حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ إِنَّكُمْ تَقُولُونَ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ يُكْثِرُ الْحَدِيثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَتَقُولُونَ مَا بَالُ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ لاَ يُحَدِّثُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ وَإِنَّ إِخْوَتِي مِنَ الْمُهَاجِرِينَ كَانَ يَشْغَلُهُمْ صَفْقٌ بِالأَسْوَاقِ، وَكُنْتُ أَلْزَمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مِلْءِ بَطْنِي، فَأَشْهَدُ إِذَا غَابُوا وَأَحْفَظُ إِذَا نَسُوا، وَكَانَ يَشْغَلُ إِخْوَتِي مِنَ الأَنْصَارِ عَمَلُ أَمْوَالِهِمْ، وَكُنْتُ امْرَأً مِسْكِينًا مِنْ مَسَاكِينِ الصُّفَّةِ أَعِي حِينَ يَنْسَوْنَ، وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَدِيثٍ يُحَدِّثُهُ ‏"‏ إِنَّهُ لَنْ يَبْسُطَ أَحَدٌ ثَوْبَهُ حَتَّى أَقْضِيَ مَقَالَتِي هَذِهِ، ثُمَّ يَجْمَعَ إِلَيْهِ ثَوْبَهُ إِلاَّ وَعَى مَا أَقُولُ ‏"‏‏.‏ فَبَسَطْتُ نَمِرَةً عَلَىَّ، حَتَّى إِذَا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ جَمَعْتُهَا إِلَى صَدْرِي، فَمَا نَسِيتُ مِنْ مَقَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ مِنْ شَىْءٍ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Sizlar — ‹Abu Hurayra Allohning Rasuli ﷺ dan koʻp hadis rivoyat qiladi›, deysizlar va — ‹nega muhojirlar hamda ansorlar Allohning Rasuli ﷺ dan Abu Hurayradek (koʻp) rivoyat qilmaydi?›, deb ajablanasizlar. Mening muhojir birodarlarim bozorda (savdo bilan) band boʻlar edi; men esa — qornimni toʻydiradigan (narsaga) qanoat qilib — Allohning Rasuli ﷺ dan ajramas edim; bas, ular yoʻq paytda men hozir boʻlar va ular unutganda men yodda saqlar edim. Mening ansoriy birodarlarim oʻz mol-mulklari bilan band boʻlar edi; men esa Suffa ahlining kambagʻallaridan biri edim. Ular unutganda men (hadislarni) yodda saqlar edim. Darhaqiqat, Allohning Rasuli ﷺ bir marta: «Kim men hozirgi soʻzimni tugatguncha oʻz kiyimini yozsa, soʻng uni oʻziga (koʻksiga) yigʻib olsa, men aytgan (har) narsani yodda saqlaydi», — dedilar. Bas, men — Allohning Rasuli ﷺ oʻz soʻzini tugatguncha — oʻstimdagi rangli kiyimni yozdim, soʻng uni koʻksimga yigʻdim. Shunday qilib, men oʻsha rivoyatlardan birortasini (ham) unutmadim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сизлар — ‹Абу Ҳурайра Аллоҳнинг Расули ﷺ дан кўп ҳадис ривоят қилади›, дейсизлар ва — ‹нега муҳожирлар ҳамда ансорлар Аллоҳнинг Расули ﷺ дан Абу Ҳурайрадек (кўп) ривоят қилмайди?›, деб ажабланасизлар. Менинг муҳожир биродарларим бозорда (савдо билан) банд бўлар эди; мен эса — қорнимни тўйдирадиган (нарсага) қаноат қилиб — Аллоҳнинг Расули ﷺ дан ажрамас эдим; бас, улар йўқ пайтда мен ҳозир бўлар ва улар унутганда мен ёдда сақлар эдим. Менинг ансорий биродарларим ўз мол-мулклари билан банд бўлар эди; мен эса Суффа аҳлининг камбағалларидан бири эдим. Улар унутганда мен (ҳадисларни) ёдда сақлар эдим. Дарҳақиқат, Аллоҳнинг Расули ﷺ бир марта: «Ким мен ҳозирги сўзимни тугатгунча ўз кийимини ёзса, сўнг уни ўзига (кўксига) йиғиб олса, мен айтган (ҳар) нарсани ёдда сақлайди», — дедилар. Бас, мен — Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз сўзини тугатгунча — ўстимдаги рангли кийимни ёздим, сўнг уни кўксимга йиғдим. Шундай қилиб, мен ўша ривоятлардан бирортасини (ҳам) унутмадим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ ـ رضى الله عنه ـ لَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ آخَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنِي وَبَيْنَ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ فَقَالَ سَعْدُ بْنُ الرَّبِيعِ إِنِّي أَكْثَرُ الأَنْصَارِ مَالاً، فَأَقْسِمُ لَكَ نِصْفَ مَالِي، وَانْظُرْ أَىَّ زَوْجَتَىَّ هَوِيتَ نَزَلْتُ لَكَ عَنْهَا، فَإِذَا حَلَّتْ تَزَوَّجْتَهَا‏.‏ قَالَ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ لاَ حَاجَةَ لِي فِي ذَلِكَ، هَلْ مِنْ سُوقٍ فِيهِ تِجَارَةٌ قَالَ سُوقُ قَيْنُقَاعَ‏.‏ قَالَ فَغَدَا إِلَيْهِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ، فَأَتَى بِأَقِطٍ وَسَمْنٍ ـ قَالَ ـ ثُمَّ تَابَعَ الْغُدُوَّ، فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَلَيْهِ أَثَرُ صُفْرَةٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَزَوَّجْتَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمَنْ ‏"‏‏.‏ قَالَ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَمْ سُقْتَ ‏"‏‏.‏ قَالَ زِنَةَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ نَوَاةً مِنْ ذَهَبٍ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏‏.‏

Ibrohim ibn Saʼd (otasidan, bobosidan) rivoyat qiladi: Abdurrahmon ibn Avf dedi: «Biz Madinaga muhojir boʻlib kelganimizda, Allohning Rasuli ﷺ men bilan Saʼd ibn Robeʼ orasida birodarlik (uxuvvat) bogʻladi. Saʼd ibn Robeʼ (menga): ‹Men ansorlarning eng badavlati(man); bas, men senga mol-mulkimning yarmini beraman va sen mening ikki zavjamga qarab, qaysi birini tanlasang, men uni taloq qilaman; u (idda) muddatini toʻldirgach, sen unga uylanaverasan›, — dedi. Abdurrahmon: ‹Menga bularning hammasi kerak emas. Savdo qilinadigan biror bozor bormi?›, — deb javob berdi. U: ‹Qaynuqoʼ bozori (bor)›, — dedi. Abdurrahmon keyingi kuni oʻsha bozorga bordi va bir oz quruq pishloq (yogʻurt) hamda saryogʻ keltirdi, soʻng u yerga muntazam borib turdi. Bir necha kun oʻtgach, Abdurrahmon — badanida sariq (atir) izlari bilan — keldi. Allohning Rasuli ﷺ undan — uylandimi, deb — soʻradilar. U ‹ha› (deb javob berdi). Paygʻambar ﷺ: ‹Kimga uylanding?›, — dedilar. U: ‹Ansorlardan bir ayolga›, — dedi. Soʻng Paygʻambar ﷺ: ‹Unga qancha (mahr) berding?›, — dedilar. U: ‹(Unga) xurmo donasi ogʻirligicha oltin (berdim)›, — dedi. Paygʻambar ﷺ: ‹Bir qoʻy bilan boʻlsa ham, valima (toʻy ziyofati) qil›, — dedilar».Иброҳим ибн Саъд (отасидан, бобосидан) ривоят қилади: Абдурраҳмон ибн Авф деди: «Биз Мадинага муҳожир бўлиб келганимизда, Аллоҳнинг Расули ﷺ мен билан Саъд ибн Робеъ орасида биродарлик (ухувват) боғлади. Саъд ибн Робеъ (менга): ‹Мен ансорларнинг энг бадавлати(ман); бас, мен сенга мол-мулкимнинг ярмини бераман ва сен менинг икки завжамга қараб, қайси бирини танласанг, мен уни талоқ қиламан; у (идда) муддатини тўлдиргач, сен унга уйланаверасан›, — деди. Абдурраҳмон: ‹Менга буларнинг ҳаммаси керак эмас. Савдо қилинадиган бирор бозор борми?›, — деб жавоб берди. У: ‹Қайнуқў бозори (бор)›, — деди. Абдурраҳмон кейинги куни ўша бозорга борди ва бир оз қуруқ пишлоқ (ёғурт) ҳамда сарёғ келтирди, сўнг у ерга мунтазам бориб турди. Бир неча кун ўтгач, Абдурраҳмон — баданида сариқ (атир) излари билан — келди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ундан — уйландими, деб — сўрадилар. У ‹ҳа› (деб жавоб берди). Пайғамбар ﷺ: ‹Кимга уйландинг?›, — дедилар. У: ‹Ансорлардан бир аёлга›, — деди. Сўнг Пайғамбар ﷺ: ‹Унга қанча (маҳр) бердинг?›, — дедилар. У: ‹(Унга) хурмо донаси оғирлигича олтин (бердим)›, — деди. Пайғамбар ﷺ: ‹Бир қўй билан бўлса ҳам, валима (тўй зиёфати) қил›, — дедилар».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ الْمَدِينَةَ فَآخَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُ وَبَيْنَ سَعْدِ بْنِ الرَّبِيعِ الأَنْصَارِيِّ، وَكَانَ سَعْدٌ ذَا غِنًى، فَقَالَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ أُقَاسِمُكَ مَالِي نِصْفَيْنِ، وَأُزَوِّجُكَ‏.‏ قَالَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِي أَهْلِكَ وَمَالِكَ، دُلُّونِي عَلَى السُّوقِ‏.‏ فَمَا رَجَعَ حَتَّى اسْتَفْضَلَ أَقِطًا وَسَمْنًا، فَأَتَى بِهِ أَهْلَ مَنْزِلِهِ، فَمَكَثْنَا يَسِيرًا ـ أَوْ مَا شَاءَ اللَّهُ ـ فَجَاءَ وَعَلَيْهِ وَضَرٌ مِنْ صُفْرَةٍ، فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَهْيَمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا سُقْتَ إِلَيْهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَوَاةً مِنْ ذَهَبٍ، أَوْ وَزْنَ نَوَاةٍ مِنْ ذَهَبٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Avf Madinaga kelganda, Paygʻambar ﷺ u bilan Saʼd ibn Robeʼ al-Ansoriy orasida birodarlik bogʻladi. Saʼd badavlat kishi edi; bas, u Abdurrahmonga: «Men senga mol-mulkimning yarmini beraman va senga uylanishda yordam beraman», — dedi. Abdurrahmon (unga): «Alloh senga oilang va molingda barakat bersin. Menga bozorni koʻrsat», — dedi. Bas, Abdurrahmon bozordan — (savdo orqali) bir oz quruq pishloq (yogʻurt) va saryogʻ topmaguncha — qaytmadi. U bularni oʻz uyiga keltirdi. Biz bir muddat (yoki Alloh xohlagan qadar) qoldik, soʻng Abdurrahmon — sargʻish atir surtgan holda — keldi. Paygʻambar ﷺ (unga): «Bu nima?» — dedilar. U: «Men bir ansoriy ayolga uylandim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Unga nima (mahr) berding?» — dedilar. U: «Bir xurmo donasi ogʻirligicha oltin», — dedi. Paygʻambar ﷺ (unga): «Bir qoʻy bilan boʻlsa ham, valima (toʻy ziyofati) qil», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Авф Мадинага келганда, Пайғамбар ﷺ у билан Саъд ибн Робеъ ал-Ансорий орасида биродарлик боғлади. Саъд бадавлат киши эди; бас, у Абдурраҳмонга: «Мен сенга мол-мулкимнинг ярмини бераман ва сенга уйланишда ёрдам бераман», — деди. Абдурраҳмон (унга): «Аллоҳ сенга оиланг ва молингда баракат берсин. Менга бозорни кўрсат», — деди. Бас, Абдурраҳмон бозордан — (савдо орқали) бир оз қуруқ пишлоқ (ёғурт) ва сарёғ топмагунча — қайтмади. У буларни ўз уйига келтирди. Биз бир муддат (ёки Аллоҳ хоҳлаган қадар) қолдик, сўнг Абдурраҳмон — сарғиш атир суртган ҳолда — келди. Пайғамбар ﷺ (унга): «Бу нима?» — дедилар. У: «Мен бир ансорий аёлга уйландим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Унга нима (маҳр) бердинг?» — дедилар. У: «Бир хурмо донаси оғирлигича олтин», — деди. Пайғамбар ﷺ (унга): «Бир қўй билан бўлса ҳам, валима (тўй зиёфати) қил», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَتْ عُكَاظٌ وَمِجَنَّةُ وَذُو الْمَجَازِ أَسْوَاقًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَلَمَّا كَانَ الإِسْلاَمُ فَكَأَنَّهُمْ تَأَثَّمُوا فِيهِ فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="2" aya_start="198" aya_end="198"]{‏لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ ‏}‏ فِي مَوَاسِمِ الْحَجِّ، قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ukoz, Majanna va Zulmajoz — johiliyat davrida(gi) bozorlar edi. Islom kelganda, musulmonlar u yerda savdo qilish gunoh boʻlishi mumkin deb (oʻyladi). Bas, mana bu vahiy nozil boʻldi: ‹Robbingizning fazlidan (rizqini, yaʼni haj mavsumida savdo qilib) izlashingizda sizlarga hech gunoh yoʻq› (Baqara, 198). Ibn Abbos oyatni mana shu tarzda oʻqir edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Укоз, Мажанна ва Зулмажоз — жоҳилият даврида(ги) бозорлар эди. Ислом келганда, мусулмонлар у ерда савдо қилиш гуноҳ бўлиши мумкин деб (ўйлади). Бас, мана бу ваҳий нозил бўлди: ‹Роббингизнинг фазлидан (ризқини, яъни ҳаж мавсумида савдо қилиб) излашингизда сизларга ҳеч гуноҳ йўқ› (Бақара, 198). Ибн Аббос оятни мана шу тарзда ўқир эди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ ـ رضى الله عنه ـ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْحَلاَلُ بَيِّنٌ، وَالْحَرَامُ بَيِّنٌ وَبَيْنَهُمَا أُمُورٌ مُشْتَبِهَةٌ، فَمَنْ تَرَكَ مَا شُبِّهَ عَلَيْهِ مِنَ الإِثْمِ كَانَ لِمَا اسْتَبَانَ أَتْرَكَ، وَمَنِ اجْتَرَأَ عَلَى مَا يَشُكُّ فِيهِ مِنَ الإِثْمِ أَوْشَكَ أَنْ يُوَاقِعَ مَا اسْتَبَانَ، وَالْمَعَاصِي حِمَى اللَّهِ، مَنْ يَرْتَعْ حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكْ أَنْ يُوَاقِعَهُ ‏"‏‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Halol (narsa) ham ravshan, harom (narsa) ham ravshan; ularning orasida esa shubhali (noaniq) narsalar bor. Bas, kim — gunohga tushib qolishdan (qoʻrqib) — oʻsha shubhali narsalardan tiyilsa, u — ravshan harom (ish)dan ham albatta saqlanadi; kim oʻsha shubhali narsalarga (botirlik bilan) qoʻl ursa, u — ravshan harom (ish)ga ham tushib qolishi mumkin. Gunohlar — Allohning qoʻrigʻi (yaʼni xususiy yaylov)dir; kim (oʻz qoʻylarini) uning yaqinida boqsa, u — har lahzada — unga (kirib) ketishi mumkin», — dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ҳалол (нарса) ҳам равшан, ҳаром (нарса) ҳам равшан; уларнинг орасида эса шубҳали (ноаниқ) нарсалар бор. Бас, ким — гуноҳга тушиб қолишдан (қўрқиб) — ўша шубҳали нарсалардан тийилса, у — равшан ҳаром (иш)дан ҳам албатта сақланади; ким ўша шубҳали нарсаларга (ботирлик билан) қўл урса, у — равшан ҳаром (иш)га ҳам тушиб қолиши мумкин. Гуноҳлар — Аллоҳнинг қўриғи (яъни хусусий яйлов)дир; ким (ўз қўйларини) унинг яқинида боқса, у — ҳар лаҳзада — унга (кириб) кетиши мумкин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ امْرَأَةً، سَوْدَاءَ جَاءَتْ، فَزَعَمَتْ أَنَّهَا أَرْضَعَتْهُمَا، فَذَكَرَ لِلنَّبِيِّ فَأَعْرَضَ عَنْهُ، وَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ وَقَدْ قِيلَ ‏"‏‏.‏ وَقَدْ كَانَتْ تَحْتَهُ ابْنَةُ أَبِي إِهَابٍ التَّمِيمِيِّ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Mulayka (Uqba ibn Horisdan) rivoyat qiladi: Uqba ibn Horis aytdiki, bir qora (tanli) ayol kelib, oʻzi ikkovini (Uqba va uning zavjasini) emizganini (sutini berganini) daʼvo qildi. Bas, u (Uqba) buni Paygʻambar ﷺ ga aytdi; u zot yuzini undan oʻgirdi va jilmaydi hamda: «(Endi zavjangni qanday saqlaysan,) shunday (yaʼni ikkovingiz bir ayoldan sut emgan) deyildi-ku?» — dedilar. Uning zavjasi — Abu Ihob at-Tamimiyning qizi edi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (Уқба ибн Ҳорисдан) ривоят қилади: Уқба ибн Ҳорис айтдики, бир қора (танли) аёл келиб, ўзи икковини (Уқба ва унинг завжасини) эмизганини (сутини берганини) даъво қилди. Бас, у (Уқба) буни Пайғамбар ﷺ га айтди; у зот юзини ундан ўгирди ва жилмайди ҳамда: «(Энди завжангни қандай сақлайсан,) шундай (яъни икковингиз бир аёлдан сут эмган) дейилди-ку?» — дедилар. Унинг завжаси — Абу Иҳоб ат-Тамимийнинг қизи эди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ عُتْبَةُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ عَهِدَ إِلَى أَخِيهِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ مِنِّي فَاقْبِضْهُ‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا كَانَ عَامَ الْفَتْحِ أَخَذَهُ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ وَقَالَ ابْنُ أَخِي، قَدْ عَهِدَ إِلَىَّ فِيهِ‏.‏ فَقَامَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ، فَقَالَ أَخِي، وَابْنُ وَلِيدَةِ أَبِي، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ‏.‏ فَتَسَاوَقَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ابْنُ أَخِي، كَانَ قَدْ عَهِدَ إِلَىَّ فِيهِ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ أَخِي وَابْنُ وَلِيدَةِ أَبِي، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ بْنَ زَمْعَةَ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ، وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِسَوْدَةَ بِنْتِ زَمْعَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ احْتَجِبِي مِنْهُ ‏"‏‏.‏ لِمَا رَأَى مِنْ شَبَهِهِ بِعُتْبَةَ، فَمَا رَآهَا حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Utba ibn Abu Vaqqos oʻz birodari Saʼd ibn Abu Vaqqosdan — Zamʼaning kanizining oʻgʻlini (oʻzining oʻgʻli boʻlgani uchun) oʻz qaramogʻiga olishga — qatʼiy vaʼda oldi. (Makka) fathi yilida Saʼd ibn Abu Vaqqos uni oldi va — u mening birodarimning oʻgʻli, birodarim mendan shu haqda vaʼda olgan edi, — dedi. Abd ibn Zamʼa (oʻrnidan) turib: «U mening birodarim va otamning kanizining oʻgʻli(dir); u otamning toʻshagida tugʻilgan», — dedi. Soʻng ikkovi Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordi. Saʼd: «Yo Rasululloh, u mening birodarimning oʻgʻli va u mendan — men uni olishimga — vaʼda olgan», — dedi. Abd ibn Zamʼa: «(U) mening birodarim va otamning kanizining oʻgʻli; u otamning toʻshagida tugʻilgan», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «U bola — sen uchun(dir), ey Abd ibn Zamʼa», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Bola — (kim) toʻshak (egasi) (boʻlsa, oʻsha) uchun(dir); zinokor uchun esa — tosh (yaʼni mahrumlik va noumidlik)», — dedilar. Paygʻambar ﷺ oʻz zavjasi Savda bint Zamʼaga — oʻsha boladan (yuzini) toʻsib yurishni — aytdilar, chunki u zot bola bilan Utba orasida oʻxshashlik payqadilar. Bas, bola — to vafot etguncha — uni (Savdani) koʻrmadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Утба ибн Абу Ваққос ўз биродари Саъд ибн Абу Ваққосдан — Замъанинг канизининг ўғлини (ўзининг ўғли бўлгани учун) ўз қарамоғига олишга — қатъий ваъда олди. (Макка) фатҳи йилида Саъд ибн Абу Ваққос уни олди ва — у менинг биродаримнинг ўғли, биродарим мендан шу ҳақда ваъда олган эди, — деди. Абд ибн Замъа (ўрнидан) туриб: «У менинг биродарим ва отамнинг канизининг ўғли(дир); у отамнинг тўшагида туғилган», — деди. Сўнг иккови Пайғамбар ﷺ нинг олдига борди. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, у менинг биродаримнинг ўғли ва у мендан — мен уни олишимга — ваъда олган», — деди. Абд ибн Замъа: «(У) менинг биродарим ва отамнинг канизининг ўғли; у отамнинг тўшагида туғилган», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «У бола — сен учун(дир), эй Абд ибн Замъа», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Бола — (ким) тўшак (эгаси) (бўлса, ўша) учун(дир); зинокор учун эса — тош (яъни маҳрумлик ва ноумидлик)», — дедилар. Пайғамбар ﷺ ўз завжаси Савда бинт Замъага — ўша боладан (юзини) тўсиб юришни — айтдилар, чунки у зот бола билан Утба орасида ўхшашлик пайқадилар. Бас, бола — то вафот этгунча — уни (Савдани) кўрмади.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ، وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ، فَإِنَّهُ وَقِيذٌ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُرْسِلُ كَلْبِي وَأُسَمِّي، فَأَجِدُ مَعَهُ عَلَى الصَّيْدِ كَلْبًا آخَرَ لَمْ أُسَمِّ عَلَيْهِ، وَلاَ أَدْرِي أَيُّهُمَا أَخَذَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ تَأْكُلْ، إِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى الآخَرِ ‏"‏‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ dan Mirod (yaʼni ov uchun ishlatiladigan oʻtkir qirrali yogʻoch yoki uchiga temir oʻrnatilgan yogʻoch) haqida soʻradim. U zot: «Agar ov uning oʻtkir (qirrasi) bilan urilsa, uni ye; agar uning yon (keng) tomoni bilan urilsa, uni yema — chunki u (urib) oʻldirilgan (boʻladi)», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, men itimni Allohning nomini aytib (ovga) qoʻyib yuboraman va ov yonida — men Allohning nomini aytmagan — boshqa bir itni topaman hamda ovni qaysisi tutganini bilmayman», — dedim. Allohning Rasuli ﷺ (unga): «Uni yema — chunki sen Allohning nomini oʻz iting (ustida) aytding, boshqa it (ustida) aytmading», — dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан Мирод (яъни ов учун ишлатиладиган ўткир қиррали ёғоч ёки учига темир ўрнатилган ёғоч) ҳақида сўрадим. У зот: «Агар ов унинг ўткир (қирраси) билан урилса, уни е; агар унинг ён (кенг) томони билан урилса, уни ема — чунки у (уриб) ўлдирилган (бўлади)», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен итимни Аллоҳнинг номини айтиб (овга) қўйиб юбораман ва ов ёнида — мен Аллоҳнинг номини айтмаган — бошқа бир итни топаман ҳамда овни қайсиси тутганини билмайман», — дедим. Аллоҳнинг Расули ﷺ (унга): «Уни ема — чунки сен Аллоҳнинг номини ўз итинг (устида) айтдинг, бошқа ит (устида) айтмадинг», — дедилар.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِتَمْرَةٍ مَسْقُوطَةٍ فَقَالَ ‏"‏ لَوْلاَ أَنْ تَكُونَ صَدَقَةً لأَكَلْتُهَا ‏"‏‏.‏ وَقَالَ هَمَّامٌ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَجِدُ تَمْرَةً سَاقِطَةً عَلَى فِرَاشِي ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ tushib yotgan bir xurmoning yonidan oʻtdilar va: «Agar bu (xurmo) sadaqa (qilingan narsa)dan boʻlishidan shubhalanmaganimda, men uni yer edim», — dedilar. Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan (ham) rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Men toʻshagimda tushib yotgan bir xurmo (donasi)ni topdim», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ тушиб ётган бир хурмонинг ёнидан ўтдилар ва: «Агар бу (хурмо) садақа (қилинган нарса)дан бўлишидан шубҳаланмаганимда, мен уни ер эдим», — дедилар. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан (ҳам) ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мен тўшагимда тушиб ётган бир хурмо (донаси)ни топдим», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، قَالَ شُكِيَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الرَّجُلُ يَجِدُ فِي الصَّلاَةِ شَيْئًا، أَيَقْطَعُ الصَّلاَةَ قَالَ ‏"‏ لاَ، حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ابْنُ أَبِي حَفْصَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ لاَ وُضُوءَ إِلاَّ فِيمَا وَجَدْتَ الرِّيحَ أَوْ سَمِعْتَ الصَّوْتَ‏.‏

Abbos ibn Tamim (amakisidan) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ dan: «Agar kishi namoz (oʻqiyotgan) paytida (qornida) bir narsa sezsa, namozini buzsa (toʻxtatsa)mikin?» — deb soʻraldi. Paygʻambar ﷺ: «Yoʻq! — to (shamol) ovozini eshitmaguncha yoki bir hid sezmaguncha — uni (namozni) tark etmasin», — dedilar. Ibn Abu Hafsa (rivoyat qildi): Zuhriy: «(Shamol) ovozini sezmaguncha yoki bir hid eshitmaguncha, tahoratni qaytadan qilishga hojat yoʻq», — dedi.Аббос ибн Тамим (амакисидан) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ дан: «Агар киши намоз (ўқиётган) пайтида (қорнида) бир нарса сезса, намозини бузса (тўхтаца)микин?» — деб сўралди. Пайғамбар ﷺ: «Йўқ! — то (шамол) овозини эшитмагунча ёки бир ҳид сезмагунча — уни (намозни) тарк этмасин», — дедилар. Ибн Абу Ҳафса (ривоят қилди): Зуҳрий: «(Шамол) овозини сезмагунча ёки бир ҳид эшитмагунча, таҳоратни қайтадан қилишга ҳожат йўқ», — деди.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ،، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ قَوْمًا، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ قَوْمًا يَأْتُونَنَا بِاللَّحْمِ لاَ نَدْرِي أَذَكَرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ أَمْ لاَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَمُّوا اللَّهَ عَلَيْهِ وَكُلُوهُ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi odamlar: «Yo Rasululloh, bizga baʼzi kishilar goʻsht keltiradi va biz — (hayvonni soʻyganda) unga Allohning nomi aytilgan-aytilmaganini — bilmaymiz», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ (ularga): «(Oʻzlaringiz) Allohning nomini aytib, uni yenglar», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Баъзи одамлар: «Ё Расулуллоҳ, бизга баъзи кишилар гўшт келтиради ва биз — (ҳайвонни сўйганда) унга Аллоҳнинг номи айтилган-айтилмаганини — билмаймиз», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ (уларга): «(Ўзларингиз) Аллоҳнинг номини айтиб, уни енглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ سَالِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جَابِرٌ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ أَقْبَلَتْ مِنَ الشَّأْمِ عِيرٌ، تَحْمِلُ طَعَامًا، فَالْتَفَتُوا إِلَيْهَا، حَتَّى مَا بَقِيَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ اثْنَا عَشَرَ رَجُلاً فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="62" aya_start="11" aya_end="11"]{‏وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا‏}‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqiyotgan paytimizda, Shomdan taom (oziq-ovqat) olib kelayotgan bir karvon keldi. Odamlar karvon tomonga qaradi (va unga bordi) va Paygʻambar ﷺ bilan (faqat) oʻn ikki kishi qoldi. Bas, mana bu vahiy nozil boʻldi: ‹Ular biror savdo yoki oʻyin-kulgi koʻrganda, unga tomon yopirilib (tarqab) ketdi› (Jumʼa, 11).Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқиётган пайтимизда, Шомдан таом (озиқ-овқат) олиб келаётган бир карвон келди. Одамлар карвон томонга қаради (ва унга борди) ва Пайғамбар ﷺ билан (фақат) ўн икки киши қолди. Бас, мана бу ваҳий нозил бўлди: ‹Улар бирор савдо ёки ўйин-кулги кўрганда, унга томон ёпирилиб (тарқаб) кетди› (Жумъа, 11).

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ، لاَ يُبَالِي الْمَرْءُ مَا أَخَذَ مِنْهُ أَمِنَ الْحَلاَلِ أَمْ مِنَ الْحَرَامِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Shunday bir zamon keladiki, (oʻshanda) kishi oʻz molini — haloldanmi yoki haromdanmi — qanday topganiga parvo qilmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Шундай бир замон келадики, (ўшанда) киши ўз молини — ҳалолданми ёки ҳаромданми — қандай топганига парво қилмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، قَالَ كُنْتُ أَتَّجِرُ فِي الصَّرْفِ، فَسَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَحَدَّثَنِي الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، وَعَامِرُ بْنُ مُصْعَبٍ، أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا الْمِنْهَالِ، يَقُولُ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ عَنِ الصَّرْفِ، فَقَالاَ كُنَّا تَاجِرَيْنِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّرْفِ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلاَ بَأْسَ، وَإِنْ كَانَ نَسَاءً فَلاَ يَصْلُحُ ‏"‏‏.‏

Abulminhol (Zayd ibn Arqamdan) rivoyat qiladi: Men pul almashtirish (sarroflik) bilan shugʻullanar edim va bu haqda Zayd ibn Arqamdan soʻradim; u Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini rivoyat qildi: Abulminhol dedi: «Men Baro ibn Ozib hamda Zayd ibn Arqamdan pul almashtirish haqida soʻradim. Ular: ‹Biz Allohning Rasuli ﷺ davrida savdogar edik va men Allohning Rasuli ﷺ dan pul almashtirish haqida soʻradim. U zot: «Agar u qoʻlma-qoʻl (naqd) boʻlsa, unda hech zarar yoʻq; aks holda, u joiz emas», — dedilar›, — dedi».Абулминҳол (Зайд ибн Арқамдан) ривоят қилади: Мен пул алмаштириш (саррофлик) билан шуғулланар эдим ва бу ҳақда Зайд ибн Арқамдан сўрадим; у Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини ривоят қилди: Абулминҳол деди: «Мен Баро ибн Озиб ҳамда Зайд ибн Арқамдан пул алмаштириш ҳақида сўрадим. Улар: ‹Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ даврида савдогар эдик ва мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан пул алмаштириш ҳақида сўрадим. У зот: «Агар у қўлма-қўл (нақд) бўлса, унда ҳеч зарар йўқ; акс ҳолда, у жоиз эмас», — дедилар›, — деди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، أَنَّ أَبَا مُوسَى الأَشْعَرِيَّ، اسْتَأْذَنَ عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ، وَكَأَنَّهُ كَانَ مَشْغُولاً فَرَجَعَ أَبُو مُوسَى، فَفَرَغَ عُمَرُ فَقَالَ أَلَمْ أَسْمَعْ صَوْتَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ ائْذَنُوا لَهُ قِيلَ قَدْ رَجَعَ‏.‏ فَدَعَاهُ‏.‏ فَقَالَ كُنَّا نُؤْمَرُ بِذَلِكَ‏.‏ فَقَالَ تَأْتِينِي عَلَى ذَلِكَ بِالْبَيِّنَةِ‏.‏ فَانْطَلَقَ إِلَى مَجْلِسِ الأَنْصَارِ، فَسَأَلَهُمْ‏.‏ فَقَالُوا لاَ يَشْهَدُ لَكَ عَلَى هَذَا إِلاَّ أَصْغَرُنَا أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ‏.‏ فَذَهَبَ بِأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أَخَفِيَ عَلَىَّ مِنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَلْهَانِي الصَّفْقُ بِالأَسْوَاقِ‏.‏ يَعْنِي الْخُرُوجَ إِلَى تِجَارَةٍ‏.‏

Ubayd ibn Umayr (Abu Musodan) rivoyat qiladi: Abu Muso Umardan — (huzuriga) kirishga — ruxsat soʻradi, lekin Umar band boʻlgani uchun unga ruxsat berilmadi; bas, Abu Muso qaytib ketdi. Umar oʻz ishini tugatgach: «Men Abdulloh ibn Qaysning ovozini eshitmadimmi? Unga (kirishga) ruxsat beringlar», — dedi. Umarga — u ketib qoldi, — deyildi. Bas, u uni (chaqirib) yubordi va u (Abu Muso) kelganda: «Biz shunday qilishga (yaʼni uch marta ruxsat soʻrab, ruxsat berilmasa, qaytib ketishga) buyurilgan edik», — dedi. Umar unga: «(Bu) soʻzing(ning) isbotiga guvoh keltir», — dedi. Abu Muso ansorlarning yigʻilish joyiga borib, ulardan soʻradi. Ular: «Bizdan bu guvohlikni — eng yoshimiz Abu Said al-Xudriydan boshqa — hech kim bermaydi», — dedi. Bas, Abu Muso Abu Said al-Xudriyni (Umar oldiga) olib bordi va Umar — ajablanib: «Allohning Rasuli ﷺ ning bu buyrugʻi mendan yashirin qolgan ekan-da!» — dedi. (Soʻng u qoʻshdi:) «Meni bozorlarda savdo qilish band qilar edi (shu sababli men buni eshitmagan ekanman)».Убайд ибн Умайр (Абу Мусодан) ривоят қилади: Абу Мусо Умардан — (ҳузурига) киришга — рухсат сўради, лекин Умар банд бўлгани учун унга рухсат берилмади; бас, Абу Мусо қайтиб кетди. Умар ўз ишини тугатгач: «Мен Абдуллоҳ ибн Қайснинг овозини эшитмадимми? Унга (киришга) рухсат беринглар», — деди. Умарга — у кетиб қолди, — дейилди. Бас, у уни (чақириб) юборди ва у (Абу Мусо) келганда: «Биз шундай қилишга (яъни уч марта рухсат сўраб, рухсат берилмаса, қайтиб кетишга) буюрилган эдик», — деди. Умар унга: «(Бу) сўзинг(нинг) исботига гувоҳ келтир», — деди. Абу Мусо ансорларнинг йиғилиш жойига бориб, улардан сўради. Улар: «Биздан бу гувоҳликни — энг ёшимиз Абу Саид ал-Худрийдан бошқа — ҳеч ким бермайди», — деди. Бас, Абу Мусо Абу Саид ал-Худрийни (Умар олдига) олиб борди ва Умар — ажабланиб: «Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг бу буйруғи мендан яширин қолган экан-да!» — деди. (Сўнг у қўшди:) «Мени бозорларда савдо қилиш банд қилар эди (шу сабабли мен буни эшитмаган эканман)».

