — undan boshqasi boʻlsagina (boshqacha boʻlardi). Ota-onasi bir aka bilan birga boʻlgan ota tomonidan akani taqsimga qoʻshmas edi. Agar ota-onasi bir singil va ota tomonidan aka boʻlsa, singilga yarmini berar, qolgan yarmini bobo bilan aka oʻrtasida teng ikkiga boʻlar edi. Agar aka-ukalar va opa-singillar boʻlsa, ularni bobo bilan birga, oltidan birga qadar sherik qilar edi.Иброҳим айтади: Али (розияллоҳу анҳу) бобони ака-укалар билан бирга олтигача шерик қилар, ҳар бир белгиланган улуш эгасига ўз улушини берар, бобо билан бирга бўлган она томонидан акага ҳам, она томонидан сингилга ҳам мерос бермас, фарзанд билан бирга бўлган бобога олтидан бирдан ортиқ бермас эди — ундан бошқаси бўлсагина (бошқача бўларди). Ота-онаси бир ака билан бирга бўлган ота томонидан акани тақсимга қўшмас эди. Агар ота-онаси бир сингил ва ота томонидан ака бўлса, сингилга ярмини берар, қолган ярмини бобо билан ака ўртасида тенг иккига бўлар эди. Агар ака-укалар ва опа-сингиллар бўлса, уларни бобо билан бирга, олтидан бирга қадар шерик қилар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ الْعَبْسِيِّ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَالِدٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَعْقِلٍ ، قَالَ : سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ الْجَد؟ فَقَالَ : " أَيُّ أَبٍ لَكَ أَكْبَر؟ فَقُلْتُ أَنَا : آدَمُ ، قَالَ : أَلَمْ تَسْمَعْ إِلَى قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى : # يَا بَنِي آدَمَ سورة الأعراف آية 26 #

Abdurahmon ibn Maʼqil aytadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan bobo haqida soʻraldi. U: «Sening otalaringdan qaysi biri kattaroq?» — dedi. Men: «Odam», — dedim. U: «Allohning: {Ey Odam bolalari} (Aʼrof surasi, 26-oyat) degan soʻzini eshitmaganmisan?» — dedi.Абдураҳмон ибн Маъқил айтади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан бобо ҳақида сўралди. У: «Сенинг оталарингдан қайси бири каттароқ?» — деди. Мен: «Одам», — дедим. У: «Аллоҳнинг: {Эй Одам болалари} (Аъроф сураси, 26-оят) деган сўзини эшитмаганмисан?» — деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ إِسْمَاعِيل بْنِ سُمَيْعٍ ، عَنْ رَجُلٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " لَوَدِدْتُ أَنِّي وَالَّذِينَ يُخَالِفُونِي فِي الْجَدِّ تَلَاعَنَّا، أَيُّنَا أَسْوَأُ قَوْلًا

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men va bobo haqida menga muxolif boʻlganlar laʼnatlashishimizni — qaysimiz soʻzi yomonroq ekanini (bilishni) juda istardim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен ва бобо ҳақида менга мухолиф бўлганлар лаънатлашишимизни — қайсимиз сўзи ёмонроқ эканини (билишни) жуда истардим.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ : أَنَّهُ " جَعَلَ الْجَدَّ أَبًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilinadi): u boboni ota (oʻrnida) deb belgiladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилинади): у бобони ота (ўрнида) деб белгилади.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق قَالَ : دَخَلْتُ عَلَى شُرَيْحٍ وَعِنْدَهُ عَامِرٌ، وَإِبْرَاهِيمُ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فِي فَرِيضَةِ امْرَأَةٍ مِنَّا : الْعَالِيَةِ ، تَرَكَتْ زَوْجَهَا، وَأُمَّهَا، وَأَخَاهَا لِأَبِيهَا، وَجَدَّهَا، فَقَالَ لِي : هَلْ مِنْ أُخْتٍ؟ قُلْتُ : لَا، قَالَ : لِلْبَعْلِ الشَّطْرُ وَلِلْأُمِّ الثُّلُثُ، قَالَ : فَجَهِدْتُ عَلَى أَنْ يُجِيبَنِي، فَلَمْ يُجِبْنِي إِلَّا بِذَلِكَ، فَقَالَ إِبْرَاهِيمُ، وَعَامِرٌ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ : مَا جَاءَ أَحَدٌ بِفَرِيضَةٍ أَعْضَلَ مِنْ فَرِيضَةٍ جِئْتَ بِهَا، قَالَ : فَأَتَيْتُ عَبِيدَةَ السَّلْمَانِيَّ وَكَانَ يُقَال : لَيْسَ بِالْكُوفَةِ أَحَدٌ أَعْلَمَ بِفَرِيضَةٍ مِنْ عَبِيدَةَ، وَالْحَارِثِ الْأَعْوَرَ، وَكَانَ عَبِيدَةُ يَجْلِسُ فِي الْمَسْجِدِ، فَإِذَا وَرَدَتْ عَلَى شُرَيْحٍ فَرِيضَةٌ فِيهَا جَدٌّ، رَفَعَهُمْ إِلَى عَبِيدَةَ، فَفَرَضَ فَسَأَلْتُهُ، فَقَالَ : إِنْ شِئْتُمْ نَبَّأْتُكُمْ بِفَرِيضَةِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ فِي هَذَا : " جَعَلَ لِلزَّوْجِ ثَلَاثَةَ أَسْهُمٍ النِّصْفَ، وَلِلْأُمِّ ثُلُثُ مَا بَقِيَ، وَهُوَ السُّدُسُ مِنْ رَأْسِ الْمَالِ، وَلِلْأَخِ سَهْمٌ، وَلِلْجَدِّ سَهْمٌ ، قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ : الْجَدُّ أَبُو الْأَبِ

Abu Ishoq aytadi: Shurayhning oldiga kirdim, uning huzurida Omir, Ibrohim va Abdurahmon ibn Abdulloh bor edi — bizdan boʻlgan Oliya ismli ayolning meros masalasi haqida (kelgan edim). U eri, onasi, ota tomonidan akasi va bobosini qoldirgan edi. U menga: «Singil bormi?» — dedi. Men: «Yoʻq», — dedim. U: «Erga yarmi, onaga uchdan biri», — dedi. Men undan (boshqa) javob olishga urindim, lekin u menga shundan boshqa javob bermadi. Ibrohim, Omir va Abdurahmon ibn Abdulloh: «Hech kim sen keltirgan meros masalasidan koʻra chigalroq masala keltirgan emas», — deyishdi. Soʻng men Abiyda as-Salmoniyning oldiga bordim — «Kufada meros masalasini Abiyda va Horis al-Aʼvardan koʻra yaxshiroq biladigan kishi yoʻq», deyilardi. Abiyda masjidda oʻtirar, Shurayhning oldiga tarkibida bobo boʻlgan meros masalasi kelsa, ularni Abiydaga yuborar, u esa taqsim qilib berar edi. Men undan soʻradim. U: «Agar xohlasangiz, bu haqda Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)ning taqsimini sizlarga xabar beraman: u erga yarmi — uch ulushni, onaga qolganning uchdan birini — bu bosh moldan oltidan biri boʻladi, akaga bir ulushni va boboga bir ulushni belgilagan», — dedi. Abu Ishoq aytdi: Bobo — otaning otasidir.Абу Ишоқ айтади: Шурайҳнинг олдига кирдим, унинг ҳузурида Омир, Иброҳим ва Абдураҳмон ибн Абдуллоҳ бор эди — биздан бўлган Олия исмли аёлнинг мерос масаласи ҳақида (келган эдим). У эри, онаси, ота томонидан акаси ва бобосини қолдирган эди. У менга: «Сингил борми?» — деди. Мен: «Йўқ», — дедим. У: «Эрга ярми, онага учдан бири», — деди. Мен ундан (бошқа) жавоб олишга уриндим, лекин у менга шундан бошқа жавоб бермади. Иброҳим, Омир ва Абдураҳмон ибн Абдуллоҳ: «Ҳеч ким сен келтирган мерос масаласидан кўра чигалроқ масала келтирган эмас», — дейишди. Сўнг мен Абийда ас-Салмонийнинг олдига бордим — «Куфада мерос масаласини Абийда ва Ҳорис ал-Аъвардан кўра яхшироқ биладиган киши йўқ», дейиларди. Абийда масжидда ўтирар, Шурайҳнинг олдига таркибида бобо бўлган мерос масаласи келса, уларни Абийдага юборар, у эса тақсим қилиб берар эди. Мен ундан сўрадим. У: «Агар хоҳласангиз, бу ҳақда Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)нинг тақсимини сизларга хабар бераман: у эрга ярми — уч улушни, онага қолганнинг учдан бирини — бу бош молдан олтидан бири бўлади, акага бир улушни ва бобога бир улушни белгилаган», — деди. Абу Ишоқ айтди: Бобо — отанинг отасидир.

أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا يُونُسُ ، عَنْ الْحَسَنِ : أَنَّ زَيْدًا كَانَ " يُشَرِّكُ الْجَدَّ مَعَ الْإِخْوَةِ إِلَى الثُّلُثِ "

Hasan (aytadi): Zayd (roziyallohu anhu) boboni aka-ukalar bilan birga, uchdan birga qadar sherik qilar edi.Ҳасан (айтади): Зайд (розияллоҳу анҳу) бобони ака-укалар билан бирга, учдан бирга қадар шерик қилар эди.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ ، حَدَّثَنَا أَبِي ، حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ : أَنَّهُ كَانَ " يُقَاسِمُ بِالْجَدِّ مَعَ الْإِخْوَةِ إِلَى الثُّلُثِ، ثُمَّ لَا يُنْقِصُهُ "

Ibrohim Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): u boboni aka-ukalar bilan birga, uchdan birga qadar taqsimga qoʻshar, soʻng undan kamaytirmas edi.Иброҳим Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): у бобони ака-укалар билан бирга, учдан бирга қадар тақсимга қўшар, сўнг ундан камайтирмас эди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ ، عَنْ إِسْمَاعِيل ، قَالَ : قَالَ عَامِرٌ : " خُذْ مِنْ أَمْرِ الْجَدِّ مَا اجْتَمَعَ النَّاسُ عَلَيْهِ ، قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ : يَعْنِي قَوْلَ زَيْدٍ

Ismoil aytadi: Omir (Shaʼbiy): «Bobo ishida odamlar ittifoq qilgan narsani ol», — dedi. Abu Muhammad aytdi: Yaʼni Zaydning soʻzini (nazarda tutadi).Исмоил айтади: Омир (Шаъбий): «Бобо ишида одамлар иттифоқ қилган нарсани ол», — деди. Абу Муҳаммад айтди: Яъни Зайднинг сўзини (назарда тутади).

أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ ، عَنْ هَمَّامٍ ، عَنْ قَتَادَةَ : أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ قَالَ فِي أُخْتٍ، وَأُمٍّ، ٍّوَزَوْجٍ، وَجَدٍّ، قَالَ : " جَعَلَهَا مِنْ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ : لِلْأُمِّ سِتَّةٌ، وَلِلزَّوْجِ تِسْعَةٌ، وَلِلْجَدِّ ثَمَانِيَةٌ، وَلِلْأُخْتِ أَرْبَعَةٌ

Qatoda (aytadi): Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) singil, ona, er va bobo haqida shunday dedi: «U (masalani) yigirma yettidan qildi: onaga olti, erga toʻqqiz, boboga sakkiz, singilga toʻrt».Қатода (айтади): Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) сингил, она, эр ва бобо ҳақида шундай деди: «У (масалани) йигирма еттидан қилди: онага олти, эрга тўққиз, бобога саккиз, сингилга тўрт».

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا الْأَشْعَثُ ، عَنْ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ ، قَالَ : " إِنَّ أَوَّلَ جَدَّةٍ أُطْعِمَتْ فِي الْإِسْلَامِ سَهْمًا أَمُّ أَبٍ، وَابْنُهَا حَيٌّ

Ibn Siyrin Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): u: «Islomda ulush yedirilgan birinchi buvi — oʻgʻli tirik boʻlgan otaning onasidir», — dedi.Ибн Сийрин Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): у: «Исломда улуш едирилган биринчи буви — ўғли тирик бўлган отанинг онасидир», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ : " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَطْعَمَ جَدَّةً سُدُسًا "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilinadi): Nabiy ﷺ buviga oltidan birni yedirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилинади): Набий ﷺ бувига олтидан бирни едирдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ : أَنَّ عُمَرَ " وَرَّثَ جَدَّةً مَعَ ابْنِهَا "

Saʼid ibn Musayyib (aytadi): Umar (roziyallohu anhu) buviga, oʻgʻli bilan birga (boʻlsa ham), meros berdi.Саъид ибн Мусаййиб (айтади): Умар (розияллоҳу анҳу) бувига, ўғли билан бирга (бўлса ҳам), мерос берди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، أَخْبَرَنِي مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ ، قَالَ : سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " أَطْعَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَ جَدَّاتٍ سُدُسًا. قَالَ : قُلْتُ لِإِبْرَاهِيمَ : مَنْ هُنَّهْ؟ قَالَ : جَدَّتَاكَ مِنْ قِبَلِ أَبِيكَ، وَجَدَّتُكَ مِنْ قِبَلِ أُمِّكَ "

Mansur ibn Muʼtamir aytadi: Ibrohimning: «Rasululloh ﷺ uchta buviga oltidan birni yedirdilar», — deganini eshitdim. Men Ibrohimga: «Ular kimlar?» — dedim. U: «Otang tomonidan ikki buving va onang tomonidan buving», — dedi.Мансур ибн Муътамир айтади: Иброҳимнинг: «Расулуллоҳ ﷺ учта бувига олтидан бирни едирдилар», — деганини эшитдим. Мен Иброҳимга: «Улар кимлар?» — дедим. У: «Отанг томонидан икки бувинг ва онанг томонидан бувинг», — деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : أَنْبَأَنِي الْحَسَنُ ، قَالَ : " تَرِثُ الْجِدَّةُ وَابْنُهَا حَيٌّ "

Hasan aytdi: Buvi, oʻgʻli tirik boʻlsa ham, meros oladi.Ҳасан айтди: Буви, ўғли тирик бўлса ҳам, мерос олади.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ دَاوُدَ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : " لَا تَرِثُ أُمُّ أَبِ الْأُمِّ، ابْنُهَا الَّذِي تُدْلِي بِهِ لَا يَرِثُ، فَكَيْفَ تَرِثُ هِيَ؟ "

Shaʼbiy aytdi: Onaning otasining onasi meros olmaydi; u orqali (merosga) ulanadigan oʻgʻli meros olmasa, u qanday qilib meros oladi?Шаъбий айтди: Онанинг отасининг онаси мерос олмайди; у орқали (меросга) уланадиган ўғли мерос олмаса, у қандай қилиб мерос олади?

أَخْبَرَنَا أَبُو مَعْمَرٍ ، عَنْ إِسْمَاعِيل بْنِ عُلَيَّةَ ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ عَلْقَمَةَ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ ، عَنْ أَبِي الدَّهْمَاءِ ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ ، قَالَ : " تَرِثُ الْجِدَّةُ وَابْنُهَا حَيٌّ "

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytdi: Buvi, oʻgʻli tirik boʻlsa ham, meros oladi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтди: Буви, ўғли тирик бўлса ҳам, мерос олади.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا الْأَشْعَثُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : جَاءَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ جَدَّةٌ أُمُّ أَبٍ، أَوْ أُمُّ أُمٍّ، فَقَالَتْ : إِنَّ ابْنَ ابْنِي أَوْ ابْنَ ابْنَتِي تُوُفِّيَ، وَبَلَغَنِي أَنَّ لِي نَصِيبًا، فَمَا لِي؟ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ : مَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِيهَا شَيْئًا، وَسَأَسْأَلُ النَّاسَ، فَلَمَّا صَلَّى الظُّهْر، قَالَ : أَيُّكُمْ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي الْجَدَّةِ شَيْئًا؟ فَقَالَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ : أَنَا، قَالَ : مَاذَا؟ قَالَ : أَعْطَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُدُسًا، قَالَ : أَيَعْلَمُ ذَاكَ أَحَدٌ غَيْرُكَ؟ فَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ : صَدَقَ، فَأَعْطَاهَا أَبُو بَكْرٍ السُّدُسَ، فَجَاءَتْ إِلَى عُمَرَ مِثْلُهَا، فَقَال : مَا أَدْرِي، مَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا شَيْئًا، وَسَأَسْأَلُ النَّاسَ، فَحَدَّثُوهُ بِحَدِيثِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، وَمُحَمَّدِ بْنِ مَسْلَمَةَ، فَقَالَ عُمَرُ : أَيُّكُمَا خَلَتْ بِهِ فَلَهَا السُّدُسُ، فَإِنْ اجْتَمَعْتُمَا، فَهُوَ بَيْنَكُمَا

Zuhriy aytadi: Abu Bakrning oldiga bir buvi — otaning onasi yoki onaning onasi — kelib: «Oʻgʻlimning oʻgʻli yoki qizimning oʻgʻli vafot etdi, menga esa (merosdan) nasiba borligi yetib keldi. Menga nima (tegadi)?» — dedi. Abu Bakr: «Men Rasululloh ﷺning bu haqda biror narsa deganlarini eshitmadim, odamlardan soʻrayman», — dedi. Peshin namozini oʻqigach: «Qaysi biringiz Rasululloh ﷺning buvi haqida biror narsa deganlarini eshitgan?» — dedi. Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu): «Men», — dedi. U: «Nima (deganlar)?» — dedi. U: «Rasululloh ﷺ unga oltidan birni berdilar», — dedi. U: «Buni sendan boshqa biror kishi biladimi?» — dedi. Shunda Muhammad ibn Maslama (roziyallohu anhu): «U rost aytdi», — dedi. Abu Bakr unga oltidan birni berdi. Soʻng Umarning oldiga ham shunga oʻxshash (bir ayol) keldi. U: «Bilmayman, Rasululloh ﷺdan bu haqda biror narsa eshitmadim, odamlardan soʻrayman», — dedi. Unga Mugʻiyra ibn Shuʼba va Muhammad ibn Maslamaning hadisini aytib berishdi. Shunda Umar: «Ikkingizdan qay biringiz yolgʻiz boʻlsa, unga oltidan bir (tegadi); agar ikkovingiz birga boʻlsangiz, u ikkingiz orasidadir», — dedi.Зуҳрий айтади: Абу Бакрнинг олдига бир буви — отанинг онаси ёки онанинг онаси — келиб: «Ўғлимнинг ўғли ёки қизимнинг ўғли вафот этди, менга эса (меросдан) насиба борлиги етиб келди. Менга нима (тегади)?» — деди. Абу Бакр: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бу ҳақда бирор нарса деганларини эшитмадим, одамлардан сўрайман», — деди. Пешин намозини ўқигач: «Қайси бирингиз Расулуллоҳ ﷺнинг буви ҳақида бирор нарса деганларини эшитган?» — деди. Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу): «Мен», — деди. У: «Нима (деганлар)?» — деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ унга олтидан бирни бердилар», — деди. У: «Буни сендан бошқа бирор киши биладими?» — деди. Шунда Муҳаммад ибн Маслама (розияллоҳу анҳу): «У рост айтди», — деди. Абу Бакр унга олтидан бирни берди. Сўнг Умарнинг олдига ҳам шунга ўхшаш (бир аёл) келди. У: «Билмайман, Расулуллоҳ ﷺдан бу ҳақда бирор нарса эшитмадим, одамлардан сўрайман», — деди. Унга Муғийра ибн Шуъба ва Муҳаммад ибн Масламанинг ҳадисини айтиб беришди. Шунда Умар: «Иккингиздан қай бирингиз ёлғиз бўлса, унга олтидан бир (тегади); агар икковингиз бирга бўлсангиз, у иккингиз орасидадир», — деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا الْأَشْعَثُ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَلِيٍّ ، وَزَيْدٍ قَالَا : " إِذَا كَانَتْ الْجَدَّاتُ سَوَاءً، وَرِثَ ثَلَاثُ جَدَّاتٍ جَدَّتَا أَبِيهِ أُمُّ أُمِّهِ، وَأُمُّ أَبِيهِ، وَجَدَّةُ أُمِّهِ، فَإِنْ كَانَتْ إِحَدَاهُنَّ أَقْرَب، فَالسَّهْمُ لِذَوِي الْقُرْبَى

Shaʼbiy Ali va Zayd (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qiladi): ular: «Buvilar (daraja jihatidan) teng boʻlsalar, uchta buvi meros oladi: otasining ikki buvisi — onasining onasi va otasining onasi — hamda onasining buvisi. Agar ulardan biri yaqinroq boʻlsa, ulush yaqin (qarindosh)larnikidir», — dedilar.Шаъбий Али ва Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилади): улар: «Бувилар (даража жиҳатидан) тенг бўлсалар, учта буви мерос олади: отасининг икки бувиси — онасининг онаси ва отасининг онаси — ҳамда онасининг бувиси. Агар улардан бири яқинроқ бўлса, улуш яқин (қариндош)ларникидир», — дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ أَشْعَثَ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَلِيٍّ ، وَزَيْدٍ : " أَنَّهُمَا كَانَا لا يُوَرِّثَانِ الْجِدَّةَ أُمَّ الأَبِ مَعَ الأَبِ "

Shaʼbiy Ali va Zayd (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qiladi): ular buviga — otaning onasiga — ota bilan birga boʻlganda meros bermas edilar.Шаъбий Али ва Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилади): улар бувига — отанинг онасига — ота билан бирга бўлганда мерос бермас эдилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ ابْنِ الْمُبَارَكِ ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ : أَنَّ عُثْمَانَ كَانَ " لَا يُوَرِّثُ الْجَدَّةَ وَابْنُهَا حَيٌّ "

Zuhriy (aytadi): Usmon (roziyallohu anhu) oʻgʻli tirik boʻlgan buviga meros bermas edi.Зуҳрий (айтади): Усмон (розияллоҳу анҳу) ўғли тирик бўлган бувига мерос бермас эди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا الْأَشْعَثُ ، عَنْ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ ، قَالَ : " إِنَّ الْجَدَّاتِ لَيْسَ لَهُنَّ مِيرَاثٌ، إِنَّمَا هِيَ طُعْمَةٌ أُطْعِمْنَهَا، وَالْجَدَّاتُ أَقْرَبُهُنَّ وَأَبْعَدُهُنَّ سَوَاءٌ "

Ibn Siyrin Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): u: «Buvilar uchun meros yoʻq; bu faqat ularga yedirilgan bir ulushdir. Buvilarning yaqini ham, uzogʻi ham tengdir», — dedi.Ибн Сийрин Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): у: «Бувилар учун мерос йўқ; бу фақат уларга едирилган бир улушдир. Бувиларнинг яқини ҳам, узоғи ҳам тенгдир», — деди.

أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، أَنْبَأَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : " تَرِثُ الْجَدَّةُ وَابْنُهَا حَيٌّ "

Ibrohim aytadi: Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu): «Buvi, oʻgʻli tirik boʻlsa ham, meros oladi», — dedi.Иброҳим айтади: Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу): «Буви, ўғли тирик бўлса ҳам, мерос олади», — деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا الْأَشْعَثُ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : " جِئْنَ أَرْبَعُ جَدَّاتٍ يَتَسَاوَقْنَ إِلَى مَسْرُوقٍ ، فَأَلْغَى أَمَّ أَبِ الْأَبِ، وَوَرَّثَ ثَلَاثًا : جَدَّتَيْ أَبِيهِ : أُمَّ أُمِّهِ، وَأُمَّ أَبِيهِ، وَجَدَّةَ أُمِّهِ "

Shaʼbiy aytdi: Masruqning oldiga toʻrt buvi birga kelishdi. U otaning otasining onasini (merosdan) chiqarib tashladi va uchtasiga meros berdi: otasining ikki buvisi — onasining onasi va otasining onasi — hamda onasining buvisiga.Шаъбий айтди: Масруқнинг олдига тўрт буви бирга келишди. У отанинг отасининг онасини (меросдан) чиқариб ташлади ва учтасига мерос берди: отасининг икки бувиси — онасининг онаси ва отасининг онаси — ҳамда онасининг бувисига.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ فِي ابْنَةٍ، وَابْنَةِ ابْنٍ، قَالَ : " النِّصْفُ وَالسُّدُسُ، وَمَا بَقِيَ، فَرَدٌّ عَلَى الْبِنْتِ "

Ibrohim Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): u qiz va oʻgʻilning qizi haqida: «Yarmi va oltidan biri; qolgani esa qizga qaytariladi», — dedi.Иброҳим Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): у қиз ва ўғилнинг қизи ҳақида: «Ярми ва олтидан бири; қолгани эса қизга қайтарилади», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَلْقَمَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّه : " أَنَّهُ أُتِيَ فِي إِخْوَةٍ لِأُمٍّ، وَأُمٍّ، فَأَعْطَى الْإِخْوَةَ مِنَ الْأُمِّ الثُّلُثَ، وَالْأُمَّ سَائِرَ الْمَالِ، وَقَالَ : الْأُمُّ عَصَبَةُ مَنْ لَا عَصَبَةَ لَهُ "

Alqama Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): uning oldiga ona tomonidan aka-ukalar va ona (masalasi) keltirildi. U ona tomonidan aka-ukalarga uchdan birni, onaga esa molning qolganini berdi va: «Ona — asabasi yoʻq kishining asabasidir», — dedi.Алқама Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): унинг олдига она томонидан ака-укалар ва она (масаласи) келтирилди. У она томонидан ака-укаларга учдан бирни, онага эса молнинг қолганини берди ва: «Она — асабаси йўқ кишининг асабасидир», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : سَأَلْتُ الشَّعْبِيَّ عَنْ رَجُلٍ مَاتَ وَتَرَكَ ابْنَتَهُ، لَا يُعْلَمُ لَهُ وَارِثٌ غَيْرُهَا، قَالَ : " لَهَا الْمَالُ كُلُّهُ "

Hasan otasidan (rivoyat qiladi): u aytdi: Shaʼbiydan vafot etib, qizini qoldirgan va undan boshqa vorisi maʼlum boʻlmagan kishi haqida soʻradim. U: «Molning barchasi unikidir», — dedi.Ҳасан отасидан (ривоят қилади): у айтди: Шаъбийдан вафот этиб, қизини қолдирган ва ундан бошқа вориси маълум бўлмаган киши ҳақида сўрадим. У: «Молнинг барчаси уникидир», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، أَنَّ ابْنَ مَسْعُودٍ كَانَ لَا يَرُدُّ عَلَى أَخٍ لِأُمٍّ مَعَ أُمٍّ، وَلا عَلَى جَدَّةٍ، إِذَا كَانَ مَعَهَا غَيْرُهَا مَنْ لَهُ فَرِيضَةٌ، وَلَا عَلَى ابْنَةِ ابْنٍ، مَعَ ابْنَةِ الصُّلْبِ، وَلَا عَلَى امْرَأَةٍ وَزَوْج

Shaʼbiy (aytadi): Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) ona bilan birga boʻlgan ona tomonidan akaga ham, oʻzi bilan birga belgilangan ulushi bor boshqa birov boʻlsa — buviga ham, tugʻishgan qiz bilan birga boʻlgan oʻgʻilning qiziga ham, xotin va erga ham radd qilmas edi.Шаъбий (айтади): Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) она билан бирга бўлган она томонидан акага ҳам, ўзи билан бирга белгиланган улуши бор бошқа биров бўлса — бувига ҳам, туғишган қиз билан бирга бўлган ўғилнинг қизига ҳам, хотин ва эрга ҳам радд қилмас эди.

وَكَانَ عَلِيٌّ " يَرُدُّ عَلَى كُلِّ ذِي سَهْمٍ، إِلَّا الْمَرْأَةَ وَالزَّوْجَ "

Ali (roziyallohu anhu) esa xotin va erdan boshqa har bir ulush egasiga radd qilar edi.Али (розияллоҳу анҳу) эса хотин ва эрдан бошқа ҳар бир улуш эгасига радд қилар эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَالِمٍ ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِت : " أَنَّهُ أُتِيَ فِي ابْنَةٍ، أَوْ أُخْت، فَأَعْطَاهَا النِّصْفَ، وَجَعَلَ مَا بَقِيَ فِي بَيْتِ الْمَالِ وقَالَ يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ : عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ خَارِجَةَ

Xorija ibn Zayd Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): uning oldiga qiz yoki singil (masalasi) keltirildi. U unga yarmini berdi, qolganini esa baytulmolga qoʻydi. Yazid ibn Horun aytdi: Muhammad ibn Solimdan, u Shaʼbiydan, u Xorijadan (rivoyat qilgan).Хорижа ибн Зайд Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): унинг олдига қиз ёки сингил (масаласи) келтирилди. У унга ярмини берди, қолганини эса байтулмолга қўйди. Язид ибн Ҳорун айтди: Муҳаммад ибн Солимдан, у Шаъбийдан, у Хорижадан (ривоят қилган).

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ فِي ابْنِ الْمُلَاعَنَةِ، قَالَ : " مِيرَاثُهُ لِأُمِّهِ "

Ibrohim Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): u liʼon qilgan ayolning oʻgʻli haqida: «Uning merosi onasinikidir», — dedi.Иброҳим Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): у лиъон қилган аёлнинг ўғли ҳақида: «Унинг мероси онасиникидир», — деди.

أَخْبَرَنَا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَجُلًا سَأَلَ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ عَنْ وَلَدِ الْمُتَلَاعِنَيْنِ لِمَنْ مِيرَاثُهُ؟ قَالَ : " لِأُمِّهِ وَأَهْلِهَا

Ibrohim ibn Tahmon aytadi: Bir kishining Ato ibn Abu Rabohdan liʼon qilishgan er-xotinning farzandi haqida — uning merosi kimga (tegishli) ekanini soʻraganini eshitdim. U: «Onasiga va uning ahliga», — dedi.Иброҳим ибн Таҳмон айтади: Бир кишининг Ато ибн Абу Рабоҳдан лиъон қилишган эр-хотиннинг фарзанди ҳақида — унинг мероси кимга (тегишли) эканини сўраганини эшитдим. У: «Онасига ва унинг аҳлига», — деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ أَبِي سَهْلٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ قَالَ : قَالَ عَلِيٌّ فِي ابْنِ الْمُلَاعَنَةِ : " تَرَكَ أَخَاهُ لِأُمِّهِ، وَأُمَّهُ لِأَخِيهِ السُّدُسُ، وَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ، ثُمَّ يُرَدُّ عَلَيْهِمْ، فَيَصِيرُ لِلْأَخِ الثُّلُثُ، وَلِلْأُمِّ الثُّلُثَانِ " . وَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ : لِأَخِيهِ السُّدُسُ، وَمَا بَقِيَ فَلِلْأُمِّ

Shaʼbiy aytadi: Ali (roziyallohu anhu) liʼon qilgan ayolning oʻgʻli haqida shunday dedi: «U ona tomonidan akasini va onasini qoldirdi: akasiga oltidan bir, onasiga uchdan bir; soʻng ularga radd qilinadi va akaga uchdan bir, onaga uchdan ikki boʻladi». Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) esa: «Akasiga oltidan bir, qolgani esa onasiga», — dedi.Шаъбий айтади: Али (розияллоҳу анҳу) лиъон қилган аёлнинг ўғли ҳақида шундай деди: «У она томонидан акасини ва онасини қолдирди: акасига олтидан бир, онасига учдан бир; сўнг уларга радд қилинади ва акага учдан бир, онага учдан икки бўлади». Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) эса: «Акасига олтидан бир, қолгани эса онасига», — деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ أَبِي سَهْلٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ فِي ابْنِ الْمُلَاعَنَةِ : تَرَكَ ابْنَ أَخٍ وَجَدًّا، قَالَ : " الْمَالُ لِابْنِ الْأَخِ "

Shaʼbiy liʼon qilgan ayolning oʻgʻli haqida — u akasining oʻgʻlini va bobosini qoldirgan boʻlsa: «Mol akasining oʻgʻlinikidir», — dedi.Шаъбий лиъон қилган аёлнинг ўғли ҳақида — у акасининг ўғлини ва бобосини қолдирган бўлса: «Мол акасининг ўғлиникидир», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَامِرٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ فِي مِيرَاثِ ابْنِ الْمُلَاعَنَة : " لِأُمِّهِ الثُّلُثُ، وَالثُّلُثَانِ لِبَيْتِ الْمَالِ "

Saʼid ibn Musayyib Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): u liʼon qilgan ayol oʻgʻlining merosi haqida: «Onasiga uchdan bir, uchdan ikkisi esa baytulmolga», — dedi.Саъид ибн Мусаййиб Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): у лиъон қилган аёл ўғлининг мероси ҳақида: «Онасига учдан бир, учдан иккиси эса байтулмолга», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَامِرٍ ، عَنْ حَمَّادٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : " مِيرَاثُهُ لِأُمِّهِ تَعْقِلُ عَنْهُ عَصَبَةُ أُمِّهِ " ، وَقَالَ قَتَادَةُ ، عَنْ الْحَسَنِ : لِأُمِّهِ الثُّلُثُ، وَبَقِيَّةُ الْمَالِ لِعَصَبَةِ أُمِّهِ

Ibrohim Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): u: «Uning merosi onasinikidir; uning nomidan diyatni onasining asabasi toʻlaydi», — dedi. Qatoda esa Hasandan (rivoyat qilib): «Onasiga uchdan bir, molning qolgani onasining asabasiga», — dedi.Иброҳим Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): у: «Унинг мероси онасиникидир; унинг номидан диятни онасининг асабаси тўлайди», — деди. Қатода эса Ҳасандан (ривоят қилиб): «Онасига учдан бир, молнинг қолгани онасининг асабасига», — деди.

أَخْبَرَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، أَخْبَرَنَا قَتَادَةُ : أَنَّ عَلِيًّا ، وَابْنَ مَسْعُودٍ قَالَا فِي وَلَدِ المُلَاعَنَةٍ تَرْكُ جَدَّتِهِ وَإِخْوَتِهِ لأُمِّهِ، قَالَ : " لِلْجَدَّةِ الثُّلُثُ، وَلِلْإِخْوَةِ الثُّلُثَانِ "، وَقَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ : لِلْجَدَّةِ السُّدُسُ، وَلِلْإِخْوَةِ لِلْأُمِّ الثُّلُثُ، وَمَا بَقِيَ فَلِبَيْتِ الْمَالِ

Qatoda (aytadi): Ali va Ibn Masʼud (roziyallohu anhumo) liʼon qilgan ayolning farzandi haqida — u buvisini va ona tomonidan aka-ukalarini qoldirsa: «Buviga uchdan bir, aka-ukalarga uchdan ikki», — dedilar. Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) esa: «Buviga oltidan bir, ona tomonidan aka-ukalarga uchdan bir, qolgani esa baytulmolga», — dedi.Қатода (айтади): Али ва Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳумо) лиъон қилган аёлнинг фарзанди ҳақида — у бувисини ва она томонидан ака-укаларини қолдирса: «Бувига учдан бир, ака-укаларга учдан икки», — дедилар. Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) эса: «Бувига олтидан бир, она томонидан ака-укаларга учдан бир, қолгани эса байтулмолга», — деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ، أَنْبَأَنَا يُونُسُ ، وَحُمَيدٌ ، عَنْ الْحَسَنِ ، قَالَ : " تَرِثُهُ أُمُّهُ يَعْنِي : ابْنَ الْمُلَاعَنَةِ "

Hasan aytdi: Uni onasi meros oladi — yaʼni liʼon qilgan ayolning oʻgʻlini.Ҳасан айтди: Уни онаси мерос олади — яъни лиъон қилган аёлнинг ўғлини.

أَخْبَرَنَا حَجَّاجٌ ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ : أَنَّ النَّخَعِيَّ ، وَالشَّعْبِيّ ، قَالَا : " تَرِثُهُ أُمُّهُ "

Hajjoj (aytadi): Naxaʼiy va Shaʼbiy: «Uni onasi meros oladi», — dedilar.Ҳажжож (айтади): Нахаъий ва Шаъбий: «Уни онаси мерос олади», — дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، قَالَ : كَتَبْتُ إِلَى أَخٍ لِي مِنْ بَنِي زُرَيْقٍ أَسْأَلُهُ : لِمَنْ قَضَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ابْنِ الْمُلَاعَنَةِ؟ فَكَتَبَ إِلَيَّ : " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم : قَضَى بِهِ لِأُمِّهِ هِيَ بِمَنْزِلَةِ أُمِّهِ وَأَبِيهِ . وقَالَ سُفْيَانُ : الْمَالُ كُلُّهُ لِلْأُمِّ هِيَ بِمَنْزِلَةِ أَبِيهِ وَأُمِّهِ

Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayr aytadi: Banu Zurayqdan boʻlgan bir birodarimga xat yozib, undan: «Nabiy ﷺ liʼon qilgan ayolning oʻgʻli haqida kimga hukm qilganlar?» — deb soʻradim. U menga: «Nabiy ﷺ uni onasiga hukm qildilar; u (ona) unga onasi va otasi oʻrnidadir», — deb yozdi. Sufyon aytdi: Molning barchasi onasinikidir; u unga otasi va onasi oʻrnidadir.Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайр айтади: Бану Зурайқдан бўлган бир биродаримга хат ёзиб, ундан: «Набий ﷺ лиъон қилган аёлнинг ўғли ҳақида кимга ҳукм қилганлар?» — деб сўрадим. У менга: «Набий ﷺ уни онасига ҳукм қилдилар; у (она) унга онаси ва отаси ўрнидадир», — деб ёзди. Суфён айтди: Молнинг барчаси онасиникидир; у унга отаси ва онаси ўрнидадир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ الْحَسَنِ فِي ابْنِ الْمُلَاعَنَةِ تَرَكَ أُمَّهُ وَعَصَبَةَ أُمِّهِ، قَالَ : " الثُّلُثُ لِأُمِّهِ، وَمَا بَقِيَ فَلِعَصَبَةِ أُمِّهِ "

Hasan liʼon qilgan ayolning oʻgʻli haqida — u onasini va onasining asabasini qoldirsa: «Uchdan bir onasiga, qolgani esa onasining asabasiga», — dedi.Ҳасан лиъон қилган аёлнинг ўғли ҳақида — у онасини ва онасининг асабасини қолдирса: «Учдан бир онасига, қолгани эса онасининг асабасига», — деди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ ابْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ عَامِرٍ ، عَنْ عَلِيٍّ ، وَعَبْدِ اللَّهِ فِي ابْنِ الْمُلاعَنَةِ، قَالا : " عَصَبَتُهُ عَصَبَةُ أُمِّهِ "

Omir Ali va Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qiladi): ular liʼon qilgan ayolning oʻgʻli haqida: «Uning asabasi — onasining asabasidir», — dedilar.Омир Али ва Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилади): улар лиъон қилган аёлнинг ўғли ҳақида: «Унинг асабаси — онасининг асабасидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الْحَلَبِيُّ مُوسَى بْنُ خَالِدٍ ، حَدَّثَنَا المُعْتَمِر ، عَنْ يُونُسَ ، عَنِ الْحَسَنِ ، أَنَّهُ كَانَ يَقُول : " مِيرَاثُ وَلَدِ الْمُلَاعَنَةِ لِأُمِّه، قُلْتُ : فَإِنْ كَانَ لَهُ أَخٌ مِنْ أُمِّه؟ قَالَ : لَهُ السُّدُسُ "

Yunus Hasandan (rivoyat qiladi): u: «Liʼon qilgan ayol farzandining merosi onasinikidir», — der edi. Men: «Agar uning ona tomonidan akasi boʻlsa-chi?» — dedim. U: «Unga oltidan bir», — dedi.Юнус Ҳасандан (ривоят қилади): у: «Лиъон қилган аёл фарзандининг мероси онасиникидир», — дер эди. Мен: «Агар унинг она томонидан акаси бўлса-чи?» — дедим. У: «Унга олтидан бир», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ ، قَالَ : " وَلَدُ الْمُلَاعَنَةِ لِأُمِّه، تَرِثُ فَرِيضَتَهَا مِنْهُ، وَسَائِرُ ذَلِكَ فِي بَيْتِ الْمَالِ "

Zuhriy aytdi: Liʼon qilgan ayolning farzandi onasinikidir; u undan oʻz belgilangan ulushini meros oladi, bundan qolgani esa baytulmoldadir.Зуҳрий айтди: Лиъон қилган аёлнинг фарзанди онасиникидир; у ундан ўз белгиланган улушини мерос олади, бундан қолгани эса байтулмолдадир.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " إِذَا تَلَاعَنَا، فُرِّقَ بَيْنَهُمَا وَلَمْ يَجْتَمِعَا، وَدُعِيَ الْوَلَدُ لِأُمِّهِ، يُقَالُ : ابْنُ فُلَانَةَ، هِيَ عَصَبَتُهُ يَرِثُهَا وَتَرِثُهُ، وَمَنْ دَعَاهُ لِزِنْيَةٍ، جُلِدَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Ular liʼon qilishsa, ikkovi ajratiladi va boshqa qoʻshilmaydilar. Farzand esa onasiga nisbat berilib chaqiriladi: «Falonchining oʻgʻli», deyiladi. U (ona) uning asabasidir: u ayolga meros boʻladi, ayol ham unga meros boʻladi. Kim uni zino (farzandi) deb chaqirsa, kaltaklanadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Улар лиъон қилишса, иккови ажратилади ва бошқа қўшилмайдилар. Фарзанд эса онасига нисбат берилиб чақирилади: «Фалончининг ўғли», дейилади. У (она) унинг асабасидир: у аёлга мерос бўлади, аёл ҳам унга мерос бўлади. Ким уни зино (фарзанди) деб чақирса, калтакланади.

