حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، يُخْبِرُونَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَى مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Alloh kiyimini kibr-havo bilan sudragan kishiga (rahmat nazari bilan) boqmaydi» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ кийимини кибр-ҳаво билан судраган кишига (раҳмат назари билан) боқмайди» дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَحَدَ شِقَّىْ إِزَارِي يَسْتَرْخِي، إِلاَّ أَنْ أَتَعَاهَدَ ذَلِكَ مِنْهُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَسْتَ مِمَّنْ يَصْنَعُهُ خُيَلاَءَ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Kim kiyimini kibr-havo bilan sudrasa, Alloh qiyomat kuni unga (rahmat nazari bilan) boqmaydi» dedilar. Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh, agar men (izorimni) ushlab turmasam, uning bir tomoni osilib (tushib) ketadi» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sen buni kibr-havo bilan qiladiganlardan emassan» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Ким кийимини кибр-ҳаво билан судраса, Аллоҳ қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) боқмайди» дедилар. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ, агар мен (изоримни) ушлаб турмасам, унинг бир томони осилиб (тушиб) кетади» деди. Пайғамбар ﷺ: «Сен буни кибр-ҳаво билан қиладиганлардан эмассан» дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ وَنَحْنُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ يَجُرُّ ثَوْبَهُ مُسْتَعْجِلاً، حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ وَثَابَ النَّاسُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، فَجُلِّيَ عَنْهَا، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ مِنْهَا شَيْئًا فَصَلُّوا وَادْعُوا اللَّهَ حَتَّى يَكْشِفَهَا ‏"‏‏.‏

(Abu Bakra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ huzurida (oʻtirgan) edik, quyosh tutildi. Shunda u zot kiyimini sudragancha shoshib (oʻrinlaridan) turdilar va masjidga keldilar, odamlar ham toʻplandi. (U zot) ikki rakat namoz oʻqidilar, (shu orada) quyosh (tutilishdan) ochildi. Soʻng bizga yuzlanib: «Albatta, quyosh va oy Allohning oyatlaridan (belgilaridan) ikki oyatdir. Bas, ulardan birortasida shunday narsani koʻrsangiz, (Alloh) uni ochguniga qadar namoz oʻqing va Allohga duo qiling» dedilar.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ ҳузурида (ўтирган) эдик, қуёш тутилди. Шунда у зот кийимини судраганча шошиб (ўринларидан) турдилар ва масжидга келдилар, одамлар ҳам тўпланди. (У зот) икки ракат намоз ўқидилар, (шу орада) қуёш (тутилишдан) очилди. Сўнг бизга юзланиб: «Албатта, қуёш ва ой Аллоҳнинг оятларидан (белгиларидан) икки оятдир. Бас, улардан бирортасида шундай нарсани кўрсангиз, (Аллоҳ) уни очгунига қадар намоз ўқинг ва Аллоҳга дуо қилинг» дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شُمَيْلٍ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، أَخْبَرَنَا عَوْنُ بْنُ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ فَرَأَيْتُ بِلاَلاً جَاءَ بِعَنَزَةٍ فَرَكَزَهَا، ثُمَّ أَقَامَ الصَّلاَةَ، فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ فِي حُلَّةٍ مُشَمِّرًا، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ إِلَى الْعَنَزَةِ، وَرَأَيْتُ النَّاسَ وَالدَّوَابَّ يَمُرُّونَ بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ وَرَاءِ الْعَنَزَةِ‏.‏

(Abu Juhayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Bilolning bir nayza (asoyu nayza) olib kelib, uni (yerga) sanchganini, soʻng namozga iqomat aytganini koʻrdim. Yana Rasululloh ﷺ shimarilgan hulla (kiyim)da chiqib, oʻsha nayza tomon (qarab) ikki rakat namoz oʻqiganlarini koʻrdim. Odamlar va hayvonlarning u zotning oldidan, nayzaning nari tomonidan oʻtib yurganini ham koʻrdim.(Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Билолнинг бир найза (асою найза) олиб келиб, уни (ерга) санчганини, сўнг намозга иқомат айтганини кўрдим. Яна Расулуллоҳ ﷺ шимарилган ҳулла (кийим)да чиқиб, ўша найза томон (қараб) икки ракат намоз ўқиганларини кўрдим. Одамлар ва ҳайвонларнинг у зотнинг олдидан, найзанинг нари томонидан ўтиб юрганини ҳам кўрдим.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ مِنَ الإِزَارِ فَفِي النَّارِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Izorning toʻpiqlardan past (tushgan) qismi doʻzaxdadir» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Изорнинг тўпиқлардан паст (тушган) қисми дўзахдадир» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى مَنْ جَرَّ إِزَارَهُ بَطَرًا ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Alloh qiyomat kuni izorini manmanlik (kibr) bilan sudragan kishiga (rahmat nazari bilan) boqmaydi» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ қиёмат куни изорини манманлик (кибр) билан судраган кишига (раҳмат назари билан) боқмайди» дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ ـ أَوْ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ ـ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَمَا رَجُلٌ يَمْشِي فِي حُلَّةٍ، تُعْجِبُهُ نَفْسُهُ مُرَجِّلٌ جُمَّتَهُ، إِذْ خَسَفَ اللَّهُ بِهِ، فَهْوَ يَتَجَلَّلُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ — yoki Abulqosim ﷺ — (shunday) dedilar: «Bir kishi (ikki boʻlak) hullada, oʻzidan mamnun holda, sochini taragan koʻyi yurib borarkan, birdan Alloh uni (yerga) yutdirdi; bas, u qiyomat kunigacha (yerga) choʻkib (botib) boraveradi».(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ — ёки Абулқосим ﷺ — (шундай) дедилар: «Бир киши (икки бўлак) ҳуллада, ўзидан мамнун ҳолда, сочини тараган кўйи юриб бораркан, бирдан Аллоҳ уни (ерга) ютдирди; бас, у қиёмат кунигача (ерга) чўкиб (ботиб) бораверади».

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَا رَجُلٌ يَجُرُّ إِزَارَهُ، خُسِفَ بِهِ، فَهْوَ يَتَجَلَّلُ فِي الأَرْضِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏ وَلَمْ يَرْفَعْهُ شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، أَخْبَرَنَا أَبِي، عَنْ عَمِّهِ، جَرِيرِ بْنِ زَيْدٍ قَالَ كُنْتُ مَعَ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَلَى باب دَارِهِ فَقَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Bir kishi izorini sudrab borarkan, (birdan) u (yerga) yutildi; bas, u qiyomat kunigacha yer ichida choʻkib (botib) boraveradi» dedilar. (Bunga Yunus Zuhriydan (rivoyat qilib) mutobaat qildi. Shuayb esa uni Zuhriydan marfu qilmadi. Yana Abdulloh ibn Muhammad menga aytdi: bizga Vahb ibn Jarir aytdi: menga otam, amakisi Jarir ibn Zayddan (rivoyat qildi); u: «Men Salim ibn Abdulloh ibn Umar bilan uning uyi eshigida (turgan) edim; u: ‹Men Abu Hurayrani — u Paygʻambar ﷺdan eshitgan holda — shunga oʻxshash (rivoyat qilganini) eshitdim› dedi» dedi.)(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши изорини судраб бораркан, (бирдан) у (ерга) ютилди; бас, у қиёмат кунигача ер ичида чўкиб (ботиб) бораверади» дедилар. (Бунга Юнус Зуҳрийдан (ривоят қилиб) мутобаат қилди. Шуайб эса уни Зуҳрийдан марфу қилмади. Яна Абдуллоҳ ибн Муҳаммад менга айтди: бизга Ваҳб ибн Жарир айтди: менга отам, амакиси Жарир ибн Зайддан (ривоят қилди); у: «Мен Салим ибн Абдуллоҳ ибн Умар билан унинг уйи эшигида (турган) эдим; у: ‹Мен Абу Ҳурайрани — у Пайғамбар ﷺдан эшитган ҳолда — шунга ўхшаш (ривоят қилганини) эшитдим› деди» деди.)

حَدَّثَنَا مَطَرُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ لَقِيتُ مُحَارِبَ بْنَ دِثَارٍ عَلَى فَرَسٍ وَهْوَ يَأْتِي مَكَانَهُ الَّذِي يَقْضِي فِيهِ فَسَأَلْتُهُ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِي فَقَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ مَخِيلَةً، لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ لِمُحَارِبٍ أَذَكَرَ إِزَارَهُ قَالَ مَا خَصَّ إِزَارًا وَلاَ قَمِيصًا‏.‏ تَابَعَهُ جَبَلَةُ بْنُ سُحَيْمٍ وَزَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ وَزَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مِثْلَهُ‏.‏ وَتَابَعَهُ مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ وَعُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَقُدَامَةُ بْنُ مُوسَى عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kim kiyimini kibr-havo bilan sudrasa, Alloh qiyomat kuni unga (rahmat nazari bilan) boqmaydi» dedilar. (Roviy aytadi:) Men Muhoribga: «(U) izorini zikr qildimi?» dedim. U: «(U) na izorni, na koʻylakni xoslamadi (aniq aytmadi)» dedi. (Bunga Jabala ibn Suhaym, Zayd ibn Aslam va Zayd ibn Abdulloh Ibn Umardan, u Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilib) mutobaat qildilar. Lays ham Nofeʼdan, u Ibn Umardan shuningdek (rivoyat qildi). Muso ibn Uqba, Umar ibn Muhammad va Qudoma ibn Muso ham Salimdan, u Ibn Umardan, u Paygʻambar ﷺdan «Kim kiyimini sudrasa...» (deb rivoyat qilib) mutobaat qildilar.)(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кийимини кибр-ҳаво билан судраса, Аллоҳ қиёмат куни унга (раҳмат назари билан) боқмайди» дедилар. (Ровий айтади:) Мен Муҳорибга: «(У) изорини зикр қилдими?» дедим. У: «(У) на изорни, на кўйлакни хосламади (аниқ айтмади)» деди. (Бунга Жабала ибн Суҳайм, Зайд ибн Аслам ва Зайд ибн Абдуллоҳ Ибн Умардан, у Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилиб) мутобаат қилдилар. Лайс ҳам Нофеъдан, у Ибн Умардан шунингдек (ривоят қилди). Мусо ибн Уқба, Умар ибн Муҳаммад ва Қудома ибн Мусо ҳам Салимдан, у Ибн Умардан, у Пайғамбар ﷺдан «Ким кийимини судраса...» (деб ривоят қилиб) мутобаат қилдилар.)

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ جَاءَتِ امْرَأَةُ رِفَاعَةَ الْقُرَظِيِّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا جَالِسَةٌ وَعِنْدَهُ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ تَحْتَ رِفَاعَةَ فَطَلَّقَنِي فَبَتَّ طَلاَقِي، فَتَزَوَّجْتُ بَعْدَهُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الزَّبِيرِ، وَإِنَّهُ وَاللَّهِ مَا مَعَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلُ هَذِهِ الْهُدْبَةِ‏.‏ وَأَخَذَتْ هُدْبَةً مِنْ جِلْبَابِهَا، فَسَمِعَ خَالِدُ بْنُ سَعِيدٍ قَوْلَهَا وَهْوَ بِالْبَابِ لَمْ يُؤْذَنْ لَهُ، قَالَتْ فَقَالَ خَالِدٌ يَا أَبَا بَكْرٍ أَلاَ تَنْهَى هَذِهِ عَمَّا تَجْهَرُ بِهِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلاَ وَاللَّهِ مَا يَزِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى التَّبَسُّمِ، فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَعَلَّكِ تُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى رِفَاعَةَ، لاَ، حَتَّى يَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ وَتَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ ‏"‏‏.‏ فَصَارَ سُنَّةً بَعْدُ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺning zavjalari — aytdilar:) Rifoa al-Quraziyning xotini Rasululloh ﷺning oldilariga keldi, men (ham) oʻtirgan edim, u zotning yonlarida Abu Bakr (roziyallohu anhu) ham bor edi. (U ayol:) «Yo Rasululloh, men Rifoaning (nikohida) edim; u meni taloq qildi va taloqimni qatʼiy (uch taloq) qildi. Soʻng undan keyin Abdurrahmon ibn Zabirga turmushga chiqdim; vallohi, yo Rasululloh, uning (qudratidan) faqat mana shu popukcha kabigina narsa bor, xolos» dedi va kiyimining (jilbobining) popugidan ushladi. Eshik oldida turgan — hali (kirishga) izn berilmagan — Xolid ibn Said uning gapini eshitib qoldi. (Oisha aytdilar:) Xolid: «Yo Abu Bakr, bu (ayol)ni Rasululloh ﷺning oldilarida oshkora aytayotgan narsasidan qaytarmaysizmi?» dedi. Vallohi, Rasululloh ﷺ tabassum qilishdan boshqa narsa qilmadilar. Soʻng u zot unga: «Sen Rifoaga qaytmoqchidirsan? Yoʻq! (Abdurrahmon) sening shirinligingni totmaguncha va sen uning shirinligini totmaguncha (bu boʻlmaydi)» dedilar. Soʻng (bu hukm) keyinchalik sunnatga aylandi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺнинг завжалари — айтдилар:) Рифоа ал-Қуразийнинг хотини Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келди, мен (ҳам) ўтирган эдим, у зотнинг ёнларида Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳам бор эди. (У аёл:) «Ё Расулуллоҳ, мен Рифоанинг (никоҳида) эдим; у мени талоқ қилди ва талоқимни қатъий (уч талоқ) қилди. Сўнг ундан кейин Абдурраҳмон ибн Забирга турмушга чиқдим; валлоҳи, ё Расулуллоҳ, унинг (қудратидан) фақат мана шу попукча кабигина нарса бор, холос» деди ва кийимининг (жилбобининг) попугидан ушлади. Эшик олдида турган — ҳали (киришга) изн берилмаган — Холид ибн Саид унинг гапини эшитиб қолди. (Оиша айтдилар:) Холид: «Ё Абу Бакр, бу (аёл)ни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида ошкора айтаётган нарсасидан қайтармайсизми?» деди. Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ табассум қилишдан бошқа нарса қилмадилар. Сўнг у зот унга: «Сен Рифоага қайтмоқчидирсан? Йўқ! (Абдурраҳмон) сенинг ширинлигингни тотмагунча ва сен унинг ширинлигини тотмагунча (бу бўлмайди)» дедилар. Сўнг (бу ҳукм) кейинчалик суннатга айланди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ قَالَ فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرِدَائِهِ، ثُمَّ انْطَلَقَ يَمْشِي، وَاتَّبَعْتُهُ أَنَا وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، حَتَّى جَاءَ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ حَمْزَةُ، فَاسْتَأْذَنَ فَأَذِنُوا لَهُمْ‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ridolarini (keltirishni) soʻradilar, soʻng (uni yelkalariga olib) yurib ketdilar. Men va Zayd ibn Horisa u zotning izidan bordik; nihoyat (u zot) ichida Hamza (roziyallohu anhu) boʻlgan uyga keldilar va (kirishga) izn soʻradilar, ularga izn berishdi.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ридоларини (келтиришни) сўрадилар, сўнг (уни елкаларига олиб) юриб кетдилар. Мен ва Зайд ибн Ҳориса у зотнинг изидан бордик; ниҳоят (у зот) ичида Ҳамза (розияллоҳу анҳу) бўлган уйга келдилар ва (киришга) изн сўрадилар, уларга изн беришди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ مِنَ الثِّيَابِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ الْقَمِيصَ، وَلاَ السَّرَاوِيلَ، وَلاَ الْبُرْنُسَ، وَلاَ الْخُفَّيْنِ، إِلاَّ أَنْ لاَ يَجِدَ النَّعْلَيْنِ، فَلْيَلْبَسْ مَا هُوَ أَسْفَلُ مِنَ الْكَعْبَيْنِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, bir kishi: «Yo Rasululloh, mehrim (ehromdagi kishi) qanday kiyimlardan kiyadi?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Mehrim koʻylak ham, ishton ham, burnus ham, mahsi (xuff) ham kiymaydi; magar (oyogʻiga) kavush topa olmasa — toʻpiqdan pastroq (boʻladigan) narsani kiysin» dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, бир киши: «Ё Расулуллоҳ, меҳрим (эҳромдаги киши) қандай кийимлардан кияди?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Меҳрим кўйлак ҳам, иштон ҳам, бурнус ҳам, маҳси (хуфф) ҳам киймайди; магар (оёғига) кавуш топа олмаса — тўпиқдан пастроқ (бўладиган) нарсани кийсин» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَىٍّ بَعْدَ مَا أُدْخِلَ قَبْرَهُ، فَأَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ، وَوُضِعَ عَلَى رُكْبَتَيْهِ، وَنَفَثَ عَلَيْهِ مِنْ رِيقِهِ، وَأَلْبَسَهُ قَمِيصَهُ، وَاللَّهُ أَعْلَمُ‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Abdulloh ibn Ubayni qabriga qoʻyilganidan keyin (uning oldiga) keldilar, (uni qabrdan) chiqarishga buyurdilar; bas, u chiqarildi va (u zotning) tizzalariga qoʻyildi. (U zot) unga oʻz suvi (tupuk)laridan purkadilar va unga oʻz koʻylaklarini kiydirdilar. Alloh (har narsani) yaxshi biluvchidir.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Абдуллоҳ ибн Убайни қабрига қўйилганидан кейин (унинг олдига) келдилар, (уни қабрдан) чиқаришга буюрдилар; бас, у чиқарилди ва (у зотнинг) тиззаларига қўйилди. (У зот) унга ўз суви (тупук)ларидан пуркадилар ва унга ўз кўйлакларини кийдирдилар. Аллоҳ (ҳар нарсани) яхши билувчидир.

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ جَاءَ ابْنُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْطِنِي قَمِيصَكَ أُكَفِّنْهُ فِيهِ، وَصَلِّ عَلَيْهِ، وَاسْتَغْفِرْ لَهُ، فَأَعْطَاهُ قَمِيصَهُ، وَقَالَ ‏"‏ إِذَا فَرَغْتَ فَآذِنَّا ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا فَرَغَ آذَنَهُ، فَجَاءَ لِيُصَلِّيَ عَلَيْهِ، فَجَذَبَهُ عُمَرُ فَقَالَ أَلَيْسَ قَدْ نَهَاكَ اللَّهُ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى الْمُنَافِقِينَ فَقَالَ ‏[quran sura="9" aya_start="80" aya_end="80"]{‏اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاَ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ‏}‏‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="9" aya_start="84" aya_end="84"]{‏وَلاَ تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا‏}‏ فَتَرَكَ الصَّلاَةَ عَلَيْهِمْ‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Abdulloh ibn Ubay vafot etganida, oʻgʻli Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, koʻylagingizni menga bering, uni (otamga) kafan qilay; unga (janoza) namozini oʻqing va u uchun magʻfirat soʻrang» dedi. Bas, (u zot) unga koʻylaklarini berdilar va: «(Tayyorgarlikni) tugatsang, bizga xabar ber» dedilar. (U) tugatgach, (u zotga) xabar berdi, (u zot) unga namoz oʻqimoqqa keldilar. Shunda Umar (roziyallohu anhu) u zotni (kiyimlaridan) tortib: «Alloh sizni munofiqlarga (janoza) namozi oʻqishdan qaytarmaganmidi?» dedi — Alloh: «Ular uchun magʻfirat soʻrasang ham, soʻramasang ham (barobardir); ular uchun yetmish marta magʻfirat soʻrasang ham, Alloh ularni hech magʻfirat qilmaydi» (Tavba surasi, 80-oyat) degan edi. Soʻng: «Ulardan oʻlgan birortasiga hech qachon (janoza) namozi oʻqima...» (Tavba surasi, 84-oyat) (oyati) nozil boʻldi. Shundan soʻng (u zot) ularga namoz oʻqishni tark etdilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Абдуллоҳ ибн Убай вафот этганида, ўғли Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, кўйлагингизни менга беринг, уни (отамга) кафан қилай; унга (жаноза) намозини ўқинг ва у учун мағфират сўранг» деди. Бас, (у зот) унга кўйлакларини бердилар ва: «(Тайёргарликни) тугацанг, бизга хабар бер» дедилар. (У) тугатгач, (у зотга) хабар берди, (у зот) унга намоз ўқимоққа келдилар. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) у зотни (кийимларидан) тортиб: «Аллоҳ сизни мунофиқларга (жаноза) намози ўқишдан қайтармаганмиди?» деди — Аллоҳ: «Улар учун мағфират сўрасанг ҳам, сўрамасанг ҳам (баробардир); улар учун етмиш марта мағфират сўрасанг ҳам, Аллоҳ уларни ҳеч мағфират қилмайди» (Тавба сураси, 80-оят) деган эди. Сўнг: «Улардан ўлган бирортасига ҳеч қачон (жаноза) намози ўқима...» (Тавба сураси, 84-оят) (ояти) нозил бўлди. Шундан сўнг (у зот) уларга намоз ўқишни тарк этдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَثَلَ الْبَخِيلِ وَالْمُتَصَدِّقِ، كَمَثَلِ رَجُلَيْنِ عَلَيْهِمَا جُبَّتَانِ مِنْ حَدِيدٍ، قَدِ اضْطُرَّتْ أَيْدِيهِمَا إِلَى ثُدِيِّهِمَا وَتَرَاقِيهِمَا، فَجَعَلَ الْمُتَصَدِّقُ كُلَّمَا تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ انْبَسَطَتْ عَنْهُ حَتَّى تَغْشَى أَنَامِلَهُ وَتَعْفُوَ أَثَرَهُ، وَجَعَلَ الْبَخِيلُ كُلَّمَا هَمَّ بِصَدَقَةٍ قَلَصَتْ، وَأَخَذَتْ كُلُّ حَلْقَةٍ بِمَكَانِهَا‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَأَنَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ بِإِصْبَعِهِ هَكَذَا فِي جَيْبِهِ، فَلَوْ رَأَيْتَهُ يُوَسِّعُهَا وَلاَ تَتَوَسَّعُ‏.‏ تَابَعَهُ ابْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ وَأَبُو الزِّنَادِ عَنِ الأَعْرَجِ فِي الْجُبَّتَيْنِ‏.‏ وَقَالَ حَنْظَلَةُ سَمِعْتُ طَاوُسًا سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُ جُبَّتَانِ‏.‏ وَقَالَ جَعْفَرٌ عَنِ الأَعْرَجِ جُبَّتَانِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ baxil bilan sadaqa qiluvchining masalini — egnida temirdan (yasalgan) ikki jubba boʻlgan, qoʻllari koʻkraklari va boʻgʻzilariga (qisib) qoʻyilgan ikki kishi misolida — keltirdilar. Sadaqa qiluvchi har qachon biror sadaqa qilsa, (jubba) undan kengayib, barmoqlari uchini (ham) yopadigan va izini oʻchiradigan (darajada keng tortiladi). Baxil esa har qachon sadaqa qilmoqchi boʻlsa, (jubba) qisilib, har bir halqa oʻz oʻrniga (yopishib) qoladi. Abu Hurayra (roziyallohu anhu): «Men Rasululloh ﷺ barmoqlari bilan yoqalariga (jaybga) mana shunday (ishora) qilayotganlarini koʻrdim; agar u zotni (yoqani) kengaytirmoqchi boʻlayotganlarini koʻrsang, u kengaymas edi» dedi. (Bunga Ibn Tovus otasidan, Abu Zinod esa al-Aʼrajdan «ikki jubba» (haqida rivoyat qilib) mutobaat qildilar. Hanzala: «Men Tovusni eshitdim, u Abu Hurayrani ‹ikki jubba› deganini eshitdi» dedi. Jaʼfar esa al-Aʼrajdan «ikki jubba» (deb rivoyat qildi).)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бахил билан садақа қилувчининг масалини — эгнида темирдан (ясалган) икки жубба бўлган, қўллари кўкраклари ва бўғзиларига (қисиб) қўйилган икки киши мисолида — келтирдилар. Садақа қилувчи ҳар қачон бирор садақа қилса, (жубба) ундан кенгайиб, бармоқлари учини (ҳам) ёпадиган ва изини ўчирадиган (даражада кенг тортилади). Бахил эса ҳар қачон садақа қилмоқчи бўлса, (жубба) қисилиб, ҳар бир ҳалқа ўз ўрнига (ёпишиб) қолади. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу): «Мен Расулуллоҳ ﷺ бармоқлари билан ёқаларига (жайбга) мана шундай (ишора) қилаётганларини кўрдим; агар у зотни (ёқани) кенгайтирмоқчи бўлаётганларини кўрсанг, у кенгаймас эди» деди. (Бунга Ибн Товус отасидан, Абу Зинод эса ал-Аъраждан «икки жубба» (ҳақида ривоят қилиб) мутобаат қилдилар. Ҳанзала: «Мен Товусни эшитдим, у Абу Ҳурайрани ‹икки жубба› деганини эшитди» деди. Жаъфар эса ал-Аъраждан «икки жубба» (деб ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الضُّحَى، قَالَ حَدَّثَنِي مَسْرُوقٌ، قَالَ حَدَّثَنِي الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ، قَالَ انْطَلَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِحَاجَتِهِ ثُمَّ أَقْبَلَ، فَتَلَقَّيْتُهُ بِمَاءٍ، فَتَوَضَّأَ وَعَلَيْهِ جُبَّةٌ شَأْمِيَّةٌ، فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَغَسَلَ وَجْهَهُ، فَذَهَبَ يُخْرِجُ يَدَيْهِ مِنْ كُمَّيْهِ فَكَانَا ضَيِّقَيْنِ، فَأَخْرَجَ يَدَيْهِ مِنْ تَحْتِ الْجُبَّةِ، فَغَسَلَهُمَا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَعَلَى خُفَّيْهِ‏.‏

(Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ hojatlari uchun (chetga) bordilar, soʻng (qaytib) keldilar. Men u zotni suv bilan kutib oldim, (u zot) tahorat qildilar; egnilarida Shom jubbasi bor edi. (U zot) ogʻiz va burunlariga suv olib (chayqab), yuzlarini yuvdilar, soʻng qoʻllarini yenglaridan chiqarmoqchi boʻldilar, ammo (yenglar) tor edi; shuning uchun qoʻllarini jubbaning ostidan chiqarib yuvdilar, boshlariga va mahsilari (xufflari) ustiga mash tortdilar.(Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ҳожатлари учун (четга) бордилар, сўнг (қайтиб) келдилар. Мен у зотни сув билан кутиб олдим, (у зот) таҳорат қилдилар; эгниларида Шом жуббаси бор эди. (У зот) оғиз ва бурунларига сув олиб (чайқаб), юзларини ювдилар, сўнг қўлларини енгларидан чиқармоқчи бўлдилар, аммо (енглар) тор эди; шунинг учун қўлларини жуббанинг остидан чиқариб ювдилар, бошларига ва маҳсилари (хуффлари) устига маш тортдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فِي سَفَرٍ فَقَالَ ‏"‏ أَمَعَكَ مَاءٌ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَنَزَلَ عَنْ رَاحِلَتِهِ، فَمَشَى حَتَّى تَوَارَى عَنِّي فِي سَوَادِ اللَّيْلِ، ثُمَّ جَاءَ فَأَفْرَغْتُ عَلَيْهِ الإِدَاوَةَ، فَغَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ، وَعَلَيْهِ جُبَّةٌ مِنْ صُوفٍ، فَلَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يُخْرِجَ ذِرَاعَيْهِ مِنْهَا حَتَّى أَخْرَجَهُمَا مِنْ أَسْفَلِ الْجُبَّةِ، فَغَسَلَ ذِرَاعَيْهِ، ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ، ثُمَّ أَهْوَيْتُ لأَنْزِعَ خُفَّيْهِ فَقَالَ ‏"‏ دَعْهُمَا، فَإِنِّي أَدْخَلْتُهُمَا طَاهِرَتَيْنِ، فَمَسَحَ عَلَيْهِمَا ‏"‏‏.‏

(Mugʻiyra (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kechasi men safarda Paygʻambar ﷺ bilan birga edim. (U zot:) «Yoningda suv bormi?» dedilar. Men: «Ha» dedim. (U zot) ulovlaridan tushib, mendan (uzoqlashib) tun qorongʻusida koʻzdan gʻoyib boʻlguncha yurdilar, soʻng (qaytib) keldilar; men u zotga idishdan (suv) quydim. (U zot) yuzlari va qoʻllarini yuvdilar; egnilarida jundan (jun) jubba bor edi, (yenglaridan) bilaklarini chiqara olmadilar, shuning uchun ularni jubbaning ostidan chiqarib, bilaklarini yuvdilar, soʻng boshlariga mash tortdilar. Soʻng men u zotning mahsilarini yechmoqchi boʻldim, (u zot:) «Ularni qoʻy, chunki men ularni (oyoqlarim) pok holida kiyganman» dedilar va ular ustiga mash tortdilar.(Муғийра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир кечаси мен сафарда Пайғамбар ﷺ билан бирга эдим. (У зот:) «Ёнингда сув борми?» дедилар. Мен: «Ҳа» дедим. (У зот) уловларидан тушиб, мендан (узоқлашиб) тун қоронғусида кўздан ғойиб бўлгунча юрдилар, сўнг (қайтиб) келдилар; мен у зотга идишдан (сув) қуйдим. (У зот) юзлари ва қўлларини ювдилар; эгниларида жундан (жун) жубба бор эди, (енгларидан) билакларини чиқара олмадилар, шунинг учун уларни жуббанинг остидан чиқариб, билакларини ювдилар, сўнг бошларига маш тортдилар. Сўнг мен у зотнинг маҳсиларини ечмоқчи бўлдим, (у зот:) «Уларни қўй, чунки мен уларни (оёқларим) пок ҳолида кийганман» дедилар ва улар устига маш тортдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقْبِيَةً، وَلَمْ يُعْطِ مَخْرَمَةَ شَيْئًا فَقَالَ مَخْرَمَةُ يَا بُنَىَّ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ فَقَالَ ادْخُلْ فَادْعُهُ لِي‏.‏ قَالَ فَدَعَوْتُهُ لَهُ، فَخَرَجَ إِلَيْهِ وَعَلَيْهِ قَبَاءٌ مِنْهَا فَقَالَ ‏"‏ خَبَأْتُ هَذَا لَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ فَقَالَ رَضِيَ مَخْرَمَةُ‏.‏

(Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ (bir necha) qabolarni taqsimladilar, ammo Maxramaga hech narsa bermadilar. Maxrama: «Ey oʻgʻilcham, qani Rasululloh ﷺning oldilariga boraylik» dedi. Men u bilan bordim. U: «(Ichkariga) kir va men uchun u zotni chaqir» dedi. Men u zotni (chaqirib) oldim. (U zot) egnilarida oʻsha (qabolardan) bir qabo bilan (chiqib) keldilar va: «Buni sen uchun saqlab qoʻygan edim» dedilar. (Maxrama) unga qaradi va: «Maxrama rozi boʻldi» dedi.(Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ (бир неча) қаболарни тақсимладилар, аммо Махрамага ҳеч нарса бермадилар. Махрама: «Эй ўғилчам, қани Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига борайлик» деди. Мен у билан бордим. У: «(Ичкарига) кир ва мен учун у зотни чақир» деди. Мен у зотни (чақириб) олдим. (У зот) эгниларида ўша (қаболардан) бир қабо билан (чиқиб) келдилар ва: «Буни сен учун сақлаб қўйган эдим» дедилар. (Махрама) унга қаради ва: «Махрама рози бўлди» деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ أُهْدِيَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُّوجُ حَرِيرٍ، فَلَبِسَهُ، ثُمَّ صَلَّى فِيهِ، ثُمَّ انْصَرَفَ فَنَزَعَهُ نَزْعًا شَدِيدًا كَالْكَارِهِ لَهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لاَ يَنْبَغِي هَذَا لِلْمُتَّقِينَ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ عَنِ اللَّيْثِ، وَقَالَ غَيْرُهُ فَرُّوجٌ حَرِيرٌ‏.‏

(Uqba ibn Amir (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺga ipakdan (yasalgan) farruj (bir xil kiyim) hadya qilindi; (u zot) uni kiyib, unda namoz oʻqidilar, soʻng (namozdan) chiqib, uni yoqtirmagan kishidek qattiq (shoshib) yechib tashladilar va: «Bu taqvodorlarga loyiq emas» dedilar. (Bunga Abdulloh ibn Yusuf al-Laysdan (rivoyat qilib) mutobaat qildi. Boshqasi esa «farruji hareer (ipak farruj)» dedi.)(Уқба ибн Амир (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺга ипакдан (ясалган) фарруж (бир хил кийим) ҳадя қилинди; (у зот) уни кийиб, унда намоз ўқидилар, сўнг (намоздан) чиқиб, уни ёқтирмаган кишидек қаттиқ (шошиб) ечиб ташладилар ва: «Бу тақводорларга лойиқ эмас» дедилар. (Бунга Абдуллоҳ ибн Юсуф ал-Лайсдан (ривоят қилиб) мутобаат қилди. Бошқаси эса «фарружи ҳареэр (ипак фарруж)» деди.)