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ذَكَرَ رَجُلاً مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ، خَرَجَ فِي الْبَحْرِ فَقَضَى حَاجَتَهُ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ‏.‏ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ بِهَذَا‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Bani Isroildan bir kishi haqida (gapirdi) — u dengiz orqali safar qilib, oʻz ehtiyojini bajardi. Soʻng u zot butun voqeani rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Бани Исроилдан бир киши ҳақида (гапирди) — у денгиз орқали сафар қилиб, ўз эҳтиёжини бажарди. Сўнг у зот бутун воқеани ривоят қилди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَقْبَلَتْ عِيرٌ، وَنَحْنُ نُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْجُمُعَةَ، فَانْفَضَّ النَّاسُ إِلاَّ اثْنَىْ عَشَرَ رَجُلاً، فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏[quran sura="62" aya_start="11" aya_end="11"]{‏وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا ‏}‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan juma namozini oʻqiyotgan paytimizda, (Madinaga) bir karvon keldi. Odamlar — oʻn ikki kishidan boshqa — karvon tomonga chiqib ketdi. Soʻng mana bu oyat nozil boʻldi: ‹Ular biror savdo yoki oʻyin-kulgi koʻrganda, unga tomon yopirilib (tarqab) ketdi va seni tik turgan holda (tashlab) qoldirdi› (Jumʼa, 11).Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан жума намозини ўқиётган пайтимизда, (Мадинага) бир карвон келди. Одамлар — ўн икки кишидан бошқа — карвон томонга чиқиб кетди. Сўнг мана бу оят нозил бўлди: ‹Улар бирор савдо ёки ўйин-кулги кўрганда, унга томон ёпирилиб (тарқаб) кетди ва сени тик турган ҳолда (ташлаб) қолдирди› (Жумъа, 11).

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَنْفَقَتِ الْمَرْأَةُ مِنْ طَعَامِ بَيْتِهَا، غَيْرَ مُفْسِدَةٍ، كَانَ لَهَا أَجْرُهَا بِمَا أَنْفَقَتْ، وَلِزَوْجِهَا بِمَا كَسَبَ، وَلِلْخَازِنِ مِثْلُ ذَلِكَ، لاَ يَنْقُصُ بَعْضُهُمْ أَجْرَ بَعْضٍ شَيْئًا ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar ayol oʻz uyidagi taomdan — isrof qilmagan holda — sadaqa qilsa, uning oʻzi — bergani uchun savob oladi, eri — (uni) topgani uchun savob oladi va saqlovchi (omborbon) ham xuddi shunday savob oladi. Ularning birontasining savob olishi boshqalarning savobini kamaytirmaydi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар аёл ўз уйидаги таомдан — исроф қилмаган ҳолда — садақа қилса, унинг ўзи — бергани учун савоб олади, эри — (уни) топгани учун савоб олади ва сақловчи (омборбон) ҳам худди шундай савоб олади. Уларнинг биронтасининг савоб олиши бошқаларнинг савобини камайтирмайди», — дедилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَنْفَقَتِ الْمَرْأَةُ مِنْ كَسْبِ زَوْجِهَا عَنْ غَيْرِ أَمْرِهِ، فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar ayol — erining topgan (mol)idan — uning ruxsatisiz biror narsa (sadaqa) qilsa, u (ayol) erining savobining yarmini oladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар аёл — эрининг топган (мол)идан — унинг рухсатисиз бирор нарса (садақа) қилса, у (аёл) эрининг савобининг ярмини олади», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ الْكِرْمَانِيُّ، حَدَّثَنَا حَسَّانُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ رِزْقُهُ أَوْ يُنْسَأَ لَهُ فِي أَثَرِهِ فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Kim rizqi keng (moʻl) boʻlishini va umri (uzun) boʻlishini xohlasa, u qarindoshlik (rishtalari)ni uzmasin (sila-rahm qilsin)», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Ким ризқи кенг (мўл) бўлишини ва умри (узун) бўлишини хоҳласа, у қариндошлик (ришталари)ни узмасин (сила-раҳм қилсин)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ ذَكَرْنَا عِنْدَ إِبْرَاهِيمَ الرَّهْنَ فِي السَّلَمِ فَقَالَ حَدَّثَنِي الأَسْوَدُ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اشْتَرَى طَعَامًا مِنْ يَهُودِيٍّ إِلَى أَجَلٍ، وَرَهَنَهُ دِرْعًا مِنْ حَدِيدٍ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir yahudiydan — qarzga (nasiyaga) — don-dun (taom) sotib oldilar va oʻz temir sovutini unga garovga qoʻydilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир яҳудийдан — қарзга (насияга) — дон-дун (таом) сотиб олдилар ва ўз темир совутини унга гаровга қўйдилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، ح‏.‏ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَوْشَبٍ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ أَبُو الْيَسَعِ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ مَشَى إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِخُبْزِ شَعِيرٍ، وَإِهَالَةٍ سَنِخَةٍ، وَلَقَدْ رَهَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دِرْعًا لَهُ بِالْمَدِينَةِ عِنْدَ يَهُودِيٍّ، وَأَخَذَ مِنْهُ شَعِيرًا لأَهْلِهِ، وَلَقَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ مَا أَمْسَى عِنْدَ آلِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم صَاعُ بُرٍّ وَلاَ صَاعُ حَبٍّ، وَإِنَّ عِنْدَهُ لَتِسْعَ نِسْوَةٍ ‏"‏‏.‏

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas Paygʻambar ﷺ ning oldiga — ustida erigan yogʻ boʻlgan arpa noni bilan — bordi. Paygʻambar ﷺ Madinadagi bir yahudiyga oʻz sovutini garovga qoʻygan va undan oilasi uchun bir oz arpa olgan edilar. Anas u zotning shunday deganini eshitdi: «Muhammadning oilasi — u zotning toʻqqiz zavjasi boʻlsa ham — kechki taom uchun bir soʼ bugʻdoy yoki don-dunga (ham) ega emas edi».Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Анас Пайғамбар ﷺ нинг олдига — устида эриган ёғ бўлган арпа нони билан — борди. Пайғамбар ﷺ Мадинадаги бир яҳудийга ўз совутини гаровга қўйган ва ундан оиласи учун бир оз арпа олган эдилар. Анас у зотнинг шундай деганини эшитди: «Муҳаммаднинг оиласи — у зотнинг тўққиз завжаси бўлса ҳам — кечки таом учун бир сў буғдой ёки дон-дунга (ҳам) эга эмас эди».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمَّا اسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ قَالَ لَقَدْ عَلِمَ قَوْمِي أَنَّ حِرْفَتِي لَمْ تَكُنْ تَعْجِزُ عَنْ مَئُونَةِ أَهْلِي، وَشُغِلْتُ بِأَمْرِ الْمُسْلِمِينَ، فَسَيَأْكُلُ آلُ أَبِي بَكْرٍ مِنْ هَذَا الْمَالِ وَيَحْتَرِفُ لِلْمُسْلِمِينَ فِيهِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr as-Siddiq xalifa qilib saylanganda, u: «Mening qavmim biladiki, mening kasbim oilamni taʼminlashdan ojiz (kambagʻal) emas edi. Endi men musulmon ummatiga xizmat qilish bilan band boʻlaman; bas, mening oilam musulmonlarning (bayt ul-mol) xazinasidan yeydi va men musulmonlarga xizmat qilish kasbini (qilaman)», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр ас-Сиддиқ халифа қилиб сайланганда, у: «Менинг қавмим биладики, менинг касбим оиламни таъминлашдан ожиз (камбағал) эмас эди. Энди мен мусулмон умматига хизмат қилиш билан банд бўламан; бас, менинг оилам мусулмонларнинг (байт ул-мол) хазинасидан ейди ва мен мусулмонларга хизмат қилиш касбини (қиламан)», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عُمَّالَ أَنْفُسِهِمْ، وَكَانَ يَكُونُ لَهُمْ أَرْوَاحٌ فَقِيلَ لَهُمْ لَوِ اغْتَسَلْتُمْ‏.‏ رَوَاهُ هَمَّامٌ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ning sahobalari qoʻl mehnati (jismoniy ish) bilan shugʻullanar edi; bas, ularning teri (hidi) — yoqimsiz — hid taratar edi va ular gusl qilishga (yuvinishga) buyurildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг саҳобалари қўл меҳнати (жисмоний иш) билан шуғулланар эди; бас, уларнинг тери (ҳиди) — ёқимсиз — ҳид таратар эди ва улар гусл қилишга (ювинишга) буюрилди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنِ الْمِقْدَامِ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا أَكَلَ أَحَدٌ طَعَامًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ أَنْ يَأْكُلَ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ، وَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ دَاوُدَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ كَانَ يَأْكُلُ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ ‏"‏‏.‏

Miqdom ibn Maʼdiyakrib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Hech kim — oʻz qoʻli (mehnati) bilan topgan (taom)dan koʻra — yaxshiroq taomni (hech qachon) yemagan. Allohning paygʻambari Dovud (alayhissalom) oʻz qoʻl mehnati (bilan topgan)dan yer edi», — dedilar.Миқдом ибн Маъдиякриб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ҳеч ким — ўз қўли (меҳнати) билан топган (таом)дан кўра — яхшироқ таомни (ҳеч қачон) емаган. Аллоҳнинг пайғамбари Довуд (алайҳиссалом) ўз қўл меҳнати (билан топган)дан ер эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّ دَاوُدَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ كَانَ لاَ يَأْكُلُ إِلاَّ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Dovud paygʻambar (alayhissalom) — oʻz qoʻl mehnati (bilan topgan)dan boshqa — (hech narsa) yemas edi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Довуд пайғамбар (алайҳиссалом) — ўз қўл меҳнати (билан топган)дан бошқа — (ҳеч нарса) емас эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ، مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لأَنْ يَحْتَطِبَ أَحَدُكُمْ حُزْمَةً عَلَى ظَهْرِهِ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يَسْأَلَ أَحَدًا، فَيُعْطِيَهُ أَوْ يَمْنَعَهُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Shubhasiz, sizlardan biringizning — bir bogʻlam oʻtin kesib, uni yelkasida koʻtarib (sotishi) — birovdan (narsa) soʻrashdan yaxshiroqdir; u (soʻralgan kishi) unga berishi yoki bermasligi (mumkin)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Шубҳасиз, сизлардан бирингизнинг — бир боғлам ўтин кесиб, уни елкасида кўтариб (сотиши) — бировдан (нарса) сўрашдан яхшироқдир; у (сўралган киши) унга бериши ёки бермаслиги (мумкин)», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لأَنْ يَأْخُذَ أَحَدُكُمْ أَحْبُلَهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَسْأَلَ النَّاسَ ‏"‏‏.‏

Zubayr ibn Avvom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan biringizning — bir arqon (ip) olib, oʻtin kesib, uni koʻtarib (sotishi) — birovdan (narsa) soʻrashdan yaxshiroqdir», — dedilar.Зубайр ибн Аввом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан бирингизнинг — бир арқон (ип) олиб, ўтин кесиб, уни кўтариб (сотиши) — бировдан (нарса) сўрашдан яхшироқдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَحِمَ اللَّهُ رَجُلاً سَمْحًا إِذَا بَاعَ، وَإِذَا اشْتَرَى، وَإِذَا اقْتَضَى ‏"‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh — sotib olishda, sotishda va (oʻz) haqini (qarzni) talab qilishda muruvvatli (yumshoq) boʻlgan kishiga rahm qilsin», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ — сотиб олишда, сотишда ва (ўз) ҳақини (қарзни) талаб қилишда мурувватли (юмшоқ) бўлган кишига раҳм қилсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، أَنَّ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَلَقَّتِ الْمَلاَئِكَةُ رُوحَ رَجُلٍ مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ قَالُوا أَعَمِلْتَ مِنَ الْخَيْرِ شَيْئًا قَالَ كُنْتُ آمُرُ فِتْيَانِي أَنْ يُنْظِرُوا وَيَتَجَاوَزُوا عَنِ الْمُوسِرِ قَالَ قَالَ فَتَجَاوَزُوا عَنْهُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ أَبُو مَالِكٍ عَنْ رِبْعِيٍّ ‏"‏ كُنْتُ أُيَسِّرُ عَلَى الْمُوسِرِ وَأُنْظِرُ الْمُعْسِرَ ‏"‏‏.‏ وَتَابَعَهُ شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ رِبْعِيٍّ‏.‏ وَقَالَ أَبُو عَوَانَةَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ رِبْعِيٍّ ‏"‏ أُنْظِرُ الْمُوسِرَ، وَأَتَجَاوَزُ عَنِ الْمُعْسِرِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ نُعَيْمُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ رِبْعِيٍّ ‏"‏ فَأَقْبَلُ مِنَ الْمُوسِرِ، وَأَتَجَاوَزُ عَنِ الْمُعْسِرِ ‏"‏‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan oldingi (zamonda) farishtalar bir kishining jonini oldi va undan: ‹Sen (hayotingda) biror yaxshi amal qildingmi?› — deb soʻradi. U: ‹Men oʻz xizmatkorlarimga — badavlat (qarzdor)ga oʻz qarzini qulay (paytda) toʻlashga muhlat berishni — buyurar edim›, — dedi. Bas, Alloh farishtalarga: ‹Uni avf etinglar›, — dedi», — dedilar. Rabiʼ (rivoyatchi): «(Oʻsha kishi:) ‹Men badavlatga yengil (yumshoq) boʻlar va kambagʻalga muhlat berar edim›, — dedi», — dedi (yoki boshqa rivoyatda: ‹badavlatga muhlat berar va muhtoj (kambagʻal)ni avf etar edim›, yoki: ‹badavlatdan (qarzni) qabul qilar va muhtojni avf etar edim›).Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан олдинги (замонда) фаришталар бир кишининг жонини олди ва ундан: ‹Сен (ҳаётингда) бирор яхши амал қилдингми?› — деб сўради. У: ‹Мен ўз хизматкорларимга — бадавлат (қарздор)га ўз қарзини қулай (пайтда) тўлашга муҳлат беришни — буюрар эдим›, — деди. Бас, Аллоҳ фаришталарга: ‹Уни авф этинглар›, — деди», — дедилар. Рабиъ (ривоятчи): «(Ўша киши:) ‹Мен бадавлатга енгил (юмшоқ) бўлар ва камбағалга муҳлат берар эдим›, — деди», — деди (ёки бошқа ривоятда: ‹бадавлатга муҳлат берар ва муҳтож (камбағал)ни авф этар эдим›, ёки: ‹бадавлатдан (қарзни) қабул қилар ва муҳтожни авф этар эдим›).

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا الزُّبَيْدِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كَانَ تَاجِرٌ يُدَايِنُ النَّاسَ، فَإِذَا رَأَى مُعْسِرًا قَالَ لِفِتْيَانِهِ تَجَاوَزُوا عَنْهُ، لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَتَجَاوَزَ عَنَّا، فَتَجَاوَزَ اللَّهُ عَنْهُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bir savdogar bor edi — u odamlarga qarz berar va qarzdori qiyinchilikda boʻlgan har safar, u oʻz xizmatkorlariga: ‹Uni avf etinglar — shoyad Alloh bizni (ham) avf etsa›, — der edi. Bas, Alloh uni avf etdi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бир савдогар бор эди — у одамларга қарз берар ва қарздори қийинчиликда бўлган ҳар сафар, у ўз хизматкорларига: ‹Уни авф этинглар — шояд Аллоҳ бизни (ҳам) авф эца›, — дер эди. Бас, Аллоҳ уни авф этди», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، رَفَعَهُ إِلَى حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ـ أَوْ قَالَ حَتَّى يَتَفَرَّقَا ـ فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا ‏"‏‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sotuvchi va xaridor — ular ajrashmaguncha (yoki ajrashguncha) — (savdoni) saqlab qolish yoki (qaytarib) berish ixtiyoriga ega. Agar ikki tomon ham rost soʻzlab, (molning) ayblari va yaxshiliklarini bayon qilsa, ularning savdosiga barakat (beriladi); agar ular yolgʻon soʻzlab yoki biror narsani yashirsa, ularning savdosidagi barakat yoʻqoladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сотувчи ва харидор — улар ажрашмагунча (ёки ажрашгунча) — (савдони) сақлаб қолиш ёки (қайтариб) бериш ихтиёрига эга. Агар икки томон ҳам рост сўзлаб, (молнинг) айблари ва яхшиликларини баён қилса, уларнинг савдосига баракат (берилади); агар улар ёлғон сўзлаб ёки бирор нарсани яширса, уларнинг савдосидаги баракат йўқолади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا نُرْزَقُ تَمْرَ الْجَمْعِ، وَهْوَ الْخِلْطُ مِنَ التَّمْرِ، وَكُنَّا نَبِيعُ صَاعَيْنِ بِصَاعٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ صَاعَيْنِ بِصَاعٍ، وَلاَ دِرْهَمَيْنِ بِدِرْهَمٍ ‏"‏‏.‏

Abu Said (al-Xudriy) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizga (oʻljadan) aralash (sifatsiz) xurmo berilar edi va biz oʻsha xurmodan ikki soʼni (yaxshi xurmodan) bir soʼga (ayirboshlab) sotar edik. Paygʻambar ﷺ (bizga): «Ikki soʼni bir soʼga, ikki dirhamni bir dirhamga (ayirboshlash) joiz emas (chunki bu — riboning bir turi)», — dedilar.Абу Саид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизга (ўлжадан) аралаш (сифациз) хурмо берилар эди ва биз ўша хурмодан икки сўни (яхши хурмодан) бир сўга (айирбошлаб) сотар эдик. Пайғамбар ﷺ (бизга): «Икки сўни бир сўга, икки дирҳамни бир дирҳамга (айирбошлаш) жоиз эмас (чунки бу — рибонинг бир тури)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي شَقِيقٌ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يُكْنَى أَبَا شُعَيْبٍ فَقَالَ لِغُلاَمٍ لَهُ قَصَّابٍ اجْعَلْ لِي طَعَامًا يَكْفِي خَمْسَةً، فَإِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَدْعُوَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَامِسَ خَمْسَةٍ، فَإِنِّي قَدْ عَرَفْتُ فِي وَجْهِهِ الْجُوعَ‏.‏ فَدَعَاهُمْ، فَجَاءَ مَعَهُمْ رَجُلٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ هَذَا قَدْ تَبِعَنَا، فَإِنْ شِئْتَ أَنْ تَأْذَنَ لَهُ فَأْذَنْ لَهُ، وَإِنْ شِئْتَ أَنْ يَرْجِعَ رَجَعَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ لاَ، بَلْ قَدْ أَذِنْتُ لَهُ‏.‏

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Shuayb degan bir ansoriy kishi kelib, oʻz qassob quliga: «Besh kishiga yetadigan taom tayyorla — chunki men Paygʻambar ﷺ ni yana toʻrt kishi bilan birga (taomga) chaqirmoqchiman, zeroki men u zotning yuzida ochlik alomatlarini koʻrdim», — dedi. Abu Shuayb ularni (taomga) chaqirdi va ular bilan birga boshqa bir kishi (ham) keldi. Paygʻambar ﷺ (Abu Shuaybga): «Bu kishi bizga ergashdi; agar unga ruxsat bersang, u bizga qoʻshiladi; agar uni qaytarishni xohlasang, u qaytib ketadi», — dedilar. Abu Shuayb: «Yoʻq, men unga ruxsat berdim (u ham taomga marhamat)», — dedi.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Шуайб деган бир ансорий киши келиб, ўз қассоб қулига: «Беш кишига етадиган таом тайёрла — чунки мен Пайғамбар ﷺ ни яна тўрт киши билан бирга (таомга) чақирмоқчиман, зероки мен у зотнинг юзида очлик аломатларини кўрдим», — деди. Абу Шуайб уларни (таомга) чақирди ва улар билан бирга бошқа бир киши (ҳам) келди. Пайғамбар ﷺ (Абу Шуайбга): «Бу киши бизга эргашди; агар унга рухсат берсанг, у бизга қўшилади; агар уни қайтаришни хоҳласанг, у қайтиб кетади», — дедилар. Абу Шуайб: «Йўқ, мен унга рухсат бердим (у ҳам таомга марҳамат)», — деди.

حَدَّثَنَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْخَلِيلِ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ـ أَوْ قَالَ حَتَّى يَتَفَرَّقَا ـ فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَتَمَا وَكَذَبَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا ‏"‏‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi — ular ajrashmaguncha (yoki ajrashguncha) — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega. Agar ular rost soʻzlab, bir-biriga (molning) ayblarini aytsa, ularning savdosida barakat (beriladi); agar ular biror narsani yashirsa va yolgʻon soʻzlasa, savdoning barakati yoʻqoladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи — улар ажрашмагунча (ёки ажрашгунча) — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга. Агар улар рост сўзлаб, бир-бирига (молнинг) айбларини айца, уларнинг савдосида баракат (берилади); агар улар бирор нарсани яширса ва ёлғон сўзласа, савдонинг баракати йўқолади», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيَأْتِيَنَّ عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ لاَ يُبَالِي الْمَرْءُ بِمَا أَخَذَ الْمَالَ، أَمِنْ حَلاَلٍ أَمْ مِنْ حَرَامٍ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Albatta, shunday bir zamon keladiki, (oʻshanda) odamlar oʻz molini — halol yoʻl bilanmi yoki harom yoʻl bilanmi — qanday topganiga parvo qilmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Албатта, шундай бир замон келадики, (ўшанда) одамлар ўз молини — ҳалол йўл биланми ёки ҳаром йўл биланми — қандай топганига парво қилмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ آخِرُ الْبَقَرَةِ قَرَأَهُنَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ فِي الْمَسْجِدِ، ثُمَّ حَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Baqara surasining oxirgi oyatlari nozil boʻlganda, Paygʻambar ﷺ ularni masjidda qiroat qildi va xamr (ichkilik) savdosini harom deb eʼlon qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бақара сурасининг охирги оятлари нозил бўлганда, Пайғамбар ﷺ уларни масжидда қироат қилди ва хамр (ичкилик) савдосини ҳаром деб эълон қилди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ رَجُلَيْنِ أَتَيَانِي، فَأَخْرَجَانِي إِلَى أَرْضٍ مُقَدَّسَةٍ، فَانْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَا عَلَى نَهَرٍ مِنْ دَمٍ فِيهِ رَجُلٌ قَائِمٌ، وَعَلَى وَسَطِ النَّهْرِ رَجُلٌ بَيْنَ يَدَيْهِ حِجَارَةٌ، فَأَقْبَلَ الرَّجُلُ الَّذِي فِي النَّهَرِ فَإِذَا أَرَادَ الرَّجُلُ أَنْ يَخْرُجَ رَمَى الرَّجُلُ بِحَجَرٍ فِي فِيهِ فَرَدَّهُ حَيْثُ كَانَ، فَجَعَلَ كُلَّمَا جَاءَ لِيَخْرُجَ رَمَى فِي فِيهِ بِحَجَرٍ، فَيَرْجِعُ كَمَا كَانَ، فَقُلْتُ مَا هَذَا فَقَالَ الَّذِي رَأَيْتَهُ فِي النَّهَرِ آكِلُ الرِّبَا ‏"‏‏.‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bu kecha men tushimda — ikki kishi kelib, meni bir muqaddas yerga olib bordi, deb — koʻrdim; biz (u yerdan) yurib, bir qon daryosiga yetdik. Unda (daryo oʻrtasida) bir kishi turar, uning qirgʻogʻida esa — qoʻlida toshlar bilan — boshqa bir kishi turar edi. Daryo oʻrtasidagi kishi (qirgʻoqqa) chiqmoqchi boʻlar, lekin (qirgʻoqdagi) boshqa (kishi) uning ogʻziga bir tosh otar va uni — oʻz (avvalgi) joyiga qaytishga — majbur qilar edi. Bas, u har safar chiqmoqchi boʻlganda, u (boshqa kishi) uning ogʻziga bir tosh otar va uni avvalgi joyiga qaytarar edi. Men: ‹Bu kim?› — dedim. Menga: ‹Daryodagi kishi — riboxoʻr (ribo yeguvchi)›, — deyildi», — dedilar.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бу кеча мен тушимда — икки киши келиб, мени бир муқаддас ерга олиб борди, деб — кўрдим; биз (у ердан) юриб, бир қон дарёсига етдик. Унда (дарё ўртасида) бир киши турар, унинг қирғоғида эса — қўлида тошлар билан — бошқа бир киши турар эди. Дарё ўртасидаги киши (қирғоққа) чиқмоқчи бўлар, лекин (қирғоқдаги) бошқа (киши) унинг оғзига бир тош отар ва уни — ўз (аввалги) жойига қайтишга — мажбур қилар эди. Бас, у ҳар сафар чиқмоқчи бўлганда, у (бошқа киши) унинг оғзига бир тош отар ва уни аввалги жойига қайтарар эди. Мен: ‹Бу ким?› — дедим. Менга: ‹Дарёдаги киши — рибохўр (рибо егувчи)›, — дейилди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ رَأَيْتُ أَبِي اشْتَرَى عَبْدًا حَجَّامًا، فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ، وَثَمَنِ الدَّمِ، وَنَهَى عَنِ الْوَاشِمَةِ وَالْمَوْشُومَةِ، وَآكِلِ الرِّبَا، وَمُوكِلِهِ، وَلَعَنَ الْمُصَوِّرَ‏.‏

Avn ibn Abu Juhayfa (otasidan) rivoyat qiladi: Otam hijoma (qon olish) kasbi bilan shugʻullanadigan bir qul sotib oldi. (Otam qulning hijoma asboblarini sindirdi.) Men otamdan — nega bunday qildi, deb — soʻradim. U: «Paygʻambar ﷺ it (sotishning) puli va qon (puli)ni olishdan qaytardi, hamda tatuirovka (badanga naqsh) qilish, tatuirovka qildirish va ribo olish yoki berishdan qaytardi va surat chizuvchilarni laʼnatladi», — deb javob berdi.Авн ибн Абу Жуҳайфа (отасидан) ривоят қилади: Отам ҳижома (қон олиш) касби билан шуғулланадиган бир қул сотиб олди. (Отам қулнинг ҳижома асбобларини синдирди.) Мен отамдан — нега бундай қилди, деб — сўрадим. У: «Пайғамбар ﷺ ит (сотишнинг) пули ва қон (пули)ни олишдан қайтарди, ҳамда татуировка (баданга нақш) қилиш, татуировка қилдириш ва рибо олиш ёки беришдан қайтарди ва сурат чизувчиларни лаънатлади», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْحَلِفُ مُنَفِّقَةٌ لِلسِّلْعَةِ مُمْحِقَةٌ لِلْبَرَكَةِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «(Sotuvchining) qasam ichishi — molni sotishga (xaridorni) koʻndirishi mumkin, lekin u (qasam) Allohning barakatini yoʻqotadi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «(Сотувчининг) қасам ичиши — молни сотишга (харидорни) кўндириши мумкин, лекин у (қасам) Аллоҳнинг баракатини йўқотади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا الْعَوَّامُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً، أَقَامَ سِلْعَةً، وَهُوَ فِي السُّوقِ، فَحَلَفَ بِاللَّهِ لَقَدْ أَعْطَى بِهَا مَا لَمْ يُعْطَ، لِيُوقِعَ فِيهَا رَجُلاً مِنَ الْمُسْلِمِينَ، فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً ‏}‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi bozorda baʼzi mollarni (sotishga) qoʻydi va — molga shuncha (narx) berilgan, deb — Allohga qasam ichdi, holbuki (unga buncha narx) berilmagan edi; u buni bir musulmonni aldash uchun aytdi. Shu munosabat bilan mana bu oyat nozil boʻldi: ‹Albatta, Allohning ahdini va oʻz qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar — (ular uchun Oxiratda hech nasiba yoʻq...)› (Oli Imron, 77).Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши бозорда баъзи молларни (сотишга) қўйди ва — молга шунча (нарх) берилган, деб — Аллоҳга қасам ичди, ҳолбуки (унга бунча нарх) берилмаган эди; у буни бир мусулмонни алдаш учун айтди. Шу муносабат билан мана бу оят нозил бўлди: ‹Албатта, Аллоҳнинг аҳдини ва ўз қасамларини арзон баҳога сотадиганлар — (улар учун Охиратда ҳеч насиба йўқ...)› (Оли Имрон, 77).