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ فِي وَلَدِ الْمُتَلَاعِنَيْنِ : " أَنَّهُ تَرِثُهُ عَصَبَةُ أُمِّهِ، وَهُمْ يَعْقِلُونَ عَنْهُ "

Shaʼbiy liʼon qilishgan er-xotinning farzandi haqida: «Uni onasining asabasi meros oladi va uning nomidan diyatni ular toʻlaydilar», — dedi.Шаъбий лиъон қилишган эр-хотиннинг фарзанди ҳақида: «Уни онасининг асабаси мерос олади ва унинг номидан диятни улар тўлайдилар», — деди.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، أَنْبَأَنَا هَمَّامٌ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ عَزْرَةَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي وَلَدِ الْمُلَاعَنَةِ هُوَ الَّذِي لَا أَبَ لَهُ " تَرِثُهُ أُمُّهُ وَإِخْوَتُهُ مِنْ أُمِّهِ، ِوَعَصَبَةُُ أُمِّهِ، فَإِنْ قَذَفَهُ قَاذِف، جُلِدَ قَاذِفُهُ "

Saʼid ibn Jubayr Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qiladi): u liʼon qilgan ayolning farzandi — yaʼni otasi yoʻq kishi haqida: «Uni onasi, ona tomonidan aka-ukalari va onasining asabasi meros oladi. Agar birov unga qazf qilsa (boʻhton tashlasa), qazf qilgan kishi kaltaklanadi», — dedi.Саъид ибн Жубайр Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилади): у лиъон қилган аёлнинг фарзанди — яъни отаси йўқ киши ҳақида: «Уни онаси, она томонидан ака-укалари ва онасининг асабаси мерос олади. Агар биров унга қазф қилса (бўҳтон ташласа), қазф қилган киши калтакланади», — деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ ، عَنْ النُّعْمَانِ ، عَنْ مَكْحُولٍ : أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ مِيرَاثِ وَلَدِ الْمُلَاعَنَةِ لِمَنْ هُوَ؟ قَالَ : جَعَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لِأُمِّهِ فِي سَبَبِهِ لِمَا لَقِيَتْ مِنْ الْبَلَاءِ، وَلِإِخْوَتِهِ مِنْ أُمِّهِ، وقَالَ مَكْحُول : فَإِنْ مَاتَتْ الْأُمُّ، وَتَرَكَتْ ابْنَهَا، ثُمَّ تُوُفِّيَ ابْنُهَا الَّذِي جُعِلَ لَهَا، كَانَ مِيرَاثُهُ لِإِخْوَتِهِ مِنْ أُمِّهِ كُلُّهُ، لِأَنَّهُ كَانَ لِأُمِّهِمْ وَجَدِّهِمْ، وَكَانَ لِأَبِيهَا السُّدُسُ مِنْ ابْنِ ابْنَتِهِ، وَلَيْسَ يَرِثُ الْجَدُّ إِلَّا فِي هَذِهِ الْمَنْزِلَةِ، لِأَنَّهُ إِنَّمَا هُوَ أَبُ الْأُمِّ، وَإِنَّمَا وَرِثَ الْإِخْوَةُ مِنْ الْأُمِّ أُمَّهُمْ، وَوَرِثَ الْجَدُّ ابْنَتَهُ لِأَنَّهُ جُعِلَ لَهَا، فَالْمَالُ الَّذِي لِلْوَلَدِ لِوَرَثَةِ الْأُمِّ وَهُوَ بِحَوْزَةِ الْجَدُّ وَحْدَهُ إِذَا لَمْ يَكُنْ غَيْرُهُ "

Makhuldan liʼon qilgan ayol farzandining merosi kimga (tegishli) ekani soʻraldi. U: «Rasululloh ﷺ uni onasiga — u sabab koʻrgan balosi uchun — va ona tomonidan aka-ukalariga qilib berdilar», — dedi. Makhul aytdi: Agar ona vafot etib, oʻgʻlini qoldirsa, soʻng unga (onasiga) qilib berilgan oʻgʻli vafot etsa, uning merosi butunlay ona tomonidan aka-ukalariga boʻladi, chunki u ularning onasiga va bobosiga (tegishli) edi. Uning (onaning) otasiga esa qizining oʻgʻlidan oltidan bir boʻladi. Bobo faqat shu holatdagina meros oladi, chunki u faqat onaning otasidir. Ona tomonidan aka-ukalar esa onalarini meros olganlar, bobo oʻz qizini meros olgan, chunki u (farzand) unga qilib berilgan edi. Demak, farzandga tegishli mol onaning vorislariniki boʻladi va boshqa hech kim boʻlmasa, u yolgʻiz boboning qoʻlida boʻladi.Макҳулдан лиъон қилган аёл фарзандининг мероси кимга (тегишли) экани сўралди. У: «Расулуллоҳ ﷺ уни онасига — у сабаб кўрган балоси учун — ва она томонидан ака-укаларига қилиб бердилар», — деди. Макҳул айтди: Агар она вафот этиб, ўғлини қолдирса, сўнг унга (онасига) қилиб берилган ўғли вафот этса, унинг мероси бутунлай она томонидан ака-укаларига бўлади, чунки у уларнинг онасига ва бобосига (тегишли) эди. Унинг (онанинг) отасига эса қизининг ўғлидан олтидан бир бўлади. Бобо фақат шу ҳолатдагина мерос олади, чунки у фақат онанинг отасидир. Она томонидан ака-укалар эса оналарини мерос олганлар, бобо ўз қизини мерос олган, чунки у (фарзанд) унга қилиб берилган эди. Демак, фарзандга тегишли мол онанинг ворислариники бўлади ва бошқа ҳеч ким бўлмаса, у ёлғиз бобонинг қўлида бўлади.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ : أَنَّ قَوْمًا اخْتَصَمُوا إِلَى عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْه فِي وَلَدِ الْمُتَلَاعِنَيْنِ، فَجَاءَ عَصَبَةُ أَبِيهِ يَطْلُبُونَ مِيرَاثَه، فَقَالَ : " إِنَّ أَبَاهُ كَانَ تَبَرَّأَ مِنْهُ، فَلَيْسَ لَكُمْ مِنْ مِيرَاثِهِ شَيْءٌ، فَقَضَى بِمِيرَاثِهِ لِأُمِّهِ، وَجَعَلَهَا عَصَبَتَهُ "

Ikrima Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qiladi): bir qavm liʼon qilishgan er-xotinning farzandi haqida Ali (roziyallohu anhu)ning huzurida daʼvolashdilar. Uning otasining asabasi kelib, merosini talab qilishdi. U: «Otasi undan voz kechgan edi, shuning uchun sizlar uchun uning merosidan hech narsa yoʻq», — dedi va uning merosini onasiga hukm qilib, uni (onani) uning asabasi qilib belgiladi.Икрима Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилади): бир қавм лиъон қилишган эр-хотиннинг фарзанди ҳақида Али (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида даъволашдилар. Унинг отасининг асабаси келиб, меросини талаб қилишди. У: «Отаси ундан воз кечган эди, шунинг учун сизлар учун унинг меросидан ҳеч нарса йўқ», — деди ва унинг меросини онасига ҳукм қилиб, уни (онани) унинг асабаси қилиб белгилади.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى : أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ يُحَدِّثُ، عَنْ عَلِيٍّ : فِي الرَّجُلِ يَكُونُ لَهُ مَا لِلرَّجُلِ وَمَا لِلْمَرْأَةِ مِنْ أَيِّهِمَا يُوَرَّثُ، فَقَالَ : " مِنْ أَيِّهِمَا بَالَ "

Muhammad ibn Ali Ali (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): erkakda ham erkakning (aʼzosi), ham ayolning (aʼzosi) boʻlsa, qay biriga qarab meros beriladi (deb soʻralganda), u: «Qay biridan siysa, oʻshaniga qarab», — dedi.Муҳаммад ибн Али Али (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): эркакда ҳам эркакнинг (аъзоси), ҳам аёлнинг (аъзоси) бўлса, қай бирига қараб мерос берилади (деб сўралганда), у: «Қай биридан сийса, ўшанига қараб», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، عَنْ مُغِيرَةَ ، عَنْ شِبَاكٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَلِيٍّ فِي الْخُنْثَى، قَالَ : " يُوَرَّثُ مِنْ قِبَلِ مَبَالِهِ "

Shaʼbiy Ali (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): u xunsa haqida: «Unga siyadigan joyiga qarab meros beriladi», — dedi.Шаъбий Али (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): у хунса ҳақида: «Унга сиядиган жойига қараб мерос берилади», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو هَانِئٍ ، قَالَ : سُئِلَ عَامِرٌ عَنْ مَوْلُودٍ وُلِدَ، وَلَيْسَ بِذَكَرٍ، وَلَا أُنْثَى، لَيْسَ لَهُ مَا لِلذَّكَرِ، وَلَيْسَ لَهُ مَا لِلْأُنْثَى، يُخْرِجُ مِنْ سُرَّتِهِ كَهَيْئَةِ الْبَوْلِ وَالْغَائِطِ، سُئِلَ عَنْ مِيرَاثِهِ، فَقَالَ : " نِصْفُ حَظِّ الذَّكَرِ، وَنِصْفُ حَظِّ الْأُنْثَى "

Abu Honeʼ aytadi: Omir (Shaʼbiy)dan tugʻilgan bir chaqaloq haqida soʻraldi: u na erkak, na ayol edi; unda na erkakning (aʼzosi), na ayolning (aʼzosi) bor edi, kindigidan siydik va najosat kabi narsa chiqar edi. Undan bu (chaqaloq)ning merosi haqida soʻralganda, u: «Erkak nasibasining yarmi va ayol nasibasining yarmi», — dedi.Абу Ҳонеъ айтади: Омир (Шаъбий)дан туғилган бир чақалоқ ҳақида сўралди: у на эркак, на аёл эди; унда на эркакнинг (аъзоси), на аёлнинг (аъзоси) бор эди, киндигидан сийдик ва нажосат каби нарса чиқар эди. Ундан бу (чақалоқ)нинг мероси ҳақида сўралганда, у: «Эркак насибасининг ярми ва аёл насибасининг ярми», — деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : سُئِلَ أَبُو بَكْرٍ عَنْ الْكَلَالَةِ، فَقَالَ : " إِنِّي سَأَقُولُ فِيهَا بِرَأْيِي، فَإِنْ كَانَ صَوَابًا فَمِنْ اللَّهِ، وَإِنْ كَانَ خَطَأً فَمِنِّي، وَمِنَ الشَّيْطَانِ : أُرَاهُ مَا خَلَا الْوَالِدَ وَالْوَلَدِ " ، َفَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عُمَرُ ، قَالَ : إِنِّي لَأَسْتَحْيِي اللَّهَ أَنْ أَرُدَّ شَيْئًا قَالَهُ أَبُو بَكْرٍ

Shaʼbiy aytadi: Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan kalola haqida soʻraldi. U: «Men bu haqda oʻz raʼyim bilan aytaman: agar toʻgʻri boʻlsa, Allohdan; agar xato boʻlsa, mendan va shaytondandir. Men uni ota va farzanddan boshqasi deb bilaman», — dedi. Umar (roziyallohu anhu) xalifa boʻlganida: «Men Abu Bakr aytgan biror narsani rad qilishdan Allohdan hayo qilaman», — dedi.Шаъбий айтади: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан калола ҳақида сўралди. У: «Мен бу ҳақда ўз раъйим билан айтаман: агар тўғри бўлса, Аллоҳдан; агар хато бўлса, мендан ва шайтондандир. Мен уни ота ва фарзанддан бошқаси деб биламан», — деди. Умар (розияллоҳу анҳу) халифа бўлганида: «Мен Абу Бакр айтган бирор нарсани рад қилишдан Аллоҳдан ҳаё қиламан», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ هُوَ ابْنُ أَبِي أَيُّوبَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ ، عَنْ مَرْثَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْيَزَنِيِّ ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ ، أَنَّهُ قَالَ : " مَا أَعْضَلَ بِأَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْءٌ مَا أَعْضَلَتْ بِهِمْ الْكَلَالَةُ "

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning sahobalariga kalola (masalasi)chalik chigal kelgan narsa boʻlmagan.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларига калола (масаласи)чалик чигал келган нарса бўлмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " الْكَلَالَةُ مَا خَلَا الْوَالِدَ وَالْوَلَدَ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Kalola — ota va farzanddan boshqasidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Калола — ота ва фарзанддан бошқасидир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ ، عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ L1584 ، عَنْ سَعْدٍ : " أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ هَذِهِ الْآيَةَ : # وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلالَةً أَو امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ سورة النساء آية 12 # لِأُمٍّ "

Qosim ibn Abdulloh Saʼd (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): u bu oyatni: {Agar meros qoldirilayotgan erkak yoki ayol kalola boʻlsa va uning aka-ukasi yoki opa-singlisi boʻlsa} (Niso surasi, 12-oyat) — «ona tomonidan» (deb qoʻshib) oʻqir edi.Қосим ибн Абдуллоҳ Саъд (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): у бу оятни: {Агар мерос қолдирилаётган эркак ёки аёл калола бўлса ва унинг ака-укаси ёки опа-синглиси бўлса} (Нисо сураси, 12-оят) — «она томонидан» (деб қўшиб) ўқир эди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ ، حَدَّثَنَا أَبُو الْأَسْوَدِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ : أَنَّ عَاصِمَ بْنَ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيَّ أَخْبَرَهُ : أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ " الْتَمَسَ مَنْ يَرِثُ ابْنَ الدَّحْدَاحَةِ، فَلَمْ يَجِدْ وَارِثًا، فَدَفَعَ مَالَ ابْنِ الدَّحْدَاحَةِ إِلَى أَخْوَالِ ابْنِ الدَّحْدَاحَةِ "

Osim ibn Umar ibn Qatoda al-Ansoriy xabar berdi: Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) Ibn Dahdohaga voris boʻladigan kishini qidirdi, lekin voris topmadi. Shunda Ibn Dahdohaning molini Ibn Dahdohaning togʻalariga berdi.Осим ибн Умар ибн Қатода ал-Ансорий хабар берди: Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Ибн Даҳдоҳага ворис бўладиган кишини қидирди, лекин ворис топмади. Шунда Ибн Даҳдоҳанинг молини Ибн Даҳдоҳанинг тоғаларига берди.

أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنْ عَائِشَةَ ، قَالَتْ : " اللَّهُ وَرَسُولُهُ مَوْلَى مَنْ لَا مَوْلَى لَهُ، وَالْخَالُ وَارِثُ مَنْ لَا وَارِثَ لَهُ "

Tovus Oisha (roziyallohu anho)dan (rivoyat qiladi): u: «Alloh va Uning Rasuli — mavlosi yoʻq kishining mavlosidir; togʻa esa — vorisi yoʻq kishining vorisidir», — dedi.Товус Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (ривоят қилади): у: «Аллоҳ ва Унинг Расули — мавлоси йўқ кишининг мавлосидир; тоға эса — вориси йўқ кишининг ворисидир», — деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ فِرَاسٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ زِيَادٍ ، قَالَ : " أُتِيَ عُمَرُ فِي عَمٍّ لِأُمٍّ، وَخَالَة، فَأَعْطَى الْعَمَّ لِلْأُمِّ الثُّلُثَيْنِ، وَأَعْطَى الْخَالَةَ الثُّلُثَ "

Ziyod aytdi: Umar (roziyallohu anhu)ning oldiga ona tomonidan amaki va xola (masalasi) keltirildi. U ona tomonidan amakiga uchdan ikkini, xolaga esa uchdan birni berdi.Зиёд айтди: Умар (розияллоҳу анҳу)нинг олдига она томонидан амаки ва хола (масаласи) келтирилди. У она томонидан амакига учдан иккини, холага эса учдан бирни берди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ يُونُسَ ، عَنِ الْحَسَنِ : أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ " أَعْطَى الْخَالَةَ الثُّلُثَ، وَالْعَمَّةَ الثُّلُثَيْنِ "

Hasan (aytadi): Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) xolaga uchdan birni, ammaga esa uchdan ikkini berdi.Ҳасан (айтади): Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) холага учдан бирни, аммага эса учдан иккини берди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الْحَسَنِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنْ غَالِبِ بْنِ عَبَّادٍ ، عَنْ قَيْسِ بْنِ حَبْتَرٍ النَّهْشَلِيِّ ، قَالَ : أُتِيَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ فِي خَالَةٍ وَعَمَّةٍ، فَقَامَ شَيْخٌ ، فَقَالَ : شَهِدْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ " أَعْطَى الْخَالَةَ الثُّلُثَ، وَالْعَمَّةَ الثُّلُثَيْنِ " ، قَالَ : فَهَمَّ أَنْ يَكْتُبَ بِهِ، ثُمَّ قَالَ : أَيْنَ زَيْدٌ عَنْ هَذَا

Qays ibn Habtar an-Nahshaliy aytadi: Abdulmalik ibn Marvonning oldiga xola va amma (masalasi) keltirildi. Shunda bir keksa kishi turib: «Men Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)ning xolaga uchdan birni, ammaga uchdan ikkini berganiga guvoh boʻlganman», — dedi. U buni yozib qoʻymoqchi boʻldi, soʻng: «Bu haqda Zayd qayerda edi?» — dedi.Қайс ибн Ҳабтар ан-Наҳшалий айтади: Абдулмалик ибн Марвоннинг олдига хола ва амма (масаласи) келтирилди. Шунда бир кекса киши туриб: «Мен Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг холага учдан бирни, аммага учдан иккини берганига гувоҳ бўлганман», — деди. У буни ёзиб қўймоқчи бўлди, сўнг: «Бу ҳақда Зайд қаерда эди?» — деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ : " الْخَالَةُ بِمَنْزِلَةِ الْأُمِّ، وَالْعَمَّةُ بِمَنْزِلَةِ الْأَبِ، وَبِنْتُ الْأَخِ بِمَنْزِلَةِ الْأَخِ، وَكُلُّ ذِي رَحِمٍ بِمَنْزِلَةِ رَحِمِهِ الَّتِي يُدْلِي بِهَا إِذَا لَمْ يَكُنْ وَارِثٌ ذُو قَرَابَةٍ "

Masruq Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)dan (rivoyat qiladi): u: «Xola ona oʻrnida, amma ota oʻrnida, akaning qizi aka oʻrnidadir. Har bir qarindosh esa, agar qarindosh voris boʻlmasa, oʻzi orqali (merosga) ulanadigan qarindoshining oʻrnidadir», — dedi.Масруқ Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилади): у: «Хола она ўрнида, амма ота ўрнида, аканинг қизи ака ўрнидадир. Ҳар бир қариндош эса, агар қариндош ворис бўлмаса, ўзи орқали (меросга) уланадиган қариндошининг ўрнидадир», — деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا هِشَامٌ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ بْنُ قَيْسٍ : أَنَّ عُمَرَ قَضَى فِي أَهْلِ طَاعُونِ عَمَوَاسَ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا كَانُوا مِنْ قِبَلِ الْأَبِ سَوَاءً، فَبَنُو الْأُمِّ أَحَقُّ، وَإِذَا كَانَ بَعْضُهُمْ أَقْرَبَ مِنْ بَعْضٍ بِأَبٍ، فَهُمْ أَحَقُّ بِالْمَالِ "

Zahhok ibn Qays aytadi: Umar (roziyallohu anhu) Amavos toʼoni ahli haqida shunday hukm qildi: agar ular ota tomonidan teng boʻlsalar, ona (tomoni) bir boʻlganlar haqliroqdir; agar ularning baʼzisi ota jihatidan boshqasidan yaqinroq boʻlsa, molga oʻshalar haqliroqdir.Заҳҳок ибн Қайс айтади: Умар (розияллоҳу анҳу) Амавос тўони аҳли ҳақида шундай ҳукм қилди: агар улар ота томонидан тенг бўлсалар, она (томони) бир бўлганлар ҳақлироқдир; агар уларнинг баъзиси ота жиҳатидан бошқасидан яқинроқ бўлса, молга ўшалар ҳақлироқдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ ، حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاق الشَّيْبَانِيُّ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادِ بْنِ الْهَادِ ، قَالَ : أُصِيبَ سَالِمٌ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ يَوْمَ الْيَمَامَة، فَبَلَغَ مِيرَاثُهُ مِائَتَيْ دِرْهَمٍ، فَقَالَ عُمَرُ : " احْبِسُوهَا عَلَى أُمِّهِ حَتَّى تَأْتِيَ عَلَى آخِرِهَا "

Abdulloh ibn Shaddod ibn Hod aytadi: Abu Huzayfaning mavlosi Solim Yamoma kuni halok boʻldi va uning merosi ikki yuz dirhamga yetdi. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Uni onasi uchun ushlab turinglar, toki u oxirigacha (foydalanib) yetsin», — dedi.Абдуллоҳ ибн Шаддод ибн Ҳод айтади: Абу Ҳузайфанинг мавлоси Солим Ямома куни ҳалок бўлди ва унинг мероси икки юз дирҳамга етди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Уни онаси учун ушлаб туринглар, токи у охиригача (фойдаланиб) етсин», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ الْحَارِثِ ، عَنْ عَلِيٍّ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " الْإِخْوَةُ مِنْ الْأُمِّ يَتَوَارَثُونَ دُونَ بَنِي الْعَلَّاتِ، يَرِثُ الرَّجُلُ أَخَاهُ لِأَبِيهِ وَأُمِّهِ، دُونَ أَخِيهِ لِأَبِيهِ "

Ali (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Ona tomonidan (ham) bir boʻlgan ogʻa-inilar bir-birlariga meros boʻladilar, bir ota, boshqa-boshqa onadan boʻlganlar esa emas: kishi ota-onasi bir boʻlgan ukasiga merosxoʻr boʻladi, otasi bir, onasi boshqa ukasiga emas», — dedilar.Али (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Она томонидан (ҳам) бир бўлган оға-инилар бир-бирларига мерос бўладилар, бир ота, бошқа-бошқа онадан бўлганлар эса эмас: киши ота-онаси бир бўлган укасига меросхўр бўлади, отаси бир, онаси бошқа укасига эмас», — дедилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ ، قَالَ : قُلْتُ لِابْنِ عُمَرَ : " أَرَأَيْتَ رَجُلًا تَرَكَ ابْنَ ابْنَتِهِ، أَيَرِثُهُ؟ قَالَ : لا "

Nuʼmon ibn Solim aytadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga: «Qizining oʻgʻlini qoldirgan kishi haqida nima deysiz — u unga meros boʻladimi?» — dedim. U: «Yoʻq», — dedi.Нуъмон ибн Солим айтади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га: «Қизининг ўғлини қолдирган киши ҳақида нима дейсиз — у унга мерос бўладими?» — дедим. У: «Йўқ», — деди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : " الْأُمُّ عَصَبَةُ مَنْ لَا عَصَبَةَ لَهُ، وَالْأُخْتُ عَصَبَةُ مَنْ لَا عَصَبَةَ لَهُ "

Ibrohim aytadi: Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu): «Ona — asabasi yoʻq kishining asabasidir; singil ham — asabasi yoʻq kishining asabasidir», — dedi.Иброҳим айтади: Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу): «Она — асабаси йўқ кишининг асабасидир; сингил ҳам — асабаси йўқ кишининг асабасидир», — деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا، فَمَا بَقِي، فَهُوَ لِأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ "

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Faroiz (belgilangan ulush)larni egalariga yetkazinglar. Qolgani esa eng yaqin erkak kishiga (tegishli)dir», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Фароиз (белгиланган улуш)ларни эгаларига етказинглар. Қолгани эса энг яқин эркак кишига (тегишли)дир», — дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى : أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ أَخْبَرَهُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْأَشْعَثِ : أَنَّ عَمَّةً لَهُ تُوُفِّيَتْ يَهُودِيَّةً بِالْيَمَنِ ، فَذَكَرَ ذَلِكَ لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَقَالَ : " يَرِثُهَا أَقْرَبُ النَّاسِ إِلَيْهَا مِنْ أَهْلِ دِينِهَا "

Muhammad ibn Ashʼasdan (rivoyat qilinadi): uning ammasi Yamanda yahudiy holida vafot etdi. Bu Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)ga zikr qilinganida, u: «Unga oʻz dini ahlidan boʻlgan eng yaqin kishi meros boʻladi», — dedi.Муҳаммад ибн Ашъасдан (ривоят қилинади): унинг аммаси Яманда яҳудий ҳолида вафот этди. Бу Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)га зикр қилинганида, у: «Унга ўз дини аҳлидан бўлган энг яқин киши мерос бўлади», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ ، قَالَ : مَاتَتْ عَمَّةُ الْأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ وَهِيَ يَهُودِيَّة، فَأَتَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّاب ، فَقَالَ : " أَهْلُ دِينِهَا يَرِثُونَهَا "

Toriq ibn Shihob aytadi: Ashʼas ibn Qaysning ammasi yahudiy holida vafot etdi. U Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)ning oldiga keldi. Shunda u: «Uni oʻz dini ahli meros oladi», — dedi.Ториқ ибн Шиҳоб айтади: Ашъас ибн Қайснинг аммаси яҳудий ҳолида вафот этди. У Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келди. Шунда у: «Уни ўз дини аҳли мерос олади», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ حَمَّادٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ : " أَهْلُ الشِّرْكِ لَا نَرِثُهُمْ، وَلَا يَرِثُونَا "

Ibrohim aytdi: Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu): «Shirk ahliga biz voris boʻlmaymiz, ular ham bizga voris boʻlmaydilar», dedi.Иброҳим айтди: Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Ширк аҳлига биз ворис бўлмаймиз, улар ҳам бизга ворис бўлмайдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ عِيسَى الْخياط ، عَنْ الشَّعْبِيِّ : " أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَأَبَا بَكْرٍ، وَعُمَرَ، قَالُوا : لَا يَتَوَارَثُ أَهْلُ دِينَيْنِ "

Shaʼbiydan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar: «Ikki din ahli bir-biriga voris boʻlmaydi», dedilar.Шаъбийдан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар: «Икки дин аҳли бир-бирига ворис бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ مُطَرِّفٍ ، عَنْ عَامِرٍ ، عَنْ عُمَرَ ، قَالَ : " لَا يَتَوَارَثُ أَهْلُ مِلَّتَيْنِ "

Omirdan, u Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U: «Ikki millat ahli bir-biriga voris boʻlmaydi», dedi.Омирдан, у Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У: «Икки миллат аҳли бир-бирига ворис бўлмайди», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ الْأَشْعَثِ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ جَابِرٍ ، قَالَ : " لَا نَرِثُ أَهْلَ الْكِتَابِ وَلَا يَرِثُونَا، إِلَّا أَنْ يَمُوتَ لِلرَّجُلِ عَبْدُهُ أَوْ أَمَتُهُ "

Jobir (roziyallohu anhu) dedi: «Biz kitob ahliga voris boʻlmaymiz, ular ham bizga voris boʻlmaydilar; faqat kishining quli yoki choʻrisi vafot etsa, bundan mustasno».Жобир (розияллоҳу анҳу) деди: «Биз китоб аҳлига ворис бўлмаймиз, улар ҳам бизга ворис бўлмайдилар; фақат кишининг қули ёки чўриси вафот этса, бундан мустасно».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ الْأَشْعَثِ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ جَابِرٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا نَرِثُ أَهْلَ الْكِتَابِ وَلَا يَرِثُونَا، إِلَّا الرَّجُلُ يَرِثُ عَبْدَهُ، أَوْ أَمَتَهُ "

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz kitob ahliga voris boʻlmaymiz, ular ham bizga voris boʻlmaydilar; faqat kishi oʻz quliga yoki choʻrisiga voris boʻlishi bundan mustasno», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз китоб аҳлига ворис бўлмаймиз, улар ҳам бизга ворис бўлмайдилар; фақат киши ўз қулига ёки чўрисига ворис бўлиши бундан мустасно», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ دَاوُدَ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ مَسْرُوقٍ ، قَالَ : " كَانَ مُعَاوِيَةُ يُوَرِّثُ الْمُسْلِمَ مِنْ الْكَافِرِ، وَلَا يُوَرِّثُ الْكَافِرَ مِنْ الْمُسْلِمِ ، قَالَ : قَالَ مَسْرُوقٌ : وَمَا حَدَثَ فِي الْإِسْلَامِ قَضَاءٌ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ، قِيلَ لِأَبِي مُحَمَّدٍ : تَقُولُ بِهَذَا؟ قَالَ : لا

Masruq aytdi: Muoviya musulmonni kofirga voris qilar, kofirni esa musulmonga voris qilmas edi. Masruq dedi: Islomda menga undan koʻra sevimliroq boʻlgan hukm chiqmagan. Abu Muhammadga: «Siz ham shunday deysizmi?» deyildi. U: «Yoʻq», dedi.Масруқ айтди: Муовия мусулмонни кофирга ворис қилар, кофирни эса мусулмонга ворис қилмас эди. Масруқ деди: Исломда менга ундан кўра севимлироқ бўлган ҳукм чиқмаган. Абу Муҳаммадга: «Сиз ҳам шундай дейсизми?» дейилди. У: «Йўқ», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ ، عَنْ عَامِرٍ : أَنَّ الْمُعْزِلَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ تُوُفِّيَتْ بِالْيَمَنِ وَهِيَ يَهُودِيَّةٌ، فَرَكِبَ الْأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ، وَكَانَتْ عَمَّتَهُ، إِلَى عُمَرَ فِي مِيرَاثِهَا، فَقَالَ عُمَرُ : " لَيْسَ ذَاكَ لَكَ، يَرِثُهَا أَقْرَبُ النَّاسِ مِنْهَا مِنْ أَهْلِ دِينِهَا، لَا يَتَوَارَثُ مِلَّتَانِ "

Omirdan rivoyat qilinadi: Al-Muʼzila bint Horis Yamanda vafot etdi, u yahudiy edi. Ashʼas ibn Qays — u ayol uning ammasi edi — uning merosi haqida Umarning huzuriga bordi. Umar (roziyallohu anhu): «Bu senga tegishli emas, unga oʻz dini ahlidan boʻlgan eng yaqin kishilar voris boʻladi; ikki millat bir-biriga voris boʻlmaydi», dedi.Омирдан ривоят қилинади: Ал-Муъзила бинт Ҳорис Яманда вафот этди, у яҳудий эди. Ашъас ибн Қайс — у аёл унинг аммаси эди — унинг мероси ҳақида Умарнинг ҳузурига борди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Бу сенга тегишли эмас, унга ўз дини аҳлидан бўлган энг яқин кишилар ворис бўлади; икки миллат бир-бирига ворис бўлмайди», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ ، قَالَ : قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ : " لَا يَتَوَارَثُ مِلَّتَانِ شَتَّى، وَلَا يَحْجُبُ مَنْ لَا يَرِثُ "

Anas ibn Sirin aytdi: Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu): «Bir-biridan oʻzga ikki millat oʻzaro voris boʻlmaydi va voris boʻlmaydigan kishi boshqani merosdan toʻsmaydi», dedi.Анас ибн Сирин айтди: Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу): «Бир-биридан ўзга икки миллат ўзаро ворис бўлмайди ва ворис бўлмайдиган киши бошқани меросдан тўсмайди», деди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَا يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ، وَلَا الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ "

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Musulmon kofirga voris boʻlmaydi, kofir ham musulmonga voris boʻlmaydi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кофирга ворис бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга ворис бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " إِذَا مَاتَ الْمَيِّتُ وَجَبَتْ الْحُقُوقُ لِأَهْلِهَا، وَلَمْ يَجْعَلْ لِمَنْ أَسْلَمَ أَوْ أُعْتِقَ قَبْلَ أَنْ يُقْسَمَ الْمِيرَاثُ شَيْئًا "

Ibrohim dedi: «Mayyit vafot etsa, huquqlar oʻz egalariga vojib boʻladi; meros taqsim qilinishidan oldin islom qabul qilgan yoki ozod etilgan kishiga esa hech narsa berilmaydi».Иброҳим деди: «Маййит вафот этса, ҳуқуқлар ўз эгаларига вожиб бўлади; мерос тақсим қилинишидан олдин ислом қабул қилган ёки озод этилган кишига эса ҳеч нарса берилмайди».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ، وَلَا الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ "

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kofirga voris boʻlmaydi, kofir ham musulmonga voris boʻlmaydi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кофирга ворис бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга ворис бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَا يَرِثُ الْمُسْلِمُ الْكَافِرَ، وَلَا الْكَافِرُ الْمُسْلِمَ "

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Musulmon kofirga voris boʻlmaydi, kofir ham musulmonga voris boʻlmaydi».Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Мусулмон кофирга ворис бўлмайди, кофир ҳам мусулмонга ворис бўлмайди».

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ مُغِيرَةَ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " لَيْسَ لِلْمُكَاتَبِ مِيرَاثٌ، مَا بَقِيَ عَلَيْهِ شَيْءٌ مِنْ مُكَاتَبَتِهِ "

Ibrohim dedi: «Mukotab qulning zimmasida mukotabatidan biror narsa qolgan ekan, unga meros yoʻq».Иброҳим деди: «Мукотаб қулнинг зиммасида мукотабатидан бирор нарса қолган экан, унга мерос йўқ».

حَدَّثَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ ، عَنْ عَطَاءٍ : " فِي رَجُلٍ لَهُ بَنُونَ قَدْ أَعْتَقَ مِنْ بَعْضِهِمْ النِّصْفَ، وَمِنْ بَعْضٍ الثُّلُثَ، وَمِنْ بَعْضٍ الرُّبُعَ، قَالَ : لَا يَرِثُونَ حَتَّى يُعْتَقُوا "

Atoʼdan, oʻgʻillari boʻlgan va ularning baʼzisining yarmini, baʼzisining uchdan birini, baʼzisining choragini ozod qilgan kishi haqida soʻralganda, u: «Ular toʻla ozod boʻlmagunlaricha voris boʻlmaydilar», dedi.Атўдан, ўғиллари бўлган ва уларнинг баъзисининг ярмини, баъзисининг учдан бирини, баъзисининг чорагини озод қилган киши ҳақида сўралганда, у: «Улар тўла озод бўлмагунларича ворис бўлмайдилар», деди.

حَدَّثَنَا عبد الله بن جعفر الرقي ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ ابْنِ الْمُبَارَكِ ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ حَمَّادٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ : " فِي رَجُلٍ اشْتَرَى ابْنَهُ فِي مَرَضِهِ، قَالَ : إِنْ خَرَجَ مِنْ الثُّلُثِ وَرِثَهُ، وَإِنْ وَقَعَتْ عَلَيْهِ السِّعَايَةُ لَمْ يَرِثْ "

Ibrohimdan, kasalligi paytida oʻz oʻgʻlini sotib olgan kishi haqida rivoyat qilinadi. U: «Agar uchdan bir moldan chiqsa, unga voris boʻladi; agar uning zimmasiga saʼy tushsa, voris boʻlmaydi», dedi.Иброҳимдан, касаллиги пайтида ўз ўғлини сотиб олган киши ҳақида ривоят қилинади. У: «Агар учдан бир молдан чиқса, унга ворис бўлади; агар унинг зиммасига саъй тушса, ворис бўлмайди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : " حَدُّ الْمُكَاتَبِ حَدُّ الْمَمْلُوكِ، حَتَّى يُعْتَقَ "

Shaʼbiy dedi: «Mukotabning haddi mamlukning haddidir, toki ozod qilinmaguncha».Шаъбий деди: «Мукотабнинг ҳадди мамлукнинг ҳаддидир, токи озод қилинмагунча».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، حَدَّثَنَا يُونُسُ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْمَوْلَى أَخٌ فِي الدِّينِ وَنِعْمَةٌ، أَحَقُّ النَّاسِ بِمِيرَاثِهِ أَقْرَبُهُمْ مِنْ الْمُعْتِقِ "

Zuhriy aytdi: Nabiy ﷺ: «Mavlo dinda birodar va neʼmatdir; uning merosiga odamlarning eng haqlisi ozod qilgan kishiga eng yaqin boʻlganidir», dedilar.Зуҳрий айтди: Набий ﷺ: «Мавло динда биродар ва неъматдир; унинг меросига одамларнинг энг ҳақлиси озод қилган кишига энг яқин бўлганидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، حدثنا مَنْصُورٌ ، عَنْ الْحَسَنِ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَالِمٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ فِي رَجُلٍ أَعْتَقَ مَمْلُوكًا، ثُمَّ مَاتَ الْمَوْلَى وَالْمَمْلُوكُ، وَتَرَكَ الْمُعْتِقُ أَبَاهُ وَابْنَهُ، قَالَا : " الْمَالُ لِلِابْنِ "

Hasan va Shaʼbiydan, bir qulni ozod qilgan kishi haqida rivoyat qilinadi: soʻng mavlo ham, mamluk ham vafot etdi va ozod qilgan kishi otasi bilan oʻgʻlini qoldirdi. Ikkovi: «Mol oʻgʻilga tegishli», dedilar.Ҳасан ва Шаъбийдан, бир қулни озод қилган киши ҳақида ривоят қилинади: сўнг мавло ҳам, мамлук ҳам вафот этди ва озод қилган киши отаси билан ўғлини қолдирди. Иккови: «Мол ўғилга тегишли», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا عَبَّادٌ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَامِرٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ فِي رَجُلٍ تَرَكَ أَبَاهُ وَابْنَ ابْنِهِ، فَقَالَ : " الْوَلَاءُ لِابْنِ الِابْنِ "

Saʼid ibn Musayyabdan, u Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan otasi bilan oʻgʻlining oʻgʻlini qoldirgan kishi haqida rivoyat qiladi. U: «Valo oʻgʻilning oʻgʻliga tegishli», dedi.Саъид ибн Мусайябдан, у Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан отаси билан ўғлининг ўғлини қолдирган киши ҳақида ривоят қилади. У: «Вало ўғилнинг ўғлига тегишли», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا مُعَمَّرٌ ، حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ ، عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ : أَنَّ امْرَأَةً أَعْتَقَتْ عَبْدًا لَهَا، ثُمَّ تُوُفِّيَتْ وَتَرَكَتْ ابْنَهَا وَأَخَاهَا، ثُمَّ تُوُفِّيَ مَوْلَاهَا، فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنُ الْمَرْأَةِ وَأَخُوهَا فِي مِيرَاثِهِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مِيرَاثُهُ لِابْنِ الْمَرْأَةِ، فَقَالَ أَخُوهَا : يَا رَسُولَ اللَّه، ِلَوْ أَنَّهُ جَرَّ جَرِيرَةً، عَلَى مَنْ كَانَتْ؟ قَالَ : عَلَيْكَ "

Ziyod ibn Abu Maryamdan rivoyat qilinadi: Bir ayol oʻzining bir qulini ozod qildi, soʻng vafot etib, oʻgʻli bilan akasini qoldirdi. Keyin uning mavlosi vafot etdi. Ayolning oʻgʻli va akasi uning merosi haqida Nabiy ﷺning huzuriga keldilar. Nabiy ﷺ: «Uning merosi ayolning oʻgʻliga tegishli», dedilar. Ayolning akasi: «Ey Allohning Rasuli, agar u jinoyat qilganda, u kimning zimmasiga tushardi?» dedi. U zot: «Sening zimmangga», dedilar.Зиёд ибн Абу Марямдан ривоят қилинади: Бир аёл ўзининг бир қулини озод қилди, сўнг вафот этиб, ўғли билан акасини қолдирди. Кейин унинг мавлоси вафот этди. Аёлнинг ўғли ва акаси унинг мероси ҳақида Набий ﷺнинг ҳузурига келдилар. Набий ﷺ: «Унинг мероси аёлнинг ўғлига тегишли», дедилар. Аёлнинг акаси: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар у жиноят қилганда, у кимнинг зиммасига тушарди?» деди. У зот: «Сенинг зиммангга», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، أَخْبَرَنَا مُغِيرَةُ ، قَالَ : سَأَلْتُ إِبْرَاهِيمَ " عَنْ رَجُلٍ أَعْتَقَ مَمْلُوكًا لَهُ، فَمَاتَ وَمَاتَ الْمَوْلَى، فَتَرَكَ الْمُعْتِقُ أَبَاهُ وَابْنَهُ، فَقَالَ لِأَبِيهِ : كَذَا، وَمَا بَقِيَ فَلِابْنِهِ "

Mugʻiyra aytdi: Men Ibrohimdan oʻzining bir qulini ozod qilgan kishi haqida soʻradim: qul ham, mavlo ham vafot etdi va ozod qilgan kishi otasi bilan oʻgʻlini qoldirdi. U: «Otasiga shuncha, qolgani esa oʻgʻliga», dedi.Муғийра айтди: Мен Иброҳимдан ўзининг бир қулини озод қилган киши ҳақида сўрадим: қул ҳам, мавло ҳам вафот этди ва озод қилган киши отаси билан ўғлини қолдирди. У: «Отасига шунча, қолгани эса ўғлига», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، عَنْ شُعْبَةَ قَالَ : سَمِعْتُ الْحَكَمَ ، وَحَمَّادًا ، يَقُولَانِ : " هُوَ لِلِابْنِ "

Shuʼba aytdi: Men Hakam va Hammodning: «U oʻgʻilga tegishli», deganlarini eshitdim.Шуъба айтди: Мен Ҳакам ва Ҳаммоднинг: «У ўғилга тегишли», деганларини эшитдим.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا الْأَشْعَثُ ، عَنْ الْحَسَن " : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " خَرَجَ إِلَى الْبَقِيعِ ، فَرَأَى رَجُلًا يُبَاعُ، فَأَتَاهُ فَسَاوَمَ بِهِ، ثُمَّ تَرَكَهُ فَرَآهُ رَجُلٌ فَاشْتَرَاهُ فَأَعْتَقَهُ، ثُمَّ جَاءَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ : إِنِّي اشْتَرَيْتُ هَذَا فَأَعْتَقْتُهُ، فَمَا تَرَى فِيهِ؟ فَقَالَ : هُوَ أَخُوكَ وَمَوْلَاكَ، قَالَ : مَا تَرَى فِي صُحْبَتِهِ؟ قَالَ : إِنْ شَكَرَكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَشَرٌّ لَكَ، وَإِنْ كَفَرَكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ وَشَرٌّ لَهُ، قَالَ : مَا تَرَى فِي مَالِهِ؟ قَالَ : إِنْ مَاتَ وَلَمْ يَتْرُكْ عَصَبَةً فَأَنْتَ وَارِثُهُ "

Hasandan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Baqiʼga chiqdilar va sotilayotgan bir kishini koʻrdilar. Uning oldiga borib, narxini soʻradilar, soʻng uni qoʻyib ketdilar. Keyin uni bir kishi koʻrib, sotib oldi va ozod qildi. Soʻng uni Nabiy ﷺning huzuriga olib kelib: «Men buni sotib olib, ozod qildim; u haqda nima deysiz?» dedi. U zot: «U sening birodaring va mavlongdir», dedilar. U: «Uning suhbati haqida nima deysiz?» dedi. U zot: «Agar u senga shukr qilsa, bu unga yaxshi, senga yomondir; agar noshukrlik qilsa, bu senga yaxshi, unga yomondir», dedilar. U: «Uning moli haqida nima deysiz?» dedi. U zot: «Agar u vafot etsa va asaba qoldirmasa, sen unga vorissan», dedilar.Ҳасандан ривоят қилинади: Набий ﷺ Бақиъга чиқдилар ва сотилаётган бир кишини кўрдилар. Унинг олдига бориб, нархини сўрадилар, сўнг уни қўйиб кетдилар. Кейин уни бир киши кўриб, сотиб олди ва озод қилди. Сўнг уни Набий ﷺнинг ҳузурига олиб келиб: «Мен буни сотиб олиб, озод қилдим; у ҳақда нима дейсиз?» деди. У зот: «У сенинг биродаринг ва мавлонгдир», дедилар. У: «Унинг суҳбати ҳақида нима дейсиз?» деди. У зот: «Агар у сенга шукр қилса, бу унга яхши, сенга ёмондир; агар ношукрлик қилса, бу сенга яхши, унга ёмондир», дедилар. У: «Унинг моли ҳақида нима дейсиз?» деди. У зот: «Агар у вафот этса ва асаба қолдирмаса, сен унга вориссан», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا أَشْعَثُ ، عَنْ الْحَكَمِ ، وَسَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ : أَنَّ ابْنَةَ حَمْزَةَ أَعْتَقَتْ عَبْدًا لَهَا، فَمَاتَ وَتَرَكَ ابْنَتَهُ وَمَوْلَاتَهُ بِنْتَ حَمْزَةَ ، " فَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِيرَاثَهُ بَيْنَ ابْنَتِهِ وَمَوْلَاتِهِ بِنْتِ حَمْزَةَ نِصْفَيْنِ "