وَقَالَ لِي مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، رَأَيْتُ عَلَى أَنَسٍ بُرْنُسًا أَصْفَرَ مِنْ خَزٍّ‏.‏

(Muʼtamir aytdi:) Men otamning (shunday) deganini eshitdim: «Men Anas (roziyallohu anhu)ning egnida xazzdan (yasalgan) sariq burnus (boshli chopon) borligini koʻrdim».(Муътамир айтди:) Мен отамнинг (шундай) деганини эшитдим: «Мен Анас (розияллоҳу анҳу)нинг эгнида хазздан (ясалган) сариқ бурнус (бошли чопон) борлигини кўрдим».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ مِنَ الثِّيَابِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَلْبَسُوا الْقُمُصَ، وَلاَ الْعَمَائِمَ، وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ، وَلاَ الْبَرَانِسَ، وَلاَ الْخِفَافَ، إِلاَّ أَحَدٌ لاَ يَجِدُ النَّعْلَيْنِ، فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ، وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ، وَلاَ تَلْبَسُوا مِنَ الثِّيَابِ شَيْئًا مَسَّهُ زَعْفَرَانٌ وَلاَ الْوَرْسُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, bir kishi: «Yo Rasululloh, mehrim (ehromdagi kishi) qanday kiyimlardan kiyadi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Koʻylaklar, sallalar, ishtonlar, burnuslar va mahsilarni kiymanglar; magar biror kishi kavush topa olmasa — mahsi kiysin va ularni toʻpiqlardan pastroq qilib kessin. Zaʼfaron yoki vars (sargʻimtir boʻyoq) tekkan biror kiyimni (ham) kiymanglar» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, бир киши: «Ё Расулуллоҳ, меҳрим (эҳромдаги киши) қандай кийимлардан кияди?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Кўйлаклар, саллалар, иштонлар, бурнуслар ва маҳсиларни кийманглар; магар бирор киши кавуш топа олмаса — маҳси кийсин ва уларни тўпиқлардан пастроқ қилиб кессин. Заъфарон ёки варс (сарғимтир бўёқ) теккан бирор кийимни (ҳам) кийманглар» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا فَلْيَلْبَسْ سَرَاوِيلَ، وَمَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Kim izor topa olmasa, ishton kiysin; kim kavush topa olmasa, mahsi kiysin» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Ким изор топа олмаса, иштон кийсин; ким кавуш топа олмаса, маҳси кийсин» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَأْمُرُنَا أَنْ نَلْبَسَ إِذَا أَحْرَمْنَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ تَلْبَسُوا الْقَمِيصَ، وَالسَّرَاوِيلَ، وَالْعَمَائِمَ وَالْبَرَانِسَ، وَالْخِفَافَ، إِلاَّ أَنْ يَكُونَ رَجُلٌ لَيْسَ لَهُ نَعْلاَنِ، فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ، وَلاَ تَلْبَسُوا شَيْئًا مِنَ الثِّيَابِ مَسَّهُ زَعْفَرَانٌ وَلاَ وَرْسٌ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Bir kishi (oʻrnidan) turib: «Yo Rasululloh, ehromga kirganimizda nima kiyishni buyurasiz?» dedi. (U zot:) «Koʻylak, ishton, sallalar va burnuslar hamda mahsilarni kiymanglar; magar biror kishining kavushi boʻlmasa — toʻpiqlardan pastroq (qilib) mahsi kiysin. Zaʼfaron yoki vars tekkan biror kiyimni (ham) kiymanglar» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Бир киши (ўрнидан) туриб: «Ё Расулуллоҳ, эҳромга кирганимизда нима кийишни буюрасиз?» деди. (У зот:) «Кўйлак, иштон, саллалар ва бурнуслар ҳамда маҳсиларни кийманглар; магар бирор кишининг кавуши бўлмаса — тўпиқлардан пастроқ (қилиб) маҳси кийсин. Заъфарон ёки варс теккан бирор кийимни (ҳам) кийманглар» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ الْقَمِيصَ، وَلاَ الْعِمَامَةَ، وَلاَ السَّرَاوِيلَ، وَلاَ الْبُرْنُسَ، وَلاَ ثَوْبًا مَسَّهُ زَعْفَرَانٌ، وَلاَ وَرْسٌ، وَلاَ الْخُفَّيْنِ، إِلاَّ لِمَنْ لَمْ يَجِدِ النَّعْلَيْنِ، فَإِنْ لَمْ يَجِدْهُمَا فَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Mehrim koʻylak ham, salla ham, ishton ham, burnus ham, zaʼfaron yoki vars tekkan kiyim ham, mahsi ham kiymaydi; magar kavush topa olmagan kishigina — uni (mahsini) topa olmasa, toʻpiqlardan pastroq qilib kessin» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Меҳрим кўйлак ҳам, салла ҳам, иштон ҳам, бурнус ҳам, заъфарон ёки варс теккан кийим ҳам, маҳси ҳам киймайди; магар кавуш топа олмаган кишигина — уни (маҳсини) топа олмаса, тўпиқлардан пастроқ қилиб кессин» дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ هَاجَرَ إِلَى الْحَبَشَةِ نَاسٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، وَتَجَهَّزَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَلَى رِسْلِكَ، فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُؤْذَنَ لِي ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَوَ تَرْجُوهُ بِأَبِي أَنْتَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ فَحَبَسَ أَبُو بَكْرٍ نَفْسَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لِصُحْبَتِهِ، وَعَلَفَ رَاحِلَتَيْنِ كَانَتَا عِنْدَهُ وَرَقَ السَّمُرِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَبَيْنَا نَحْنُ يَوْمًا جُلُوسٌ فِي بَيْتِنَا فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ فَقَالَ قَائِلٌ لأَبِي بَكْرٍ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُقْبِلاً مُتَقَنِّعًا، فِي سَاعَةٍ لَمْ يَكُنْ يَأْتِينَا فِيهَا‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ فِدًا لَهُ بِأَبِي وَأُمِّي، وَاللَّهِ إِنْ جَاءَ بِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ إِلاَّ لأَمْرٍ‏.‏ فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَأْذَنَ، فَأَذِنَ لَهُ فَدَخَلَ، فَقَالَ حِينَ دَخَلَ لأَبِي بَكْرٍ ‏"‏ أَخْرِجْ مَنْ عِنْدَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ إِنَّمَا هُمْ أَهْلُكَ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنِّي قَدْ أُذِنَ لِي فِي الْخُرُوجِ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَالصُّحْبَةُ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَخُذْ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِحْدَى رَاحِلَتَىَّ هَاتَيْنِ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِالثَّمَنِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَجَهَّزْنَاهُمَا أَحَثَّ الْجِهَازِ، وَضَعْنَا لَهُمَا سُفْرَةً فِي جِرَابٍ، فَقَطَعَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ أَبِي بَكْرٍ قِطْعَةً مِنْ نِطَاقِهَا، فَأَوْكَتْ بِهِ الْجِرَابَ، وَلِذَلِكَ كَانَتْ تُسَمَّى ذَاتَ النِّطَاقِ، ثُمَّ لَحِقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ بِغَارٍ فِي جَبَلٍ يُقَالُ لَهُ ثَوْرٌ، فَمَكُثَ فِيهِ ثَلاَثَ لَيَالٍ يَبِيتُ عِنْدَهُمَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، وَهْوَ غُلاَمٌ شَابٌّ لَقِنٌ ثَقِفٌ، فَيَرْحَلُ مِنْ عِنْدِهِمَا سَحَرًا، فَيُصْبِحُ مَعَ قُرَيْشٍ بِمَكَّةَ كَبَائِتٍ، فَلاَ يَسْمَعُ أَمْرًا يُكَادَانِ بِهِ إِلاَّ وَعَاهُ، حَتَّى يَأْتِيَهُمَا بِخَبَرِ ذَلِكَ حِينَ يَخْتَلِطُ الظَّلاَمُ، وَيَرْعَى عَلَيْهِمَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ مِنْحَةً مِنْ غَنَمٍ، فَيُرِيحُهَا عَلَيْهِمَا حِينَ تَذْهَبُ سَاعَةٌ مِنَ الْعِشَاءِ، فَيَبِيتَانِ فِي رِسْلِهَا حَتَّى يَنْعِقَ بِهَا عَامِرُ بْنُ فُهَيْرَةَ بِغَلَسٍ، يَفْعَلُ ذَلِكَ كُلَّ لَيْلَةٍ مِنْ تِلْكَ اللَّيَالِي الثَّلاَثِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Musulmonlardan bir necha kishi Habashistonga hijrat qildi; Abu Bakr (roziyallohu anhu) ham hijrat qilishga tayyorlandi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Shoshma, men (hijratga) izn berilishidan umidvorman» dedilar. Abu Bakr: «Otam sizga fido boʻlsin, (rostdan ham) buni umid qilasizmi?» dedi. (U zot:) «Ha» dedilar. Bas, Abu Bakr Paygʻambar ﷺga hamroh boʻlish uchun oʻzini (hijratdan) tutib turdi va oʻzida boʻlgan ikki ulov (tuya)ni toʻrt oy davomida samur (daraxti) bargi bilan boqdi. (Urva aytdi: Oisha aytdilar:) Bir kuni, qoq peshin payti, biz uyimizda oʻtirgan edik, kimdir Abu Bakrga: «Mana, Rasululloh ﷺ boshlarini (yuzlarini) berkitib (oʻrab), biznikiga hech kelmaydigan bir vaqtda kelmoqdalar» dedi. Abu Bakr: «Otam-onam unga fido boʻlsin; vallohi, bu vaqtda (u zotni) faqat (muhim) bir ish (sababli) keltirgan boʻlsa kerak» dedi. Paygʻambar ﷺ kelib, (kirishga) izn soʻradilar, (u zotga) izn berildi va (u zot) kirdilar. Kirganlarida Abu Bakrga: «Yoningdagilarni chiqar» dedilar. (Abu Bakr:) «Otam sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh, ular faqat ahlingiz (oilangiz)dir» dedi. (U zot:) «Menga (Makkadan) chiqishga izn berildi» dedilar. (Abu Bakr:) «Otam sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh, hamrohlik (mening sharafimdir)!» dedi. (U zot:) «Ha» dedilar. (Abu Bakr:) «Otam sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh, mana shu ikki ulovimning birini oling» dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Olaman, lekin) bahosi bilan» dedilar. (Oisha aytdilar:) Biz ularni juda tez (shoshib) jihozladik, ularga bir charm xaltada (yoʻl) ozigʻini soldik. Asmo binti Abu Bakr belbogʻidan (nitoqidan) bir parcha kesib, u bilan xaltaning ogʻzini bogʻladi; shu sababli u «Zotun-Nitoqayn (ikki belbogʻ sohibasi)» deb atalardi. Soʻng Paygʻambar ﷺ va Abu Bakr Savr deb ataladigan togʻdagi bir gʻorga bordilar va unda uch kecha qoldilar. Abu Bakrning oʻgʻli Abdulloh — zukko, idrokli, ziyrak yigit — kechalari ular bilan tunardi, sahar (paytida) ular oldidan (Makkaga) joʻnab ketardi va ertalab goʻyo (tun) Quraysh ichida tunagandek, ular bilan Makkada (paydo) boʻlardi. (U) ularga qarshi qilinayotgan biror tadbirni eshitsa, uni yodida saqlab, qorongʻi tushganda ularga oʻsha (xabarni) keltirardi. Abu Bakrning ozod qilgan quli Omir ibn Fuhayra esa ularga sutli qoʻylar (podasi)ni boqar, isho (vaqtidan) bir soat oʻtgach (sutli qoʻylarni) ularga haydab kelardi; ular (qoʻylarning) sutida tunardilar, to Omir ibn Fuhayra tong oldidan (qorongʻulikda) ularni (uygʻotib) chaqirgunicha. (U) oʻsha uch kechaning har bir kechasida shunday qilardi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мусулмонлардан бир неча киши Ҳабашистонга ҳижрат қилди; Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳам ҳижрат қилишга тайёрланди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Шошма, мен (ҳижратга) изн берилишидан умидворман» дедилар. Абу Бакр: «Отам сизга фидо бўлсин, (ростдан ҳам) буни умид қиласизми?» деди. (У зот:) «Ҳа» дедилар. Бас, Абу Бакр Пайғамбар ﷺга ҳамроҳ бўлиш учун ўзини (ҳижратдан) тутиб турди ва ўзида бўлган икки улов (туя)ни тўрт ой давомида самур (дарахти) барги билан боқди. (Урва айтди: Оиша айтдилар:) Бир куни, қоқ пешин пайти, биз уйимизда ўтирган эдик, кимдир Абу Бакрга: «Мана, Расулуллоҳ ﷺ бошларини (юзларини) беркитиб (ўраб), бизникига ҳеч келмайдиган бир вақтда келмоқдалар» деди. Абу Бакр: «Отам-онам унга фидо бўлсин; валлоҳи, бу вақтда (у зотни) фақат (муҳим) бир иш (сабабли) келтирган бўлса керак» деди. Пайғамбар ﷺ келиб, (киришга) изн сўрадилар, (у зотга) изн берилди ва (у зот) кирдилар. Кирганларида Абу Бакрга: «Ёнингдагиларни чиқар» дедилар. (Абу Бакр:) «Отам сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ, улар фақат аҳлингиз (оилангиз)дир» деди. (У зот:) «Менга (Маккадан) чиқишга изн берилди» дедилар. (Абу Бакр:) «Отам сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ, ҳамроҳлик (менинг шарафимдир)!» деди. (У зот:) «Ҳа» дедилар. (Абу Бакр:) «Отам сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ, мана шу икки уловимнинг бирини олинг» деди. Пайғамбар ﷺ: «(Оламан, лекин) баҳоси билан» дедилар. (Оиша айтдилар:) Биз уларни жуда тез (шошиб) жиҳозладик, уларга бир чарм халтада (йўл) озиғини солдик. Асмо бинти Абу Бакр белбоғидан (нитоқидан) бир парча кесиб, у билан халтанинг оғзини боғлади; шу сабабли у «Зотун-Нитоқайн (икки белбоғ соҳибаси)» деб аталарди. Сўнг Пайғамбар ﷺ ва Абу Бакр Савр деб аталадиган тоғдаги бир ғорга бордилар ва унда уч кеча қолдилар. Абу Бакрнинг ўғли Абдуллоҳ — зукко, идрокли, зийрак йигит — кечалари улар билан тунарди, саҳар (пайтида) улар олдидан (Маккага) жўнаб кетарди ва эрталаб гўё (тун) Қурайш ичида тунагандек, улар билан Маккада (пайдо) бўларди. (У) уларга қарши қилинаётган бирор тадбирни эшица, уни ёдида сақлаб, қоронғи тушганда уларга ўша (хабарни) келтирарди. Абу Бакрнинг озод қилган қули Омир ибн Фуҳайра эса уларга сутли қўйлар (подаси)ни боқар, ишо (вақтидан) бир соат ўтгач (сутли қўйларни) уларга ҳайдаб келарди; улар (қўйларнинг) сутида тунардилар, то Омир ибн Фуҳайра тонг олдидан (қоронғуликда) уларни (уйғотиб) чақиргунича. (У) ўша уч кечанинг ҳар бир кечасида шундай қиларди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ وَعَلَى رَأْسِهِ الْمِغْفَرُ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ Fath yili (Makka fathi yili) boshlarida dubulgʻa (migʻfar) bilan Makkaga kirdilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ Фатҳ йили (Макка фатҳи йили) бошларида дубулға (миғфар) билан Маккага кирдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ بُرْدٌ نَجْرَانِيٌّ غَلِيظُ الْحَاشِيَةِ، فَأَدْرَكَهُ أَعْرَابِيٌّ فَجَبَذَهُ بِرِدَائِهِ جَبْذَةً شَدِيدَةً، حَتَّى نَظَرْتُ إِلَى صَفْحَةِ عَاتِقِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَثَّرَتْ بِهَا حَاشِيَةُ الْبُرْدِ مِنْ شِدَّةِ جَبْذَتِهِ، ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ مُرْ لِي مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي عِنْدَكَ‏.‏ فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ ضَحِكَ ثُمَّ أَمَرَ لَهُ بِعَطَاءٍ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺ bilan yurib borardim, egnilarida chetlari (hoshiyasi) qalin (dagʻal) najroniy burd bor edi. Shunda bir aʼrobiy u zotga yetib olib, ridolaridan shunday qattiq tortdiki, men Rasululloh ﷺning yelka-boʻyinlarida burdning hoshiyasi tortishning zoʻridan iz qoldirganini koʻrdim. Soʻng (u aʼrobiy): «Ey Muhammad, oldingdagi Allohning molidan menga (berishni) buyur» dedi. Rasululloh ﷺ unga oʻgirilib qaradilar, soʻng kuldilar, soʻng unga bir ato (inʼom) berishni buyurdilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺ билан юриб борардим, эгниларида четлари (ҳошияси) қалин (дағал) нажроний бурд бор эди. Шунда бир аъробий у зотга етиб олиб, ридоларидан шундай қаттиқ тортдики, мен Расулуллоҳ ﷺнинг елка-бўйинларида бурднинг ҳошияси тортишнинг зўридан из қолдирганини кўрдим. Сўнг (у аъробий): «Эй Муҳаммад, олдингдаги Аллоҳнинг молидан менга (беришни) буюр» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга ўгирилиб қарадилар, сўнг кулдилар, сўнг унга бир ато (инъом) беришни буюрдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ بِبُرْدَةٍ ـ قَالَ سَهْلٌ هَلْ تَدْرِي مَا الْبُرْدَةُ قَالَ نَعَمْ هِيَ الشَّمْلَةُ، مَنْسُوجٌ فِي حَاشِيَتِهَا ـ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي نَسَجْتُ هَذِهِ بِيَدِي أَكْسُوكَهَا‏.‏ فَأَخَذَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُحْتَاجًا إِلَيْهَا، فَخَرَجَ إِلَيْنَا وَإِنَّهَا لإِزَارُهُ، فَجَسَّهَا رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اكْسُنِيهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ فَجَلَسَ مَا شَاءَ اللَّهُ فِي الْمَجْلِسِ، ثُمَّ رَجَعَ، فَطَوَاهَا ثُمَّ أَرْسَلَ بِهَا إِلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْقَوْمُ مَا أَحْسَنْتَ، سَأَلْتَهَا إِيَّاهُ وَقَدْ عَرَفْتَ أَنَّهُ لاَ يَرُدُّ سَائِلاً‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ وَاللَّهِ مَا سَأَلْتُهَا إِلاَّ لِتَكُونَ كَفَنِي يَوْمَ أَمُوتُ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ فَكَانَتْ كَفَنَهُ‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir ayol bir burda olib keldi. — Sahl (roviylarga): «Burda nimaligini bilasizmi?» dedi. (Biri:) «Ha, u chetiga hoshiya toʻqilgan shamladir» dedi. — (Ayol:) «Yo Rasululloh, men buni oʻz qoʻlim bilan toʻqidim, sizga kiydirmoqchiman» dedi. Rasululloh ﷺ unga ehtiyojli holda uni oldilar va uni izor (qilib) kiygan holda oldimizga chiqdilar. Shunda (oʻtirganlardan) bir kishi uni ushlab koʻrib: «Yo Rasululloh, buni menga kiydiring» dedi. (U zot:) «Ha» dedilar. (U kishi) majlisda Alloh xohlagancha oʻtirdi, soʻng (uyiga) qaytdi, uni (burdani) qatladi, soʻng uni oʻsha kishiga yubordi. (Boshqalar) unga: «Yaxshi qilmading; uni undan soʻrading, holbuki sen u zotning soʻrovchini rad qilmasligini bilarding» dedilar. U kishi: «Vallohi, men uni faqat oʻladigan kunimda kafanim boʻlsin, deb soʻradim» dedi. Sahl (roziyallohu anhu): «Bas, u (burda haqiqatan) uning kafani boʻldi» dedi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир аёл бир бурда олиб келди. — Саҳл (ровийларга): «Бурда нималигини биласизми?» деди. (Бири:) «Ҳа, у четига ҳошия тўқилган шамладир» деди. — (Аёл:) «Ё Расулуллоҳ, мен буни ўз қўлим билан тўқидим, сизга кийдирмоқчиман» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга эҳтиёжли ҳолда уни олдилар ва уни изор (қилиб) кийган ҳолда олдимизга чиқдилар. Шунда (ўтирганлардан) бир киши уни ушлаб кўриб: «Ё Расулуллоҳ, буни менга кийдиринг» деди. (У зот:) «Ҳа» дедилар. (У киши) мажлисда Аллоҳ хоҳлаганча ўтирди, сўнг (уйига) қайтди, уни (бурдани) қатлади, сўнг уни ўша кишига юборди. (Бошқалар) унга: «Яхши қилмадинг; уни ундан сўрадинг, ҳолбуки сен у зотнинг сўровчини рад қилмаслигини билардинг» дедилар. У киши: «Валлоҳи, мен уни фақат ўладиган кунимда кафаним бўлсин, деб сўрадим» деди. Саҳл (розияллоҳу анҳу): «Бас, у (бурда ҳақиқатан) унинг кафани бўлди» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي زُمْرَةٌ هِيَ سَبْعُونَ أَلْفًا، تُضِيءُ وُجُوهُهُمْ إِضَاءَةَ الْقَمَرِ ‏"‏‏.‏ فَقَامَ عُكَاشَةُ بْنُ مِحْصَنٍ الأَسَدِيُّ يَرْفَعُ نَمِرَةً عَلَيْهِ قَالَ ادْعُ اللَّهَ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ مِنْهُمْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ سَبَقَكَ عُكَاشَةُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning: «Ummatimdan bir guruh — ular yetmish ming (kishi) — jannatga kiradi; yuzlari oydek nur sochib turadi» deganlarini eshitdim. Shunda Ukkosha ibn Mihsan al-Asadiy egnidagi namirasini koʻtargan holda turib: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin» dedi. (U zot:) «Ey Bor Xudoyo, uni ulardan qilgin» dedilar. Soʻng ansorlardan bir kishi turib: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ukkosha sendan oʻzib ketdi» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Умматимдан бир гуруҳ — улар етмиш минг (киши) — жаннатга киради; юзлари ойдек нур сочиб туради» деганларини эшитдим. Шунда Уккоша ибн Миҳсан ал-Асадий эгнидаги намирасини кўтарган ҳолда туриб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин» деди. (У зот:) «Эй Бор Худоё, уни улардан қилгин» дедилар. Сўнг ансорлардан бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уккоша сендан ўзиб кетди» дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قُلْتُ لَهُ أَىُّ الثِّيَابِ كَانَ أَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ الْحِبَرَةُ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu)dan soʻraldi:) «Paygʻambar ﷺ uchun qaysi kiyim eng sevimli edi?» U: «Hibara (Yaman chizigʻli matosi)» dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу)дан сўралди:) «Пайғамбар ﷺ учун қайси кийим энг севимли эди?» У: «Ҳибара (Яман чизиғли матоси)» деди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ أَحَبُّ الثِّيَابِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَلْبَسَهَا الْحِبَرَةَ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ kiyishni eng yaxshi koʻrgan kiyim hibara edi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ кийишни энг яхши кўрган кийим ҳибара эди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ تُوُفِّيَ سُجِّيَ بِبُرْدٍ حِبَرَةٍ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) xabar berdilarki,) Rasululloh ﷺ vafot etgan paytlarida, ustlariga hibara burd yopildi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) хабар бердиларки,) Расулуллоҳ ﷺ вафот этган пайтларида, устларига ҳибара бурд ёпилди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهم قَالاَ لَمَّا نَزَلَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَفِقَ يَطْرَحُ خَمِيصَةً لَهُ عَلَى وَجْهِهِ، فَإِذَا اغْتَمَّ كَشَفَهَا عَنْ وَجْهِهِ، فَقَالَ وَهْوَ كَذَلِكَ ‏"‏ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ ‏"‏‏.‏ يُحَذِّرُ مَا صَنَعُوا‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) va Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdilar:) Rasululloh ﷺga (vafot dardi) tushganida, u zot egnidagi xamisani yuzlariga tashlay boshladilar; qachon (nafaslari) siqilsa, uni yuzlaridan ochardilar. Shu holatda (u zot): «Yahudiy va nasorolarga Allohning laʼnati boʻlsin; ular paygʻambarlarining qabrlarini masjidlar (sajdagohlar) qilib oldilar» dedilar — (u zot bu bilan) ular qilgan ishdan ogohlantirardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ва Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺга (вафот дарди) тушганида, у зот эгнидаги хамисани юзларига ташлай бошладилар; қачон (нафаслари) сиқилса, уни юзларидан очардилар. Шу ҳолатда (у зот): «Яҳудий ва насороларга Аллоҳнинг лаънати бўлсин; улар пайғамбарларининг қабрларини масжидлар (саждагоҳлар) қилиб олдилар» дедилар — (у зот бу билан) улар қилган ишдан огоҳлантирардилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي خَمِيصَةٍ لَهُ لَهَا أَعْلاَمٌ، فَنَظَرَ إِلَى أَعْلاَمِهَا نَظْرَةً، فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ ‏"‏ اذْهَبُوا بِخَمِيصَتِي هَذِهِ إِلَى أَبِي جَهْمٍ، فَإِنَّهَا أَلْهَتْنِي آنِفًا عَنْ صَلاَتِي، وَائْتُونِي بِأَنْبِجَانِيَّةِ أَبِي جَهْمِ بْنِ حُذَيْفَةَ بْنِ غَانِمٍ مِنْ بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبٍ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Rasululloh ﷺ naqshlari (belgilari) boʻlgan bir xamisalarida namoz oʻqidilar; (namoz asnosida) uning naqshlariga bir qarab qoʻydilar. Salom berganlaridan soʻng: «Mana shu xamisamni Abu Jahmga olib boring, chunki u hozirgina meni namozimdan chalgʻitdi; menga Abu Jahm ibn Huzayfa ibn Gʻonimning — Bani Adiy ibn Kaʼbdan boʻlmish — anbijoniyyasini (naqshsiz dagʻal kiyimini) olib kelinglar» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺ нақшлари (белгилари) бўлган бир хамисаларида намоз ўқидилар; (намоз асносида) унинг нақшларига бир қараб қўйдилар. Салом берганларидан сўнг: «Мана шу хамисамни Абу Жаҳмга олиб боринг, чунки у ҳозиргина мени намозимдан чалғитди; менга Абу Жаҳм ибн Ҳузайфа ибн Ғонимнинг — Бани Адий ибн Каъбдан бўлмиш — анбижонийясини (нақшсиз дағал кийимини) олиб келинглар» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، قَالَ أَخْرَجَتْ إِلَيْنَا عَائِشَةُ كِسَاءً وَإِزَارًا غَلِيظًا فَقَالَتْ قُبِضَ رُوحُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَيْنِ‏.‏