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ قَالَ كَانَتْ لِي شَارِفٌ مِنْ نَصِيبِي مِنَ الْمَغْنَمِ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَعْطَانِي شَارِفًا مِنَ الْخُمْسِ، فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَبْتَنِيَ بِفَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاعَدْتُ رَجُلاً صَوَّاغًا مِنْ بَنِي قَيْنُقَاعَ أَنْ يَرْتَحِلَ مَعِي فَنَأْتِيَ بِإِذْخِرٍ أَرَدْتُ أَنْ أَبِيعَهُ مِنَ الصَّوَّاغِينَ، وَأَسْتَعِينَ بِهِ فِي وَلِيمَةِ عُرُسِي‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men oʻz (oʻlja) ulushim sifatida bir qari urgʻochi tuya oldim va Paygʻambar ﷺ menga xumusdan (beshdan bir ulushdan) boshqa bir (tuya) bergan edilar. Men Fotima (Paygʻambar ﷺ ning qizi)ga uylanmoqchi boʻlganimda, Bani Qaynuqoʼ qabilasidan bir zargar men bilan birga (yoʻlga chiqishni) — Izxir (oʻti)ni keltirib, soʻng uni zargarlarga sotish va uning pulini toʻy ziyofatim uchun ishlatish maqsadida — kelishib qoʻydim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ўз (ўлжа) улушим сифатида бир қари урғочи туя олдим ва Пайғамбар ﷺ менга хумусдан (бешдан бир улушдан) бошқа бир (туя) берган эдилар. Мен Фотима (Пайғамбар ﷺ нинг қизи)га уйланмоқчи бўлганимда, Бани Қайнуқў қабиласидан бир заргар мен билан бирга (йўлга чиқишни) — Изхир (ўти)ни келтириб, сўнг уни заргарларга сотиш ва унинг пулини тўй зиёфатим учун ишлатиш мақсадида — келишиб қўйдим.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مَكَّةَ، وَلَمْ تَحِلَّ لأَحَدٍ قَبْلِي، وَلاَ لأَحَدٍ بَعْدِي، وَإِنَّمَا حَلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا، وَلاَ يُعْضَدُ شَجَرُهَا، وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا وَلاَ يُلْتَقَطُ لُقَطَتُهَا إِلاَّ لِمُعَرِّفٍ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِلاَّ الإِذْخِرَ لِصَاغَتِنَا وَلِسُقُفِ بُيُوتِنَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عِكْرِمَةُ هَلْ تَدْرِي مَا يُنَفَّرُ صَيْدُهَا هُوَ أَنْ تُنَحِّيَهُ مِنَ الظِّلِّ، وَتَنْزِلَ مَكَانَهُ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ خَالِدٍ لِصَاغَتِنَا وَقُبُورِنَا‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh Makkani haram qildi; u — mendan oldin ham hech kim uchun (unda jang qilish) joiz boʻlmagan va mendan keyin ham hech kim uchun joiz boʻlmaydi. Unda jang qilish menga (faqat) bir kunning bir necha soatigina halol qilindi. Hech kimga uning tikanli butalarini sugʻurish, daraxtlarini kesish, ovini hurkitish yoki luqtasini (topib olingan narsasini) olish — uni (elga) eʼlon qiluvchi (topuvchi)dan boshqaga — joiz emas», — dedilar. Abbos ibn Abdulmuttalib Paygʻambar ﷺ dan: «Izxir (oʻti)dan boshqa — chunki u bizning zargarlarimiz va uylarimizning tomlari uchun (kerak)», — deb iltimos qildi. Paygʻambar ﷺ: «Izxirdan boshqa», — dedilar. Ikrima: «‹Ovini hurkitish› nima ekanini bilasanmi? U — (ovni) soyadan haydab chiqarib, oʻz (joyiga) oʻtirish (degani)», — dedi. Xolid: «(Abbos:) ‹Izxir bizning zargarlarimiz va qabrlarimiz uchun›, — dedi», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ Маккани ҳарам қилди; у — мендан олдин ҳам ҳеч ким учун (унда жанг қилиш) жоиз бўлмаган ва мендан кейин ҳам ҳеч ким учун жоиз бўлмайди. Унда жанг қилиш менга (фақат) бир куннинг бир неча соатигина ҳалол қилинди. Ҳеч кимга унинг тиканли буталарини суғуриш, дарахтларини кесиш, овини ҳуркитиш ёки луқтасини (топиб олинган нарсасини) олиш — уни (элга) эълон қилувчи (топувчи)дан бошқага — жоиз эмас», — дедилар. Аббос ибн Абдулмутталиб Пайғамбар ﷺ дан: «Изхир (ўти)дан бошқа — чунки у бизнинг заргарларимиз ва уйларимизнинг томлари учун (керак)», — деб илтимос қилди. Пайғамбар ﷺ: «Изхирдан бошқа», — дедилар. Икрима: «‹Овини ҳуркитиш› нима эканини биласанми? У — (овни) соядан ҳайдаб чиқариб, ўз (жойига) ўтириш (дегани)», — деди. Холид: «(Аббос:) ‹Изхир бизнинг заргарларимиз ва қабрларимиз учун›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ خَبَّابٍ، قَالَ كُنْتُ قَيْنًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ لِي عَلَى الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ دَيْنٌ، فَأَتَيْتُهُ أَتَقَاضَاهُ قَالَ لاَ أُعْطِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقُلْتُ لاَ أَكْفُرُ حَتَّى يُمِيتَكَ اللَّهُ، ثُمَّ تُبْعَثَ‏.‏ قَالَ دَعْنِي حَتَّى أَمُوتَ وَأُبْعَثَ، فَسَأُوتَى مَالاً وَوَلَدًا فَأَقْضِيَكَ فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="19" aya_start="41" aya_end="42"]{‏أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لأُوتَيَنَّ مَالاً وَوَلَدًا * أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا ‏}‏

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men johiliyat davrida temirchi edim va Os ibn Voilda mening (haqim) — bir oz qarz — bor edi; bas, men uni talab qilish uchun uning oldiga bordim. U (menga): «Sen Muhammadni inkor qilmaguncha, men senga (qarzni) toʻlamayman», — dedi. Men: «Alloh seni oʻldirib, soʻng seni qayta tiriltirmaguncha, men inkor qilmayman», — dedim. U: «Meni qoʻy — to men oʻlib, qayta tirilgunimcha; soʻng menga mol va farzandlar beriladi va men senga qarzingni toʻlayman», — dedi. Shu munosabat bilan Paygʻambar ﷺ ga (mana bu oyat) nozil qilindi: ‹Bizning oyatlarimizni inkor qilgan va: «Albatta, menga mol va farzandlar beriladi», — degan (kishi)ni koʻrdingmi? U gʻaybni bildimi yoki Rahmondan (Allohdan) ahd (vaʼda) oldimi?› (Maryam, 77-78).Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен жоҳилият даврида темирчи эдим ва Ос ибн Воилда менинг (ҳақим) — бир оз қарз — бор эди; бас, мен уни талаб қилиш учун унинг олдига бордим. У (менга): «Сен Муҳаммадни инкор қилмагунча, мен сенга (қарзни) тўламайман», — деди. Мен: «Аллоҳ сени ўлдириб, сўнг сени қайта тирилтирмагунча, мен инкор қилмайман», — дедим. У: «Мени қўй — то мен ўлиб, қайта тирилгунимча; сўнг менга мол ва фарзандлар берилади ва мен сенга қарзингни тўлайман», — деди. Шу муносабат билан Пайғамбар ﷺ га (мана бу оят) нозил қилинди: ‹Бизнинг оятларимизни инкор қилган ва: «Албатта, менга мол ва фарзандлар берилади», — деган (киши)ни кўрдингми? У ғайбни билдими ёки Раҳмондан (Аллоҳдан) аҳд (ваъда) олдими?› (Марям, 77-78).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ إِنَّ خَيَّاطًا دَعَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِطَعَامٍ صَنَعَهُ، قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَذَهَبْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى ذَلِكَ الطَّعَامِ، فَقَرَّبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُبْزًا وَمَرَقًا فِيهِ دُبَّاءٌ وَقَدِيدٌ، فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَتَتَبَّعُ الدُّبَّاءَ مِنْ حَوَالَىِ الْقَصْعَةِ ـ قَالَ ـ فَلَمْ أَزَلْ أُحِبُّ الدُّبَّاءَ مِنْ يَوْمِئِذٍ‏.‏

Ishoq ibn Abdulloh ibn Abu Talha (Anasdan) rivoyat qiladi: Men Anas ibn Molikning shunday deganini eshitdim: «Bir tikuvchi (darzi) Allohning Rasuli ﷺ ni oʻzi tayyorlagan taomga taklif qildi». Anas ibn Molik dedi: «Men Allohning Rasuli ﷺ bilan oʻsha taomga hamroh boʻldim. U (tikuvchi) Paygʻambar ﷺ ga non hamda qovoq va quritilgan goʻshtdan (tayyorlangan) shoʻrva (taom) tortdi. Men Paygʻambar ﷺ ning idishdan qovoq boʻlaklarini olayotganini koʻrdim». Anas qoʻshdi: «Oʻsha kundan beri men qovoqni yaxshi koʻrib qoldim».Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳа (Анасдан) ривоят қилади: Мен Анас ибн Моликнинг шундай деганини эшитдим: «Бир тикувчи (дарзи) Аллоҳнинг Расули ﷺ ни ўзи тайёрлаган таомга таклиф қилди». Анас ибн Молик деди: «Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ билан ўша таомга ҳамроҳ бўлдим. У (тикувчи) Пайғамбар ﷺ га нон ҳамда қовоқ ва қуритилган гўштдан (тайёрланган) шўрва (таом) тортди. Мен Пайғамбар ﷺ нинг идишдан қовоқ бўлакларини олаётганини кўрдим». Анас қўшди: «Ўша кундан бери мен қовоқни яхши кўриб қолдим».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ بِبُرْدَةٍ ـ قَالَ أَتَدْرُونَ مَا الْبُرْدَةُ فَقِيلَ لَهُ نَعَمْ، هِيَ الشَّمْلَةُ، مَنْسُوجٌ فِي حَاشِيَتِهَا ـ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي نَسَجْتُ هَذِهِ بِيَدِي أَكْسُوكَهَا‏.‏ فَأَخَذَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُحْتَاجًا إِلَيْهَا‏.‏ فَخَرَجَ إِلَيْنَا وَإِنَّهَا إِزَارُهُ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، اكْسُنِيهَا، فَقَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ فَجَلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَجْلِسِ، ثُمَّ رَجَعَ فَطَوَاهَا، ثُمَّ أَرْسَلَ بِهَا إِلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْقَوْمُ مَا أَحْسَنْتَ، سَأَلْتَهَا إِيَّاهُ، لَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّهُ لاَ يَرُدُّ سَائِلاً‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ وَاللَّهِ مَا سَأَلْتُهُ إِلاَّ لِتَكُونَ كَفَنِي يَوْمَ أَمُوتُ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ فَكَانَتْ كَفَنَهُ‏.‏

Abu Hozim (Sahl ibn Saʼddan) rivoyat qiladi: Men Sahl ibn Saʼdning shunday deganini eshitdim: «Bir ayol burda (chetlari toʻqilgan toʻrtburchak mato) keltirdi. (Abu Hozim:) Men: ‹Burda nima ekanini bilasizmi?› — dedim. Ular ‹ha› (deb) va: ‹U — chetlari toʻqilgan mato choyshab›, — dedi. Sahl davom etdi: «U (ayol) Paygʻambar ﷺ ga: ‹Men buni — siz kiyishingiz uchun — oʻz qoʻlim bilan toʻqigan edim›, — dedi. Paygʻambar ﷺ uni oldilar — chunki u zot unga muhtoj edilar — va uni izor (bel matosi) qilib kiygan holda oldimizga keldilar. Bizdan biri: ‹Yo Rasululloh, uni menga kiyishga bering›, — dedi. Paygʻambar ﷺ uni unga berishga rozi boʻldilar. Paygʻambar ﷺ bir oz odamlar bilan oʻtirdilar, soʻng (uyiga) qaytdilar va oʻsha izorni (matoni) oʻrab, unga joʻnatdilar. Odamlar oʻsha kishiga: ‹Sen yaxshi qilmading — u zot hech kimning (iltimosini) rad etmasligini bila turib, uni undan soʻrading›, — dedi. U kishi: ‹Allohga qasamki, men uni — faqat vafot etganimda kafanim qilish uchun — soʻradim›, — dedi». Sahl qoʻshdi: «Keyin u (mato) uning kafani boʻldi».Абу Ҳозим (Саҳл ибн Саъддан) ривоят қилади: Мен Саҳл ибн Саъднинг шундай деганини эшитдим: «Бир аёл бурда (четлари тўқилган тўртбурчак мато) келтирди. (Абу Ҳозим:) Мен: ‹Бурда нима эканини биласизми?› — дедим. Улар ‹ҳа› (деб) ва: ‹У — четлари тўқилган мато чойшаб›, — деди. Саҳл давом этди: «У (аёл) Пайғамбар ﷺ га: ‹Мен буни — сиз кийишингиз учун — ўз қўлим билан тўқиган эдим›, — деди. Пайғамбар ﷺ уни олдилар — чунки у зот унга муҳтож эдилар — ва уни изор (бел матоси) қилиб кийган ҳолда олдимизга келдилар. Биздан бири: ‹Ё Расулуллоҳ, уни менга кийишга беринг›, — деди. Пайғамбар ﷺ уни унга беришга рози бўлдилар. Пайғамбар ﷺ бир оз одамлар билан ўтирдилар, сўнг (уйига) қайтдилар ва ўша изорни (матони) ўраб, унга жўнатдилар. Одамлар ўша кишига: ‹Сен яхши қилмадинг — у зот ҳеч кимнинг (илтимосини) рад этмаслигини била туриб, уни ундан сўрадинг›, — деди. У киши: ‹Аллоҳга қасамки, мен уни — фақат вафот этганимда кафаним қилиш учун — сўрадим›, — деди». Саҳл қўшди: «Кейин у (мато) унинг кафани бўлди».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ أَتَى رِجَالٌ إِلَى سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ يَسْأَلُونَهُ عَنِ الْمِنْبَرِ، فَقَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى فُلاَنَةَ ـ امْرَأَةٍ قَدْ سَمَّاهَا سَهْلٌ ـ ‏"‏ أَنْ مُرِي غُلاَمَكِ النَّجَّارَ، يَعْمَلُ لِي أَعْوَادًا أَجْلِسُ عَلَيْهِنَّ إِذَا كَلَّمْتُ النَّاسَ ‏"‏‏.‏ فَأَمَرَتْهُ يَعْمَلُهَا مِنْ طَرْفَاءِ الْغَابَةِ ثُمَّ جَاءَ بِهَا، فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِهَا، فَأَمَرَ بِهَا فَوُضِعَتْ، فَجَلَسَ عَلَيْهِ‏.‏

Abu Hozim (Sahl ibn Saʼddan) rivoyat qiladi: Baʼzi kishilar Sahl ibn Saʼd oldiga — minbar haqida soʻrash uchun — keldi. U: «Allohning Rasuli ﷺ bir ayolga (Sahl uning nomini aytdi, mana bu xabarni) joʻnatdi: ‹Oʻz duradgor qulingga buyur — menga (bir necha) yogʻoch (boʻlak)dan (minbar) yasasin — toki men odamlarga xutba aytayotganimda uning ustida oʻtiray›. Bas, u (ayol) unga — uni oʻrmon tamariskidan (gʻarb yogʻochidan) yasashni — buyurdi. U (qul) uni unga keltirdi va u (ayol) uni Allohning Rasuli ﷺ ga joʻnatdi. Allohning Rasuli ﷺ uni masjidga qoʻyishni buyurdi; bas, u qoʻyildi va u zot uning ustida oʻtirdilar», — dedi.Абу Ҳозим (Саҳл ибн Саъддан) ривоят қилади: Баъзи кишилар Саҳл ибн Саъд олдига — минбар ҳақида сўраш учун — келди. У: «Аллоҳнинг Расули ﷺ бир аёлга (Саҳл унинг номини айтди, мана бу хабарни) жўнатди: ‹Ўз дурадгор қулингга буюр — менга (бир неча) ёғоч (бўлак)дан (минбар) ясасин — токи мен одамларга хутба айтаётганимда унинг устида ўтирай›. Бас, у (аёл) унга — уни ўрмон тамарискидан (ғарб ёғочидан) ясашни — буюрди. У (қул) уни унга келтирди ва у (аёл) уни Аллоҳнинг Расули ﷺ га жўнатди. Аллоҳнинг Расули ﷺ уни масжидга қўйишни буюрди; бас, у қўйилди ва у зот унинг устида ўтирдилар», — деди.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلاَ أَجْعَلُ لَكَ شَيْئًا تَقْعُدُ عَلَيْهِ فَإِنَّ لِي غُلاَمًا نَجَّارًا‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنْ شِئْتِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَعَمِلَتْ لَهُ الْمِنْبَرَ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ قَعَدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ الَّذِي صُنِعَ، فَصَاحَتِ النَّخْلَةُ الَّتِي كَانَ يَخْطُبُ عِنْدَهَا حَتَّى كَادَتْ أَنْ تَنْشَقَّ، فَنَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَخَذَهَا فَضَمَّهَا إِلَيْهِ، فَجَعَلَتْ تَئِنُّ أَنِينَ الصَّبِيِّ الَّذِي يُسَكَّتُ حَتَّى اسْتَقَرَّتْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بَكَتْ عَلَى مَا كَانَتْ تَسْمَعُ مِنَ الذِّكْرِ ‏"‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir ansoriy ayol Allohning Rasuli ﷺ ga: «Yo Rasululloh, sizga oʻtirish uchun biror narsa yasaymi — menda duradgor bir qul bor», — dedi. U zot: «Xohlasang (yasa)», — dedilar. Bas, u (ayol) u zotga bir minbar yasatdi. Juma kuni boʻlganda, Paygʻambar ﷺ oʻsha minbar ustida oʻtirdilar. Paygʻambar ﷺ — yonida turib xutba aytadigan — xurmo daraxti tanasi shu qadar yigʻladiki, u yorilib ketay deb qoldi. Paygʻambar ﷺ minbardan (tushib), tana oldiga keldi va uni quchoqladi; u (tana) — yigʻidan toʻxtatishga koʻndirilayotgan bola(ning yigʻisi)dek — ingrar (nola qilar) edi, soʻng u (yigʻidan) toʻxtadi. Paygʻambar ﷺ: «U — oʻzi eshitib turgan diniy ilm (zikr)dan (judo boʻlgani uchun) yigʻladi», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир ансорий аёл Аллоҳнинг Расули ﷺ га: «Ё Расулуллоҳ, сизга ўтириш учун бирор нарса ясайми — менда дурадгор бир қул бор», — деди. У зот: «Хоҳласанг (яса)», — дедилар. Бас, у (аёл) у зотга бир минбар ясатди. Жума куни бўлганда, Пайғамбар ﷺ ўша минбар устида ўтирдилар. Пайғамбар ﷺ — ёнида туриб хутба айтадиган — хурмо дарахти танаси шу қадар йиғладики, у ёрилиб кетай деб қолди. Пайғамбар ﷺ минбардан (тушиб), тана олдига келди ва уни қучоқлади; у (тана) — йиғидан тўхтатишга кўндирилаётган бола(нинг йиғиси)дек — инграр (нола қилар) эди, сўнг у (йиғидан) тўхтади. Пайғамбар ﷺ: «У — ўзи эшитиб турган диний илм (зикр)дан (жудо бўлгани учун) йиғлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اشْتَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَهُودِيٍّ طَعَامًا بِنَسِيئَةٍ، وَرَهَنَهُ دِرْعَهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ bir yahudiydan — qarzga (nasiyaga) — don-dun (taom) sotib oldilar va oʻz sovutini unga garovga qoʻydilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ бир яҳудийдан — қарзга (насияга) — дон-дун (таом) сотиб олдилар ва ўз совутини унга гаровга қўйдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ، فَأَبْطَأَ بِي جَمَلِي وَأَعْيَا، فَأَتَى عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ جَابِرٌ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا شَأْنُكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أَبْطَأَ عَلَىَّ جَمَلِي وَأَعْيَا، فَتَخَلَّفْتُ‏.‏ فَنَزَلَ يَحْجُنُهُ بِمِحْجَنِهِ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ارْكَبْ ‏"‏‏.‏ فَرَكِبْتُ، فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ أَكُفُّهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَزَوَّجْتَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِكْرًا أَمْ ثَيِّبًا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ بَلْ ثَيِّبًا‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ جَارِيَةً تُلاَعِبُهَا وَتُلاَعِبُكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنَّ لِي أَخَوَاتٍ، فَأَحْبَبْتُ أَنْ أَتَزَوَّجَ امْرَأَةً تَجْمَعُهُنَّ، وَتَمْشُطُهُنَّ، وَتَقُومُ عَلَيْهِنَّ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَّا إِنَّكَ قَادِمٌ، فَإِذَا قَدِمْتَ فَالْكَيْسَ الْكَيْسَ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَتَبِيعُ جَمَلَكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَاشْتَرَاهُ مِنِّي بِأُوقِيَّةٍ، ثُمَّ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبْلِي، وَقَدِمْتُ بِالْغَدَاةِ، فَجِئْنَا إِلَى الْمَسْجِدِ، فَوَجَدْتُهُ عَلَى باب الْمَسْجِدِ، قَالَ ‏"‏ الآنَ قَدِمْتَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَدَعْ جَمَلَكَ، فَادْخُلْ فَصَلِّ رَكْعَتَيْنِ ‏"‏‏.‏ فَدَخَلْتُ فَصَلَّيْتُ، فَأَمَرَ بِلاَلاً أَنْ يَزِنَ لَهُ أُوقِيَّةً‏.‏ فَوَزَنَ لِي بِلاَلٌ، فَأَرْجَحَ فِي الْمِيزَانِ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى وَلَّيْتُ فَقَالَ ‏"‏ ادْعُ لِي جَابِرًا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ الآنَ يَرُدُّ عَلَىَّ الْجَمَلَ، وَلَمْ يَكُنْ شَىْءٌ أَبْغَضَ إِلَىَّ مِنْهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ خُذْ جَمَلَكَ وَلَكَ ثَمَنُهُ ‏"‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bir gʻazotda Paygʻambar ﷺ bilan birga edim va mening tuyam sekin hamda charchagan edi. Paygʻambar ﷺ mening oldimga kelib: «Ey Jobir», — dedilar. Men: «Labbay», — dedim. U zot: «Senga nima boʻldi?» — dedilar. Men: «Tuyam sekin va charchagan; shuning uchun men ortda qoldim», — dedim. Bas, u zot (ulovdan) tushdi va tuyani oʻz hassasi bilan turtdi, soʻng menga minishni buyurdi. Men tuyaga mindim va u shu qadar tezlashdiki, men uni — Allohning Rasuli ﷺ dan oldinga oʻtib ketmasligi uchun — ushlab turishga toʻgʻri keldi. Soʻng u zot mendan: «Uylandingmi?» — deb soʻradilar. Men ‹ha› (deb javob berdim). U zot: «Bokiragami yoki tul (eri oʻlgan) ayolgami?» — dedilar. Men: «Tul ayolga uylandim», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Nega bokiraga uylanmading — sen u bilan, u sen bilan oʻynashib (xursand boʻlib yashar) edingiz-ku?» — dedilar. Jobir: «Mening (yosh) singillarim bor; shuning uchun men — ularning hammasini yigʻib, sochlarini tarab, ularni parvarish qiladigan — tul ayolga uylanishni yaxshi koʻrdim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sen (uyga) yetib borasan; bas, (uyga) yetib borganingda, men senga zavjang bilan (yaqinlik) qilishni tavsiya qilaman (toki aqlli farzand koʻrasan)», — dedilar. Soʻng u zot mendan: «Tuyangni sotasanmi?» — dedilar. Men ‹ha› (deb javob berdim) va Paygʻambar ﷺ uni bir uqiya oltinga sotib oldilar. Allohning Rasuli ﷺ mendan oldin (uyga) yetib keldilar va men ertalab yetib keldim; men masjidga borganimda, u zotni masjid eshigi oldida topdim. U zot: «Hozir(gina) yetib keldingmi?» — dedilar. Men ‹ha› (deb javob berdim). U zot: «Tuyangni qoldir va (masjidga) kirib, ikki rakat (namoz) oʻqi», — dedilar. Men kirib, namoz oʻqidim. U zot Bilolga — menga bir uqiya oltin oʻlchab berishni — aytdilar. Bas, Bilol menga adolat bilan (toʻgʻri) oʻlchab berdi va men ketdim. Paygʻambar ﷺ meni (chaqirib) yubordi va men — u zot menga tuyamni qaytaradi (men uni har narsadan koʻra yomon koʻrar edim) deb — oʻyladim. Lekin Paygʻambar ﷺ menga: «Tuyangni — uning puli bilan birga — ol», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен бир ғазотда Пайғамбар ﷺ билан бирга эдим ва менинг туям секин ҳамда чарчаган эди. Пайғамбар ﷺ менинг олдимга келиб: «Эй Жобир», — дедилар. Мен: «Лаббай», — дедим. У зот: «Сенга нима бўлди?» — дедилар. Мен: «Туям секин ва чарчаган; шунинг учун мен ортда қолдим», — дедим. Бас, у зот (уловдан) тушди ва туяни ўз ҳассаси билан туртди, сўнг менга минишни буюрди. Мен туяга миндим ва у шу қадар тезлашдики, мен уни — Аллоҳнинг Расули ﷺ дан олдинга ўтиб кетмаслиги учун — ушлаб туришга тўғри келди. Сўнг у зот мендан: «Уйландингми?» — деб сўрадилар. Мен ‹ҳа› (деб жавоб бердим). У зот: «Бокирагами ёки тул (эри ўлган) аёлгами?» — дедилар. Мен: «Тул аёлга уйландим», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Нега бокирага уйланмадинг — сен у билан, у сен билан ўйнашиб (хурсанд бўлиб яшар) эдингиз-ку?» — дедилар. Жобир: «Менинг (ёш) сингилларим бор; шунинг учун мен — уларнинг ҳаммасини йиғиб, сочларини тараб, уларни парвариш қиладиган — тул аёлга уйланишни яхши кўрдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сен (уйга) етиб борасан; бас, (уйга) етиб борганингда, мен сенга завжанг билан (яқинлик) қилишни тавсия қиламан (токи ақлли фарзанд кўрасан)», — дедилар. Сўнг у зот мендан: «Туянгни сотасанми?» — дедилар. Мен ‹ҳа› (деб жавоб бердим) ва Пайғамбар ﷺ уни бир уқия олтинга сотиб олдилар. Аллоҳнинг Расули ﷺ мендан олдин (уйга) етиб келдилар ва мен эрталаб етиб келдим; мен масжидга борганимда, у зотни масжид эшиги олдида топдим. У зот: «Ҳозир(гина) етиб келдингми?» — дедилар. Мен ‹ҳа› (деб жавоб бердим). У зот: «Туянгни қолдир ва (масжидга) кириб, икки ракат (намоз) ўқи», — дедилар. Мен кириб, намоз ўқидим. У зот Билолга — менга бир уқия олтин ўлчаб беришни — айтдилар. Бас, Билол менга адолат билан (тўғри) ўлчаб берди ва мен кетдим. Пайғамбар ﷺ мени (чақириб) юборди ва мен — у зот менга туямни қайтаради (мен уни ҳар нарсадан кўра ёмон кўрар эдим) деб — ўйладим. Лекин Пайғамбар ﷺ менга: «Туянгни — унинг пули билан бирга — ол», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَتْ عُكَاظٌ وَمَجَنَّةُ وَذُو الْمَجَازِ أَسْوَاقًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَلَمَّا كَانَ الإِسْلاَمُ تَأَثَّمُوا مِنَ التِّجَارَةِ فِيهَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="2" aya_start="198" aya_end="198"]{‏لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ‏}‏ فِي مَوَاسِمِ الْحَجِّ، قَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَا‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ukoz, Majanna va Zulmajoz — johiliyat davrida(gi) bozorlar edi. Odamlar Islomni qabul qilganda, ular u yerda savdo qilish gunoh deb (oʻyladi). Bas, mana bu oyat keldi: ‹Robbingizning fazlidan (haj mavsumida savdo qilib) izlashingizda sizlarga hech gunoh yoʻq› (Baqara, 198). Ibn Abbos uni mana shu tarzda oʻqir edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Укоз, Мажанна ва Зулмажоз — жоҳилият даврида(ги) бозорлар эди. Одамлар Исломни қабул қилганда, улар у ерда савдо қилиш гуноҳ деб (ўйлади). Бас, мана бу оят келди: ‹Роббингизнинг фазлидан (ҳаж мавсумида савдо қилиб) излашингизда сизларга ҳеч гуноҳ йўқ› (Бақара, 198). Ибн Аббос уни мана шу тарзда ўқир эди.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو كَانَ هَا هُنَا رَجُلٌ اسْمُهُ نَوَّاسٌ، وَكَانَتْ عِنْدَهُ إِبِلٌ هِيمٌ، فَذَهَبَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ فَاشْتَرَى تِلْكَ الإِبِلَ مِنْ شَرِيكٍ لَهُ، فَجَاءَ إِلَيْهِ شَرِيكُهُ فَقَالَ بِعْنَا تِلْكَ الإِبِلَ‏.‏ فَقَالَ مِمَّنْ بِعْتَهَا قَالَ مِنْ شَيْخٍ، كَذَا وَكَذَا‏.‏ فَقَالَ وَيْحَكَ ذَاكَ ـ وَاللَّهِ ـ ابْنُ عُمَرَ‏.‏ فَجَاءَهُ فَقَالَ إِنَّ شَرِيكِي بَاعَكَ إِبِلاً هِيمًا، وَلَمْ يَعْرِفْكَ‏.‏ قَالَ فَاسْتَقْهَا‏.‏ قَالَ فَلَمَّا ذَهَبَ يَسْتَاقُهَا فَقَالَ دَعْهَا، رَضِينَا بِقَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ عَدْوَى‏.‏ سَمِعَ سُفْيَانُ عَمْرًا‏.‏

Amr ibn Dinor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bu yerda (Makkada) Navvos degan bir kishi bor edi va uning — ortiqcha (qonmas) chanqoq kasalligi bilan ogʻrigan — tuyalari bor edi. Ibn Umar Navvosning sherigi oldiga borib, oʻsha tuyalarni sotib oldi. U kishi Navvos oldiga qaytib, oʻsha tuyalarni sotganini aytdi. Navvos undan: «Kimga sotding?» — deb soʻradi. U: «Falon-falon shayxga», — dedi. Navvos: «Senga voy boʻlsin! Allohga qasamki, oʻsha shayx — Ibn Umar edi», — dedi. Soʻng Navvos Ibn Umar oldiga borib, unga: «Mening sherigim senga — chanqoq kasalligi bilan ogʻrigan — tuyalarni sotdi va u seni tanimagan edi», — dedi. Ibn Umar unga — ularni (tuyalarni) qaytarib olishni — aytdi. Navvos ularni olishga borganda, Ibn Umar unga: «Ularni oʻsha yerda qoldir — chunki men Allohning Rasuli ﷺ ning ‹zulm (zarar) yoʻq› (degan) hukmidan roziman», — dedi.Амр ибн Динор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бу ерда (Маккада) Наввос деган бир киши бор эди ва унинг — ортиқча (қонмас) чанқоқ касаллиги билан оғриган — туялари бор эди. Ибн Умар Наввоснинг шериги олдига бориб, ўша туяларни сотиб олди. У киши Наввос олдига қайтиб, ўша туяларни сотганини айтди. Наввос ундан: «Кимга сотдинг?» — деб сўради. У: «Фалон-фалон шайхга», — деди. Наввос: «Сенга вой бўлсин! Аллоҳга қасамки, ўша шайх — Ибн Умар эди», — деди. Сўнг Наввос Ибн Умар олдига бориб, унга: «Менинг шеригим сенга — чанқоқ касаллиги билан оғриган — туяларни сотди ва у сени танимаган эди», — деди. Ибн Умар унга — уларни (туяларни) қайтариб олишни — айтди. Наввос уларни олишга борганда, Ибн Умар унга: «Уларни ўша ерда қолдир — чунки мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ‹зулм (зарар) йўқ› (деган) ҳукмидан розиман», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ أَفْلَحَ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَامَ حُنَيْنٍ، فَأَعْطَاهُ ـ يَعْنِي دِرْعًا ـ فَبِعْتُ الدِّرْعَ، فَابْتَعْتُ بِهِ مَخْرَفًا فِي بَنِي سَلِمَةَ، فَإِنَّهُ لأَوَّلُ مَالٍ تَأَثَّلْتُهُ فِي الإِسْلاَمِ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Hunayn yilida Allohning Rasuli ﷺ bilan yoʻlga chiqdik (Paygʻambar ﷺ menga bir sovut berdilar). Men oʻsha sovutni sotdim va Bani Salama qabilasi (hududi)da bir bogʻ sotib oldim; bu — Islomni qabul qilganimdan keyin men topgan birinchi mol-mulk edi.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Ҳунайн йилида Аллоҳнинг Расули ﷺ билан йўлга чиқдик (Пайғамбар ﷺ менга бир совут бердилар). Мен ўша совутни сотдим ва Бани Салама қабиласи (ҳудуди)да бир боғ сотиб олдим; бу — Исломни қабул қилганимдан кейин мен топган биринчи мол-мулк эди.

حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بُرْدَةَ بْنَ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ وَالْجَلِيسِ السَّوْءِ كَمَثَلِ صَاحِبِ الْمِسْكِ، وَكِيرِ الْحَدَّادِ، لاَ يَعْدَمُكَ مِنْ صَاحِبِ الْمِسْكِ إِمَّا تَشْتَرِيهِ، أَوْ تَجِدُ رِيحَهُ، وَكِيرُ الْحَدَّادِ يُحْرِقُ بَدَنَكَ أَوْ ثَوْبَكَ أَوْ تَجِدُ مِنْهُ رِيحًا خَبِيثَةً ‏"‏‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Yaxshi (hamsuhbat) doʻst bilan yomon doʻstning misoli — mushk (atir) sotuvchi bilan temirchining koʻrigi (oʻchogʻi) misoli(dek): birinchisidan yo mushk sotib olasan, yo uning xushboʻy hididan bahramand boʻlasan; koʻrik esa yo kiyimingni, yo uyingni kuydiradi, yo undan yoqimsiz (nopok) hid (olasan)», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Яхши (ҳамсуҳбат) дўст билан ёмон дўстнинг мисоли — мушк (атир) сотувчи билан темирчининг кўриги (ўчоғи) мисоли(дек): биринчисидан ё мушк сотиб оласан, ё унинг хушбўй ҳидидан баҳраманд бўласан; кўрик эса ё кийимингни, ё уйингни куйдиради, ё ундан ёқимсиз (нопок) ҳид (оласан)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ حَجَمَ أَبُو طَيْبَةَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ لَهُ بِصَاعٍ مِنْ تَمْرٍ، وَأَمَرَ أَهْلَهُ أَنْ يُخَفِّفُوا مِنْ خَرَاجِهِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Tayba Allohning Rasuli ﷺ ga hijoma qildi; bas, u zot unga bir soʼ xurmo berishni buyurdi va uning xojalariga — uning (soliq) toʻlovini kamaytirishni — buyurdi (chunki u qul edi va ularga soliq toʻlar edi).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Тайба Аллоҳнинг Расули ﷺ га ҳижома қилди; бас, у зот унга бир сў хурмо беришни буюрди ва унинг хожаларига — унинг (солиқ) тўловини камайтиришни — буюрди (чунки у қул эди ва уларга солиқ тўлар эди).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ ـ هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ ـ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ احْتَجَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَعْطَى الَّذِي حَجَمَهُ، وَلَوْ كَانَ حَرَامًا لَمْ يُعْطِهِ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ qon oldirdilar (hijoma) va uni qilgan kishiga haqini toʻladilar. Agar bu (hijoma haqi) harom boʻlganda, Paygʻambar ﷺ unga toʻlamas edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ қон олдирдилар (ҳижома) ва уни қилган кишига ҳақини тўладилар. Агар бу (ҳижома ҳақи) ҳаром бўлганда, Пайғамбар ﷺ унга тўламас эдилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ حَفْصٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ بِحُلَّةِ حَرِيرٍ ـ أَوْ سِيرَاءَ ـ فَرَآهَا عَلَيْهِ، فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لَمْ أُرْسِلْ بِهَا إِلَيْكَ لِتَلْبَسَهَا، إِنَّمَا يَلْبَسُهَا مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ، إِنَّمَا بَعَثْتُ إِلَيْكَ لِتَسْتَمْتِعَ بِهَا ‏"‏‏.‏ يَعْنِي تَبِيعُهَا‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ Umarga ipakdan (toʻqilgan) ikki boʻlak kiyim joʻnatdi va u zot Umarning uni kiygan holda (koʻrganlarida), unga: «Men buni — sen kiyishing uchun — joʻnatmadim. Uni Oxiratda (hech) nasibasi boʻlmagan kishi kiyadi; men buni senga — undan (sotib) foydalanishing uchun — joʻnatdim», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ Умарга ипакдан (тўқилган) икки бўлак кийим жўнатди ва у зот Умарнинг уни кийган ҳолда (кўрганларида), унга: «Мен буни — сен кийишинг учун — жўнатмадим. Уни Охиратда (ҳеч) насибаси бўлмаган киши кияди; мен буни сенга — ундан (сотиб) фойдаланишинг учун — жўнатдим», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا اشْتَرَتْ نُمْرُقَةً فِيهَا تَصَاوِيرُ، فَلَمَّا رَآهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ عَلَى الْبَابِ، فَلَمْ يَدْخُلْهُ، فَعَرَفْتُ فِي وَجْهِهِ الْكَرَاهِيَةَ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَاذَا أَذْنَبْتُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا بَالُ هَذِهِ النُّمْرُقَةِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ اشْتَرَيْتُهَا لَكَ لِتَقْعُدَ عَلَيْهَا وَتَوَسَّدَهَا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أَصْحَابَ هَذِهِ الصُّوَرِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُعَذَّبُونَ، فَيُقَالُ لَهُمْ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ الصُّوَرُ لاَ تَدْخُلُهُ الْمَلاَئِكَةُ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) — moʻminlarning onasi — rivoyat qiladi: Men ustida suratlar (tasvirlar) boʻlgan bir yostiq sotib oldim. Allohning Rasuli ﷺ uni koʻrganlarida, eshik oldida turib qoldilar va uyga kirmadilar. Men u zotning yuzida noxushlik alomatini payqadim; bas, men: «Yo Rasululloh, men Allohga va Uning Rasuliga tavba qilaman. (Ayting,) men qanday gunoh qildim?» — dedim. Allohning Rasuli ﷺ: «Bu yostiq nima?» — dedilar. Men: «Men uni — siz oʻtirib, suyanishingiz uchun — sotib oldim», — dedim. Allohning Rasuli ﷺ: «Bu suratlarni ishlagan (chizgan)lar Qiyomat kuni azoblanadi — ularga: ‹Oʻzlaringiz yaratgan (chizgan) narsaga jon kiritinglar!› — deyiladi», — dedilar. Paygʻambar ﷺ qoʻshdilar: «Suratlar boʻlgan uyga farishtalar kirmaydi».Оиша (розияллоҳу анҳо) — мўминларнинг онаси — ривоят қилади: Мен устида суратлар (тасвирлар) бўлган бир ёстиқ сотиб олдим. Аллоҳнинг Расули ﷺ уни кўрганларида, эшик олдида туриб қолдилар ва уйга кирмадилар. Мен у зотнинг юзида нохушлик аломатини пайқадим; бас, мен: «Ё Расулуллоҳ, мен Аллоҳга ва Унинг Расулига тавба қиламан. (Айтинг,) мен қандай гуноҳ қилдим?» — дедим. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бу ёстиқ нима?» — дедилар. Мен: «Мен уни — сиз ўтириб, суянишингиз учун — сотиб олдим», — дедим. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бу суратларни ишлаган (чизган)лар Қиёмат куни азобланади — уларга: ‹Ўзларингиз яратган (чизган) нарсага жон киритинглар!› — дейилади», — дедилар. Пайғамбар ﷺ қўшдилар: «Суратлар бўлган уйга фаришталар кирмайди».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا بَنِي النَّجَّارِ ثَامِنُونِي بِحَائِطِكُمْ ‏"‏‏.‏ وَفِيهِ خِرَبٌ وَنَخْلٌ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ey Bani Najjor! (Yeringiz) bogʻingizning narxini ayting», — dedilar. Uning bir qismi vayrona edi va unda baʼzi xurmo (daraxtlari) bor edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Эй Бани Нажжор! (Ерингиз) боғингизнинг нархини айтинг», — дедилар. Унинг бир қисми вайрона эди ва унда баъзи хурмо (дарахтлари) бор эди.

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمُتَبَايِعَيْنِ بِالْخِيَارِ فِي بَيْعِهِمَا، مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، أَوْ يَكُونُ الْبَيْعُ خِيَارًا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَافِعٌ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا اشْتَرَى شَيْئًا يُعْجِبُهُ فَارَقَ صَاحِبَهُ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi — ular bir-biridan ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega; yoki (savdo) ixtiyorli (shartli) boʻlsa (ham shunday)», — dedilar. Nofiʼ: «Ibn Umar oʻziga yoqgan biror narsani sotib olsa, sotuvchidan tezda ajrar (uzoqlashar) edi», — dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи — улар бир-биридан ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга; ёки (савдо) ихтиёрли (шартли) бўлса (ҳам шундай)», — дедилар. Нофиъ: «Ибн Умар ўзига ёқган бирор нарсани сотиб олса, сотувчидан тезда ажрар (узоқлашар) эди», — деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا ‏"‏‏.‏ وَزَادَ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ قَالَ هَمَّامٌ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لأَبِي التَّيَّاحِ فَقَالَ كُنْتُ مَعَ أَبِي الْخَلِيلِ لَمَّا حَدَّثَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ بِهَذَا الْحَدِيثِ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi — ular ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи — улар ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، أَوْ يَقُولُ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ اخْتَرْ ‏"‏‏.‏ وَرُبَّمَا قَالَ أَوْ يَكُونُ بَيْعَ خِيَارٍ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sotuvchi va xaridor — ular ajrashmaguncha, yoki ulardan biri boshqasiga: ‹(Endi) tanla (yaʼni savdoni bekor yoki tasdiqlash haqida qaror qil)›, — demaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega», — dedilar. Balki u zot: «Yoki (savdo) ixtiyorli boʻlsa», — degan boʻlishi (mumkin). Ibn Umar, Shurayh, Shaʼbiy, Tovus, Ato va Ibn Abu Mulayka bu hukmda (bir-biriga) muvofiq (keldi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сотувчи ва харидор — улар ажрашмагунча, ёки улардан бири бошқасига: ‹(Энди) танла (яъни савдони бекор ёки тасдиқлаш ҳақида қарор қил)›, — демагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга», — дедилар. Балки у зот: «Ёки (савдо) ихтиёрли бўлса», — деган бўлиши (мумкин). Ибн Умар, Шурайҳ, Шаъбий, Товус, Ато ва Ибн Абу Мулайка бу ҳукмда (бир-бирига) мувофиқ (келди).

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا حَبَّانُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ قَتَادَةُ أَخْبَرَنِي عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ سَمِعْتُ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا مُحِقَتْ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا ‏"‏‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi — ular ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega; agar ular rost soʻzlab, (molning) ayblarini bayon qilsa, ularning savdosiga barakat (beriladi); agar ular yolgʻon soʻzlab, baʼzi (haqiqatlarni) yashirsa, ularning savdosi Allohning barakatidan mahrum boʻladi», — dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи — улар ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга; агар улар рост сўзлаб, (молнинг) айбларини баён қилса, уларнинг савдосига баракат (берилади); агар улар ёлғон сўзлаб, баъзи (ҳақиқатларни) яширса, уларнинг савдоси Аллоҳнинг баракатидан маҳрум бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُتَبَايِعَانِ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ عَلَى صَاحِبِهِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Xaridor ham, sotuvchi ham — ular ajrashmaguncha, yoki (savdo) ixtiyorli boʻlsa — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Харидор ҳам, сотувчи ҳам — улар ажрашмагунча, ёки (савдо) ихтиёрли бўлса — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِذَا تَبَايَعَ الرَّجُلاَنِ فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ، مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، وَكَانَا جَمِيعًا، أَوْ يُخَيِّرُ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَتَبَايَعَا عَلَى ذَلِكَ، فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ، وَإِنْ تَفَرَّقَا بَعْدَ أَنْ يَتَبَايَعَا، وَلَمْ يَتْرُكْ وَاحِدٌ مِنْهُمَا الْبَيْعَ، فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Xaridor ham, sotuvchi ham — ular hali birga (turgan) ekan — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega; ular ajrashmaguncha, yoki ulardan biri boshqasiga (molni) saqlab qolish yoki qaytarish ixtiyorini bermaguncha va shu bilan kelishuv (savdo) tugamaguncha (shunday). Agar ular savdodan keyin ajrashsa va ulardan hech biri uni (savdoni) rad etmagan boʻlsa, savdo qatʼiy (yakunlangan) boʻladi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Харидор ҳам, сотувчи ҳам — улар ҳали бирга (турган) экан — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга; улар ажрашмагунча, ёки улардан бири бошқасига (молни) сақлаб қолиш ёки қайтариш ихтиёрини бермагунча ва шу билан келишув (савдо) тугамагунча (шундай). Агар улар савдодан кейин ажрашса ва улардан ҳеч бири уни (савдони) рад этмаган бўлса, савдо қатъий (якунланган) бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ بَيِّعَيْنِ لاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا، إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor va sotuvchi ajrashmaguncha, savdo qatʼiy (yakunlangan) boʻlmaydi — magar savdo ixtiyorli (shartli) boʻlsa (yaʼni savdoning toʻgʻriligi kelishilgan shartlarga bogʻliq boʻlsa)», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ва сотувчи ажрашмагунча, савдо қатъий (якунланган) бўлмайди — магар савдо ихтиёрли (шартли) бўлса (яъни савдонинг тўғрилиги келишилган шартларга боғлиқ бўлса)», — дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا ‏"‏ ـ قَالَ هَمَّامٌ وَجَدْتُ فِي كِتَابِي يَخْتَارُ ثَلاَثَ مِرَارٍ ـ ‏"‏فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا، وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا فَعَسَى أَنْ يَرْبَحَا رِبْحًا، وَيُمْحَقَا بَرَكَةَ بَيْعِهِمَا ‏"‏‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ، يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Xaridor ham, sotuvchi ham — ular ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish yoki tasdiqlash ixtiyoriga ega», — dedilar. Rivoyatchi Hammom: «Men buni oʻz kitobimda topdim: ‹Xaridor ham, sotuvchi ham — savdoni tasdiqlash yoki bekor qilish ixtiyorini uch marta beradi; agar ular rost soʻzlab, (molning) ayblarini aytsa, ularning savdosiga barakat (beriladi); agar ular yolgʻon soʻzlab, ayblarini yashirsa, ular biror (moliyaviy) foyda olishi mumkin, lekin ular oʻz savdosini Allohning barakatidan mahrum qiladi›», — dedi.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Харидор ҳам, сотувчи ҳам — улар ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ёки тасдиқлаш ихтиёрига эга», — дедилар. Ривоятчи Ҳаммом: «Мен буни ўз китобимда топдим: ‹Харидор ҳам, сотувчи ҳам — савдони тасдиқлаш ёки бекор қилиш ихтиёрини уч марта беради; агар улар рост сўзлаб, (молнинг) айбларини айца, уларнинг савдосига баракат (берилади); агар улар ёлғон сўзлаб, айбларини яширса, улар бирор (молиявий) фойда олиши мумкин, лекин улар ўз савдосини Аллоҳнинг баракатидан маҳрум қилади›», — деди.

وَقَالَ الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَكُنْتُ عَلَى بَكْرٍ صَعْبٍ لِعُمَرَ، فَكَانَ يَغْلِبُنِي فَيَتَقَدَّمُ أَمَامَ الْقَوْمِ، فَيَزْجُرُهُ عُمَرُ وَيَرُدُّهُ، ثُمَّ يَتَقَدَّمُ فَيَزْجُرُهُ عُمَرُ وَيَرُدُّهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعُمَرَ ‏"‏ بِعْنِيهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ هُوَ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِعْنِيهِ ‏"‏‏.‏ فَبَاعَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ لَكَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ تَصْنَعُ بِهِ مَا شِئْتَ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz safarda Paygʻambar ﷺ bilan birga edik va men Umarning bir asov (qiyin) tuyasiga mingan edim hamda uni oʻz nazoratimga ola olmas edim. Bas, u (tuya) (qofila)ning oldinga oʻtib ketar va Umar uni tutib, orqaga qaytarar; u yana oldinga oʻtar va Umar uni yana orqaga qaytarar edi. Paygʻambar ﷺ Umardan — oʻsha tuyani u zotga sotishni — soʻradilar. Umar: «U siz uchun(dir), yo Rasululloh!» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ Umarga — oʻsha tuyani u zotga sotishni (hadya qilmaslikni) — aytdilar. Bas, Umar uni Allohning Rasuli ﷺ ga sotdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ Abdulloh ibn Umarga: «Bu tuya — sen uchun(dir), ey Abdulloh (hadya sifatida); uni xohlagan ishingga ishlataverasan», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз сафарда Пайғамбар ﷺ билан бирга эдик ва мен Умарнинг бир асов (қийин) туясига минган эдим ҳамда уни ўз назоратимга ола олмас эдим. Бас, у (туя) (қофила)нинг олдинга ўтиб кетар ва Умар уни тутиб, орқага қайтарар; у яна олдинга ўтар ва Умар уни яна орқага қайтарар эди. Пайғамбар ﷺ Умардан — ўша туяни у зотга сотишни — сўрадилар. Умар: «У сиз учун(дир), ё Расулуллоҳ!» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Умарга — ўша туяни у зотга сотишни (ҳадя қилмасликни) — айтдилар. Бас, Умар уни Аллоҳнинг Расули ﷺ га сотди. Сўнг Пайғамбар ﷺ Абдуллоҳ ибн Умарга: «Бу туя — сен учун(дир), эй Абдуллоҳ (ҳадя сифатида); уни хоҳлаган ишингга ишлатаверасан», — дедилар.

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بِعْتُ مِنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عُثْمَانَ مَالاً بِالْوَادِي بِمَالٍ لَهُ بِخَيْبَرَ، فَلَمَّا تَبَايَعْنَا رَجَعْتُ عَلَى عَقِبِي حَتَّى خَرَجْتُ مِنْ بَيْتِهِ، خَشْيَةَ أَنْ يُرَادَّنِي الْبَيْعَ، وَكَانَتِ السُّنَّةُ أَنَّ الْمُتَبَايِعَيْنِ بِالْخِيَارِ حَتَّى يَتَفَرَّقَا، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَلَمَّا وَجَبَ بَيْعِي وَبَيْعُهُ رَأَيْتُ أَنِّي قَدْ غَبَنْتُهُ بِأَنِّي سُقْتُهُ إِلَى أَرْضِ ثَمُودٍ بِثَلاَثِ لَيَالٍ وَسَاقَنِي إِلَى الْمَدِينَةِ بِثَلاَثِ لَيَالٍ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Xaybardagi mol-mulkimni Usmon (moʻminlar amiri)ning Vodiydagi mol-mulki bilan ayirboshladim. Biz savdoni tugatgach, men — u savdoni bekor qilmasligi uchun — darrov (oʻrnimdan) turib, uning uyidan chiqdim; chunki odat shunday ediki, xaridor va sotuvchi — ular ajrashmaguncha — savdoni bekor qilish ixtiyoriga ega edi. Bizning savdomiz tugagach, men — Usmonga nisbatan insofsizlik qilganimni — bildim; chunki men unga oʻz yerimni sotib, uni Madinadan uch kunlik masofadagi Samud (qavmi) yerida (yashashga) majbur qildim, u esa meni Madinaga yaqinroq qildi (yaʼni avvalgi yerimdan uch kunlik masofada).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Хайбардаги мол-мулкимни Усмон (мўминлар амири)нинг Водийдаги мол-мулки билан айирбошладим. Биз савдони тугатгач, мен — у савдони бекор қилмаслиги учун — дарров (ўрнимдан) туриб, унинг уйидан чиқдим; чунки одат шундай эдики, харидор ва сотувчи — улар ажрашмагунча — савдони бекор қилиш ихтиёрига эга эди. Бизнинг савдомиз тугагач, мен — Усмонга нисбатан инсофсизлик қилганимни — билдим; чунки мен унга ўз еримни сотиб, уни Мадинадан уч кунлик масофадаги Самуд (қавми) ерида (яшашга) мажбур қилдим, у эса мени Мадинага яқинроқ қилди (яъни аввалги еримдан уч кунлик масофада).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً، ذَكَرَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يُخْدَعُ فِي الْبُيُوعِ، فَقَالَ ‏"‏ إِذَا بَايَعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib — u sotib olishda doim aldanar (zarar koʻrar) ekanini aytdi. Paygʻambar ﷺ unga — sotib olgan paytida: «(Savdoda) aldash yoʻq (la xiloba)», — deyishini aytdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб — у сотиб олишда доим алданар (зарар кўрар) эканини айтди. Пайғамбар ﷺ унга — сотиб олган пайтида: «(Савдода) алдаш йўқ (ла хилоба)», — дейишини айтдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَغْزُو جَيْشٌ الْكَعْبَةَ، فَإِذَا كَانُوا بِبَيْدَاءَ مِنَ الأَرْضِ يُخْسَفُ بِأَوَّلِهِمْ وَآخِرِهِمْ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يُخْسَفُ بِأَوَّلِهِمْ وَآخِرِهِمْ، وَفِيهِمْ أَسْوَاقُهُمْ وَمَنْ لَيْسَ مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يُخْسَفُ بِأَوَّلِهِمْ وَآخِرِهِمْ، ثُمَّ يُبْعَثُونَ عَلَى نِيَّاتِهِمْ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Bir qoʻshin Kaʼbaga hujum qiladi va ular Baydoʼga yetganda, butun yer (choʻkib) ularni — barcha qoʻshinni — yutib yuboradi», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, ular qanday (yerga) choʻkadi — holbuki, ular orasida oʻz bozorlari (savdo bilan band boʻlgan, hujumchi boʻlmagan) odamlari va ulardan boʻlmagan kishilar (ham) bor?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Oʻsha (odamlar)ning hammasi (yerga) choʻkadi, lekin ular qayta tiriladi va oʻz niyatlariga qarab (hisob-kitob) qilinadi», — deb javob berdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бир қўшин Каъбага ҳужум қилади ва улар Байдўга етганда, бутун ер (чўкиб) уларни — барча қўшинни — ютиб юборади», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, улар қандай (ерга) чўкади — ҳолбуки, улар орасида ўз бозорлари (савдо билан банд бўлган, ҳужумчи бўлмаган) одамлари ва улардан бўлмаган кишилар (ҳам) бор?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Ўша (одамлар)нинг ҳаммаси (ерга) чўкади, лекин улар қайта тирилади ва ўз ниятларига қараб (ҳисоб-китоб) қилинади», — деб жавоб бердилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَلاَةُ أَحَدِكُمْ فِي جَمَاعَةٍ تَزِيدُ عَلَى صَلاَتِهِ فِي سُوقِهِ وَبَيْتِهِ بِضْعًا وَعِشْرِينَ دَرَجَةً، وَذَلِكَ بِأَنَّهُ إِذَا تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ، ثُمَّ أَتَى الْمَسْجِدَ، لاَ يُرِيدُ إِلاَّ الصَّلاَةَ، لاَ يَنْهَزُهُ إِلاَّ الصَّلاَةُ، لَمْ يَخْطُ خَطْوَةً إِلاَّ رُفِعَ بِهَا دَرَجَةً، أَوْ حُطَّتْ عَنْهُ بِهَا خَطِيئَةٌ، وَالْمَلاَئِكَةُ تُصَلِّي عَلَى أَحَدِكُمْ مَا دَامَ فِي مُصَلاَّهُ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَيْهِ، اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ، مَا لَمْ يُحْدِثْ فِيهِ، مَا لَمْ يُؤْذِ فِيهِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَةٍ مَا كَانَتِ الصَّلاَةُ تَحْبِسُهُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sizlardan biringizning jamoat (bilan oʻqigan) namozi — uning bozordagi yoki uyidagi namozidan — yigirma (besh yoki yigirma yetti) barobar (koʻproq) savobli(dir). Chunki u (kishi) tahoratini mukammal qilib, soʻng — faqat namoz niyatida, uni masjidga namozdan boshqa hech narsa undamagan holda — masjidga borsa, masjidga tomon tashlagan har bir qadami uchun unga bir daraja koʻtariladi yoki uning bir gunohi kechiriladi. Farishtalar — u oʻz namoz oʻrnida (oʻtirib) turgan ekan — uning uchun (Allohdan) magʻfirat va rahmat soʻrab turadi: ‹Allohim, uni magʻfirat qil! Allohim, unga rahm qil!› — deydi — to u (tahoratini buzib) hadas qilmaguncha yoki boshqalarga ozor (zarar) beradigan ish qilmaguncha», — dedilar. Paygʻambar ﷺ yana: «Kishi — namozni kutib turgan ekan — namozda (hisoblangan) boʻladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сизлардан бирингизнинг жамоат (билан ўқиган) намози — унинг бозордаги ёки уйидаги намозидан — йигирма (беш ёки йигирма етти) баробар (кўпроқ) савобли(дир). Чунки у (киши) таҳоратини мукаммал қилиб, сўнг — фақат намоз ниятида, уни масжидга намоздан бошқа ҳеч нарса ундамаган ҳолда — масжидга борса, масжидга томон ташлаган ҳар бир қадами учун унга бир даража кўтарилади ёки унинг бир гуноҳи кечирилади. Фаришталар — у ўз намоз ўрнида (ўтириб) турган экан — унинг учун (Аллоҳдан) мағфират ва раҳмат сўраб туради: ‹Аллоҳим, уни мағфират қил! Аллоҳим, унга раҳм қил!› — дейди — то у (таҳоратини бузиб) ҳадас қилмагунча ёки бошқаларга озор (зарар) берадиган иш қилмагунча», — дедилар. Пайғамбар ﷺ яна: «Киши — намозни кутиб турган экан — намозда (ҳисобланган) бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي السُّوقِ، فَقَالَ رَجُلٌ يَا أَبَا الْقَاسِمِ‏.‏ فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّمَا دَعَوْتُ هَذَا‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَمُّوا بِاسْمِي، وَلاَ تَكَنَّوْا بِكُنْيَتِي ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bozorda ekanlarida, kimdir: «Ey Abulqosim!» — deb (chaqirdi). Paygʻambar ﷺ unga oʻgirildilar. U kishi: «Men buni (yaʼni boshqa bir kishini) chaqirdim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Oʻz farzandlaringizni) mening ismim bilan atanglar, lekin mening kunyam bilan (yaʼni Abulqosim deb) atamanglar», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бозорда эканларида, кимдир: «Эй Абулқосим!» — деб (чақирди). Пайғамбар ﷺ унга ўгирилдилар. У киши: «Мен буни (яъни бошқа бир кишини) чақирдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «(Ўз фарзандларингизни) менинг исмим билан атанглар, лекин менинг куням билан (яъни Абулқосим деб) атаманглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ دَعَا رَجُلٌ بِالْبَقِيعِ يَا أَبَا الْقَاسِمِ‏.‏ فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَمْ أَعْنِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ سَمُّوا بِاسْمِي، وَلاَ تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baqiʼda bir kishi: «Ey Abulqosim!» — deb (chaqirdi). Paygʻambar ﷺ unga oʻgirildilar va u kishi (Paygʻambar ﷺ ga): «Men sizni chaqirmoqchi emas edim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Oʻz farzandlaringizni) mening ismim bilan atanglar, lekin mening kunyam bilan (Abulqosim deb) atamanglar», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бақиъда бир киши: «Эй Абулқосим!» — деб (чақирди). Пайғамбар ﷺ унга ўгирилдилар ва у киши (Пайғамбар ﷺ га): «Мен сизни чақирмоқчи эмас эдим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «(Ўз фарзандларингизни) менинг исмим билан атанглар, лекин менинг куням билан (Абулқосим деб) атаманглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ الدَّوْسِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي طَائِفَةِ النَّهَارِ لاَ يُكَلِّمُنِي وَلاَ أُكَلِّمُهُ حَتَّى أَتَى سُوقَ بَنِي قَيْنُقَاعَ، فَجَلَسَ بِفِنَاءِ بَيْتِ فَاطِمَةَ فَقَالَ ‏"‏ أَثَمَّ لُكَعُ أَثَمَّ لُكَعُ ‏"‏‏.‏ فَحَبَسَتْهُ شَيْئًا فَظَنَنْتُ أَنَّهَا تُلْبِسُهُ سِخَابًا أَوْ تُغَسِّلُهُ، فَجَاءَ يَشْتَدُّ حَتَّى عَانَقَهُ وَقَبَّلَهُ، وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَحْبِبْهُ وَأَحِبَّ مَنْ يُحِبُّهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنِي أَنَّهُ رَأَى نَافِعَ بْنَ جُبَيْرٍ أَوْتَرَ بِرَكْعَةٍ‏.‏

Abu Hurayra ad-Davsiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ kunduzi (uydan) chiqdilar. U zot men bilan gaplashmadi, men ham u zot bilan gaplashmadim — to u zot Bani Qaynuqoʼ bozoriga yetguncha. Soʻng u zot Fotimaning uyi hovlisida oʻtirdilar va kichkina bola (nabirasi Hasan) haqida soʻradilar; lekin Fotima bolani bir oz (uyda) ushlab turdi. Men — u (Fotima) yo bolaning kiyimini almashtirmoqda, yo bolani choʻmiltirmoqda, — deb oʻyladim. Bir ozdan soʻng bola yugurib chiqdi va Paygʻambar ﷺ uni quchoqlab, oʻpdilar, soʻng: «Allohim! Uni sev va uni sevgan (har) kishini (ham) sev», — dedilar.Абу Ҳурайра ад-Давсий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ кундузи (уйдан) чиқдилар. У зот мен билан гаплашмади, мен ҳам у зот билан гаплашмадим — то у зот Бани Қайнуқў бозорига етгунча. Сўнг у зот Фотиманинг уйи ҳовлисида ўтирдилар ва кичкина бола (набираси Ҳасан) ҳақида сўрадилар; лекин Фотима болани бир оз (уйда) ушлаб турди. Мен — у (Фотима) ё боланинг кийимини алмаштирмоқда, ё болани чўмилтирмоқда, — деб ўйладим. Бир оздан сўнг бола югуриб чиқди ва Пайғамбар ﷺ уни қучоқлаб, ўпдилар, сўнг: «Аллоҳим! Уни сев ва уни севган (ҳар) кишини (ҳам) сев», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى، عَنْ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُمَرَ، أَنَّهُمْ كَانُوا يَشْتَرُونَ الطَّعَامَ مِنَ الرُّكْبَانِ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَبْعَثُ عَلَيْهِمْ مَنْ يَمْنَعُهُمْ أَنْ يَبِيعُوهُ حَيْثُ اشْتَرَوْهُ، حَتَّى يَنْقُلُوهُ حَيْثُ يُبَاعُ الطَّعَامُ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُبَاعَ الطَّعَامُ إِذَا اشْتَرَاهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar bizga aytdiki, Paygʻambar ﷺ davrida odamlar karvonlardan taom (oziq-ovqat) sotib olar edi. Paygʻambar ﷺ ularni — oʻsha taomni sotib olgan joyining oʻzida sotishdan — qaytarar edilar (balki ular uni taom sotiladigan bozorga keltirguncha kutishi kerak edi). Ibn Umar dedi: «Paygʻambar ﷺ yana — biror kishining oʻzi sotib olgan taomni — to uni toʻliq (toʻgʻri) oʻlchab olmaguncha — qayta sotishini (ham) qaytardi (taqiqladi)».Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар бизга айтдики, Пайғамбар ﷺ даврида одамлар карвонлардан таом (озиқ-овқат) сотиб олар эди. Пайғамбар ﷺ уларни — ўша таомни сотиб олган жойининг ўзида сотишдан — қайтарар эдилар (балки улар уни таом сотиладиган бозорга келтиргунча кутиши керак эди). Ибн Умар деди: «Пайғамбар ﷺ яна — бирор кишининг ўзи сотиб олган таомни — то уни тўлиқ (тўғри) ўлчаб олмагунча — қайта сотишини (ҳам) қайтарди (тақиқлади)».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا هِلاَلٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ لَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ ـ رضى الله عنهما ـ قُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ صِفَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي التَّوْرَاةِ‏.‏ قَالَ أَجَلْ، وَاللَّهِ إِنَّهُ لَمَوْصُوفٌ فِي التَّوْرَاةِ بِبَعْضِ صِفَتِهِ فِي الْقُرْآنِ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا، وَحِرْزًا لِلأُمِّيِّينَ، أَنْتَ عَبْدِي وَرَسُولِي سَمَّيْتُكَ الْمُتَوَكِّلَ، لَيْسَ بِفَظٍّ وَلاَ غَلِيظٍ وَلاَ سَخَّابٍ فِي الأَسْوَاقِ، وَلاَ يَدْفَعُ بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ، وَلَنْ يَقْبِضَهُ اللَّهُ حَتَّى يُقِيمَ بِهِ الْمِلَّةَ الْعَوْجَاءَ بِأَنْ يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ وَيَفْتَحُ بِهَا أَعْيُنًا عُمْيًا، وَآذَانًا صُمًّا، وَقُلُوبًا غُلْفًا‏.‏ تَابَعَهُ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ هِلاَلٍ‏.‏ وَقَالَ سَعِيدٌ عَنْ هِلاَلٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ سَلاَمٍ‏.‏ غُلْفٌ كُلُّ شَىْءٍ فِي غِلاَفٍ، سَيْفٌ أَغْلَفُ، وَقَوْسٌ غَلْفَاءُ، وَرَجُلٌ أَغْلَفُ إِذَا لَمْ يَكُنْ مَخْتُونًا‏.‏