Abdulloh ibn Shaddoddan rivoyat qilinadi: Hamzaning qizi oʻzining bir qulini ozod qildi. U qul vafot etib, qizi bilan mavlosi — Hamzaning qizini qoldirdi. Rasululloh ﷺ uning merosini qizi bilan mavlosi Hamzaning qizi oʻrtasida teng ikkiga boʻlib berdilar.Абдуллоҳ ибн Шаддоддан ривоят қилинади: Ҳамзанинг қизи ўзининг бир қулини озод қилди. У қул вафот этиб, қизи билан мавлоси — Ҳамзанинг қизини қолдирди. Расулуллоҳ ﷺ унинг меросини қизи билан мавлоси Ҳамзанинг қизи ўртасида тенг иккига бўлиб бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ ، عَنْ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ الْحَكَمِ ، عَنْ شَمُوسَ الْكِنْدِيَّةِ L1465 ، قَالَتْ : " قَاضَيْتُ إِلَى عَلِيٍّ فِي أَبٍ مَاتَ فَلَمْ يَدَعْ أَحَدًا غَيْرِي، وَمَوْلَاهُ، فَأَعْطَانِي النِّصْفَ، َوَأَعْطَى مَوْلَاهُ النِّصْفَ "

Shamus al-Kindiyya dedi: Men vafot etib, mendan va oʻz mavlosidan boshqa hech kimni qoldirmagan ota haqida Alining huzurida daʼvolashdim. U menga yarmini, mavlosiga yarmini berdi.Шамус ал-Киндийя деди: Мен вафот этиб, мендан ва ўз мавлосидан бошқа ҳеч кимни қолдирмаган ота ҳақида Алининг ҳузурида даъволашдим. У менга ярмини, мавлосига ярмини берди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ ، عَنْ ابْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ الْحَكَمِ ، عَنْ أَبِي الْكَنُودِ ، عَنْ عَلِيٍّ : " أَنَّهُ أُتِيَ بِابْنَةٍ وَمَوْلًى، فَأَعْطَى الِابْنَةَ النِّصْفَ، وَالْمَوْلَى النِّصْفَ ، قَالَ الْحَكَمُ : فَمَنْزِلِي هَذَا نَصِيبُ الْمَوْلَى الَّذِي وَرِثَهُ عَنْ مَوْلَاهُ

Abul-Kanuddan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: Uning huzuriga bir qiz va bir mavlo masalasi keltirildi. U qizga yarmini, mavloga yarmini berdi. Hakam dedi: Mana bu uyim — mavlo oʻz mavlosidan meros qilib olgan ulushdir.Абул-Кануддан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: Унинг ҳузурига бир қиз ва бир мавло масаласи келтирилди. У қизга ярмини, мавлога ярмини берди. Ҳакам деди: Мана бу уйим — мавло ўз мавлосидан мерос қилиб олган улушдир.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى ، عَنْ ابْنِ إِدْرِيسَ ، عَنْ أَشْعَثَ ، عَنْ الْحَكَمِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُدْلِجٍ : أَنَّهُ مَاتَ وَتَرَكَ ابْنَتَهُ وَمَوَالِيَهُ، فَأَعْطَى عَلِيٌّ ابْنَتَهُ النِّصْفَ وَمَوَالِيَهُ النِّصْفَ "

Hakamdan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Mudlij vafot etib, qizi bilan mavlolarini qoldirdi. Shunda Ali (roziyallohu anhu) uning qiziga yarmini, mavlolariga yarmini berdi.Ҳакамдан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Мудлиж вафот этиб, қизи билан мавлоларини қолдирди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) унинг қизига ярмини, мавлоларига ярмини берди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ ، عَنْ ابْنِ إِدْرِيسَ ، عَنْ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ الْحَكَمِ ، عَنْ الشَّمُّوسِ L1465 : " أَنَّ أَبَاهَا مَاتَ، فَجَعَلَ عَلِيٌّ لَهَا النِّصْفَ وَلِمَوَالِيهِ النِّصْفَ "

Hakamdan, u Shammusdan rivoyat qiladi: Uning otasi vafot etdi va Ali (roziyallohu anhu) unga yarmini, otasining mavlolariga yarmini berdi.Ҳакамдан, у Шаммусдан ривоят қилади: Унинг отаси вафот этди ва Али (розияллоҳу анҳу) унга ярмини, отасининг мавлоларига ярмини берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ ، حَدَّثَنَا أَشْعَثُ ، عَنْ جَهْمِ بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ : أَنَّهُ " سُئِلَ عَنْ أُخْتَيْنِ اشْتَرَتْ إِحْدَاهُمَا أَبَاهَا فَأَعْتَقَتْهُ، ثُمَّ مَاتَ، قَالَ لَهُمَا : الثُّلُثَانِ فَرِيضَتُهُمَا فِي كِتَابِ اللَّهِ، وَمَا بَقِيَ فَلِلْمُعْتِقَةِ دُونَ الْأُخْرَى "

Ibrohimdan, biri oʻz otasini sotib olib ozod qilgan, soʻng ota vafot etgan ikki opa-singil haqida soʻralganda, u ikkovi haqida: «Uchdan ikkisi Allohning kitobidagi ularning farzidir; qolgani esa ozod qilgan qizga tegishli, ikkinchisiga emas», dedi.Иброҳимдан, бири ўз отасини сотиб олиб озод қилган, сўнг ота вафот этган икки опа-сингил ҳақида сўралганда, у иккови ҳақида: «Учдан иккиси Аллоҳнинг китобидаги уларнинг фарзидир; қолгани эса озод қилган қизга тегишли, иккинчисига эмас», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ ، حَدَّثَنَا الْأَشْعَثُ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ : " فِي امْرَأَةٍ أَعْتَقَتْ أَبَاهَا، فَمَاتَ الْأَبُ وَتَرَكَ أَرْبَعَ بَنَاتٍ هِيَ إِحْدَاهُنَّ، قَالَ : لَيْسَ عَلَيْهِ مِنَّةٌ، لَهُنَّ الثُّلُثَانِ، وَهِيَ مَعَهُنَّ "

Shaʼbiydan, oʻz otasini ozod qilgan ayol haqida rivoyat qilinadi: ota vafot etib, toʻrt qiz qoldirdi, u ayol ana shulardan biri edi. U: «Uning zimmasida minnat yoʻq; qizlarga uchdan ikkisi tegadi, u ham ular bilan birgadir», dedi.Шаъбийдан, ўз отасини озод қилган аёл ҳақида ривоят қилинади: ота вафот этиб, тўрт қиз қолдирди, у аёл ана шулардан бири эди. У: «Унинг зиммасида миннат йўқ; қизларга учдан иккиси тегади, у ҳам улар билан биргадир», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ حَيَّانَ بْنِ سَلْمَانَ L2590 ، قَالَ : كُنْتُ عِنْدَ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ ، فَجَاءَهُ رَجُلٌ، فَسَأَلَهُ عَنْ " فَرِيضَةِ رَجُلٍ تَرَكَ ابْنَتَهُ وَامْرَأَتَه، فَقَالَ : أَنَا أُنْبِئُكَ قَضَاءَ عَلِيٍّ ، قَالَ : حَسْبِي قَضَاءُ عَلِيٍّ، قَالَ : قَضَى عَلِيٌّ لِامْرَأَتِهِ الثُّمُنَ، وَلِابْنَتِهِ النِّصْفَ، ثُمَّ رَدَّ الْبَقِيَّةَ عَلَى ابْنَتِهِ "

Hayyon ibn Salmon aytdi: Men Suvayd ibn Gʻafalaning huzurida edim. Uning oldiga bir kishi kelib, qizi bilan xotinini qoldirgan kishining farizasi haqida soʻradi. U: «Men senga Alining hukmini xabar beraman», dedi. Haligi kishi: «Menga Alining hukmi kifoya», dedi. U dedi: Ali xotiniga sakkizdan birni, qiziga yarmini hukm qildi, soʻng qolganini qiziga qaytardi.Ҳайён ибн Салмон айтди: Мен Сувайд ибн Ғафаланинг ҳузурида эдим. Унинг олдига бир киши келиб, қизи билан хотинини қолдирган кишининг фаризаси ҳақида сўради. У: «Мен сенга Алининг ҳукмини хабар бераман», деди. Ҳалиги киши: «Менга Алининг ҳукми кифоя», деди. У деди: Али хотинига саккиздан бирни, қизига ярмини ҳукм қилди, сўнг қолганини қизига қайтарди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ : أَنَّ مَوْلَاةً لِإِبْرَاهِيمَ تُوُفِّيَتْ وَتَرَكَتْ مَالًا، فَقُلْتُ لِإِبْرَاهِيمَ، فَقَالَ : " إِنَّ لَهَا ذَا قَرَابَةٍ "

Abul-Haysamdan, u Ibrohimdan rivoyat qiladi: Ibrohimning bir choʻri-mavlosi vafot etib, mol qoldirdi. Men Ibrohimga bu haqda aytdim. U: «Uning qarindoshi bor», dedi.Абул-Ҳайсамдан, у Иброҳимдан ривоят қилади: Иброҳимнинг бир чўри-мавлоси вафот этиб, мол қолдирди. Мен Иброҳимга бу ҳақда айтдим. У: «Унинг қариндоши бор», деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا أَشْعَثُ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عُمَرَ ، وَعَلِيٍّ ، وَزَيْدٍ ، قَالَ : وَأَحْسَبُهُ قَدْ ذَكَرَ عَبْدَ اللَّهِ أَيْضًا : أَنَّهُمْ قَالُوا : " الْوَلَاءُ لِلْكُبْرِ. يَعْنُونَ بِالْكُبْرِ : مَا كَانَ أَقْرَبَ بِأَبٍ أَوْ أُمٍّ "

Shaʼbiydan, u Umar, Ali va Zayd (roziyallohu anhum)dan rivoyat qiladi — rovi aytdi: Menimcha, u Abdullohni ham zikr qildi — ular: «Valo kubrga tegishli», dedilar. Kubr deganda ular ota yoki ona tomondan eng yaqin boʻlganini nazarda tutadilar.Шаъбийдан, у Умар, Али ва Зайд (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилади — рови айтди: Менимча, у Абдуллоҳни ҳам зикр қилди — улар: «Вало кубрга тегишли», дедилар. Кубр деганда улар ота ёки она томондан энг яқин бўлганини назарда тутадилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ ، حَدَّثَنَا أَشْعَثُ ، عَنْ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ ، قَالَ : " كَتَبَ إِلَيَّ عُمَرُ فِي شَأْنِ فُكَيْهَةَ بِنْتِ سَمْعَانَ أَنَّهَا مَاتَتْ وَتَرَكَتْ ابْنَ أَخِيهَا لِأَبِيهَا وَأُمِّهَا، وَابْنَ أَخِيهَا لِأَبِيهَا، فَكَتَبَ عُمَرُ : إِنَّ الْوَلَاءَ لِلْكُبْرِ "

Abdulloh ibn Utba dedi: Umar menga Fukayha bint Samʼon haqida yozdi: u vafot etib, ota-onasi bir akasining oʻgʻlini va otasi bir akasining oʻgʻlini qoldirgan edi. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Valo kubrga tegishli», deb yozdi.Абдуллоҳ ибн Утба деди: Умар менга Фукайҳа бинт Самъон ҳақида ёзди: у вафот этиб, ота-онаси бир акасининг ўғлини ва отаси бир акасининг ўғлини қолдирган эди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Вало кубрга тегишли», деб ёзди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ ، عَنْ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ : أَنَّ عَلِيًّا ، وَزَيْدًا قَالَا : " الْوَلَاءُ لِلْكُبْر " . وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ ، وَشُرَيْحٌ : لِلْوَرَثَةِ

Shaʼbiydan rivoyat qilinadiki, Ali va Zayd (roziyallohu anhumo): «Valo kubrga tegishli», dedilar. Abdulloh va Shurayh esa: «Vorislarga tegishli», dedilar.Шаъбийдан ривоят қилинадики, Али ва Зайд (розияллоҳу анҳумо): «Вало кубрга тегишли», дедилар. Абдуллоҳ ва Шурайҳ эса: «Ворисларга тегишли», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ ، عَنْ أَشْعَثَ ، عَنِ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : " قَضَى عُمَر ، وَعَبْدُ اللَّهِ ، وَعَلِيٌّ ، وَزَيْدٌ لِلْكُبْرِ بِالْوَلَاءِ "

Shaʼbiy dedi: Umar, Abdulloh, Ali va Zayd (roziyallohu anhum) valoni kubrga hukm qildilar.Шаъбий деди: Умар, Абдуллоҳ, Али ва Зайд (розияллоҳу анҳум) валони кубрга ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ أَشْعَثَ ، عَنْ ابْنِ سِيرِينَ ، قَالَ : " تُوُفِّيَتْ فُكَيْهَةُ بِنْتُ سَمْعَانَ وَتَرَكَتْ ابْنَ أَخِيهَا لِأَبِيهَا، وَبَنِي بَنِي أَخِيهَا لِأَبِيهَا وَأُمِّهَا، فَوَرَّثَ عُمَرُ بَنِي أَخِيهَا لِأَبِيهَا "

Ibn Sirin dedi: Fukayha bint Samʼon vafot etib, otasi bir akasining oʻgʻlini va ota-onasi bir akasining oʻgʻillarining oʻgʻillarini qoldirdi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) otasi bir akasining oʻgʻillarini voris qildi.Ибн Сирин деди: Фукайҳа бинт Самъон вафот этиб, отаси бир акасининг ўғлини ва ота-онаси бир акасининг ўғилларининг ўғилларини қолдирди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) отаси бир акасининг ўғилларини ворис қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عُمَرَ ، وَعَلِيٍّ ، وَزَيْدٍ : أَنَّهُمْ قَالُوا : " الْوَلَاءُ لِلْكُبْرِ "

Ibrohimdan, u Umar, Ali va Zayd (roziyallohu anhum)dan rivoyat qiladi: Ular: «Valo kubrga tegishli», dedilar.Иброҳимдан, у Умар, Али ва Зайд (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилади: Улар: «Вало кубрга тегишли», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ مُغِيرَةَ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ : " فِي أَخَوَيْنِ وَرِثَا مَوْلًى كَانَ أَعْتَقَهُ أَبُوهُمَا، فَمَاتَ أَحَدُهُمَا وَتَرَكَ وَلَدًا، قَالَ : كَانَ عَلِيٌّ ، وَزَيْدٌ ، وَعَبْدُ اللَّهِ ، يَقُولُونَ : " الْوَلاءُ لِلْكَبِر "

Ibrohimdan, otalari ozod qilgan bir mavloga voris boʻlgan ikki aka haqida rivoyat qilinadi: ulardan biri vafot etib, farzand qoldirdi. U dedi: Ali, Zayd va Abdulloh: «Valo kubrga tegishli», der edilar.Иброҳимдан, оталари озод қилган бир мавлога ворис бўлган икки ака ҳақида ривоят қилинади: улардан бири вафот этиб, фарзанд қолдирди. У деди: Али, Зайд ва Абдуллоҳ: «Вало кубрга тегишли», дер эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ مَطَرًا الْوَرَّاقَ ، يَقُولُ : قَالَ عُمَرُ ، وَعَلِيٌّ : " الْوَلاءُ لِلْكِبَرِ "

Hammod ibn Zayd aytdi: Men Matar al-Varroqning shunday deganini eshitdim: Umar va Ali (roziyallohu anhumo): «Valo kubrga tegishli», dedilar.Ҳаммод ибн Зайд айтди: Мен Матар ал-Варроқнинг шундай деганини эшитдим: Умар ва Али (розияллоҳу анҳумо): «Вало кубрга тегишли», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، عَنْ رَوْحٍ ، عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ عَطَاءٍ ، وَابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ ابْنِ طَاوُسٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : " الْوَلَاءُ لِلْكُبْرِ "

Atoʼ va Tovus: «Valo kubrga tegishli», dedilar.Атў ва Товус: «Вало кубрга тегишли», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " الْوَلَاءُ لِلْكُبْرِ "

Ibrohim dedi: «Valo kubrga tegishli».Иброҳим деди: «Вало кубрга тегишли».

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ مُطَرِّفٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، وَسُفْيَانُ ، عَنْ يُونُسَ ، عَنْ الْحَسَنِ فِي الرَّجُلِ يُوَالِي الرَّجُلَ، قَالَا : " هُوَ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ " . قَالَ سُفْيَانُ : وَكَذَلِكَ نَقُولُ

Shaʼbiy va Hasandan, bir kishini oʻziga mavlo tutgan kishi haqida rivoyat qilinadi. Ikkovi: «U musulmonlar oʻrtasida umumiydir», dedilar. Sufyon dedi: Biz ham shunday deymiz.Шаъбий ва Ҳасандан, бир кишини ўзига мавло тутган киши ҳақида ривоят қилинади. Иккови: «У мусулмонлар ўртасида умумийдир», дедилар. Суфён деди: Биз ҳам шундай деймиз.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ تَمِيمًا الدَّارِيَّ ، يَقُولُ : سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا السُّنَّةُ فِي الرَّجُلِ مِنْ أَهْلِ الْكُفْرِ يُسْلِمُ عَلَى يَدَيْ رَجُلٍ مِنْ الْمُسْلِمِينَ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " هُوَ أَوْلَى النَّاسِ بِمَحْيَاهُ وَمَمَاتِهِ "

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu) shunday dedi: Men Rasululloh ﷺdan: «Ey Allohning Rasuli, kufr ahlidan boʻlgan bir kishi musulmonlardan birortasining qoʻlida islom qabul qilsa, sunnat hukmi nima boʻladi?» deb soʻradim. Shunda Rasululloh ﷺ: «U hayotida ham, mamotida ham odamlarning unga eng haqlirogʻidir», dedilar.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Эй Аллоҳнинг Расули, куфр аҳлидан бўлган бир киши мусулмонлардан бирортасининг қўлида ислом қабул қилса, суннат ҳукми нима бўлади?» деб сўрадим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У ҳаётида ҳам, мамотида ҳам одамларнинг унга энг ҳақлироғидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ السَّوَادِ، أَسْلَمَ عَلَى يَدَيْ رَجُلٍ، قَالَ : " يَعْقِلُ عَنْهُ، وَيَرِثُهُ "

Ibrohimdan, Savod ahlidan boʻlgan va bir kishining qoʻlida islom qabul qilgan kishi haqida soʻralganda, u: «U uning uchun diyat toʻlaydi va unga voris boʻladi», dedi.Иброҳимдан, Савод аҳлидан бўлган ва бир кишининг қўлида ислом қабул қилган киши ҳақида сўралганда, у: «У унинг учун дият тўлайди ва унга ворис бўлади», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ مُغِيرَةَ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " تَرِثُ الْمَرْأَةُ مِنْ دِيَةِ زَوْجِهَا فِي الْعَمْدِ وَالْخَطَإِ "

Ibrohim dedi: «Ayol erining diyatidan voris boʻladi, qasddan boʻlsin, xatoda boʻlsin».Иброҳим деди: «Аёл эрининг диятидан ворис бўлади, қасддан бўлсин, хатода бўлсин».

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ مُغِيرَةَ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " الدِّيَةُ عَلَى فَرَائِضِ اللَّهِ "

Ibrohim dedi: «Diyat Allohning farizalari boʻyicha taqsim qilinadi».Иброҳим деди: «Дият Аллоҳнинг фаризалари бўйича тақсим қилинади».

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ ، عَنْ أَبِي قِلَابَةَ ، قَالَ : " الدِّيَةُ سَبِيلُهَا سَبِيلُ الْمِيرَاثِ "

Abu Qilaba dedi: «Diyatning yoʻli meros yoʻlidir».Абу Қилаба деди: «Диятнинг йўли мерос йўлидир».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ حُمَيْدٍ ، وَدَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ : أن عمر بن عبد العزيز كتب أن : " يورث الإخوة من الأم من الدية "

Humayd va Dovud ibn Abu Hinddan rivoyat qilinadiki, Umar ibn Abdulaziz: «Ona tomondan boʻlgan birodarlar diyatdan voris qilinsin», deb yozdi.Ҳумайд ва Довуд ибн Абу Ҳинддан ривоят қилинадики, Умар ибн Абдулазиз: «Она томондан бўлган биродарлар диятдан ворис қилинсин», деб ёзди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي يُونُسُ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، قَالَ : " الْعَقْلُ مِيرَاثٌ بَيْنَ وَرَثَةِ الْقَتِيلِ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ وَفَرَائِضِهِ "

Ibn Shihob dedi: «Diyat oʻldirilgan kishining vorislari oʻrtasida Allohning kitobi va Uning farizalari boʻyicha taqsimlanadigan merosdir».Ибн Шиҳоб деди: «Дият ўлдирилган кишининг ворислари ўртасида Аллоҳнинг китоби ва Унинг фаризалари бўйича тақсимланадиган меросдир».