(Abu Burda aytdi:) Oisha (roziyallohu anho) bizga bir kisa (chopon) va dagʻal bir izor chiqarib koʻrsatdilar va: «Paygʻambar ﷺning ruhlari mana shu ikkisida (yaʼni shu kiyimlarda) qabz qilindi» dedilar.(Абу Бурда айтди:) Оиша (розияллоҳу анҳо) бизга бир киса (чопон) ва дағал бир изор чиқариб кўрсатдилар ва: «Пайғамбар ﷺнинг руҳлари мана шу иккисида (яъни шу кийимларда) қабз қилинди» дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ خُبَيْبٍ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُلاَمَسَةِ، وَالْمُنَابَذَةِ، وَعَنْ صَلاَتَيْنِ بَعْدَ الْفَجْرِ حَتَّى تَرْتَفِعَ الشَّمْسُ، وَبَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغِيبَ، وَأَنْ يَحْتَبِيَ بِالثَّوْبِ الْوَاحِدِ، لَيْسَ عَلَى فَرْجِهِ مِنْهُ شَىْءٌ بَيْنَهُ وَبَيْنَ السَّمَاءِ، وَأَنْ يَشْتَمِلَ الصَّمَّاءَ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ mulomasa va munobaza (savdolaridan), Fajrdan keyin quyosh koʻtarilguncha va Asrdan keyin quyosh botguncha (oʻqiladigan) ikki namozdan, hamda kishining yagona bir kiyimda — avrati bilan osmon orasida undan (toʻsadigan) hech narsa boʻlmagan holda — tizzalarini quchoqlab oʻtirishidan (ihtibo) va samma usulida oʻranishidan qaytardilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ муломаса ва мунобаза (савдоларидан), Фажрдан кейин қуёш кўтарилгунча ва Асрдан кейин қуёш ботгунча (ўқиладиган) икки намоздан, ҳамда кишининг ягона бир кийимда — аврати билан осмон орасида ундан (тўсадиган) ҳеч нарса бўлмаган ҳолда — тиззаларини қучоқлаб ўтиришидан (иҳтибо) ва самма усулида ўранишидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ لِبْسَتَيْنِ وَعَنْ بَيْعَتَيْنِ، نَهَى عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ فِي الْبَيْعِ، وَالْمُلاَمَسَةُ لَمْسُ الرَّجُلِ ثَوْبَ الآخَرِ بِيَدِهِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ، وَلاَ يُقَلِّبُهُ إِلاَّ بِذَلِكَ، وَالْمُنَابَذَةُ أَنْ يَنْبِذَ الرَّجُلُ إِلَى الرَّجُلِ بِثَوْبِهِ، وَيَنْبِذَ الآخَرُ ثَوْبَهُ، وَيَكُونَ ذَلِكَ بَيْعَهُمَا، عَنْ غَيْرِ نَظَرٍ وَلاَ تَرَاضٍ، وَاللِّبْسَتَيْنِ اشْتِمَالُ الصَّمَّاءِ، وَالصَّمَّاءُ أَنْ يَجْعَلَ ثَوْبَهُ عَلَى أَحَدِ عَاتِقَيْهِ، فَيَبْدُو أَحَدُ شِقَّيْهِ لَيْسَ عَلَيْهِ ثَوْبٌ، وَاللِّبْسَةُ الأُخْرَى احْتِبَاؤُهُ بِثَوْبِهِ وَهْوَ جَالِسٌ، لَيْسَ عَلَى فَرْجِهِ مِنْهُ شَىْءٌ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ ikki xil kiyinishdan va ikki xil savdodan qaytardilar. (U zot) savdoda mulomasa va munobazadan qaytardilar: mulomasa — kishining boshqa birovning kiyimini kechasi yoki kunduzi qoʻli bilan ushlashi va uni (faqat) shu (ushlash) bilangina (xarid qilingan hisoblab), boshqa qaramasligidir; munobaza esa — bir kishi oʻz kiyimini boshqa kishiga irgʻitishi, boshqasi ham oʻz kiyimini irgʻitishi va — koʻrmay hamda rozilashmay — shu ularning savdosi boʻlib qolishidir. Ikki (taqiqlangan) kiyinish (usuli) esa: biri — ishtimol as-samma, yaʼni kishining oʻz kiyimini ikki yelkasidan biriga tashlab, ikki tomonidan biri — ustida kiyim boʻlmay — ochilib qolishidir; ikkinchi kiyinish — uning oʻtirgan holda oʻz kiyimi bilan tizzalarini quchoqlab oʻranishidir (ihtibo), avrati ustida undan hech narsa boʻlmaydi.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ икки хил кийинишдан ва икки хил савдодан қайтардилар. (У зот) савдода муломаса ва мунобазадан қайтардилар: муломаса — кишининг бошқа бировнинг кийимини кечаси ёки кундузи қўли билан ушлаши ва уни (фақат) шу (ушлаш) билангина (харид қилинган ҳисоблаб), бошқа қарамаслигидир; мунобаза эса — бир киши ўз кийимини бошқа кишига ирғитиши, бошқаси ҳам ўз кийимини ирғитиши ва — кўрмай ҳамда розилашмай — шу уларнинг савдоси бўлиб қолишидир. Икки (тақиқланган) кийиниш (усули) эса: бири — иштимол ас-самма, яъни кишининг ўз кийимини икки елкасидан бирига ташлаб, икки томонидан бири — устида кийим бўлмай — очилиб қолишидир; иккинчи кийиниш — унинг ўтирган ҳолда ўз кийими билан тиззаларини қучоқлаб ўранишидир (иҳтибо), аврати устида ундан ҳеч нарса бўлмайди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ لِبْسَتَيْنِ أَنْ يَحْتَبِيَ الرَّجُلُ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ لَيْسَ عَلَى فَرْجِهِ مِنْهُ شَىْءٌ، وَأَنْ يَشْتَمِلَ بِالثَّوْبِ الْوَاحِدِ، لَيْسَ عَلَى أَحَدِ شِقَّيْهِ، وَعَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ ikki xil kiyinishdan qaytardilar: kishining yagona bir kiyimda — avrati ustida undan hech narsa boʻlmagan holda — tizzalarini quchoqlab oʻtirishidan (ihtibo), va yagona bir kiyimga — ikki tomonidan biri (ochiq, ustida kiyim boʻlmagan) holda — oʻranishidan; hamda mulomasa va munobazadan (qaytardilar).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ икки хил кийинишдан қайтардилар: кишининг ягона бир кийимда — аврати устида ундан ҳеч нарса бўлмаган ҳолда — тиззаларини қучоқлаб ўтиришидан (иҳтибо), ва ягона бир кийимга — икки томонидан бири (очиқ, устида кийим бўлмаган) ҳолда — ўранишидан; ҳамда муломаса ва мунобазадан (қайтардилар).

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَخْلَدٌ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ اشْتِمَالِ الصَّمَّاءِ، وَأَنْ يَحْتَبِيَ الرَّجُلُ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ، لَيْسَ عَلَى فَرْجِهِ مِنْهُ شَىْءٌ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ ishtimol as-samma (usulida oʻranish)dan va kishining yagona bir kiyimda — avrati ustida undan hech narsa boʻlmagan holda — tizzalarini quchoqlab oʻtirishidan (ihtibo) qaytardilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ иштимол ас-самма (усулида ўраниш)дан ва кишининг ягона бир кийимда — аврати устида ундан ҳеч нарса бўлмаган ҳолда — тиззаларини қучоқлаб ўтиришидан (иҳтибо) қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، سَعِيدِ بْنِ فُلاَنٍ ـ هُوَ عَمْرُو بْنُ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ ـ عَنْ أُمِّ خَالِدٍ بِنْتِ خَالِدٍ، أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِثِيَابٍ فِيهَا خَمِيصَةٌ سَوْدَاءُ صَغِيرَةٌ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ تَرَوْنَ نَكْسُو هَذِهِ ‏"‏‏.‏ فَسَكَتَ الْقَوْمُ قَالَ ‏"‏ ائْتُونِي بِأُمِّ خَالِدٍ ‏"‏‏.‏ فَأُتِيَ بِهَا تُحْمَلُ فَأَخَذَ الْخَمِيصَةَ بِيَدِهِ فَأَلْبَسَهَا وَقَالَ ‏"‏ أَبْلِي وَأَخْلِقِي ‏"‏‏.‏ وَكَانَ فِيهَا عَلَمٌ أَخْضَرُ أَوْ أَصْفَرُ فَقَالَ ‏"‏ يَا أُمَّ خَالِدٍ هَذَا سَنَاهْ ‏"‏‏.‏ وَسَنَاهْ بِالْحَبَشِيَّةِ حَسَنٌ‏.‏

(Ummu Xolid binti Xolid (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺga ichida kichkina qora xamisa boʻlgan kiyimlar keltirildi. (U zot:) «Buni kimga kiydirishni maʼqul koʻrasizlar?» dedilar. Odamlar jim turdi. (U zot:) «Menga Ummu Xolidni keltiringlar» dedilar. U (kichkina qiz boʻlgani uchun) koʻtarib keltirildi. (U zot) xamisani qoʻllari bilan olib, unga kiydirdilar va: «(Buni) eskirtib, uzoq yashagin (eskirtib, yangilab yur)» dedilar. Unda yashil yoki sariq belgi bor edi; (u zot:) «Ey Ummu Xolid, bu — «sanah»dir!» dedilar. «Sanah» esa habashchada «chiroyli (yaxshi)» (degani)dir.(Умму Холид бинти Холид (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺга ичида кичкина қора хамиса бўлган кийимлар келтирилди. (У зот:) «Буни кимга кийдиришни маъқул кўрасизлар?» дедилар. Одамлар жим турди. (У зот:) «Менга Умму Холидни келтиринглар» дедилар. У (кичкина қиз бўлгани учун) кўтариб келтирилди. (У зот) хамисани қўллари билан олиб, унга кийдирдилар ва: «(Буни) эскиртиб, узоқ яшагин (эскиртиб, янгилаб юр)» дедилар. Унда яшил ёки сариқ белги бор эди; (у зот:) «Эй Умму Холид, бу — «санаҳ»дир!» дедилар. «Санаҳ» эса ҳабашчада «чиройли (яхши)» (дегани)дир.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا وَلَدَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ قَالَتْ لِي يَا أَنَسُ انْظُرْ هَذَا الْغُلاَمَ فَلاَ يُصِيبَنَّ شَيْئًا حَتَّى تَغْدُوَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُحَنِّكُهُ‏.‏ فَغَدَوْتُ بِهِ، فَإِذَا هُوَ فِي حَائِطٍ وَعَلَيْهِ خَمِيصَةٌ حُرَيْثِيَّةٌ، وَهْوَ يَسِمُ الظَّهْرَ الَّذِي قَدِمَ عَلَيْهِ فِي الْفَتْحِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Ummu Sulaym tugʻqan paytida menga: «Ey Anas, mana shu bolani koʻzla; sen uni Paygʻambar ﷺ huzuriga olib borib, u zot tahnik qilmaguncha (yaʼni xurmo bilan tanglayini silamaguncha) unga hech narsa yetmasin (u ovqat yemasin)» dedi. Men uni ertalab olib bordim; mana u zot bir bogʻda edilar, egnilarida huraysiyya xamisasi bor edi, (Makka) fathida oʻzlariga kelgan tuyalarni (chorvani) dogʻlamoqda edilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Умму Сулайм туғқан пайтида менга: «Эй Анас, мана шу болани кўзла; сен уни Пайғамбар ﷺ ҳузурига олиб бориб, у зот таҳник қилмагунча (яъни хурмо билан танглайини силамагунча) унга ҳеч нарса етмасин (у овқат емасин)» деди. Мен уни эрталаб олиб бордим; мана у зот бир боғда эдилар, эгниларида ҳурайсийя хамисаси бор эди, (Макка) фатҳида ўзларига келган туяларни (чорвани) доғламоқда эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ رِفَاعَةَ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ، فَتَزَوَّجَهَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الزَّبِيرِ الْقُرَظِيُّ، قَالَتْ عَائِشَةُ وَعَلَيْهَا خِمَارٌ أَخْضَرُ‏.‏ فَشَكَتْ إِلَيْهَا، وَأَرَتْهَا خُضْرَةً بِجِلْدِهَا، فَلَمَّا جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنِّسَاءُ يَنْصُرُ بَعْضُهُنَّ بَعْضًا قَالَتْ عَائِشَةُ مَا رَأَيْتُ مِثْلَ مَا يَلْقَى الْمُؤْمِنَاتُ، لَجِلْدُهَا أَشَدُّ خُضْرَةً مِنْ ثَوْبِهَا‏.‏ قَالَ وَسَمِعَ أَنَّهَا قَدْ أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ وَمَعَهُ ابْنَانِ لَهُ مِنْ غَيْرِهَا‏.‏ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي إِلَيْهِ مِنْ ذَنْبٍ، إِلاَّ أَنَّ مَا مَعَهُ لَيْسَ بِأَغْنَى عَنِّي مِنْ هَذِهِ‏.‏ وَأَخَذَتْ هُدْبَةً مِنْ ثَوْبِهَا، فَقَالَ كَذَبَتْ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي لأَنْفُضُهَا نَفْضَ الأَدِيمِ، وَلَكِنَّهَا نَاشِزٌ تُرِيدُ رِفَاعَةَ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنْ كَانَ ذَلِكَ لَمْ تَحِلِّي لَهُ ـ أَوْ لَمْ تَصْلُحِي لَهُ ـ حَتَّى يَذُوقَ مِنْ عُسَيْلَتِكِ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَأَبْصَرَ مَعَهُ ابْنَيْنِ فَقَالَ ‏"‏ بَنُوكَ هَؤُلاَءِ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَذَا الَّذِي تَزْعُمِينَ مَا تَزْعُمِينَ، فَوَاللَّهِ لَهُمْ أَشْبَهُ بِهِ مِنَ الْغُرَابِ بِالْغُرَابِ ‏"‏‏.‏

(Ikrima — Oisha (roziyallohu anho)dan — rivoyat qildi:) Rifoa xotinini taloq qildi, soʻng uni Abdurrahmon ibn Zabir al-Quraziy nikohiga oldi. Oisha (roziyallohu anho) aytdilar: (U ayolning) egnida yashil xirmo (roʻmol) bor edi; u (Oishaga) shikoyat qildi va terisidagi koʻkimtir izlarni — kaltakdan qolgan dogʻlarni — koʻrsatdi. Rasululloh ﷺ kelganlarida — ayollar bir-birini qoʻllab-quvvatlaydi — Oisha (roziyallohu anho): «Men moʻmina ayollar duch keladigan narsaga oʻxshashini koʻrmaganman; uning terisi kiyimidan koʻra koʻkroqdir» dedilar. (Ikrima) aytdi: (Abdurrahmon) xotinining Rasululloh ﷺ huzuriga borganini eshitdi va boshqa xotinidan boʻlgan ikki oʻgʻli bilan keldi. (Ayol:) «Vallohi, mening unga hech bir aybim yoʻq, faqat unda boʻlgan narsa menga mana shundan koʻra koʻproq foydali emas» dedi va kiyimining popugidan ushladi. (Abdurrahmon:) «Vallohi, u yolgʻon aytdi, yo Rasululloh! Men uni charmni qoqqandek qoqaman (yaʼni men quvvatliman), lekin u — Rifoani istab — itoatsiz (nashiz)dir» dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar shunday boʻlsa, u (Abdurrahmon) sening shirinligingni totmaguncha, sen unga halol boʻlmaysan — yoki unga yaramaysan» dedilar. (Ikrima) aytdi: (U zot) uning yonida ikki oʻgʻilni koʻrdilar va: «Bular sening oʻgʻillaringmi?» dedilar. (U:) «Ha» dedi. (U zot:) «(Demak,) sen oʻzing daʼvo qiladigan narsani daʼvo qilyapsanmi? Vallohi, ular unga — qargʻa qargʻaga oʻxshagandan koʻra — oʻxshamoqdalar» dedilar.(Икрима — Оиша (розияллоҳу анҳо)дан — ривоят қилди:) Рифоа хотинини талоқ қилди, сўнг уни Абдурраҳмон ибн Забир ал-Қуразий никоҳига олди. Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар: (У аёлнинг) эгнида яшил хирмо (рўмол) бор эди; у (Оишага) шикоят қилди ва терисидаги кўкимтир изларни — калтакдан қолган доғларни — кўрсатди. Расулуллоҳ ﷺ келганларида — аёллар бир-бирини қўллаб-қувватлайди — Оиша (розияллоҳу анҳо): «Мен мўмина аёллар дуч келадиган нарсага ўхшашини кўрмаганман; унинг териси кийимидан кўра кўкроқдир» дедилар. (Икрима) айтди: (Абдурраҳмон) хотинининг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига борганини эшитди ва бошқа хотинидан бўлган икки ўғли билан келди. (Аёл:) «Валлоҳи, менинг унга ҳеч бир айбим йўқ, фақат унда бўлган нарса менга мана шундан кўра кўпроқ фойдали эмас» деди ва кийимининг попугидан ушлади. (Абдурраҳмон:) «Валлоҳи, у ёлғон айтди, ё Расулуллоҳ! Мен уни чармни қоққандек қоқаман (яъни мен қувватлиман), лекин у — Рифоани истаб — итоациз (нашиз)дир» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар шундай бўлса, у (Абдурраҳмон) сенинг ширинлигингни тотмагунча, сен унга ҳалол бўлмайсан — ёки унга ярамайсан» дедилар. (Икрима) айтди: (У зот) унинг ёнида икки ўғилни кўрдилар ва: «Булар сенинг ўғилларингми?» дедилар. (У:) «Ҳа» деди. (У зот:) «(Демак,) сен ўзинг даъво қиладиган нарсани даъво қиляпсанми? Валлоҳи, улар унга — қарға қарғага ўхшагандан кўра — ўхшамоқдалар» дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ رَأَيْتُ بِشِمَالِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَبِيَمِينِهِ رَجُلَيْنِ عَلَيْهِمَا ثِيَابٌ بِيضٌ يَوْمَ أُحُدٍ، مَا رَأَيْتُهُمَا قَبْلُ وَلاَ بَعْدُ‏.‏

(Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) aytdi:) Uhud kuni men Paygʻambar ﷺning oʻng va chap tomonlarida oq kiyim (kiygan) ikki kishini koʻrdim; men ularni na undan oldin, na keyin (hech) koʻrmaganman.(Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) айтди:) Уҳуд куни мен Пайғамбар ﷺнинг ўнг ва чап томонларида оқ кийим (кийган) икки кишини кўрдим; мен уларни на ундан олдин, на кейин (ҳеч) кўрмаганман.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا الأَسْوَدِ الدِّيلِيَّ حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُ قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ ثَوْبٌ أَبْيَضُ وَهْوَ نَائِمٌ، ثُمَّ أَتَيْتُهُ وَقَدِ اسْتَيْقَظَ فَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْ عَبْدٍ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ ثُمَّ مَاتَ عَلَى ذَلِكَ، إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ عَلَى رَغْمِ أَنْفِ أَبِي ذَرٍّ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ أَبُو ذَرٍّ إِذَا حَدَّثَ بِهَذَا قَالَ وَإِنْ رَغِمَ أَنْفُ أَبِي ذَرٍّ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ هَذَا عِنْدَ الْمَوْتِ أَوْ قَبْلَهُ، إِذَا تَابَ وَنَدِمَ وَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ غُفِرَ لَهُ‏.‏

(Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning oldilariga keldim, u zot oq kiyimda, uxlab yotgan edilar. Soʻng yana — u zot uygʻonganlaridan keyin — keldim. (U zot:) «Qaysi bir banda «La ilaha illalloh» desa, soʻng shu (kalima) ustida vafot etsa, albatta jannatga kiradi» dedilar. Men: «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa hammi?» dedim. (U zot:) «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa ham» dedilar. Men (yana): «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa hammi?» dedim. (U zot:) «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa ham» dedilar. Men (uchinchi bor): «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa hammi?» dedim. (U zot:) «Zino qilsa va oʻgʻirlik qilsa ham — Abu Zarrning burni (xohlasa-xohlamasa) ishqilib!» dedilar. Abu Zarr buni rivoyat qilganida: «Abu Zarrning burni xafa boʻlsa ham» der edi. Abu Abdulloh (Buxoriy) aytdi: Bu (hukm) oʻlim chogʻida yoki undan oldin (boʻladi); qachonki (banda) tavba qilsa, nadomat chekib «La ilaha illalloh» desa, unga magʻfirat qilinadi.(Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келдим, у зот оқ кийимда, ухлаб ётган эдилар. Сўнг яна — у зот уйғонганларидан кейин — келдим. (У зот:) «Қайси бир банда «Ла илаҳа иллаллоҳ» деса, сўнг шу (калима) устида вафот эца, албатта жаннатга киради» дедилар. Мен: «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳамми?» дедим. (У зот:) «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳам» дедилар. Мен (яна): «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳамми?» дедим. (У зот:) «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳам» дедилар. Мен (учинчи бор): «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳамми?» дедим. (У зот:) «Зино қилса ва ўғирлик қилса ҳам — Абу Заррнинг бурни (хоҳласа-хоҳламаса) ишқилиб!» дедилар. Абу Зарр буни ривоят қилганида: «Абу Заррнинг бурни хафа бўлса ҳам» дер эди. Абу Абдуллоҳ (Бухорий) айтди: Бу (ҳукм) ўлим чоғида ёки ундан олдин (бўлади); қачонки (банда) тавба қилса, надомат чекиб «Ла илаҳа иллаллоҳ» деса, унга мағфират қилинади.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ النَّهْدِيَّ، أَتَانَا كِتَابُ عُمَرَ وَنَحْنُ مَعَ عُتْبَةَ بْنِ فَرْقَدٍ بِأَذْرَبِيجَانَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْحَرِيرِ، إِلاَّ هَكَذَا، وَأَشَارَ بِإِصْبَعَيْهِ اللَّتَيْنِ تَلِيَانِ الإِبْهَامَ قَالَ فِيمَا عَلِمْنَا أَنَّهُ يَعْنِي الأَعْلاَمَ‏.‏

(Abu Usmon an-Nahdiy aytdi:) Biz Azarbayjonda Utba ibn Farqad bilan birga ekanimizda, bizga Umar (roziyallohu anhu)ning maktubi keldi; (unda) Rasululloh ﷺ ipakni — magar mana shunchasidan boshqa — qaytarganlari (bayon qilingan edi), va (u zot) bosh barmoqqa yondosh ikki barmoq (eni)cha (ishora qildilar). (Abu Usmon:) Biz bilganimizcha, (u zot) bu bilan (kiyimdagi ipak) naqshlarni nazarda tutgan edilar.(Абу Усмон ан-Наҳдий айтди:) Биз Азарбайжонда Утба ибн Фарқад билан бирга эканимизда, бизга Умар (розияллоҳу анҳу)нинг мактуби келди; (унда) Расулуллоҳ ﷺ ипакни — магар мана шунчасидан бошқа — қайтарганлари (баён қилинган эди), ва (у зот) бош бармоққа ёндош икки бармоқ (эни)ча (ишора қилдилар). (Абу Усмон:) Биз билганимизча, (у зот) бу билан (кийимдаги ипак) нақшларни назарда тутган эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ كَتَبَ إِلَيْنَا عُمَرُ وَنَحْنُ بِأَذْرَبِيجَانَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ إِلاَّ هَكَذَا، وَصَفَّ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِصْبَعَيْهِ‏.‏ وَرَفَعَ زُهَيْرٌ الْوُسْطَى وَالسَّبَّابَةَ‏.‏

(Abu Usmon aytdi:) Biz Azarbayjonda ekanimizda, Umar (roziyallohu anhu) bizga: «Paygʻambar ﷺ ipak kiyishni — magar mana shunchasidan boshqa — qaytardilar» deb yozdi, va Paygʻambar ﷺ bizga ikki barmoqlarini (koʻrsatib) taʼrifladilar. (Roviy) Zuhayr (esa) oʻrta va koʻrsatkich barmoqlarini koʻtardi.(Абу Усмон айтди:) Биз Азарбайжонда эканимизда, Умар (розияллоҳу анҳу) бизга: «Пайғамбар ﷺ ипак кийишни — магар мана шунчасидан бошқа — қайтардилар» деб ёзди, ва Пайғамбар ﷺ бизга икки бармоқларини (кўрсатиб) таърифладилар. (Ровий) Зуҳайр (эса) ўрта ва кўрсаткич бармоқларини кўтарди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ كُنَّا مَعَ عُتْبَةَ فَكَتَبَ إِلَيْهِ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يُلْبَسُ الْحَرِيرُ فِي الدُّنْيَا، إِلاَّ لَمْ يُلْبَسْ فِي الآخِرَةِ مِنْهُ ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ،، وَأَشَارَ أَبُو عُثْمَانَ، بِإِصْبَعَيْهِ الْمُسَبِّحَةِ وَالْوُسْطَى‏.‏

(Abu Usmon aytdi:) Biz Utba bilan birga edik, Umar (roziyallohu anhu) unga: «Paygʻambar ﷺ: ‹Dunyoda ipak kiyilmaydi, magar (kim kiysa) — undan oxiratda (hech narsa) kiyilmaydi (yaʼni oxiratda ipakdan mahrum boʻladi)› dedilar» deb yozdi. (Boshqa sanadda:) Abu Usmon koʻrsatkich (musabbiha) va oʻrta barmogʻi bilan ishora qildi.(Абу Усмон айтди:) Биз Утба билан бирга эдик, Умар (розияллоҳу анҳу) унга: «Пайғамбар ﷺ: ‹Дунёда ипак кийилмайди, магар (ким кийса) — ундан охиратда (ҳеч нарса) кийилмайди (яъни охиратда ипакдан маҳрум бўлади)› дедилар» деб ёзди. (Бошқа санадда:) Абу Усмон кўрсаткич (мусаббиҳа) ва ўрта бармоғи билан ишора қилди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ كَانَ حُذَيْفَةُ بِالْمَدَايِنِ فَاسْتَسْقَى، فَأَتَاهُ دِهْقَانٌ بِمَاءٍ فِي إِنَاءٍ مِنْ فِضَّةٍ فَرَمَاهُ بِهِ وَقَالَ إِنِّي لَمْ أَرْمِهِ إِلاَّ أَنِّي نَهَيْتُهُ فَلَمْ يَنْتَهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الذَّهَبُ وَالْفِضَّةُ وَالْحَرِيرُ وَالدِّيبَاجُ هِيَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا، وَلَكُمْ فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abu Laylo aytdi:) Huzayfa (roziyallohu anhu) Madoyinda edi; u suv soʻradi, shunda bir dehqon (qishloq oqsoqoli) unga kumush idishda suv keltirdi. (Huzayfa) idishni unga otib yubordi va: «Men buni faqat shu sababdan otdimki, men uni (kumushdan foydalanishdan) qaytargan edim, u esa toʻxtamadi. Rasululloh ﷺ: ‹Oltin, kumush, ipak va deboj — bu dunyoda ular (kofirlar) uchun, oxiratda esa sizlar uchundir› dedilar» dedi.(Ибн Абу Лайло айтди:) Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) Мадойинда эди; у сув сўради, шунда бир деҳқон (қишлоқ оқсоқоли) унга кумуш идишда сув келтирди. (Ҳузайфа) идишни унга отиб юборди ва: «Мен буни фақат шу сабабдан отдимки, мен уни (кумушдан фойдаланишдан) қайтарган эдим, у эса тўхтамади. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Олтин, кумуш, ипак ва дебож — бу дунёда улар (кофирлар) учун, охиратда эса сизлар учундир› дедилар» деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ قَالَ شُعْبَةُ فَقُلْتُ أَعَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ شَدِيدًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ لَبِسَ الْحَرِيرَ فِي الدُّنْيَا فَلَنْ يَلْبَسَهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi — roviy Shuʼba: «Men ‹Buni Paygʻambar ﷺdanmi?› dedim; u (Anas) qatʼiy (ishonch bilan): ‹Paygʻambar ﷺdan› dedi» dedi —) (Anas:) «Kim bu dunyoda ipak kiysa, oxiratda uni kiymaydi» dedi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди — ровий Шуъба: «Мен ‹Буни Пайғамбар ﷺданми?› дедим; у (Анас) қатъий (ишонч билан): ‹Пайғамбар ﷺдан› деди» деди —) (Анас:) «Ким бу дунёда ипак кийса, охиратда уни киймайди» деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ، يَخْطُبُ يَقُولُ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ لَبِسَ الْحَرِيرَ فِي الدُّنْيَا لَمْ يَلْبَسْهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏

(Sobit aytdi:) Men Ibn Zubayr (roziyallohu anhumo)ning xutba qilib (turib): «Muhammad ﷺ: ‹Kim bu dunyoda ipak kiysa, oxiratda uni kiymaydi› dedilar» deganlarini eshitdim.(Собит айтди:) Мен Ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо)нинг хутба қилиб (туриб): «Муҳаммад ﷺ: ‹Ким бу дунёда ипак кийса, охиратда уни киймайди› дедилар» деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي ذُبْيَانَ، خَلِيفَةَ بْنِ كَعْبٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ، يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ لَبِسَ الْحَرِيرَ فِي الدُّنْيَا لَمْ يَلْبَسْهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ لَنَا أَبُو مَعْمَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ يَزِيدَ، قَالَتْ مُعَاذَةُ أَخْبَرَتْنِي أُمُّ عَمْرٍو بِنْتُ عَبْدِ اللَّهِ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، سَمِعَ عُمَرَ، سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏ نَحْوَهُ.

(Abu Zubyon Xalifa ibn Kaʼb aytdi:) Men Ibn Zubayr (roziyallohu anhumo)ning (shunday) deganini eshitdim: «Men Umar (roziyallohu anhu)ning (shunday) deganlarini eshitdim: Paygʻambar ﷺ: ‹Kim bu dunyoda ipak kiysa, oxiratda uni kiymaydi› dedilar». (Yana Abu Maʼmar bizga aytdi: ... Ummu Amr binti Abdulloh: «Men Abdulloh ibn Zubayrning — u Umardan, u Paygʻambar ﷺdan eshitgan holda — shunga oʻxshash (rivoyat qilganini) eshitdim» dedi.)(Абу Зубён Халифа ибн Каъб айтди:) Мен Ибн Зубайр (розияллоҳу анҳумо)нинг (шундай) деганини эшитдим: «Мен Умар (розияллоҳу анҳу)нинг (шундай) деганларини эшитдим: Пайғамбар ﷺ: ‹Ким бу дунёда ипак кийса, охиратда уни киймайди› дедилар». (Яна Абу Маъмар бизга айтди: ... Умму Амр бинти Абдуллоҳ: «Мен Абдуллоҳ ибн Зубайрнинг — у Умардан, у Пайғамбар ﷺдан эшитган ҳолда — шунга ўхшаш (ривоят қилганини) эшитдим» деди.)