Ato ibn Yasor (Abdulloh ibn Amr ibn Osdan) rivoyat qiladi: Men Abdulloh ibn Amr ibn Os bilan uchratdim va undan: «Menga Allohning Rasuli ﷺ ning Tavrotda (yaʼni Muso alayhissalomga berilgan vahyda) zikr qilingan sifatlari haqida ayting», — dedim. U: «Ha. Allohga qasamki, u zot Tavrotda — Qurʼonda unga nisbat berilgan baʼzi sifatlar bilan — mana shunday tavsiflangan: ‹Ey Paygʻambar! Biz seni — (Allohning haq diniga) guvoh, (moʻminlarga) xushxabar beruvchi va (kofirlarga) ogohlantiruvchi hamda ummiylar (savodsizlar)ning posboni qilib — joʻnatdik. Sen Mening bandam va Mening Rasulimsan. Men seni «al-Mutavakkil» (Allohga tavakkal qiluvchi) deb atadim. Sen qoʻpol, qattiqqoʻl ham emassan, bozorlarda shovqin soluvchi (baqiroq) ham emassan. Sen yomonlik qilganlarga yomonlik bilan javob bermaysan, balki ularni avf etib, kechirasan. Alloh u zotni (Paygʻambarni) — egri (qavmni), ‹La ilaha illalloh› (Allohdan boshqa iloh yoʻq) deb aytdirib, toʻgʻrilamaguncha — vafot etqizmaydi; shu (kalima) bilan koʻr koʻzlar, kar quloqlar va parda tortilgan qalblar ochiladi›», — dedi.Ато ибн Ясор (Абдуллоҳ ибн Амр ибн Осдан) ривоят қилади: Мен Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос билан учратдим ва ундан: «Менга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Тавротда (яъни Мусо алайҳиссаломга берилган ваҳйда) зикр қилинган сифатлари ҳақида айтинг», — дедим. У: «Ҳа. Аллоҳга қасамки, у зот Тавротда — Қуръонда унга нисбат берилган баъзи сифатлар билан — мана шундай тавсифланган: ‹Эй Пайғамбар! Биз сени — (Аллоҳнинг ҳақ динига) гувоҳ, (мўминларга) хушхабар берувчи ва (кофирларга) огоҳлантирувчи ҳамда уммийлар (саводсизлар)нинг посбони қилиб — жўнатдик. Сен Менинг бандам ва Менинг Расулимсан. Мен сени «ал-Мутаваккил» (Аллоҳга таваккал қилувчи) деб атадим. Сен қўпол, қаттиққўл ҳам эмассан, бозорларда шовқин солувчи (бақироқ) ҳам эмассан. Сен ёмонлик қилганларга ёмонлик билан жавоб бермайсан, балки уларни авф этиб, кечирасан. Аллоҳ у зотни (Пайғамбарни) — эгри (қавмни), ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› (Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ) деб айтдириб, тўғриламагунча — вафот этқизмайди; шу (калима) билан кўр кўзлар, кар қулоқлар ва парда тортилган қалблар очилади›», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِيعُهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim taom (oziq-ovqat) sotib olsa, uni — oʻzi sotib olgan oʻlchov (miqdor) bilan toʻliq qabul qilib (egallab) olmaguncha — sotmasin», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким таом (озиқ-овқат) сотиб олса, уни — ўзи сотиб олган ўлчов (миқдор) билан тўлиқ қабул қилиб (эгаллаб) олмагунча — сотмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ تُوُفِّيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَرَامٍ، وَعَلَيْهِ دَيْنٌ فَاسْتَعَنْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى غُرَمَائِهِ أَنْ يَضَعُوا مِنْ دَيْنِهِ، فَطَلَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِمْ، فَلَمْ يَفْعَلُوا، فَقَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اذْهَبْ فَصَنِّفْ تَمْرَكَ أَصْنَافًا، الْعَجْوَةَ عَلَى حِدَةٍ، وَعَذْقَ زَيْدٍ عَلَى حِدَةٍ، ثُمَّ أَرْسِلْ إِلَىَّ ‏"‏‏.‏ فَفَعَلْتُ، ثُمَّ أَرْسَلْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ عَلَى أَعْلاَهُ، أَوْ فِي وَسَطِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ كِلْ لِلْقَوْمِ ‏"‏‏.‏ فَكِلْتُهُمْ حَتَّى أَوْفَيْتُهُمُ الَّذِي لَهُمْ، وَبَقِيَ تَمْرِي، كَأَنَّهُ لَمْ يَنْقُصْ مِنْهُ شَىْءٌ‏.‏ وَقَالَ فِرَاسٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ حَدَّثَنِي جَابِرٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَمَا زَالَ يَكِيلُ لَهُمْ حَتَّى أَدَّاهُ، وَقَالَ هِشَامٌ عَنْ وَهْبٍ عَنْ جَابِرٍ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ جُذَّ لَهُ فَأَوْفِ لَهُ ‏"‏‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Amr ibn Harom vafot etdi va u boshqalarga qarzdor edi. Men Paygʻambar ﷺ dan — uning qarzdorlariga (haq egalariga) qarzni biror kamaytirishda shafoat qilishni — soʻradim. Paygʻambar ﷺ ulardan (qarzni kamaytirishni) soʻradilar, lekin ular rad etdi. Paygʻambar ﷺ menga: «Bor va xurmongni — har xil turlariga qarab — (uyumlarga) qoʻy. Ajva (xurmosi)ni bir tomonga, Ibn Zaydning (xurmo) shingili(ni) boshqa tomonga va hokazo. Soʻng meni chaqir», — dedilar. Men shunday qildim va Paygʻambar ﷺ ni chaqirdim. U zot kelib, uyumlarning boshida (yoki oʻrtasida) oʻtirdilar va menga: «Odamlarga (haq egalariga) oʻlchab ber», — deb buyurdilar. Men ularga — to barcha qarzni toʻlagunimcha — oʻlchab berdim. Mening xurmom esa — goʻyo undan hech narsa olinmagandek — (oʻshanicha) qoldi. Boshqa rivoyatlarda Jobir dedi: Paygʻambar ﷺ: «U (Abdulloh) — barcha qarzni toʻlaguncha — ularga oʻlchab beraverdi», — dedilar. Paygʻambar ﷺ (Abdullohga): «Unga (qarzdorlardan biriga) (shingillar) kesib, toʻliq oʻlchab ber», — dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ҳаром вафот этди ва у бошқаларга қарздор эди. Мен Пайғамбар ﷺ дан — унинг қарздорларига (ҳақ эгаларига) қарзни бирор камайтиришда шафоат қилишни — сўрадим. Пайғамбар ﷺ улардан (қарзни камайтиришни) сўрадилар, лекин улар рад этди. Пайғамбар ﷺ менга: «Бор ва хурмонгни — ҳар хил турларига қараб — (уюмларга) қўй. Ажва (хурмоси)ни бир томонга, Ибн Зайднинг (хурмо) шингили(ни) бошқа томонга ва ҳоказо. Сўнг мени чақир», — дедилар. Мен шундай қилдим ва Пайғамбар ﷺ ни чақирдим. У зот келиб, уюмларнинг бошида (ёки ўртасида) ўтирдилар ва менга: «Одамларга (ҳақ эгаларига) ўлчаб бер», — деб буюрдилар. Мен уларга — то барча қарзни тўлагунимча — ўлчаб бердим. Менинг хурмом эса — гўё ундан ҳеч нарса олинмагандек — (ўшанича) қолди. Бошқа ривоятларда Жобир деди: Пайғамбар ﷺ: «У (Абдуллоҳ) — барча қарзни тўлагунча — уларга ўлчаб бераверди», — дедилар. Пайғамбар ﷺ (Абдуллоҳга): «Унга (қарздорлардан бирига) (шингиллар) кесиб, тўлиқ ўлчаб бер», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كِيلُوا طَعَامَكُمْ يُبَارَكْ لَكُمْ ‏"‏‏.‏

Miqdom ibn Maʼdiyakrib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Taom (oziq-ovqat)ingizni oʻlchanglar — barakat topasizlar», — dedilar.Миқдом ибн Маъдиякриб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Таом (озиқ-овқат)ингизни ўлчанглар — баракат топасизлар», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ، وَدَعَا لَهَا، وَحَرَّمْتُ الْمَدِينَةَ كَمَا حَرَّمَ إِبْرَاهِيمُ مَكَّةَ، وَدَعَوْتُ لَهَا فِي مُدِّهَا وَصَاعِهَا، مِثْلَ مَا دَعَا إِبْرَاهِيمُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ لِمَكَّةَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ibrohim paygʻambar (alayhissalom) Makkani haram (muqaddas) qildi va unda Allohdan barakat soʻradi. Men (ham) — Ibrohim Makkani haram qilgandek — Madinani haram qildim va — Ibrohim Makka uchun (soʻraganidek) — uning oʻlchovlari (mudd va soʼ)da Allohdan barakat soʻradim», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Иброҳим пайғамбар (алайҳиссалом) Маккани ҳарам (муқаддас) қилди ва унда Аллоҳдан баракат сўради. Мен (ҳам) — Иброҳим Маккани ҳарам қилгандек — Мадинани ҳарам қилдим ва — Иброҳим Макка учун (сўраганидек) — унинг ўлчовлари (мудд ва сў)да Аллоҳдан баракат сўрадим», — дедилар.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي مِكْيَالِهِمْ، وَبَارِكْ لَهُمْ فِي صَاعِهِمْ وَمُدِّهِمْ ‏"‏‏.‏ يَعْنِي أَهْلَ الْمَدِينَةِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Allohim, ularning oʻlchovlariga barakat ber, ularning mudd va soʼiga barakat ber», — dedilar. Paygʻambar ﷺ Madina ahlini nazarda tutdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳим, уларнинг ўлчовларига баракат бер, уларнинг мудд ва сўига баракат бер», — дедилар. Пайғамбар ﷺ Мадина аҳлини назарда тутдилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ الطَّعَامَ مُجَازَفَةً يُضْرَبُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعُوهُ حَتَّى يُئْوُوهُ إِلَى رِحَالِهِمْ‏.‏

Solim (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Men Paygʻambar ﷺ davrida — oʻlchamay yoki tortmay taom sotib oladiganlarni — agar ular uni oʻz uylariga keltirishdan oldin sotsa — jazolanayotganini koʻrdim».Солим (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Мен Пайғамбар ﷺ даврида — ўлчамай ёки тортмай таом сотиб оладиганларни — агар улар уни ўз уйларига келтиришдан олдин соца — жазоланаётганини кўрдим».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَبِيعَ الرَّجُلُ طَعَامًا حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ‏.‏ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ كَيْفَ ذَاكَ قَالَ ذَاكَ دَرَاهِمُ بِدَرَاهِمَ وَالطَّعَامُ مُرْجَأٌ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ مُرْجَئُونَ مُؤَخَّرُونَ

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos dedi: «Allohning Rasuli ﷺ — taomni oʻlchab, oʻz (qoʻliga) olmasdan (egalik qilmasdan) sotishdan — qaytardi». Men Ibn Abbosdan: «Bu qanday (boʻladi)?» — deb soʻradim. Ibn Abbos: «U — pulni pulga sotgandek boʻladi — chunki taom hali birinchi xaridorga (hozir sotuvchi boʻlgan kishiga) topshirilmagan», — deb javob berdi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ — таомни ўлчаб, ўз (қўлига) олмасдан (эгалик қилмасдан) сотишдан — қайтарди». Мен Ибн Аббосдан: «Бу қандай (бўлади)?» — деб сўрадим. Ибн Аббос: «У — пулни пулга сотгандек бўлади — чунки таом ҳали биринчи харидорга (ҳозир сотувчи бўлган кишига) топширилмаган», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنِي أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim taom sotib olsa, uni — (oʻz qoʻliga) olmaguncha (qabul qilmaguncha) — sotmasin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким таом сотиб олса, уни — (ўз қўлига) олмагунча (қабул қилмагунча) — сотмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، كَانَ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ يُحَدِّثُهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، أَنَّهُ قَالَ مَنْ عِنْدَهُ صَرْفٌ فَقَالَ طَلْحَةُ أَنَا حَتَّى يَجِيءَ خَازِنُنَا مِنَ الْغَابَةِ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ هُوَ الَّذِي حَفِظْنَاهُ مِنَ الزُّهْرِيِّ لَيْسَ فِيهِ زِيَادَةٌ‏.‏ فَقَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ سَمِعَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ يُخْبِرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ، وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ ‏"‏‏.‏

Zuhriy (Molik ibn Avsdan, Umar ibn Xattobdan) rivoyat qiladi: U (Molik ibn Avs): «Kimda mayda pul bor?» — dedi. Talha: «Bizning omborbonimiz oʻrmondan kelganda, menda (mayda pul) boʻladi», — dedi. Molik ibn Avs Umar ibn Xattobdan rivoyat qildi: Allohning Rasuli ﷺ: «Oltinni oltinga (ayirboshlab) sotish — ribodir, magar u qoʻlma-qoʻl (naqd) va teng miqdorda boʻlsa; bugʻdoyni bugʻdoyga (sotish) — ribodir, magar u qoʻlma-qoʻl va teng miqdorda boʻlsa; xurmoni xurmoga (sotish) — ribodir, magar u qoʻlma-qoʻl va teng miqdorda boʻlsa; arpani arpaga (sotish) — ribodir, magar u qoʻlma-qoʻl va teng miqdorda boʻlsa», — dedilar.Зуҳрий (Молик ибн Авсдан, Умар ибн Хаттобдан) ривоят қилади: У (Молик ибн Авс): «Кимда майда пул бор?» — деди. Талҳа: «Бизнинг омборбонимиз ўрмондан келганда, менда (майда пул) бўлади», — деди. Молик ибн Авс Умар ибн Хаттобдан ривоят қилди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Олтинни олтинга (айирбошлаб) сотиш — рибодир, магар у қўлма-қўл (нақд) ва тенг миқдорда бўлса; буғдойни буғдойга (сотиш) — рибодир, магар у қўлма-қўл ва тенг миқдорда бўлса; хурмони хурмога (сотиш) — рибодир, магар у қўлма-қўл ва тенг миқдорда бўлса; арпани арпага (сотиш) — рибодир, магар у қўлма-қўл ва тенг миқдорда бўлса», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الَّذِي حَفِظْنَاهُ مِنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ سَمِعَ طَاوُسًا، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ أَمَّا الَّذِي نَهَى عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَهْوَ الطَّعَامُ أَنْ يُبَاعَ حَتَّى يُقْبَضَ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَلاَ أَحْسِبُ كُلَّ شَىْءٍ إِلاَّ مِثْلَهُ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ taomni — (oʻz qoʻliga) olmasdan (qabul qilmasdan) — sotishdan qaytardi. Men — har qanday (mol) savdosi (ham) shunday boʻlishi kerak, deb — hisoblayman.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ таомни — (ўз қўлига) олмасдан (қабул қилмасдан) — сотишдан қайтарди. Мен — ҳар қандай (мол) савдоси (ҳам) шундай бўлиши керак, деб — ҳисоблайман.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ ‏"‏‏.‏ زَادَ إِسْمَاعِيلُ ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Taom sotib olgan kishi uni — oʻziga (toʻliq) oʻlchab berilmaguncha — sotmasin», — dedilar. Ismoil (rivoyatda) buning oʻrniga: «Uni — (oʻz qoʻliga) olmaguncha — sotmasin», — deb (rivoyat) qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Таом сотиб олган киши уни — ўзига (тўлиқ) ўлчаб берилмагунча — сотмасин», — дедилар. Исмоил (ривоятда) бунинг ўрнига: «Уни — (ўз қўлига) олмагунча — сотмасин», — деб (ривоят) қилди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ النَّاسَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَبْتَاعُونَ جِزَافًا ـ يَعْنِي الطَّعَامَ ـ يُضْرَبُونَ أَنْ يَبِيعُوهُ فِي مَكَانِهِمْ حَتَّى يُؤْوُوهُ إِلَى رِحَالِهِمْ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ davrida — odamlar taomni (oʻlchamay, koʻz bilan) chamalab (tahminan) sotib olishini — koʻrdim va ular — uni oʻz uylariga keltirishdan oldin sotishga urinsa — jazolanar (kaltaklanar) edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ даврида — одамлар таомни (ўлчамай, кўз билан) чамалаб (таҳминан) сотиб олишини — кўрдим ва улар — уни ўз уйларига келтиришдан олдин сотишга уринса — жазоланар (калтакланар) эди.

حَدَّثَنَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَقَلَّ يَوْمٌ كَانَ يَأْتِي عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ يَأْتِي فِيهِ بَيْتَ أَبِي بَكْرٍ أَحَدَ طَرَفَىِ النَّهَارِ، فَلَمَّا أُذِنَ لَهُ فِي الْخُرُوجِ إِلَى الْمَدِينَةِ لَمْ يَرُعْنَا إِلاَّ وَقَدْ أَتَانَا ظُهْرًا، فَخُبِّرَ بِهِ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ مَا جَاءَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذِهِ السَّاعَةِ، إِلاَّ لأَمْرٍ حَدَثَ، فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهِ قَالَ لأَبِي بَكْرٍ ‏"‏ أَخْرِجْ مَنْ عِنْدَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا هُمَا ابْنَتَاىَ‏.‏ يَعْنِي عَائِشَةَ وَأَسْمَاءَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَشَعَرْتَ أَنَّهُ قَدْ أُذِنَ لِي فِي الْخُرُوجِ ‏"‏‏.‏ قَالَ الصُّحْبَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الصُّحْبَةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عِنْدِي نَاقَتَيْنِ أَعْدَدْتُهُمَا لِلْخُرُوجِ، فَخُذْ إِحْدَاهُمَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ قَدْ أَخَذْتُهَا بِالثَّمَنِ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — har kuni, ertalab yoki kechqurun — Abu Bakrning uyiga tashrif buyurmaslik(lar)i (juda) kam (boʻlar) edi. Madinaga hijrat qilishga ruxsat berilganda, toʻsatdan Paygʻambar ﷺ peshin paytida oldimizga keldilar va Abu Bakrga (bu haqda) xabar berildi; u: «Albatta, Paygʻambar ﷺ biror muhim ish uchun keldilar», — dedi. Paygʻambar ﷺ — Abu Bakr kirganda — unga: «Uyingda hech kim qolmasin (chiqsin)», — dedilar. Abu Bakr: «Yo Rasululloh, (uyda) faqat mening ikki qizim (Oisha va Asmo) bor», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Menga hijrat qilishga ruxsat berilgani (maʼlum) boʻldi», — dedilar. Abu Bakr: «Men sizga hamroh boʻlaman, yo Rasululloh!» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sen menga hamroh boʻlasan», — dedilar. Soʻng Abu Bakr: «Yo Rasululloh, menda — hijrat uchun maxsus tayyorlab qoʻygan — ikki tuya bor; bas, men ularning birini sizga beraman», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Men uni — narxini toʻlash sharti bilan — qabul qildim», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — ҳар куни, эрталаб ёки кечқурун — Абу Бакрнинг уйига ташриф буюрмаслик(лар)и (жуда) кам (бўлар) эди. Мадинага ҳижрат қилишга рухсат берилганда, тўсатдан Пайғамбар ﷺ пешин пайтида олдимизга келдилар ва Абу Бакрга (бу ҳақда) хабар берилди; у: «Албатта, Пайғамбар ﷺ бирор муҳим иш учун келдилар», — деди. Пайғамбар ﷺ — Абу Бакр кирганда — унга: «Уйингда ҳеч ким қолмасин (чиқсин)», — дедилар. Абу Бакр: «Ё Расулуллоҳ, (уйда) фақат менинг икки қизим (Оиша ва Асмо) бор», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Менга ҳижрат қилишга рухсат берилгани (маълум) бўлди», — дедилар. Абу Бакр: «Мен сизга ҳамроҳ бўламан, ё Расулуллоҳ!» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сен менга ҳамроҳ бўласан», — дедилар. Сўнг Абу Бакр: «Ё Расулуллоҳ, менда — ҳижрат учун махсус тайёрлаб қўйган — икки туя бор; бас, мен уларнинг бирини сизга бераман», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Мен уни — нархини тўлаш шарти билан — қабул қилдим», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Birovni — boshqa sotuvchidan allaqachon sotib olgan (ixtiyorli savdodagi) narsani qaytarib berishga — undamanglar, toki unga oʻz molingizni sotsangiz», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бировни — бошқа сотувчидан аллақачон сотиб олган (ихтиёрли савдодаги) нарсани қайтариб беришга — ундаманглар, токи унга ўз молингизни соцангиз», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ، وَلاَ تَنَاجَشُوا، وَلاَ يَبِيعُ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ وَلاَ يَخْطُبُ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ، وَلاَ تَسْأَلُ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا لِتَكْفَأَ مَا فِي إِنَائِهَا‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — shahar aholisi (kishi)ning choʻl (sahro) aholisi nomidan (vakil boʻlib) sotishini — qaytardi; shuningdek, najsh (soxta narx koʻtarish) ham qaytarildi. Va biror kishini — unga oʻz molingni sotish uchun — molni sotuvchiga qaytarishga undamaslik (kerak); biror kishi — allaqachon unashtirilgan qizga sovchilik qilmasin; va ayol — boshqa ayolning oʻrniga oʻtish uchun — uning taloq qilinishiga (sabab boʻlishga) urinmasin.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — шаҳар аҳолиси (киши)нинг чўл (саҳро) аҳолиси номидан (вакил бўлиб) сотишини — қайтарди; шунингдек, нажш (сохта нарх кўтариш) ҳам қайтарилди. Ва бирор кишини — унга ўз молингни сотиш учун — молни сотувчига қайтаришга ундамаслик (керак); бирор киши — аллақачон унаштирилган қизга совчилик қилмасин; ва аёл — бошқа аёлнинг ўрнига ўтиш учун — унинг талоқ қилинишига (сабаб бўлишга) уринмасин.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ الْمُكْتِبُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً أَعْتَقَ غُلاَمًا لَهُ عَنْ دُبُرٍ، فَاحْتَاجَ فَأَخَذَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَنْ يَشْتَرِيهِ مِنِّي ‏"‏ فَاشْتَرَاهُ نُعَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بِكَذَا وَكَذَا، فَدَفَعَهُ إِلَيْهِ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi — oʻz quli oʻz (egasi) vafot etgandan soʻng ozod boʻlishini — qaror qildi (mudabbar), keyin u (egasi) pulga muhtoj boʻldi; bas, Paygʻambar ﷺ qulni olib: «Bu qulni mendan kim sotib oladi?» — dedilar. Nuaym ibn Abdulloh uni falon-falon narxga sotib oldi va Paygʻambar ﷺ qulni unga berdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши — ўз қули ўз (эгаси) вафот этгандан сўнг озод бўлишини — қарор қилди (мудаббар), кейин у (эгаси) пулга муҳтож бўлди; бас, Пайғамбар ﷺ қулни олиб: «Бу қулни мендан ким сотиб олади?» — дедилар. Нуайм ибн Абдуллоҳ уни фалон-фалон нархга сотиб олди ва Пайғамбар ﷺ қулни унга бердилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّجْشِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ najshdan (soxta narx koʻtarishdan) qaytardi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ нажшдан (сохта нарх кўтаришдан) қайтарди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ، وَكَانَ بَيْعًا يَتَبَايَعُهُ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ، كَانَ الرَّجُلُ يَبْتَاعُ الْجَزُورَ إِلَى أَنْ تُنْتَجَ النَّاقَةُ، ثُمَّ تُنْتَجُ الَّتِي فِي بَطْنِهَا‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — ‹Habal ul-habala› deb atalgan savdodan qaytardi; bu — johiliyat davrida qilinadigan bir savdo turi edi. (Unda) kishi — hali tugʻilmagan, lekin (hozirgi) tuyaning tugʻadigan (boʻlasi)dan tugʻiladigan — urgʻochi tuyaning narxini toʻlar edi (yaʼni tuyaning bolasining bolasini sotib olar edi).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — ‹Ҳабал ул-ҳабала› деб аталган савдодан қайтарди; бу — жоҳилият даврида қилинадиган бир савдо тури эди. (Унда) киши — ҳали туғилмаган, лекин (ҳозирги) туянинг туғадиган (бўласи)дан туғиладиган — урғочи туянинг нархини тўлар эди (яъни туянинг боласининг боласини сотиб олар эди).

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُنَابَذَةِ، وَهْىَ طَرْحُ الرَّجُلِ ثَوْبَهُ بِالْبَيْعِ إِلَى الرَّجُلِ، قَبْلَ أَنْ يُقَلِّبَهُ، أَوْ يَنْظُرَ إِلَيْهِ، وَنَهَى عَنِ الْمُلاَمَسَةِ، وَالْمُلاَمَسَةُ لَمْسُ الثَّوْبِ لاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِ‏.‏

Abu Said (al-Xudriy) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — ‹munobaza› bilan sotishdan qaytardi; yaʼni oʻz kiyimini — xaridorga uni tekshirish yoki koʻrishga imkon bermay — (unga) uloqtirib sotish. Shuningdek, u zot — ‹mulamasa› bilan sotishdan (ham) qaytardi. Mulamasa — masalan, bir kiyimni — unga qaramay, faqat (qoʻl bilan) teginib — sotib olish.Абу Саид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — ‹мунобаза› билан сотишдан қайтарди; яъни ўз кийимини — харидорга уни текшириш ёки кўришга имкон бермай — (унга) улоқтириб сотиш. Шунингдек, у зот — ‹муламаса› билан сотишдан (ҳам) қайтарди. Муламаса — масалан, бир кийимни — унга қарамай, фақат (қўл билан) тегиниб — сотиб олиш.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نُهِيَ عَنْ لِبْسَتَيْنِ، أَنْ يَحْتَبِيَ الرَّجُلُ، فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ، ثُمَّ يَرْفَعَهُ عَلَى مَنْكِبِهِ، وَعَنْ بَيْعَتَيْنِ اللِّمَاسِ وَالنِّبَاذِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ikki xil kiyinishdan qaytardi: (biri) — bir kiyimga oʻrangan holda oyoqlarni (tanaga) tortib oʻtirish; (ikkinchisi) — oʻsha kiyimni (bitta) yelkaga koʻtarish. Yana ikki xil savdodan ham qaytardi: limos (mulamasa) va nibaz (munobaza).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ икки хил кийинишдан қайтарди: (бири) — бир кийимга ўранган ҳолда оёқларни (танага) тортиб ўтириш; (иккинчиси) — ўша кийимни (битта) елкага кўтариш. Яна икки хил савдодан ҳам қайтарди: лимос (муламаса) ва нибаз (мунобаза).

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، وَعَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ mulamasa va munobaza bilan sotishdan qaytardi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ муламаса ва мунобаза билан сотишдан қайтарди.

حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ لِبْسَتَيْنِ وَعَنْ بَيْعَتَيْنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ‏.‏

Abu Said (al-Xudriy) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ikki xil kiyinishdan va ikki xil savdodan — yaʼni mulamasa hamda munobazadan — qaytardi.Абу Саид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ икки хил кийинишдан ва икки хил савдодан — яъни муламаса ҳамда мунобазадан — қайтарди.

حَدَّثَنَا ابْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الأَعْرَجِ، قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُصَرُّوا الإِبِلَ وَالْغَنَمَ، فَمَنِ ابْتَاعَهَا بَعْدُ فَإِنَّهُ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ بَعْدَ أَنْ يَحْتَلِبَهَا إِنْ شَاءَ أَمْسَكَ، وَإِنْ شَاءَ رَدَّهَا وَصَاعَ تَمْرٍ ‏"‏‏.‏ وَيُذْكَرُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ وَمُجَاهِدٍ وَالْوَلِيدِ بْنِ رَبَاحٍ وَمُوسَى بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صَاعَ تَمْرٍ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ وَهْوَ بِالْخِيَارِ ثَلاَثًا‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ ثَلاَثًا، وَالتَّمْرُ أَكْثَرُ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Tuya va qoʻylarni uzoq vaqt sogʻmay (sutini toʻplab) qoldirmanglar — chunki kim shunday hayvonni sotib olsa, uni sogʻishga va soʻng — yo uni saqlab qolishga, yo uni bir soʼ xurmo bilan birga egasiga qaytarib berishga — ixtiyorli(dir)», — dedilar. Baʼzilar Ibn Sirindan (Paygʻambar ﷺ shunday degan deb): «Bir soʼ bugʻdoy bilan, va u uch kunlik ixtiyorga ega», — deb rivoyat qildi. Baʼzilar Ibn Sirindan: «...bir soʼ xurmo», — deb (rivoyat qildi), ‹uch kunlik ixtiyor›ni zikr qilmay. Lekin koʻpchilik rivoyatlarda ‹bir soʼ xurmo› zikr qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Туя ва қўйларни узоқ вақт соғмай (сутини тўплаб) қолдирманглар — чунки ким шундай ҳайвонни сотиб олса, уни соғишга ва сўнг — ё уни сақлаб қолишга, ё уни бир сў хурмо билан бирга эгасига қайтариб беришга — ихтиёрли(дир)», — дедилар. Баъзилар Ибн Сириндан (Пайғамбар ﷺ шундай деган деб): «Бир сў буғдой билан, ва у уч кунлик ихтиёрга эга», — деб ривоят қилди. Баъзилар Ибн Сириндан: «...бир сў хурмо», — деб (ривоят қилди), ‹уч кунлик ихтиёр›ни зикр қилмай. Лекин кўпчилик ривоятларда ‹бир сў хурмо› зикр қилинган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَنِ اشْتَرَى شَاةً مُحَفَّلَةً، فَرَدَّهَا فَلْيَرُدَّ مَعَهَا صَاعًا‏.‏ وَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُلَقَّى الْبُيُوعُ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Kim uzoq vaqt sogʻilmay (suti toʻplangan) qoʻy sotib olsa, uni bir soʼ xurmo bilan birga qaytarib berishga ixtiyorli(dir). Paygʻambar ﷺ — sotuvchini yoʻlda qarshi olishdan (kutib olishdan) — qaytardi (chunki u — bozor narxidan bexabar boʻlib — molini arzonga sotib yuborishi mumkin).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ким узоқ вақт соғилмай (сути тўпланган) қўй сотиб олса, уни бир сў хурмо билан бирга қайтариб беришга ихтиёрли(дир). Пайғамбар ﷺ — сотувчини йўлда қарши олишдан (кутиб олишдан) — қайтарди (чунки у — бозор нархидан бехабар бўлиб — молини арзонга сотиб юбориши мумкин).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَلَقَّوُا الرُّكْبَانَ، وَلاَ يَبِيعُ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ وَلاَ تَنَاجَشُوا وَلاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ، وَلاَ تُصَرُّوا الْغَنَمَ، وَمَنِ ابْتَاعَهَا فَهْوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ بَعْدَ أَنْ يَحْتَلِبَهَا إِنْ رَضِيَهَا أَمْسَكَهَا، وَإِنْ سَخِطَهَا رَدَّهَا وَصَاعًا مِنْ تَمْرٍ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Karvonni (yetib kelishdan oldin yoʻlda) qarshi olishga — undan (arzonga) sotib olish uchun — bormanglar. Xaridorlarni — oʻz (molingizni) ularga sotish uchun — oʻz savdolarini bekor qilishga undamanglar; najsh (soxta narx koʻtarish) ham qilmanglar. Shahar (kishi) choʻl (sahro) aholisi uchun mol sotmasin. Qoʻylar — sotuvda (sotilayotgan) ekan — uzoq vaqt sogʻmay (sutini toʻplab) qoldirmanglar; kim shunday hayvonni sotib olsa, uni sogʻgandan soʻng — bir soʼ xurmo bilan birga qaytarib berishga yoki saqlab qolishga — ixtiyorli(dir). U (hayvon) sotuvchi tomonidan (boshqalarni aldash uchun) uzoq vaqt sogʻilmay qoldirilgan edi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Карвонни (етиб келишдан олдин йўлда) қарши олишга — ундан (арзонга) сотиб олиш учун — борманглар. Харидорларни — ўз (молингизни) уларга сотиш учун — ўз савдоларини бекор қилишга ундаманглар; нажш (сохта нарх кўтариш) ҳам қилманглар. Шаҳар (киши) чўл (саҳро) аҳолиси учун мол сотмасин. Қўйлар — сотувда (сотилаётган) экан — узоқ вақт соғмай (сутини тўплаб) қолдирманглар; ким шундай ҳайвонни сотиб олса, уни соғгандан сўнг — бир сў хурмо билан бирга қайтариб беришга ёки сақлаб қолишга — ихтиёрли(дир). У (ҳайвон) сотувчи томонидан (бошқаларни алдаш учун) узоқ вақт соғилмай қолдирилган эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي زِيَادٌ، أَنَّ ثَابِتًا، مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اشْتَرَى غَنَمًا مُصَرَّاةً فَاحْتَلَبَهَا، فَإِنْ رَضِيَهَا أَمْسَكَهَا، وَإِنْ سَخِطَهَا فَفِي حَلْبَتِهَا صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim uzoq vaqt sogʻilmay (suti toʻplangan) qoʻy sotib olib, uni sogʻsa — agar rozi boʻlsa, uni saqlab qola oladi; agar rozi boʻlmasa, uni qaytarib bera oladi, lekin sut (oʻrniga) bir soʼ xurmo toʻlashi kerak», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким узоқ вақт соғилмай (сути тўпланган) қўй сотиб олиб, уни соғса — агар рози бўлса, уни сақлаб қола олади; агар рози бўлмаса, уни қайтариб бера олади, лекин сут (ўрнига) бир сў хурмо тўлаши керак», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا زَنَتِ الأَمَةُ فَتَبَيَّنَ زِنَاهَا فَلْيَجْلِدْهَا، وَلاَ يُثَرِّبْ، ثُمَّ إِنْ زَنَتْ فَلْيَجْلِدْهَا، وَلاَ يُثَرِّبْ، ثُمَّ إِنْ زَنَتِ الثَّالِثَةَ فَلْيَبِعْهَا، وَلَوْ بِحَبْلٍ مِنْ شَعَرٍ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar choriya (kaniz) zino qilsa va (bu) shak-shubhasiz isbotlansa, uning egasi uni darra (kaltak) bilan ursin va shariy jazodan keyin uni (yana) malomat qilmasin. Soʻng agar u (kaniz) zinoni takrorlasa, u (egasi) uni yana darra bilan ursin va jazodan keyin uni malomat qilmasin; agar u (kaniz) uni uchinchi marta qilsa, u (egasi) uni — bir tutam (soch) arqonga boʻlsa ham — sotsin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар чория (каниз) зино қилса ва (бу) шак-шубҳасиз исботланса, унинг эгаси уни дарра (калтак) билан урсин ва шарий жазодан кейин уни (яна) маломат қилмасин. Сўнг агар у (каниз) зинони такрорласа, у (эгаси) уни яна дарра билан урсин ва жазодан кейин уни маломат қилмасин; агар у (каниз) уни учинчи марта қилса, у (эгаси) уни — бир тутам (соч) арқонга бўлса ҳам — социн», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ الأَمَةِ إِذَا زَنَتْ وَلَمْ تُحْصِنْ قَالَ ‏"‏ إِنْ زَنَتْ فَاجْلِدُوهَا، ثُمَّ إِنْ زَنَتْ فَاجْلِدُوهَا، ثُمَّ إِنْ زَنَتْ فَبِيعُوهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ لاَ أَدْرِي بَعْدَ الثَّالِثَةِ، أَوِ الرَّابِعَةِ‏.‏

Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ dan — choriya (kaniz) bokira boʻlib, zino qilsa (nima qilish haqida) — soʻraldi. Paygʻambar ﷺ: «Agar u zino qilsa, uni darra (kaltak) bilan uringlar; agar u ikkinchi marta qilsa, uni yana darra bilan uringlar; agar u uchinchi marta takrorlasa, uni — bir tutam (soch) arqonga boʻlsa ham — sotinglar», — dedilar. Ibn Shihob: «Uni uchinchi yoki toʻrtinchi (marta)dan keyin sotishni bilmayman», — dedi.Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ дан — чория (каниз) бокира бўлиб, зино қилса (нима қилиш ҳақида) — сўралди. Пайғамбар ﷺ: «Агар у зино қилса, уни дарра (калтак) билан уринглар; агар у иккинчи марта қилса, уни яна дарра билан уринглар; агар у учинчи марта такрорласа, уни — бир тутам (соч) арқонга бўлса ҳам — сотинглар», — дедилар. Ибн Шиҳоб: «Уни учинчи ёки тўртинчи (марта)дан кейин сотишни билмайман», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ لَهُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اشْتَرِي وَأَعْتِقِي، فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْعَشِيِّ، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أُنَاسٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ، مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهْوَ بَاطِلٌ، وَإِنِ اشْتَرَطَ مِائَةَ شَرْطٍ، شَرْطُ اللَّهِ أَحَقُّ وَأَوْثَقُ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ mening oldimga keldilar va men u zotga choriya (kaniz Barira) haqida aytdim. Allohning Rasuli ﷺ: «Uni sotib olib, ozod qil — chunki valoʼ (meros-vala huquqi) ozod qilgan kishiga(dir)», — dedilar. Kechqurun Paygʻambar ﷺ (oʻrnidan) turib, Allohga — U loyiq boʻlganidek — hamd aytdilar, soʻng: «Baʼzi odamlarga nima boʻldiki, ular — Allohning Kitobida (shariatida) boʻlmagan shartlarni qoʻyadi? Kim — Allohning shariatida boʻlmagan — shunday shartni qoʻysa, u shart — u yuz shart qoʻysa ham — botil (haqsiz)dir; chunki Allohning shartlari koʻproq haqli va ishonarli(dir)», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ менинг олдимга келдилар ва мен у зотга чория (каниз Барира) ҳақида айтдим. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Уни сотиб олиб, озод қил — чунки валў (мерос-вала ҳуқуқи) озод қилган кишига(дир)», — дедилар. Кечқурун Пайғамбар ﷺ (ўрнидан) туриб, Аллоҳга — У лойиқ бўлганидек — ҳамд айтдилар, сўнг: «Баъзи одамларга нима бўлдики, улар — Аллоҳнинг Китобида (шариатида) бўлмаган шартларни қўяди? Ким — Аллоҳнинг шариатида бўлмаган — шундай шартни қўйса, у шарт — у юз шарт қўйса ҳам — ботил (ҳақсиз)дир; чунки Аллоҳнинг шартлари кўпроқ ҳақли ва ишонарли(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَّانُ بْنُ أَبِي عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ سَاوَمَتْ بَرِيرَةَ فَخَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ، فَلَمَّا جَاءَ قَالَتْ إِنَّهُمْ أَبَوْا أَنْ يَبِيعُوهَا، إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطُوا الْوَلاَءَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لِنَافِعٍ حُرًّا كَانَ زَوْجُهَا أَوْ عَبْدًا فَقَالَ مَا يُدْرِينِي

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Oisha Barira(ni) sotib olmoqchi boʻldi va u (Paygʻambar ﷺ) namozga chiqdilar. U zot qaytganda, u (Oisha) u zotga — ular (Bariraning egalari) uni — valoʼ (vala) oʻzlariga (qolishi) sharti bilangina sotishni — istaganini aytdi. Paygʻambar ﷺ: «Valoʼ — uni ozod qilgan kishiga(dir)», — deb javob berdilar. Hammom Nofiʼdan — uning (Bariraning) eri ozod (kishi)mi yoki qulmi, deb — soʻradi. U: «Bilmayman», — deb javob berdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Оиша Барира(ни) сотиб олмоқчи бўлди ва у (Пайғамбар ﷺ) намозга чиқдилар. У зот қайтганда, у (Оиша) у зотга — улар (Бариранинг эгалари) уни — валў (вала) ўзларига (қолиши) шарти билангина сотишни — истаганини айтди. Пайғамбар ﷺ: «Валў — уни озод қилган кишига(дир)», — деб жавоб бердилар. Ҳаммом Нофиъдан — унинг (Бариранинг) эри озод (киши)ми ёки қулми, деб — сўради. У: «Билмайман», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، سَمِعْتُ جَرِيرًا ـ رضى الله عنه ـ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ، وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ‏.‏

Jarir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ga — ‹La ilaha illalloh va Muhammad Uning Rasuli›ga guvohlik berishga, namozni mukammal oʻqishga, zakot berishga, (Alloh va Uning Paygʻambari buyruqlarini) eshitib, itoat qilishga va har bir musulmonga yaxshi nasihat qilishga — bayʼat (vaʼda) berdim.Жарир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ га — ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ва Муҳаммад Унинг Расули›га гувоҳлик беришга, намозни мукаммал ўқишга, закот беришга, (Аллоҳ ва Унинг Пайғамбари буйруқларини) эшитиб, итоат қилишга ва ҳар бир мусулмонга яхши насиҳат қилишга — байъат (ваъда) бердим.

حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَلَقَّوُا الرُّكْبَانَ وَلاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَوْلُهُ لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لاَ يَكُونُ لَهُ سِمْسَارًا‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos dedi: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Karvonlarni yoʻlda qarshi olmanglar (ularga bozor narxini bildirmay molni sotib olmanglar); shahar (kishi) choʻl (sahro) aholisi uchun (uning) molini sotmasin›, — dedilar». Men Ibn Abbosdan: «Shahar (kishi)ning choʻl aholisi molini sotmasligi nima degani?» — deb soʻradim. U: «U (shahar kishi) uning vositachisi (dalloli) boʻlmasligi (kerak)», — dedi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Карвонларни йўлда қарши олманглар (уларга бозор нархини билдирмай молни сотиб олманглар); шаҳар (киши) чўл (саҳро) аҳолиси учун (унинг) молини сотмасин›, — дедилар». Мен Ибн Аббосдан: «Шаҳар (киши)нинг чўл аҳолиси молини сотмаслиги нима дегани?» — деб сўрадим. У: «У (шаҳар киши) унинг воситачиси (даллоли) бўлмаслиги (керак)», — деди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ‏.‏ وَبِهِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ shahar (kishi)ning choʻl (sahro) aholisi molini sotishini qaytardi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ шаҳар (киши)нинг чўл (саҳро) аҳолиси молини сотишини қайтарди.

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَبْتَاعُ الْمَرْءُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ، وَلاَ تَنَاجَشُوا، وَلاَ يَبِعْ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏"‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Xaridor sotuvchini — oʻzi (uning molini) sotib olish uchun — savdoni bekor qilishga undamasin; najsh (soxta narx koʻtarish) ham qilmanglar; va shahar (kishi) choʻl (sahro) aholisi molini sotmasin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Харидор сотувчини — ўзи (унинг молини) сотиб олиш учун — савдони бекор қилишга ундамасин; нажш (сохта нарх кўтариш) ҳам қилманглар; ва шаҳар (киши) чўл (саҳро) аҳолиси молини сотмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ نُهِينَا أَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz — shahar (kishi)ning choʻl (sahro) aholisi molini sotishidan — qaytarilgan edik.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз — шаҳар (киши)нинг чўл (саҳро) аҳолиси молини сотишидан — қайтарилган эдик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّلَقِّي، وَأَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (karvonlarni) yoʻlda qarshi olishdan va shahar aholisi (kishi)ning choʻl (sahro) aholisi nomidan mol sotishidan qaytardi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (карвонларни) йўлда қарши олишдан ва шаҳар аҳолиси (киши)нинг чўл (саҳро) аҳолиси номидан мол сотишидан қайтарди.

حَدَّثَنِي عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ مَا مَعْنَى قَوْلِهِ ‏"‏ لاَ يَبِيعَنَّ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ لاَ يَكُنْ لَهُ سِمْسَارًا‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Men Ibn Abbosdan: «‹Shahar (kishi) choʻl (sahro) aholisi uchun sotmasin (yoki sotib olmasin)› (degani) nima maʼno?» — deb soʻradim. Ibn Abbos: «U (shahar kishi) uning vositachisi (dalloli) boʻlmasligi (degani)», — dedi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Мен Ибн Аббосдан: «‹Шаҳар (киши) чўл (саҳро) аҳолиси учун сотмасин (ёки сотиб олмасин)› (дегани) нима маъно?» — деб сўрадим. Ибн Аббос: «У (шаҳар киши) унинг воситачиси (даллоли) бўлмаслиги (дегани)», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنِي التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَنِ اشْتَرَى مُحَفَّلَةً فَلْيَرُدَّ مَعَهَا صَاعًا‏.‏ قَالَ وَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ تَلَقِّي الْبُيُوعِ‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Kim uzoq vaqt sogʻilmay (suti toʻplangan) hayvon sotib olsa, uni qaytarib bera oladi, lekin u bilan birga bir soʼ xurmo (ham) toʻlashi kerak. Paygʻambar ﷺ mol egalarini — bozordan tashqarida, yoʻlda qarshi olishdan — qaytardi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ким узоқ вақт соғилмай (сути тўпланган) ҳайвон сотиб олса, уни қайтариб бера олади, лекин у билан бирга бир сў хурмо (ҳам) тўлаши керак. Пайғамбар ﷺ мол эгаларини — бозордан ташқарида, йўлда қарши олишдан — қайтарди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَلاَ تَلَقَّوُا السِّلَعَ حَتَّى يُهْبَطَ بِهَا إِلَى السُّوقِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Bir-biringizning savdolaringizni bekor qilishga urinmanglar (undan foyda olish uchun); va karvonni (sotib olish uchun) qarshi olishga bormanglar, (balki) u bozorga yetib kelguncha (kutinglar)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бир-бирингизнинг савдоларингизни бекор қилишга уринманглар (ундан фойда олиш учун); ва карвонни (сотиб олиш учун) қарши олишга борманглар, (балки) у бозорга етиб келгунча (кутинглар)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا نَتَلَقَّى الرُّكْبَانَ فَنَشْتَرِي مِنْهُمُ الطَّعَامَ، فَنَهَانَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَبِيعَهُ حَتَّى يُبْلَغَ بِهِ سُوقُ الطَّعَامِ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ هَذَا فِي أَعْلَى السُّوقِ، يُبَيِّنُهُ حَدِيثُ عُبَيْدِ اللَّهِ‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz karvonni qarshi olishga borar va ulardan taom (oziq-ovqat) sotib olar edik. Paygʻambar ﷺ bizni — uni bozorga keltirilguncha sotishdan — qaytardi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз карвонни қарши олишга борар ва улардан таом (озиқ-овқат) сотиб олар эдик. Пайғамбар ﷺ бизни — уни бозорга келтирилгунча сотишдан — қайтарди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانُوا يَبْتَاعُونَ الطَّعَامَ فِي أَعْلَى السُّوقِ فَيَبِيعُونَهُ فِي مَكَانِهِمْ، فَنَهَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعُوهُ فِي مَكَانِهِ حَتَّى يَنْقُلُوهُ‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi odamlar bozorning boshida taom sotib olar va uni oʻsha yerda (darrov) sotar edi. Allohning Rasuli ﷺ ularni — uni oʻz (joylariga) keltirguncha sotishdan — qaytardi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи одамлар бозорнинг бошида таом сотиб олар ва уни ўша ерда (дарров) сотар эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ уларни — уни ўз (жойларига) келтиргунча сотишдан — қайтарди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَتْنِي بَرِيرَةُ فَقَالَتْ كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ عَامٍ وَقِيَّةٌ، فَأَعِينِينِي‏.‏ فَقُلْتُ إِنْ أَحَبَّ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ‏.‏ فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا، فَقَالَتْ لَهُمْ فَأَبَوْا عَلَيْهَا، فَجَاءَتْ مِنْ عِنْدِهِمْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ، فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ عَرَضْتُ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَأَبَوْا، إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْوَلاَءُ لَهُمْ‏.‏ فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَتْ عَائِشَةُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ خُذِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاَءَ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏ فَفَعَلَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ مَا بَالُ رِجَالٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ، مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، قَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ، وَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏

Urva (Oishadan) rivoyat qiladi: Oisha dedi: «Barira mening oldimga kelib: ‹Men egalarim bilan — ularga toʻqqiz uqiya (oltin)ni (boʻlib-boʻlib), har yili bir uqiyadan toʻlashga — kelishganman; (iltimos,) menga yordam ber›, — dedi. Men: ‹Men butun summani hozir toʻlashga tayyorman, agar egalaring — valoʼ (vala) menga (qolishi)ga — rozi boʻlsa›, — dedim. Bas, Barira egalari oldiga borib, ularga bu taklif haqida aytdi, lekin ular uni qabul qilishni rad etdi. U qaytdi va oʻsha paytda Allohning Rasuli ﷺ (u yerda) oʻtirgan edilar. Barira: ‹Men ularga taklifni aytdim, lekin ular uni qabul qilmadi va valoʼ (vala) (oʻzlariga qolishi)ni talab qildi›, — dedi. Paygʻambar ﷺ buni eshitdi». Oisha butun voqeani Paygʻambar ﷺ ga aytdi. U zot unga: «Uni sotib ol va — valoʼ sen uchun boʻlishi shartini — qoʻy; chunki valoʼ — ozod qilgan kishiga(dir)», — dedilar. Oisha shunday qildi. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ odamlar oldida (oʻrnidan) turib, Allohga hamd aytgandan keyin: «Amma baʼd! Allohning Kitobida (shariatida) boʻlmagan shartlarni qoʻyadigan odamlarga nima boʻldi? Allohning Kitobida boʻlmagan har qanday shart — u yuz shart boʻlsa ham — botil(dir); chunki Allohning hukmi eng toʻgʻri va Uning shartlari eng mustahkam(dir); va valoʼ — ozod qilgan kishiga(dir)», — dedilar.Урва (Оишадан) ривоят қилади: Оиша деди: «Барира менинг олдимга келиб: ‹Мен эгаларим билан — уларга тўққиз уқия (олтин)ни (бўлиб-бўлиб), ҳар йили бир уқиядан тўлашга — келишганман; (илтимос,) менга ёрдам бер›, — деди. Мен: ‹Мен бутун суммани ҳозир тўлашга тайёрман, агар эгаларинг — валў (вала) менга (қолиши)га — рози бўлса›, — дедим. Бас, Барира эгалари олдига бориб, уларга бу таклиф ҳақида айтди, лекин улар уни қабул қилишни рад этди. У қайтди ва ўша пайтда Аллоҳнинг Расули ﷺ (у ерда) ўтирган эдилар. Барира: ‹Мен уларга таклифни айтдим, лекин улар уни қабул қилмади ва валў (вала) (ўзларига қолиши)ни талаб қилди›, — деди. Пайғамбар ﷺ буни эшитди». Оиша бутун воқеани Пайғамбар ﷺ га айтди. У зот унга: «Уни сотиб ол ва — валў сен учун бўлиши шартини — қўй; чунки валў — озод қилган кишига(дир)», — дедилар. Оиша шундай қилди. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ одамлар олдида (ўрнидан) туриб, Аллоҳга ҳамд айтгандан кейин: «Амма баъд! Аллоҳнинг Китобида (шариатида) бўлмаган шартларни қўядиган одамларга нима бўлди? Аллоҳнинг Китобида бўлмаган ҳар қандай шарт — у юз шарт бўлса ҳам — ботил(дир); чунки Аллоҳнинг ҳукми энг тўғри ва Унинг шартлари энг мустаҳкам(дир); ва валў — озод қилган кишига(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ عَائِشَةَ، أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ جَارِيَةً فَتُعْتِقَهَا، فَقَالَ أَهْلُهَا نَبِيعُكِهَا عَلَى أَنَّ وَلاَءَهَا لَنَا‏.‏ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَمْنَعُكِ ذَلِكَ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Oisha — moʻminlarning onasi — bir choriya (kaniz) sotib olib, uni ozod qilmoqchi boʻldi, lekin uning egalari — valoʼ (vala) oʻzlariga boʻlishi sharti bilangina uni sotishni — aytdi. Oisha bu haqda Allohning Rasuli ﷺ ga aytdi. U zot: «Ularning sharti seni uni sotib olishdan toʻsmasin (toʻxtatmasin) — chunki valoʼ — ozod qilgan kishiga(dir)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Оиша — мўминларнинг онаси — бир чория (каниз) сотиб олиб, уни озод қилмоқчи бўлди, лекин унинг эгалари — валў (вала) ўзларига бўлиши шарти билангина уни сотишни — айтди. Оиша бу ҳақда Аллоҳнинг Расули ﷺ га айтди. У зот: «Уларнинг шарти сени уни сотиб олишдан тўсмасин (тўхтатмасин) — чунки валў — озод қилган кишига(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، سَمِعَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبُرُّ بِالْبُرِّ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bugʻdoyni bugʻdoyga (ayirboshlab) sotish — ribodir, magar u qoʻlma-qoʻl (naqd) va teng miqdorda boʻlsa. Shuningdek, arpani arpaga (sotish) — ribodir, magar u qoʻlma-qoʻl va teng miqdorda boʻlsa; xurmoni xurmoga (sotish) — ribodir, magar u qoʻlma-qoʻl va teng miqdorda boʻlsa», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Буғдойни буғдойга (айирбошлаб) сотиш — рибодир, магар у қўлма-қўл (нақд) ва тенг миқдорда бўлса. Шунингдек, арпани арпага (сотиш) — рибодир, магар у қўлма-қўл ва тенг миқдорда бўлса; хурмони хурмога (сотиш) — рибодир, магар у қўлма-қўл ва тенг миқдорда бўлса», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ، وَالْمُزَابَنَةُ بَيْعُ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ كَيْلاً، وَبَيْعُ الزَّبِيبِ بِالْكَرْمِ كَيْلاً‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ muzobanadan qaytardi. Muzobana — yangi (uzilmagan) xurmoni quritilgan (eski) xurmoga oʻlchov bilan sotish hamda yangi uzumni quritilgan uzumga oʻlchov bilan sotish(dir).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ музобанадан қайтарди. Музобана — янги (узилмаган) хурмони қуритилган (эски) хурмога ўлчов билан сотиш ҳамда янги узумни қуритилган узумга ўлчов билан сотиш(дир).

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ قَالَ وَالْمُزَابَنَةُ أَنْ يَبِيعَ الثَّمَرَ بِكَيْلٍ، إِنْ زَادَ فَلِي وَإِنْ نَقَصَ فَعَلَىَّ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا بِخَرْصِهَا‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ muzobanadan qaytardi. Muzobana — yangi mevani (oʻlchamay) — oʻlchov bilan (oʻlchangan) biror narsaga — shu asosda sotish(dir)ki, agar oʻsha narsa mevadan koʻp chiqsa, ortiqcha(si) meva sotuvchisiga (qoladi), agar kam chiqsa, bu ham uning (zarari) boʻladi. Ibn Umardan, Zayd ibn Sobitdan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ daraxtdagi mevani — (pishganda) tahminan oʻlchab — sotishga ruxsat berdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ музобанадан қайтарди. Музобана — янги мевани (ўлчамай) — ўлчов билан (ўлчанган) бирор нарсага — шу асосда сотиш(дир)ки, агар ўша нарса мевадан кўп чиқса, ортиқча(си) мева сотувчисига (қолади), агар кам чиқса, бу ҳам унинг (зарари) бўлади. Ибн Умардан, Зайд ибн Собитдан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ дарахтдаги мевани — (пишганда) таҳминан ўлчаб — сотишга рухсат берди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ الْتَمَسَ، صَرْفًا بِمِائَةِ دِينَارٍ، فَدَعَانِي طَلْحَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ فَتَرَاوَضْنَا، حَتَّى اصْطَرَفَ مِنِّي، فَأَخَذَ الذَّهَبَ يُقَلِّبُهَا فِي يَدِهِ، ثُمَّ قَالَ حَتَّى يَأْتِيَ خَازِنِي مِنَ الْغَابَةِ، وَعُمَرُ يَسْمَعُ ذَلِكَ، فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ تُفَارِقُهُ حَتَّى تَأْخُذَ مِنْهُ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ، وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ ‏"‏‏.‏

Ibn Shihob (Molik ibn Avsdan) rivoyat qiladi: Molik ibn Avs dedi: «Men yuz dinorga mayda pul (almashtirish)ga muhtoj edim. Talha ibn Ubaydulloh meni chaqirdi va biz bu haqda (savdoda) gaplashdik; u (mening dinorlarimni) almashtirishga rozi boʻldi. U oltin (boʻlaklarini) qoʻliga olib, ular bilan (oʻynab) ovundi, soʻng: ‹Mening omborbonim oʻrmondan kelguncha kut›, — dedi. Umar buni eshitib turar edi va: ‹Allohga qasamki, sen Talhadan — undan pulni olmaguncha — ajrashmaslik(ing kerak); chunki Allohning Rasuli ﷺ shunday dedilar: «Oltinni oltinga sotish — ribodir, magar ayirboshlash qoʻlma-qoʻl va teng miqdorda boʻlsa; shuningdek, bugʻdoyni bugʻdoyga sotish — ribodir, magar u qoʻlma-qoʻl va teng miqdorda boʻlsa; arpani arpaga sotish — ribodir, magar u qoʻlma-qoʻl va teng miqdorda boʻlsa; xurmoni xurmoga (sotish) — ribodir, magar u qoʻlma-qoʻl va teng miqdorda boʻlsa»›, — dedi».Ибн Шиҳоб (Молик ибн Авсдан) ривоят қилади: Молик ибн Авс деди: «Мен юз динорга майда пул (алмаштириш)га муҳтож эдим. Талҳа ибн Убайдуллоҳ мени чақирди ва биз бу ҳақда (савдода) гаплашдик; у (менинг динорларимни) алмаштиришга рози бўлди. У олтин (бўлакларини) қўлига олиб, улар билан (ўйнаб) овунди, сўнг: ‹Менинг омборбоним ўрмондан келгунча кут›, — деди. Умар буни эшитиб турар эди ва: ‹Аллоҳга қасамки, сен Талҳадан — ундан пулни олмагунча — ажрашмаслик(инг керак); чунки Аллоҳнинг Расули ﷺ шундай дедилар: «Олтинни олтинга сотиш — рибодир, магар айирбошлаш қўлма-қўл ва тенг миқдорда бўлса; шунингдек, буғдойни буғдойга сотиш — рибодир, магар у қўлма-қўл ва тенг миқдорда бўлса; арпани арпага сотиш — рибодир, магар у қўлма-қўл ва тенг миқдорда бўлса; хурмони хурмога (сотиш) — рибодир, магар у қўлма-қўл ва тенг миқдорда бўлса»›, — деди».

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ، وَالْفِضَّةَ بِالْفِضَّةِ إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ، وَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ كَيْفَ شِئْتُمْ ‏"‏‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Oltinni oltinga — teng ogʻirlikda boʻlmasa — sotmanglar; kumushni kumushga (ham) — teng ogʻirlikda boʻlmasa — (sotmanglar); lekin oltinni kumushga yoki kumushni oltinga — xohlaganingizdek — sotsangiz (boʻladi)», — dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Олтинни олтинга — тенг оғирликда бўлмаса — сотманглар; кумушни кумушга (ҳам) — тенг оғирликда бўлмаса — (сотманглар); лекин олтинни кумушга ёки кумушни олтинга — хоҳлаганингиздек — соцангиз (бўлади)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا عَمِّي، حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَمِّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، حَدَّثَهُ مِثْلَ، ذَلِكَ حَدِيثًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَقِيَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَقَالَ يَا أَبَا سَعِيدٍ، مَا هَذَا الَّذِي تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ فِي الصَّرْفِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْوَرِقُ بِالْوَرِقِ مِثْلاً بِمِثْلٍ ‏"‏‏.‏

Abu Said (al-Xudriy) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdi: «Oltinni oltinga — teng ogʻirlikda boʻlmasa — sotmanglar; kumushni (kumushga) — teng ogʻirlikda boʻlmasa — sotmanglar», — dedilar.Абу Саид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитди: «Олтинни олтинга — тенг оғирликда бўлмаса — сотманглар; кумушни (кумушга) — тенг оғирликда бўлмаса — сотманглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ، وَلاَ تُشِفُّوا بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ، وَلاَ تَبِيعُوا الْوَرِقَ بِالْوَرِقِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ، وَلاَ تُشِفُّوا بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ، وَلاَ تَبِيعُوا مِنْهَا غَائِبًا بِنَاجِزٍ ‏"‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Oltinni oltinga — teng ogʻirlikda boʻlmasa — sotmanglar; oz (miqdor)ni koʻp (miqdor)ga yoki aksincha sotmanglar; kumushni kumushga — teng ogʻirlikda boʻlmasa — sotmanglar; oz (miqdor)ni koʻp (miqdor)ga yoki aksincha sotmanglar; va (hozir) hozir boʻlmagan oltin yoki kumushni — hozir boʻlgan oltin yoki kumushga — sotmanglar», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Олтинни олтинга — тенг оғирликда бўлмаса — сотманглар; оз (миқдор)ни кўп (миқдор)га ёки аксинча сотманглар; кумушни кумушга — тенг оғирликда бўлмаса — сотманглар; оз (миқдор)ни кўп (миқдор)га ёки аксинча сотманглар; ва (ҳозир) ҳозир бўлмаган олтин ёки кумушни — ҳозир бўлган олтин ёки кумушга — сотманглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّ أَبَا صَالِحٍ الزَّيَّاتَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ، وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ فَإِنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ لاَ يَقُولُهُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَأَلْتُهُ فَقُلْتُ سَمِعْتَهُ مِنَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم، أَوْ وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ قَالَ كُلُّ ذَلِكَ لاَ أَقُولُ، وَأَنْتُمْ أَعْلَمُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنِّي، وَلَكِنَّنِي أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ رِبًا إِلاَّ فِي النَّسِيئَةِ ‏"‏‏.‏

Abu Solih az-Zayyot (Abu Said al-Xudriydan) rivoyat qiladi: Men Abu Said al-Xudriyning shunday deganini eshitdim: «Dinorni dinorga, dirhamni dirhamga (sotish joiz)». Men unga: «Ibn Abbos bunday demaydi», — dedim. Abu Said: «Men Ibn Abbosdan — buni Paygʻambar ﷺ dan eshitganmi yoki Qurʼonda koʻrganmi, deb — soʻradim. Ibn Abbos: ‹Men buni (oʻzimdan) daʼvo qilmayman; sen Allohning Rasuli ﷺ ni mendan koʻra yaxshiroq bilasan; lekin Usoma menga — Paygʻambar ﷺ: «Ribo yoʻq, magar (toʻlov)da kechikish (nasiya) boʻlganda (yaʼni qoʻlma-qoʻl boʻlmaganda)», — degan deb — xabar berdi›, — dedi», — dedi.Абу Солиҳ аз-Зайёт (Абу Саид ал-Худрийдан) ривоят қилади: Мен Абу Саид ал-Худрийнинг шундай деганини эшитдим: «Динорни динорга, дирҳамни дирҳамга (сотиш жоиз)». Мен унга: «Ибн Аббос бундай демайди», — дедим. Абу Саид: «Мен Ибн Аббосдан — буни Пайғамбар ﷺ дан эшитганми ёки Қуръонда кўрганми, деб — сўрадим. Ибн Аббос: ‹Мен буни (ўзимдан) даъво қилмайман; сен Аллоҳнинг Расули ﷺ ни мендан кўра яхшироқ биласан; лекин Усома менга — Пайғамбар ﷺ: «Рибо йўқ, магар (тўлов)да кечикиш (насия) бўлганда (яъни қўлма-қўл бўлмаганда)», — деган деб — хабар берди›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْمِنْهَالِ، قَالَ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ ـ رضى الله عنهم ـ عَنِ الصَّرْفِ،، فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا يَقُولُ هَذَا خَيْرٌ مِنِّي‏.‏ فَكِلاَهُمَا يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالْوَرِقِ دَيْنًا‏.‏

Abulminhol (Baro ibn Ozib va Zayd ibn Arqamdan) rivoyat qiladi: Men Baro ibn Ozib hamda Zayd ibn Arqamdan pul almashtirish haqida soʻradim. Ularning har biri: «Bu (mening sherigim) mendan koʻra yaxshiroq (biladi)», — dedi va ikkovi: «Allohning Rasuli ﷺ kumushni oltinga nasiyaga (qarzga) sotishdan qaytardi», — dedi.Абулминҳол (Баро ибн Озиб ва Зайд ибн Арқамдан) ривоят қилади: Мен Баро ибн Озиб ҳамда Зайд ибн Арқамдан пул алмаштириш ҳақида сўрадим. Уларнинг ҳар бири: «Бу (менинг шеригим) мендан кўра яхшироқ (билади)», — деди ва иккови: «Аллоҳнинг Расули ﷺ кумушни олтинга насияга (қарзга) сотишдан қайтарди», — деди.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ وَالذَّهَبِ بِالذَّهَبِ، إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ، وَأَمَرَنَا أَنْ نَبْتَاعَ الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ كَيْفَ شِئْنَا، وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ كَيْفَ شِئْنَا‏.‏