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ بَعْضِ وَلَدِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، عَنْ عَلِيٍّ ، قَالَ : " لَقَدْ ظَلَمَ مَنْ لَمْ يُوَرِّثْ الْإِخْوَةَ مِنْ الْأُمِّ مِنْ الدِّيَةِ "

Ibn Hanafiyyaning farzandlaridan biridan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U: «Ona tomondan boʻlgan birodarlarni diyatdan voris qilmagan kishi zulm qilibdi», dedi.Ибн Ҳанафийянинг фарзандларидан биридан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У: «Она томондан бўлган биродарларни диятдан ворис қилмаган киши зулм қилибди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ ، أَنْبَأَنَا ابْنُ سَالِمٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عُمَرَ ، وَعَلِيٍّ ، وَزَيْدٍ ، قَالُوا : " الدِّيَةُ تُورَثُ كَمَا يُورَثُ الْمَالُ خَطَؤُهُ وَعَمْدُهُ "

Shaʼbiydan, u Umar, Ali va Zayd (roziyallohu anhum)dan rivoyat qiladi: Ular: «Diyat, xatosi ham, qasddi ham, mol meros boʻlgani kabi meros boʻladi», dedilar.Шаъбийдан, у Умар, Али ва Зайд (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилади: Улар: «Дият, хатоси ҳам, қасдди ҳам, мол мерос бўлгани каби мерос бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل ، عَنْ عَامِرٍ ، قَالَ : " كَانَ عَلِيٌّ لَا يُوَرِّثُ الْإِخْوَةَ مِنْ الْأُمِّ، وَلَا الزَّوْجَ، وَلَا الْمَرْأَةَ، مِنْ الدِّيَةِ شَيْئًا " . قَالَ عَبْد اللَّهِ : بَعْضُهُمْ يُدْخِلُ بَيْنَ إِسْمَاعِيل، وَعَامِرٍ رَجُلًا

Omir dedi: Ali ona tomondan boʻlgan birodarlarni ham, erni ham, xotinni ham diyatdan hech narsaga voris qilmas edi. Abdulloh dedi: Baʼzilar Ismoil bilan Omirning oʻrtasiga bir kishini kiritadilar.Омир деди: Али она томондан бўлган биродарларни ҳам, эрни ҳам, хотинни ҳам диятдан ҳеч нарсага ворис қилмас эди. Абдуллоҳ деди: Баъзилар Исмоил билан Омирнинг ўртасига бир кишини киритадилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ، عَنْ زِيَادٍ الْأَعْلَمِ ، عَنْ الْحَسَنِ ، قَالَ : " لَا تُوَرَّثُ الْإِخْوَةُ مِنْ الْأُمِّ مِنْ الدِّيَةِ "

Hasan dedi: «Ona tomondan boʻlgan birodarlar diyatdan voris qilinmaydi».Ҳасан деди: «Она томондан бўлган биродарлар диятдан ворис қилинмайди».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ، قَالَ : " كُلُّ قَوْمٍ مُتَوَارِثِينَ عَمِيَ مَوْتُهُمْ فِي هَدْمٍ، أَوْ غَرَقٍ، فَإِنَّهُمْ لَا يَتَوَارَثُونَ، يَرِثُهُمْ الْأَحْيَاءُ "

Xorija ibn Zayddan, u Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U: «Oʻzaro voris boʻladigan qavmning oʻlimi bino qulashi yoki gʻarq boʻlish sababli aniqlanmay qolsa, ular bir-biriga voris boʻlmaydilar; ularga tiriklar voris boʻladi», dedi.Хорижа ибн Зайддан, у Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У: «Ўзаро ворис бўладиган қавмнинг ўлими бино қулаши ёки ғарқ бўлиш сабабли аниқланмай қолса, улар бир-бирига ворис бўлмайдилар; уларга тириклар ворис бўлади», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَتِيقٍ ، قَالَ : قَرَأْتُ فِي بَعْضِ كُتُبِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ فِي الْقَوْمِ يَقَعُ عَلَيْهِمْ الْبَيْتُ، لَا يُدْرَى أَيُّهُمَا مَاتَ قَبْلُ؟ قَالَ : " لَا يُوَرَّثُ الْأَمْوَاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ، وَيُوَرَّثُ الْأَحْيَاءُ مِنْ الْأَمْوَاتِ "

Yahyo ibn Atiq aytdi: Men Umar ibn Abdulazizning baʼzi maktublarida ustiga uy qulab tushgan va qay biri avval oʻlgani bilinmagan qavm haqida oʻqidim. U: «Oʻliklar bir-biridan voris qilinmaydi, tiriklar esa oʻliklardan voris qilinadi», dedi.Яҳё ибн Атиқ айтди: Мен Умар ибн Абдулазизнинг баъзи мактубларида устига уй қулаб тушган ва қай бири аввал ўлгани билинмаган қавм ҳақида ўқидим. У: «Ўликлар бир-биридан ворис қилинмайди, тириклар эса ўликлардан ворис қилинади», деди.

حَدَّثَنَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ ، عَنْ أَبِيهِ : أَنَّ أُمَّ كُلْثُومٍ ، وَابْنَهَا زَيْدًا مَاتَا فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ، فَالْتَقَتْ الصَّائِحَتَانِ فِي الطَّرِيقِ، فَلَمْ يَرِثْ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِنْ صَاحِبِهِ، وَأَنَّ أَهْلَ الْحَرَّةِ لَمْ يَتَوَارَثُوا، وَأَنَّ أَهْلَ صِفِّينَ لَمْ يَتَوَارَثُوا "

Jaʼfardan, u otasidan rivoyat qiladi: Ummu Kulsum va uning oʻgʻli Zayd bir kunda vafot etdilar, ikkovining yigʻi-marsiyasi yoʻlda uchrashdi; ularning har biri ikkinchisidan voris boʻlmadi. Harra ahli ham bir-biriga voris boʻlmadilar, Siffin ahli ham bir-biriga voris boʻlmadilar.Жаъфардан, у отасидан ривоят қилади: Умму Кулсум ва унинг ўғли Зайд бир кунда вафот этдилар, икковининг йиғи-марсияси йўлда учрашди; уларнинг ҳар бири иккинчисидан ворис бўлмади. Ҳарра аҳли ҳам бир-бирига ворис бўлмадилар, Сиффин аҳли ҳам бир-бирига ворис бўлмадилар.

أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ ، أَنْبَأَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ الشَّعْبِيِّ : " أَنَّ بَيْتًا بِالشَّامِ وَقَعَ عَلَى قَوْمٍ، فَوَرَّثَ عُمَرُ بَعْضَهُمْ مِنْ بَعْضٍ "

Shaʼbiydan rivoyat qilinadi: Shomda bir uy bir qavmning ustiga qulab tushdi va Umar (roziyallohu anhu) ularning baʼzisini baʼzisiga voris qildi.Шаъбийдан ривоят қилинади: Шомда бир уй бир қавмнинг устига қулаб тушди ва Умар (розияллоҳу анҳу) уларнинг баъзисини баъзисига ворис қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ حُرَيْسٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَلِيٍّ : " أَنَّهُ وَرَّثَ أَخَوَيْنِ قُتِلَا بِصِفِّينَ، أَحَدَهُمَا مِنْ الْآخَرِ "

Hurays otasidan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U Siffinda oʻldirilgan ikki akaning birini ikkinchisiga voris qildi.Ҳурайс отасидан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У Сиффинда ўлдирилган икки аканинг бирини иккинчисига ворис қилди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا حُمَيْدٌ ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ : " أَنَّ رَجُلًا هَلَكَ، وَتَرَكَ عَمَّتَهُ، وَخَالَتَهُ، فَأَعْطَى عُمَرُ الْعَمَّةَ نَصِيبَ الْأَخِ، وَأَعْطَى الْخَالَةَ نَصِيبَ الْأُخْتِ "

Bakr ibn Abdulloh al-Muzaniydan rivoyat qilinadi: Bir kishi vafot etib, ammasi bilan xolasini qoldirdi. Shunda Umar ammaga akaning ulushini, xolaga singilning ulushini berdi.Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музанийдан ривоят қилинади: Бир киши вафот этиб, аммаси билан холасини қолдирди. Шунда Умар аммага аканинг улушини, холага сингилнинг улушини берди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " مَنْ أَدْلَى بِرَحِمٍ، أُعْطِيَ بِرَحِمِهِ الَّتِي يُدْلِي بِهَا "

Ibrohim dedi: «Kim qarindoshlik orqali merosga yetsa, oʻzi yetgan qarindoshlik ulushi boʻyicha beriladi».Иброҳим деди: «Ким қариндошлик орқали меросга етса, ўзи етган қариндошлик улуши бўйича берилади».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ ، قَالَ : حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاق الشَّيْبَانِيُّ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ : " فِي رَجُلٍ تَرَكَ عَمَّتَهُ، وَابْنَةَ أَخِيهِ، قَالَ : الْمَالُ لِابْنَةِ أَخِيهِ "

Shaʼbiydan, ammasi bilan akasining qizini qoldirgan kishi haqida rivoyat qilinadi. U: «Mol akasining qiziga tegishli», dedi.Шаъбийдан, аммаси билан акасининг қизини қолдирган киши ҳақида ривоят қилинади. У: «Мол акасининг қизига тегишли», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " الْخَالُ وَارِثٌ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Togʻa vorisdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Тоға ворисдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ عُبَيْدَةَ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ : أَنَّ عُمَرَ ، وَعَبْدَ اللَّهِ رَأَيَا أَنْ يُوَرِّثَا خَالًا "

Ibrohimdan rivoyat qilinadiki, Umar va Abdulloh (roziyallohu anhumo) togʻani voris qilishni maʼqul koʻrdilar.Иброҳимдан ривоят қилинадики, Умар ва Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) тоғани ворис қилишни маъқул кўрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ سُلَيْمَانَ أَبِي إِسْحَاق ، عَنْ الشَّعْبِيِّ : فِي عَمَّةٍ، وَبِنْتِ أَخٍ، قَالَ : " الْمَالُ لِابْنَةِ الْأَخِ "

Shaʼbiydan, amma va akaning qizi haqida rivoyat qilinadi. U: «Mol akaning qiziga tegishli», dedi.Шаъбийдан, амма ва аканинг қизи ҳақида ривоят қилинади. У: «Мол аканинг қизига тегишли», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، أنبأنا حَسَنٌ ، عَنْ سُلَيْمَانَ ، عَنْ بَعْضِهِمْ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " لِلْعَمَّةِ "

Ibrohim dedi: «Ammaga tegishli».Иброҳим деди: «Аммага тегишли».

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ الشَّيْبَانِيِّ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ : فِي بِنْتِ أَخٍ، وَعَمَّةٍ، قَالَ : " أَعْطِي الْمَالَ لِابْنَةِ الْأَخِ "

Shaʼbiydan, akaning qizi va amma haqida rivoyat qilinadi. U: «Molni akaning qiziga ber», dedi.Шаъбийдан, аканинг қизи ва амма ҳақида ривоят қилинади. У: «Молни аканинг қизига бер», деди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا ، عَنْ عَامِرٍ ، عَنْ مَسْرُوقٍ : فِي رَجُلٍ تُوُفِّيَ وَلَيْسَ لَهُ وَارِثٌ إِلَّا ابْنَةُ أَخِيهِ وَخَالُهُ، قَالَ : " لِلْخَالِ نَصِيبُ أُخْتِهِ، وَلِابْنَةِ الْأَخِ نَصِيبُ أَبِيهَا "

Masruqdan, vafot etib, akasining qizi va togʻasidan boshqa vorisi qolmagan kishi haqida rivoyat qilinadi. U: «Togʻaga oʻz singlisining ulushi, akaning qiziga esa otasining ulushi tegadi», dedi.Масруқдан, вафот этиб, акасининг қизи ва тоғасидан бошқа вориси қолмаган киши ҳақида ривоят қилинади. У: «Тоғага ўз синглисининг улуши, аканинг қизига эса отасининг улуши тегади», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا يُونُسُ ، عَنْ عَامِرٍ ، قَالَ : " كَانَ مَسْرُوقٌ يُنَزِّلُ الْعَمَّةَ بِمَنْزِلَةِ الْأَبِ، إِذَا لَمْ يَكُنْ أَبٌ، وَالْخَالَةَ بِمَنْزِلَةِ الْأُمِّ، إِذَا لَمْ تَكُنْ أُمٌّ "

Omir dedi: Masruq ota boʻlmasa, ammani otaning oʻrniga; ona boʻlmasa, xolani onaning oʻrniga qoʻyar edi.Омир деди: Масруқ ота бўлмаса, аммани отанинг ўрнига; она бўлмаса, холани онанинг ўрнига қўяр эди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاق ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَبَّانَ نَسَبَهُ إِلَى جَدِّهِ ، عَنْ عَمِّهْ وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ ، قَالَ : تُوُفِّيَ ابْنُ الدَّحْدَاحَةِ، وَكَانَ أَتِيًّا، وَهُوَ الَّذِي لَا يُعْرَفُ لَهُ أَصْلٌ، فَكَانَ فِي بَنِي الْعَجْلَانِ، وَلَمْ يَتْرُكْ عَقِبًا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ : " هَلْ تَعْلَمُونَ لَهُ فِيكُمْ نَسَبًا؟ قَالَ : مَا نَعْرِفُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَدَعَا ابْنَ أُخْتِهِ، فَأَعْطَاهُ مِيرَاثَهُ

Vosiʼ ibn Habbon dedi: Ibn ad-Dahdaha vafot etdi. U atiy — asli-nasabi bilinmaydigan kishi edi va Banu Ajlon ichida yashardi, ortidan avlod qoldirmadi. Shunda Rasululloh ﷺ Osim ibn Adiyga: «Sizlarning oranglarda uning biror nasabini bilasizlarmi?» dedilar. U: «Uni bilmaymiz, ey Allohning Rasuli», dedi. Soʻng u zot uning singlisining oʻgʻlini chaqirib, unga merosini berdilar.Восиъ ибн Ҳаббон деди: Ибн ад-Даҳдаҳа вафот этди. У атий — асли-насаби билинмайдиган киши эди ва Бану Ажлон ичида яшарди, ортидан авлод қолдирмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Осим ибн Адийга: «Сизларнинг орангларда унинг бирор насабини биласизларми?» дедилар. У: «Уни билмаймиз, эй Аллоҳнинг Расули», деди. Сўнг у зот унинг синглисининг ўғлини чақириб, унга меросини бердилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ ، حَدَّثَنَا أَبِي ، عَنِ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عُمَرَ : " أَنَّهُ أَعْطَى خَالًا الْمَالَ "

Ibrohimdan, u Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U molni togʻaga berdi.Иброҳимдан, у Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У молни тоғага берди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو هَانِئٍ ، قَالَ : سُئِلَ عَامِرٌ عَنْ امْرَأَةٍ أَوْ رَجُلٍ، تُوُفِّيَ وَتَرَكَ خَالَةً وَعَمَّةً، قَالَ : " لَيْسَ لَهُ وَارِثٌ وَلَا رَحِمٌ غَيْرُهُمَا "، فَقَالَ : كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ يُنَزِّلُ الْخَالَةَ بِمَنْزِلَةِ أُمِّهِ، وَيُنَزِّلُ الْعَمَّةَ بِمَنْزِلَةِ أَخِيهَا

Abu Honiʼ aytdi: Omirdan vafot etib, xolasi bilan ammasini qoldirgan ayol yoki kishi haqida soʻraldi va: «Uning bulardan boshqa vorisi ham, qarindoshi ham yoʻq», deyildi. U dedi: Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) xolani onaning oʻrniga, ammani esa uning akasi oʻrniga qoʻyar edi.Абу Ҳониъ айтди: Омирдан вафот этиб, холаси билан аммасини қолдирган аёл ёки киши ҳақида сўралди ва: «Унинг булардан бошқа вориси ҳам, қариндоши ҳам йўқ», дейилди. У деди: Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) холани онанинг ўрнига, аммани эса унинг акаси ўрнига қўяр эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ ، عَنْ عَمْرٍو ، عَنِ الْحَسَنِ : فِي رَجُلٍ اعْتَرَفَ عِنْدَ مَوْتِهِ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ لِرَجُلٍ، وَأَقَامَ آخَرُ بَيِّنَةً بِأَلْفِ دِرْهَمٍ، وَتَرَكَ الْمَيِّتُ أَلْفَ دِرْهَمٍ، فَقَالَ : " الْمَالُ بَيْنَهُمَا نِصْفَيْنِ، إِلَّا أَنْ يَكُونَ مُفْلِسًا، فَلَا يَجُوزُ إِقْرَارُهُ "

Hasandan, oʻlimi oldidan bir kishiga ming dirham qarzdorligini eʼtirof etgan, boshqa bir kishi esa ming dirhamga hujjat keltirgan, mayyit ming dirham qoldirgan hol haqida soʻralganda, u: «Mol ikkovining oʻrtasida teng ikkiga boʻlinadi; faqat u muflis boʻlsa, uning iqrori joiz boʻlmaydi», dedi.Ҳасандан, ўлими олдидан бир кишига минг дирҳам қарздорлигини эътироф этган, бошқа бир киши эса минг дирҳамга ҳужжат келтирган, маййит минг дирҳам қолдирган ҳол ҳақида сўралганда, у: «Мол икковининг ўртасида тенг иккига бўлинади; фақат у муфлис бўлса, унинг иқрори жоиз бўлмайди», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، قَالَ : قُلْتُ لِشَرِيكٍ : كَيْفَ ذَكَرْتَ فِي الْأَخَوَيْنِ يَدَّعِي أَحَدُهُمَا أَخًا؟ قَالَ : " يَدْخُلُ عَلَيْهِ فِي نَصِيبِهِ "، قُلْتُ : مَنْ ذَكَرَهُ؟ قَالَ : جَابِرٌ ، عَنْ عَامِرٍ ، عَنْ عَلِيٍّ

Abu Nuʼaym aytdi: Men Sharikka: «Biri yana bir akani daʼvo qilgan ikki aka haqida nima deb zikr qilgan eding?» dedim. U: «U daʼvo qilganning ulushiga kiradi», dedi. Men: «Buni kim zikr qilgan?» dedim. U: «Jobir, Omirdan, u Alidan», dedi.Абу Нуъайм айтди: Мен Шарикка: «Бири яна бир акани даъво қилган икки ака ҳақида нима деб зикр қилган эдинг?» дедим. У: «У даъво қилганнинг улушига киради», деди. Мен: «Буни ким зикр қилган?» дедим. У: «Жобир, Омирдан, у Алидан», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ : فِي الْإِخْوَةِ يَدَّعِي بَعْضُهُمْ الْأَخَ، وَيُنْكِرُ الْآخَرُونَ، قَالَ : " يَدْخُلُ مَعَهُمْ بِمَنْزِلَةِ عَبْدٍ يَكُونُ بَيْنَ الْإِخْوَةِ، فَيَعْتِقَ أَحَدُهُمْ نَصِيبَهُ، قَالَ : وَكَانَ عَامِرٌ ، وَالْحَكَمُ ، وَأَصْحَابُهُمَا يَقُولُونَ : لَا يَدْخُلُ إِلَّا فِي نَصِيبِ الَّذِي اعْتَرَفَ بِهِ

Ibrohimdan, baʼzilari bir akani daʼvo qilib, boshqalari inkor etgan birodarlar haqida rivoyat qilinadi. U: «U birodarlar oʻrtasida umumiy boʻlgan qulning ulardan biri oʻz ulushini ozod qilgani kabi ular bilan birga kiradi», dedi. Rovi aytdi: Omir, Hakam va ularning sheriklari esa: «U faqat oʻzini eʼtirof etgan kishining ulushiga kiradi», der edilar.Иброҳимдан, баъзилари бир акани даъво қилиб, бошқалари инкор этган биродарлар ҳақида ривоят қилинади. У: «У биродарлар ўртасида умумий бўлган қулнинг улардан бири ўз улушини озод қилгани каби улар билан бирга киради», деди. Рови айтди: Омир, Ҳакам ва уларнинг шериклари эса: «У фақат ўзини эътироф этган кишининг улушига киради», дер эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ ابْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، عَنْ وَكِيعٍ ، قَالَ : إِذَا كَانَا أَخَوَيْنِ، فَادَّعَى أَحَدُهُمَا أَخًا وَأَنْكَرَهُ الْآخَرُ؟ قَالَ : كَانَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى ، يَقُولُ : " هِيَ مِنْ سِتَّةٍ : لِلَّذِي لَمْ يَدَّعِ ثَلَاثَةٌ، وَلِلْمُدَّعِي سَهْمَانِ، وَلِلْمُدَّعَى سَهْمٌ "

Abu Bakr ibn Abu Shayba Vakiʼdan rivoyat qiladi: Ikki aka boʻlib, biri yana bir akani daʼvo qilsa, ikkinchisi inkor etsa, deb soʻraldi. U dedi: Ibn Abu Laylo: «U oltidan chiqadi: daʼvo qilmaganga uch sahm, daʼvo qilganga ikki sahm, daʼvo qilinganga bir sahm», der edi.Абу Бакр ибн Абу Шайба Вакиъдан ривоят қилади: Икки ака бўлиб, бири яна бир акани даъво қилса, иккинчиси инкор этса, деб сўралди. У деди: Ибн Абу Лайло: «У олтидан чиқади: даъво қилмаганга уч саҳм, даъво қилганга икки саҳм, даъво қилинганга бир саҳм», дер эди.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ مُغِيرَةَ ، عَنْ حَمَّادٍ : " فِي الرَّجُلِ يَكُونُ لَهُ ثَلَاثَةُ بَنِينَ، فَقَالَ : ثُلُثِي لِأَصْغَرِ بَنِيَّ، فَقَالَ الْأَوْسَطُ : أَنَا أُجِيزُ، وَقَالَ الْأَكْبَرُ : أَنَا لَا أُجِيزُ، قَالَ : هِيَ مِنْ تِسْعَةٍ يُخْرِجُ ثَلاثَةً فَلَهُ سَهْمُهُ، وَسَهْمُ الَّذِي أَجَاز " . وَقَالَ حَمَّادٌ : يَرُدُّ السَّهْمَ عَلَيْهِمْ جَمِيعًا، وَقَالَ عَامِرٌ : الَّذِي رَدَّ إِنَّمَا رَدَّ عَلَى نَفْسِهِ