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حِطَّانَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنِ الْحَرِيرِ، فَقَالَتِ ائْتِ ابْنَ عَبَّاسٍ فَسَلْهُ‏.‏ قَالَ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ سَلِ ابْنَ عُمَرَ‏.‏ قَالَ فَسَأَلْتُ ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو حَفْصٍ ـ يَعْنِي عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَلْبَسُ الْحَرِيرَ فِي الدُّنْيَا مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ فِي الآخِرَةِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ صَدَقَ وَمَا كَذَبَ أَبُو حَفْصٍ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ حَدَّثَنَا حَرْبٌ عَنْ يَحْيَى حَدَّثَنِي عِمْرَانُ‏.‏ وَقَصَّ الْحَدِيثَ‏.‏

(Imron ibn Hitton aytdi:) Men Oisha (roziyallohu anho)dan ipak haqida soʻradim; u: «Ibn Abbosning oldiga borib, undan soʻra» dedilar. Men undan soʻradim; u: «Ibn Umardan soʻra» dedi. Men Ibn Umardan soʻradim; u: «Menga Abu Hafs — yaʼni Umar ibn al-Xattob — xabar berdiki, Rasululloh ﷺ: ‹Bu dunyoda ipakni faqat oxiratda (hech) nasibasi boʻlmagan kishi kiyadi› dedilar» dedi. Men: «(U) toʻgʻri (aytdi); Abu Hafs Rasululloh ﷺ haqida yolgʻon (gapir)magan» dedim. (Abdulloh ibn Rajo: bizga Harb Yahyodan aytdi: menga Imron rivoyat qildi — va hadisni toʻliq keltirdi.)(Имрон ибн Ҳиттон айтди:) Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ипак ҳақида сўрадим; у: «Ибн Аббоснинг олдига бориб, ундан сўра» дедилар. Мен ундан сўрадим; у: «Ибн Умардан сўра» деди. Мен Ибн Умардан сўрадим; у: «Менга Абу Ҳафс — яъни Умар ибн ал-Хаттоб — хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу дунёда ипакни фақат охиратда (ҳеч) насибаси бўлмаган киши кияди› дедилар» деди. Мен: «(У) тўғри (айтди); Абу Ҳафс Расулуллоҳ ﷺ ҳақида ёлғон (гапир)маган» дедим. (Абдуллоҳ ибн Ражо: бизга Ҳарб Яҳёдан айтди: менга Имрон ривоят қилди — ва ҳадисни тўлиқ келтирди.)

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُهْدِيَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَوْبُ حَرِيرٍ، فَجَعَلْنَا نَلْمُسُهُ، وَنَتَعَجَّبُ مِنْهُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَعْجَبُونَ مِنْ هَذَا ‏"‏‏.‏ قُلْنَا نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَنَادِيلُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنْ هَذَا ‏"‏‏.‏

(al-Baro (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺga ipak kiyim hadya qilindi; biz uni ushlab, undan hayratlana boshladik. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Bunga hayratlanyapsizlarmi? Saʼd ibn Muozning jannatdagi roʻmolchalari bundan yaxshiroqdir» dedilar.(ал-Баро (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺга ипак кийим ҳадя қилинди; биз уни ушлаб, ундан ҳайратлана бошладик. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Бунга ҳайратланяпсизларми? Саъд ибн Муознинг жаннатдаги рўмолчалари бундан яхшироқдир» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَانَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَشْرَبَ فِي آنِيَةِ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ، وَأَنْ نَأْكُلَ فِيهَا، وَعَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ وَالدِّيبَاجِ، وَأَنْ نَجْلِسَ عَلَيْهِ‏.‏

(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bizni oltin va kumush idishlarda ichishdan va ularda yeyishdan, hamda ipak va deboj kiyishdan va ular ustida oʻtirishdan qaytardilar.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бизни олтин ва кумуш идишларда ичишдан ва уларда ейишдан, ҳамда ипак ва дебож кийишдан ва улар устида ўтиришдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ، عَنِ ابْنِ عَازِبٍ، قَالَ نَهَانَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمَيَاثِرِ الْحُمْرِ وَالْقَسِّيِّ‏.‏

(al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bizni qizil mayosir (egar yostiqchalari) va qassiy (ipak matosi)dan qaytardilar.(ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бизни қизил маёсир (эгар ёстиқчалари) ва қассий (ипак матоси)дан қайтардилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ رَخَّصَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِلزُّبَيْرِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ فِي لُبْسِ الْحَرِيرِ لِحِكَّةٍ بِهِمَا‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Zubayr va Abdurrahmonga — ularda qichima (terining qichishi) boʻlgani sababli — ipak kiyishga ruxsat berdilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Зубайр ва Абдурраҳмонга — уларда қичима (терининг қичиши) бўлгани сабабли — ипак кийишга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَسَانِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حُلَّةً سِيَرَاءَ، فَخَرَجْتُ فِيهَا، فَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ، فَشَقَّقْتُهَا بَيْنَ نِسَائِي‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ menga (ipak chiziqli) hulla siyaro kiydirdilar; men uni kiyib chiqdim, ammo u zotning yuzlarida gʻazabni koʻrdim, shuning uchun uni ayollarim (xotinlarim) oʻrtasida boʻlib (parchalab) berdim.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ менга (ипак чизиқли) ҳулла сияро кийдирдилар; мен уни кийиб чиқдим, аммо у зотнинг юзларида ғазабни кўрдим, шунинг учун уни аёлларим (хотинларим) ўртасида бўлиб (парчалаб) бердим.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنِي جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ رَأَى حُلَّةً سِيَرَاءَ تُبَاعُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ ابْتَعْتَهَا، تَلْبَسُهَا لِلْوَفْدِ إِذَا أَتَوْكَ وَالْجُمُعَةِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَلْبَسُ هَذِهِ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ ‏"‏‏.‏ وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ بَعْدَ ذَلِكَ إِلَى عُمَرَ حُلَّةَ سِيَرَاءَ حَرِيرٍ، كَسَاهَا إِيَّاهُ فَقَالَ عُمَرُ كَسَوْتَنِيهَا وَقَدْ سَمِعْتُكَ تَقُولُ فِيهَا مَا قُلْتَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا بَعَثْتُ إِلَيْكَ لِتَبِيعَهَا أَوْ تَكْسُوَهَا ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Umar (roziyallohu anhu) sotilayotgan bir hulla siyaroni koʻrib: «Yo Rasululloh, agar buni sotib olsangiz, oldingizga vakillar kelganda va juma (kun)larida kiysangiz (yaxshi boʻlardi)» dedi. (U zot:) «Buni faqat (oxiratda) nasibasi boʻlmagan kishi kiyadi» dedilar. Soʻng shundan keyin Paygʻambar ﷺ Umarga bir ipak hulla siyaro yuborib, uni unga kiyishga berdilar. Shunda Umar: «Buni menga kiydiryapsizmi, holbuki men siz uning haqida aytgan narsangizni eshitgan edim-ku?» dedi. (U zot:) «Men buni senga faqat sotishing yoki (boshqaga) kiydirishing uchun yubordim» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Умар (розияллоҳу анҳу) сотилаётган бир ҳулла сиярони кўриб: «Ё Расулуллоҳ, агар буни сотиб олсангиз, олдингизга вакиллар келганда ва жума (кун)ларида кийсангиз (яхши бўларди)» деди. (У зот:) «Буни фақат (охиратда) насибаси бўлмаган киши кияди» дедилар. Сўнг шундан кейин Пайғамбар ﷺ Умарга бир ипак ҳулла сияро юбориб, уни унга кийишга бердилар. Шунда Умар: «Буни менга кийдиряпсизми, ҳолбуки мен сиз унинг ҳақида айтган нарсангизни эшитган эдим-ку?» деди. (У зот:) «Мен буни сенга фақат сотишинг ёки (бошқага) кийдиришинг учун юбордим» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّهُ رَأَى عَلَى أُمِّ كُلْثُومٍ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بُرْدَ حَرِيرٍ سِيَرَاءَ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) xabar berdiki,) u Rasululloh ﷺning qizlari Ummu Kulsum — alayhassalom — ning egnida ipak siyaro burdni koʻrgan.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) хабар бердики,) у Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Умму Кулсум — алайҳассалом — нинг эгнида ипак сияро бурдни кўрган.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَبِثْتُ سَنَةً وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ اللَّتَيْنِ تَظَاهَرَتَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلْتُ أَهَابُهُ، فَنَزَلَ يَوْمًا مَنْزِلاً فَدَخَلَ الأَرَاكَ، فَلَمَّا خَرَجَ سَأَلْتُهُ فَقَالَ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ ـ ثُمَّ قَالَ ـ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ لاَ نَعُدُّ النِّسَاءَ شَيْئًا، فَلَمَّا جَاءَ الإِسْلاَمُ وَذَكَرَهُنَّ اللَّهُ، رَأَيْنَا لَهُنَّ بِذَلِكَ عَلَيْنَا حَقًّا، مِنْ غَيْرِ أَنْ نُدْخِلَهُنَّ فِي شَىْءٍ مِنْ أُمُورِنَا، وَكَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ امْرَأَتِي كَلاَمٌ فَأَغْلَظَتْ لِي فَقُلْتُ لَهَا وَإِنَّكِ لَهُنَاكِ‏.‏ قَالَتْ تَقُولُ هَذَا لِي وَابْنَتُكَ تُؤْذِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُ حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَهَا إِنِّي أُحَذِّرُكِ أَنْ تَعْصِي اللَّهَ وَرَسُولَهُ‏.‏ وَتَقَدَّمْتُ إِلَيْهَا فِي أَذَاهُ، فَأَتَيْتُ أُمَّ سَلَمَةَ فَقُلْتُ لَهَا‏.‏ فَقَالَتْ أَعْجَبُ مِنْكَ يَا عُمَرُ قَدْ دَخَلْتَ فِي أُمُورِنَا، فَلَمْ يَبْقَ إِلاَّ أَنْ تَدْخُلَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَزْوَاجِهِ، فَرَدَّدَتْ، وَكَانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِذَا غَابَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَشَهِدْتُهُ أَتَيْتُهُ بِمَا يَكُونُ، وَإِذَا غِبْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَشَهِدَ أَتَانِي بِمَا يَكُونُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ مَنْ حَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدِ اسْتَقَامَ لَهُ، فَلَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَلِكُ غَسَّانَ بِالشَّأْمِ، كُنَّا نَخَافُ أَنْ يَأْتِيَنَا، فَمَا شَعَرْتُ إِلاَّ بِالأَنْصَارِيِّ وَهْوَ يَقُولُ إِنَّهُ قَدْ حَدَثَ أَمْرٌ‏.‏ قُلْتُ لَهُ وَمَا هُوَ أَجَاءَ الْغَسَّانِيُّ قَالَ أَعْظَمُ مِنْ ذَاكَ، طَلَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ‏.‏ فَجِئْتُ فَإِذَا الْبُكَاءُ مِنْ حُجَرِهَا كُلِّهَا، وَإِذَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَدْ صَعِدَ فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ، وَعَلَى باب الْمَشْرُبَةِ وَصِيفٌ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِي‏.‏ فَدَخَلْتُ فَإِذَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى حَصِيرٍ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِهِ، وَتَحْتَ رَأْسِهِ مِرْفَقَةٌ مِنْ أَدَمٍ، حَشْوُهَا لِيفٌ، وَإِذَا أُهُبٌ مُعَلَّقَةٌ وَقَرَظٌ، فَذَكَرْتُ الَّذِي قُلْتُ لِحَفْصَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ، وَالَّذِي رَدَّتْ عَلَىَّ أُمُّ سَلَمَةَ، فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَبِثَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ لَيْلَةً، ثُمَّ نَزَلَ‏.‏

(Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men bir yil davomida Umardan Paygʻambar ﷺga qarshi bir-birini qoʻllab-quvvatlagan ikki ayol haqida soʻramoqchi boʻlib yurdim, ammo undan hayiqardim. Bir kuni u bir manzilga tushdi va (hojat uchun) arak (daraxtlari orasi)ga kirdi; chiqqanida men undan soʻradim. U: «(Ular) Oisha va Hafsa edi» dedi. Soʻng (shunday) dedi: «Biz johiliyatda ayollarni hech narsa (oʻrnida) hisoblamasdik; Islom kelib, Alloh ularni (haqlarini) zikr qilgach, biz ularning ustimizda haqlari borligini koʻrdik, lekin ularni ishlarimizning birortasiga aralashtirmasdik. Men bilan xotinim oʻrtasida bir gap boʻldi; u menga qattiq (gap) qaytardi. Men unga: ‹Sen shunday (qaytarasan)mi?!› dedim. U: ‹Sen menga shuni aytasanu, oʻzingning qizing Paygʻambar ﷺga ozor beradi-ku?› dedi. Shunda men Hafsaning oldiga borib, unga: ‹Men seni Alloh va Uning Rasuliga osiy boʻlishingdan ogohlantiraman› dedim va u zotga ozor berish (masalasi)da unga (taʼkidlab) gapirdim. Soʻng Ummu Salamaning oldiga borib, (shuni) aytdim. U: ‹Sendan hayron qolaman, ey Umar! Sen bizning ishlarimizga (ham) kirib olibsan; endi faqat Rasululloh ﷺ bilan zavjalari orasiga kirishing qoldi, xolos› dedi va menga (gapimni) qaytardi. Ansorlardan bir kishi bor edi: u Rasululloh ﷺning oldilaridan gʻoyib boʻlsa va men hozir boʻlsam, men unga (boʻlgan voqealarni) yetkazardim; men gʻoyib boʻlsam va u hozir boʻlsa, u menga Rasululloh ﷺdan boʻlgan (xabarlarni) yetkazardi. Rasululloh ﷺning atrofidagi (hukmdorlar) u zotga boʻysungan edi; faqat Shomdagi Gʻassan podshohigina qolgan edi — biz uning bizga (hujum qilib) kelishidan qoʻrqardik. Birdan men ansoriyning: ‹Bir ish sodir boʻldi!› deyayotganini sezib qoldim. Men unga: ‹Nima boʻldi? Gʻassoniy keldimi?› dedim. U: ‹Undan ham kattaroq — Rasululloh ﷺ zavjalarini taloq qildilar!› dedi. Men keldim — mana, ularning barcha hujralaridan yigʻi (eshitilardi), va mana, Paygʻambar ﷺ oʻzlarining bir balandgina xonasiga (mashruba) chiqib olgan edilar; xona eshigida bir yosh xizmatchi (turardi). Men uning oldiga borib: ‹Men uchun izn soʻrab ber› dedim. (Izn berildi va) men kirdim — mana, Paygʻambar ﷺ bir boʻyrada edilar, (boʻyra) yonboshlariga iz qoldirgan, boshlari ostida esa ichi xurmo tolasi bilan toʻldirilgan charm yostiq (bor edi); osilgan terilar va qaraz (oshlash uchun ishlatiladigan barglar) ham (koʻzga tashlanardi). Shunda men Hafsa va Ummu Salamaga aytgan narsani, hamda Ummu Salama menga qaytargan (gap)ni eslatdim; Rasululloh ﷺ kuldilar. (U zot) yigirma toʻqqiz kecha (ayro) turdilar, soʻng (xonadan) tushdilar.»(Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен бир йил давомида Умардан Пайғамбар ﷺга қарши бир-бирини қўллаб-қувватлаган икки аёл ҳақида сўрамоқчи бўлиб юрдим, аммо ундан ҳайиқардим. Бир куни у бир манзилга тушди ва (ҳожат учун) арак (дарахтлари ораси)га кирди; чиққанида мен ундан сўрадим. У: «(Улар) Оиша ва Ҳафса эди» деди. Сўнг (шундай) деди: «Биз жоҳилиятда аёлларни ҳеч нарса (ўрнида) ҳисобламасдик; Ислом келиб, Аллоҳ уларни (ҳақларини) зикр қилгач, биз уларнинг устимизда ҳақлари борлигини кўрдик, лекин уларни ишларимизнинг бирортасига аралаштирмасдик. Мен билан хотиним ўртасида бир гап бўлди; у менга қаттиқ (гап) қайтарди. Мен унга: ‹Сен шундай (қайтарасан)ми?!› дедим. У: ‹Сен менга шуни айтасану, ўзингнинг қизинг Пайғамбар ﷺга озор беради-ку?› деди. Шунда мен Ҳафсанинг олдига бориб, унга: ‹Мен сени Аллоҳ ва Унинг Расулига осий бўлишингдан огоҳлантираман› дедим ва у зотга озор бериш (масаласи)да унга (таъкидлаб) гапирдим. Сўнг Умму Саламанинг олдига бориб, (шуни) айтдим. У: ‹Сендан ҳайрон қоламан, эй Умар! Сен бизнинг ишларимизга (ҳам) кириб олибсан; энди фақат Расулуллоҳ ﷺ билан завжалари орасига киришинг қолди, холос› деди ва менга (гапимни) қайтарди. Ансорлардан бир киши бор эди: у Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларидан ғойиб бўлса ва мен ҳозир бўлсам, мен унга (бўлган воқеаларни) етказардим; мен ғойиб бўлсам ва у ҳозир бўлса, у менга Расулуллоҳ ﷺдан бўлган (хабарларни) етказарди. Расулуллоҳ ﷺнинг атрофидаги (ҳукмдорлар) у зотга бўйсунган эди; фақат Шомдаги Ғассан подшоҳигина қолган эди — биз унинг бизга (ҳужум қилиб) келишидан қўрқардик. Бирдан мен ансорийнинг: ‹Бир иш содир бўлди!› деяётганини сезиб қолдим. Мен унга: ‹Нима бўлди? Ғассоний келдими?› дедим. У: ‹Ундан ҳам каттароқ — Расулуллоҳ ﷺ завжаларини талоқ қилдилар!› деди. Мен келдим — мана, уларнинг барча ҳужраларидан йиғи (эшитиларди), ва мана, Пайғамбар ﷺ ўзларининг бир баландгина хонасига (машруба) чиқиб олган эдилар; хона эшигида бир ёш хизматчи (турарди). Мен унинг олдига бориб: ‹Мен учун изн сўраб бер› дедим. (Изн берилди ва) мен кирдим — мана, Пайғамбар ﷺ бир бўйрада эдилар, (бўйра) ёнбошларига из қолдирган, бошлари остида эса ичи хурмо толаси билан тўлдирилган чарм ёстиқ (бор эди); осилган терилар ва қараз (ошлаш учун ишлатиладиган барглар) ҳам (кўзга ташланарди). Шунда мен Ҳафса ва Умму Саламага айтган нарсани, ҳамда Умму Салама менга қайтарган (гап)ни эслатдим; Расулуллоҳ ﷺ кулдилар. (У зот) йигирма тўққиз кеча (айро) турдилар, сўнг (хонадан) тушдилар.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَتْنِي هِنْدُ بِنْتُ الْحَارِثِ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتِ اسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنَ اللَّيْلِ وَهْوَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، مَاذَا أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ مِنَ الْفِتْنَةِ، مَاذَا أُنْزِلَ مِنَ الْخَزَائِنِ، مَنْ يُوقِظُ صَوَاحِبَ الْحُجُرَاتِ، كَمْ مِنْ كَاسِيَةٍ فِي الدُّنْيَا عَارِيَةٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَكَانَتْ هِنْدٌ لَهَا أَزْرَارٌ فِي كُمَّيْهَا بَيْنَ أَصَابِعِهَا‏.‏

(Ummu Salama (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ kechasi uygʻonib (shunday) der edilar: «La ilaha illalloh! Bu kecha qanday fitnalar nozil qilindi! Qanday xazinalar nozil qilindi (ochildi)! Hujralar sohibalarini (zavjalarni namozga) kim uygʻotadi? Bu dunyoda kiyingan (ayol)lardan qanchasi qiyomat kuni yalangʻoch boʻladi!» (Zuhriy aytdi: Hindning yenglarida, barmoqlari orasida tugmalar bor edi.)(Умму Салама (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ кечаси уйғониб (шундай) дер эдилар: «Ла илаҳа иллаллоҳ! Бу кеча қандай фитналар нозил қилинди! Қандай хазиналар нозил қилинди (очилди)! Ҳужралар соҳибаларини (завжаларни намозга) ким уйғотади? Бу дунёда кийинган (аёл)лардан қанчаси қиёмат куни яланғоч бўлади!» (Зуҳрий айтди: Ҳинднинг енгларида, бармоқлари орасида тугмалар бор эди.)

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَتْنِي أُمُّ خَالِدٍ بِنْتُ خَالِدٍ، قَالَتْ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِثِيَابٍ فِيهَا خَمِيصَةٌ سَوْدَاءُ قَالَ ‏"‏ مَنْ تَرَوْنَ نَكْسُوهَا هَذِهِ الْخَمِيصَةَ ‏"‏‏.‏ فَأُسْكِتَ الْقَوْمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ائْتُونِي بِأُمِّ خَالِدٍ ‏"‏‏.‏ فَأُتِيَ بِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَلْبَسَهَا بِيَدِهِ وَقَالَ ‏"‏ أَبْلِي وَأَخْلِقِي ‏"‏‏.‏ مَرَّتَيْنِ فَجَعَلَ يَنْظُرُ إِلَى عَلَمِ الْخَمِيصَةِ، وَيُشِيرُ بِيَدِهِ إِلَىَّ وَيَقُولُ ‏"‏ يَا أُمَّ خَالِدٍ هَذَا سَنَا ‏"‏‏.‏ وَالسَّنَا بِلِسَانِ الْحَبَشِيَّةِ الْحَسَنُ‏.‏ قَالَ إِسْحَاقُ حَدَّثَتْنِي امْرَأَةٌ مِنْ أَهْلِي أَنَّهَا رَأَتْهُ عَلَى أُمِّ خَالِدٍ‏.‏

(Ummu Xolid binti Xolid (roziyallohu anho) aytdilar:) Rasululloh ﷺga ichida qora xamisa boʻlgan kiyimlar keltirildi. (U zot:) «Mana shu xamisani kimga kiydirishni maʼqul koʻrasizlar?» dedilar. Odamlar jim turdi. (U zot:) «Menga Ummu Xolidni keltiringlar» dedilar. Meni Paygʻambar ﷺning oldilariga olib kelishdi, u zot (xamisani) oʻz qoʻllari bilan menga kiydirdilar va ikki marta: «(Buni) eskirtib, uzoq yashagin» dedilar. Soʻng (u zot) xamisaning naqshiga qarab, qoʻllari bilan menga ishora qilib: «Ey Ummu Xolid, bu — «sano»dir» der edilar. «Sano» esa habash tilida «chiroyli» (degani)dir. (Ishoq aytdi: menga oilamdan bir ayol uni (xamisani) Ummu Xolidning egnida koʻrganini aytdi.)(Умму Холид бинти Холид (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺга ичида қора хамиса бўлган кийимлар келтирилди. (У зот:) «Мана шу хамисани кимга кийдиришни маъқул кўрасизлар?» дедилар. Одамлар жим турди. (У зот:) «Менга Умму Холидни келтиринглар» дедилар. Мени Пайғамбар ﷺнинг олдиларига олиб келишди, у зот (хамисани) ўз қўллари билан менга кийдирдилар ва икки марта: «(Буни) эскиртиб, узоқ яшагин» дедилар. Сўнг (у зот) хамисанинг нақшига қараб, қўллари билан менга ишора қилиб: «Эй Умму Холид, бу — «сано»дир» дер эдилар. «Сано» эса ҳабаш тилида «чиройли» (дегани)дир. (Ишоқ айтди: менга оиламдан бир аёл уни (хамисани) Умму Холиднинг эгнида кўрганини айтди.)

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَتَزَعْفَرَ الرَّجُلُ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ erkak kishining oʻziga zaʼfaron surtishidan (zaʼfaronlanishidan) qaytardilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ эркак кишининг ўзига заъфарон суртишидан (заъфаронланишидан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَلْبَسَ الْمُحْرِمُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا بِوَرْسٍ أَوْ بِزَعْفَرَانٍ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ mehrimning vars yoki zaʼfaron bilan boʻyalgan kiyim kiyishidan qaytardilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ меҳримнинг варс ёки заъфарон билан бўялган кийим кийишидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَمِعَ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَرْبُوعًا، وَقَدْ رَأَيْتُهُ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ مَا رَأَيْتُ شَيْئًا أَحْسَنَ مِنْهُ‏.‏

(al-Baro (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻrta boʻyli edilar; men u zotni qizil hullada koʻrdim — men u zotdan koʻra chiroyliroq (goʻzalroq) hech narsani koʻrmaganman.(ал-Баро (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ўрта бўйли эдилар; мен у зотни қизил ҳуллада кўрдим — мен у зотдан кўра чиройлироқ (гўзалроқ) ҳеч нарсани кўрмаганман.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِسَبْعٍ عِيَادَةِ الْمَرِيضِ، وَاتِّبَاعِ الْجَنَائِزِ، وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ، وَنَهَانَا عَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ، وَالدِّيبَاجِ، وَالْقَسِّيِّ، وَالإِسْتَبْرَقِ، وَمَيَاثِرِ الْحُمْرِ‏.‏

(al-Baro (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bizni yetti (narsa)ga buyurdilar: bemorni yoʻqlash, janozalarga ergashish (qatnashish), aksa urganga «yarhamukalloh» (deyish), va bizni ipak, deboj, qassiy, istabraq hamda qizil mayosir (kiyish)dan qaytardilar.(ал-Баро (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бизни етти (нарса)га буюрдилар: беморни йўқлаш, жанозаларга эргашиш (қатнашиш), акса урганга «ярҳамукаллоҳ» (дейиш), ва бизни ипак, дебож, қассий, истабрақ ҳамда қизил маёсир (кийиш)дан қайтардилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سَعِيدٍ أَبِي مَسْلَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا أَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي نَعْلَيْهِ قَالَ نَعَمْ‏.‏

(Saʼid Abu Maslama aytdi:) Men Anas (roziyallohu anhu)dan: «Paygʻambar ﷺ kavushlarida namoz oʻqirmidilar?» deb soʻradim. U: «Ha» dedi.(Саъид Абу Маслама айтди:) Мен Анас (розияллоҳу анҳу)дан: «Пайғамбар ﷺ кавушларида намоз ўқирмидилар?» деб сўрадим. У: «Ҳа» деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ جُرَيْجٍ، أَنَّهُ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ رَأَيْتُكَ تَصْنَعُ أَرْبَعًا لَمْ أَرَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِكَ يَصْنَعُهَا‏.‏ قَالَ مَا هِيَ يَا ابْنَ جُرَيْجٍ قَالَ رَأَيْتُكَ لاَ تَمَسُّ مِنَ الأَرْكَانِ إِلاَّ الْيَمَانِيَيْنِ، وَرَأَيْتُكَ تَلْبَسُ النِّعَالَ السِّبْتِيَّةَ، وَرَأَيْتُكَ تَصْبُغُ بِالصُّفْرَةِ، وَرَأَيْتُكَ إِذَا كُنْتَ بِمَكَّةَ أَهَلَّ النَّاسُ إِذَا رَأَوُا الْهِلاَلَ، وَلَمْ تُهِلَّ أَنْتَ حَتَّى كَانَ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَمَّا الأَرْكَانُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمَسُّ إِلاَّ الْيَمَانِيَيْنِ، وَأَمَّا النِّعَالُ السِّبْتِيَّةُ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلْبَسُ النِّعَالَ الَّتِي لَيْسَ فِيهَا شَعَرٌ وَيَتَوَضَّأُ فِيهَا فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَلْبَسَهَا، وَأَمَّا الصُّفْرَةُ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْبُغُ بِهَا، فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَصْبُغَ بِهَا وَأَمَّا الإِهْلاَلُ فَإِنِّي لَمْ أَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ حَتَّى تَنْبَعِثَ بِهِ رَاحِلَتُهُ‏.‏