Abdurrahmon ibn Abu Bakra (otasidan) rivoyat qiladi: Otam dedi: «Paygʻambar ﷺ oltinni oltinga va kumushni kumushga sotishdan — teng ogʻirlikda boʻlmasa — qaytardi va bizga oltinni kumushga, kumushni oltinga — xohlaganimizdek — sotishga ruxsat berdi».Абдурраҳмон ибн Абу Бакра (отасидан) ривоят қилади: Отам деди: «Пайғамбар ﷺ олтинни олтинга ва кумушни кумушга сотишдан — тенг оғирликда бўлмаса — қайтарди ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга — хоҳлаганимиздек — сотишга рухсат берди».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَبِيعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ، وَلاَ تَبِيعُوا الثَّمَرَ بِالتَّمْرِ ‏"‏ قَالَ سَالِمٌ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ بَعْدَ ذَلِكَ فِي بَيْعِ الْعَرِيَّةِ بِالرُّطَبِ أَوْ بِالتَّمْرِ، وَلَمْ يُرَخِّصْ فِي غَيْرِهِ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Xurmo mevasini — to u buzilish yoki ofat (kasallik) xavflaridan xoli boʻlmaguncha — sotmanglar; va yangi xurmoni quruq xurmoga sotmanglar», — dedilar. Solim va Abdulloh, Zayd ibn Sobitdan rivoyat qildi: «Keyinchalik Allohning Rasuli ﷺ — daraxtdagi pishgan mevani yangi xurmo yoki quruq xurmoga — Bayʼ ul-Araya(da) sotishga ruxsat berdi va buni boshqa hech qanday savdo turida joiz qilmadi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Хурмо мевасини — то у бузилиш ёки офат (касаллик) хавфларидан холи бўлмагунча — сотманглар; ва янги хурмони қуруқ хурмога сотманглар», — дедилар. Солим ва Абдуллоҳ, Зайд ибн Собитдан ривоят қилди: «Кейинчалик Аллоҳнинг Расули ﷺ — дарахтдаги пишган мевани янги хурмо ёки қуруқ хурмога — Байъ ул-Арая(да) сотишга рухсат берди ва буни бошқа ҳеч қандай савдо турида жоиз қилмади».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ‏.‏ وَالْمُزَابَنَةُ اشْتِرَاءُ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ كَيْلاً، وَبَيْعُ الْكَرْمِ بِالزَّبِيبِ كَيْلاً‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ muzobanadan qaytardi. Muzobana — (daraxtdagi) yangi xurmoni quritilgan xurmoga oʻlchov bilan sotish hamda yangi uzumni quritilgan uzumga oʻlchov bilan sotish(dir).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ музобанадан қайтарди. Музобана — (дарахтдаги) янги хурмони қуритилган хурмога ўлчов билан сотиш ҳамда янги узумни қуритилган узумга ўлчов билан сотиш(дир).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، مَوْلَى ابْنِ أَبِي أَحْمَدَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ‏.‏ وَالْمُزَابَنَةُ اشْتِرَاءُ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ فِي رُءُوسِ النَّخْلِ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ muzobana va muhoqaladan qaytardi. Muzobana — pishgan xurmoni daraxtdagi xurmoga sotish(dir).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ музобана ва муҳоқаладан қайтарди. Музобана — пишган хурмони дарахтдаги хурмога сотиш(дир).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ muzobana va muhoqaladan qaytardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ музобана ва муҳоқаладан қайтарди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنهم ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْخَصَ لِصَاحِبِ الْعَرِيَّةِ أَنْ يَبِيعَهَا بِخَرْصِهَا‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Araya egasiga — daraxtdagi mevani tahminan oʻlchab sotishga — ruxsat berdi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Арая эгасига — дарахтдаги мевани таҳминан ўлчаб сотишга — рухсат берди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، وَأَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَطِيبَ، وَلاَ يُبَاعُ شَىْءٌ مِنْهُ إِلاَّ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمِ إِلاَّ الْعَرَايَا‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — meva pishmaguncha uni sotishdan — qaytardi va ularning (mevalarning) hech biri dinor yoki dirhamdan (yaʼni puldan) boshqaga sotilmasin (deb buyurdi), magar Araya daraxtlari (boʻlsa — ularning xurmosini xurmoga sotsa boʻladi).Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — мева пишмагунча уни сотишдан — қайтарди ва уларнинг (меваларнинг) ҳеч бири динор ёки дирҳамдан (яъни пулдан) бошқага сотилмасин (деб буюрди), магар Арая дарахтлари (бўлса — уларнинг хурмосини хурмога соца бўлади).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ مَالِكًا، وَسَأَلَهُ، عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الرَّبِيعِ أَحَدَّثَكَ دَاوُدُ عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا فِي خَمْسَةِ أَوْسُقٍ أَوْ دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ قَالَ نَعَمْ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Araya xurmosini sotishga — ular taxminan besh vasq (har vasq oltmish soʼ) yoki undan kam (miqdorda) boʻlsa — ruxsat berdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Арая хурмосини сотишга — улар тахминан беш васқ (ҳар васқ олтмиш сў) ёки ундан кам (миқдорда) бўлса — рухсат берди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ سَمِعْتُ بُشَيْرًا، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ، وَرَخَّصَ فِي الْعَرِيَّةِ أَنْ تُبَاعَ بِخَرْصِهَا يَأْكُلُهَا أَهْلُهَا رُطَبًا‏.‏ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً أُخْرَى إِلاَّ أَنَّهُ رَخَّصَ فِي الْعَرِيَّةِ يَبِيعُهَا أَهْلُهَا بِخَرْصِهَا، يَأْكُلُونَهَا رُطَبًا‏.‏ قَالَ هُوَ سَوَاءٌ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ فَقُلْتُ لِيَحْيَى وَأَنَا غُلاَمٌ إِنَّ أَهْلَ مَكَّةَ يَقُولُونَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا‏.‏ فَقَالَ وَمَا يُدْرِي أَهْلَ مَكَّةَ قُلْتُ إِنَّهُمْ يَرْوُونَهُ عَنْ جَابِرٍ‏.‏ فَسَكَتَ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ إِنَّمَا أَرَدْتُ أَنَّ جَابِرًا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ‏.‏ قِيلَ لِسُفْيَانَ وَلَيْسَ فِيهِ نَهْىٌ عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ قَالَ لاَ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ mevani (yangi xurmoni) quritilgan xurmoga sotishdan qaytardi, lekin Araya(dagi) mevani tahminan oʻlchab sotishga ruxsat berdi va ularning yangi egalari xurmosini yangi (holda) yeyishi mumkin edi. Sufyon (boshqa rivoyatda) dedi: «Men hali yosh bola ekanimda, Yahyoga (rivoyatchiga): ‹Makka aholisi — Paygʻambar ﷺ ularga Araya(dagi) mevani tahminan oʻlchab sotishga ruxsat berdi, deb — aytadi›, — dedim. Yahyo: ‹Makka aholisi buni qaerdan biladi?› — deb soʻradi. Men: ‹Ular buni (Paygʻambar ﷺ dan) Jobir orqali rivoyat qildi›, — dedim. Shunda Yahyo jim qoldi». Sufyon dedi: «Men — Jobir Madina (aholisi)dan edi, deb — nazarda tutdim». Sufyondan — Jobirning rivoyatida mevani foydasi maʼlum boʻlishdan oldin sotishning taqiqi bormi, deb — soʻraldi. U: «Yoʻq, (unda bu taqiq) yoʻq edi», — deb javob berdi.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ мевани (янги хурмони) қуритилган хурмога сотишдан қайтарди, лекин Арая(даги) мевани таҳминан ўлчаб сотишга рухсат берди ва уларнинг янги эгалари хурмосини янги (ҳолда) ейиши мумкин эди. Суфён (бошқа ривоятда) деди: «Мен ҳали ёш бола эканимда, Яҳёга (ривоятчига): ‹Макка аҳолиси — Пайғамбар ﷺ уларга Арая(даги) мевани таҳминан ўлчаб сотишга рухсат берди, деб — айтади›, — дедим. Яҳё: ‹Макка аҳолиси буни қаэрдан билади?› — деб сўради. Мен: ‹Улар буни (Пайғамбар ﷺ дан) Жобир орқали ривоят қилди›, — дедим. Шунда Яҳё жим қолди». Суфён деди: «Мен — Жобир Мадина (аҳолиси)дан эди, деб — назарда тутдим». Суфёндан — Жобирнинг ривоятида мевани фойдаси маълум бўлишдан олдин сотишнинг тақиқи борми, деб — сўралди. У: «Йўқ, (унда бу тақиқ) йўқ эди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنهم ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا أَنْ تُبَاعَ بِخَرْصِهَا كَيْلاً‏.‏ قَالَ مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ وَالْعَرَايَا نَخَلاَتٌ مَعْلُومَاتٌ تَأْتِيهَا فَتَشْتَرِيهَا‏.‏

Ibn Umar (Zayd ibn Sobitdan) rivoyat qiladi: Allohning Rasuli ﷺ Araya(dagi) xurmoni tahminan oʻlchab, (uni) oʻlchangan quritilgan xurmoga sotishga ruxsat berdi. Muso ibn Uqba: «Araya — (maxsus) ajratilgan xurmo daraxtlari edi; kishi kelib, ularni (yaʼni mevalarini) sotib ola olar edi», — dedi.Ибн Умар (Зайд ибн Собитдан) ривоят қилади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Арая(даги) хурмони таҳминан ўлчаб, (уни) ўлчанган қуритилган хурмога сотишга рухсат берди. Мусо ибн Уқба: «Арая — (махсус) ажратилган хурмо дарахтлари эди; киши келиб, уларни (яъни меваларини) сотиб ола олар эди», — деди.

وَقَالَ اللَّيْثُ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، كَانَ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ يُحَدِّثُ عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ الأَنْصَارِيِّ، مِنْ بَنِي حَارِثَةَ أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّاسُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَبَايَعُونَ الثِّمَارَ، فَإِذَا جَدَّ النَّاسُ وَحَضَرَ تَقَاضِيهِمْ قَالَ الْمُبْتَاعُ إِنَّهُ أَصَابَ الثَّمَرَ الدُّمَانُ أَصَابَهُ مُرَاضٌ أَصَابَهُ قُشَامٌ ـ عَاهَاتٌ يَحْتَجُّونَ بِهَا ـ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا كَثُرَتْ عِنْدَهُ الْخُصُومَةُ فِي ذَلِكَ ‏"‏ فَإِمَّا لاَ فَلاَ يَتَبَايَعُوا حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُ الثَّمَرِ ‏"‏‏.‏ كَالْمَشُورَةِ يُشِيرُ بِهَا لِكَثْرَةِ خُصُومَتِهِمْ‏.‏ وَأَخْبَرَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ لَمْ يَكُنْ يَبِيعُ ثِمَارَ أَرْضِهِ حَتَّى تَطْلُعَ الثُّرَيَّا فَيَتَبَيَّنَ الأَصْفَرُ مِنَ الأَحْمَرِ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ رَوَاهُ عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ حَدَّثَنَا حَكَّامٌ حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ عَنْ زَكَرِيَّاءَ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ سَهْلٍ عَنْ زَيْدٍ

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) dedi: «Allohning Rasuli ﷺ davrida odamlar meva bilan savdo qilar edi. Ular xurmolarini uzganda va xaridorlar oʻz haqlarini olishga kelganda, sotuvchi: ‹Mening xurmolarim chiridi, ular kasallikdan zararlandi, ularga qusham (mevani pishmasdan toʻkadigan kasallik) tushdi›, — der edi. Ular oʻz xaridlaridagi ayblari haqida bahslashaverar edi. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Mevani — foydasi maʼlum boʻlishdan oldin — sotmanglar›, — dedilar — ular juda koʻp janjallashgani uchun (bu) nasihat (sifatida edi)». Xorija ibn Zayd ibn Sobit dedi: «Zayd ibn Sobit oʻz yerining mevasini — to Surayyo (yulduzi) chiqguncha va sariq (mevalarni) qizil (pishgan)laridan ajratib bilish mumkin boʻlguncha — sotmas edi».Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ даврида одамлар мева билан савдо қилар эди. Улар хурмоларини узганда ва харидорлар ўз ҳақларини олишга келганда, сотувчи: ‹Менинг хурмоларим чириди, улар касалликдан зарарланди, уларга қушам (мевани пишмасдан тўкадиган касаллик) тушди›, — дер эди. Улар ўз харидларидаги айблари ҳақида баҳслашаверар эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Мевани — фойдаси маълум бўлишдан олдин — сотманглар›, — дедилар — улар жуда кўп жанжаллашгани учун (бу) насиҳат (сифатида эди)». Хорижа ибн Зайд ибн Собит деди: «Зайд ибн Собит ўз ерининг мевасини — то Сурайё (юлдузи) чиқгунча ва сариқ (меваларни) қизил (пишган)ларидан ажратиб билиш мумкин бўлгунча — сотмас эди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثِّمَارِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهَا، نَهَى الْبَائِعَ وَالْمُبْتَاعَ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ mevani — foydasi maʼlum boʻlishdan oldin — sotishdan qaytardi. U zot sotuvchini ham, xaridorni ham (bunday savdodan) qaytardi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ мевани — фойдаси маълум бўлишдан олдин — сотишдан қайтарди. У зот сотувчини ҳам, харидорни ҳам (бундай савдодан) қайтарди.

حَدَّثَنَا ابْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ تُبَاعَ ثَمَرَةُ النَّخْلِ حَتَّى تَزْهُوَ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ يَعْنِي حَتَّى تَحْمَرَّ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ xurmo mevasini — to u pishmaguncha — sotishdan qaytardi. Abu Abdulloh (Buxoriy): «Bu — to u qizarguncha (yeyishga yaroqli boʻlguncha) (degani)», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ хурмо мевасини — то у пишмагунча — сотишдан қайтарди. Абу Абдуллоҳ (Бухорий): «Бу — то у қизаргунча (ейишга яроқли бўлгунча) (дегани)», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سَلِيمِ بْنِ حَيَّانَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مِينَا، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُبَاعَ الثَّمَرَةُ حَتَّى تُشَقِّحَ‏.‏ فَقِيلَ مَا تُشَقِّحُ قَالَ تَحْمَارُّ وَتَصْفَارُّ وَيُؤْكَلُ مِنْهَا‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (xurmo) mevasini — to u qizarguncha yoki sargʻayguncha va yeyishga yaroqli boʻlguncha — sotishdan qaytardi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (хурмо) мевасини — то у қизаргунча ёки сарғайгунча ва ейишга яроқли бўлгунча — сотишдан қайтарди.

حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْهَيْثَمِ، حَدَّثَنَا مُعَلًّى، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرَةِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهَا، وَعَنِ النَّخْلِ حَتَّى يَزْهُوَ‏.‏ قِيلَ وَمَا يَزْهُو قَالَ يَحْمَارُّ أَوْ يَصْفَارُّ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ mevani — foydasi maʼlum boʻlishdan oldin — sotishdan; va xurmo (daraxtlari)ni — to xurmolar deyarli pishmaguncha — sotishdan qaytardi. U zotdan ‹deyarli pishgan› nimani anglatadi, deb soʻraldi. U zot: «Qizarib, sargʻaydi (degani)», — deb javob berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ мевани — фойдаси маълум бўлишдан олдин — сотишдан; ва хурмо (дарахтлари)ни — то хурмолар деярли пишмагунча — сотишдан қайтарди. У зотдан ‹деярли пишган› нимани англатади, деб сўралди. У зот: «Қизариб, сарғайди (дегани)», — деб жавоб бердилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثِّمَارِ حَتَّى تُزْهِيَ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ وَمَا تُزْهِي قَالَ حَتَّى تَحْمَرَّ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتَ إِذَا مَنَعَ اللَّهُ الثَّمَرَةَ، بِمَ يَأْخُذُ أَحَدُكُمْ مَالَ أَخِيهِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ mevani — to u deyarli pishmaguncha — sotishdan qaytardi. U zotdan ‹deyarli pishgan› nima degani, deb soʻraldi. U zot: «To u qizarguncha», — deb javob berdilar. Allohning Rasuli ﷺ yana: «Agar Alloh mevani buzsa (halok qilsa), kishi qanday qilib oʻz birodari (boshqa kishi)ning pulini olishga haqli boʻladi?» — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ мевани — то у деярли пишмагунча — сотишдан қайтарди. У зотдан ‹деярли пишган› нима дегани, деб сўралди. У зот: «То у қизаргунча», — деб жавоб бердилар. Аллоҳнинг Расули ﷺ яна: «Агар Аллоҳ мевани бузса (ҳалок қилса), киши қандай қилиб ўз биродари (бошқа киши)нинг пулини олишга ҳақли бўлади?» — дедилар.

قَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ لَوْ أَنَّ رَجُلاً، ابْتَاعَ ثَمَرًا قَبْلَ أَنْ يَبْدُوَ صَلاَحُهُ، ثُمَّ أَصَابَتْهُ عَاهَةٌ، كَانَ مَا أَصَابَهُ عَلَى رَبِّهِ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَتَبَايَعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهَا، وَلاَ تَبِيعُوا الثَّمَرَ بِالتَّمْرِ ‏"‏‏.‏

Ibn Shihob (Solim ibn Abdulloh orqali Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Agar kishi mevani — foydasi maʼlum boʻlishdan oldin — sotib olib, soʻng meva ofat (kasallik) bilan buzilsa, (bu) zararni egasi (xaridor emas) koʻradi. Solim ibn Abdulloh, Ibn Umardan rivoyat qildi: Allohning Rasuli ﷺ: «Mevani — foydasi maʼlum boʻlishdan oldin — sotmanglar va sotib olmanglar; va yangi mevani (xurmoni) quruq xurmoga sotmanglar», — dedilar.Ибн Шиҳоб (Солим ибн Абдуллоҳ орқали Ибн Умардан) ривоят қилади: Агар киши мевани — фойдаси маълум бўлишдан олдин — сотиб олиб, сўнг мева офат (касаллик) билан бузилса, (бу) зарарни эгаси (харидор эмас) кўради. Солим ибн Абдуллоҳ, Ибн Умардан ривоят қилди: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мевани — фойдаси маълум бўлишдан олдин — сотманглар ва сотиб олманглар; ва янги мевани (хурмони) қуруқ хурмога сотманглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ ذَكَرْنَا عِنْدَ إِبْرَاهِيمَ الرَّهْنَ فِي السَّلَفِ، فَقَالَ لاَ بَأْسَ بِهِ‏.‏ ثُمَّ حَدَّثَنَا عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اشْتَرَى طَعَامًا مِنْ يَهُودِيٍّ إِلَى أَجَلٍ، فَرَهَنَهُ دِرْعَهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir yahudiydan — qarzga (nasiyaga) — biror taom sotib oldilar va oʻz sovutini unga garovga qoʻydilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир яҳудийдан — қарзга (насияга) — бирор таом сотиб олдилар ва ўз совутини унга гаровга қўйдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَ رَجُلاً عَلَى خَيْبَرَ، فَجَاءَهُ بِتَمْرٍ جَنِيبٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَكُلُّ تَمْرِ خَيْبَرَ هَكَذَا ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّا لَنَأْخُذُ الصَّاعَ مِنْ هَذَا بِالصَّاعَيْنِ، وَالصَّاعَيْنِ بِالثَّلاَثَةِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَفْعَلْ، بِعِ الْجَمْعَ بِالدَّرَاهِمِ، ثُمَّ ابْتَعْ بِالدَّرَاهِمِ جَنِيبًا ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy va Abu Hurayra (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ bir kishini Xaybarga voliy (hokim) qilib tayinladi. Oʻsha voliy u zotga (Xaybardan) aʼlo navli xurmo keltirdi. Paygʻambar ﷺ: «Xaybarning barcha xurmosi shundaymi?» — deb soʻradilar. U: «Allohga qasamki, yoʻq, yo Rasululloh! Lekin biz bu (xil xurmo)ning bir soʼini — oʻz (xurmolarimiz)ning ikki soʼiga, ikki soʼini uch (soʼ)iga ayirboshlaymiz», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Bunday qilma (chunki bu — riboning bir turi); balki aralash (past navli) xurmoni pulga sot, soʻng oʻsha pulga yaxshi xurmo sotib ol», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ бир кишини Хайбарга волий (ҳоким) қилиб тайинлади. Ўша волий у зотга (Хайбардан) аъло навли хурмо келтирди. Пайғамбар ﷺ: «Хайбарнинг барча хурмоси шундайми?» — деб сўрадилар. У: «Аллоҳга қасамки, йўқ, ё Расулуллоҳ! Лекин биз бу (хил хурмо)нинг бир сўини — ўз (хурмоларимиз)нинг икки сўига, икки сўини уч (сў)ига айирбошлаймиз», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бундай қилма (чунки бу — рибонинг бир тури); балки аралаш (паст навли) хурмони пулга сот, сўнг ўша пулга яхши хурмо сотиб ол», — дедилар.

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَقَالَ لِي إِبْرَاهِيمُ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، يُخْبِرُ عَنْ نَافِعٍ، مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ أَنَّ أَيُّمَا، نَخْلٍ بِيعَتْ قَدْ أُبِّرَتْ لَمْ يُذْكَرِ الثَّمَرُ، فَالثَّمَرُ لِلَّذِي أَبَّرَهَا، وَكَذَلِكَ الْعَبْدُ وَالْحَرْثُ‏.‏ سَمَّى لَهُ نَافِعٌ هَؤُلاَءِ الثَّلاَثَ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umarning ozod qilingan quli) rivoyat qiladi: Agar changlatilgan (chetilgan) xurmo daraxtlari sotilsa va (shartnomada) ularning mevasi haqida hech narsa aytilmasa, meva — uni changlatgan (chetgan) kishiga (sotuvchiga) qoladi; qul va ekinchi (yer)da ham shunday. Nofiʼ shu uch narsani zikr qildi.Нофиъ (Ибн Умарнинг озод қилинган қули) ривоят қилади: Агар чанглатилган (четилган) хурмо дарахтлари сотилса ва (шартномада) уларнинг меваси ҳақида ҳеч нарса айтилмаса, мева — уни чанглатган (четган) кишига (сотувчига) қолади; қул ва экинчи (ер)да ҳам шундай. Нофиъ шу уч нарсани зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ بَاعَ نَخْلاً قَدْ أُبِّرَتْ فَثَمَرُهَا لِلْبَائِعِ، إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Agar kishi changlatilgan (chetilgan) xurmo daraxtlarini sotsa, meva — sotuvchi uchun (qoladi), magar xaridor — uni oʻziga (boʻlishi)ni shart qilsa (va sotuvchi rozi boʻlsa)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Агар киши чанглатилган (четилган) хурмо дарахтларини соца, мева — сотувчи учун (қолади), магар харидор — уни ўзига (бўлиши)ни шарт қилса (ва сотувчи рози бўлса)», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُزَابَنَةِ أَنْ يَبِيعَ ثَمَرَ حَائِطِهِ إِنْ كَانَ نَخْلاً بِتَمْرٍ كَيْلاً، وَإِنْ كَانَ كَرْمًا أَنْ يَبِيعَهُ بِزَبِيبٍ كَيْلاً أَوْ كَانَ زَرْعًا أَنْ يَبِيعَهُ بِكَيْلِ طَعَامٍ، وَنَهَى عَنْ ذَلِكَ كُلِّهِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ muzobanadan qaytardi — yaʼni oʻz bogʻingizdagi (uzilmagan) xurmoni oʻlchangan quruq xurmoga, yoki uzilmagan yangi uzumni oʻlchangan quruq uzumga, yoki (yerda) turgan ekinni oʻlchangan taomga sotish. U zot bunday savdolarning hammasidan qaytardi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ музобанадан қайтарди — яъни ўз боғингиздаги (узилмаган) хурмони ўлчанган қуруқ хурмога, ёки узилмаган янги узумни ўлчанган қуруқ узумга, ёки (ерда) турган экинни ўлчанган таомга сотиш. У зот бундай савдоларнинг ҳаммасидан қайтарди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا امْرِئٍ أَبَّرَ نَخْلاً ثُمَّ بَاعَ أَصْلَهَا، فَلِلَّذِي أَبَّرَ ثَمَرُ النَّخْلِ، إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَهُ الْمُبْتَاعُ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim xurmo daraxtlarini changlatsa (chetsa), soʻng ularni sotsa, meva — unga (sotuvchiga) tegishli(dir), magar xaridor — meva oʻziga tegishli boʻlishi(ni) shart qilsa (va sotuvchi rozi boʻlsa)», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким хурмо дарахтларини чанглаца (чеца), сўнг уларни соца, мева — унга (сотувчига) тегишли(дир), магар харидор — мева ўзига тегишли бўлиши(ни) шарт қилса (ва сотувчи рози бўлса)», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي طَلْحَةَ الأَنْصَارِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ، وَالْمُخَاضَرَةِ، وَالْمُلاَمَسَةِ، وَالْمُنَابَذَةِ، وَالْمُزَابَنَةِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ muhoqala, muhozara, mulamasa, munobaza va muzobanadan qaytardi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ муҳоқала, муҳозара, муламаса, мунобаза ва музобанадан қайтарди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ ثَمَرِ التَّمْرِ حَتَّى تَزْهُوَ‏.‏ فَقُلْنَا لأَنَسٍ مَا زَهْوُهَا قَالَ تَحْمَرُّ وَتَصْفَرُّ، أَرَأَيْتَ إِنْ مَنَعَ اللَّهُ الثَّمَرَةَ بِمَ تَسْتَحِلُّ مَالَ أَخِيكَ

Humayd (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas: «Paygʻambar ﷺ xurmoni — to u deyarli pishmaguncha — sotishdan qaytardi», — dedi. Biz Anasdan: «‹Deyarli pishgan› nima degani?» — deb soʻradik. U: «Ular qizarib, sargʻayadi. Paygʻambar ﷺ yana: ‹Agar Alloh daraxtdagi mevani halok qilsa, sotuvchi qanday qilib oʻz birodari (boshqa kishi)ning pulini olishga haqli boʻladi?› — dedilar», — deb javob berdi.Ҳумайд (Анасдан) ривоят қилади: Анас: «Пайғамбар ﷺ хурмони — то у деярли пишмагунча — сотишдан қайтарди», — деди. Биз Анасдан: «‹Деярли пишган› нима дегани?» — деб сўрадик. У: «Улар қизариб, сарғаяди. Пайғамбар ﷺ яна: ‹Агар Аллоҳ дарахтдаги мевани ҳалок қилса, сотувчи қандай қилиб ўз биродари (бошқа киши)нинг пулини олишга ҳақли бўлади?› — дедилар», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَأْكُلُ جُمَّارًا، فَقَالَ ‏"‏ مِنَ الشَّجَرِ شَجَرَةٌ كَالرَّجُلِ الْمُؤْمِنِ ‏"‏‏.‏ فَأَرَدْتُ أَنْ أَقُولَ هِيَ النَّخْلَةُ‏.‏ فَإِذَا أَنَا أَحْدَثُهُمْ قَالَ ‏"‏ هِيَ النَّخْلَةُ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan birga edim va u zot yangi xurmo yeb oʻtirgan edilar. U zot: «Daraxtlar (ichida) shunday bir daraxt borki, u moʻmin kishiga oʻxshaydi», — dedilar. Men — u xurmo daraxti, — deb aytmoqchi boʻldim, lekin men ular orasida eng yoshi edim (shuning uchun jim turdim). U zot: «U — xurmo daraxti(dir)», — deb qoʻshdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан бирга эдим ва у зот янги хурмо еб ўтирган эдилар. У зот: «Дарахтлар (ичида) шундай бир дарахт борки, у мўмин кишига ўхшайди», — дедилар. Мен — у хурмо дарахти, — деб айтмоқчи бўлдим, лекин мен улар орасида энг ёши эдим (шунинг учун жим турдим). У зот: «У — хурмо дарахти(дир)», — деб қўшдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ حَجَمَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبُو طَيْبَةَ، فَأَمَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِصَاعٍ مِنْ تَمْرٍ، وَأَمَرَ أَهْلَهُ أَنْ يُخَفِّفُوا عَنْهُ مِنْ خَرَاجِهِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Tayba Allohning Rasuli ﷺ ga hijoma qildi; bas, Allohning Rasuli ﷺ unga bir soʼ xurmo berishni buyurdi va uning xojalariga (chunki u qul edi) — uning (soliq) toʻlovini kamaytirishni — buyurdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Тайба Аллоҳнинг Расули ﷺ га ҳижома қилди; бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ унга бир сў хурмо беришни буюрди ва унинг хожаларига (чунки у қул эди) — унинг (солиқ) тўловини камайтиришни — буюрди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ هِنْدٌ أُمُّ مُعَاوِيَةَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ شَحِيحٌ، فَهَلْ عَلَىَّ جُنَاحٌ أَنْ آخُذَ مِنْ مَالِهِ سِرًّا قَالَ ‏"‏ خُذِي أَنْتِ وَبَنُوكِ مَا يَكْفِيكِ بِالْمَعْرُوفِ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Hind — Muoviyaning onasi — Allohning Rasuli ﷺ ga: «Abu Sufyon (uning eri) baxil (xasis) kishi. Men uning molidan yashirincha olishim mumkinmi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ unga: «Sen va oʻgʻillaring maʼqul va adolatli (oʻlchov)da yetarli (narsa)ni olsanglar (boʻladi)», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳинд — Муовиянинг онаси — Аллоҳнинг Расули ﷺ га: «Абу Суфён (унинг эри) бахил (хасис) киши. Мен унинг молидан яширинча олишим мумкинми?» — деди. Пайғамбар ﷺ унга: «Сен ва ўғилларинг маъқул ва адолатли (ўлчов)да етарли (нарса)ни олсанглар (бўлади)», — дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، قَالَ سَمِعْتُ عُثْمَانَ بْنَ فَرْقَدٍ، قَالَ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ عُرْوَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ تَقُولُ ‏[quran sura="4" aya_start="6" aya_end="6"]{‏وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ‏}‏ أُنْزِلَتْ فِي وَالِي الْيَتِيمِ الَّذِي يُقِيمُ عَلَيْهِ، وَيُصْلِحُ فِي مَالِهِ، إِنْ كَانَ فَقِيرًا أَكَلَ مِنْهُ بِالْمَعْرُوفِ‏.‏

Hishom ibn Urva (otasidan, Oishadan) rivoyat qiladi: U (Urva) Oishaning shunday deganini eshitdi: «‹Vasiylar (qarovchilar)dan kim badavlat boʻlsa, (yetimning molidan) haq (ish haqi) olmasin; lekin kim kambagʻal boʻlsa, oʻziga (mehnatiga qarab) maʼqul va adolatli (miqdor)ni olsin› (Niso, 6) — degan oyat — yetimlarni parvarish qiladigan va ularning moliyaviy ishlarini yaxshi yuritadigan vasiy (qarovchi) haqida nozil boʻldi; agar vasiy kambagʻal boʻlsa, u undan (yetim molidan) — oʻz mehnatiga qarab — maʼqul va adolatli (miqdor)ni olishi mumkin».Ҳишом ибн Урва (отасидан, Оишадан) ривоят қилади: У (Урва) Оишанинг шундай деганини эшитди: «‹Васийлар (қаровчилар)дан ким бадавлат бўлса, (етимнинг молидан) ҳақ (иш ҳақи) олмасин; лекин ким камбағал бўлса, ўзига (меҳнатига қараб) маъқул ва адолатли (миқдор)ни олсин› (Нисо, 6) — деган оят — етимларни парвариш қиладиган ва уларнинг молиявий ишларини яхши юритадиган васий (қаровчи) ҳақида нозил бўлди; агар васий камбағал бўлса, у ундан (етим молидан) — ўз меҳнатига қараб — маъқул ва адолатли (миқдор)ни олиши мумкин».

حَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الشُّفْعَةَ فِي كُلِّ مَالٍ لَمْ يُقْسَمْ، فَإِذَا وَقَعَتِ الْحُدُودُ وَصُرِّفَتِ الطُّرُقُ فَلاَ شُفْعَةَ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ har qanday sheriklik mulkda (sherikka) shufʼa (oldindan sotib olish huquqi) berdi; lekin agar mulkning chegaralari ajratilgan yoki yoʻllar hamda koʻchalar belgilangan boʻlsa, unda shufʼa yoʻq edi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳар қандай шериклик мулкда (шерикка) шуфъа (олдиндан сотиб олиш ҳуқуқи) берди; лекин агар мулкнинг чегаралари ажратилган ёки йўллар ҳамда кўчалар белгиланган бўлса, унда шуфъа йўқ эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالشُّفْعَةِ فِي كُلِّ مَالٍ لَمْ يُقْسَمْ، فَإِذَا وَقَعَتِ الْحُدُودُ وَصُرِّفَتِ الطُّرُقُ فَلاَ شُفْعَةَ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ har qanday boʻlinmagan sheriklik mulkda shufʼaning amal qilishini hukm qildi; lekin agar chegaralar aniq belgilangan yoki yoʻllar hamda koʻchalar ajratilgan boʻlsa, unda shufʼa yoʻq edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳар қандай бўлинмаган шериклик мулкда шуфъанинг амал қилишини ҳукм қилди; лекин агар чегаралар аниқ белгиланган ёки йўллар ҳамда кўчалар ажратилган бўлса, унда шуфъа йўқ эди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، بِهَذَا وَقَالَ فِي كُلِّ مَا لَمْ يُقْسَمْ‏.‏ تَابَعَهُ هِشَامٌ عَنْ مَعْمَرٍ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ فِي كُلِّ مَالٍ‏.‏ رَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

Musaddad (Abdulvohiddan) rivoyat qiladi: Yuqoridagidek, lekin u: «...har qanday boʻlinmagan sheriklik narsada...», — dedi. Hishom, Maʼmardan — yuqoridagidek — rivoyat qildi, lekin u: «...har qanday mulkda...», — dedi.Мусаддад (Абдулвоҳиддан) ривоят қилади: Юқоридагидек, лекин у: «...ҳар қандай бўлинмаган шериклик нарсада...», — деди. Ҳишом, Маъмардан — юқоридагидек — ривоят қилди, лекин у: «...ҳар қандай мулкда...», — деди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خَرَجَ ثَلاَثَةٌ يَمْشُونَ فَأَصَابَهُمُ الْمَطَرُ، فَدَخَلُوا فِي غَارٍ فِي جَبَلٍ، فَانْحَطَّتْ عَلَيْهِمْ صَخْرَةٌ‏.‏ قَالَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ادْعُوا اللَّهَ بِأَفْضَلِ عَمَلٍ عَمِلْتُمُوهُ‏.‏ فَقَالَ أَحَدُهُمُ اللَّهُمَّ، إِنِّي كَانَ لِي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ، فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَرْعَى، ثُمَّ أَجِيءُ فَأَحْلُبُ، فَأَجِيءُ بِالْحِلاَبِ فَآتِي بِهِ أَبَوَىَّ فَيَشْرَبَانِ، ثُمَّ أَسْقِي الصِّبْيَةَ وَأَهْلِي وَامْرَأَتِي، فَاحْتَبَسْتُ لَيْلَةً‏.‏ فَجِئْتُ فَإِذَا هُمَا نَائِمَانِ ـ قَالَ ـ فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُمَا، وَالصِّبِيْةُ يَتَضَاغَوْنَ عِنْدَ رِجْلَىَّ، فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ دَأْبِي وَدَأْبَهُمَا، حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا فُرْجَةً نَرَى مِنْهَا السَّمَاءَ‏.‏ قَالَ فَفُرِجَ عَنْهُمْ‏.‏ وَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي كُنْتُ أُحِبُّ امْرَأَةً مِنْ بَنَاتِ عَمِّي كَأَشَدِّ مَا يُحِبُّ الرَّجُلُ النِّسَاءَ، فَقَالَتْ لاَ تَنَالُ ذَلِكَ مِنْهَا حَتَّى تُعْطِيَهَا مِائَةَ دِينَارٍ‏.‏ فَسَعَيْتُ فِيهَا حَتَّى جَمَعْتُهَا، فَلَمَّا قَعَدْتُ بَيْنَ رِجْلَيْهَا قَالَتِ اتَّقِ اللَّهَ، وَلاَ تَفُضَّ الْخَاتَمَ إِلاَّ بِحَقِّهِ‏.‏ فَقُمْتُ وَتَرَكْتُهَا، فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا فُرْجَةً، قَالَ فَفَرَجَ عَنْهُمُ الثُّلُثَيْنِ‏.‏ وَقَالَ الآخَرُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي اسْتَأْجَرْتُ أَجِيرًا بِفَرَقٍ مِنْ ذُرَةٍ فَأَعْطَيْتُهُ، وَأَبَى ذَاكَ أَنْ يَأْخُذَ، فَعَمَدْتُ إِلَى ذَلِكَ الْفَرَقِ، فَزَرَعْتُهُ حَتَّى اشْتَرَيْتُ مِنْهُ بَقَرًا وَرَاعِيَهَا، ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَعْطِنِي حَقِّي‏.‏ فَقُلْتُ انْطَلِقْ إِلَى تِلْكَ الْبَقَرِ وَرَاعِيهَا، فَإِنَّهَا لَكَ‏.‏ فَقَالَ أَتَسْتَهْزِئُ بِي‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ مَا أَسْتَهْزِئُ بِكَ وَلَكِنَّهَا لَكَ‏.‏ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنِّي فَعَلْتُ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ وَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا‏.‏ فَكُشِفَ عَنْهُمْ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Uch kishi ketib borayotgan paytda, yomgʻir yogʻa boshladi va ular bir togʻdagi gʻorga kirishga majbur boʻldi. Bir katta tosh (yumalab kelib), gʻor ogʻzini berkitdi. Ular bir-biriga: ‹Allohga — oʻzlaringiz qilgan eng yaxshi amalingiz bilan — duo qilinglar (toki Alloh bu toshni siljitsa)›, — dedi. Ulardan biri: ‹Allohim! Mening ota-onam qari edi va men (hayvonlarimni) boqishga chiqar edim. Qaytganimda (hayvonlarni) sogʻar va sutni bir idishda ota-onamga ichishga olib borar edim. Ular undan ichgandan keyin, men uni farzandlarimga, oilamga va xotinimga berar edim. Bir kun men kechikdim va qaytganimda ota-onamni uxlab yotgan topdim hamda ularni uygʻotishni xohlamadim. Bolalar ochdan oyoqlarim ostida yigʻlar edi. Bu hol — to tong otguncha — davom etdi. Allohim! Agar Sen buni — men Sening (roziliging) uchun qildim, deb — bilsang, bu toshni siljit — toki biz osmonni koʻraylik›, — dedi. Bas, tosh bir oz siljidi. Ikkinchisi: ‹Allohim! Sen bilasanki, mening bir amakivachcha (qiz) singlim bor edi va men uni — erkak ayolni (qancha) sevishi mumkin boʻlgan eng chuqur muhabbat bilan — sevardim. U menga — to men unga yuz dinor (oltin) bermagunimcha — men oʻz istagimga yetolmasligimni aytdi. Bas, men shu (pul) uchun harakat qildim — to istagan miqdorni yigʻgunimcha; va men uning ikki oyogʻi orasida oʻtirganimda, u menga — Allohdan qoʻrqishni va uni haqsiz (nikohsiz) ravishda bokiraligidan judo qilmaslikni — aytdi. Bas, men (oʻrnimdan) turib, uni tark etdim. Allohim! Agar Sen buni — men Sening (roziliging) uchun qildim, deb — bilsang, bu toshni siljit›, — dedi. Bas, toshning uchdan ikki qismi siljidi. Soʻng uchinchi kishi: ‹Allohim! Shubhasiz, Sen bilasanki, men bir marta bir ishchini bir faraq (uch soʼ) tariq (don) (ish haqi)ga yolladim va unga (haqini) toʻlamoqchi boʻlganimda, u uni olishni rad etdi; bas, men uni (tariqni) ekdim va uning hosilidan sigir(lar) va bir choʻpon sotib oldim. Bir muddatdan soʻng oʻsha kishi kelib, oʻz pulini talab qildi. Men unga: «Anavi sigirlar va choʻpon oldiga bor va ularni ol — chunki ular sen uchun», — dedim. U mendan — sen men bilan hazillashayotganmisan, deb — soʻradi. Men unga — hazillashayotganim yoʻq va bularning hammasi unga tegishli ekanini — aytdim. Allohim! Agar Sen buni — men Sening (roziliging) uchun chin koʻngildan qildim, deb — bilsang, bu toshni siljit›, — dedi. Bas, tosh gʻor ogʻzidan butunlay siljib ketdi», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Уч киши кетиб бораётган пайтда, ёмғир ёға бошлади ва улар бир тоғдаги ғорга киришга мажбур бўлди. Бир катта тош (юмалаб келиб), ғор оғзини беркитди. Улар бир-бирига: ‹Аллоҳга — ўзларингиз қилган энг яхши амалингиз билан — дуо қилинглар (токи Аллоҳ бу тошни силжица)›, — деди. Улардан бири: ‹Аллоҳим! Менинг ота-онам қари эди ва мен (ҳайвонларимни) боқишга чиқар эдим. Қайтганимда (ҳайвонларни) соғар ва сутни бир идишда ота-онамга ичишга олиб борар эдим. Улар ундан ичгандан кейин, мен уни фарзандларимга, оиламга ва хотинимга берар эдим. Бир кун мен кечикдим ва қайтганимда ота-онамни ухлаб ётган топдим ҳамда уларни уйғотишни хоҳламадим. Болалар очдан оёқларим остида йиғлар эди. Бу ҳол — то тонг отгунча — давом этди. Аллоҳим! Агар Сен буни — мен Сенинг (розилигинг) учун қилдим, деб — билсанг, бу тошни силжит — токи биз осмонни кўрайлик›, — деди. Бас, тош бир оз силжиди. Иккинчиси: ‹Аллоҳим! Сен биласанки, менинг бир амакивачча (қиз) синглим бор эди ва мен уни — эркак аёлни (қанча) севиши мумкин бўлган энг чуқур муҳаббат билан — севардим. У менга — то мен унга юз динор (олтин) бермагунимча — мен ўз истагимга етолмаслигимни айтди. Бас, мен шу (пул) учун ҳаракат қилдим — то истаган миқдорни йиғгунимча; ва мен унинг икки оёғи орасида ўтирганимда, у менга — Аллоҳдан қўрқишни ва уни ҳақсиз (никоҳсиз) равишда бокиралигидан жудо қилмасликни — айтди. Бас, мен (ўрнимдан) туриб, уни тарк этдим. Аллоҳим! Агар Сен буни — мен Сенинг (розилигинг) учун қилдим, деб — билсанг, бу тошни силжит›, — деди. Бас, тошнинг учдан икки қисми силжиди. Сўнг учинчи киши: ‹Аллоҳим! Шубҳасиз, Сен биласанки, мен бир марта бир ишчини бир фарақ (уч сў) тариқ (дон) (иш ҳақи)га ёлладим ва унга (ҳақини) тўламоқчи бўлганимда, у уни олишни рад этди; бас, мен уни (тариқни) экдим ва унинг ҳосилидан сигир(лар) ва бир чўпон сотиб олдим. Бир муддатдан сўнг ўша киши келиб, ўз пулини талаб қилди. Мен унга: «Анави сигирлар ва чўпон олдига бор ва уларни ол — чунки улар сен учун», — дедим. У мендан — сен мен билан ҳазиллашаётганмисан, деб — сўради. Мен унга — ҳазиллашаётганим йўқ ва буларнинг ҳаммаси унга тегишли эканини — айтдим. Аллоҳим! Агар Сен буни — мен Сенинг (розилигинг) учун чин кўнгилдан қилдим, деб — билсанг, бу тошни силжит›, — деди. Бас, тош ғор оғзидан бутунлай силжиб кетди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ جَاءَ رَجُلٌ مُشْرِكٌ مُشْعَانٌّ طَوِيلٌ بِغَنَمٍ يَسُوقُهَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْعًا أَمْ عَطِيَّةً أَوْ قَالَ أَمْ هِبَةً ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ بَلْ بَيْعٌ‏.‏ فَاشْتَرَى مِنْهُ شَاةً‏.‏

Abdurrahmon ibn Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan birga edik; shu payt — uzun, patak (taralmagan) sochli — baland boʻyli bir mushrik oʻz qoʻylarini haydab keldi. Paygʻambar ﷺ undan: «Bu qoʻylar sotuvgami yoki hadyagami?» — deb soʻradilar. Mushrik: «Ular sotuvga», — deb javob berdi. Paygʻambar ﷺ undan bir qoʻy sotib oldilar.Абдурраҳмон ибн Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан бирга эдик; шу пайт — узун, патак (таралмаган) сочли — баланд бўйли бир мушрик ўз қўйларини ҳайдаб келди. Пайғамбар ﷺ ундан: «Бу қўйлар сотувгами ёки ҳадягами?» — деб сўрадилар. Мушрик: «Улар сотувга», — деб жавоб берди. Пайғамбар ﷺ ундан бир қўй сотиб олдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَاجَرَ إِبْرَاهِيمُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ بِسَارَةَ، فَدَخَلَ بِهَا قَرْيَةً فِيهَا مَلِكٌ مِنَ الْمُلُوكِ، أَوْ جَبَّارٌ مِنَ الْجَبَابِرَةِ، فَقِيلَ دَخَلَ إِبْرَاهِيمُ بِامْرَأَةٍ، هِيَ مِنْ أَحْسَنِ النِّسَاءِ‏.‏ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ أَنْ يَا إِبْرَاهِيمُ، مَنْ هَذِهِ الَّتِي مَعَكَ قَالَ أُخْتِي‏.‏ ثُمَّ رَجَعَ إِلَيْهَا، فَقَالَ لاَ تُكَذِّبِي حَدِيثِي فَإِنِّي أَخْبَرْتُهُمْ أَنَّكِ أُخْتِي، وَاللَّهِ إِنْ عَلَى الأَرْضِ مُؤْمِنٌ غَيْرِي وَغَيْرُكِ‏.‏ فَأَرْسَلَ بِهَا إِلَيْهِ، فَقَامَ إِلَيْهَا، فَقَامَتْ تَوَضَّأُ وَتُصَلِّي فَقَالَتِ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ آمَنْتُ بِكَ وَبِرَسُولِكَ وَأَحْصَنْتُ فَرْجِي، إِلاَّ عَلَى زَوْجِي فَلاَ تُسَلِّطْ عَلَىَّ الْكَافِرَ‏.‏ فَغُطَّ حَتَّى رَكَضَ بِرِجْلِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ الأَعْرَجُ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَتِ اللَّهُمَّ إِنْ يَمُتْ يُقَالُ هِيَ قَتَلَتْهُ‏.‏ فَأُرْسِلَ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهَا، فَقَامَتْ تَوَضَّأُ تُصَلِّي، وَتَقُولُ اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ آمَنْتُ بِكَ وَبِرَسُولِكَ، وَأَحْصَنْتُ فَرْجِي، إِلاَّ عَلَى زَوْجِي، فَلاَ تُسَلِّطْ عَلَىَّ هَذَا الْكَافِرَ، فَغُطَّ حَتَّى رَكَضَ بِرِجْلِهِ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَقَالَتِ اللَّهُمَّ إِنْ يَمُتْ فَيُقَالُ هِيَ قَتَلَتْهُ، فَأُرْسِلَ فِي الثَّانِيَةِ، أَوْ فِي الثَّالِثَةِ، فَقَالَ وَاللَّهِ مَا أَرْسَلْتُمْ إِلَىَّ إِلاَّ شَيْطَانًا، ارْجِعُوهَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ، وَأَعْطُوهَا آجَرَ‏.‏ فَرَجَعَتْ إِلَى إِبْرَاهِيمَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ فَقَالَتْ أَشَعَرْتَ أَنَّ اللَّهَ كَبَتَ الْكَافِرَ وَأَخْدَمَ وَلِيدَةً‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ibrohim paygʻambar (alayhissalom) Sora bilan hijrat qildi va — unda podshoh yoki zolim (hukmdor) boʻlgan — bir qishloqqa kirdi. (Podshohga): ‹Ibrohim eng goʻzal ayollardan biri boʻlgan bir ayol bilan (qishloqqa) kirdi›, — deyildi. Bas, podshoh Ibrohimni (chaqirib) yubordi va: ‹Ey Ibrohim, sen bilan birga boʻlgan bu ayol kim?› — deb soʻradi. Ibrohim: ‹U — mening singlim (yaʼni dinda)›, — deb javob berdi. Soʻng Ibrohim uning (Soraning) oldiga qaytib: ‹Mening soʻzimga zid (gap) aytma — chunki men ularga — sen mening singlimsan, deb — aytdim. Allohga qasamki, bu yerda sen bilan mendan boshqa hech bir haqiqiy moʻmin yoʻq›, — dedi. Soʻng Ibrohim uni podshoh huzuriga joʻnatdi. Podshoh uning oldiga kelganda, u (Sora oʻrnidan) turib, tahorat qildi, namoz oʻqidi va: ‹Allohim! Agar men Senga va Sening Paygʻambaringga iymon keltirgan hamda oʻz avratimni — erimdan boshqa hammadan — saqlagan boʻlsam, bu kofirni menga gʻolib qilma›, — dedi. Shunda podshoh qattiq qaltirab (sarosimaga tushib), oyoqlarini qimirlata boshladi. Sora podshohning ahvolini koʻrib: ‹Allohim! Agar u oʻlsa, odamlar — uni men oʻldirdim, — deydi›, — dedi. Podshoh oʻz (kuchini) qaytadan tikladi va unga tomon yurdi, lekin u (Sora) yana (oʻrnidan) turib, tahorat qildi, namoz oʻqidi va: ‹Allohim! Agar men Senga va Sening Paygʻambaringga iymon keltirgan hamda oʻz avratimni — erimdan boshqa hammadan — saqlagan boʻlsam, bu kofirni menga gʻolib qilma›, — dedi. Podshoh yana qattiq qaltirab, oyoqlarini qimirlata boshladi. Sora podshohning oʻsha ahvolini koʻrib: ‹Allohim! Agar u oʻlsa, odamlar — uni men oʻldirdim, — deydi›, — dedi. Podshohga ikki yoki uch marta (shunday) hol tushdi va u oxirgi holdan soʻng: ‹Allohga qasamki, sizlar menga bir shaytonni joʻnatdingiz. Uni Ibrohimga qaytaringlar va unga Hojarni beringlar›, — dedi. Bas, u (Sora) Ibrohimning oldiga qaytib: ‹Alloh kofirni xor qildi va bizga xizmat uchun bir choriya (kaniz) berdi›, — dedi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Иброҳим пайғамбар (алайҳиссалом) Сора билан ҳижрат қилди ва — унда подшоҳ ёки золим (ҳукмдор) бўлган — бир қишлоққа кирди. (Подшоҳга): ‹Иброҳим энг гўзал аёллардан бири бўлган бир аёл билан (қишлоққа) кирди›, — дейилди. Бас, подшоҳ Иброҳимни (чақириб) юборди ва: ‹Эй Иброҳим, сен билан бирга бўлган бу аёл ким?› — деб сўради. Иброҳим: ‹У — менинг синглим (яъни динда)›, — деб жавоб берди. Сўнг Иброҳим унинг (Соранинг) олдига қайтиб: ‹Менинг сўзимга зид (гап) айтма — чунки мен уларга — сен менинг синглимсан, деб — айтдим. Аллоҳга қасамки, бу ерда сен билан мендан бошқа ҳеч бир ҳақиқий мўмин йўқ›, — деди. Сўнг Иброҳим уни подшоҳ ҳузурига жўнатди. Подшоҳ унинг олдига келганда, у (Сора ўрнидан) туриб, таҳорат қилди, намоз ўқиди ва: ‹Аллоҳим! Агар мен Сенга ва Сенинг Пайғамбарингга иймон келтирган ҳамда ўз авратимни — эримдан бошқа ҳаммадан — сақлаган бўлсам, бу кофирни менга ғолиб қилма›, — деди. Шунда подшоҳ қаттиқ қалтираб (саросимага тушиб), оёқларини қимирлата бошлади. Сора подшоҳнинг аҳволини кўриб: ‹Аллоҳим! Агар у ўлса, одамлар — уни мен ўлдирдим, — дейди›, — деди. Подшоҳ ўз (кучини) қайтадан тиклади ва унга томон юрди, лекин у (Сора) яна (ўрнидан) туриб, таҳорат қилди, намоз ўқиди ва: ‹Аллоҳим! Агар мен Сенга ва Сенинг Пайғамбарингга иймон келтирган ҳамда ўз авратимни — эримдан бошқа ҳаммадан — сақлаган бўлсам, бу кофирни менга ғолиб қилма›, — деди. Подшоҳ яна қаттиқ қалтираб, оёқларини қимирлата бошлади. Сора подшоҳнинг ўша аҳволини кўриб: ‹Аллоҳим! Агар у ўлса, одамлар — уни мен ўлдирдим, — дейди›, — деди. Подшоҳга икки ёки уч марта (шундай) ҳол тушди ва у охирги ҳолдан сўнг: ‹Аллоҳга қасамки, сизлар менга бир шайтонни жўнатдингиз. Уни Иброҳимга қайтаринглар ва унга Ҳожарни беринглар›, — деди. Бас, у (Сора) Иброҳимнинг олдига қайтиб: ‹Аллоҳ кофирни хор қилди ва бизга хизмат учун бир чория (каниз) берди›, — деди», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتِ اخْتَصَمَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ وَعَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ فِي غُلاَمٍ، فَقَالَ سَعْدٌ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْنُ أَخِي عُتْبَةَ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَهِدَ إِلَىَّ أَنَّهُ ابْنُهُ، انْظُرْ إِلَى شَبَهِهِ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ هَذَا أَخِي يَا رَسُولَ اللَّهِ وُلِدَ عَلَى فِرَاشِ أَبِي مِنْ وَلِيدَتِهِ‏.‏ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى شَبَهِهِ، فَرَأَى شَبَهًا بَيِّنًا بِعُتْبَةَ، فَقَالَ ‏"‏ هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ، الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ وَاحْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ بِنْتَ زَمْعَةَ ‏"‏‏.‏ فَلَمْ تَرَهُ سَوْدَةُ قَطُّ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Abu Vaqqos va Abd ibn Zamʼa bir bola haqida janjallashdi. Saʼd: «Yo Rasululloh, bu bola — mening birodarim (Utba ibn Abu Vaqqos)ning oʻgʻli; u mendan — uni (oʻz qaramogʻimga) olishimga — vaʼda olgan edi, chunki u (Utba)ning (zinodan boʻlgan) oʻgʻli edi. Unga qarang va kimga oʻxshashini koʻring», — dedi. Abd ibn Zamʼa: «Yo Rasululloh, bu — mening birodarim; u otamning toʻshagida, uning choriyasi (kanizi)dan tugʻildi», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ bolaga bir qarab, uning Utbaga aniq oʻxshashini koʻrdi, soʻng: «Bola — sen uchun(dir), ey Abd ibn Zamʼa. Bola — toʻshak (egasi)ga (tegishli) va zinokor uchun — tosh (yaʼni noumidlik)dan boshqa (hech narsa) yoʻq», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Ey Savda bint Zamʼa! Bu boladan (yuzini) toʻsib yur», — dedilar. Bas, Savda uni boshqa hech qachon koʻrmadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Абу Ваққос ва Абд ибн Замъа бир бола ҳақида жанжаллашди. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, бу бола — менинг биродарим (Утба ибн Абу Ваққос)нинг ўғли; у мендан — уни (ўз қарамоғимга) олишимга — ваъда олган эди, чунки у (Утба)нинг (зинодан бўлган) ўғли эди. Унга қаранг ва кимга ўхшашини кўринг», — деди. Абд ибн Замъа: «Ё Расулуллоҳ, бу — менинг биродарим; у отамнинг тўшагида, унинг чорияси (канизи)дан туғилди», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ болага бир қараб, унинг Утбага аниқ ўхшашини кўрди, сўнг: «Бола — сен учун(дир), эй Абд ибн Замъа. Бола — тўшак (эгаси)га (тегишли) ва зинокор учун — тош (яъни ноумидлик)дан бошқа (ҳеч нарса) йўқ», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Эй Савда бинт Замъа! Бу боладан (юзини) тўсиб юр», — дедилар. Бас, Савда уни бошқа ҳеч қачон кўрмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ ـ رضى الله عنه ـ لِصُهَيْبٍ اتَّقِ اللَّهَ وَلاَ تَدَّعِ إِلَى غَيْرِ أَبِيكَ‏.‏ فَقَالَ صُهَيْبٌ مَا يَسُرُّنِي أَنَّ لِي كَذَا وَكَذَا، وَأَنِّي قُلْتُ ذَلِكَ، وَلَكِنِّي سُرِقْتُ وَأَنَا صَبِيٌّ‏.‏

Saʼd (otasidan) rivoyat qiladi: Abdurrahmon ibn Avf Suhaybga: «Allohdan qoʻrq va oʻzingni otangdan boshqaga nisbat berma (yaʼni boshqani otam dema)», — dedi. Suhayb: «Menga koʻp mol berilsa ham, men buni aytishni xohlamas edim, lekin men — bolaligimda oʻgʻirlangan (asir olingan) edim, — deyman», — deb javob berdi.Саъд (отасидан) ривоят қилади: Абдурраҳмон ибн Авф Суҳайбга: «Аллоҳдан қўрқ ва ўзингни отангдан бошқага нисбат берма (яъни бошқани отам дема)», — деди. Суҳайб: «Менга кўп мол берилса ҳам, мен буни айтишни хоҳламас эдим, лекин мен — болалигимда ўғирланган (асир олинган) эдим, — дейман», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ ـ أَوْ أَتَحَنَّتُ بِهَا ـ فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صِلَةٍ وَعَتَاقَةٍ وَصَدَقَةٍ، هَلْ لِي فِيهَا أَجْرٌ قَالَ حَكِيمٌ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا سَلَفَ لَكَ مِنْ خَيْرٍ ‏"‏‏.‏

Urva ibn Zubayr (Hakim ibn Hizomdan) rivoyat qiladi: Hakim ibn Hizom: «Yo Rasululloh, men johiliyat davrida — masalan, sila-rahm qilish, qullarni ozod qilish va sadaqa berish kabi — yaxshi amallar qilar edim. Men bularning (barchasi) uchun savob olamanmi?» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Sen oʻtmishda qilgan barcha yaxshi amallaring bilan (birga) Islomni qabul qilding (yaʼni ular savobsiz ketmaydi)», — deb javob berdilar.Урва ибн Зубайр (Ҳаким ибн Ҳизомдан) ривоят қилади: Ҳаким ибн Ҳизом: «Ё Расулуллоҳ, мен жоҳилият даврида — масалан, сила-раҳм қилиш, қулларни озод қилиш ва садақа бериш каби — яхши амаллар қилар эдим. Мен буларнинг (барчаси) учун савоб оламанми?» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сен ўтмишда қилган барча яхши амалларинг билан (бирга) Исломни қабул қилдинг (яъни улар савобсиз кетмайди)», — деб жавоб бердилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِشَاةٍ مَيِّتَةٍ فَقَالَ ‏"‏ هَلاَّ اسْتَمْتَعْتُمْ بِإِهَابِهَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا إِنَّهَا مَيِّتَةٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا حَرُمَ أَكْلُهَا ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Allohning Rasuli ﷺ oʻlgan (oʻlik) bir qoʻy yonidan oʻtdilar va odamlarga: «Uning terisidan foydalansangiz boʻlmasmidi?» — dedilar. Odamlar — u (qoʻy) oʻlgan-ku, — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Faqat uni yeyish haromdir (terisidan foydalanish emas)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Аллоҳнинг Расули ﷺ ўлган (ўлик) бир қўй ёнидан ўтдилар ва одамларга: «Унинг терисидан фойдалансангиз бўлмасмиди?» — дедилар. Одамлар — у (қўй) ўлган-ку, — деди. Пайғамбар ﷺ: «Фақат уни ейиш ҳаромдир (терисидан фойдаланиш эмас)», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَيُوشِكَنَّ أَنْ يَنْزِلَ فِيكُمُ ابْنُ مَرْيَمَ حَكَمًا مُقْسِطًا فَيَكْسِرَ الصَّلِيبَ، وَيَقْتُلَ الْخِنْزِيرَ، وَيَضَعَ الْجِزْيَةَ، وَيَفِيضَ الْمَالُ حَتَّى لاَ يَقْبَلَهُ أَحَدٌ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Maryam oʻgʻli (Iso alayhissalom) tezda sizlarning oranglarga — adolatli hukmdor sifatida — tushadi va xochni sindiradi, choʻchqani oʻldiradi hamda jizya(ni) bekor qiladi. Soʻng mol-dunyo shu qadar koʻpayadiki, hech kim sadaqa (xayr-ehson)ni qabul qilmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Марям ўғли (Исо алайҳиссалом) тезда сизларнинг орангларга — адолатли ҳукмдор сифатида — тушади ва хочни синдиради, чўчқани ўлдиради ҳамда жизя(ни) бекор қилади. Сўнг мол-дунё шу қадар кўпаядики, ҳеч ким садақа (хайр-эҳсон)ни қабул қилмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي طَاوُسٌ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ بَلَغَ عُمَرَ أَنَّ فُلاَنًا بَاعَ خَمْرًا فَقَالَ قَاتَلَ اللَّهُ فُلاَنًا، أَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ، حُرِّمَتْ عَلَيْهِمُ الشُّحُومُ فَجَمَلُوهَا فَبَاعُوهَا ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Umarga — falon kishi xamr (ichkilik) sotdi, deb — xabar berildi. Umar: «Alloh uni laʼnatlasin! U bilmaydimi, Allohning Rasuli ﷺ: ‹Alloh yahudiylarni laʼnatlasin — chunki Alloh ularga hayvonlar yogʻini (yeyishni) harom qilgan edi, lekin ular uni eritib sotdi›, — degan-ku», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир марта Умарга — фалон киши хамр (ичкилик) сотди, деб — хабар берилди. Умар: «Аллоҳ уни лаънатласин! У билмайдими, Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин — чунки Аллоҳ уларга ҳайвонлар ёғини (ейишни) ҳаром қилган эди, лекин улар уни эритиб сотди›, — деган-ку», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَاتَلَ اللَّهُ يَهُودًا حُرِّمَتْ عَلَيْهِمُ الشُّحُومُ فَبَاعُوهَا، وَأَكَلُوا أَثْمَانَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ قَاتَلَهُمْ اللَّهُ لَعَنَهُمْ قُتِلَ لُعِنَ الْخَرَّاصُونَ الْكَذَّابُونَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh yahudiylarni laʼnatlasin — chunki Alloh ularga yogʻ (yeyishni) harom qildi, lekin ular uni sotdi va uning pulini yedi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин — чунки Аллоҳ уларга ёғ (ейишни) ҳаром қилди, лекин улар уни сотди ва унинг пулини еди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، أَخْبَرَنَا عَوْفٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ إِذْ أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَبَا عَبَّاسٍ إِنِّي إِنْسَانٌ، إِنَّمَا مَعِيشَتِي مِنْ صَنْعَةِ يَدِي، وَإِنِّي أَصْنَعُ هَذِهِ التَّصَاوِيرَ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لاَ أُحَدِّثُكَ إِلاَّ مَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ صَوَّرَ صُورَةً فَإِنَّ اللَّهَ مُعَذِّبُهُ، حَتَّى يَنْفُخَ فِيهَا الرُّوحَ، وَلَيْسَ بِنَافِخٍ فِيهَا أَبَدًا ‏"‏‏.‏ فَرَبَا الرَّجُلُ رَبْوَةً شَدِيدَةً وَاصْفَرَّ وَجْهُهُ‏.‏ فَقَالَ وَيْحَكَ إِنْ أَبَيْتَ إِلاَّ أَنْ تَصْنَعَ، فَعَلَيْكَ بِهَذَا الشَّجَرِ، كُلِّ شَىْءٍ لَيْسَ فِيهِ رُوحٌ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ سَمِعَ سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ مِنَ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ هَذَا الْوَاحِدَ‏.‏

Said ibn Abulhasan (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Men Ibn Abbos bilan (oʻtirgan) ekanimda, bir kishi kelib: «Ey Abulabbos! Mening rizqim — qoʻl kasbimdan(dir) va men mana shu suratlarni yasayman», — dedi. Ibn Abbos: «Men senga faqat — oʻzim Allohning Rasuli ﷺ dan eshitgan narsani — aytaman. Men u zotning shunday deganini eshitdim: ‹Kim surat yasasa, Alloh uni — to unga jon kiritmaguncha — azoblaydi, holbuki u unga hech qachon jon kiritolmaydi›», — dedi. Buni eshitib, oʻsha kishi chuqur xoʻrsindi va yuzi oqardi. Ibn Abbos unga: «Senga afsus! Agar sen surat yasashni davom etmoqchi boʻlsang, men senga — daraxtlar va boshqa jonsiz narsalar suratini yasashni — tavsiya qilaman», — dedi.Саид ибн Абулҳасан (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Мен Ибн Аббос билан (ўтирган) эканимда, бир киши келиб: «Эй Абулаббос! Менинг ризқим — қўл касбимдан(дир) ва мен мана шу суратларни ясайман», — деди. Ибн Аббос: «Мен сенга фақат — ўзим Аллоҳнинг Расули ﷺ дан эшитган нарсани — айтаман. Мен у зотнинг шундай деганини эшитдим: ‹Ким сурат ясаса, Аллоҳ уни — то унга жон киритмагунча — азоблайди, ҳолбуки у унга ҳеч қачон жон киритолмайди›», — деди. Буни эшитиб, ўша киши чуқур хўрсинди ва юзи оқарди. Ибн Аббос унга: «Сенга афсус! Агар сен сурат ясашни давом этмоқчи бўлсанг, мен сенга — дарахтлар ва бошқа жонсиз нарсалар суратини ясашни — тавсия қиламан», — деди.