Hammoddan, uch oʻgʻli boʻlgan kishi haqida rivoyat qilinadi: u: «Uchdan birim eng kichik oʻgʻlimga», dedi. Oʻrtanchasi: «Men ijozat beraman», dedi; kattasi esa: «Men ijozat bermayman», dedi. U dedi: «U toʻqqizdan chiqadi: uch sahm chiqariladi va unga oʻz sahmi hamda ijozat berganning sahmi tegadi». Hammod dedi: Sahmni ularning hammasiga qaytaradi. Omir esa: «Qaytargan kishi faqat oʻziga qaytargan boʻladi», dedi.Ҳаммоддан, уч ўғли бўлган киши ҳақида ривоят қилинади: у: «Учдан бирим энг кичик ўғлимга», деди. Ўртанчаси: «Мен ижозат бераман», деди; каттаси эса: «Мен ижозат бермайман», деди. У деди: «У тўққиздан чиқади: уч саҳм чиқарилади ва унга ўз саҳми ҳамда ижозат берганнинг саҳми тегади». Ҳаммод деди: Саҳмни уларнинг ҳаммасига қайтаради. Омир эса: «Қайтарган киши фақат ўзига қайтарган бўлади», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ ، عَنْ شَرِيكٍ ، عَنْ خَالِدٍ ، عَنْ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ شُرَيْحٍ : فِي رَجُلٍ أَقَرَّ بِأَخٍ، قَالَ : " بَيِّنَتُهُ أَنَّهُ أَخُوهُ "

Shurayhdan, bir akani eʼtirof etgan kishi haqida rivoyat qilinadi. U: «Uning eʼtirofi shuki, u uning akasidir», dedi.Шурайҳдан, бир акани эътироф этган киши ҳақида ривоят қилинади. У: «Унинг эътирофи шуки, у унинг акасидир», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ مُغِيرَةَ ، عَنْ الْحَارِثِ الْعُكْلِيِّ : فِي رَجُلٍ أَقَرَّ عِنْدَ مَوْتِهِ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ مُضَارَبَةً، وَأَلْفٍ دَيْنًا، وَلَمْ يَدَعْ إِلَّا أَلْفَ دِرْهَمٍ، قَالَ : " يُبْدَأُ بِالدَّيْنِ، فَإِنْ فَضَلَ فَضْلٌ كَانَ لِصَاحِبِ الْمُضَارَبَةِ "

Horis al-Ukliydan, oʻlimi oldidan ming dirhamni muzoraba, ming dirhamni qarz deb eʼtirof etgan va ming dirhamdan boshqa hech narsa qoldirmagan kishi haqida rivoyat qilinadi. U: «Avval qarzdan boshlanadi; agar ortiqcha qolsa, u muzoraba egasiga tegishli boʻladi», dedi.Ҳорис ал-Уклийдан, ўлими олдидан минг дирҳамни музораба, минг дирҳамни қарз деб эътироф этган ва минг дирҳамдан бошқа ҳеч нарса қолдирмаган киши ҳақида ривоят қилинади. У: «Аввал қарздан бошланади; агар ортиқча қолса, у музораба эгасига тегишли бўлади», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ مُطَرِّفٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ : " فِي رَجُلٍ مَاتَ وَتَرَكَ ثَلَاثَ مِئَةِ دِرْهَمٍ، وَثَلَاثَةَ بَنِينَ، فَجَاءَ رَجُلٌ يَدَّعِي مِائَةَ دِرْهَمٍ عَلَى الْمَيِّتِ، فَأَقَرَّ لَهُ أَحَدُهُمْ، قَالَ : يَدْخُلُ عَلَيْهِ بِالْحِصَّةِ "، ثُمَّ قَالَ الشَّعْبِيُّ : مَا أُرَى أَنْ يَكُونَ مِيرَاثًا، حَتَّى يُقْضَى الدَّيْنُ

Shaʼbiydan, vafot etib, uch yuz dirham va uch oʻgʻil qoldirgan kishi haqida rivoyat qilinadi: bir kishi kelib, mayyitning zimmasida yuz dirham borligini daʼvo qildi va oʻgʻillardan biri buni eʼtirof etdi. U: «U eʼtirof etganning ulushiga oʻz hissasicha kiradi», dedi. Soʻng Shaʼbiy: Qarz uzilmaguncha, men uni meros deb bilmayman, dedi.Шаъбийдан, вафот этиб, уч юз дирҳам ва уч ўғил қолдирган киши ҳақида ривоят қилинади: бир киши келиб, маййитнинг зиммасида юз дирҳам борлигини даъво қилди ва ўғиллардан бири буни эътироф этди. У: «У эътироф этганнинг улушига ўз ҳиссасича киради», деди. Сўнг Шаъбий: Қарз узилмагунча, мен уни мерос деб билмайман, деди.

حَدَّثَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ مُصْعَبُ بْنُ سَعِيدٍ الْحَرَّانِيُّ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ الْأَشْعَثِ ، عَنْ الْحَسَنِ : فِي رَجُلٍ هَلَكَ وَتَرَكَ ابْنَيْنِ، وَتَرَكَ أَلْفَيْ دِرْهَمٍ، فَاقْتَسَمَا الْأَلْفَيْ دِرْهَمٍ، وَغَابَ أَحَدُ الِابْنَيْنِ، فَجَاءَ رَجُلٌ، فَاسْتَحَقَّ عَلَى الْمَيِّتِ أَلْفَ دِرْهَمٍ، قَالَ : " يَأْخُذُ جَمِيعَ مَا فِي يَدِ هَذَا الشَّاهِدِ، وَيُقَالُ لَهُ : اتَّبِعْ أَخَاكَ الْغَائِبَ، وَخُذْ نِصْفَ مَا فِي يَدِهِ "

Hasandan, vafot etib, ikki oʻgʻil va ikki ming dirham qoldirgan kishi haqida rivoyat qilinadi: ikkovi ikki ming dirhamni taqsim qilib oldilar, soʻng oʻgʻillardan biri gʻoyib boʻldi. Keyin bir kishi kelib, mayyitning zimmasidagi ming dirhamga haqli ekanini isbotladi. U: «U hozir boʻlgan kishining qoʻlidagi hamma narsani oladi va unga: ‹Gʻoyib boʻlgan akangni izlab bor va uning qoʻlidagining yarmini ol›, deyiladi», dedi.Ҳасандан, вафот этиб, икки ўғил ва икки минг дирҳам қолдирган киши ҳақида ривоят қилинади: иккови икки минг дирҳамни тақсим қилиб олдилар, сўнг ўғиллардан бири ғойиб бўлди. Кейин бир киши келиб, маййитнинг зиммасидаги минг дирҳамга ҳақли эканини исботлади. У: «У ҳозир бўлган кишининг қўлидаги ҳамма нарсани олади ва унга: ‹Ғойиб бўлган акангни излаб бор ва унинг қўлидагининг ярмини ол›, дейилади», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ، عَنْ زِيَادٍ الْأَعْلَمِ ، عَنْ الْحَسَنِ ، قَالَ : " إِذَا أَقَرَّ بَعْضُ الْوَرَثَةِ بِدَيْنٍ، فَهُوَ عَلَيْهِ بِحِصَّتِهِ "

Hasan dedi: «Vorislardan baʼzisi qarzga iqror boʻlsa, u oʻz hissasicha uning zimmasidadir».Ҳасан деди: «Ворислардан баъзиси қарзга иқрор бўлса, у ўз ҳиссасича унинг зиммасидадир».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " إِذَا شَهِدَ اثْنَانِ مِنْ الْوَرَثَةِ بِدَيْنٍ، فَهُوَ مِنْ جَمِيعِ الْمَالِ إِذَا كَانُوا عُدُولًا " ، وَقَالَ الشَّعْبِيُّ : عَلَيْهِمَا فِي بَاب فِي مِيرَاثِ الْمُرْتَدِّ

Ibrohim dedi: «Vorislardan ikkitasi qarzga guvohlik bersa, agar ular odil boʻlsalar, u butun moldan oʻtaladi». Shaʼbiy esa: «U ikkovining zimmasidadir», dedi.Иброҳим деди: «Ворислардан иккитаси қарзга гувоҳлик берса, агар улар одил бўлсалар, у бутун молдан ўталади». Шаъбий эса: «У икковининг зиммасидадир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ جُمَيْعٍ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي أَبِي ، عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، قَالَ : كَانَ ابْنُ مَسْعُودٍ " يُوَرِّثُ أَهْلَ الْمُرْتَدِّ إِذَا قُتِلَ "

Qosim ibn Abdurrahmon dedi: Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) murtad oʻldirilganda uning ahlini voris qilar edi.Қосим ибн Абдурраҳмон деди: Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) муртад ўлдирилганда унинг аҳлини ворис қилар эди.

حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ : أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ " جَعَلَ مِيرَاثَ الْمُرْتَدِّ لِوَرَثَتِهِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ "

Abu Amr ash-Shaybaniydan rivoyat qilinadiki, Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) murtadning merosini uning musulmon vorislariga berdi.Абу Амр аш-Шайбанийдан ривоят қилинадики, Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) муртаднинг меросини унинг мусулмон ворисларига берди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ ، عَنِ الْحَكَمِ : أَنَّ عَلِيًّا " قَضَى فِي مِيرَاثِ الْمُرْتَدِّ لِأَهْلِهِ مِنْ الْمُسْلِمِينَ "

Hakamdan rivoyat qilinadiki, Ali (roziyallohu anhu) murtadning merosini uning musulmon ahliga hukm qildi.Ҳакамдан ривоят қилинадики, Али (розияллоҳу анҳу) муртаднинг меросини унинг мусулмон аҳлига ҳукм қилди.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ هُوَ ابْنُ عَمْرٍو ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ ، عَنْ الْحَكَمِ ، قَالَ : " إِذَا قَتَلَ الرَّجُلُ أَخَاهُ عَمْدًا، لَمْ يُوَرَّثْ مِنْ مِيرَاثِهِ، وَلَا مِنْ دِيَتِهِ، فَإِذَا قَتَلَهُ خَطَأً، وُرِّثَ مِنْ مِيرَاثِهِ، وَلَمْ يُوَرَّثْ مِنْ دِيَتِهِ . قَالَ : وَكَانَ عَطَاءٌ يَقُولُ ذَلِكَ

Hakam dedi: «Kishi oʻz akasini qasddan oʻldirsa, uning merosidan ham, diyatidan ham voris qilinmaydi; xato bilan oʻldirsa, merosidan voris qilinadi, diyatidan voris qilinmaydi». Rovi aytdi: Atoʼ ham shunday der edi.Ҳакам деди: «Киши ўз акасини қасддан ўлдирса, унинг меросидан ҳам, диятидан ҳам ворис қилинмайди; хато билан ўлдирса, меросидан ворис қилинади, диятидан ворис қилинмайди». Рови айтди: Атў ҳам шундай дер эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ خِلَاسٍ ، عَنْ عَلِيٍّ ، قَالَ : رَمَى رَجُلٌ أُمَّهُ بِحَجَرٍ فَقَتَلَهَا، فَطَلَبَ مِيرَاثَهُ مِنْ إِخْوَتِهِ، فَقَالَ لَهُ إِخْوَتُهُ : لَا مِيرَاثَ لَكَ، فَارْتَفَعُوا إِلَى عَلِيٍّ، " فَجَعَلَ عَلَيْهِ الدِّيَةَ، وَأَخْرَجَهُ مِنْ الْمِيرَاثِ "

Xilosdan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: Bir kishi onasiga tosh otib, uni oʻldirdi. Soʻng birodarlaridan uning merosini talab qildi. Birodarlari unga: «Senga meros yoʻq», dedilar. Ular Alining huzuriga chiqdilar va u uning zimmasiga diyatni yuklab, oʻzini merosdan chiqardi.Хилосдан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: Бир киши онасига тош отиб, уни ўлдирди. Сўнг биродарларидан унинг меросини талаб қилди. Биродарлари унга: «Сенга мерос йўқ», дедилар. Улар Алининг ҳузурига чиқдилар ва у унинг зиммасига диятни юклаб, ўзини меросдан чиқарди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ الْحَسَنِ بْنِ الْحُرِّ ، عَنْ الْحَكَمِ : أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا قَتَلَ امْرَأَتَهُ خَطَأً، " أَنَّهُ يُمْنَعُ مِيرَاثَهُ مِنْ الْعَقْلِ وَغَيْرِهِ "

Hakamdan rivoyat qilinadiki, kishi oʻz xotinini xato bilan oʻldirsa, uning merosi — diyatdan ham, boshqasidan ham — man qilinadi.Ҳакамдан ривоят қилинадики, киши ўз хотинини хато билан ўлдирса, унинг мероси — диятдан ҳам, бошқасидан ҳам — ман қилинади.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " لَا يَرِثُ الْقَاتِلُ مِنْ الْمَقْتُولِ شَيْئًا "

Mujohiddan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U: «Qotil oʻldirilgan kishidan hech narsaga voris boʻlmaydi», dedi.Мужоҳиддан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У: «Қотил ўлдирилган кишидан ҳеч нарсага ворис бўлмайди», деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ ابْنِ الْمُبَارَكِ ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ قَتَادَةَ : " فِي رَجُلٍ قَذَفَ امْرَأَتَهُ، وَجَاءَ بِشُهُودٍ فَرُجِمَتْ؟ قَالَ : يَرِثُهَا "

Qatodadan, xotinini zinoda ayblab, guvohlar keltirgan va ayol rajm qilingan kishi haqida soʻralganda, u: «Unga voris boʻladi», dedi.Қатодадан, хотинини зинода айблаб, гувоҳлар келтирган ва аёл ражм қилинган киши ҳақида сўралганда, у: «Унга ворис бўлади», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ حَمَّادٍ : " فِي رَجُلٍ جُلِدَ الْحَدَّ أَرَاهُ مَاتَ، شَكَّ أَبُو النُّعْمَانِ ؟ قَالَ : يَتَوَارَثَانِ "

Hammoddan, hadd bilan qamchilangan va — Abu Nuʼmon shubha qildi — vafot etgan kishi haqida rivoyat qilinadi. U: «Ikkovi bir-biriga voris boʻladilar», dedi.Ҳаммоддан, ҳадд билан қамчиланган ва — Абу Нуъмон шубҳа қилди — вафот этган киши ҳақида ривоят қилинади. У: «Иккови бир-бирига ворис бўладилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ ، عَنْ عَامِرٍ ، عَنْ عَلِيٍّ ، قَالَ : " الْقَاتِلُ لَا يَرِثُ، وَلَا يَحْجُبُ "

Omirdan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U: «Qotil voris ham boʻlmaydi, boshqani merosdan toʻsmaydi ham», dedi.Омирдан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У: «Қотил ворис ҳам бўлмайди, бошқани меросдан тўсмайди ҳам», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا حَسَنٌ ، عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الْعَبْدِيِّ ، عَنْ عَلِيٍّ ، قَالَ : " لَا يُوَرَّثُ الْقَاتِلُ "

Abu Amr al-Abdiydan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U: «Qotil voris qilinmaydi», dedi.Абу Амр ал-Абдийдан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У: «Қотил ворис қилинмайди», деди.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، عَنْ مُطَرِّفٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : قَالَ عُمَرُ : " لَا يَرِثُ قَاتِلٌ خَطَأً، وَلَا عَمْدًا "

Shaʼbiy aytdi: Umar (roziyallohu anhu): «Qotil na xato bilan, na qasddan oʻldirgan boʻlsin, voris boʻlmaydi», dedi.Шаъбий айтди: Умар (розияллоҳу анҳу): «Қотил на хато билан, на қасддан ўлдирган бўлсин, ворис бўлмайди», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " لَا يَرِثُ الْقَاتِلُ "

Tovusdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U: «Qotil voris boʻlmaydi», dedi.Товусдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У: «Қотил ворис бўлмайди», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى ، عَنْ مَعْمَرٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : " إِذَا اجْتَمَعَ نَسَبَانِ، وُرِّثَ بِأَكْبَرِهِمَا، يَعْنِي الْمَجُوسَ "

Zuhriy dedi: «Ikki nasab bir joyga toʻplansa, ularning kattarogʻi bilan voris qilinadi», yaʼni majusiylar haqida.Зуҳрий деди: «Икки насаб бир жойга тўпланса, уларнинг каттароғи билан ворис қилинади», яъни мажусийлар ҳақида.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ ، قَالَ : " يَرِثُ مِنْ الْجَانِبِ الَّذِي يَصْلُحُ، وَلَا يَرِثُ مِنْ الْجَانِبِ الَّذِي لَا يَصْلُحُ "

Hammod ibn Abu Sulaymon dedi: «Toʻgʻri boʻlgan tomondan voris boʻladi, toʻgʻri boʻlmagan tomondan voris boʻlmaydi».Ҳаммод ибн Абу Сулаймон деди: «Тўғри бўлган томондан ворис бўлади, тўғри бўлмаган томондан ворис бўлмайди».

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ ، عَنْ رَجُلٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ : أَنَّ عَلِيًّا ، وَابْنَ مَسْعُودٍ ، قَالَا فِي الْمَجُوسِ : " إِذَا أَسْلَمُوا، يَرِثُونَ مِنْ الْقَرَابَتَيْنِ جَمِيعًا "

Shaʼbiydan rivoyat qilinadiki, Ali va Ibn Masʼud (roziyallohu anhumo) majusiylar haqida: «Agar islom qabul qilsalar, har ikki qarindoshlik tomonidan ham voris boʻladilar», dedilar.Шаъбийдан ривоят қилинадики, Али ва Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳумо) мажусийлар ҳақида: «Агар ислом қабул қилсалар, ҳар икки қариндошлик томонидан ҳам ворис бўладилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ فِي امْرَأَةِ الْأَسِيرِ : " أَنَّهَا تَرِثُهُ وَيَرِثُهَا "

Umar ibn Abdulazizdan asirning xotini haqida rivoyat qilinadi: «U unga voris boʻladi, u ham unga voris boʻladi».Умар ибн Абдулазиздан асирнинг хотини ҳақида ривоят қилинади: «У унга ворис бўлади, у ҳам унга ворис бўлади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ ، حَدَّثَنِي مَعْمَرٌ ، عَنْ إِسْحَاق بْنِ رَاشِدٍ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ فِي الْأَسِيرِ يُوصِي، قَالَ : " أُجيزُ لَهُ وَصِيَّتَهُ مَا دَامَ عَلَى دِينِهِ لَمْ يَتَغَيَّرْ عَنْ دِينِهِ "

Umar ibn Abdulaziz asir kishining vasiyat qilishi haqida: «Toki u oʻz dinida boʻlsa, dinidan oʻzgarmagan boʻlsa, uning vasiyatini joiz deb bilaman», dedi.Умар ибн Абдулазиз асир кишининг васият қилиши ҳақида: «Токи у ўз динида бўлса, динидан ўзгармаган бўлса, унинг васиятини жоиз деб биламан», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ دَاوُدَ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ شُرَيْحٍ ، قَالَ : " يُوَرَّثُ الْأَسِيرُ إِذَا كَانَ فِي أَيْدِي الْعَدُوِّ "

Shurayh: «Asir dushman qoʻlida boʻlsa ham, unga meros beriladi», dedi.Шурайҳ: «Асир душман қўлида бўлса ҳам, унга мерос берилади», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ ، قَالَ : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، حَدَّثَنِي مَنْ سَمِعَ إِبْرَاهِيمَ ، يَقُولُ : " يُوَرَّثُ الْأَسِيرُ "

Ibrohimning: «Asirga meros beriladi», deganini eshitgan kishi (shunday) aytdi.Иброҳимнинг: «Асирга мерос берилади», деганини эшитган киши (шундай) айтди.