(Ubayd ibn Jurayj Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga aytdi:) «Men seni toʻrt (xil) ish qilayotganingni koʻrdim, ularni doʻstlaringdan (sahobalardan) birortasi qilayotganini koʻrmadim». (Abdulloh:) «Ular nima, ey Ibn Jurayj?» dedi. U: «Men seni (Kaʼbaning) ruknlaridan faqat ikki yamaniy (burchak)nigina ushlayotganingni koʻrdim; seni sibtiy kavush kiyayotganingni koʻrdim; seni sariq (boʻyoq, sufra) bilan boʻyayotganingni koʻrdim; va men seni Makkada ekaningda — odamlar hilolni koʻrganlarida ehromga kirar edilar, sen esa Tarviya kunigacha ehromga kirmas eding — (shuni) koʻrdim» dedi. Shunda Abdulloh ibn Umar unga (shunday) dedi: «Ruknlarga (kelsak) — men Rasululloh ﷺni faqat ikki yamaniy (burchak)ni ushlaganlarini koʻrganman. Sibtiy kavushga (kelsak) — men Rasululloh ﷺ tuksiz kavushlar kiyib, ularda tahorat olganlarini koʻrganman; shuning uchun men ham ularni kiyishni yaxshi koʻraman. Sufra (sariq boʻyoq)ga (kelsak) — men Rasululloh ﷺ u bilan (soch-soqollarini) boʻyaganlarini koʻrganman, shuning uchun men ham u bilan boʻyashni yaxshi koʻraman. Ehromga (kelsak) — men Rasululloh ﷺni ulovlari oʻzlari bilan (yoʻlga) qoʻzgʻalmaguncha ehromga kirganlarini koʻrmaganman».(Убайд ибн Журайж Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га айтди:) «Мен сени тўрт (хил) иш қилаётганингни кўрдим, уларни дўстларингдан (саҳобалардан) бирортаси қилаётганини кўрмадим». (Абдуллоҳ:) «Улар нима, эй Ибн Журайж?» деди. У: «Мен сени (Каъбанинг) рукнларидан фақат икки яманий (бурчак)нигина ушлаётганингни кўрдим; сени сибтий кавуш кияётганингни кўрдим; сени сариқ (бўёқ, суфра) билан бўяётганингни кўрдим; ва мен сени Маккада эканингда — одамлар ҳилолни кўрганларида эҳромга кирар эдилар, сен эса Тарвия кунигача эҳромга кирмас эдинг — (шуни) кўрдим» деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар унга (шундай) деди: «Рукнларга (келсак) — мен Расулуллоҳ ﷺни фақат икки яманий (бурчак)ни ушлаганларини кўрганман. Сибтий кавушга (келсак) — мен Расулуллоҳ ﷺ туксиз кавушлар кийиб, уларда таҳорат олганларини кўрганман; шунинг учун мен ҳам уларни кийишни яхши кўраман. Суфра (сариқ бўёқ)га (келсак) — мен Расулуллоҳ ﷺ у билан (соч-соқолларини) бўяганларини кўрганман, шунинг учун мен ҳам у билан бўяшни яхши кўраман. Эҳромга (келсак) — мен Расулуллоҳ ﷺни уловлари ўзлари билан (йўлга) қўзғалмагунча эҳромга кирганларини кўрмаганман».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَلْبَسَ الْمُحْرِمُ ثَوْبًا مَصْبُوغًا بِزَعْفَرَانٍ أَوْ وَرْسٍ، وَقَالَ ‏"‏ مَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ، وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ mehrimning zaʼfaron yoki vars bilan boʻyalgan kiyim kiyishidan qaytardilar va: «Kim kavush topa olmasa, mahsi kiysin va ularni toʻpiqlardan pastroq qilib kessin» dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ меҳримнинг заъфарон ёки варс билан бўялган кийим кийишидан қайтардилар ва: «Ким кавуш топа олмаса, маҳси кийсин ва уларни тўпиқлардан пастроқ қилиб кессин» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ إِزَارٌ فَلْيَلْبَسِ السَّرَاوِيلَ، وَمَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ نَعْلاَنِ فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Kimning izori boʻlmasa, ishton kiysin; kimning kavushi boʻlmasa, mahsi kiysin» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Кимнинг изори бўлмаса, иштон кийсин; кимнинг кавуши бўлмаса, маҳси кийсин» дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَشْعَثُ بْنُ سُلَيْمٍ، سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ التَّيَمُّنَ فِي طُهُورِهِ وَتَرَجُّلِهِ وَتَنَعُّلِهِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ tahorati (poklanishi)da, soch-soqol taraganlarida va kavush kiyganlarida oʻngdan boshlashni yaxshi koʻrardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ таҳорати (покланиши)да, соч-соқол тараганларида ва кавуш кийганларида ўнгдан бошлашни яхши кўрардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا انْتَعَلَ أَحَدُكُمْ فَلْيَبْدَأْ بِالْيَمِينِ وَإِذَا نَزَعَ فَلْيَبْدَأْ بِالشِّمَالِ، لِتَكُنِ الْيُمْنَى أَوَّلَهُمَا تُنْعَلُ وَآخِرَهُمَا تُنْزَعُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz kavush kiysa, oʻngdan boshlasin; (kavushini) yechsa, chapdan boshlasin; oʻng (oyoq) ularning kiyiladiganining birinchisi, yechiladiganining oxirgisi boʻlsin» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз кавуш кийса, ўнгдан бошласин; (кавушини) ечса, чапдан бошласин; ўнг (оёқ) уларнинг кийиладиганининг биринчиси, ечиладиганининг охиргиси бўлсин» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَمْشِي أَحَدُكُمْ فِي نَعْلٍ وَاحِدَةٍ لِيُحْفِهِمَا جَمِيعًا، أَوْ لِيَنْعَلْهُمَا جَمِيعًا ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz bitta (yagona) kavushda yurmasin; yo ikkalasini ham yalangoyoq qilsin, yo ikkalasini ham kavushlasin» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз битта (ягона) кавушда юрмасин; ё иккаласини ҳам ялангоёқ қилсин, ё иккаласини ҳам кавушласин» дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ نَعْلَ، النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لَهَا قِبَالاَنِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning kavushlarida ikkita tasma (qibol) bor edi.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг кавушларида иккита тасма (қибол) бор эди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ طَهْمَانَ، قَالَ خَرَجَ إِلَيْنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ بِنَعْلَيْنِ لَهُمَا قِبَالاَنِ، فَقَالَ ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ هَذِهِ نَعْلُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Iso ibn Tahmon aytdi:) Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) bizning oldimizga ikkita tasmasi boʻlgan kavush bilan chiqdi; Sobit al-Bunoniy: «Bu Paygʻambar ﷺning kavushlaridir» dedi.(Исо ибн Таҳмон айтди:) Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) бизнинг олдимизга иккита тасмаси бўлган кавуш билан чиқди; Собит ал-Буноний: «Бу Пайғамбар ﷺнинг кавушларидир» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي قُبَّةٍ حَمْرَاءَ مِنْ أَدَمٍ، وَرَأَيْتُ بِلاَلاً أَخَذَ وَضُوءَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ يَبْتَدِرُونَ الْوَضُوءَ، فَمَنْ أَصَابَ مِنْهُ شَيْئًا تَمَسَّحَ بِهِ، وَمَنْ لَمْ يُصِبْ مِنْهُ شَيْئًا أَخَذَ مِنْ بَلَلِ يَدِ صَاحِبِهِ‏.‏

(Abu Juhayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning oldilariga keldim, u zot charmdan (boʻlgan) qizil chodir (qubba)da edilar; men Bilolning Paygʻambar ﷺning tahorat (suvi)ni olganini va odamlarning (oʻsha) tahorat suviga oshiqayotganini koʻrdim — kim undan biror (narsa) topsa, oʻshani oʻziga surtar, kim undan hech narsa topmasa, sherigining qoʻlidagi namlikdan olardi.(Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келдим, у зот чармдан (бўлган) қизил чодир (қубба)да эдилар; мен Билолнинг Пайғамбар ﷺнинг таҳорат (суви)ни олганини ва одамларнинг (ўша) таҳорат сувига ошиқаётганини кўрдим — ким ундан бирор (нарса) топса, ўшани ўзига суртар, ким ундан ҳеч нарса топмаса, шеригининг қўлидаги намликдан оларди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، ح وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الأَنْصَارِ، وَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ مِنْ أَدَمٍ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ansorlarga (odam) yuborib, ularni charmdan (boʻlgan) bir chodir (qubba)da toʻpladilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ансорларга (одам) юбориб, уларни чармдан (бўлган) бир чодир (қубба)да тўпладилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَحْتَجِرُ حَصِيرًا بِاللَّيْلِ فَيُصَلِّي، وَيَبْسُطُهُ بِالنَّهَارِ فَيَجْلِسُ عَلَيْهِ، فَجَعَلَ النَّاسُ يَثُوبُونَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيُصَلُّونَ بِصَلاَتِهِ حَتَّى كَثُرُوا فَأَقْبَلَ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ خُذُوا مِنَ الأَعْمَالِ مَا تُطِيقُونَ، فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَمَلُّ حَتَّى تَمَلُّوا، وَإِنَّ أَحَبَّ الأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ مَا دَامَ وَإِنْ قَلَّ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ kechasi boʻyra (hasir) bilan (bir joyni) toʻsib (oʻrab) olib, (oʻsha yerda) namoz oʻqir, kunduzi esa uni yozib, ustida oʻtirardilar. Odamlar Paygʻambar ﷺning oldiga (toʻplanib) kela boshladilar va u zotning namozlariga (ergashib) namoz oʻqir edilar; nihoyat ular koʻpaydi. Shunda (u zot) ularga yuzlanib: «Ey odamlar, amallardan kuchingiz yetadiganini qiling; chunki Alloh sizlar (toliqib) zerikmaguningizcha (savob berishdan) zerikmaydi. Allohga eng sevimli amal — agar oz boʻlsa-da — davomli (doimiy) boʻlganidir» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ кечаси бўйра (ҳасир) билан (бир жойни) тўсиб (ўраб) олиб, (ўша ерда) намоз ўқир, кундузи эса уни ёзиб, устида ўтирардилар. Одамлар Пайғамбар ﷺнинг олдига (тўпланиб) кела бошладилар ва у зотнинг намозларига (эргашиб) намоз ўқир эдилар; ниҳоят улар кўпайди. Шунда (у зот) уларга юзланиб: «Эй одамлар, амаллардан кучингиз етадиганини қилинг; чунки Аллоҳ сизлар (толиқиб) зерикмагунингизча (савоб беришдан) зерикмайди. Аллоҳга энг севимли амал — агар оз бўлса-да — давомли (доимий) бўлганидир» дедилар.

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، مَخْرَمَةَ قَالَ لَهُ يَا بُنَىَّ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدِمَتْ عَلَيْهِ أَقْبِيَةٌ فَهْوَ يَقْسِمُهَا، فَاذْهَبْ بِنَا إِلَيْهِ، فَذَهَبْنَا فَوَجَدْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي مَنْزِلِهِ، فَقَالَ لِي يَا بُنَىَّ ادْعُ لِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَعْظَمْتُ ذَلِكَ‏.‏ فَقُلْتُ أَدْعُو لَكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا بُنَىَّ إِنَّهُ لَيْسَ بِجَبَّارٍ‏.‏ فَدَعَوْتُهُ فَخَرَجَ وَعَلَيْهِ قَبَاءٌ مِنْ دِيبَاجٍ مُزَرَّرٌ بِالذَّهَبِ، فَقَالَ ‏"‏ يَا مَخْرَمَةُ هَذَا خَبَأْنَاهُ لَكَ ‏"‏‏.‏ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ‏.‏

(Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, otasi Maxrama unga: «Ey oʻgʻilcham, menga Paygʻambar ﷺga (bir necha) qabolar kelgani va u zot ularni taqsimlayotganlari xabari yetdi; qani, bizni u zotning oldiga olib bor» dedi. Biz bordik va Paygʻambar ﷺni manzillarida topdik. (Maxrama) menga: «Ey oʻgʻilcham, men uchun Paygʻambar ﷺni chaqir» dedi. Men buni (juda) ulkan (ish) deb bildim va: «Sen uchun Rasululloh ﷺni chaqiraymi?» dedim. U: «Ey oʻgʻilcham, u zot jabbor (zoʻravon) emaslar» dedi. Shunda men u zotni chaqirdim, u zot egnilarida oltin (tugma)lar bilan tugmalangan deboj qabo bilan chiqdilar va: «Ey Maxrama, buni biz sen uchun yashirib qoʻygan edik» dedilar va uni unga berdilar.(Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, отаси Махрама унга: «Эй ўғилчам, менга Пайғамбар ﷺга (бир неча) қаболар келгани ва у зот уларни тақсимлаётганлари хабари етди; қани, бизни у зотнинг олдига олиб бор» деди. Биз бордик ва Пайғамбар ﷺни манзилларида топдик. (Махрама) менга: «Эй ўғилчам, мен учун Пайғамбар ﷺни чақир» деди. Мен буни (жуда) улкан (иш) деб билдим ва: «Сен учун Расулуллоҳ ﷺни чақирайми?» дедим. У: «Эй ўғилчам, у зот жаббор (зўравон) эмаслар» деди. Шунда мен у зотни чақирдим, у зот эгниларида олтин (тугма)лар билан тугмаланган дебож қабо билан чиқдилар ва: «Эй Махрама, буни биз сен учун яшириб қўйган эдик» дедилар ва уни унга бердилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا أَشْعَثُ بْنُ سُلَيْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ نَهَانَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ سَبْعٍ نَهَى عَنْ خَاتَمِ الذَّهَبِ ـ أَوْ قَالَ حَلْقَةِ الذَّهَبِ ـ وَعَنِ الْحَرِيرِ، وَالإِسْتَبْرَقِ، وَالدِّيبَاجِ، وَالْمِيثَرَةِ الْحَمْرَاءِ، وَالْقَسِّيِّ، وَآنِيَةِ الْفِضَّةِ، وَأَمَرَنَا بِسَبْعٍ بِعِيَادَةِ الْمَرِيضِ، وَاتِّبَاعِ الْجَنَائِزِ، وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ، وَرَدِّ السَّلاَمِ، وَإِجَابَةِ الدَّاعِي، وَإِبْرَارِ الْمُقْسِمِ، وَنَصْرِ الْمَظْلُومِ‏.‏

(al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bizni yetti (narsa)dan qaytardilar: oltin uzuk — yoki «oltin halqa» dedilar — ipak, istabraq, deboj, qizil mayosir, qassiy va kumush idishdan; va bizni yetti (narsa)ga buyurdilar: bemorni yoʻqlash, janozalarga ergashish, aksa urganga «yarhamukalloh» (deyish), salomga alik olish, daʼvat etuvchining (chaqirigʻiga) ijobat qilish, qasam ichuvchining qasamini rost chiqarish va mazlumga yordam berish.(ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ бизни етти (нарса)дан қайтардилар: олтин узук — ёки «олтин ҳалқа» дедилар — ипак, истабрақ, дебож, қизил маёсир, қассий ва кумуш идишдан; ва бизни етти (нарса)га буюрдилар: беморни йўқлаш, жанозаларга эргашиш, акса урганга «ярҳамукаллоҳ» (дейиш), саломга алик олиш, даъват этувчининг (чақириғига) ижобат қилиш, қасам ичувчининг қасамини рост чиқариш ва мазлумга ёрдам бериш.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ خَاتَمِ الذَّهَبِ‏.‏ وَقَالَ عَمْرٌو أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ سَمِعَ النَّضْرَ سَمِعَ بَشِيرًا مِثْلَهُ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ oltin uzuk(dan) qaytardilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ олтин узук(дан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اتَّخَذَ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ، وَجَعَلَ فَصَّهُ مِمَّا يَلِي كَفَّهُ، فَاتَّخَذَهُ النَّاسُ، فَرَمَى بِهِ، وَاتَّخَذَ خَاتَمًا مِنْ وَرِقٍ أَوْ فِضَّةٍ‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ oltindan uzuk oldilar va uning koʻzini kaftlari tomonga qildilar; (buni koʻrib) odamlar ham (shunday uzuk) oldilar. Shunda u zot uni tashlab yubordilar va kumushdan (varq) uzuk oldilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ олтиндан узук олдилар ва унинг кўзини кафтлари томонга қилдилар; (буни кўриб) одамлар ҳам (шундай узук) олдилар. Шунда у зот уни ташлаб юбордилар ва кумушдан (варқ) узук олдилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اتَّخَذَ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ، وَجَعَلَ فَصَّهُ مِمَّا يَلِي كَفَّهُ، وَنَقَشَ فِيهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ فَاتَّخَذَ النَّاسُ مِثْلَهُ، فَلَمَّا رَآهُمْ قَدِ اتَّخَذُوهَا رَمَى بِهِ، وَقَالَ ‏"‏ لاَ أَلْبَسُهُ أَبَدًا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ اتَّخَذَ خَاتَمًا مِنْ فِضَّةٍ، فَاتَّخَذَ النَّاسُ خَوَاتِيمَ الْفِضَّةِ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَلَبِسَ الْخَاتَمَ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ عُمَرُ ثُمَّ عُثْمَانُ، حَتَّى وَقَعَ مِنْ عُثْمَانَ فِي بِئْرِ أَرِيسَ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ oltindan — yoki kumushdan — uzuk oldilar va uning koʻzini kaftlari tomonga qildilar hamda unga «Muhammadun Rasululloh» (deb) naqsh oʻydirdilar. Odamlar (ham) shunga oʻxshashini oldilar; (u zot) ularning (shu uzuklarni) olganliklarini koʻrgach, uni tashlab yubordilar va: «Men uni hech qachon kiymayman» dedilar. Soʻng kumushdan uzuk oldilar, odamlar ham kumush uzuklar oldilar. Ibn Umar aytdi: Bu uzukni Paygʻambar ﷺdan keyin Abu Bakr, soʻng Umar, soʻng Usmon (roziyallohu anhum) taqib yurdi; nihoyat u Usmondan Aris qudugʻiga tushib ketdi.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ олтиндан — ёки кумушдан — узук олдилар ва унинг кўзини кафтлари томонга қилдилар ҳамда унга «Муҳаммадун Расулуллоҳ» (деб) нақш ўйдирдилар. Одамлар (ҳам) шунга ўхшашини олдилар; (у зот) уларнинг (шу узукларни) олганликларини кўргач, уни ташлаб юбордилар ва: «Мен уни ҳеч қачон киймайман» дедилар. Сўнг кумушдан узук олдилар, одамлар ҳам кумуш узуклар олдилар. Ибн Умар айтди: Бу узукни Пайғамбар ﷺдан кейин Абу Бакр, сўнг Умар, сўнг Усмон (розияллоҳу анҳум) тақиб юрди; ниҳоят у Усмондан Арис қудуғига тушиб кетди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلْبَسُ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ فَنَبَذَهُ فَقَالَ ‏"‏ لاَ أَلْبَسُهُ أَبَدًا ‏"‏‏.‏ فَنَبَذَ النَّاسُ خَوَاتِيمَهُمْ‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ oltindan uzuk taqib yurardilar; soʻng uni (qoʻldan) tashlab: «Men uni hech qachon kiymayman» dedilar. Shunda odamlar ham oʻz uzuklarini tashladilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ олтиндан узук тақиб юрардилар; сўнг уни (қўлдан) ташлаб: «Мен уни ҳеч қачон киймайман» дедилар. Шунда одамлар ҳам ўз узукларини ташладилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ رَأَى فِي يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاتَمًا مِنْ وَرِقٍ يَوْمًا وَاحِدًا، ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اصْطَنَعُوا الْخَوَاتِيمَ مِنْ وَرِقٍ وَلَبِسُوهَا، فَطَرَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاتَمَهُ، فَطَرَحَ النَّاسُ خَوَاتِيمَهُمْ‏.‏ تَابَعَهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ وَزِيَادٌ وَشُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ مُسَافِرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَرَى خَاتَمًا مِنْ وَرِقٍ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) xabar berdiki,) u bir kuni Rasululloh ﷺning qoʻllarida kumushdan (varq) uzuk koʻrdi; soʻng odamlar (ham) kumushdan uzuklar yasab kiydilar, shunda Rasululloh ﷺ oʻz uzuklarini tashladilar, odamlar ham oʻz uzuklarini tashladilar. (Bunga Ibrohim ibn Saʼd, Ziyod va Shuayb Zuhriydan (rivoyat qilib) mutobaat qildilar. Ibn Musofir esa Zuhriydan: «Menimcha, kumushdan uzuk (edi)» dedi.)(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) хабар бердики,) у бир куни Расулуллоҳ ﷺнинг қўлларида кумушдан (варқ) узук кўрди; сўнг одамлар (ҳам) кумушдан узуклар ясаб кийдилар, шунда Расулуллоҳ ﷺ ўз узукларини ташладилар, одамлар ҳам ўз узукларини ташладилар. (Бунга Иброҳим ибн Саъд, Зиёд ва Шуайб Зуҳрийдан (ривоят қилиб) мутобаат қилдилар. Ибн Мусофир эса Зуҳрийдан: «Менимча, кумушдан узук (эди)» деди.)

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، قَالَ سُئِلَ أَنَسٌ هَلِ اتَّخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَاتَمًا قَالَ أَخَّرَ لَيْلَةً صَلاَةَ الْعِشَاءِ إِلَى شَطْرِ اللَّيْلِ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ، فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ خَاتَمِهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ النَّاسَ قَدْ صَلَّوْا وَنَامُوا، وَإِنَّكُمْ لَمْ تَزَالُوا فِي صَلاَةٍ مَا انْتَظَرْتُمُوهَا ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu)dan: «Paygʻambar ﷺ uzuk olganmidilar?» deb soʻraldi. U (shunday) dedi:) Bir kechasi (u zot) isho namozini yarim kechagacha kechiktirdilar, soʻng yuzlarini bizga (oʻgirib) yuzlandilar — goʻyo men (hozir ham) u zotning uzuklarining yaltirashiga qarab turgandekman — va: «Odamlar (allaqachon) namoz oʻqib uxladilar; sizlar esa, namozni kutib turar ekansizlar, (toki) namozdasizlar» dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу)дан: «Пайғамбар ﷺ узук олганмидилар?» деб сўралди. У (шундай) деди:) Бир кечаси (у зот) ишо намозини ярим кечагача кечиктирдилар, сўнг юзларини бизга (ўгириб) юзландилар — гўё мен (ҳозир ҳам) у зотнинг узукларининг ялтирашига қараб тургандекман — ва: «Одамлар (аллақачон) намоз ўқиб ухладилар; сизлар эса, намозни кутиб турар экансизлар, (токи) намоздасизлар» дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ حُمَيْدًا، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ خَاتَمُهُ مِنْ فِضَّةٍ وَكَانَ فَصُّهُ مِنْهُ‏.‏ وَقَالَ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ سَمِعَ أَنَسًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning uzuklari kumushdan edi, uning koʻzi (fass) ham oʻshandan (kumushdan) edi.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг узуклари кумушдан эди, унинг кўзи (фасс) ҳам ўшандан (кумушдан) эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ سَهْلاً، يَقُولُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ جِئْتُ أَهَبُ نَفْسِي‏.‏ فَقَامَتْ طَوِيلاً فَنَظَرَ وَصَوَّبَ، فَلَمَّا طَالَ مُقَامُهَا فَقَالَ رَجُلٌ زَوِّجْنِيهَا، إِنْ لَمْ تَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عِنْدَكَ شَىْءٌ تُصْدِقُهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ انْظُرْ ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ وَاللَّهِ إِنْ وَجَدْتُ شَيْئًا‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَالْتَمِسْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ قَالَ لاَ وَاللَّهِ وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ‏.‏ وَعَلَيْهِ إِزَارٌ مَا عَلَيْهِ رِدَاءٌ‏.‏ فَقَالَ أُصْدِقُهَا إِزَارِي فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِزَارُكَ إِنْ لَبِسَتْهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ مِنْهُ شَىْءٌ، وَإِنْ لَبِسْتَهُ لَمَ يَكُنْ عَلَيْهَا مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَتَنَحَّى الرَّجُلُ فَجَلَسَ فَرَآهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُوَلِّيًا فَأَمَرَ بِهِ فَدُعِيَ فَقَالَ ‏"‏ مَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُورَةُ كَذَا وَكَذَا لِسُوَرٍ عَدَّدَهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ قَدْ مَلَّكْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir ayol Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «Men oʻzimni (sizga nikohga) tortiq qilgani keldim» dedi. U (ayol) uzoq (vaqt) turdi; (u zot) unga qaradilar va (nazarlarini) pastga tushirdilar. Uning turishi choʻzilgach, bir kishi: «Agar sizga unga ehtiyojingiz boʻlmasa, uni menga nikohlab bering» dedi. (U zot:) «Senda unga mahr qiladigan biror narsa bormi?» dedilar. U: «Yoʻq» dedi. (U zot:) «(Borib) qaragin» dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Vallohi, hech narsa topmadim» dedi. (U zot:) «(Yana) borib qidir — temirdan uzuk boʻlsa-da» dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, vallohi, temirdan uzuk ham (yoʻq); ammo egnimda mana shu izorim bor — uning ridosi yoʻq edi — uning (yarmini) unga mahr qilay» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Izoring bilan u nima qiladi? Agar sen uni kiysang, undan unga hech narsa (qolmaydi); agar u kiysa, undan senga hech narsa (qolmaydi)» dedilar. (Shunda) u kishi (bir chetga) chekinib oʻtirdi, soʻng (ketgani) turdi; Paygʻambar ﷺ uning yuz oʻgirib (ketayotganini) koʻrib, uni chaqirishni buyurdilar, (u chaqirildi va) u zot: «Senda Qurʼondan nima (yod) bor?» dedilar. U: «Falon va falon sura» deb, (bir necha) suralarni sanadi. (U zot:) «Senda boʻlgan Qurʼon (oyatlari) evaziga uni senga (nikohlab) berdim» dedilar.(Саҳл (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир аёл Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «Мен ўзимни (сизга никоҳга) тортиқ қилгани келдим» деди. У (аёл) узоқ (вақт) турди; (у зот) унга қарадилар ва (назарларини) пастга туширдилар. Унинг туриши чўзилгач, бир киши: «Агар сизга унга эҳтиёжингиз бўлмаса, уни менга никоҳлаб беринг» деди. (У зот:) «Сенда унга маҳр қиладиган бирор нарса борми?» дедилар. У: «Йўқ» деди. (У зот:) «(Бориб) қарагин» дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Валлоҳи, ҳеч нарса топмадим» деди. (У зот:) «(Яна) бориб қидир — темирдан узук бўлса-да» дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, валлоҳи, темирдан узук ҳам (йўқ); аммо эгнимда мана шу изорим бор — унинг ридоси йўқ эди — унинг (ярмини) унга маҳр қилай» деди. Пайғамбар ﷺ: «Изоринг билан у нима қилади? Агар сен уни кийсанг, ундан унга ҳеч нарса (қолмайди); агар у кийса, ундан сенга ҳеч нарса (қолмайди)» дедилар. (Шунда) у киши (бир четга) чекиниб ўтирди, сўнг (кетгани) турди; Пайғамбар ﷺ унинг юз ўгириб (кетаётганини) кўриб, уни чақиришни буюрдилар, (у чақирилди ва) у зот: «Сенда Қуръондан нима (ёд) бор?» дедилар. У: «Фалон ва фалон сура» деб, (бир неча) сураларни санади. (У зот:) «Сенда бўлган Қуръон (оятлари) эвазига уни сенга (никоҳлаб) бердим» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرَادَ أَنْ يَكْتُبَ إِلَى رَهْطٍ أَوْ أُنَاسٍ مِنَ الأَعَاجِمِ، فَقِيلَ لَهُ إِنَّهُمْ لاَ يَقْبَلُونَ كِتَابًا إِلاَّ عَلَيْهِ خَاتَمٌ، فَاتَّخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَاتَمًا مِنْ فِضَّةٍ نَقْشُهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَكَأَنِّي بِوَبِيصِ أَوْ بِبَصِيصِ الْخَاتَمِ فِي إِصْبَعِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ فِي كَفِّهِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Allohning paygʻambari ﷺ ajamlardan (arab boʻlmaganlardan) bir guruhga — yoki bir necha kishiga — (xat) yozmoqchi boʻldilar. Shunda u zotga: «Ular muhr bosilmagan xatni qabul qilmaydilar» deyildi. Bas, Paygʻambar ﷺ kumushdan uzuk oldilar, uning naqshi «Muhammadun Rasululloh» (edi) — goʻyo men (hozir ham) Paygʻambar ﷺning barmoqlaridagi — yoki kaftlaridagi — uzukning yaltirashiga (qarab turgandekman).(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Аллоҳнинг пайғамбари ﷺ ажамлардан (араб бўлмаганлардан) бир гуруҳга — ёки бир неча кишига — (хат) ёзмоқчи бўлдилар. Шунда у зотга: «Улар муҳр босилмаган хатни қабул қилмайдилар» дейилди. Бас, Пайғамбар ﷺ кумушдан узук олдилар, унинг нақши «Муҳаммадун Расулуллоҳ» (эди) — гўё мен (ҳозир ҳам) Пайғамбар ﷺнинг бармоқларидаги — ёки кафтларидаги — узукнинг ялтирашига (қараб тургандекман).

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ اتَّخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاتَمًا مِنْ وَرِقٍ، وَكَانَ فِي يَدِهِ، ثُمَّ كَانَ بَعْدُ فِي يَدِ أَبِي بَكْرٍ، ثُمَّ كَانَ بَعْدُ فِي يَدِ عُمَرَ، ثُمَّ كَانَ بَعْدُ فِي يَدِ عُثْمَانَ، حَتَّى وَقَعَ بَعْدُ فِي بِئْرِ أَرِيسَ، نَقْشُهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ kumushdan (varq) uzuk oldilar; u (avval) u zotning qoʻllarida, soʻng undan keyin Abu Bakrning qoʻlida, soʻng Umarning qoʻlida, soʻng Usmonning qoʻlida boʻldi; nihoyat keyinchalik u Aris qudugʻiga tushib ketdi; uning naqshi «Muhammadun Rasululloh» (edi).(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ кумушдан (варқ) узук олдилар; у (аввал) у зотнинг қўлларида, сўнг ундан кейин Абу Бакрнинг қўлида, сўнг Умарнинг қўлида, сўнг Усмоннинг қўлида бўлди; ниҳоят кейинчалик у Арис қудуғига тушиб кетди; унинг нақши «Муҳаммадун Расулуллоҳ» (эди).

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَنَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَاتَمًا قَالَ ‏"‏ إِنَّا اتَّخَذْنَا خَاتَمًا، وَنَقَشْنَا فِيهِ نَقْشًا، فَلاَ يَنْقُشْ عَلَيْهِ أَحَدٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَإِنِّي لأَرَى بَرِيقَهُ فِي خِنْصَرِهِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ uzuk yasattirdilar va: «Biz uzuk oldik va unga bir naqsh oʻydik; bas, hech kim unga (oʻxshatib naqsh) oʻymasin» dedilar. (Anas:) Goʻyo men (hozir ham) uning u zotning jimjiloqlaridagi yaltirashini koʻrib turgandekman.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ узук ясаттирдилар ва: «Биз узук олдик ва унга бир нақш ўйдик; бас, ҳеч ким унга (ўхшатиб нақш) ўймасин» дедилар. (Анас:) Гўё мен (ҳозир ҳам) унинг у зотнинг жимжилоқларидаги ялтирашини кўриб тургандекман.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا أَرَادَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَكْتُبَ إِلَى الرُّومِ قِيلَ لَهُ إِنَّهُمْ لَنْ يَقْرَءُوا كِتَابَكَ إِذَا لَمْ يَكُنْ مَخْتُومًا‏.‏ فَاتَّخَذَ خَاتَمًا مِنْ فِضَّةٍ، وَنَقْشُهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ فَكَأَنَّمَا أَنْظُرُ إِلَى بَيَاضِهِ فِي يَدِهِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Rum (podshohi)ga (xat) yozmoqchi boʻlganlarida, u zotga: «Agar (xat) muhrlanmagan boʻlsa, ular sizning xatingizni oʻqimaydilar» deyildi. Bas, (u zot) kumushdan uzuk oldilar, uning naqshi «Muhammadun Rasululloh» (edi). Goʻyo men (hozir ham) uning u zotning qoʻllaridagi oqligiga qarab turgandekman.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Рум (подшоҳи)га (хат) ёзмоқчи бўлганларида, у зотга: «Агар (хат) муҳрланмаган бўлса, улар сизнинг хатингизни ўқимайдилар» дейилди. Бас, (у зот) кумушдан узук олдилар, унинг нақши «Муҳаммадун Расулуллоҳ» (эди). Гўё мен (ҳозир ҳам) унинг у зотнинг қўлларидаги оқлигига қараб тургандекман.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اصْطَنَعَ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ، جَعَلَ فَصَّهُ فِي بَطْنِ كَفِّهِ إِذَا لَبِسَهُ، فَاصْطَنَعَ النَّاسُ خَوَاتِيمَ مِنْ ذَهَبٍ، فَرَقِيَ الْمِنْبَرَ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي كُنْتُ اصْطَنَعْتُهُ، وَإِنِّي لاَ أَلْبَسُهُ ‏"‏‏.‏ فَنَبَذَهُ فَنَبَذَ النَّاسُ‏.‏ قَالَ جُوَيْرِيَةُ وَلاَ أَحْسِبُهُ إِلاَّ قَالَ فِي يَدِهِ الْيُمْنَى‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ oltindan uzuk yasattirib, kiyganlarida uning koʻzini kaftlarining ichki (tomoni)ga qilardilar; (buni koʻrib) odamlar (ham) oltindan uzuklar yasadilar. Shunda (u zot) minbarga koʻtarilib, Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng: «Men uni yasatgan edim, (lekin) endi men uni kiymayman» dedilar va uni tashlab yubordilar, odamlar ham (oʻz uzuklarini) tashladilar. (Juvayriya aytdi: Menimcha, u (Abdulloh): «(Uzuk) u zotning oʻng qoʻllarida (edi)» dedi.)(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ олтиндан узук ясаттириб, кийганларида унинг кўзини кафтларининг ички (томони)га қилардилар; (буни кўриб) одамлар (ҳам) олтиндан узуклар ясадилар. Шунда (у зот) минбарга кўтарилиб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: «Мен уни ясатган эдим, (лекин) энди мен уни киймайман» дедилар ва уни ташлаб юбордилар, одамлар ҳам (ўз узукларини) ташладилар. (Жувайрия айтди: Менимча, у (Абдуллоҳ): «(Узук) у зотнинг ўнг қўлларида (эди)» деди.)

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اتَّخَذَ خَاتَمًا مِنْ فِضَّةٍ، وَنَقَشَ فِيهِ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ إِنِّي اتَّخَذْتُ خَاتَمًا مِنْ وَرِقٍ، وَنَقَشْتُ فِيهِ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ فَلاَ يَنْقُشَنَّ أَحَدٌ عَلَى نَقْشِهِ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ kumushdan uzuk oldilar va unga «Muhammadun Rasululloh» (deb) naqsh oʻydilar va: «Men kumushdan (varq) uzuk oldim va unga ‹Muhammadun Rasululloh› (deb) naqsh oʻydim; bas, hech kim uning naqshiga (oʻxshatib) naqsh oʻymasin» dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ кумушдан узук олдилар ва унга «Муҳаммадун Расулуллоҳ» (деб) нақш ўйдилар ва: «Мен кумушдан (варқ) узук олдим ва унга ‹Муҳаммадун Расулуллоҳ› (деб) нақш ўйдим; бас, ҳеч ким унинг нақшига (ўхшатиб) нақш ўймасин» дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ لَمَّا اسْتُخْلِفَ كَتَبَ لَهُ، وَكَانَ نَقْشُ الْخَاتَمِ ثَلاَثَةَ أَسْطُرٍ‏.‏ مُحَمَّدٌ سَطْرٌ، وَرَسُولُ سَطْرٌ، وَاللَّهِ سَطْرٌ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Abu Bakr (roziyallohu anhu) xalifa qilinganida, unga (bir maktub) yozib berildi; uzukning naqshi uch satr edi: «Muhammad» bir satr, «Rasul» bir satr, «Alloh» bir satr.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) халифа қилинганида, унга (бир мактуб) ёзиб берилди; узукнинг нақши уч сатр эди: «Муҳаммад» бир сатр, «Расул» бир сатр, «Аллоҳ» бир сатр.

وَزَادَنِي أَحْمَدُ حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ خَاتَمُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي يَدِهِ، وَفِي يَدِ أَبِي بَكْرٍ بَعْدَهُ، وَفِي يَدِ عُمَرَ بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ، فَلَمَّا كَانَ عُثْمَانُ جَلَسَ عَلَى بِئْرِ أَرِيسَ ـ قَالَ ـ فَأَخْرَجَ الْخَاتَمَ، فَجَعَلَ يَعْبَثُ بِهِ فَسَقَطَ قَالَ فَاخْتَلَفْنَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مَعَ عُثْمَانَ فَنَنْزَحُ الْبِئْرَ فَلَمْ نَجِدْهُ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning uzuklari (avval) u zotning qoʻllarida, undan keyin Abu Bakrning qoʻlida, Abu Bakrdan keyin Umarning qoʻlida edi. Usmon (davri) boʻlganida, u (Usmon) Aris qudugʻi (boshi)da oʻtirdi — (Anas) aytdi — va uzukni chiqarib, u bilan oʻynay boshladi, shunda u (quduqqa) tushib ketdi. (Anas) aytdi: Biz Usmon bilan birga uch kun (uni qidirib) ovora boʻldik, quduqning suvini tortdik (qurittirdik), ammo uni topa olmadik.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг узуклари (аввал) у зотнинг қўлларида, ундан кейин Абу Бакрнинг қўлида, Абу Бакрдан кейин Умарнинг қўлида эди. Усмон (даври) бўлганида, у (Усмон) Арис қудуғи (боши)да ўтирди — (Анас) айтди — ва узукни чиқариб, у билан ўйнай бошлади, шунда у (қудуққа) тушиб кетди. (Анас) айтди: Биз Усмон билан бирга уч кун (уни қидириб) овора бўлдик, қудуқнинг сувини тортдик (қуриттирдик), аммо уни топа олмадик.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ شَهِدْتُ الْعِيدَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى قَبْلَ الْخُطْبَةِ‏.‏ وَزَادَ ابْنُ وَهْبٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ فَأَتَى النِّسَاءَ فَجَعَلْنَ يُلْقِينَ الْفَتَخَ وَالْخَوَاتِيمَ فِي ثَوْبِ بِلاَلٍ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ bilan iyd (namozi)da hozir boʻldim; (u zot) namozni xutbadan oldin oʻqidilar. (Ibn Vahb Ibn Jurayjdan ziyoda qildi:) Soʻng (u zot) ayollarning oldiga keldilar, ular (barmoqlaridagi) fatax (yirik uzuk)lari va (boshqa) uzuklarini Bilolning kiyimiga tashlay boshladilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ билан ийд (намози)да ҳозир бўлдим; (у зот) намозни хутбадан олдин ўқидилар. (Ибн Ваҳб Ибн Журайждан зиёда қилди:) Сўнг (у зот) аёлларнинг олдига келдилар, улар (бармоқларидаги) фатах (йирик узук)лари ва (бошқа) узукларини Билолнинг кийимига ташлай бошладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ عِيدٍ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، لَمْ يُصَلِّ قَبْلُ وَلاَ بَعْدُ، ثُمَّ أَتَى النِّسَاءَ فَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ، فَجَعَلَتِ الْمَرْأَةُ تَصَدَّقُ بِخُرْصِهَا وَسِخَابِهَا‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ iyd kuni (tashqariga) chiqib, ikki rakat namoz oʻqidilar; (uning) na oldidan, na keyinidan (nafl) oʻqimadilar. Soʻng (u zot) ayollarning oldiga keldilar va ularni sadaqa (qilish)ga buyurdilar. Shunda ayollar (har biri) oʻz isirgʻasini (xurs) va sixobini (marjonini) sadaqa qila boshladi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ ийд куни (ташқарига) чиқиб, икки ракат намоз ўқидилар; (унинг) на олдидан, на кейинидан (нафл) ўқимадилар. Сўнг (у зот) аёлларнинг олдига келдилар ва уларни садақа (қилиш)га буюрдилар. Шунда аёллар (ҳар бири) ўз исирғасини (хурс) ва сихобини (маржонини) садақа қила бошлади.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ هَلَكَتْ قِلاَدَةٌ لأَسْمَاءَ، فَبَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي طَلَبِهَا رِجَالاً، فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ وَلَيْسُوا عَلَى وُضُوءٍ وَلَمْ يَجِدُوا مَاءً، فَصَلَّوْا وَهُمْ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ، فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ التَّيَمُّمِ‏.‏ زَادَ ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ اسْتَعَارَتْ مِنْ أَسْمَاءَ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Asmoning bir marjoni (qiloda) yoʻqolib qoldi; Paygʻambar ﷺ uni qidirish uchun (bir necha) kishi yubordilar. Namoz vaqti kirdi, ular esa tahoratsiz edilar va suv (ham) topmadilar; shuning uchun tahoratsiz holda namoz oʻqidilar. Buni Paygʻambar ﷺga aytishdi, shunda Alloh tayammum oyatini nozil qildi. (Ibn Numayr ziyoda qildi: (Oisha) uni Asmodan ariyat (vaqtincha) olgan edi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Асмонинг бир маржони (қилода) йўқолиб қолди; Пайғамбар ﷺ уни қидириш учун (бир неча) киши юбордилар. Намоз вақти кирди, улар эса таҳорациз эдилар ва сув (ҳам) топмадилар; шунинг учун таҳорациз ҳолда намоз ўқидилар. Буни Пайғамбар ﷺга айтишди, шунда Аллоҳ таяммум оятини нозил қилди. (Ибн Нумайр зиёда қилди: (Оиша) уни Асмодан арият (вақтинча) олган эди.)

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَدِيٌّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدًا، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى يَوْمَ الْعِيدِ رَكْعَتَيْنِ، لَمْ يُصَلِّ قَبْلَهَا وَلاَ بَعْدَهَا ثُمَّ أَتَى النِّسَاءَ وَمَعَهُ بِلاَلٌ فَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ، فَجَعَلَتِ الْمَرْأَةُ تُلْقِي قُرْطَهَا‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ iyd kuni ikki rakat namoz oʻqidilar; (uning) na oldidan, na keyinidan (nafl) oʻqimadilar. Soʻng (u zot) ayollarning oldiga keldilar, yonlarida Bilol (ham) bor edi, va ularni sadaqa (qilish)ga buyurdilar; shunda ayollar (har biri) oʻz isirgʻasini (qurt) (sadaqa qilib) tashlay boshladi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ ийд куни икки ракат намоз ўқидилар; (унинг) на олдидан, на кейинидан (нафл) ўқимадилар. Сўнг (у зот) аёлларнинг олдига келдилар, ёнларида Билол (ҳам) бор эди, ва уларни садақа (қилиш)га буюрдилар; шунда аёллар (ҳар бири) ўз исирғасини (қурт) (садақа қилиб) ташлай бошлади.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سُوقٍ مِنْ أَسْوَاقِ الْمَدِينَةِ فَانْصَرَفَ فَانْصَرَفْتُ فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ لُكَعُ ـ ثَلاَثًا ـ ادْعُ الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ ‏"‏‏.‏ فَقَامَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ يَمْشِي وَفِي عُنُقِهِ السِّخَابُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ هَكَذَا، فَقَالَ الْحَسَنُ بِيَدِهِ، هَكَذَا فَالْتَزَمَهُ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُ، فَأَحِبَّهُ، وَأَحِبَّ مَنْ يُحِبُّهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَمَا كَانَ أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَىَّ مِنَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ بَعْدَ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا قَالَ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺ bilan Madina bozorlaridan birida edim; (u zot bozordan) qaytdilar, men ham qaytdim. Soʻng (u zot) uch marta: «Kichkintoy (Lukaʼ) qani? Hasan ibn Alini chaqir» dedilar. Shunda Hasan ibn Ali yurib (keldi), boʻynida sixob (marjon) bor edi. Paygʻambar ﷺ qoʻllari bilan mana shunday (quchoq ochib) qildilar, Hasan ham qoʻli bilan mana shunday (qildi), va (u zot) uni quchoqlab: «Ey Bor Xudoyo, men uni sevaman; bas, Sen ham uni sevgin va uni sevgan kishini (ham) sevgin» dedilar. Abu Hurayra aytdi: Rasululloh ﷺ aytadiganlarini aytganlaridan keyin, menga Hasan ibn Alidan koʻra sevimliroq hech kim boʻlmadi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺ билан Мадина бозорларидан бирида эдим; (у зот бозордан) қайтдилар, мен ҳам қайтдим. Сўнг (у зот) уч марта: «Кичкинтой (Лукаъ) қани? Ҳасан ибн Алини чақир» дедилар. Шунда Ҳасан ибн Али юриб (келди), бўйнида сихоб (маржон) бор эди. Пайғамбар ﷺ қўллари билан мана шундай (қучоқ очиб) қилдилар, Ҳасан ҳам қўли билан мана шундай (қилди), ва (у зот) уни қучоқлаб: «Эй Бор Худоё, мен уни севаман; бас, Сен ҳам уни севгин ва уни севган кишини (ҳам) севгин» дедилар. Абу Ҳурайра айтди: Расулуллоҳ ﷺ айтадиганларини айтганларидан кейин, менга Ҳасан ибн Алидан кўра севимлироқ ҳеч ким бўлмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُتَشَبِّهِينَ مِنَ الرِّجَالِ بِالنِّسَاءِ، وَالْمُتَشَبِّهَاتِ مِنَ النِّسَاءِ بِالرِّجَالِ‏.‏ تَابَعَهُ عَمْرٌو أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ erkaklardan ayollarga oʻxshashga uringanlarni va ayollardan erkaklarga oʻxshashga uringanlarni laʼnatladilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ эркаклардан аёлларга ўхшашга уринганларни ва аёллардан эркакларга ўхшашга уринганларни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمُخَنَّثِينَ مِنَ الرِّجَالِ، وَالْمُتَرَجِّلاَتِ مِنَ النِّسَاءِ وَقَالَ ‏"‏ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَخْرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فُلاَنًا، وَأَخْرَجَ عُمَرُ فُلاَنًا‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ erkaklardan muxannaslarni (ayollarga oʻxshovchilarni) va ayollardan erkaklarga oʻxshab (xatti-harakat qiluvchi)larni laʼnatladilar va: «Ularni uylaringizdan chiqarib yuboringlar» dedilar. (Ibn Abbos:) Bas, Paygʻambar ﷺ falon (kishi)ni chiqardilar, Umar (ham) falon (kishi)ni chiqardi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ эркаклардан муханнасларни (аёлларга ўхшовчиларни) ва аёллардан эркакларга ўхшаб (хатти-ҳаракат қилувчи)ларни лаънатладилар ва: «Уларни уйларингиздан чиқариб юборинглар» дедилар. (Ибн Аббос:) Бас, Пайғамбар ﷺ фалон (киши)ни чиқардилар, Умар (ҳам) фалон (киши)ни чиқарди.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، أَنَّ عُرْوَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ زَيْنَبَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ عِنْدَهَا وَفِي الْبَيْتِ مُخَنَّثٌ، فَقَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ أَخِي أُمِّ سَلَمَةَ يَا عَبْدَ اللَّهِ إِنْ فُتِحَ لَكُمْ غَدًا الطَّائِفُ، فَإِنِّي أَدُلُّكَ عَلَى بِنْتِ غَيْلاَنَ، فَإِنَّهَا تُقْبِلُ بِأَرْبَعٍ وَتُدْبِرُ بِثَمَانٍ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَدْخُلَنَّ هَؤُلاَءِ عَلَيْكُنَّ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ تُقْبِلُ بِأَرْبَعٍ وَتُدْبِرُ بِثَمَانٍ يَعْنِي أَرْبَعَ عُكَنِ بَطْنِهَا، فَهْىَ تُقْبِلُ بِهِنَّ، وَقَوْلُهُ وَتُدْبِرُ بِثَمَانٍ‏.‏ يَعْنِي أَطْرَافَ هَذِهِ الْعُكَنِ الأَرْبَعِ، لأَنَّهَا مُحِيطَةٌ بِالْجَنْبَيْنِ حَتَّى لَحِقَتْ وَإِنَّمَا قَالَ بِثَمَانٍ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ بِثَمَانِيَةٍ‏.‏ وَوَاحِدُ الأَطْرَافِ وَهْوَ ذَكَرٌ، لأَنَّهُ لَمْ يَقُلْ ثَمَانِيَةَ أَطْرَافٍ‏.‏

(Ummu Salama (roziyallohu anho) xabar berishlaricha,) Paygʻambar ﷺ uning (Ummu Salama)ning huzurlarida edilar, uyda esa bir muxannas (ayolsifat erkak) bor edi. U (muxannas) Ummu Salamaning akasi Abdullohga: «Ey Abdulloh, agar ertaga sizlarga Toif fath etilsa, men senga Gʻaylonning qizini koʻrsatay; chunki u (semizligidan) toʻrt (burma) bilan oldinga keladi va sakkiz (burma) bilan orqaga qaytadi» dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Bular (muxannaslar) sizlarning (yoningizga) kirmasin» dedilar. (Abu Abdulloh (Buxoriy) aytdi: «toʻrt bilan oldinga keladi va sakkiz bilan orqaga qaytadi» degani — uning qornidagi toʻrtta burma (boʻlib), u shular bilan oldinga keladi; «sakkiz bilan orqaga qaytadi» degani esa — bu toʻrtta burmaning (ikki yondan oʻrab oʻtgan) uchlari (sakkizta boʻlgani)dir.)(Умму Салама (розияллоҳу анҳо) хабар беришларича,) Пайғамбар ﷺ унинг (Умму Салама)нинг ҳузурларида эдилар, уйда эса бир муханнас (аёлсифат эркак) бор эди. У (муханнас) Умму Саламанинг акаси Абдуллоҳга: «Эй Абдуллоҳ, агар эртага сизларга Тоиф фатҳ этилса, мен сенга Ғайлоннинг қизини кўрсатай; чунки у (семизлигидан) тўрт (бурма) билан олдинга келади ва саккиз (бурма) билан орқага қайтади» деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Булар (муханнаслар) сизларнинг (ёнингизга) кирмасин» дедилар. (Абу Абдуллоҳ (Бухорий) айтди: «тўрт билан олдинга келади ва саккиз билан орқага қайтади» дегани — унинг қорнидаги тўртта бурма (бўлиб), у шулар билан олдинга келади; «саккиз билан орқага қайтади» дегани эса — бу тўртта бурманинг (икки ёндан ўраб ўтган) учлари (саккизта бўлгани)дир.)

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ أَصْحَابُنَا عَنِ الْمَكِّيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مِنَ الْفِطْرَةِ قَصُّ الشَّارِبِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Moʻylovni qisqartirish fitratdandir (inson tabiatiga muvofiq sunnatlardandir)» dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Мўйловни қисқартириш фитратдандир (инсон табиатига мувофиқ суннатлардандир)» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ حَدَّثَنَا عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رِوَايَةً ‏"‏ الْفِطْرَةُ خَمْسٌ ـ أَوْ خَمْسٌ مِنَ الْفِطْرَةِ ـ الْخِتَانُ، وَالاِسْتِحْدَادُ، وَنَتْفُ الإِبْطِ، وَتَقْلِيمُ الأَظْفَارِ، وَقَصُّ الشَّارِبِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi)ki, (Paygʻambar ﷺ): «Fitrat besh (narsa)dir — yoki «fitratdan beshtasi» (dedilar) —: xatna qilish, (ovrat) tukini olish (istihdod), qoʻltiq (tuki)ni yulish, tirnoqlarni olish va moʻylovni qisqartirishdir» (dedilar).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади)ки, (Пайғамбар ﷺ): «Фитрат беш (нарса)дир — ёки «фитратдан бештаси» (дедилар) —: хатна қилиш, (оврат) тукини олиш (истиҳдод), қўлтиқ (туки)ни юлиш, тирноқларни олиш ва мўйловни қисқартиришдир» (дедилар).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ حَنْظَلَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مِنَ الْفِطْرَةِ حَلْقُ الْعَانَةِ، وَتَقْلِيمُ الأَظْفَارِ، وَقَصُّ الشَّارِبِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Fitratdan — (ovrat) tukini olish (qirish), tirnoqlarni olish va moʻylovni qisqartirishdir» dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Фитратдан — (оврат) тукини олиш (қириш), тирноқларни олиш ва мўйловни қисқартиришдир» дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْفِطْرَةُ خَمْسٌ الْخِتَانُ، وَالاِسْتِحْدَادُ، وَقَصُّ الشَّارِبِ، وَتَقْلِيمُ الأَظْفَارِ، وَنَتْفُ الآبَاطِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning: «Fitrat besh (narsa)dir: xatna qilish, (ovrat) tukini olish, moʻylovni qisqartirish, tirnoqlarni olish va qoʻltiqlar (tuki)ni yulishdir» deganlarini eshitdim.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг: «Фитрат беш (нарса)дир: хатна қилиш, (оврат) тукини олиш, мўйловни қисқартириш, тирноқларни олиш ва қўлтиқлар (туки)ни юлишдир» деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خَالِفُوا الْمُشْرِكِينَ، وَفِّرُوا اللِّحَى، وَأَحْفُوا الشَّوَارِبَ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا حَجَّ أَوِ اعْتَمَرَ قَبَضَ عَلَى لِحْيَتِهِ، فَمَا فَضَلَ أَخَذَهُ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Mushriklarga muxolif boʻlinglar: soqollarni (qoʻyib) toʻliq oʻstiringlar, moʻylovlarni qisqartiringlar» dedilar. Ibn Umar haj yoki umra qilganida, soqolini (musht bilan) ushlab, ortib qolganini olib (qisqartirib) qoʻyardi.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Мушрикларга мухолиф бўлинглар: соқолларни (қўйиб) тўлиқ ўстиринглар, мўйловларни қисқартиринглар» дедилар. Ибн Умар ҳаж ёки умра қилганида, соқолини (мушт билан) ушлаб, ортиб қолганини олиб (қисқартириб) қўярди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْهَكُوا الشَّوَارِبَ، وَأَعْفُوا اللِّحَى ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Moʻylovlarni (yaxshilab) qisqartiringlar, soqollarni (qoʻyib) oʻstiringlar» dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Мўйловларни (яхшилаб) қисқартиринглар, соқолларни (қўйиб) ўстиринглар» дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا أَخَضَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَمْ يَبْلُغِ الشَّيْبَ إِلاَّ قَلِيلاً‏.‏

(Muhammad ibn Sirin aytdi:) Men Anas (roziyallohu anhu)dan: «Paygʻambar ﷺ (soch-soqollarini) boʻyaganmidilar?» deb soʻradim. U: «(U zotning sochlari) ozginadan boshqa oqarmagan edi» dedi.(Муҳаммад ибн Сирин айтди:) Мен Анас (розияллоҳу анҳу)дан: «Пайғамбар ﷺ (соч-соқолларини) бўяганмидилар?» деб сўрадим. У: «(У зотнинг сочлари) озгинадан бошқа оқармаган эди» деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، قَالَ سُئِلَ أَنَسٌ عَنْ خِضَابِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّهُ لَمْ يَبْلُغْ مَا يَخْضِبُ، لَوْ شِئْتُ أَنْ أَعُدَّ شَمَطَاتِهِ فِي لِحْيَتِهِ‏.‏

(Sobit aytdi:) Anas (roziyallohu anhu)dan Paygʻambar ﷺning (soch-soqol) boʻyashlari haqida soʻraldi. U: «(U zotning sochlari) boʻyaydigan (darajaga) yetmagan edi; agar xohlasam, soqollaridagi oq (tola)larni sanab chiqishim mumkin edi» dedi.(Собит айтди:) Анас (розияллоҳу анҳу)дан Пайғамбар ﷺнинг (соч-соқол) бўяшлари ҳақида сўралди. У: «(У зотнинг сочлари) бўяйдиган (даражага) етмаган эди; агар хоҳласам, соқолларидаги оқ (тола)ларни санаб чиқишим мумкин эди» деди.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ، قَالَ أَرْسَلَنِي أَهْلِي إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ بِقَدَحٍ مِنْ مَاءٍ ـ وَقَبَضَ إِسْرَائِيلُ ثَلاَثَ أَصَابِعَ ـ مِنْ فِضَّةٍ فِيهِ شَعَرٌ مِنْ شَعَرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ إِذَا أَصَابَ الإِنْسَانَ عَيْنٌ أَوْ شَىْءٌ بَعَثَ إِلَيْهَا مِخْضَبَهُ، فَاطَّلَعْتُ فِي الْجُلْجُلِ فَرَأَيْتُ شَعَرَاتٍ حُمْرًا‏.‏

(Usmon ibn Abdulloh ibn Mavhab aytdi:) Oilam meni Ummu Salamaning oldiga kumushdan (yasalgan) — Isroil uch barmogʻini (uning kichikligini koʻrsatib) qisib (ishora qildi) — bir suv idishi bilan yubordi; uning ichida Paygʻambar ﷺning soch (tuk)laridan (bir necha tola) bor edi. Bir kishiga koʻz (tegsa) yoki biror (dard) yetsa, u oʻzining (suv solib) yuvinadigan idishini unga (Ummu Salamaga) yuborardi. Men (qoʻngʻiroqsimon) idishchaga moʻraladim va qizil (tusli, bir necha) tukni koʻrdim.(Усмон ибн Абдуллоҳ ибн Мавҳаб айтди:) Оилам мени Умму Саламанинг олдига кумушдан (ясалган) — Исроил уч бармоғини (унинг кичиклигини кўрсатиб) қисиб (ишора қилди) — бир сув идиши билан юборди; унинг ичида Пайғамбар ﷺнинг соч (тук)ларидан (бир неча тола) бор эди. Бир кишига кўз (тегса) ёки бирор (дард) еца, у ўзининг (сув солиб) ювинадиган идишини унга (Умму Саламага) юборарди. Мен (қўнғироқсимон) идишчага мўраладим ва қизил (тусли, бир неча) тукни кўрдим.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا سَلاَّمٌ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَأَخْرَجَتْ إِلَيْنَا شَعَرًا مِنْ شَعَرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَخْضُوبًا‏.‏

(Usmon ibn Abdulloh ibn Mavhab aytdi:) Men Ummu Salamaning oldiga kirdim, u bizga Paygʻambar ﷺning soch (tuk)laridan boʻyalgan (bir tola tuk) chiqarib koʻrsatdi.(Усмон ибн Абдуллоҳ ибн Мавҳаб айтди:) Мен Умму Саламанинг олдига кирдим, у бизга Пайғамбар ﷺнинг соч (тук)ларидан бўялган (бир тола тук) чиқариб кўрсатди.