حَدَّثَنَا الْمُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، عَنْ دَاوُدَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ : أَنَّهُ كَانَ " لَا يُوَرِّثُ الْأَسِيرَ "

Saʼid ibn Musayyib asirga meros bermas edi.Саъид ибн Мусаййиб асирга мерос бермас эди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، حَدَّثَنَا الْأَشْعَثُ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : كَتَبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِلَى شُرَيْحٍ : أَنْ " لَا يُوَرِّثَ الْحَمِيلَ إِلَّا بِبَيِّنَةٍ، وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ فِي خِرَقِهَا "

Shaʼbiy aytdi: Umar ibn Xattob Shurayhga: hamilga bayyinasiz meros berilmasin, hatto uni oʻz latta-puttasida olib kelgan boʻlsalar ham, deb yozdi.Шаъбий айтди: Умар ибн Хаттоб Шурайҳга: ҳамилга баййинасиз мерос берилмасин, ҳатто уни ўз латта-путтасида олиб келган бўлсалар ҳам, деб ёзди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ إِسْرَائِيلَ ، عَنْ مَنْصُورٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " وَرِّثْ الْحَمِيلَ "

Ibrohim: «Hamilni voris qil», dedi.Иброҳим: «Ҳамилни ворис қил», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مِنْ بَنِي أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ ، عَنْ ضَمْرَةَ ، وَالْفُضَيْلِ بْنِ فَضَالَةَ ، وَابْنِ أَبِي عَوْفٍ ، وراشد ، وعطية ، قَالُوا : " لَا يُوَرَّثُ الْحُمَلَاءُ "

Zamra, Fuzayl ibn Fazola, Ibn Abu Avf, Roshid va Atiyya: «Hamillarga meros berilmaydi», dedilar.Замра, Фузайл ибн Фазола, Ибн Абу Авф, Рошид ва Атийя: «Ҳамилларга мерос берилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ ، قَالَ : قَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ : حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، قَالَ : ذُكِرَ عِنْدَهُ قَوْلُ مَنْ يَقُولُ فِي الْحَمِيلِ، فَأَنْكَرَ ذَلِكَ، وَقَالَ : " قَدْ تَوَارَثَ الْمُهَاجِرُونَ، وَالْأَنْصَارُ بِنَسَبِهِمْ الَّذِي كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ "

Muhammad ibn Sirinning huzurida hamil haqida gapiruvchilarning soʻzi zikr qilindi. U buni inkor qildi va: «Muhojirlar bilan ansorlar johiliyatda boʻlgan nasablari bilan bir-birlariga voris boʻlganlar», dedi.Муҳаммад ибн Сириннинг ҳузурида ҳамил ҳақида гапирувчиларнинг сўзи зикр қилинди. У буни инкор қилди ва: «Муҳожирлар билан ансорлар жоҳилиятда бўлган насаблари билан бир-бирларига ворис бўлганлар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، عَنْ ابْنِ إِدْرِيسَ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ الْحَسَنِ ، وَابْنِ سِيرِينَ ، قَالَا : " لَا يُوَرَّثُ الْحَمِيلُ إِلَّا بِبَيِّنَةٍ "

Hasan va Ibn Sirin: «Hamilga bayyinasiz meros berilmaydi», dedilar.Ҳасан ва Ибн Сирин: «Ҳамилга баййинасиз мерос берилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ ، عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ حَمَّادٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " لَمْ يَكُنْ أَبُو بَكْرٍ، وَعُمَرُ، وَعُثْمَانُ يُوَرِّثُونَ الْحَمِيلَ "

Ibrohim: «Abu Bakr, Umar va Usmon hamilni voris qilmas edilar», dedi.Иброҳим: «Абу Бакр, Умар ва Усмон ҳамилни ворис қилмас эдилар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ الْمُحَارِبِيُّ ، عَنْ زَائِدَةَ ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ ، قَالَ : " أَقَرَّتْ امْرَأَةٌ مِنْ مُحَارِبٍ جَلِيبَةٌ بِنَسَبٍ لَهَا جَلِيبٍ، فَوَرَّثَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُتْبَةَ مِنْ أُخْتِهِ "

Ashʼas ibn Abu Shaʼso aytdi: Muhorib qabilasidan boʻlgan, chet yurtdan keltirilgan bir ayol chet yurtdan keltirilgan bir kishining oʻziga nasab ekanini tan oldi. Shunda Abdulloh ibn Utba uni singlisiga voris qildi.Ашъас ибн Абу Шаъсо айтди: Муҳориб қабиласидан бўлган, чет юртдан келтирилган бир аёл чет юртдан келтирилган бир кишининг ўзига насаб эканини тан олди. Шунда Абдуллоҳ ибн Утба уни синглисига ворис қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي يُونُسُ ، عَنْ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ رَجُلٍ قَالَ عِنْدَ فِرَاقِ الدُّنْيَا : أَنَا مَوْلَى فُلَانٍ، قَالَ : " يُرَدُّ مِيرَاثَهُ لِمَنْ سَمَّى أَنَّهُ مَوْلَاهُ عِنْدَ فِرَاقِ الدُّنْيَا، إِلَّا أَنْ يَأْتُوا عَلَيْهِ بِبَيِّنَةٍ بِغَيْرِ ذَلِكَ يَرُدُّونَ بِهِ قَوْلَهُ، فَيُرَدُّ مِيرَاثُهُ إِلَى مَا قَامَتْ بِهِ الْبَيِّنَةُ "

Ibn Shihobdan, dunyodan ketish chogʻida: men falonchining mavlosiman, degan kishi haqida (soʻralganda) u: «Uning merosi dunyodan ketish chogʻida oʻzining mavlosi deb nom aytgan kishiga qaytariladi; magar uning soʻzini rad qiladigan boshqa bayyina keltirsalar, u holda merosi bayyina sobit qilgan tomonga qaytariladi», dedi.Ибн Шиҳобдан, дунёдан кетиш чоғида: мен фалончининг мавлосиман, деган киши ҳақида (сўралганда) у: «Унинг мероси дунёдан кетиш чоғида ўзининг мавлоси деб ном айтган кишига қайтарилади; магар унинг сўзини рад қиладиган бошқа баййина келтирсалар, у ҳолда мероси баййина собит қилган томонга қайтарилади», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عَلِيٍّ ، وَعَبْدِ اللَّهِ ، قَالَا : " وَلَدُ الزِّنَا بِمَنْزِلَةِ ابْنِ الْمُلَاعَنَةِ "

Ali va Abdulloh: «Zino bolasi muloana bolasi maqomidadir», dedilar.Али ва Абдуллоҳ: «Зино боласи мулоана боласи мақомидадир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ ، عَنْ الْحَسَنِ بْنِ الْحُرِّ ، حَدَّثَنِي الْحَكَمُ : أَنَّ " وَلَدَ الزِّنَا لَا يَرِثُهُ الَّذِي يَدَّعِيهِ، وَلَا يَرِثُهُ الْمَوْلُودُ "

Hakam: zino bolasiga uni daʼvo qilayotgan kishi voris boʻlmaydi, tugʻilgan bola ham unga voris boʻlmaydi, dedi.Ҳакам: зино боласига уни даъво қилаётган киши ворис бўлмайди, туғилган бола ҳам унга ворис бўлмайди, деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ أَنَّهُ كَانَ " لَا يُوَرِّثُ وَلَدَ الزِّنَا، وَإِنْ ادَّعَاهُ الرَّجُلُ "

Ali ibn Husayn zino bolasiga meros bermas edi, garchi bir kishi uni oʻziniki deb daʼvo qilsa ham.Али ибн Ҳусайн зино боласига мерос бермас эди, гарчи бир киши уни ўзиники деб даъво қилса ҳам.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ ، حَدَّثَنِي بَكْرُ بْنُ مُضَرَ ، عَنْ عَمْرٍو يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ ، عَنْ بُكَيْرٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ ، قَالَ : " أَيُّمَا رَجُلٍ أَتَى إِلَى غُلَامٍ يَزْعُمُ أَنَّهُ ابْنٌ لَهُ، وَأَنَّهُ زَنَى بِأُمِّهِ، وَلَمْ يَدَّعِ ذَلِكَ الْغُلَامَ أَحَدٌ، فَهُوَ يَرِثُهُ ". قَالَ بُكَيْرٌ : وَسَأَلْتُ عُرْوَةَ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ مِثْلَ قَوْلِ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ وَقَالَ عُرْوَةُ : بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ، وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ "

Sulaymon ibn Yasor: «Qaysi bir kishi bir bolaning oldiga kelib, u oʻzining oʻgʻli ekanini va onasi bilan zino qilganini daʼvo qilsa, oʻsha bolani boshqa hech kim daʼvo qilmagan boʻlsa, u unga voris boʻladi», dedi. Bukayr aytdi: Men bu haqda Urvadan soʻradim, u ham Sulaymon ibn Yasorning soʻzi kabi aytdi. Urva dedi: Bizga yetib kelishicha, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Bola toʻshakka tegishli, zinokorga esa tosh», dedilar.Сулаймон ибн Ясор: «Қайси бир киши бир боланинг олдига келиб, у ўзининг ўғли эканини ва онаси билан зино қилганини даъво қилса, ўша болани бошқа ҳеч ким даъво қилмаган бўлса, у унга ворис бўлади», деди. Букайр айтди: Мен бу ҳақда Урвадан сўрадим, у ҳам Сулаймон ибн Ясорнинг сўзи каби айтди. Урва деди: Бизга етиб келишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бола тўшакка тегишли, зинокорга эса тош», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى ، عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ ، عَنْ عَمْرٍو ، عَنْ الْحَسَنِ ، قَالَ : " ابْنُ الْمُلَاعَنَةِ مِثْلُ وَلَدِ الزِّنَا، تَرِثُهُ أُمُّهُ، وَوَرَثَتُهُ، وَرَثَةُ أُمِّهِ "

Hasan: «Muloana bolasi zino bolasi kabidir; unga onasi voris boʻladi, uning vorislari esa onasining vorislaridir», dedi.Ҳасан: «Мулоана боласи зино боласи кабидир; унга онаси ворис бўлади, унинг ворислари эса онасининг ворисларидир», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ مُغِيرَةَ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " لَا يُوَرَّثُ وَلَدُ الزِّنَا "

Ibrohim: «Zino bolasiga meros berilmaydi», dedi.Иброҳим: «Зино боласига мерос берилмайди», деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْمُغِيرَةِ ، عَنْ ابْنِ الْمُبَارَكِ ، عَنْ مَعْمَرٍ ، أَوْ يُونُسَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ : فِي أَوْلَادِ الزِّنَا، قَالَ : " يَتَوَارَثُونَ مِنْ قِبَلِ الْأُمَّهَاتِ، وَإِنْ وَلَدَتْ تَوْءَمًا فَمَاتَ، وَرِثَ السُّدُسَ "

Zuhriy zino bolalari haqida: «Ular onalari tomonidan bir-birlariga voris boʻladilar. Agar (ayol) egizak tugʻsa-yu, biri vafot etsa, (ikkinchisi) oltidan birni oladi», dedi.Зуҳрий зино болалари ҳақида: «Улар оналари томонидан бир-бирларига ворис бўладилар. Агар (аёл) эгизак туғса-ю, бири вафот этса, (иккинчиси) олтидан бирни олади», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، قَالَ : حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، عَنْ مُغِيرَةَ ، عَنْ شِبَاكٍ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ، قَالَ : " لَا يَرِثُ وَلَدُ الزِّنَا، إنما يرث من لم يقم على أبيه الحد، أو تملك أمه بنكاح 3، أو شراء "

Ibrohim: «Zino bolasi voris boʻlmaydi. Voris boʻladigani — otasiga had jazosi qoʻllanilmagan, yoki onasiga nikoh bilan yoxud sotib olish bilan egalik qilingan (bola)dir», dedi.Иброҳим: «Зино боласи ворис бўлмайди. Ворис бўладигани — отасига ҳад жазоси қўлланилмаган, ёки онасига никоҳ билан ёхуд сотиб олиш билан эгалик қилинган (бола)дир», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل بْنُ أَبَانَ ، عَنْ مُوسَى بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَنْصَارِيِّ ، عَنْ إِسْمَاعِيل ، عَنْ الْحَسَنِ فِي الرَّجُلِ يَفْجُرُ بِالْمَرْأَةِ، ثُمَّ يَتَزَوَّجُهَا، قَالَ : " لَا بَأْسَ، إِلَّا أَنْ تَكُونَ حُبْلَى، فَإِنَّ الْوَلَدَ لَا يَلْحَقُهُ "

Hasan ayol bilan zino qilib, soʻng unga uylanadigan kishi haqida: «Zarari yoʻq; faqat u homilador boʻlsa, boshqa gap: bunda bola unga nisbat berilmaydi», dedi.Ҳасан аёл билан зино қилиб, сўнг унга уйланадиган киши ҳақида: «Зарари йўқ; фақат у ҳомиладор бўлса, бошқа гап: бунда бола унга нисбат берилмайди», деди.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ يَحْيَى ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَاشِدٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ جَدِّهِ : أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : قَضَى أَنَّ " كُلَّ مُسْتَلْحَقٍ اسْتُلْحِقَ بَعْدَ أَبِيهِ الَّذِي ادَّعَاهُ وَرَثَتُهُ بَعْدَهُ، فَقَضَى إِنْ كَانَ مِنْ أَمَةٍ يَمْلِكُهَا يَوْمَ يَطَؤُهَا، فَقَدْ لَحِقَ بِمَنْ اسْتَلْحَقَهُ، وَلَيْسَ لَهُ فِيمَا قُسِمَ قَبْلَهُ مِنْ الْمِيرَاثِ شَيْءٌ، وَمَا أَدْرَكَ مِنْ مِيرَاثٍ لَمْ يُقْسَمْ، فَلَهُ نَصِيبُهُ، وَلَا يَلْحَقُ إِذَا كَانَ الَّذِي يُدْعَى لَهُ أَنْكَرَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ أَمَةٍ لَا يَمْلِكُهَا، أَوْ حُرَّةٍ عَاهَرَهَا، فَإِنَّهُ لَا يَلْحَقُ وَلَا يَرِثُ، وَإِنْ كَانَ الَّذِي يُدْعَى لَهُ هُوَ ادَّعَاهُ، فَهُوَ وَلَدُ زِنَا لِأَهْلِ أُمِّهِ مَنْ كَانُوا : حُرَّةً، أَوْ أَمَةً "

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir nasabga qoʻshilgan kishi — otasi vafotidan soʻng nisbat berilgan otasiga qoʻshilgan boʻlib, uni vorislari uning vafotidan keyin daʼvo qilgan boʻlsa — kim oʻsha otasi unga yaqinlashgan kuni egalik qilgan choʻridan boʻlgan boʻlsa, u oʻzini daʼvo qilgan kishiga qoʻshiladi. Ammo undan avval taqsim qilingan merosdan unga hech narsa tegmaydi, hali taqsim qilinmagan merosdan esa ulushi bor. Agar unga nisbat berilgan otasi uni inkor qilsa, u qoʻshilmaydi. Agar u egalik qilmagan choʻridan yoki zino qilgan ozod ayoldan boʻlsa, u qoʻshilmaydi va undan meros olinmaydi, garchi unga nisbat berilgan kishi oʻzi daʼvo qilgan boʻlsa ham. U onasi ahli — ozod boʻlsin, choʻri boʻlsin — uchun zino bolasidir», deb hukm qildilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир насабга қўшилган киши — отаси вафотидан сўнг нисбат берилган отасига қўшилган бўлиб, уни ворислари унинг вафотидан кейин даъво қилган бўлса — ким ўша отаси унга яқинлашган куни эгалик қилган чўридан бўлган бўлса, у ўзини даъво қилган кишига қўшилади. Аммо ундан аввал тақсим қилинган меросдан унга ҳеч нарса тегмайди, ҳали тақсим қилинмаган меросдан эса улуши бор. Агар унга нисбат берилган отаси уни инкор қилса, у қўшилмайди. Агар у эгалик қилмаган чўридан ёки зино қилган озод аёлдан бўлса, у қўшилмайди ва ундан мерос олинмайди, гарчи унга нисбат берилган киши ўзи даъво қилган бўлса ҳам. У онаси аҳли — озод бўлсин, чўри бўлсин — учун зино боласидир», деб ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، عَنْ الْحَسَنِ ، عَنْ عُمَيْرِ بْنِ يَزِيدَ ، قَالَ : سَأَلْتُ الشَّعْبِيَّ عَنْ مَمْلُوكٍ لِي وَلَدُ زِنًا، قَالَ : " لَا تَبِعْهُ، وَلَا تَأْكُلْ ثَمَنَهُ، وَاسْتَخْدِمْهُ "

Umayr ibn Yazid aytdi: Men Shaʼbiydan menga tegishli, zino bolasi boʻlgan qul haqida soʻradim. U: «Uni sotma, uning pulini yema, undan xizmat ol», dedi.Умайр ибн Язид айтди: Мен Шаъбийдан менга тегишли, зино боласи бўлган қул ҳақида сўрадим. У: «Уни сотма, унинг пулини ема, ундан хизмат ол», деди.

حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ : سُئِلَ عَنْ وَلَدِ زِنَا يَمُوتُ، قَالَ : " إِنْ كَانَ ابْنَ عَرَبِيَّةٍ، وَرِثَتْ أُمُّهُ الثُّلُثَ، وَجُعِلَ بَقِيَّةُ مَالِهِ فِي بَيْتِ الْمَالِ، وَإِنْ كَانَ ابْنَ مَوْلَاةٍ، وَرِثَتْ أُمُّهُ الثُّلُثَ، وَوَرِثَ مَوَالِيهَا الَّذِينَ أَعْتَقُوهَا مَا بَقِيَ . قَالَ مَرْوَانُ : سَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ ذَلِكَ

Zuhriydan vafot etgan zino bolasi haqida soʻralganda, u: «Agar u arab ayolining oʻgʻli boʻlsa, onasi uchdan birni oladi, qolgan moli baytulmolga qoʻyiladi. Agar u ozod qilingan ayolning oʻgʻli boʻlsa, onasi uchdan birni oladi, uni ozod qilgan mavlolari esa qolganiga voris boʻladilar», dedi. Marvon aytdi: Men Molikning shunday deganini eshitdim.Зуҳрийдан вафот этган зино боласи ҳақида сўралганда, у: «Агар у араб аёлининг ўғли бўлса, онаси учдан бирни олади, қолган моли байтулмолга қўйилади. Агар у озод қилинган аёлнинг ўғли бўлса, онаси учдан бирни олади, уни озод қилган мавлолари эса қолганига ворис бўладилар», деди. Марвон айтди: Мен Моликнинг шундай деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ ، عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ الْحَارِثِ ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " قَضَى بِمِيرَاثِ ابْنِ الْمُلَاعَنَةِ لِأُمِّهِ كُلِّهِ، لِمَا لَقِيَتْ فِيهِ مِنْ الْعَنَاءِ "

Amr ibn Shuʼaybdan rivoyat qilinadiki, Nabiy sollallohu alayhi vasallam muloana bolasining merosini butunlay onasiga hukm qildilar — u bola sababli chekkan mashaqqati uchun.Амр ибн Шуъайбдан ривоят қилинадики, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам мулоана боласининг меросини бутунлай онасига ҳукм қилдилар — у бола сабабли чеккан машаққати учун.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل بْنُ أَبَانَ ، عَنْ مُوسَى بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَنْصَارِيِّ ، قَالَ : حَدَّثَنِي الْحَارِثُ بْنُ حَصِيرَةَ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ ، عَنْ عَلِيٍّ : أَنَّهُ قَالَ فِي وَلَدِ الزِّنَا لِأَوْلِيَاءِ أُمِّهِ : " خُذُوا ابْنَكُمْ تَرِثُونَهُ وَتَعْقِلُونَهُ، وَلَا يَرِثُكُمْ "

Ali zino bolasi haqida uning onasi tarafidagi valiylariga: «Oʻgʻlingizni olinglar, unga voris boʻlasizlar va uning diyatini toʻlaysizlar, u esa sizlarga voris boʻlmaydi», dedi.Али зино боласи ҳақида унинг онаси тарафидаги валийларига: «Ўғлингизни олинглар, унга ворис бўласизлар ва унинг диятини тўлайсизлар, у эса сизларга ворис бўлмайди», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ ، قَالَا : حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ ، قَالَ : َقَالَ عَبْدُ اللَّهِ : " السَّائِبَةُ يَضَعُ مَالَهُ حَيْثُ شَاءَ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ : قَالَ شُعْبَةُ : لَمْ يَسْمَعْ هَذَا مِنْ سَلَمَةَ أَحَدٌ غَيْرِي

Abu Amr Shayboniy aytdi: Abdulloh: «Soiba oʻz molini xohlagan joyiga qoʻyadi», dedi. Abdulloh ibn Yazid aytdi: Shuʼba dedi: buni Salamadan mendan boshqa hech kim eshitmagan.Абу Амр Шайбоний айтди: Абдуллоҳ: «Соиба ўз молини хоҳлаган жойига қўяди», деди. Абдуллоҳ ибн Язид айтди: Шуъба деди: буни Саламадан мендан бошқа ҳеч ким эшитмаган.

أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ بْنُ الْمُبَارَكِ ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ ، عَنْ يُونُسَ ، عَنْ الْحَسَنِ : سُئِلَ عَنْ مِيرَاثِ السَّائِبَةِ، فَقَالَ : " كُلُّ عَتِيقٍ سَائِبَةٌ "

Hasandan soibaning merosi haqida soʻralganda, u: «Har bir ozod qilingan (qul) soibadir», dedi.Ҳасандан соибанинг мероси ҳақида сўралганда, у: «Ҳар бир озод қилинган (қул) соибадир», деди.

أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَنْبَأَنَا سُلَيْمَانُ ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ ، قَالَ : قَالَ عُمَرُ : " الصَّدَقَةُ وَالسَّائِبَةُ لِيَوْمِهِمَا، أَوْ لِوَقْتِهِمَا "

Abu Usmon aytdi: Umar: «Sadaqa ham, soiba ham oʻz kuni uchun, yoki oʻz vaqti uchundir», dedi.Абу Усмон айтди: Умар: «Садақа ҳам, соиба ҳам ўз куни учун, ёки ўз вақти учундир», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا ، قَالَ : سُئِلَ عَامِرٍ عَنْ الْمَمْلُوكِ يُعْتَقُ سَائِبَةً لِمَنْ وَلَاؤُهُ؟ قَالَ : " لِلَّذِي أَعْتَقَهُ "

Omirdan soiba qilib ozod qilingan qul haqida — uning valosi kimga tegishli? — deb soʻralganda, u: «Uni ozod qilgan kishiga», dedi.Омирдан соиба қилиб озод қилинган қул ҳақида — унинг валоси кимга тегишли? — деб сўралганда, у: «Уни озод қилган кишига», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو حَاتِمٍ الْبَصْرِيُّ هُوَ رَوْحُ بْنُ أَسْلَمَ ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاق ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو ، قَالَ : " مَاتَ مَوْلًى عَلَى عَهْدِ عُثْمَانَ وَلَيْسَ لَهُ وَالٍ، فَأَمَرَ بِمَالِهِ، فَأُدْخِلَ بَيْتَ الْمَالِ "

Abdurrahmon ibn Amr aytdi: Usmon davrida bir mavlo vafot etdi, uning egasi yoʻq edi. Shunda u moli haqida buyurdi va u baytulmolga kiritildi.Абдурраҳмон ибн Амр айтди: Усмон даврида бир мавло вафот этди, унинг эгаси йўқ эди. Шунда у моли ҳақида буюрди ва у байтулмолга киритилди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل ، عَنْ عَامِرٍ ، عَنْ مَسْرُوقٍ : فِي رَجُلٍ مَاتَ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ مَوْلَى عَتَاقَةٍ، قَالَ : " مَالُهُ حَيْثُ أَوْصَى بِهِ، فَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَوْصَى، فَهُوَ فِي بَيْتِ الْمَالِ "

Masruq ozodlik mavlosi boʻlmagan holda vafot etgan kishi haqida: «Uning moli vasiyat qilgan joyiga (sarflanadi); agar vasiyat qilmagan boʻlsa, u baytulmolda boʻladi», dedi.Масруқ озодлик мавлоси бўлмаган ҳолда вафот этган киши ҳақида: «Унинг моли васият қилган жойига (сарфланади); агар васият қилмаган бўлса, у байтулмолда бўлади», деди.