وَقَالَ لَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا نُصَيْرُ بْنُ أَبِي الأَشْعَثِ، عَنِ ابْنِ مَوْهَبٍ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ، أَرَتْهُ شَعَرَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَحْمَرَ‏.‏

(Ibn Mavhab rivoyat qiladiki,) Ummu Salama unga Paygʻambar ﷺning qizil (tusli bir tola) sochini koʻrsatdi.(Ибн Мавҳаб ривоят қиладики,) Умму Салама унга Пайғамбар ﷺнинг қизил (тусли бир тола) сочини кўрсатди.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَسُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى لاَ يَصْبُغُونَ فَخَالِفُوهُمْ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Yahudiy va nasorolar (soch-soqollarini) boʻyamaydilar; bas, sizlar ularga muxolif boʻlinglar» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Яҳудий ва насоролар (соч-соқолларини) бўямайдилар; бас, сизлар уларга мухолиф бўлинглар» дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ بِالطَّوِيلِ الْبَائِنِ، وَلاَ بِالْقَصِيرِ، وَلَيْسَ بِالأَبْيَضِ الأَمْهَقِ، وَلَيْسَ بِالآدَمِ، وَلَيْسَ بِالْجَعْدِ الْقَطَطِ، وَلاَ بِالسَّبْطِ، بَعَثَهُ اللَّهُ عَلَى رَأْسِ أَرْبَعِينَ سَنَةً، فَأَقَامَ بِمَكَّةَ عَشْرَ سِنِينَ، وَبِالْمَدِينَةِ عَشْرَ سِنِينَ، وَتَوَفَّاهُ اللَّهُ عَلَى رَأْسِ سِتِّينَ سَنَةً، وَلَيْسَ فِي رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ عِشْرُونَ شَعَرَةً بَيْضَاءَ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ na nihoyatda (ajralib turadigan darajada) baland boʻyli, na past boʻyli edilar; na (koʻzni qamashtiradigan) oppoq, na qoramtir edilar; sochlari na juda jingalak, na (juda) tekis edi. Alloh u zotni qirq yoshga (yetgan) boshlarida (paygʻambar qilib) joʻnatdi; (u zot) Makkada oʻn yil, Madinada (ham) oʻn yil turdilar; Alloh u zotni oltmish yoshga (yetganda) (oʻz dargohiga) oldi; (vafot etganlarida) boshlari va soqollarida yigirma (dona) oq tuk (ham) yoʻq edi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ на ниҳоятда (ажралиб турадиган даражада) баланд бўйли, на паст бўйли эдилар; на (кўзни қамаштирадиган) оппоқ, на қорамтир эдилар; сочлари на жуда жингалак, на (жуда) текис эди. Аллоҳ у зотни қирқ ёшга (етган) бошларида (пайғамбар қилиб) жўнатди; (у зот) Маккада ўн йил, Мадинада (ҳам) ўн йил турдилар; Аллоҳ у зотни олтмиш ёшга (етганда) (ўз даргоҳига) олди; (вафот этганларида) бошлари ва соқолларида йигирма (дона) оқ тук (ҳам) йўқ эди.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، يَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَحْسَنَ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ بَعْضُ أَصْحَابِي عَنْ مَالِكٍ إِنَّ جُمَّتَهُ لَتَضْرِبُ قَرِيبًا مِنْ مَنْكِبَيْهِ‏.‏ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُهُ غَيْرَ مَرَّةٍ، مَا حَدَّثَ بِهِ قَطُّ إِلاَّ ضَحِكَ‏.‏ تَابَعَهُ شُعْبَةُ شَعَرُهُ يَبْلُغُ شَحْمَةَ أُذُنَيْهِ‏.‏

(al-Baro (roziyallohu anhu) aytdi:) Men qizil hullada Paygʻambar ﷺdan koʻra chiroyliroq hech kimni koʻrmaganman. (Baʼzi roviylar Malikdan: «Uning sochlari yelkalariga yaqin tushib turardi» dedilar. Abu Ishoq aytdi: «Men uni bir necha bor (rivoyat qilib) eshitdim; u qachon buni rivoyat qilmasin, albatta kular edi». Shuʼba (esa) mutobaat qildi: «Uning sochlari quloqlari yumshogʻiga yetardi».)(ал-Баро (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен қизил ҳуллада Пайғамбар ﷺдан кўра чиройлироқ ҳеч кимни кўрмаганман. (Баъзи ровийлар Маликдан: «Унинг сочлари елкаларига яқин тушиб турарди» дедилар. Абу Ишоқ айтди: «Мен уни бир неча бор (ривоят қилиб) эшитдим; у қачон буни ривоят қилмасин, албатта кулар эди». Шуъба (эса) мутобаат қилди: «Унинг сочлари қулоқлари юмшоғига етарди».)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أُرَانِي اللَّيْلَةَ عِنْدَ الْكَعْبَةِ، فَرَأَيْتُ رَجُلاً آدَمَ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ مِنْ أُدْمِ الرِّجَالِ، لَهُ لِمَّةٌ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ مِنَ اللِّمَمِ، قَدْ رَجَّلَهَا، فَهْىَ تَقْطُرُ مَاءً مُتَّكِئًا عَلَى رَجُلَيْنِ، أَوْ عَلَى عَوَاتِقِ رَجُلَيْنِ، يَطُوفُ بِالْبَيْتِ فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا فَقِيلَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ‏.‏ وَإِذَا أَنَا بِرَجُلٍ جَعْدٍ، قَطَطٍ، أَعْوَرِ الْعَيْنِ الْيُمْنَى كَأَنَّهَا عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ، فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا فَقِيلَ الْمَسِيحُ الدَّجَّالُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Bu kecha men oʻzimni (tushimda) Kaʼba yonida koʻrdim. Qaragan qoramtir kishilaringizning eng chiroylisi (kabi) bir qoramtir kishini koʻrdim; uning limmasi (quloq yumshogʻiga tushadigan sochi) — koʻrgan limmalaringizning eng goʻzali (kabi) — bor edi, uni taragan, (sochlaridan) suv tomib turardi; (u) ikki kishiga — yoki ikki kishining yelkalariga — suyangan holda Baytni tavof qilardi. Men: ‹Bu kim?› deb soʻradim. ‹(Bu) Masih ibn Maryam (Iso alayhissalom)› deyildi. Soʻng birdan (koʻrdimki,) jingalak, juda jingalak (qatat), oʻng koʻzi — goʻyo suvda qalqib turgan uzum (donasi) kabi — koʻr bir kishi (turibdi). Men: ‹Bu kim?› deb soʻradim. ‹(Bu) Masih Dajjol› deyildi» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Бу кеча мен ўзимни (тушимда) Каъба ёнида кўрдим. Қараган қорамтир кишиларингизнинг энг чиройлиси (каби) бир қорамтир кишини кўрдим; унинг лиммаси (қулоқ юмшоғига тушадиган сочи) — кўрган лиммаларингизнинг энг гўзали (каби) — бор эди, уни тараган, (сочларидан) сув томиб турарди; (у) икки кишига — ёки икки кишининг елкаларига — суянган ҳолда Байтни тавоф қиларди. Мен: ‹Бу ким?› деб сўрадим. ‹(Бу) Масиҳ ибн Марям (Исо алайҳиссалом)› дейилди. Сўнг бирдан (кўрдимки,) жингалак, жуда жингалак (қатат), ўнг кўзи — гўё сувда қалқиб турган узум (донаси) каби — кўр бир киши (турибди). Мен: ‹Бу ким?› деб сўрадим. ‹(Бу) Масиҳ Дажжол› дейилди» дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا حَبَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَضْرِبُ شَعَرُهُ مَنْكِبَيْهِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning sochlari yelkalariga (tegib) tushib turardi.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг сочлари елкаларига (тегиб) тушиб турарди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، كَانَ يَضْرِبُ شَعَرُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَنْكِبَيْهِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning sochlari yelkalariga (tegib) tushib turardi.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг сочлари елкаларига (тегиб) тушиб турарди.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ شَعَرِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ شَعَرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجِلاً، لَيْسَ بِالسَّبِطِ، وَلاَ الْجَعْدِ، بَيْنَ أُذُنَيْهِ وَعَاتِقِهِ‏.‏

(Qatada aytdi:) Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺning sochlari haqida soʻradim. U: «Rasululloh ﷺning sochlari rajil (toʻlqinsimon) edi — na tekis, na jingalak — quloqlari bilan yelkalari orasida (edi)» dedi.(Қатада айтди:) Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺнинг сочлари ҳақида сўрадим. У: «Расулуллоҳ ﷺнинг сочлари ражил (тўлқинсимон) эди — на текис, на жингалак — қулоқлари билан елкалари орасида (эди)» деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ضَخْمَ الْيَدَيْنِ، لَمْ أَرَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ، وَكَانَ شَعَرُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَجِلاً، لاَ جَعْدَ، وَلاَ سَبِطَ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ yirik qoʻlli edilar; men u zotdan keyin (u zotga) oʻxshashini koʻrmadim. Paygʻambar ﷺning sochlari rajil (toʻlqinsimon) edi — na jingalak, na tekis.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ йирик қўлли эдилар; мен у зотдан кейин (у зотга) ўхшашини кўрмадим. Пайғамбар ﷺнинг сочлари ражил (тўлқинсимон) эди — на жингалак, на текис.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ضَخْمَ الْيَدَيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ حَسَنَ الْوَجْهِ، لَمْ أَرَ بَعْدَهُ وَلاَ قَبْلَهُ مِثْلَهُ، وَكَانَ بَسِطَ الْكَفَّيْنِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ yirik qoʻl va oyoqli, chiroyli yuzli edilar; men u zotdan keyin ham, oldin ham (u zotga) oʻxshashini koʻrmadim; (u zotning) kaftlari keng edi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ йирик қўл ва оёқли, чиройли юзли эдилар; мен у зотдан кейин ҳам, олдин ҳам (у зотга) ўхшашини кўрмадим; (у зотнинг) кафтлари кенг эди.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ،‏.‏ أَوْ عَنْ رَجُلٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ضَخْمَ الْقَدَمَيْنِ، حَسَنَ الْوَجْهِ، لَمْ أَرَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ‏.‏

(Qatada Anas ibn Molikdan — yoki bir kishidan, Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan — (rivoyat qildi):) Paygʻambar ﷺ yirik oyoqli, chiroyli yuzli edilar; men u zotdan keyin (u zotga) oʻxshashini koʻrmadim.(Қатада Анас ибн Моликдан — ёки бир кишидан, Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан — (ривоят қилди):) Пайғамбар ﷺ йирик оёқли, чиройли юзли эдилар; мен у зотдан кейин (у зотга) ўхшашини кўрмадим.

وَقَالَ هِشَامٌ عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَثْنَ الْقَدَمَيْنِ وَالْكَفَّيْنِ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ qalin (etdor) oyoq va kaftli edilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ қалин (этдор) оёқ ва кафтли эдилар.

وَقَالَ أَبُو هِلاَلٍ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ،‏.‏ أَوْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ضَخْمَ الْكَفَّيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ، لَمْ أَرَ بَعْدَهُ شَبَهًا لَهُ‏.‏

(Anas — yoki Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhum) — rivoyat qildi:) Paygʻambar ﷺ yirik kaft va oyoqli edilar; men u zotdan keyin (u zotga) oʻxshash birovni koʻrmadim.(Анас — ёки Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳум) — ривоят қилди:) Пайғамбар ﷺ йирик кафт ва оёқли эдилар; мен у зотдан кейин (у зотга) ўхшаш бировни кўрмадим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَذَكَرُوا الدَّجَّالَ فَقَالَ إِنَّهُ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ كَافِرٌ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَمْ أَسْمَعْهُ قَالَ ذَاكَ وَلَكِنَّهُ قَالَ ‏"‏ أَمَّا إِبْرَاهِيمُ فَانْظُرُوا إِلَى صَاحِبِكُمْ، وَأَمَّا مُوسَى فَرَجُلٌ آدَمُ جَعْدٌ، عَلَى جَمَلٍ أَحْمَرَ مَخْطُومٍ بِخُلْبَةٍ، كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ إِذِ انْحَدَرَ فِي الْوَادِي يُلَبِّي ‏"‏‏.‏

(Mujohid aytdi:) Biz Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzurida edik; odamlar Dajjolni zikr qildilar. Kimdir: «Uning ikki koʻzi orasiga «kofir» deb yozilgandir» dedi. Ibn Abbos: «Men (Paygʻambar ﷺ)ning buni aytganlarini eshitmadim; lekin u zot: ‹Ibrohim (alayhissalom)ga (kelsak) — sohibingizga (yaʼni Paygʻambarning oʻzlariga) qarang; Muso (alayhissalom)ga (kelsak) — u qoramtir, jingalak (sochli), tola (arqon) bilan yuganlangan qizil tuyada (boʻlgan) bir kishidir; goʻyo men (hozir ham) uning vodiyga tushib, talbiya aytayotganini koʻrib turgandekman› dedilar» dedi.(Мужоҳид айтди:) Биз Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурида эдик; одамлар Дажжолни зикр қилдилар. Кимдир: «Унинг икки кўзи орасига «кофир» деб ёзилгандир» деди. Ибн Аббос: «Мен (Пайғамбар ﷺ)нинг буни айтганларини эшитмадим; лекин у зот: ‹Иброҳим (алайҳиссалом)га (келсак) — соҳибингизга (яъни Пайғамбарнинг ўзларига) қаранг; Мусо (алайҳиссалом)га (келсак) — у қорамтир, жингалак (сочли), тола (арқон) билан юганланган қизил туяда (бўлган) бир кишидир; гўё мен (ҳозир ҳам) унинг водийга тушиб, талбия айтаётганини кўриб тургандекман› дедилар» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ مَنْ ضَفَّرَ فَلْيَحْلِقْ، وَلاَ تَشَبَّهُوا بِالتَّلْبِيدِ‏.‏ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُلَبِّدًا‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Umar (roziyallohu anhu)ning: «Kim (sochini) oʻrgan (talbid qilgan) boʻlsa, (hajda sochini) qirsin; (faqat soch qisqartirib) talbid (qilganlar)ga oʻxshamang» deganlarini eshitdim. Ibn Umar (shunday) der edi: «Men Rasululloh ﷺni mulabbid (sochlarini yelimlab tartiblagan) holda koʻrganman».(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Умар (розияллоҳу анҳу)нинг: «Ким (сочини) ўрган (талбид қилган) бўлса, (ҳажда сочини) қирсин; (фақат соч қисқартириб) талбид (қилганлар)га ўхшаманг» деганларини эшитдим. Ибн Умар (шундай) дер эди: «Мен Расулуллоҳ ﷺни мулаббид (сочларини елимлаб тартиблаган) ҳолда кўрганман».

حَدَّثَنِي حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ مُلَبِّدًا يَقُولُ ‏"‏ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ ‏"‏‏.‏ لاَ يَزِيدُ عَلَى هَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning mulabbid (sochlarini yelimlab tartiblagan) holda talbiya aytayotganlarini eshitdim; (u zot:) «Labbayka-llohumma labbayk, labbayka la sharika laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, la sharika lak» (yaʼni: «Mana men, ey Alloh, (amringga) hozirman; mana men hozirman, Sening sheriging yoʻq, mana men hozirman; albatta, hamd, neʼmat va mulk Senikidir, Sening sheriging yoʻq») der edilar. (U zot) bu kalimalarga (boshqa narsa) qoʻshmas edilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг мулаббид (сочларини елимлаб тартиблаган) ҳолда талбия айтаётганларини эшитдим; (у зот:) «Лаббайка-ллоҳумма лаббайк, лаббайка ла шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ла шарика лак» (яъни: «Мана мен, эй Аллоҳ, (амрингга) ҳозирман; мана мен ҳозирман, Сенинг шеригинг йўқ, мана мен ҳозирман; албатта, ҳамд, неъмат ва мулк Сеникидир, Сенинг шеригинг йўқ») дер эдилар. (У зот) бу калималарга (бошқа нарса) қўшмас эдилар.

حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ حَفْصَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا شَأْنُ النَّاسِ حَلُّوا بِعُمْرَةٍ، وَلَمْ تَحْلِلْ أَنْتَ مِنْ عُمْرَتِكَ قَالَ ‏"‏ إِنِّي لَبَّدْتُ رَأْسِي، وَقَلَّدْتُ هَدْيِي، فَلاَ أَحِلُّ حَتَّى أَنْحَرَ ‏"‏‏.‏

(Hafsa (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺning zavjalari — aytdilar:) Men: «Yo Rasululloh, odamlarga nima boʻldiki, ular umra (qilib ehrom)dan chiqdilar, siz esa oʻz umrangizdan chiqmadingiz?» dedim. (U zot:) «Men boshimni (yelimlab) talbid qildim va hadyimni (qurbonligimni) qalqalladim (boʻyniga belgi osdim); shuning uchun men (uni) soʻymaguncha ehromdan chiqmayman» dedilar.(Ҳафса (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺнинг завжалари — айтдилар:) Мен: «Ё Расулуллоҳ, одамларга нима бўлдики, улар умра (қилиб эҳром)дан чиқдилар, сиз эса ўз умрангиздан чиқмадингиз?» дедим. (У зот:) «Мен бошимни (елимлаб) талбид қилдим ва ҳадйимни (қурбонлигимни) қалқалладим (бўйнига белги осдим); шунинг учун мен (уни) сўймагунча эҳромдан чиқмайман» дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ مُوَافَقَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ فِيمَا لَمْ يُؤْمَرْ فِيهِ، وَكَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَسْدِلُونَ أَشْعَارَهُمْ، وَكَانَ الْمُشْرِكُونَ يَفْرُقُونَ رُءُوسَهُمْ، فَسَدَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نَاصِيَتَهُ، ثُمَّ فَرَقَ بَعْدُ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻzlariga (xos) amr (buyruq) boʻlmagan narsalarda ahli kitobga muvofiq (boʻlish)ni yaxshi koʻrardilar. Ahli kitob sochlarini (peshanaga) tushirib (sadl qilib) qoʻyar, mushriklar esa sochlarini (oʻrtadan) ajratardilar (farq qilardilar). Bas, Paygʻambar ﷺ (avval) peshana sochlarini tushirib qoʻydilar, soʻng keyinroq (sochlarini) ajratdilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ ўзларига (хос) амр (буйруқ) бўлмаган нарсаларда аҳли китобга мувофиқ (бўлиш)ни яхши кўрардилар. Аҳли китоб сочларини (пешанага) тушириб (садл қилиб) қўяр, мушриклар эса сочларини (ўртадан) ажратардилар (фарқ қилардилар). Бас, Пайғамбар ﷺ (аввал) пешана сочларини тушириб қўйдилар, сўнг кейинроқ (сочларини) ажратдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ الطِّيبِ فِي مَفَارِقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ مُحْرِمٌ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فِي مَفْرِقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Goʻyo men (hozir ham) Paygʻambar ﷺ ehromda boʻlganlarida, u zotning soch ajragʻichlaridagi atirning yaltirashiga qarab turgandekman. (Abdulloh: «Paygʻambar ﷺning soch ajragʻichida» dedi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Гўё мен (ҳозир ҳам) Пайғамбар ﷺ эҳромда бўлганларида, у зотнинг соч ажрағичларидаги атирнинг ялтирашига қараб тургандекман. (Абдуллоҳ: «Пайғамбар ﷺнинг соч ажрағичида» деди.)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ عَنْبَسَةَ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بِتُّ لَيْلَةً عِنْدَ مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ خَالَتِي، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا ـ قَالَ ـ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ، فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ ـ قَالَ ـ فَأَخَذَ بِذُؤَابَتِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ‏.‏ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، بِهَذَا، وَقَالَ بِذُؤَابَتِي أَوْ بِرَأْسِي‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men bir kechani xolam Maymuna binti Horisning huzurida tunadim; Rasululloh ﷺ oʻsha kechasi uning yonida edilar. Rasululloh ﷺ kechasi namoz oʻqishga turdilar, men (ham) u zotning chap tomonlarida turdim; (u zot) mening kokilimdan (zulfimdan) ushlab, meni oʻng tomonlariga oʻtkazdilar. (Boshqa rivoyatda: «kokilimdan yoki boshimdan» (deyilgan).)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен бир кечани холам Маймуна бинти Ҳориснинг ҳузурида тунадим; Расулуллоҳ ﷺ ўша кечаси унинг ёнида эдилар. Расулуллоҳ ﷺ кечаси намоз ўқишга турдилар, мен (ҳам) у зотнинг чап томонларида турдим; (у зот) менинг кокилимдан (зулфимдан) ушлаб, мени ўнг томонларига ўтказдилар. (Бошқа ривоятда: «кокилимдан ёки бошимдан» (дейилган).)

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَخْلَدٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ حَفْصٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ نَافِعٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ نَافِعٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنِ الْقَزَعِ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ قُلْتُ وَمَا الْقَزَعُ فَأَشَارَ لَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ قَالَ إِذَا حَلَقَ الصَّبِيَّ وَتَرَكَ هَا هُنَا شَعَرَةً وَهَا هُنَا وَهَا هُنَا‏.‏ فَأَشَارَ لَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ إِلَى نَاصِيَتِهِ وَجَانِبَىْ رَأْسِهِ‏.‏ قِيلَ لِعُبَيْدِ اللَّهِ فَالْجَارِيَةُ وَالْغُلاَمُ قَالَ لاَ أَدْرِي هَكَذَا قَالَ الصَّبِيِّ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ وَعَاوَدْتُهُ فَقَالَ أَمَّا الْقُصَّةُ وَالْقَفَا لِلْغُلاَمِ فَلاَ بَأْسَ بِهِمَا وَلَكِنَّ الْقَزَعَ أَنْ يُتْرَكَ بِنَاصِيَتِهِ شَعَرٌ، وَلَيْسَ فِي رَأْسِهِ غَيْرُهُ، وَكَذَلِكَ شَقُّ رَأْسِهِ هَذَا وَهَذَا‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning qazaʼdan qaytarayotganlarini eshitdim. (Ubaydulloh aytdi: Men: «Qazaʼ nima?» dedim. Ubaydulloh bizga ishora qilib: «Nofeʼ: ‹U — bolaning boshi qirilib, mana bu yerda, mana bu yerda va mana bu yerda (bir tutamdan) soch qoldirilishidir› dedi» dedi — va Ubaydulloh bizga peshanasi va boshining ikki yoniga ishora qildi. Ubaydullohdan: «(Bu hukm) qiz va oʻgʻil (bola)ga (tegishlimi)?» deb soʻraldi. U: «Bilmadim; (Nofeʼ) shunday — «bola» — dedi» dedi. Ubaydulloh aytdi: Men yana unga (Nofeʼga) qaytib (soʻradim), u: ‹Oʻgʻil bolaning peshana (sochi) va ensa (sochi)ga (kelsak) — ularda zarar yoʻq; ammo qazaʼ — boshida boshqa soch yoʻq ekan, peshanasida soch qoldirilishi, hamda shu tarzda boshining u yoni va bu yonini (qoldirib qirish)dir› dedi.)(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг қазаъдан қайтараётганларини эшитдим. (Убайдуллоҳ айтди: Мен: «Қазаъ нима?» дедим. Убайдуллоҳ бизга ишора қилиб: «Нофеъ: ‹У — боланинг боши қирилиб, мана бу ерда, мана бу ерда ва мана бу ерда (бир тутамдан) соч қолдирилишидир› деди» деди — ва Убайдуллоҳ бизга пешанаси ва бошининг икки ёнига ишора қилди. Убайдуллоҳдан: «(Бу ҳукм) қиз ва ўғил (бола)га (тегишлими)?» деб сўралди. У: «Билмадим; (Нофеъ) шундай — «бола» — деди» деди. Убайдуллоҳ айтди: Мен яна унга (Нофеъга) қайтиб (сўрадим), у: ‹Ўғил боланинг пешана (сочи) ва энса (сочи)га (келсак) — уларда зарар йўқ; аммо қазаъ — бошида бошқа соч йўқ экан, пешанасида соч қолдирилиши, ҳамда шу тарзда бошининг у ёни ва бу ёнини (қолдириб қириш)дир› деди.)

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُثَنَّى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْقَزَعِ‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ qazaʼdan qaytardilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ қазаъдан қайтардилар.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَيَّبْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِي لِحُرْمِهِ، وَطَيَّبْتُهُ بِمِنًى قَبْلَ أَنْ يُفِيضَ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Paygʻambar ﷺni ehromga kirishlari uchun oʻz qoʻlim bilan xushboʻyladim (atir surtdim), va Minoda — (u zot) ifoza (tavofiga) borishlaridan oldin — (yana) xushboʻyladim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Пайғамбар ﷺни эҳромга киришлари учун ўз қўлим билан хушбўйладим (атир суртдим), ва Минода — (у зот) ифоза (тавофига) боришларидан олдин — (яна) хушбўйладим.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أُطَيِّبُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِأَطْيَبِ مَا يَجِدُ، حَتَّى أَجِدَ وَبِيصَ الطِّيبِ فِي رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Paygʻambar ﷺni (u zot) topadigan eng yaxshi atir bilan xushboʻylardim — hatto atirning yaltirashini u zotning boshlari va soqollarida koʻrardim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Пайғамбар ﷺни (у зот) топадиган энг яхши атир билан хушбўйлардим — ҳатто атирнинг ялтирашини у зотнинг бошлари ва соқолларида кўрардим.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَجُلاً، اطَّلَعَ مِنْ جُحْرٍ فِي دَارِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَحُكُّ رَأْسَهُ بِالْمِدْرَى فَقَالَ ‏"‏ لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ تَنْظُرُ لَطَعَنْتُ بِهَا فِي عَيْنِكَ، إِنَّمَا جُعِلَ الإِذْنُ مِنْ قِبَلِ الأَبْصَارِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir kishi Paygʻambar ﷺning uylaridagi bir teshikdan moʻraladi, Paygʻambar ﷺ esa midro (taroqsimon asbob) bilan boshlarini qashlayotgan edilar. (U zot:) «Agar sening (moʻralab) qarayotganingni bilganimda, uni (midroni) koʻzingga sanchgan boʻlardim. (Uyga kirishda) izn (soʻrash) faqat koʻz (bilan avratga nazar tushishidan saqlanish) uchun joriy qilingan» dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир киши Пайғамбар ﷺнинг уйларидаги бир тешикдан мўралади, Пайғамбар ﷺ эса мидро (тароқсимон асбоб) билан бошларини қашлаётган эдилар. (У зот:) «Агар сенинг (мўралаб) қараётганингни билганимда, уни (мидрони) кўзингга санчган бўлардим. (Уйга киришда) изн (сўраш) фақат кўз (билан авратга назар тушишидан сақланиш) учун жорий қилинган» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كُنْتُ أُرَجِّلُ رَأْسَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا حَائِضٌ‏.‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، مِثْلَهُ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men hayzli holimda Rasululloh ﷺning boshlarini (sochlarini) tarardim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен ҳайзли ҳолимда Расулуллоҳ ﷺнинг бошларини (сочларини) тарардим.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يُعْجِبُهُ التَّيَمُّنُ مَا اسْتَطَاعَ فِي تَرَجُّلِهِ وَوُضُوئِهِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺdan — rivoyat qildilar:) U zotga sochlarini taraganlarida va tahorat olganlarida, imkon qadar oʻngdan boshlash yoqardi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺдан — ривоят қилдилар:) У зотга сочларини тараганларида ва таҳорат олганларида, имкон қадар ўнгдан бошлаш ёқарди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ لَهُ، إِلاَّ الصَّوْمَ فَإِنَّهُ لِي، وَأَنَا أَجْزِي بِهِ، وَلَخَلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Odam farzandining har bir amali oʻzi uchundir; magar roʻza bundan mustasno — chunki u Men uchundir va Men uning (mukofotini) Oʻzim beraman. Roʻzador ogʻzining (taom yemaslikdan oʻzgargan) hidi Alloh huzurida mushk hididan yoqimliroqdir» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Одам фарзандининг ҳар бир амали ўзи учундир; магар рўза бундан мустасно — чунки у Мен учундир ва Мен унинг (мукофотини) Ўзим бераман. Рўзадор оғзининг (таом емасликдан ўзгарган) ҳиди Аллоҳ ҳузурида мушк ҳидидан ёқимлироқдир» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كُنْتُ أُطَيِّبُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ إِحْرَامِهِ بِأَطْيَبِ مَا أَجِدُ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Paygʻambar ﷺni ehromga kirishlari paytida topadigan eng yaxshi atir bilan xushboʻylardim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Пайғамбар ﷺни эҳромга киришлари пайтида топадиган энг яхши атир билан хушбўйлардим.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَزْرَةُ بْنُ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي ثُمَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ كَانَ لاَ يَرُدُّ الطِّيبَ، وَزَعَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَرُدُّ الطِّيبَ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) atirni rad qilmas edi; u Paygʻambar ﷺ (ham) atirni rad qilmasliklarini aytar edi.)(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) атирни рад қилмас эди; у Пайғамбар ﷺ (ҳам) атирни рад қилмасликларини айтар эди.)

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الْهَيْثَمِ، أَوْ مُحَمَّدٌ عَنْهُ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، سَمِعَ عُرْوَةَ، وَالْقَاسِمَ، يُخْبِرَانِ عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدَىَّ بِذَرِيرَةٍ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ، لِلْحِلِّ وَالإِحْرَامِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Vidolashuv hajida Rasululloh ﷺni — ehromdan chiqishlari (hill) va ehromga kirishlari uchun — oʻz qoʻllarim bilan zarira (xushboʻy giyoh) bilan xushboʻyladim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Видолашув ҳажида Расулуллоҳ ﷺни — эҳромдан чиқишлари (ҳилл) ва эҳромга киришлари учун — ўз қўлларим билан зарира (хушбўй гиёҳ) билан хушбўйладим.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، لَعَنَ اللَّهُ الْوَاشِمَاتِ، وَالْمُسْتَوْشِمَاتِ، وَالْمُتَنَمِّصَاتِ وَالْمُتَفَلِّجَاتِ لِلْحُسْنِ، الْمُغَيِّرَاتِ خَلْقَ اللَّهِ تَعَالَى، مَالِي لاَ أَلْعَنُ مَنْ لَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي كِتَابِ اللَّهِ ‏[quran sura="59" aya_start="7" aya_end="7"]{‏وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ‏}‏‏.‏

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Alloh tatuirovka qiluvchi (vashm) va qildiruvchi ayollarni, (yuz-qosh) tukini yuluvchilarni va goʻzallik uchun tishlarini (egov bilan) siyraklashtiruvchilarni — Alloh taoloning yaratganini oʻzgartiruvchilarni — laʼnatlagan. Paygʻambar ﷺ laʼnatlagan kishilarni nega men laʼnatlamayin? Holbuki u (laʼnat) Allohning Kitobida (bordir): «Rasul sizlarga nima bersa, uni olinglar...» (Hashr surasi, 7-oyat).(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аллоҳ татуировка қилувчи (вашм) ва қилдирувчи аёлларни, (юз-қош) тукини юлувчиларни ва гўзаллик учун тишларини (эгов билан) сийраклаштирувчиларни — Аллоҳ таолонинг яратганини ўзгартирувчиларни — лаънатлаган. Пайғамбар ﷺ лаънатлаган кишиларни нега мен лаънатламайин? Ҳолбуки у (лаънат) Аллоҳнинг Китобида (бордир): «Расул сизларга нима берса, уни олинглар...» (Ҳашр сураси, 7-оят).

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ، عَامَ حَجَّ وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ، وَهْوَ يَقُولُ ـ وَتَنَاوَلَ قُصَّةً مِنْ شَعَرٍ كَانَتْ بِيَدِ حَرَسِيٍّ ـ أَيْنَ عُلَمَاؤُكُمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ مِثْلِ هَذِهِ وَيَقُولُ ‏"‏ إِنَّمَا هَلَكَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ حِينَ اتَّخَذَ هَذِهِ نِسَاؤُهُمْ ‏"‏‏.‏

(Humayd ibn Abdurrahmon ibn Avf rivoyat qildi:) U haj qilgan yili Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)ning minbarda (turib) — qoʻriqchining qoʻlidagi bir tutam sochni olib — (shunday) deyayotganini eshitdi: «Olimlaringiz qani? Men Rasululloh ﷺning mana shunga oʻxshash (narsa)dan qaytarayotganlarini va: ‹Bani Isroil — ularning ayollari mana shuni (suniy soch ulashni) olgan paytlarida halok boʻldilar› deyayotganlarini eshitganman».(Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ибн Авф ривоят қилди:) У ҳаж қилган йили Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)нинг минбарда (туриб) — қўриқчининг қўлидаги бир тутам сочни олиб — (шундай) деяётганини эшитди: «Олимларингиз қани? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг мана шунга ўхшаш (нарса)дан қайтараётганларини ва: ‹Бани Исроил — уларнинг аёллари мана шуни (суний соч улашни) олган пайтларида ҳалок бўлдилар› деяётганларини эшитганман».

وَقَالَ ابْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ، وَالْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Alloh soch ulovchi (vosila) va soch ulatuvchi (mustavsila) ayolni, hamda tatuirovka qiluvchi (vashima) va qildiruvchi (mustavshima) ayolni laʼnatlagan» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ соч уловчи (восила) ва соч улатувчи (муставсила) аёлни, ҳамда татуировка қилувчи (вашима) ва қилдирувчи (муставшима) аёлни лаънатлаган» дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ بْنَ مُسْلِمِ بْنِ يَنَّاقٍ، يُحَدِّثُ عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ جَارِيَةً، مِنَ الأَنْصَارِ تَزَوَّجَتْ، وَأَنَّهَا مَرِضَتْ فَتَمَعَّطَ شَعَرُهَا، فَأَرَادُوا أَنْ يَصِلُوهَا فَسَأَلُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ ابْنُ إِسْحَاقَ عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ صَفِيَّةَ عَنْ عَائِشَةَ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, ansorlardan bir qiz turmushga chiqdi; u kasal boʻlib qoldi va sochi toʻkilib ketdi. (Uning oilasi) sochiga (soch) ulamoqchi boʻldilar va Paygʻambar ﷺdan soʻradilar. (U zot:) «Alloh soch ulovchi va soch ulatuvchi (ayol)ni laʼnatlagan» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, ансорлардан бир қиз турмушга чиқди; у касал бўлиб қолди ва сочи тўкилиб кетди. (Унинг оиласи) сочига (соч) уламоқчи бўлдилар ва Пайғамбар ﷺдан сўрадилар. (У зот:) «Аллоҳ соч уловчи ва соч улатувчи (аёл)ни лаънатлаган» дедилар.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمِّي، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ امْرَأَةً، جَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنِّي أَنْكَحْتُ ابْنَتِي، ثُمَّ أَصَابَهَا شَكْوَى فَتَمَرَّقَ رَأْسُهَا، وَزَوْجُهَا يَسْتَحِثُّنِي بِهَا أَفَأَصِلُ رَأْسَهَا فَسَبَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ‏.‏

(Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, bir ayol Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Men qizimni turmushga berdim, soʻng u kasallikka uchradi va sochi toʻkilib ketdi; eri esa (uni topshirishimni) meni shoshirayapti. (Qizimning) sochiga (soch) ulaymi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ soch ulovchi va soch ulatuvchi (ayol)ni laʼnatladilar.(Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Мен қизимни турмушга бердим, сўнг у касалликка учради ва сочи тўкилиб кетди; эри эса (уни топширишимни) мени шошираяпти. (Қизимнинг) сочига (соч) улайми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ соч уловчи ва соч улатувчи (аёл)ни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنِ امْرَأَتِهِ، فَاطِمَةَ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَتْ لَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ‏.‏

(Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ soch ulovchi va soch ulatuvchi (ayol)ni laʼnatladilar.(Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ соч уловчи ва соч улатувчи (аёл)ни лаънатладилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ، وَالْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَافِعٌ الْوَشْمُ فِي اللِّثَةِ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Alloh soch ulovchi va soch ulatuvchi (ayol)ni, hamda tatuirovka qiluvchi va qildiruvchi (ayol)ni laʼnatlagan» dedilar. (Nofeʼ aytdi: Vashm (tatuirovka) milkda (qilinardi).)(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ соч уловчи ва соч улатувчи (аёл)ни, ҳамда татуировка қилувчи ва қилдирувчи (аёл)ни лаънатлаган» дедилар. (Нофеъ айтди: Вашм (татуировка) милкда (қилинарди).)

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَدِمَ مُعَاوِيَةُ الْمَدِينَةَ آخِرَ قَدْمَةٍ قَدِمَهَا، فَخَطَبَنَا فَأَخْرَجَ كُبَّةً مِنْ شَعَرٍ قَالَ مَا كُنْتُ أَرَى أَحَدًا يَفْعَلُ هَذَا غَيْرَ الْيَهُودِ، إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَمَّاهُ الزُّورَ‏.‏ يَعْنِي الْوَاصِلَةَ فِي الشَّعَرِ‏.‏

(Saʼid ibn Musayyab aytdi:) Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu) Madinaga oxirgi marta kelganida, bizga xutba qildi va bir tutam (kubba) soch chiqarib: «Men buni yahudiylardan boshqa hech kim qiladi deb oʻylamasdim. Paygʻambar ﷺ buni «zur» (yolgʻon, soxtalik) deb atadilar» dedi — yaʼni (begona) sochni (oʻz sochiga) ulashni (nazarda tutdi).(Саъид ибн Мусайяб айтди:) Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу) Мадинага охирги марта келганида, бизга хутба қилди ва бир тутам (кубба) соч чиқариб: «Мен буни яҳудийлардан бошқа ҳеч ким қилади деб ўйламасдим. Пайғамбар ﷺ буни «зур» (ёлғон, сохталик) деб атадилар» деди — яъни (бегона) сочни (ўз сочига) улашни (назарда тутди).

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ لَعَنَ عَبْدُ اللَّهِ الْوَاشِمَاتِ، وَالْمُتَنَمِّصَاتِ، وَالْمُتَفَلِّجَاتِ لِلْحُسْنِ، الْمُغَيِّرَاتِ خَلْقَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ يَعْقُوبَ مَا هَذَا قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَمَا لِيَ لاَ أَلْعَنُ مَنْ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ، وَفِي كِتَابِ اللَّهِ‏.‏ قَالَتْ وَاللَّهِ لَقَدْ قَرَأْتُ مَا بَيْنَ اللَّوْحَيْنِ فَمَا وَجَدْتُهُ‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ لَئِنْ قَرَأْتِيهِ لَقَدْ وَجَدْتِيهِ ‏[quran sura="59" aya_start="7" aya_end="7"]{‏وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا‏}‏‏.‏

(Alqama aytdi:) Abdulloh (ibn Masʼud) tatuirovka qiluvchi ayollarni, (yuz-qosh) tukini yuluvchilarni va goʻzallik uchun tishlarini siyraklashtiruvchilarni — Allohning yaratganini oʻzgartiruvchilarni — laʼnatladi. Ummu Yaʼqub: «Bu nima?» dedi. Abdulloh: «Alloh Rasuli ﷺ laʼnatlagan kishilarni nega men laʼnatlamayin? Holbuki (u) Allohning Kitobida (bordir)» dedi. U (ayol): «Vallohi, men ikki muqova orasidagini (butun Qurʼonni) oʻqidim, ammo uni topmadim» dedi. U (Abdulloh): «Vallohi, agar uni (diqqat bilan) oʻqiganingda, albatta uni topgan boʻlarding: ‹Rasul sizlarga nima bersa, uni olinglar; nimadan qaytarsa, (undan) tiyilinglar›» (Hashr surasi, 7-oyat) dedi.(Алқама айтди:) Абдуллоҳ (ибн Масъуд) татуировка қилувчи аёлларни, (юз-қош) тукини юлувчиларни ва гўзаллик учун тишларини сийраклаштирувчиларни — Аллоҳнинг яратганини ўзгартирувчиларни — лаънатлади. Умму Яъқуб: «Бу нима?» деди. Абдуллоҳ: «Аллоҳ Расули ﷺ лаънатлаган кишиларни нега мен лаънатламайин? Ҳолбуки (у) Аллоҳнинг Китобида (бордир)» деди. У (аёл): «Валлоҳи, мен икки муқова орасидагини (бутун Қуръонни) ўқидим, аммо уни топмадим» деди. У (Абдуллоҳ): «Валлоҳи, агар уни (диққат билан) ўқиганингда, албатта уни топган бўлардинг: ‹Расул сизларга нима берса, уни олинглар; нимадан қайтарса, (ундан) тийилинглар›» (Ҳашр сураси, 7-оят) деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ، وَالْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ soch ulovchi va soch ulatuvchi (ayol)ni, hamda tatuirovka qiluvchi va qildiruvchi (ayol)ni laʼnatladilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ соч уловчи ва соч улатувчи (аёл)ни, ҳамда татуировка қилувчи ва қилдирувчи (аёл)ни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَنَّهُ سَمِعَ فَاطِمَةَ بِنْتَ الْمُنْذِرِ، تَقُولُ سَمِعْتُ أَسْمَاءَ، قَالَتْ سَأَلَتِ امْرَأَةٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَتِي أَصَابَتْهَا الْحَصْبَةُ، فَامَّرَقَ شَعَرُهَا، وَإِنِّي زَوَّجْتُهَا أَفَأَصِلُ فِيهِ فَقَالَ ‏"‏ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمَوْصُولَةَ ‏"‏‏.‏

(Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Bir ayol Paygʻambar ﷺdan soʻrab: «Yo Rasululloh, qizimni qizamiq (hasba) urdi va sochi toʻkilib ketdi; men uni turmushga berdim. (Uning sochiga) soch ulaymi?» dedi. (U zot:) «Alloh soch ulovchi va soch ulanuvchi (ayol)ni laʼnatlagan» dedilar.(Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Бир аёл Пайғамбар ﷺдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, қизимни қизамиқ (ҳасба) урди ва сочи тўкилиб кетди; мен уни турмушга бердим. (Унинг сочига) соч улайми?» деди. (У зот:) «Аллоҳ соч уловчи ва соч уланувчи (аёл)ни лаънатлаган» дедилар.

حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا صَخْرُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَوْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَاشِمَةُ وَالْمُوتَشِمَةُ، وَالْوَاصِلَةُ وَالْمُسْتَوْصِلَةُ ‏"‏‏.‏ يَعْنِي لَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning — yoki Paygʻambar ﷺ (shunday) dedilar —: «Tatuirovka qiluvchi va qildiruvchi (ayol), soch ulovchi va soch ulatuvchi (ayol)...» (deganlarini eshitdim) — yaʼni Paygʻambar ﷺ (ularni) laʼnatladilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг — ёки Пайғамбар ﷺ (шундай) дедилар —: «Татуировка қилувчи ва қилдирувчи (аёл), соч уловчи ва соч улатувчи (аёл)...» (деганларини эшитдим) — яъни Пайғамбар ﷺ (уларни) лаънатладилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاشِمَاتِ، وَالْمُسْتَوْشِمَاتِ، وَالْمُتَنَمِّصَاتِ وَالْمُتَفَلِّجَاتِ لِلْحُسْنِ، الْمُغَيِّرَاتِ خَلْقَ اللَّهِ، مَا لِي لاَ أَلْعَنُ مَنْ لَعَنَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي كِتَابِ اللَّهِ‏.‏

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Alloh tatuirovka qiluvchi va qildiruvchi ayollarni, (yuz-qosh) tukini yuluvchilarni va goʻzallik uchun tishlarini siyraklashtiruvchilarni — Allohning yaratganini oʻzgartiruvchilarni — laʼnatlagan. Alloh Rasuli ﷺ laʼnatlagan kishilarni nega men laʼnatlamayin? Holbuki (u) Allohning Kitobida (bordir).(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аллоҳ татуировка қилувчи ва қилдирувчи аёлларни, (юз-қош) тукини юлувчиларни ва гўзаллик учун тишларини сийраклаштирувчиларни — Аллоҳнинг яратганини ўзгартирувчиларни — лаънатлаган. Аллоҳ Расули ﷺ лаънатлаган кишиларни нега мен лаънатламайин? Ҳолбуки (у) Аллоҳнинг Китобида (бордир).

حَدَّثَنِي يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْعَيْنُ حَقٌّ ‏"‏‏.‏ وَنَهَى عَنِ الْوَشْمِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Koʻz (tegishi) haqdir» dedilar va tatuirovkadan (vashm) qaytardilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Кўз (тегиши) ҳақдир» дедилар ва татуировкадан (вашм) қайтардилар.

حَدَّثَنِي ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ ذَكَرْتُ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ حَدِيثَ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ،، فَقَالَ سَمِعْتُهُ مِنْ أُمِّ يَعْقُوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، مِثْلَ حَدِيثِ مَنْصُورٍ‏.‏

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi.) Sufyon (aytdi:) Men Abdurrahmon ibn Obisga Mansurning — Ibrohimdan, u Alqamadan, u Abdullohdan (rivoyat qilgan) — hadisini zikr qildim. U: «Men buni Ummu Yaʼqubdan, u Abdullohdan — Mansurning hadisi kabi — eshitganman» dedi.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади.) Суфён (айтди:) Мен Абдурраҳмон ибн Обисга Мансурнинг — Иброҳимдан, у Алқамадан, у Абдуллоҳдан (ривоят қилган) — ҳадисини зикр қилдим. У: «Мен буни Умму Яъқубдан, у Абдуллоҳдан — Мансурнинг ҳадиси каби — эшитганман» деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ رَأَيْتُ أَبِي فَقَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ثَمَنِ الدَّمِ، وَثَمَنِ الْكَلْبِ، وَآكِلِ الرِّبَا وَمُوكِلِهِ، وَالْوَاشِمَةِ وَالْمُسْتَوْشِمَةِ‏.‏

(Avn ibn Abu Juhayfa aytdi:) Men otamni koʻrdim, u: «Paygʻambar ﷺ qon bahosidan, it bahosidan, ribo (sudxoʻrlik) yeguvchi va yediruvchidan, hamda tatuirovka qiluvchi va qildiruvchi (ayol)dan qaytardilar» dedi.(Авн ибн Абу Жуҳайфа айтди:) Мен отамни кўрдим, у: «Пайғамбар ﷺ қон баҳосидан, ит баҳосидан, рибо (судхўрлик) егувчи ва едирувчидан, ҳамда татуировка қилувчи ва қилдирувчи (аёл)дан қайтардилар» деди.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أُتِيَ عُمَرُ بِامْرَأَةٍ تَشِمُ فَقَامَ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ مَنْ سَمِعَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْوَشْمِ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَقُمْتُ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَنَا سَمِعْتُ‏.‏ قَالَ مَا سَمِعْتَ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَشِمْنَ وَلاَ تَسْتَوْشِمْنَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Umarning oldiga tatuirovka qiladigan bir ayol keltirildi. U (oʻrnidan) turib: «Sizlarni Alloh nomi bilan ont beraman, kim Paygʻambar ﷺdan tatuirovka (vashm) haqida (biror narsa) eshitgan?» dedi. Abu Hurayra aytdi: Men turib: «Ey amirul-moʻminin, men eshitganman» dedim. U: «Nima eshitding?» dedi. Men: «Paygʻambar ﷺning: ‹(Ayollar) tatuirovka qilmasin va qildirmasin!› deganlarini eshitganman» dedim.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Умарнинг олдига татуировка қиладиган бир аёл келтирилди. У (ўрнидан) туриб: «Сизларни Аллоҳ номи билан онт бераман, ким Пайғамбар ﷺдан татуировка (вашм) ҳақида (бирор нарса) эшитган?» деди. Абу Ҳурайра айтди: Мен туриб: «Эй амирул-мўминин, мен эшитганман» дедим. У: «Нима эшитдинг?» деди. Мен: «Пайғамбар ﷺнинг: ‹(Аёллар) татуировка қилмасин ва қилдирмасин!› деганларини эшитганман» дедим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ لَعَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ، وَالْوَاشِمَةَ وَالْمُسْتَوْشِمَةَ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ soch ulovchi va soch ulatuvchi (ayol)ni, hamda tatuirovka qiluvchi va qildiruvchi (ayol)ni laʼnatladilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ соч уловчи ва соч улатувчи (аёл)ни, ҳамда татуировка қилувчи ва қилдирувчи (аёл)ни лаънатладилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاشِمَاتِ وَالْمُسْتَوْشِمَاتِ، وَالْمُتَنَمِّصَاتِ وَالْمُتَفَلِّجَاتِ لِلْحُسْنِ، الْمُغَيِّرَاتِ خَلْقَ اللَّهِ‏.‏ مَا لِي لاَ أَلْعَنُ مَنْ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي كِتَابِ اللَّهِ‏.‏

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Alloh tatuirovka qiluvchi va qildiruvchi ayollarni, (yuz-qosh) tukini yuluvchilarni va goʻzallik uchun tishlarini siyraklashtiruvchilarni — Allohning yaratganini oʻzgartiruvchilarni — laʼnatlagan. Rasululloh ﷺ laʼnatlagan kishilarni nega men laʼnatlamayin? Holbuki (u) Allohning Kitobida (bordir).(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аллоҳ татуировка қилувчи ва қилдирувчи аёлларни, (юз-қош) тукини юлувчиларни ва гўзаллик учун тишларини сийраклаштирувчиларни — Аллоҳнинг яратганини ўзгартирувчиларни — лаънатлаган. Расулуллоҳ ﷺ лаънатлаган кишиларни нега мен лаънатламайин? Ҳолбуки (у) Аллоҳнинг Китобида (бордир).

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَدْخُلُ الْمَلاَئِكَةُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ تَصَاوِيرُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، سَمِعْتُ أَبَا طَلْحَةَ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Talha (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Farishtalar ichida it yoki suratlar boʻlgan uyga kirmaydilar» dedilar.(Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Фаришталар ичида ит ёки суратлар бўлган уйга кирмайдилар» дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُسْلِمٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ مَسْرُوقٍ فِي دَارِ يَسَارِ بْنِ نُمَيْرٍ، فَرَأَى فِي صُفَّتِهِ تَمَاثِيلَ فَقَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَذَابًا عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمُصَوِّرُونَ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi.) (Muslim aytdi:) Biz Masruq bilan Yasor ibn Numayrning uyida edik; u (Masruq) uning ayvonida suratlarni (tamosil) koʻrdi va: «Men Abdulloh (ibn Masʼud)ning (shunday) deganini eshitdim: Men Paygʻambar ﷺning: ‹Albatta, qiyomat kuni Alloh huzurida odamlarning eng qattiq azoblanadigani — surat soluvchilardir› deganlarini eshitganman» dedi.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади.) (Муслим айтди:) Биз Масруқ билан Ясор ибн Нумайрнинг уйида эдик; у (Масруқ) унинг айвонида суратларни (тамосил) кўрди ва: «Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг (шундай) деганини эшитдим: Мен Пайғамбар ﷺнинг: ‹Албатта, қиёмат куни Аллоҳ ҳузурида одамларнинг энг қаттиқ азобланадигани — сурат солувчилардир› деганларини эшитганман» деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الَّذِينَ يَصْنَعُونَ هَذِهِ الصُّوَرَ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُقَالُ لَهُمْ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) xabar berishicha,) Rasululloh ﷺ: «Mana shu suratlarni yasaydiganlar qiyomat kuni azoblanadilar; ularga: ‹Oʻzingiz yaratgan (narsa)ga jon kiriting!› deyiladi» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) хабар беришича,) Расулуллоҳ ﷺ: «Мана шу суратларни ясайдиганлар қиёмат куни азобланадилар; уларга: ‹Ўзингиз яратган (нарса)га жон киритинг!› дейилади» дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حِطَّانَ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ حَدَّثَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَتْرُكُ فِي بَيْتِهِ شَيْئًا فِيهِ تَصَالِيبُ إِلاَّ نَقَضَهُ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ uylarida ichida xochlar (salb belgilari) boʻlgan biror narsani — uni sindirib (yoʻq qilib) tashlamasdan — qoldirmas edilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ уйларида ичида хочлар (салб белгилари) бўлган бирор нарсани — уни синдириб (йўқ қилиб) ташламасдан — қолдирмас эдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا عُمَارَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ دَارًا بِالْمَدِينَةِ فَرَأَى أَعْلاَهَا مُصَوِّرًا يُصَوِّرُ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذَهَبَ يَخْلُقُ كَخَلْقِي، فَلْيَخْلُقُوا حَبَّةً، وَلْيَخْلُقُوا ذَرَّةً ‏"‏‏.‏ ثُمَّ دَعَا بِتَوْرٍ مِنْ مَاءٍ فَغَسَلَ يَدَيْهِ حَتَّى بَلَغَ إِبْطَهُ فَقُلْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أَشَىْءٌ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مُنْتَهَى الْحِلْيَةِ‏.‏

(Abu Zurʼa aytdi:) Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu) bilan Madinada bir uyga kirdim; u uning yuqorisida bir musavvir (surat soluvchi)ning surat solayotganini koʻrdi va: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Mening yaratganimga oʻxshatib yaratmoqchi boʻlgan kishidan koʻra zolimroq kim bor? Bas, ular bir don (urugʻ) yaratsinlar, bir zarra (chumoli) yaratsinlar-chi!› deganlarini eshitganman» dedi. Soʻng (Abu Hurayra) bir tovoq suv soʻrab, qoʻllarini qoʻltigʻigacha yuvdi. Men: «Ey Abu Hurayra, bu sen Rasululloh ﷺdan eshitgan biror (gap)mi?» dedim. U: «(Bu — tahoratning, yaʼni qiyomatdagi) ziynat (nur)ning soʻnggi chegarasi» dedi.(Абу Зуръа айтди:) Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) билан Мадинада бир уйга кирдим; у унинг юқорисида бир мусаввир (сурат солувчи)нинг сурат солаётганини кўрди ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Менинг яратганимга ўхшатиб яратмоқчи бўлган кишидан кўра золимроқ ким бор? Бас, улар бир дон (уруғ) ярацинлар, бир зарра (чумоли) ярацинлар-чи!› деганларини эшитганман» деди. Сўнг (Абу Ҳурайра) бир товоқ сув сўраб, қўлларини қўлтиғигача ювди. Мен: «Эй Абу Ҳурайра, бу сен Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бирор (гап)ми?» дедим. У: «(Бу — таҳоратнинг, яъни қиёматдаги) зийнат (нур)нинг сўнгги чегараси» деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ ـ وَمَا بِالْمَدِينَةِ يَوْمَئِذٍ أَفْضَلُ مِنْهُ ـ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَفَرٍ وَقَدْ سَتَرْتُ بِقِرَامٍ لِي عَلَى سَهْوَةٍ لِي فِيهَا تَمَاثِيلُ، فَلَمَّا رَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَتَكَهُ وَقَالَ ‏"‏ أَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ الَّذِينَ يُضَاهُونَ بِخَلْقِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَجَعَلْنَاهُ وِسَادَةً أَوْ وِسَادَتَيْنِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Rasululloh ﷺ safardan qaytdilar, men esa oʻzimning bir tokchamga (raf) ichida suratlar (tamosil) boʻlgan bir pardamni (qiram) tutib (osib) qoʻygan edim. Rasululloh ﷺ uni koʻrgach, uni yulib tashladilar va: «Qiyomat kuni odamlarning eng qattiq azoblanadigani — Allohning yaratganiga (oʻxshatib yaratib) taqlid qiladiganlardir» dedilar. (Oisha:) Bas, biz uni bitta yoki ikkita yostiq qilib oldik.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺ сафардан қайтдилар, мен эса ўзимнинг бир токчамга (раф) ичида суратлар (тамосил) бўлган бир пардамни (қирам) тутиб (осиб) қўйган эдим. Расулуллоҳ ﷺ уни кўргач, уни юлиб ташладилар ва: «Қиёмат куни одамларнинг энг қаттиқ азобланадигани — Аллоҳнинг яратганига (ўхшатиб яратиб) тақлид қиладиганлардир» дедилар. (Оиша:) Бас, биз уни битта ёки иккита ёстиқ қилиб олдик.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَفَرٍ، وَعَلَّقْتُ دُرْنُوكًا فِيهِ تَمَاثِيلُ، فَأَمَرَنِي أَنْ أَنْزِعَهُ، فَنَزَعْتُهُ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ safardan qaytdilar, men esa ichida suratlar boʻlgan bir durnuk (parda) osib qoʻygan edim. (U zot) menga uni olib tashlashni buyurdilar, men uni olib tashladim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ сафардан қайтдилар, мен эса ичида суратлар бўлган бир дурнук (парда) осиб қўйган эдим. (У зот) менга уни олиб ташлашни буюрдилар, мен уни олиб ташладим.

وَكُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَالنَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Paygʻambar ﷺ bilan bitta (yagona) idishdan (suv olib) gʻusl qilardim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Пайғамбар ﷺ билан битта (ягона) идишдан (сув олиб) ғусл қилардим.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا اشْتَرَتْ نُمْرُقَةً فِيهَا تَصَاوِيرُ، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْبَابِ فَلَمْ يَدْخُلْ‏.‏ فَقُلْتُ أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مِمَّا أَذْنَبْتُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا هَذِهِ النُّمْرُقَةُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لِتَجْلِسَ عَلَيْهَا وَتَوَسَّدَهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَصْحَابَ هَذِهِ الصُّوَرِ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، يُقَالُ لَهُمْ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ‏.‏ وَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ لاَ تَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ الصُّورَةُ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, u ichida suratlar boʻlgan bir numruqa (yostiqcha) sotib oldi. Shunda Paygʻambar ﷺ eshik oldida toʻxtab, (uyga) kirmadilar. Men: «Qilgan gunohimdan Allohga tavba qilaman» dedim. (U zot:) «Bu numruqa nima?» dedilar. Men: «(Uni) ustida oʻtirishingiz va suyanishingiz uchun (sotib oldim)» dedim. (U zot:) «Albatta, mana shu suratlarning egalari qiyomat kuni azoblanadilar; ularga: ‹Oʻzingiz yaratgan (narsa)ga jon kiriting!› deyiladi. Va farishtalar ichida surat boʻlgan uyga kirmaydilar» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, у ичида суратлар бўлган бир нумруқа (ёстиқча) сотиб олди. Шунда Пайғамбар ﷺ эшик олдида тўхтаб, (уйга) кирмадилар. Мен: «Қилган гуноҳимдан Аллоҳга тавба қиламан» дедим. (У зот:) «Бу нумруқа нима?» дедилар. Мен: «(Уни) устида ўтиришингиз ва суянишингиз учун (сотиб олдим)» дедим. (У зот:) «Албатта, мана шу суратларнинг эгалари қиёмат куни азобланадилар; уларга: ‹Ўзингиз яратган (нарса)га жон киритинг!› дейилади. Ва фаришталар ичида сурат бўлган уйга кирмайдилар» дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ، صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْمَلاَئِكَةَ لاَ تَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ الصُّورَةُ ‏"‏‏.‏ قَالَ بُسْرٌ ثُمَّ اشْتَكَى زَيْدٌ فَعُدْنَاهُ، فَإِذَا عَلَى بَابِهِ سِتْرٌ فِيهِ صُورَةٌ فَقُلْتُ لِعُبَيْدِ اللَّهِ رَبِيبِ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَلَمْ يُخْبِرْنَا زَيْدٌ عَنِ الصُّوَرِ يَوْمَ الأَوَّلِ‏.‏ فَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ أَلَمْ تَسْمَعْهُ حِينَ قَالَ إِلاَّ رَقْمًا فِي ثَوْبٍ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنَا عَمْرٌو ـ هُوَ ابْنُ الْحَارِثِ ـ حَدَّثَهُ بُكَيْرٌ، حَدَّثَهُ بُسْرٌ، حَدَّثَهُ زَيْدٌ، حَدَّثَهُ أَبُو طَلْحَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Talha (roziyallohu anhu) — Rasululloh ﷺning sahobalari — aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Albatta, farishtalar ichida surat boʻlgan uyga kirmaydilar» dedilar. (Busr aytdi: Soʻng Zayd kasal boʻlib qoldi, biz uni yoʻqlab bordik; mana, uning eshigida suratli bir parda (bor edi). Men Paygʻambar ﷺning zavjalari Maymunaning oʻgay oʻgʻli Ubaydullohga: «Zayd (oʻtgan) kuni bizga suratlar haqida (hadis) aytmaganmidi?» dedim. Ubaydulloh: «Sen uning: ‹magar matodagi naqsh (raqm) bundan mustasno› deganini eshitmadingmi?» dedi.)(Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу) — Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари — айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, фаришталар ичида сурат бўлган уйга кирмайдилар» дедилар. (Буср айтди: Сўнг Зайд касал бўлиб қолди, биз уни йўқлаб бордик; мана, унинг эшигида суратли бир парда (бор эди). Мен Пайғамбар ﷺнинг завжалари Маймунанинг ўгай ўғли Убайдуллоҳга: «Зайд (ўтган) куни бизга суратлар ҳақида (ҳадис) айтмаганмиди?» дедим. Убайдуллоҳ: «Сен унинг: ‹магар матодаги нақш (рақм) бундан мустасно› деганини эшитмадингми?» деди.)

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ قِرَاَمٌ لِعَائِشَةَ سَتَرَتْ بِهِ جَانِبَ بَيْتِهَا، فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمِيطِي عَنِّي، فَإِنَّهُ لاَ تَزَالُ تَصَاوِيرُهُ تَعْرِضُ لِي فِي صَلاَتِي ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Oishaning bir pardasi (qiram) bor edi, u bilan uyining bir tomonini toʻsib qoʻygan edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Buni mendan (nari) ol; chunki uning suratlari namozimda menga doimo koʻrinaverayapti» dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Оишанинг бир пардаси (қирам) бор эди, у билан уйининг бир томонини тўсиб қўйган эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Буни мендан (нари) ол; чунки унинг суратлари намозимда менга доимо кўринавераяпти» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ ـ هُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ ـ عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ وَعَدَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جِبْرِيلُ فَرَاثَ عَلَيْهِ حَتَّى اشْتَدَّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَقِيَهُ، فَشَكَا إِلَيْهِ مَا وَجَدَ، فَقَالَ لَهُ ‏"‏ إِنَّا لاَ نَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ صُورَةٌ وَلاَ كَلْبٌ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Jabroil Paygʻambar ﷺga (kelishga) vaʼda bergan edi, lekin u kechikdi — hatto (bu) Paygʻambar ﷺga ogʻir botdi. Paygʻambar ﷺ (tashqariga) chiqib, unga (Jabroilga) duch keldilar va oʻzlari sezgan (ogʻirlik)ni unga shikoyat qildilar. U (Jabroil) u zotga: «Biz ichida surat yoki it boʻlgan uyga kirmaymiz» dedi.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Жаброил Пайғамбар ﷺга (келишга) ваъда берган эди, лекин у кечикди — ҳатто (бу) Пайғамбар ﷺга оғир ботди. Пайғамбар ﷺ (ташқарига) чиқиб, унга (Жаброилга) дуч келдилар ва ўзлари сезган (оғирлик)ни унга шикоят қилдилар. У (Жаброил) у зотга: «Биз ичида сурат ёки ит бўлган уйга кирмаймиз» деди.